1881.02.10

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 69

τῆς 10 Φεβρουαρίου 1881.

Ὥρα 2¼ μ. μ.

Ἀπαρτίας γενομένης, ἀναγινώσκονται καὶ ἐγκρίνονται τὰ πρακτικὰ τῆς προτεραίας.

§1ΓΡΥΠΑΡΗΣ. Παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ δεχθῇ, ἵνα συζητηθῇ τὸ ὑπ’ ἀριθμὸν 11 ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει νομοσχέδιον περὶ τοῦ ταμείου τῶν ἱερατικῶν σχολῶν, καθόσον τὸ νομοσχέδιον τοῦτο εἶναι κατεπεῖγον, διότι πρὸ 18 μηνῶν δὲν ἔλαβον μισθὸν οἱ διδάσκαλοι. Παρακαλῶ λοιπὸν τὴν Βουλὴν νὰ συναινέσῃ, ἵνα συζητηθῇ κατὰ προτίμησιν.

§2ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. (Πρωθυπουργός). Μετὰ τὸν προϋπολογισμόν.

§3ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅταν τελειώσωσι τὰ πλέον κατεπείγοντα νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα ἐζήτησαν οἱ κ.κ. ὑπουργοὶ, τότε νὰ λάβωσι καὶ τἆλλα τὴν σειράν των· π. χ. εἶναι δύο νομοσχέδια, διὰ τὰ ὁποῖα ἐνδιαφερόμεθα καὶ ἡμεῖς καὶ πολλοὶ ἐκ τῶν βουλευτῶν, καὶ δὲν πιστεύω νὰ ὑπάρχῃ ἀντίῤῥησις νὰ ἀναγνωσθῶσι ταῦτα εἰς βʹ συζήτησιν, καὶ κατόπιν ὅταν ἔλθῃ ἡ γʹ συζήτητις, τότε, ἐὰν καὶ αὐτὰ λάβωσι σειράν, συζητοῦνται.

§4ΠΟΛΛΟΙ. Προϋπολογισμὸν, κ. Πρόεδρε.

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Προτείνεται ἡ τροποποίησις τῆς ἡμερησίας διατάξεως. Λάβετε, κύριοι, τὰς θέσεις σας, παρακαλῶ.

§6Θ. ΖΕΡΒΟΣ. Ἐὰν πρόκηται, κ. πρόεδρε, νὰ ἀλλάξωμεν τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, ἔχω καὶ ἐγὼ τὸν λόγον. Ἔχομεν 17 χρόνια μερικὰ νομοσχέδια εἰς τὴν Βουλὴν, τὰ ὁποῖα ποτὲ δὲν συνεζητήθησαν.

§7ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γρυπάρης, ὡς ἠκούσατε, ζητεῖ νὰ τροποποιηθῇ ἡ ἡμερησία διάταξις, ἤτοι νὰ προηγηθῇ τὸ νομοσχέδιον περὶ τοῦ ταμείου τῶν ἱερατικῶν σχολῶν.

§8ΣΑΚΕΛΛΑΡΟΠΟΥΛΟΣ. Νομίζω, ὅτι θὰ ἦναι καλὸν νὰ συζητηθῇ εἰς γʹ ἀνάγνωσιν τὸ νομοσχέδιον αὐτό.

§9ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Περὶ τούτου πρόκειται, κ. βουλευτά· ἐγκρίνει ἡ Βουλή;

§10ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι, ὄχι.

§11ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἐὰν δὲν ὑπάρχῃ ἀντίῤῥησις καμμία, καὶ ἂν δὲν γείνῃ συζήτησις, ἂς προηγηθῇ.

§12ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Νομίζω, κύριοι, ὅτι ἡ Βουλὴ θέλει συμφωνήσει νὰ προταχθῇ παντὸς ἄλλου ἀντικειμένου ἡ συζήτησις τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἀλλὰ ταὐτοχρόνως οὐδεὶς ἀντιλέγει, ὅπως τὰ νομοσχέδια ἐκεῖνα, ἐφ’ ὧν δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις, καὶ ἐφ’ ὅσον δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις, συζητηθῶσιν εἰς ά, βʹ καὶ γʹ ἀνάγνωσιν· ἑπομένως καὶ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, ἐὰν μὴ ὑπάρχῃ ἀντίῤῥησις, νὰ ἀναγνωσθῇ.

§13ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. (Πρωθυπουργός). Μάλιστα.

§14Θ. ΖΕΡΒΟΣ. Πρὸ παντὸς ἄλλου νομοσχεδίου, κύριοι, πρέπει νὰ συζητηθῇ τὸ νομοσχέδιον τὸ περὶ τῆς λύσεως τοῦ Κερκυραϊκοῦ ζητήματος, περὶ τοῦ Ζανείου κληροδοτήματος. (Θόρυβος.) Τρία ἥμισυ μιλιούνια τάλληρα χάνομεν ἀπὸ αὐτὴν τὴν ὑπόθεσιν. (Θόρυβος.) Αὐτὸ τὸ ζήτημα εἶναι πρὶν ἑνωθῇ ἀκόμη ἡ Κέρκυρα μὲ τὴν Ἑλλάδα. Πρέπει λοιπὸν νὰ ἀποφανθῇ ἡ Βουλή.

§15ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Πρέπει τὸ ὑπουργεῖον νὰ προτάξῃ τὸ νομοσχέδιον αὐτό.

§16Θ. ΖΕΡΒΟΣ. Ἢ θὰ συζητήσωμεν λοιπὸν τὸν προϋπολογισμὸν, ἢ πρὸ παντὸς ἄλλου πρέπει νὰ προταχθῇ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο.

§17ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ κ. κ. ὑπουργοὶ ἤκουσαν τὴν γενομένην πρότασιν· ἔχουσιν ἀντίῤῥησίν τινα;

§18ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν.) Καθ’ ὅσον δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις καὶ δὲν θὰ προκληθῇ συζήτησις, εἴμεθα σύμφωνοι νὰ προταχθῶσι τὰ νομοσχέδια αὐτά.

§19ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Συναινεῖ ἡ Βουλή;

§20ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§21Α. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Σήμερον, κύριοι, ἔλαβον τὸ ἑπόμενον τηλεγράφημα: «Ἀποσπάσματα κατέστρεψαν ἐπὶ 20 ἤδη ἡμέρας οἰκίαν μου. Νομαρχεύων γραμματεὺς ἀρνεῖται θρασέως δοῦναι ἀντίγραφον ἀποφάσεως στρατολογικοῦ συμβουλίου, ἀπαλλάσσοντός με ἐπιστρατείας. Ἐνεργήσατε τὰ δέοντα· εἰς ἄλλους δίδει εὐχερῶς ἀντίγραφα ἀπαλλαγῆς ἀποφάσεων». Ἐπειδὴ δὲν ἔχω καμμίαν σχέσιν μὲ τὴν Κυβέρνησιν, ἐνόμισα, ὅτι πρέπει νὰ τὸ ἀναγγείλω εἰς τὴν Βουλήν, ὡς στοιχεῖον ἀμεροληψίας διοικήσεως!

§22ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΤΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ. Ποῖος εἶναι αὐτός;

§23Α. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Κ. Παναγόπουλος ἐκ Φενεοῦ. Ἐλπίζω, ὅτι δὲν θὰ τὸν κακοποιήσωσιν οἱ χωροφύλακες ὡς αὐθάδη, διότι τολμᾷ νὰ παραπονεθῇ. Καταθέτω τὸ τηλεγράφημα εἰς τὸ προεδρεῖον, καὶ ἐλπίζω, ὅτι οἱ ὑπουργοὶ τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ Στρατιωτικῶν θὰ ἐνεργήσωσι τὰ πρέποντα. Ἐγὼ δὲν κολακεύομαι ὑπὸ τῆς ἐλπίδος, ὅτι θὰ ἐνεργήσωσι τίποτε· ἐξ ἐναντίας ἔχω τὴν πεποίθησιν, ὅτι οἱ ὑπουργοὶ θὰ εἴπωσιν, ὅτι αὐτὰ δὲν εἶναι ἀκριβῆ καὶ ὅτι οἱ ὑπάλληλοί των εἰσὶ λευκαὶ περιστεραί.

§24ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Βαλασόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§25ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπειδὴ δὲν εἶναι ἐδῶ ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, παρακαλῶ νὰ μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ κάμω λόγον ὅταν ἔλθῃ.

§26ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Εἰδοποιῶ τὴν Κυβέρνησιν, ὅτι κατὰ τὴν συνεδρίασιν τῆς αὔριον θέλω ἀπευθύνει αὐτῇ καὶ θέλω ἀναπτύξει ἐπερώτησιν, ἀφορῶσαν ἀφ’ ἑνὸς μὲν τὰς ἐν Θεσσαλίᾳ παρὰ τὰ νόμιμα τὰ διεθνῆ καὶ παρὰ τὰς συνθήκας τελουμένας ἐπισήμως καταπιέσεις καὶ διαρπαγὰς, ἀφ’ ἑτέρου δὲ τὰς καταστροφὰς, ἃς ὑφίσταται ἡ Ἤπειρος, καὶ τὰς καταδιώξεις, εἰς ἃς ὑποβάλλονται οἱ ἐκεῖ λαοὶ, ὅπως ὁπλίσωσι τὰς χεῖρας αὑτῶν καθ’ ἡμῶν, καί τοι προαιώνιος ἱστορία, κοινὴ καταγωγὴ καὶ κοινὰ συμφέροντα συνδέουσιν αὐτοὺς μεθ’ ἡμῶν, καί τοι πεπρωμένον εἶναι, ὅπως οἱ λαοὶ οὗτοι ἑνωθῶσι μεθ’ ἡμῶν πρὸς κοινὴν δόξαν καὶ εὐτυχίαν. Παρακαλῶ δὲ τὴν Κυβέρνησιν νὰ καταθέσῃ ὅλα τὰ ἔγγραφα, ὅσα ἀφορῶσιν εἰς τὴν ἀναγγελλομένην ἐπερώτησιν.

§27ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Κυβέρνησις εἶναι παροῦσα καὶ ἤκουσεν.

§28ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. (Πρωθυπουργός). Νὰ μοὶ σταλῇ σημείωσις, παρακαλῶ, κ. Πρόεδρε.

§29ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ βουλευταὶ Κυθήρων κ.κ. Κορωναῖος καὶ Κασιμάτης ὑποβάλλουσι πρότασιν νόμου περὶ καταργήσεως τοῦ ὑποτελωνείου Αὐλέμονος καὶ ὑπὲρ συστάσεως δύο τελωνοσταθμαρχείων.— Ὁ βουλευτὴς ἐξ Ὕδρας κ. Κριεζῆς ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 2 τοῦ νομοσχεδίου περὶ τροποποιήσεως τῶν ἄρθρων 64 καὶ 80 τοῦ νόμου περὶ στρατολογίας.— Ἡ ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐπιτροπὴ ὑποβάλλει ἔκθεσιν ἐπὶ τῶν νομοσχεδίων περὶ πιστώσεων ἐκ δραχμῶν 11,400 καὶ 114,653. Θὰ τυπωθῶσιν. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ τροποποιήσεως τῶν ἄρθρων 64 καὶ 80 τοῦ περὶ στρατολογίας νόμου.

§30ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Εἴπομεν νὰ συζητηθῇ πρῶτον τὸ περὶ ἰθαγενείας.

§31ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εὐθὺς ἀμέσως θὰ ἔλθῃ, διότι τώρα μόλις ἐτυπώθη καὶ διανέμεται.

§32ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΤΩΝ ΝΑΥΤΙΚΩΝ. Πρέπει νὰ ἴδω πρῶτον τὴν τροπολογίαν, ἥτις ὑπεβλήθη.

§33ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπόν, κ. ὑπουργὲ, θέλετε νὰ μείνῃ δι’ αὔριον.

§34ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΤΩΝ ΝΑΥΤΙΚΩΝ. Μάλιστα.

§35ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ἀναβάλλεται δι’ αὔριον. Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ συμπληρώσεως τοῦ ἄρθρου 15 τοῦ ἀστικοῦ νόμου. (Γίνεται δεκτόν.) Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ κατατάξεως ἀλλοδαπῶν ἀξιωματικῶν.

§36ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Κατὰ τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ ἡ ἰσχὺς τοῦ νόμου διαρκεῖ ὅσον καὶ ἡ ἐπιστράτευσις. Ἀλλὰ τοῦτο τί δηλοῖ; ὅτι οἱ διορισθησόμενοι ξένοι ἀξιωματικοὶ θέλουσι διατηρεῖσθαι ἐν τῷ στρατῷ μόνον ἐφ’ ὅσον εἶναι ἡ ἐπιστράτευσις, ἢ ὅτι δὲν θέλει γίνεσθαι διορισμὸς ἀξιωματικῶν, εἰμὴ μόνον ἐφ’ ὅσον ὑπάρχει ἐπιστράτευσις, ἀλλ’ ὁ διορισμὸς ἔσται διαρκής;

§37ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. (Πρωθυπουργός). Τὸ δεύτερον.

§38ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τότε ἡ ἔννοια τῆς Κυβερνήσεως εἶναι, ὅτι ἐφ’ ὅσον ὑπάρχει ἐπιστράτευσις, θέλει δίδεσθαι βαθμὸς εἰς τοὺς ξένους, ὅστις θέλει εἶσθαι ἰσόβιος.

§39ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. (Πρωθυπουργός). Κύριοι, αὐτὴ ἡ ἰδέα πολὺ μᾶς ἀπησχόλησε τῳόντι· ἔχομεν ἀνάγκην ἀξιωματικῶν χρησιμωτάτων. Ἀλλ’ ἐὰν τῳόντι ἔλθουν καὶ λάβουν μέρος εἰς τὸν πόλεμον καὶ κινδυνεύσουν καὶ τὴν θέσιν των καὶ ἄλλο περισσότερον, ποίαν ἀμοιβὴν θὰ ἔχουν μετὰ ταῦτα; Θὰ φύγουν ἐντεῦθεν ὅπως ἦλθον, ἢ θὰ ἦναι βέβαιοι, ὅτι, ὑπηρετήσαντες τὴν Ἑλλάδα, θὰ διατηρήσωσιν ὅ,τι εἶχον καὶ θὰ ἐξακολουθήσουν ἀπολαμβάνοντες ὅ,τι καὶ οἱ ἄλλοι ἀξιωματικοὶ ἡμῶν; Ἐνομίσαμεν, ὅτι πρέπει νὰ τοὺς ἀσφαλίσωμεν, διότι, ἄνευ αὐτῆς τῆς ἀσφαλείας, φοβούμεθα, ὅτι οὐδεὶς θὰ ἔλθῃ. Λοιπὸν, ἐπειδὴ ἄλλον τρόπον ἀσφαλείας δι’ αὐτοῦ; δὲν εὕρομεν, παρεδέχθημεν αὐτὸν τὸν τρόπον. Ἐὰν ἡ Βουλὴ νομίζῃ, ὅτι ἄλλως πως δυνάμεθα νὰ φθάσωμεν εἰς αὐτὸ τὸ ἀποτέλεσμα, δὲν ἔχομεν καμμίαν δυσκολίαν νὰ τὸ δεχθῶμεν· ἀλλ’ ἡμεῖς δὲν ἐνοούσαμεν διὰ τίνος τρόπου ἠμποροῦσαν αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι ἐν καιρῷ πολέμου ν’ ἀφήσωσι τὰς θέσεις των, τοὺς βαθμούς των, ν’ ἀφήσωσι τὰς πατρίδας των, καὶ ἀφοῦ ὑπηρετήσωσι, νὰ τοὺς διώξωμεν, χωρὶς τίποτε νὰ ἀπολαύσουν. Ἐὰν λοιπὸν ἡ Βουλὴ νομίζῃ, ὅτι δύναται νὰ εὕρῃ ἄλλον τρόπον καταλληλότερον, δὲν ἔχομεν καμμίαν δυσκολίαν νὰ τὸν δεχθῶμεν.

§40Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Τὸ ὑπ’ ἀριθ. 2 ἐγγεγραμμένον νομοσχέδιον ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει διατί τὸ ἀφήσατε, κ. πρόεδρε;

§41ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὐτὰ ἐκηρύχθησαν χθὲς κατεπείγοντα, καὶ διὰ τοῦτο προηγοῦνται.

§42ΚΟΡΩΝΑΙΟΣ. Τὸ ζήτημα, κ. πρόεδρε, ὅπερ φέρει ἐν τῷ μέσῳ τὸ παρουσιαζόμενον νομοσχέδιον, ὑπάρχει ἀκανθῶδες, διὰ νὰ μὴ εἴπω τι περισσότερον· οἱ ἀξιωματικοὶ οὗτοι δὲν θὰ ἔχωσι τὴν πεῖραν τῶν πραγμάτων ἡμῶν, καὶ τὴν ὁποίαν ἔχουσιν οἱ ἐγγηράσαντες εἰς τὸν στρατόν. Ἀπὸ τῆς πρώτης ἐποχῆς τῆς συστάσεως τοῦ στρατοῦ, εὑρεθέντες εἰς ὥραν ἐνθουσιασμοῦ, ἐδέχθημεν τοὺς πάντας, ἀλλὰ κατόπιν εἴδομεν, ὅτι εὑρίσκοντο ἄνθρωποι μεταξὺ αὐτῶν, οἱ ὁποῖοι οὐδεμίαν στρατιωτικὴν γνῶσιν εἶχον, καὶ μ’ ὅλα ταῦτα ἐγίνοντο δεκτοί. Δὲν εἶμαι ἐναντίος τῆς παραδοχῆς ξένων ἀξιωματικῶν, ἀλλ’ ὁδηγούμενοι ἐκ τοῦ παρελθόντος, πρέπει νὰ συμβιβάσωμεν καὶ τὸ ἓν καὶ τὸ ἄλλο νὰ γείνουν μὲν δεκτοί, ἀλλὰ νὰ ἀποφύγωμεν τὸν κίνδυνον, εἰς τὸν ὁποῖον ἐπέσαμεν ἄλλοτε. Καὶ ταῦτα μὲν διὰ τὴν σήμερον· ἔχω δὲ καὶ ἄλλας ἀντιῤῥήσεις, ἐὰν μέλλῃ νὰ συζητηθῇ τὸ νομοσχέδιον.

§43ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Κύριε πρόεδρε, ἐκηρύχθην πάντοτε κατὰ τῆς εἰσαγωγῆς ξένων ἀξιωματικῶν, διὰ τὸν λόγον, ὅτι οἱ ἀξιωματικοὶ οὗτοι, ἐρχόμενοι εἰς τὴν Ἑλλάδα, πρέπει νὰ καταλάβωσι θέσεις ἐν τῷ στρατῷ διαρκεῖς· ἰσχυρίζομαι δὲ, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν ποτὲ, καὶ τοῦτο δύναταί τις νὰ τὸ κρίνῃ, κρίνων ἐκ τῶν ἰδίων, δὲν δύνανται ἀξιωματικοί, κατέχοντες θέσιν ἐπίξηλον εἰς τὰ ἔθνη των, νὰ ἐγκαταλείψωσιν αὐτὴν καὶ νὰ ἔλθωσιν ἐνταῦθα νὰ καταλάβωσι θέσιν ἐν τῷ στρατῷ, ἐκτὸς, ἐὰν οἱ ἀξιωματικοὶ οὗτοι ἔρχωνται ἐλαυνόμενοι ἀπὸ φιλελληνισμὸν ἔκτακτον καὶ ἀπὸ αἴσθημα ὅλως διόλου ἐξαιρετικὸν, καὶ τότε δὲν ἔχουσιν ἀνάγκην νὰ ἀπαιτήσωσι νὰ μένωσιν ἐν τῷ στρατῷ, ἀλλὰ δύνανται κατόπιν, μετὰ τὴν παῦσιν τοῦ πολέμου, νὰ λάβωσι μίαν ἀμοιβὴν, ἓν παράσημον, καὶ νὰ ἐπανέλθωσιν εἰς τὸν τόπον των, ὅπως ἐγένετο εἰς τὸν Γαλλοπρωσσικὸν πόλεμον, ὅπου μετέβησαν πολλοὶ ἀξιωματικοὶ Ἕλληνες, οἱ ὁποῖοι ἐπολέμησαν, καὶ μετὰ τὴν παῦσιν τοῦ πολέμου δὲν ἔλαβον παρὰ μόνον ἓν παράσημον, ἐπολέμησαν δὲ ὅπως καὶ οἱ Γάλλοι στρατιῶται, καὶ ἐπηνέθησαν καὶ ἐβραβεύθησαν ἐπὶ τέλους. Νομίζω, λοιπὸν, ὅτι δὲν πρέπει νὰ εἰσέλθωσιν εἰς τὸν Ἑλληνικὸν στρατὸν ξένοι ἀξιωματικοί, διότι γνωρίζομεν καὶ ἐκ τῆς ἱστορίας τοῦ ἔθνους μας, ὅτι οὐδέποτε τὸ ἔθνος ἐδέχθη νὰ εἰσέλθωσιν ξένοι ἀξιωματικοί.

§44ΣΑΚΕΛΛΑΡΟΠΟΥΛΟΣ. Βεβαίως, κ. πρόεδρε, τὸ ζήτημα αὐτὸ εἶναι σπουδαῖον· δὲν εἶμαι στρατιωτικὸς, οὐχ’ ἧττον φρονῶ, ὅτι πρέπει νὰ μελετηθῇ. Ὁ κ. πρωθυπουργὸς εἶπεν, ὅτι, ἐὰν ἔλθωσιν οἱ ξένοι ἐκεῖνοι καὶ συμπολεμήσωσι μεθ’ ἡμῶν, ὑπὲρ τῶν δικαίων τῆς Ἑλλάδος, μετὰ τὸν πόλεμον εἶναι καλὸν, εἶναι δίκαιον, νὰ ἀφεθῶσιν ἄνευ ἀμοιβῆς; Εἰς τοῦτο ἔχει πολὺ δίκαιον ὁ κ. πρωθυπουργός. Ἀλλὰ παρακαλῶ τὸν κ. πρωθυπουργὸν νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν του καὶ τοῦτο· ἐὰν κατ’ εὐτυχίαν λυθῇ τὸ ζήτημα εἰρηνικῶς, τότε δὲν θὰ ἦναι βάρος ἡ πρόσληψις ξένων ἀξιωματικῶν; ἐπὶ τούτου νὰ ἐπιστήσῃ, παρακαλῶ, ἡ Κυβέρνησις τὴν προσοχήν της.

§45ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Ὁ ἀγὼν ἡμῶν, κ. πρόεδρε, ἐὰν ἐπέλθῃ οὗτος, εἶναι ἀγὼν ἱερὸς, εἶναι ἀγὼν ὑπὲρ τοῦ δικαίου, ὑπὲρ τοῦ πολιτισμοῦ· διὰ τοῦτο δὲν συμφωνῶ μετὰ τοῦ προλαλήσαντος, ὅτι στρατιωτικοὶ διακεκριμένοι ἀλλοεθνεῖς δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ προσέλθωσιν, ὅπως τείνωσιν ἡμῖν χεῖρα ἀρωγόν. Ἔχω τοὐναντίον πληρεστάτην πεποίθησιν, ὅτι πολλοὶ ξένοι ἀξιωματικοὶ διακεκριμένοι καὶ περίβλεπτοι, βλέποντες, ὅτι ἀδικεῖται ὁ Ἑλληνισμὸς καὶ ὅτι ἀναλαμβάνει ἀγῶνα ὑπέρτερον τῶν δυνάμεών του, θὰ προσέλθωσι καὶ θὰ δώσωσιν ἡμῖν γενναίαν συνδρομήν. Ἐν τοιαύτῃ δὲ περιπτώσει δὲν εἶναι δυνατὸν ἡ Ἑλλὰς ν’ ἀφήσῃ κατόπιν αὐτοὺς ν’ ἀπέλθωσιν ἄνευ οὐδεμιᾶς ἀμοιβῆς, ἀφοῦ ἤθελον ἀγωνισθῆ ὑπὲρ ἡμῶν καὶ μεθ’ ἡμῶν, καὶ ἀφοῦ ἤθελον ὁδηγήσει τὰ ἑλληνικὰ ὅπλα εἰς τὰ πεδία τῆς μάχης καὶ στέψει αὐτὰ διὰ τῆς νίκης καὶ τῆς δόξης.

§46ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Καλλιγᾶς ἔχει τὸν λόγον. (Ὁ κ. Καλλιγᾶς ἀναβαίνει τὸ βῆμα.)

§47ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Κύριε πρόεδρε, ἐγὼ εἶχον ζητήσει πρὶν τὸν λόγον, καὶ πρέπει ἕκαστος νὰ τὸν λαμβάνῃ κατὰ σειράν.

§48ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ ἐλησμόνησα, κ. Πετσάλη. Λάβετε τὸν λόγον, παρακαλῶ.

§49ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Δὲν πειράζει· ἂς ὁμιλήσῃ ὁ κ. Καλλιγᾶς πρὸ ἐμοῦ.

§50ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Δὲν ἐπεμβαίνω, κύριοι, εἰς τὸ ζήτημα περὶ τοῦ καταλλήλου καὶ τοῦ προσφόρου τῆς παραδοχῆς ξένων εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ στρατοῦ, καὶ μάλιστα ὡς ἀξιωματικῶν ἐζήτησα τὸν λόγον, ἵνα καταδείξω ποία εἶναι καθ’ αὑτὸ ἡ ἀπορία, ἡ ὁποία ἐγείρεται διὰ τοῦ ὑποβαλλομένου νομοσχεδίου. Βλέπω τὸ ἑξῆς ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, ὅτι πρόκειται νὰ γείνωσι ξένοι δεκτοί, ἀπολαμβάνοντες τὸν αὐτὸν βαθμὸν τοῦ ἀξιωματικοῦ, τὸν ὁποῖον εἶχον ἐν ξένῳ στρατῷ, καὶ τοῦτο κατὰ τὴν διάρκειαν τῆς ἐπιστρατείας, ἀλλ’ ὑπὸ τὸν ὅρον τῆς πολιτογραφήσεως αὐτῶν, ὡς ῥητῶς λέγει ὁ νόμος: «Τῶν πολιτογραφησομένων ὡς πολιτῶν Ἑλλήνων». Ἅμα αὐτοὶ πολιτογραφῶσιν Ἕλληνες, ἕπεται, ὅτι ἀπολαμβάνουσιν ὅλα τὰ δικαιώματα τοῦ Ἕλληνος, καὶ ἀπολαμβάνοντες τὰ δικαιώματα τοῦ Ἕλληνος, ἕπεται, ὅτι διατηροῦσι διὰ βίου τὸν βαθμὸν, τὸν ὁποῖον ἀπέκτησαν. Ὥστε δὲν γεννᾶται τὸ ζήτημα ἐὰν ὁ βαθμὸς, ὅστις μέλλει νὰ δοθῇ εἰς αὐτοὺς, θέλῃ διαρκέσει ἐφ’ ὅσον ἡ ἐπιστρατεία, ὄχι· πολιτογραφούμενοι οὗτοι, λαμβάνουσιν, ἐὰν τὸ ἐπιτρέψῃ ἡ κυβέρνησις, βαθμόν. Ἄρα ὁ βαθμὸς, τὸν ὁποῖον λαμβάνουσι κατ’ αὐτὸ τὸ νομοσχέδιον, μέλλει νὰ ἦναι διαρκὴς, καὶ ὄχι προσωρινός.

§51ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Βέβαια.

§52ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ὥστε δὲν εἶναι αὐτὴ ἡ ἀπορία, ἥτις γεννᾶται· ἡ ἀπορία εἶναι ἄλλη. Ὁ πολιτογραφούμενος Ἕλλην βεβαίως ὑποτάσσεται εἰς τοὺς ἑλληνικοὺς νόμους· ἄρα, διὰ νὰ λάβῃ τὸν βαθμὸν τοῦ ἀξιωματικοῦ, πρέπει νὰ ἔχῃ τὰ προσόντα τοῦ ἀξιωματικοῦ, καὶ ὁ πολίτης δὲν γίνεται διὰ μιᾶς ἀξιωματικὸς, ἀλλὰ διατρέχει ὅλους τοὺς κατωτέρω βαθμοὺς ἕως ὅτου φθάσῃ εἰς τὸν βαθμὸν τοῦ ἀξιωματικοῦ. Λοιπὸν τὸ ἐξαιρετικὸν τοῦ νομοσχεδίου ποῖον εἶναι; εἶναι ἡ διακριτικὴ ἐξουσία, ἡ ὁποία πρόκειται νὰ δοθῇ εἰς τὴν κυβέρνησιν, ὥστε νὰ ἀπονεμηθῇ ὁ ἴδιος βαθμὸς ἀξιωματικοῦ εἰς ξένους, ὃν εἶχον ἐν ξένῳ στρατῷ, πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον πρὸς πολίτην Ἕλληνα δὲν ἐπιτρέπεται.

§53ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Ἤδη ἀξιωματικοὺς ὄντας.

§54ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Μάλιστα, ἀλλ’ ἐν ξένῳ στρατῷ. Περὶ τούτου πρόκειται, νὰ δοθῇ εἰς τὴν κυβέρνησιν διακριτικὴ ἐξουσία, ὥστε ἀπ’ εὐθείας νὰ ἀπονέμῃ εἰς ξένον ἀξιωματικὸν βαθμὸν ὅμοιον ἢ κατώτερον ἐκείνου, ὃν εἶχεν ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ. Εἰς τοῦτο πρέπει κυρίως νὰ ἐπιστήσωμεν τὴν ἡμετέραν προσοχὴν, καὶ οὐχὶ εἰς ἄλλο τι. Ἄλλη ἀπορία δὲν ὑπάρχει· ἡ δὲ ἔννοια τῆς τελευταίας παραγράφου εἶναι, ὅτι αὐτὴν τὴν διακριτικὴν ἐξουσίαν ἀποδίδομεν εἰς τὴν κυβέρνησιν ἐφ’ ὅσον διαρκεῖ ἡ ἐπιστρατεία, οὐχὶ διὰ παντός. Αὐτὴ νομίζω, ὅτι εἶναι ἡ ἔννοια τοῦ νόμου.

§55ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. (Πρωθυπουργός). Μάλιστα.

§56ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ἄλλη ἀπορία δὲν ὑφίσταται κατ’ ἐμέ.

§57ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. (Πρωθυπουργός). Μάλιστα.

§58ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ἠθέλησα μόνον νὰ θέσω τὸ ζήτημα, ἵνα σκεφθῶμεν περὶ αὐτοῦ κατὰ τὴν ἑπομένην ἀνάγνωσιν.

§59Α. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ἐγὼ, κύριοι, ἔλαβον τὸν λόγον μόνον, ὅπως διορθώσω ἱστορικάς τινας παραλείψεις, ἢ ἄγνοιαν ἱστορικὴν, τὴν ὁποίαν ἔδειξεν εἰς τὴν ἀγόρευσίν του ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Ἠλείας, ὅστις εἶπεν, ὅτι ποτὲ ἀξιωματικὸς ὅπως πρέπει, ἤτοι ἐκ τῶν διακεκριμένων καὶ ἐπιστημόνων, δὲν δύναται ν’ ἀφήσῃ τὰ δικαιώματα, τὸν βαθμόν του, τὴν πατρίδα του, καὶ νὰ μεταβῇ ὡς τυχοδιώκτης εἰς τοιοῦτον ἀγῶνα. Τοῦτο μὲ ἐλύπησε, διότι αἱ λέξεις αὗται, ἐκφερόμεναι ἀπὸ τῆς Βουλῆς, βεβαίως περιέχουσί τι, τὸ ὁποῖον ἠμπορεῖ νὰ ψυχράνῃ καὶ τὴν θέλησιν καὶ τὸν ζῆλον τῶν ἐχόντων τὴν διάθεσιν νὰ ὑπηρετήσωσιν ἐν τῷ ἑλληνικῷ στρατῷ, ἂν οὐχὶ χάριν τῶν Ἑλλήνων, ἀλλὰ χάριν τῆς ἱστορίας καὶ τοῦ πολιτισμοῦ. Δὲν ἐνθυμήθη, φαίνεται, ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος, ὅτι ὁ Λαφαγὲτ, πρὶν γείνῃ ἀρχηγὸς τῆς ἐθνοφυλακῆς τῆς Γαλλίας, ἐπολέμησε μετὰ τοῦ Οὐασιγκτῶνος ἐν Ἀμερικῇ, δὲν ἐνθυμήθη, ὅτι ὁ Μόλτκε ἐπολέμησεν ἐπίσης εἰς ξένα Κράτη, ὡς εἰς τὴν Τουρκίαν. Ἠδυνάμην νὰ ἀναφέρω καὶ πλεῖστα ἄλλα παραδείγματα ἱστορικά. Ἠμπορεῖ ὁ ἔντιμος προλαλήσας νὰ μὴ θέλῃ οὐχὶ ἕνεκα προσωπικοῦ λόγου, ἀλλ’ ἕνεκα ἀρχῆς ἄλλης, ἕνεκα ἄλλων γεγονότων, τὴν εἰσαγωγὴν ξένων ἀξιωματικῶν· ἀλλ’ ἐγὼ, χωρὶς νὰ προσβάλω τοὺς Ἕλληνας ἀξιωματικοὺς, νομίζω, ὅτι ἡ προσέλευσις ξένων ἀξιωματικῶν θέλει συντείνει εἰς τὴν ἀνάπτυξιν τῶν στρατιωτικῶν προσόντων, τὰ ὁποῖα δυστυχῶς ἕνεκα τῆς πολυχρονίου εἰρήνης ἐξέλιπον ἐκ τῶν ἡμετέρων. Ὅθεν ἡ προσέλευσις ξένων ἀξιωματικῶν εἰς τὸν στρατὸν θέλει προκαλέσει καὶ τὴν ἅμιλλαν καὶ τὸν ἐνθουσιασμὸν καὶ εἰς τὰ ξένα Κράτη. Κηρύσσομαι λοιπὸν ὑπὲρ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου. Ἀλλὰ πρέπει ἡ κυβέρνησις νὰ τὸ παρουσιάσῃ πληρέστερον, καὶ νὰ τὸ παρουσιάσῃ ὅμοιον ἐκείνου, τὸ ὁποῖον παρουσιάσθη εἰς τὴν ἰταλικὴν Βουλήν. Βεβαίως ἐν τῇ Ἰταλικῇ Βουλῇ παρουσιάσθη ὅμοιον νομοσχέδιον μετὰ τὴν ἕνωσιν τῆς ὅλης Ἰταλίας, ἀλλὰ τὸ διάταγμα, τὸ ὁποῖον εἶχεν ἐκδοθῆ ποτε ἐκ μέρους τοῦ ἀοιδίμου καὶ πατρικοῦ ἐκείνου ὄντως βασιλέως τῆς Ἰταλίας, εἶχε τὰς περιπτώσεις, καθ’ ἃς ἠδύνατό τις νὰ προσέλθῃ ὡς ἀξιωματικός· καὶ διὰ νὰ γείνῃ τις ἀξιωματικὸς, ἐκτὸς τοῦ ὅτι ἦτο ὑποχρεωμένος νὰ ἀποδείξῃ τὸν βαθμὸν, τὸν ὁποῖον εἶχε, καὶ τὰ ἐπίσημα ἔγγραφα, ἀλλὰ συνάμα ὤφειλε νὰ ὑπηρετήσῃ ἐν ταῖς τάξεσι τοῦ στρατοῦ ὑπὸ δοκιμασίαν. Ἐκτὸς δὲ τούτου μετὰ τὸν πόλεμον ἐξεδόθη νόμος, ὅστις ὑπεχρέωσε τοὺς ἀξιωματικοὺς τούτους νὰ δώσωσιν ἐξετάσεις, καὶ, ἐὰν ηὐδοκίμουν, τότε νὰ κρατήσουν τοὺς βαθμοὺς, τοὺς ὁποίους εἶχον λάβει εἰς τὸ πεδίον τῆς μάχης, ἄλλως τε ὡς τιμητικούς. Τοιοῦτον λοιπὸν νόμον πλήρη ὀφείλετε νὰ φέρητε ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, ὅπως μὴ ὑπάρχῃ δυσκολία μετὰ ταῦτα. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι, ἐὰν ἐπιφυλαχθῶμεν ὡς πρὸς τοὺς βαθμοὺς ν’ ἀποφασίσωμεν μετὰ τὸν πόλεμον, ἐὰν οὗτος γείνῃ, καὶ ὅστις ἐλπίζω, ὅτι εἶναι ἀναπόφευκτος, διότι ἡ Ἑλλὰς δὲν δύναται νὰ ἐξέλθῃ τῆς καχεκτικῆς θέσεως, εἰς ἣν εὑρίσκεται, εἰμὴ ῥίπτουσα τὸν περὶ τῶν ὅλων κύβον, ἐὰν ἐπιφυλαχθῶμεν τοῦ δικαιώματος τούτου, τότε θὰ ἤμεθα εἰς θέσιν ὄχι μόνον νὰ κατορθώσωμεν νὰ δοθῶσι βαθμοὶ ἐπαξίως, ἀλλὰ θέλουσιν εὑρεθῆ ἀξιωματικοὶ ἄξιοι τοῦ βαθμοῦ, τὸν ὁποῖον θὰ κατέχωσι.

§60ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Κατ’ ἀρχὴν ὑπὸ τὴν εὐρεῖαν ἀντίληψιν τοῦ νομοσχεδίου, δὲν εἶμαι ἐναντίος αὐτοῦ, ἐὰν μόνον ἐξασφαλισθῶμεν κατὰ τῆς εἰσαγωγῆς εἰς τὰς τάξεις τοῦ ἑλληνικοῦ στρατοῦ τυχοδιωκτῶν, οἱ ὁποῖοι, καθὼς ἠξεύρετε, συμβαίνει εἰς περιστάσεις τοιαύτας, νὰ μεταβαίνωσιν ἀπὸ τόπου εἰς τόπον. Διὰ ν’ ἀποφύγωμεν τοῦτο καὶ ἐπειδὴ πρόκειται ἐν μελέτῃ τὸ νομοσχέδιον, ὑποβάλλω ὀλίγας παρατηρήσεις εἰς μελέτην τῆς Βουλῆς. Πρῶτον ἡ ἀπορία, διατί ἐν τῷ νομοσχεδίῳ νὰ τεθῇ ἡ φράσις «εἰδικοῖς σώμασιν», ἐνῷ ἔχομεν τὸν στρατὸν καὶ τὴν ἐθνοφρουράν· ὁ ἐνεργὸς στρατὸς καὶ ἡ ἐθνοφρουρὰ περιλαμβάνει πᾶν ὅ,τι πρέπει νὰ περιλαμβάνῃ ἡ ἑλληνικὴ δύναμις ἐν ἐπιστρατείᾳ. Τί σημαίνουν τὰ σχηματισθησόμενα τάγματα ἐνταῦθα; σχηματίζονται τῇ ἐγκρίσει τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἔχουν ἐπίσημον χαρακτῆρα; Δεύτερον, πρέπει νὰ ἐκφρασθῇ σαφέστερον ἡ φράσις «μὲ τὸν βαθμὸν», ὅτι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι πρόκειται νὰ εἰσαχθῶσι, πρέπει νὰ ἔχωσιν ὑπηρεσίαν ἐνεργὸν εἰς στρατοὺς τακτικοὺς Κρατῶν στρατιωτικῶς συντεταγμένων.

§61ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Ξηροχωρίου ἐντελῶς μὲ παρενόησεν. Εἶναι γνωστὸν, ὅτι ὑπάρχουσι στρατιωτικοὶ καὶ πολιτικοὶ ἀκόμη εἰς διάφορα μέρη, οἵτινες ἐμφορούμενοι ἀπὸ στρατιωτικὰ αἰσθήματα, πηγαίνουν παντοῦ ὅπου εἶναι ἀγὼν ὑπὲρ ἐλευθερίας· ἀλλ’ αὐτοὶ δὲν ἐζήτησαν ἐκ τῶν προτέρων βαθμοὺς καὶ μισθούς. Ἐγὼ εἶμαι κατὰ τῆς προσκλήσεως ξένων ἀξιωματικῶν, ἰσχυρίζομαι δὲ, ὅτι δὲν δύναται ἀξιωματικὸς, κατέχων θέσιν ὑψηλὴν ἐν τῇ πατρίδι του, νὰ ἐγκαταλείψῃ αὐτὴν καὶ νὰ ζητήσῃ ἀλλοῦ βαθμούς· φέρω δὲ ὡς παράδειγμα τοὺς Ἕλληνας ἀξιωματικοὺς τοὺς μεταβάντας εἰς Γαλλίαν, ὅπως ὁ μακαρίτης Βούρβαχης, ὁ ταγματάρχης Βασιλειάδης, ὁ λοχαγὸς Λεονταρίτης, ὁ ἀποθανὼν ἐκεῖ, οἵτινες ἐπολέμησαν ὑπὲρ τῆς Γαλλίας, ἀλλὰ δὲν ἐζήτησαν βαθμούς. Ἐὰν λοιπὸν ἦναι ἀξιωματικοὶ ἐνθουσιώδεις θὰ ἔλθουν καὶ ἄνευ βαθμοῦ. Πρὸς τούτοις παρατηρῶ, ὅτι, ἐὰν τὸ ἔθνος εὑρεθῇ εἰς τὴν εὐχάριστον θέσιν νὰ πολεμήσῃ, θὰ εὑρεθῇ βεβαίως μετὰ 2–3 μῆνας. Ὁ ἀξιότιμος ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, ὡς γνωρίζω, διέταξε πρό τινων ἡμερῶν τὰ στρατολογικὰ γραφεῖα νὰ μὴ κατατάσσουν ἐθελοντὰς, οἵτινες δὲν γνωρίζουν τὴν ἑλληνικήν. Συνεπῶς ξένοι ἀξιωματικοί, μὴ γνωρίζοντες τὴν γλῶσσαν, κατὰ τί θὰ ὠφελήσωσι; Φοβοῦμαι δὲ ἀκόμη τὸ παράδειγμα, τὸ ὁποῖον ἀνέφερεν ὁ ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν ὑπουργὸς, ὅτι συνέβη εἰς τὸν γαλλο–πρωσσικὸν πόλεμον, ὅτι δὲν ὑπήκουσαν οἱ ὑποδεέστεροι εἰς τοὺς ἀξιωματικοὺς τούτων, φοβοῦμαι, ὅτι θὰ συμβῇ καὶ ἐδῶ, ἐὰν ἔλθουν ξένοι ἀξιωματικοί.

§62ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Κύριοι, σήμερον βεβαίως δὲν πρόκειται νὰ συζητήσωμεν, καὶ διὰ τοῦτο ὀλίγας λέξεις θὰ εἴπω. Τὸ ζήτημα πρέπει νὰ τὸ λάβητε ὑφ’ ὅλην τὴν γενικότητα αὐτοῦ· εὑρισκόμεθα εἰς παρασκευὰς καὶ δὲν σπεύδομεν βεβαίως, διότι πρέπει προπάντων νὰ φροντίσωμεν νὰ ἤμεθα ἕτοιμοι διὰ πᾶν ἐνδεχόμενον, καὶ ἐν ὅσῳ εὑρισκόμεθα ἔτι εἰς τὰς παρασκευὰς, πρέπει νὰ προΐδωμεν περὶ ὅλων τῶν ἀναγκῶν καὶ περὶ ὅλων τῶν περιστάσεων, εἰς τὰς ὁποίας δυνατὸν νὰ εὑρεθῶμεν. Τὸ ζήτημα περὶ οὗ πρόκειται δὲν ἀφορᾷ εἰς τὴν ἀναπλήρωσιν ἀνεπαρκείας τυχὸν τοῦ Ἑλληνικοῦ στρατοῦ ἢ τῶν Ἑλλήνων ἀξιωματικῶν, ἀλλὰ ἐὰν εὑρεθῶμεν εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ἐνεργήσωμεν. Σκεφθῆτε, κύριοι, ὅτι δὲν θὰ εὑρεθῶμεν εἰς τὰς ἰδίας ἀνάγκας καὶ εἰς τὴν ἰδίαν θέσιν, εἰς ἣν εὑρέθη ὁ Γαλλικὸς στρατός, ὁ Ἰταλικὸς στρατὸς καὶ οἱ λοιποί. Ἡμεῖς εὑρισκόμεθα ὑπὸ περιστάσεις ὅλως διόλου διαφορετικὰς, καὶ πρέπει νὰ ἔχωμεν ἀνοικτὰς τὰς ἀγκάλας καὶ πρὸς τοὺς ξένους καὶ τοὺς ἀδελφοὺς ἡμῶν καὶ πρὸς ἄλλους, οἵτινες δύνανται νὰ χρησιμεύσουν πρὸς τὸν σκοπόν μας. Εὐτυχῶς δὲν εἴμεθα εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ἐνεργήσωμεν συντόμως· ἔχομεν καιρὸν, καὶ διὰ τοῦτο δυνάμεθα νὰ σκεφθῶμεν ὡρίμως, ἀλλ’ ἐκτὸς τῶν μικρῶν ἐκείνων περιστάσεων, τὰς ὁποίας συνήθως λαμβάνομεν ὑπ’ ὄψιν ὅταν ἔχωμεν ἐντὸς στενοῦ κύκλου ἐσωτερικοῦ νὰ ἐνεργήσωμεν καὶ ὅπου τὰ συμφέροντα τῶν ἀτόμων καὶ τῶν ὁμάδων ἐπηρεάζουν ἰσχυρότερον. Ἤδη τὰ περιωρισμένα αὐτὰ συμφέροντα πρέπει νὰ ὑποκύψουν εἰς τὴν γενικὴν ἰδέαν, τὴν ἰδέαν τῆς τιμῆς τῆς πατρίδος. (Γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον εἰς ά συζήτησιν.)

§63ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ προσόντων τῶν παρὰ ταῖς προξενικαῖς ἀρχαῖς Κωνσταντινουπόλεως καὶ Ἰβραΐλας λιμεναρχῶν.

§64ΡΟΥΚΗΣ. Ἐγὼ, κ. Πρόεδρε, ἔχω ἀντίῤῥησιν. Ἀφ’ ἑνὸς ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν μᾶς ἔφερε νομοσχέδιον περὶ προσλήψεως ἐμποροπλοιάρχων καὶ ἀποτάκτων, ἕνεκα τῆς ἐλλείψεως ἀξιωματικῶν, ἀπὸ τὸ ἄλλο μέρος ζητεῖ πλωτάρχας διὰ τὰς θέσεις αὐτὰς, εἰς τοὺς ὁποίους νὰ δώσωμεν καὶ τελωνιακὴν θητείαν, νὰ κάμωμεν τὴν ὑπηρεσίαν των θαλάσσιον. Πρέπει οἱ εἰδήμονες τῆς ἐπιτροπῆς νὰ μᾶς φωτίσουν, καὶ κατὰ συνέπειαν πρέπει ν’ ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου.

§65ΨΥΛΛΑΣ. Ὑποστηρίζω καὶ ἐγὼ τὴν πρότασιν τοῦ συναδέλφου κ. Ῥούκη· νομίζω μάλιστα, ὅτι κακῶς προετάχθη τὸ νομοσχέδιον ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει, διότι, ὅταν ὁ κ. Μπούμπουλης ἐζήτησε τὸ παρελθὸν Σάββατον, μοὶ φαίνεται, νὰ τεθῇ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος κ. Μελετόπουλος ἔφερεν ἀντίῤῥησιν εἰς τοῦτο διὰ διαφόρων ἰσχυρισμῶν, ἐγὼ δὲ παρετήρησα ἐκ τῆς θέσεώς μου ἐκεῖ, ὅτι περὶ τῶν λιμεναρχῶν αὐτῶν ὑπάρχει νόμος ἐψηφισμένος ἀπὸ τὰ 1878, ὁ ὁποῖος ὁρίζει τὰ προσόντα τῶν ὑπαλλήλων τούτων. Προσέτι δὲ εἶπον προχθὲς, ὅτι τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ πρέπει νὰ διέλθῃ κατὰ τὸν κανονισμὸν τὴν βάσανον τῶν δύω ἁρμοδίων ἐπιτροπῶν, εἰς τὰς ὁποίας καὶ ἀπεστάλη. Πράγματι δὲ πρό τινων ἡμερῶν ὁ κ. πρόεδρος τῆς Ἐπιτροπῆς τῶν Ἐξωτερικῶν μοὶ ἔστειλεν, ὡς γραμματεῖ τῆς ἐπιτροπῆς, διά τινος τῶν κλητήρων, διαρκούσης τῆς συνεδριάσεως, τὸ νομοσχέδιον, καὶ τὸ ἐπέστρεψα αὐτῷ ἀμέσως μὲ τὴν παρατήρησιν, ὅτι πρέπει νὰ σταλῇ καὶ εἰς τὸν πρόεδρον τῆς Ἐπιτροπῆς τῶν ναυτικῶν. Κατόπιν εἶδον τὸν ἀξιότιμον συνάδελφον κ. Γκίκαν, ὅστις μοὶ εἶπεν, ὅτι ἀποκρούει τὸ προκείμενον νομοσχέδιον, ὡς προσωπικόν. Πρέπει ἑπομένως νὰ διέλθῃ τὴν βάσανον τῶν δύω ἐπιτροπῶν. Τόσῳ δὲ μᾶλλον εἶναι ἀναγκαῖον τοῦτο, καθ’ ὅσον τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ εἶναι ἐντελῶς προσωπικόν· εἶναι διπλῶς μάλιστα προσωπικὸν, διότι ὁ κ. Μπούμπουλης εἶπε προχθὲς, ὅτι μανθάνει, ὅτι ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν πρόκειται νὰ διορίσῃ πρόσωπον, τὸ ὁποῖον δὲν ἔχει τὰ ἀπαιτούμενα προσόντα. Ἔμαθον δὲ καὶ ἐγὼ κατόπιν, ὅτι ὁ κ. Μπούμπουλης ἐζήτησε νὰ ὑποβληθῇ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, ἵνα διορισθῇ ὡς λιμενάρχης Κωνσταντινουπόλεως ἕτερον πρόσωπον, ἔχον τὰ προσόντα κατὰ τὸ νομοσχέδιον. Ἀλλ’ ἀφοῦ ὑπάρχει νόμος ὁρίζων προσόντα, νομίζω, ὅτι εὐκόλως ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν δύναται νὰ θέσῃ εἰς ἐνέργειαν ἐκ τοῦ προξενικοῦ νόμου τὴν εἰδικὴν διάταξιν περὶ λιμεναρχῶν, διότι τὸ τοιοῦτον ἐπετράπη ὑπὸ τοῦ νόμου, ὃν ἐψηφίσαμεν ἐφέτος, περὶ ἀναστολῆς τῆς ἰσχύος τοῦ νόμου περὶ Προξενείων, νὰ μὴ ἀποσπάσωμεν δὲ οὕτω ἀπὸ τὴν μάχιμον ὑπηρεσίαν τοῦ Β. ναυτικοῦ, εἰς τοιαύτας μάλιστα περιστάσεις, ἀξιωματικοὺς ὑπηρετοῦντας, ὑποπλοίαρχον ἢ πλωτάρχην. Δι’ αὐτὸ προτείνω ν’ ἀποσταλῇ τὸ νομοσχέδιον εἰς τὴν βάσανον τῶν ἐπιτροπῶν.

§66Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ἡ Βουλὴ γνωρίζει, ὅτι ἐζήτησα προχθὲς τὴν προτίμησιν τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ, τὸ ὁποῖον, ἕνεκα ψηφοθηρίας ἐξωτερικῆς βουλευτικῆς καὶ συμφεροντολογικῆς, κατὰ τὸν κ. Δουζίναν, εὑρίσκει ἀντιῤῥήσεις, καὶ ὁ κ. Ψύλλας, ὁ ὁποῖος συνήθως ἔρχεται κατὰ τὴν πέμπτην, ἐργαζόμενος εἰδικῶς ἐπὶ τῶν ἐξωτερικῶν πάντοτε, ἠπόρησε διὰ τί δὲν ἐστάλη εἰς τὴν ἐπιτροπήν. Ἀλλὰ ποῦ νὰ τὸν εὕρῃ ὁ πρόεδρος τῆς ἐπιτροπῆς, ἀφ’ οὗ ἀπειράκις προσεκλήθη, καὶ δὲν προσῆλθεν;

§67ΨΥΛΛΑΣ. Οὐδέποτε προσεκλήθην διὰ τὸ προκείμενον νομοσχέδιον.

§68ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ἂν νομίζουν οἱ κύριοι, οἱ 4 ἢ 5, ὅτι ἠμποροῦν νὰ διαιωνίσουν ἓν νομοσχέδιον εἰς τὰς ἐπιτροπὰς, εἶναι ἠπατημένοι· ἡ Βουλὴ δὲν τὰ ἀνέχεται αὐτά. Γώρα κατὰ πόσον εἶναι ἀναγκαῖος ὁ ἀξιωματικὸς αὐτὸς εἰς τὴν ὑπηρεσίαν, ἂς ἔλθῃ νὰ τὸ ἀναπτύξῃ ὁ κ. Ψύλλας καὶ ὁ κ. Ῥούκης.

§69ΡΟΥΚΗΣ. Ἐπειδὴ δὲν γνωρίζομεν τὰ ναυτικὰ, θέλομεν οἱ εἰδικοὶ ἄνθρωποι νὰ μᾶς τ’ ἀναπτύξουν. (Διάλογοι μεταξὺ Ῥούκη καὶ Μπούμπουλη)

§70ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ῥούκης ἐπρότεινε τὴν ἀναβολήν. Θὰ ἐρωτήσω τὴν Βουλήν.

§71ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ ἀπεφάσισε ν’ ἀναβληθῇ πᾶν νομοσχέδιον, ἐπὶ τοῦ ὁποίου πρόκειται νὰ γείνῃ συζήτησις πρέπει λοιπὸν νὰ μείνῃ.

§72Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Κύριε πρόεδρε, δι’ αὐτὸ ἐζήτησα προχθὲς τὴν προτίμησιν, διότι γίνεται ἐνέργεια νὰ μείνῃ τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ, διότι θέλουν νὰ εὐχαριστήσουν βουλευτὰς, καὶ δὲν πρέπει νὰ τὸ ἀνεχθῇ ἡ Βουλή. Δὲν εἶναι δὲ νομοσχέδιον ἀντιῤῥήσεως, ἀλλὰ καθαρᾶς ὑπηρεσίας.

§73ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ ἀπεφάσισε πρὸ μικροῦ ν’ ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις τῶν νομοσχεδίων, ἐφ’ ὧν γίνεται ἀντίῤῥησις.

§74Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ὅταν ἔλθῃ ὁ προϋπολογισμὸς, θὰ εἴπω, ὅτι ἔχω ἀντίῤῥησιν εἰς ὅλα τὰ νομοσχέδια.

§75ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε πρόεδρε, ἐπειδὴ ἦλθεν ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ἠμπορῶ νὰ λάβω τὸν λόγον.

§76ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα.

§77ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Χθὲς, κύριοι, ἐγένετο πολὺς λόγος περὶ κατασκευῆς τῆς ὁδοῦ ἀπὸ Σπάρτης εἰς Τρίπολιν. (Θόρυβος.)

§78ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ν’ ἀπαντήσω ἀμέσως.

§79Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Δὲν ἠμπορεῖ νὰ γείνῃ συζήτησις.

§80ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ μὲ ἀναγκάσητε νὰ σᾶς ἀνακαλέσω....

§81ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ἠμπορεῖτε νὰ μὲ ἀνακαλέσητε, ἀλλὰ θὰ μὲ ἀκούσητε.

§82ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Οἱ ἐκ τοῦ νομοῦ Λακωνίας ἀξιότιμοι συνάδελφοι μοὶ παρέστησαν τὴν ἀνάγκην τῆς ἀπασχολήσεως εἰδικοῦ μηχανικοῦ εἰς τὴν κατασκευὴν τῆς ἀπὸ Σπάρτης εἰς Τρίπολιν ὁδοῦ. Ἀναγνωρίζω τὴν ὀρθότητα τῆς συστάσεως ταύτης, καὶ θὰ φροντίσω περὶ διορισμοῦ εἰδικοῦ ἐπαρχιακοῦ μηχανικοῦ πρὸς διεύθυνσιν τῶν λιμενικῶν ἔργων Γυθείου, ὅπως εἰδικῶς ἀσχοληθῇ ὁ νομομηχανικὸς Λακωνίας εἰς τὴν κατασκευὴν τῆς ὁδοῦ ἐκείνης. Τοῦτο ἐσκεπτόμην ἤδη νὰ πράξω, συνεπείᾳ ἐπανειλημμένων παραστάσεων τοῦ ἐκ Λακεδαίμονος βουλευτοῦ κ. Βαρβιτσιώτου.

§83ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε ὑπουργέ, παρακαλῶ, μέχρι τοῦ διορισμοῦ εἰδικοῦ ἐπαρχιακοῦ μηχανικοῦ ἐν Γυθείῳ, ν’ ἀσχοληθῇ ὁ νομομηχανικὸς Λακωνίας......

§84ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ νομομηχανικὸς μετέβη εἰς Σπάρτην καὶ ἤρξατο ἐνασχολούμενος εἰς τὸ ἔργον περὶ οὗ πρόκειται.

§85ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἐκκαθαρίσεως τῶν μέχρι τοῦ 1876 καθυστερούντων. (Γίνεται δεκτὴ ἡ ἀρχή)

§86Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ἔχω ἀντίῤῥησιν, καὶ πρέπει νὰ ἐκτελεσθῇ ἡ ἀπόφασις τῆς Βουλῆς.

§87ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ ἀρχὴ ἐπεψηφίσθη ἤδη. Ἄρθρον 1.

§88ΦΛΟΓΑΪΤΗΣ. Κατὰ τὸ ἄρθρον τοῦτο ἀπαλλάσσονται τοῦ τόκου τῆς ὑπερημερίας καὶ ἐκκαθαρίζονται κατὰ τὰς λοιπὰς ἐν τῷ νομοσχεδίῳ διατάξεις πάντα τὰ καθυστερούμενα, ἐκτὸς τῶν προερχομένων ἐξ ἀπίστου διαχειρίσεως. Νομίζω, ὅτι ἡ φράσις αὕτη εἶναι ἐλαστικὴ καὶ δύναται νὰ δώσῃ ἀφορμὴν εἰς πολλὰς καὶ ποικίλας διοικητικὰς καταχρήσεις. Φρονῶ, ὅτι ὁ ὑποβαλὼν τὸ νομοσχέδιον ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, διὰ τῆς φράσεως ταύτης, ἐνόησε τὰ χρέη τῶν ὑπολόγων οἰκονομικῶν ὑπαλλήλων, καθ’ ὧν ἐξεδόθησαν ἀποφάσεις τοῦ Ἐλεγκτικοῦ συνεδρίου, μετὰ τὴν ἐξέλεγξιν τῶν λογαριασμῶν αὐτῶν.

§89ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι.

§90ΦΛΟΓΑΪΤΗΣ. Ἀκριβῶς ἡ ἀποφατικὴ ἀπάντησίς σας ἐμφαίνει, ὅτι δύνανται νὰ δοθῶσι διάφοροι ἐξηγήσεις καὶ ἑπομένως νὰ συμβῶσι καταχρήσεις· ὥστε πρέπει νὰ ὁρισθῇ σαφέστερον.

§91ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐὰν εὕρητε ἄλλον τρόπον, τὸν δέχομαι. Ἐγὼ, μὲ τὸν νομικὸν Σύμβουλον ἐργασθεὶς, δὲν τὸ κατώρθωσα.

§92ΦΛΟΓΑΪΤΗΣ. Νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ ὁρισθῇ, ὅτι εἰς τὴν ἄπιστον διαχείρισιν πρέπει ἢ δὲν πρέπει νὰ δοθῇ ἡ ἔννοια, τὴν ὁποίαν ἀποδίδει ὁ Ποινικὸς Νόμος εἰς τὴν ἔκφρασιν ταύτην, καὶ ὅτι ἀπαιτεῖται ἀπόφασις ποινικοῦ δικαστηρίου ἢ τοῦ Ἐλεγκτικοῦ συνεδρίου.

§93ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δυνατὸν νὰ μὴ ἐξεδόθησαν ἀποφάσεις, καὶ νὰ ἦναι ἄπιστος ἡ διαχείρισις. Ὑποθέσατε, ὅτι ἀπέθανεν ὁ διαχειριστής. Ὁ Ποινικὸς Νόμος ἔχει ἴδιον κεφάλαιον περὶ ἀπιστίας· πάντα λοιπὸν τὰ ἐλλείματα, τὰ ὁποῖα ὑπάγονται εἰς τὰς διατάξεις ἐκείνας, θεωροῦνται ὡς ἐξ ἀπίστου διαχειρίσεως προερχόμενα.

§94ΦΛΟΓΑΪΤΗΣ. Τότε δύναται νὰ ὁρισθῇ, ὅτι ἐξαιροῦνται τὰ μὴ προερχόμενα ἐξ ἀπίστου κατὰ τὸ δεῖνα ἄρθρον ἢ τὸ δεῖνα κεφάλαιον τοῦ Ποινικοῦ Νόμου διαχειρίσεως.

§95ΡΙΚΑΚΗΣ. Κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ Ποινικοῦ Νόμου.

§96ΦΛΟΓΑΪΤΗΣ. Νὰ τεθῇ λοιπὸν «τὰ μὴ προερχόμενα ἐξ ἀπίστου διαχειρίσεως κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ Ποινικοῦ Νόμου.»

§97ΣΑΡΑΒΑΣ. Ὁ ὅρος αὐτὸς, κύριοι, εὑρίσκεται καὶ εἰς τὸν εὐεργετικὸν νόμον τοῦ 1864, διότι καὶ ὁ νόμος ἐκεῖνος ἐν τῷ ά ἄρθρῳ ἐξαιρεῖ τῶν εὐεργετημάτων του τοὺς ἐξ ἀπίστου διαχειρίσεως ὑπολόγους. Δὲν ἠξεύρω, ἐὰν ἐν τῇ ἐφαρμογῇ ἐδόθη ἀφορμὴ νὰ παρατηρηθῇ πόσον δυσεφάρμοστος εἶναι ὁ ὅρος οὗτος. Νομίζω, ὅτι, ἐὰν μείνῃ αὐτὸς ὁ ὅρος ὡς ἔχει, ἐν τῇ ἐφαρμογῇ θὰ παρουσιασθῇ ἡ ἀμφιβολία κατὰ τίνα τρόπον ἀποδεικνύεται ἡ ἄπιστος διαχείρισις. Βεβαίως ἄπιστος διαχείρισις εἶναι ἡ πρᾶξις ἐκείνη τοῦ δημοσίου ὑπαλλήλου, ἡ ὁποία προβλέπεται ἀπὸ τὰς διατάξεις τοῦ Ποινικοῦ Νόμου. Δὲν πρόκειται ὅμως περὶ τούτου, ἀλλὰ κατὰ τίνα τρόπον θὰ βεβαιωθῇ, ὅτι τῷ ὄντι ὁ ὑπόλογος εἶναι ἄπιστος διαχειριστής· πρέπει νὰ ὑπάρξῃ βούλευμα ἢ καταδικαστικὴ ἀπόφασις; ἢ δύναται νὰ ἐξετασθῇ ἀπὸ τὸ Ὑπουργεῖον τὸ ἀντικείμενον τοῦτο; Αὐτὰ τὰ ζητήματα θέλουν παρουσιασθῆ ἐν τῇ ἐφαρμογῇ καὶ θέλουν καταστήσει δυσεφάρμοστον τὸν νόμον· διὰ τοῦτο ἤθελον προτιμήσει, ἐὰν ἠθέλομεν γενικεύσει τὸν ὅρον τοῦτον καὶ ἠθέλομεν περιλάβει ἐν τῇ ἐξαιρέσει πάντα ὑπόλογον, ὁ ὁποῖος ἐθεωρήθη τοιοῦτος ὑπὸ τοῦ Ἐλεγκτικοῦ συνεδρίου. Ὡς γνωρίζετε, τὸ Ἐλεγκτικὸν συνέδριον, κατὰ ῥητὴν διάταξιν τοῦ νόμου περὶ δημοσίου λογιστικοῦ, ἐξελέγχει τοὺς λογαριασμοὺς τῶν ὑπολόγων, καὶ ἂν εὕρῃ αὐτοὺς ἀκριβεῖς, ἀποφαίνεται ὅτι καλῶς ἔχουσιν, ἄλλως κυρήττει αὐτοὺς ὑπολόγους δι’ ἀποφάσεως καὶ καταλογίζει εἰς βάρος αὐτῶν τὰ ἐλλείμματα. Λοιπὸν ὅταν ἔχωμεν ὑπολόγους, τουτέστι διαχειριστὰς δημοσίας περιουσίας, οἱ ὁποῖοι ἐξηλέγχθησαν ἀπὸ τὸ δικαστήριον, τὸ ὁποῖον εἶναι ἁρμόδιον νὰ ἐξελέγχῃ αὐτοὺς ἐλλειμματίας, δὲν ἐννοῶ διατί καὶ εἰς αὐτοὺς νὰ ἐκτείνωμεν τὸ εὐεργέτημα, τὸ ὁποῖον τὸ νομοσχέδιον χορηγεῖ εἰς τοὺς λοιποὺς ὀφειλέτας. Τὸ Ἐλεγκτικὸν συνέδριον ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ, προκειμένου περὶ ἐξελέγξεως τῶν τοιούτων διαχειριστῶν, ὁρμᾶται μᾶλλον ἀπὸ ἰδέας ἐπιεικείας, καὶ πολλάκις τὸν ἄπιστον διαχειριστὴν θεωρεῖ ἐξ ἀμελείας τὸν ἐλλειμματίαν. Διὰ νὰ ἐξέλθωμεν λοιπὸν ἀπὸ τὴν δυσχέρειαν, εἰς τὴν ὁποίαν θέλομεν εὑρεθῆ, καὶ ἵνα ὁ νόμος ἦναι δικαιότερος, προτείνω, ἀντὶ τοῦ ὅρου αὐτοῦ, τοῦ ὅλως ἀορίστου, νὰ εἴπωμεν, ὅτι ἐξαιροῦνται ἐκεῖνοι οἱ ὑπόλογοι, οἱ ὁποῖοι δι’ ἀποφάσεως τοῦ Ἐλεγκτικοῦ συνεδρίου ἀπεδείχθησαν ἐλλειμματίαι.

§98ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει καὶ ἑτέρα τροπολογία, τὴν ὁποίαν δὲν εἶδον καὶ ἡ ὁποία δὲν ἐτυπώθη, τοῦ κ. Δημητριάδου, τοῦ κ. Μπούμπουλη καὶ ἄλλων, ἔχουσα ὡς ἑξῆς: «Τὰ μέχρι τοῦ 1854 συμπεριλαμβανομένου καὶ τούτου καθυστεροῦντα ἐξ ἀμέσων φόρων δικαιώματα ἐπικαρπίας.....»

§99ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Διὰ τὸ ἑπόμενον ἄρθρον.

§100ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν.) Κύριοι, ἡ λέξις ἄπιστος διαχείρισις εἶναι ὄρος τεχνικός, καὶ ὅταν πρόκηται περὶ ὅρων τεχνικῶν, νομίζω, ὅτι τὸ ὀρθότερον εἶναι νὰ δέχηταί τις αὐτοὺς ἄνευ τινὸς ἐπεξηγήσεως, διότι αἱ ἐπεξηγήσεις σκοτίζουν μᾶλλον ἢ διευκρινίζουν τὸ πρᾶγμα ἑπομένως, ἐὰν ἡ Βουλὴ θέλῃ νὰ μὴ ἐπεκτείνῃ τὰ εὐεργετήματα τοῦ νόμου εἰς τοὺς ἐξ ἀπίστου διαχειρίσεως ὀφειλέτας, πρέπει νὰ μείνῃ ἡ διάταξις ὡς ἔχει. Ἀλλ’ ὁ κ. Σαράβας νομίζει, ὅτι δὲν πρέπει νὰ περιορισθῶμεν μόνον εἰς τοὺς ἐξ ἀπίστου διαχειρίσεως ὀφειλέτας, ἀλλ’ ὅτι πρέπει ἡ ἐξαίρεσις νὰ ἐπεκταθῇ εἰς πάντα ὑπόλογον, διότι, φρονεῖ, ὅτι πᾶς ὁ καταδικαζόμενος δι’ ἀποφάσεως τοῦ συνεδρίου νὰ πληρώσῃ ἓν ὁποιονδήποτε ποσὸν, αὐτὸς εἶναι κατὰ τὸ μᾶλλον καὶ ἧττον καταχραστὴς δημοσίων χρημάτων, καὶ ἑπομένως δὲν πρέπει νὰ ἦναι ἄξιος οὐδεμιᾶς ἐπιεικείας. Ἀλλὰ τὸ πρᾶγμα δὲν ἔχει οὕτω· τὸ Συνέδριον καταδικάζει τοὺς ὑπολόγους νὰ πληρώσουν καὶ ποσὰ, τὰ ὁποῖα ἐλλείπουν ἀπὸ τὴν διαχείρισίν των ἕνεκεν ἀμελείας, καὶ τὰ ὁποῖα δὲν ἐσφετερίσθησαν· ἀλλ’ οἱ τοιοῦτοι ὑπόλογοι δὲν εἶναι ἄπιστοι διαχειρισταί, ἐν τούτοις εἶναι ὑπόχρεοι νὰ πληρώσουν. Ὑπάρχουν ἄλλοι ὑπόλογοι, οἱ ὁποῖοι κατεδικάσθησαν ἀπὸ τὸ ἐλεγκτικὸν συνέδριον νὰ πληρώσουν διάφορα ποσὰ ἕνεκα σφαλμάτων, τὰ ὁποῖα ἔκαμον, ἐὰν π. χ. τελωνιακός ὑπάλληλος δὲν ἐφαρμόσῃ ὀρθῶς τὸ δασμολόγιον, ἐὰν δὲν εἰσπράξῃ τὴν ποινὴν τοῦ διπλασίου, ἢ ἐὰν δὲν ὑπολογίσῃ καλῶς τοὺς τόκους, καταδικάζεται ἀπὸ τὸ συνέδριον καὶ ὑποχρεοῦται νὰ πληρώσῃ. Ἀλλ’ ὁ τοιοῦτος ἐπ’ οὐδενὶ λόγῳ δύναται νὰ ἐξομοιωθῇ μὲ τοὺς ἀπίστους διαχειριστάς· διὰ τοῦτο οὔτε ὁ εὐεργετικὸς νόμος τοῦ 1864 τοὺς ἐξαιρεῖ, οὔτε ἐγὼ προτείνω νὰ τοὺς ἐξαιρέσωμεν. Ἐὰν ἡ Βουλὴ θέλῃ εἶναι κυρία νὰ τὸ πράξῃ.

§101ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Αὐτὴ ἡ διασάφησις νὰ τεθῇ εἰς τὰ πρακτικά.

§102ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Κύριοι, δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία περὶ τῆς ἀκριβοῦς ἐννοίας τοῦ ὅρου «ἄπιστος διαχείρισις»· ἄπιστος διαχειριστὴς εἶναι ὁ διαχειριστὴς κακῆς πίστεως, καὶ κακῆς πίστεως εἶναι ὁ σφετεριζόμενος ξένα χρήματα· πᾶς ἄλλος δὲ εἶναι ὀφειλέτης ἐκ διαχειρίσεως, οὐχὶ καὶ ἐξ ἀπίστου διαχειρίσεως, διὸ δὲν βλέπω τὴν ἀνάγκην νὰ γείνῃ τοιαύτη διασάφησις. Ἔρχομαι εἰς τὸ βῆμα, ἵνα προτείνω πάλιν ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ὑπέβαλον πρὸ ἡμερῶν ἐνώπιόν σας· εἶμαι ἐναντίος εἰς τὴν ἄφεσιν τοῦ τόκου, καὶ θεωρῶ, ὅτι εἶναι ἀπαλειπτέαι λέξεις τινὲς ἐξ αὐτοῦ τοῦ ἄρθρου· νὰ μείνῃ δὲ τὸ ἄρθρον ὡς ἑξῆς: «Πάντα τὰ καθυστεροῦντα ἀπὸ ἔσοδα τῶν κεκλεισμένων χρήσεων μέχρι τοῦ 1876 θέλουν ἐκκαθαρισθῆ, κανονισθῆ καὶ εἰσπραχθῆ κατὰ τὰς ἑπομένας διατάξεις.» Παρετήρησα ἤδη, ὅτι ὡς πρὸς τινας κατηγορίας ἡ ἄφεσις τοῦ τόκου ὑπάρχει ἐν ἄλλῳ νόμῳ· ὥστε ὡς πρὸς αὐτὰς δὲν προσθέτομεν τίποτε, δίδομεν τὴν ἄφεσιν τοῦ τόκου εἰς ὀφειλέτας, οἵτινες δὲν εἶναι ἄξιοι ἀφέσεως, διότι αὐτοὶ ἔχουσι τὸ ἀντάξιον, καὶ τοιοῦτοι εἶναι οἱ ὀφειλέται τοῦ δημοσίου οἱ ἀγοράσαντες κτήματα, οἱ ὁποῖοι κατέχουν καὶ καρποῦνται αὐτά. Ἐλέχθη, ὅτι αὐτοὶ ἠγόρασαν εἰς ὑψηλὴν τιμὴν τὰ κτήματα· δὲν τοὺς δικαιολογεῖ, διότι αὐτὰ τὰ κτήματα ἔχουν σήμερον διπλασίαν ἀξίαν ἐκείνης, εἰς τὴν ὁποίαν τὰ ἠγόρασαν, ὥστε ἔχουν τὴν ὠφέλειαν. Δὲν βλέπω λοιπὸν διατί νὰ δοθῇ ἄφεσις τοῦ τόκου, καὶ φρονῶ κατ’ ἀρχὴν ὅτι δὲν πρέπει νὰ γίνηται ἄφεσις τόκου. Εἶναι ἄλλως ἄνισος ὁ νομοθέτης, ὅταν τοὺς μὲν ἐπιβαρύνῃ εἰς ὑποχρέωσιν τόκου, ἀπαλλάσσει δὲ ἄλλους, ἁπλῶς διότι καθυστέρησαν. Ἡ καθυστέρησις δὲν εἶναι λόγος δικαιολογητικός· ἄλλως πρέπει νὰ καταργήσωμεν τὴν ἀρχὴν τοῦ τόκου τῆς ὑπερημερίας. Ἡ ἄφεσις τοῦ τόκου ὑπέρ τινων προσώπων ἐπιφέρει δικαίως τὴν ἀγανάκτησιν τῶν ἄλλων, οἱ ὁποῖοι μένουν ὑπὸ τὸ βάρος τῆς ὑποχρεώσεως τόκων. Τὸ Κράτος, κύριοι, οὐδέποτε δωρεῖται, καὶ εἶναι ἐναντίον τῆς ἐντολῆς, ἣν ἔχομεν νὰ ἐπιτηρῶμεν ἐνταῦθα τοὺς διαχειριστὰς τῶν δημοσίων. Ὡς ἐπιτηρηταὶ δὲν ἔχομεν τὴν ἐξουσίαν νὰ δωρῶμεν, δυνάμεθα νὰ ψηφίζωμεν ἀμοιβὰς δι’ ὑπηρεσίας πρὸς τὸ Κράτος· τὸ τοιοῦτον εἶναι ἐναντίον τῶν ἔργων τῆς Βουλῆς. Τοῦτο λέγω καὶ διὰ τὴν πρότασιν, τὴν ὁποίαν συνδέω μετὰ τῆς διατάξεως περὶ ἀφέσεως τῶν χρεῶν μέχρι τοῦ 1856.

§103ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Περὶ ταύτης θὰ γείνῃ λόγος εἰς τὸ ἑπόμενον ἄρθρον.

§104ΑΘ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Τὸ ἐξ ἀπίστου διαχειρίσεως ἔχει τὴν ἔννοιαν, ἣν ὁ κ. Καλλιγᾶς καὶ ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν εἶπεν· ἀλλ’ αὐτὴν τὴν ἐξακρίβωσιν τῆς ἀπίστου διαχειρίσεως καὶ τὴν ἐκτίμησιν αὐτῆς εἰς ποῖον θ’ ἀφήσωμεν; εἰς τὸ αὐθαίρετον τῶν ὑπαλλήλων; Πρέπει νὰ ὁρίσωμεν ἕνα κανόνα, ἐφ’ οὗ θὰ στηρίζωνται οἱ ἁρμόδιοι, ἵνα χαρακτηρίσωσι τὴν αʹ ἢ βʹ ἢ γʹ περίστασιν, ὡς προερχομένην ἐξ ἀπίστου διαχειρίσεως. Αὐτὸς εἶναι ὁ λόγος, δι’ ὃν ἐζητήθη ἡ τροπολογία αὕτη, καὶ εἶναι ὀρθὸς, ἡ δὲ παρατήρησις τοῦ κ. Φλογαΐτου μοὶ φαίνεται ὀρθοτάτη. Ὡς πρὸς τὴν παρατήρησιν δὲ τοῦ κ. Καλλιγᾶ, παρατηρῶ, ὅτι, ἅμα ζητήσωμεν νὰ λάβωμεν τόκους καὶ κεφάλαια, τότε πρέπει νὰ λείψῃ ἀπὸ τὴν κεφαλίδα τοῦ νόμου τὸ ἐπιεικὲς, διότι δὲν ἔχει ἔννοιαν· ὁ νόμος δὲν εἶναι εὐεργετικὸς τότε, καὶ δὲν ἀναφέρω παραδείγματά τινα, οἷα ἀνέφερεν ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ἀλλὰ σᾶς ἀναφέρω μᾶλλον ζωντανὰ παραδείγματα, γνωστὰ εἰς ὅλους. Ὁ πρώην τελώνης Σύρου κ. Σπανόπουλος ἐληστεύθη 100,000 δραχμὰς, καὶ τὸ ἐλεγκτικὸν συνέδριον κατελόγισεν εἰς αὐτὸν τὸ ποσὸν, καὶ εἶναι γνωστὸν, ὅτι ἐληστεύθη. Ὁ πρώην ταμίας Ζαχαριάδης κατεδηλώθη, εἶναι δὲ ἀναντίῤῥητον, ὅτι ὁ Ζαχαριάδης ἦτο ἐντιμότατος ὑπάλληλος. Ὁ νῦν τελώνης τῆς Σύρου Οἰκονόμου κατεδηλώθη ὡσαύτως, κρατεῖται δὲ ἓν μέρος τοῦ μισθοῦ του, ἀμφιβάλλω δὲ ἂν εἶδεν ἡ Ἑλλὰς ἐντιμότερον οἰκονομικὸν ὑπάλληλον. Ὁ Σγουρόπουλος, ταμίας Ζακύνθου, ἐληστεύθη, καὶ τοῦ ἀφήρεσαν 25,000 δραχμὰς, ἐντιμότατος ἄνθρωπος, καὶ ὅμως τὸ ἐλεγκτικὸν συνέδριον τὸν κατεδήλωσεν. Ὁ μακαρίτης Κυριακὸς, ταμίας, καὶ τόσοι ἄλλοι. Δὲν πρέπει λοιπὸν νὰ ἀφήσωμεν τὴν κρίσιν καὶ τὴν ἐκτίμησιν τῶν τοιούτων εἰς τὸ αὐθαίρετον τῶν ὑπαλλήλων. Διὰ τοῦτο παρακαλῶ τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, ἵνα δεχθῇ τὴν τροπολογίαν τοῦ κ. Φλογαΐτου, ἥτις εἶναι λίαν ὀρθή.

§105ΑΝΔΡΙΤΣΟΣ. Εἶμαι σύμφωνος μὲ τὸν προλαλήσαντα ὡς πρὸς τὸ ἄτοκον ἐν γένει τῶν χρεῶν, καὶ οὐχὶ ὡς ἰσχυρίζεται ὁ κ. Καλλιγᾶς, διότι, ἂν θελήσωμεν νὰ λάβωμεν καὶ τόκους, ὁ νόμος εἶναι περιττὸς καὶ οὐδὲν εὐεργέτημα παρέχει. Γνωρίζετε ὅμως, κύριοι, ὅτι διὰ νόμου τοῦ 1855 ἀπεφασίσθη ἡ ἐκκαθάρισις καὶ ἀνανέωσις τῶν ἐκ προικοκτησιῶν ὀφειλομένων, καὶ τὰ μὲν ἀνενεώθησαν, τὰ δὲ ὄχι. Ἐζήτησα ἐξηγήσεις παρὰ τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν πῶς ἐννοεῖ νὰ ἐκκαθαρίσῃ τὰ χρέη ταῦτα, καὶ μοὶ ἀπήντησεν, ὅτι θέλει τὰ ἐκκαθαρίσει καὶ ἀνανεώσει ἐπὶ τῇ βάσει τῶν δόσεων, ἐνῷ εἰς τὰς δόσεις ταύτας συμπεριλαμβάνεται καὶ τόκος, ἰσοδυναμῶν μὲ 40%, καὶ διὰ νὰ μὲ ἐννοήσητε πῶς ἰσοδυναμεῖ μὲ 40%, φέρω παράδειγμα· ὀφείλει τις 100 δραχμὰς, κατ’ ἔτος θὰ δίδῃ 4 δραχμὰς, εἰς 35 ἔτη θὰ γείνωσιν 140 δραχμαί· αἱ 100 δραχμαὶ λοιπὸν θὰ ὑπολογισθῶσιν εἰς 140, ὥστε θὰ συμπεριλαμβάνεται καὶ τόκος 40%· ἅπασαι δὲ αἱ δόσεις λήγουσι κατὰ τὸ 1890. Λοιπὸν οἱ μὲν προθυμοποιηθέντες ὀφειλέται, οἱ ὁποῖοι ἀνενέωσαν τὰ χρέη των, θὰ ἐπιβαρύνωνται μὲ τόκον 40%, ἐκείνων δὲ, τῶν ὁποίων τὰ χρέη δὲν ἀνενεώθησαν, θὰ ἐκκαθαρισθῇ τὸ χρέος των εἰς τὸ ἀρχικὸν τίμημα τῆς ἀγορᾶς· τουτέστι θὰ τιμωρήσωμεν τοὺς εὐπειθεῖς καὶ τοὺς πληρώσαντας, καὶ θὰ εὐεργετήσωμεν τοὺς δυστρόπους. Θὰ συμβῇ δὲ καὶ ἄλλο χειρότερον. Ἠξεύρετε, ὅτι αἱ προικοδοτήσεις εἶναι μέχρι τοῦ 1840, καὶ αἱ μὴ ἀνανεωθεῖσαι παρεγράφησαν· ὥστε οἱ δύστροποι οὗτοι θὰ φάγουν καὶ τὸ κεφάλαιον. Πῶς θέλετε λοιπὸν οἱ ἀπειθεῖς νὰ ὠφεληθῶσι τὸ ὅλον, οἱ δὲ εὐπειθεῖς νὰ ἐπιβαρυνθῶσι καὶ μὲ τόκους; Ἐκτὸς δὲ τούτου, οἱ ἀγοράσαντες ἐθνικὰς γαίας, τὰς ἐπῆραν ἀντὶ 100 δραχμῶν κατὰ στρέμμα, ἐνῷ οἱ δηλώσαντες τὰς ἐπῆραν μὲ 10 δραχμὰς, ἢ μὲ 30 τὸ πολὺ, διὰ τοῦτο δὲν πρέπει νὰ ἐπιβαρύνωνται καὶ μὲ τόκους. Διὰ τοῦτο προτείνω μίαν τροπολογίαν εἰς τὸ ἄρθρον 1 «ἐννοεῖται δὲ, ὅτι τὰ ἐκ προικοκτησιῶν χρέη θέλουν ὑπολογίζεσθαι ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ἀρχικοῦ τιμήματος τῆς ἀγορᾶς, ἐκπιπτομένων τῶν μέχρι τοῦδε πληρωθέντων».

§106ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Θέλετε νὰ ἀπαλλαγῶσι τῶν τόκων τῆς ὑπερημερίας.

§107ΑΝΔΡΙΤΣΟΥ. Τῶν τόκων τῶν δόσεων, καὶ νὰ γείνῃ ἡ ἐκκαθάρισις ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ἀγοραίας τιμῆς, διότι αἱ δόσεις λήγουσι κατὰ τὸ 1890. Παρακαλῶ λοιπὸν τὸν κ. ὑπουργὸν νὰ δεχθῇ τὴν προσθήκην ταύτην εἰς τὸ ἄρθρον, διότι εἶναι δικαιοτάτη.

§108ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ εἴπω δύο λέξεις, καὶ ἴσως ἐξηγηθῶμεν. Νομίζω, ὅτι λαμβάνει χώραν ἐπὶ τοῦ προκειμένου μία παρεξήγησις. Τὰ ὀφειλόμενα ἐκ προικοδοτήσεων ἀπεφασίσθη διὰ τοῦ νόμου τοῦ 1855 νὰ ἀνανεωθῶσι· ἑπομένως τὸ δημόσιον δὲν δύναται ν’ ἀπαιτήσῃ ἀπὸ κανένα ὀφειλέτην ἐκ προικοδοτήσεως τὸ ἀρχικὸν κεφάλαιον, ἀλλ’ εἶναι ὑπόχρεον νὰ ἀνανεώσῃ τὸ χρέος. Ἀνανεουμένων τῶν χρεῶν κατὰ τὸν νόμον ἐκεῖνον, ἐννοεῖται, ὅτι σχηματίζονται νέαι δόσεις, αἱ ὁποῖαι ἄρχονται ἀπὸ τοῦ 1855 καὶ θέλουν λήξει εἰς τὸ 1890. Πολλὰ τῶν χρεῶν ἀνενεώθησαν, ἄλλα θὰ ἐξακολουθῶσι νὰ ἀνανεῶνται. Μετὰ τὴν ἀνανέωσιν πολλαὶ δόσεις ἐπληρώθησαν· ἐὰν δὲ συμβῇ νὰ καθυστερῶνται τινὲς ἐκ τῶν μέχρι τοῦ 1876, αὗται θέλουσιν ὑπαχθῆ εἰς τὸν εὐεργετικὸν νόμον καὶ θέλουσιν ἀπαλλαχθῆ τοῦ τόκου τῆς ὑπερημερίας ἀφ’ ἧς ἔληξαν. Ὅσαι ἐκ τῶν δόσεων ἔληξαν ἢ λήγουν μετὰ τὸ 1876, αὐταὶ θέλουν ἀκολουθήσει τὴν τύχην τῶν πρὸς τὸ Δημόσιον χρεῶν καὶ θέλουσι πληρωθῆ ἡ δόσις π. χ. τοῦ 1880 ἔπρεπε νὰ πληρωθῇ μετὰ τοῦ τόκου ἀπὸ τοῦ 1880· ἡ δόσις τοῦ 1881 εἶναι ἀπαιτητὴ κατὰ τὸν Ὀκτώβριον τοῦ 1881, ἑπομένως δὲν ἐπιβαρύνεται μὲ τόκον ὑπερημερίας· θὰ ἐπιβαρυνθῇ δὲ, ἂν ὁ ὀφειλέτης δὲν τὴν πληρώσῃ μετὰ τὴν λῆξιν.

§109ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Προκειμένου, κύριοι, καὶ περὶ ὑπολόγων πρὸς τὸ δημόσιον, κρίνω εὔλογον νὰ προκαλέσω τὴν προσοχὴν τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, ἰδίως ἐπὶ ἑνὸς, κατ’ ἐμὲ, ἀδικωτάτου πράγματος, τὸ ὁποῖον συμβαίνει καὶ τὸ ὁποῖον, νομίζω, δύναται νὰ διορθωθῇ διὰ μιᾶς συμπληρώσεως τοῦ ά ἄρθρου τοῦ νόμου τοῦ ὑπὸ συζήτησιν. Κύριοι, κατὰ τὸν μηχανισμὸν τῆς οἰκονομικῆς ὑπηρεσίας, ἐὰν εἷς ἀπὸ τὸ Ἐλεγκτικὸν συνέδριον καταδικασθῇ σήμερον ὡς ὀφειλέτης διὰ τὴν διαχείρισιν τοῦ 1860, τὸ χρέος αὐτοῦ θεωρεῖται χρέος τῆς χρήσεως τῆς ἐφετεινῆς. Κατὰ δὲ τὸ ά ἄρθρον τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου, εἰς τὰς διατάξεις τὰς εὐεργετικὰς ὑπάγονται μόνα τὰ χρέη τῶν κεκλεισμένων χρήσεων μέχρι τοῦ 1876· προκειμένου λοιπὸν περὶ ὑπολόγου τινὸς, ἐὰν οὗτος καταλογισθῇ σήμερον ἀπὸ τὸ Ἐλεγκτικὸν συνέδριον, ἀθωότατος ἄλλως, ἐκ διαχειρίσεως παλαιοτέρας τοῦ 1876, καὶ θεωρηθῇ ὑπεύθυνος, ὅτι ὀφείλει π. χ. τὸ ποσὸν 10,000 δρ. συνεπείᾳ ἑνὸς ἁπλουστάτου λάθους, τὸ χρέος αὐτὸ δὲν συμπεριλαμβάνεται εἰς τὰς εὐεργετικὰς διατάξεις, διότι θεωρεῖται ὡς ἀναγόμενον εἰς τὴν χρῆσιν τὴν ἐφετεινήν. Ἀλλ’ αὐτὴ ἡ συνέπεια, τὴν ὁποίαν φέρει ὁ μηχανισμὸς τῆς οἰκονομικῆς ὑπηρεσίας, δὲν ἀνατρέπει οὐσιώδεις ἀρχὰς τοῦ δικαίου; Διότι ἡ ἀπόφασις βεβαίως δὲν δημιουργεῖ τὸ χρέος, ἀλλὰ τὸ ἐπιβεβαιοῖ ἁπλῶς.

§110ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ἂν ἦναι τὸ χρέος εἰς τὰ 1860, τὸ ἐπιβάλλει διὰ τὸ 1860.

§111ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ναὶ, ἀλλὰ δὲν συμβαίνει τοῦτο κατὰ τὸν μηχανισμὸν τῆς οἰκονομικῆς ὑπηρεσίας, τὸ ὁποῖον ἄλλως ἤθελε συμβῆ κατὰ τὰς κοινὰς διατάξεις, τοῦ νὰ ὑπολογίζηται ὡς ὑπάρχον ἀφ’ ὅτου ἐγεννήθη, διότι, κατὰ τὸν μηχανισμὸν τῆς οἰκονομικῆς ὑπηρεσίας, τὸ χρέος δὲν ἐννοεῖται, ὅτι ἔλαβε χώραν κατὰ τὸ 1860, ὅτε ὑπῆρξεν ἡ διαχείρισις, ἀλλ’ ὅτι ἐγεννήθη ἐφέτος, ὅτε ἐξεδόθη ἡ ἀπόφασις τοῦ Ἐλεγκτικοῦ συνεδρίου.

§112ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ὄχι.

§113ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ναί. Δὲν εἴμεθα λοιπὸν ἀπέναντι ἀδικωτάτου φαινομένου; δηλαδὴ ἕνας ἀθῶος διαχειριστὴς, ὁ ὁποῖος σήμερον ἀποκαλύπτεται δι’ ἀποφάσεως τοῦ συνεδρίου ὡς ὀφειλέτης, διότι ἕνεκα γραφικοῦ λάθους εἶναι ὑπόχρεως νὰ πληρώσῃ 10,000 δρ. διὰ τὴν διαχείρισιν τοῦ 1860, αὐτὸς δὲν συμπεριλαμβάνεται εἰς τὰς εὐεργετικὰς διατάξεις, ἐνῷ ὁ ἀθῶος οὗτος ἄνθρωπος εὑρίσκεται αἰφνιδίως σήμερον ὀφειλέτης, χωρὶς νὰ τὸ προσδοκᾷ, ἀπέναντι χρέους, τὸ ὁποῖον δὲν ἐφαντάζετο, καὶ εἰς διάστημα εἴκοσιν ἐτῶν ἐῤῥύθμισε τὰ συμφέροντά του ἐπὶ τῇ πεποιθήσει, ὅτι αὐτὸς δὲν ὤφειλε πρὸς τὸ δημόσιον. Αὐτὸς λοιπὸν ὁ τοιοῦτος ὀφειλέτης δὲν δύναται νὰ ἐπικαλεσθῇ τὰς εὐεργετικὰς διατάξεις τοῦ νόμου, καὶ ἐν τούτοις ὁ νόμος ἀνταμείβει ὀφειλέτην τοῦ δημοσίου, ὁ ὁποῖος κατεδικάσθη κατὰ τὸ 1875 ὡς ὀφειλέτης ἐκ διαχειρίσεως τοῦ 1874, ὀφειλέτην, ὁ ὁποῖος ἐγνώριζε τὸ χρέος αὐτοῦ ἔκτοτε. Τοῦτο, κύριοι, εἶναι τόσον ἄδικον, ὥστε ἀνατρέπει τὰς κοινοτέρας βάσεις τῆς ἰσότητος, καὶ θέτει μάλιστα εἰς καλλιτέραν θέσιν τὸν ὑπαίτιον παρὰ τὸν ἀναίτιον. Καὶ συμβαίνει, κύριοι, ἕτερόν τι ἀτοπώτατον καὶ σκανδαλῶδες, ὅτι τὸ Συνέδριον δὲν εἶναι διόλου ἐνήμερον εἰς τὴν ἐξέλεγξιν, καὶ εἶναι γνωστὸν, ὅτι ὑπάρχουν καὶ ὑποθῆκαι ἀκόμη διὰ διαχειρίσεις τοῦ 1835 καὶ 1836. Ἔλαβον σημείωσιν ἀπὸ τὸ Συνέδριον, ὅτι μέχρι τοῦ 1843 δὲν ἐξηλέγχθησαν εἰσέτι λογαριασμοὶ τῶν διαχειριστῶν τῶν μέχρι τοῦ 1843 ἐτῶν, ἐπίσης τῶν ἀπὸ τοῦ 1861 μέχρι σήμερον. Τί πταίουν λοιπὸν αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι, ἂν εὑρεθῶσι μετὰ εἴκοσιν ἔτη ὡς πρὸ εἴκοσιν ἐτῶν ὀφειλέται πρὸς τὸ Δημόσιον; Νὰ μὴ ἐπικαλεσθῶσι λοιπὸν αὐτοὶ καὶ τὰς διατάξεις τοῦ Νόμου αὐτοῦ, ἐνῷ κυρίως ἡ πολιτεία εἶναι ὑπαίτιος καὶ διατηρεῖ αὐτοὺς τόσα ἔτη ὑπὸ καταπίεσιν σκανδαλώδη; Συνεπείᾳ παραπόνων τοιούτων ὑπολόγων τὸ Συνέδριον ἀπήντησεν, ὅτι δὲν ἔχει τὰ μέσα νὰ ἐργασθῇ, ἵνα ἐξελέγξῃ τὰς διαχειρίσεις τοῦ 1835, τοῦ 1836 κτλ. Ἤδη λαμβάνετε μέτρον εὐεργετικὸν περὶ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἀδικοῦν τὸ Δημόσιον· δὲν πρέπει ἆρά γε νὰ λάβητε ἓν μέτρον καὶ περὶ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἀδικοῦνται ὑπὸ τοῦ Δημοσίου; Ὑπάρχουν σήμερον, κύριοι, ὑποθῆκαι ἐγγεγραμμέναι εἰς βάρος τῶν ἀπογόνων ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἔσχον τὴν ἀτυχίαν νὰ ἦναι Ταμίαι, π. χ. εἰς τὰ 1836. Αἱ ἀπαιτήσεις αὗται ἴσως εἶναι παραγεγραμμέναι· ἐν τούτοις πρέπει οἱ δυστυχεῖς αὐτοὶ ἀπόγονοι νὰ σπεύσουν εἰς τὰ Δικαστήρια, ἵνα βεβαιώσουν τὴν παραγραφὴν, ἡ ὁποία εἶναι αὐταπόδεικτος, καὶ οὕτω διὰ τοῦ Δικαστηρίου νὰ ἐξαναγκάσωσι τὸ Δημόσιον νὰ διαγράψῃ τὰς ὑποθήκας των, διὰ τῶν ὁποίων εἶναι ἐστιγματισμένοι αἱ περιουσίαι των. Ἐν τούτοις δύναται δι’ ἁπλουστάτης διατάξεως νὰ δοθῇ ἐξουσία εἰς τὸν κ. ὑπουργὸν νὰ παραγγείλῃ τὴν διαγραφὴν τῶν ἀρχαίων καὶ παραγεγραμμένων ὑποθηκῶν, καὶ ἑπομένως ν’ ἀπαλλάξῃ καὶ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Συνεδρίου ἀπὸ βάρος, τὸ ὁποῖον δὲν δύναται ἡ ὑπηρεσία νὰ ἀποτινάξῃ, διότι εἶναι ἀδύνατον νὰ γείνῃ ἡ ἐξέλεγξις τῶν λογαριασμῶν τῶν μέχρι τοῦ 1843 ἐτῶν. Πρέπει λοιπὸν, νομίζω, νὰ τεθῇ διάταξις, ὅτι τὰ χρέη τῶν ὑπολόγων ἀνάγονται εἰς τὴν ἐποχὴν ἐκείνην, κατὰ τὴν ὁποίαν ἐγεννήθησαν,—τοῦτο δὲ εἶναι σύμφωνον μὲ τὰς κοινοτέρας ἀρχὰς τοῦ Δικαίου — καὶ ἑπομένως νὰ μὴ ἐπικρατῇ τῶν κανόνων τοῦ δικαίου ὁ μηχανισμὸς τῆς οἰκονομικῆς ὑπηρεσίας, διότι οἱ κανόνες ἁπλῆς εὐκολίας τῆς ὑπηρεσίας δὲν δύνανται νὰ καταστρέφουν τὰ δικαιώματα. Λοιπὸν προτείνω, καθ’ ὅσον μὲν ἀφορᾷ τοὺς ὑπολόγους τοὺς μέχρι τοῦ 1843, ὑπὲρ ὧν καὶ παραγραφὴ πλέον ὑπάρχει, νὰ ἐπιτραπῇ εἰς τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν οἰκονομικῶν νὰ τοὺς ἀπαλλάξῃ τέλος πάντων ἰδίως ἀπὸ τὸ βάρος τῶν ὑποθηκῶν, καὶ ἐὰν ἦναι ὀφειλέται, ἂς πληρώσουν· ὄχι ὅμως νὰ ἦναι εἰς θέσιν τοιαύτην, εἰς ἣν εὑρίσκονται, ματαίως λέγοντες πρὸς τὸ δημόσιον: «ἐλθὲ νὰ σὲ πληρώσωμεν· τί ἀπαιτεῖς;» καὶ μὴ δυνάμενοι ν’ ἀπαλλάξωσι τὰ κτήματά των, διότι δὲν γίνεται ἐξέλεγξις, διότι αὐτὸ εἶναι σκανδαλῶδες. Διὰ δὲ τοὺς ἀπὸ τοῦ 1861 μέχρι σήμερον, πρέπει νὰ φανῇ ἐπιεικὴς ὁ νόμος, ὄχι μόνον δι’ ἐκείνους περὶ ὧν ἀπεφάσισε τὸ ἐλεγκτικὸν συνέδριον, ἀλλὰ καὶ περὶ ἐκείνων περὶ τῶν ὁποίων δὲν ἀπεφάσισε. Τοῦτο εἶναι δικαιότατον καὶ ἀπαραίτητον, διότι ἄνευ τοιαύτης ἐπεκτάσεως τοῦ εὐεργετικοῦ νόμου ὁ μηχανισμὸς τῆς οἰκονομικῆς ὑπηρεσίας εἶναι τοιοῦτος, ὥστε κατὰ τὸ πρῶτον ἄρθρον ἐκ τῆς ἐννοίας τῆς λέξεως «χρῆσις» προέρχεται μέγιστον σκάνδαλον καὶ ἀδίκημα κατὰ τῶν ὑπολόγων, ἐκ παλαιῶν μάλιστα διαχειρίσεων, μήπω ἐξελεγχθεισῶν.

§114ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ ἀξιότιμος προλαλήσας, ἐὰν καλῶς τὸν ἐνόησα, σᾶς ἐπρότεινε νὰ ἐπεκτείνητε τὰς εὐεργετικὰς διατάξεις τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου καὶ ἐπὶ χρεῶν ἀγνώστων, τὰ ὁποῖα δὲν γνωρίζομεν ἂν θὰ λάβουν ποτὲ ὑπόστασιν καὶ ἀρχὴν, διότι σᾶς λέγει, ὅτι πρέπει ν’ ἀπαλλάξητε τοῦ τόκου...

§115ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι.

§116ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ νὰ δώσητε προθεσμίαν διὰ ποσὰ, τὰ ὁποῖα εἶναι ἐνδεχόμενον νὰ εὕρῃ τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον, ἐξελέγχον λογαριασμοὺς, τοὺς ὁποίους δὲν ἐξήλεγξεν ἀκόμη. Μοὶ φαίνεται, ὅτι τοῦτο, οὕτω πως τιθέμενον, δὲν ἠμπορεῖ νὰ γείνῃ δεκτόν, διότι πῶς δύναται ἡ Βουλὴ ν’ ἀπαλλάξῃ ἀνθρώπους, οἱ ὁποῖοι εἶναι ἐνδεχόμενον ν’ ἀποδειχθῶσιν, ὅτι δὲν εἶναι ὀφειλέται; Πλὴν τούτου ὁ ἔντιμος προαγορεύσας, ὁ ποιῶν τὴν πρότασιν ταύτην, ἐλησμόνησε τὸν κύριον λόγον, ἐφ’ οὗ στηρίζεται τὸ νομοσχέδιον, ὅστις εἶναι ἡ ἀδυναμία τοῦ δημοσίου, ὅπως εἰσπράξῃ τὰ ὀφειλόμενα, ὡς ἐκ τούτου δὲ ἀναγκάζεται νὰ καταφύγῃ εἰς ἐπιεικεῖς διατάξεις, νὰ χαρίσῃ δηλ. τοὺς τόκους, νὰ χορηγήσῃ προθεσμίας, ὅπως δυνηθῇ νὰ εἰσπράξῃ τινὰ ἐξ αὐτῶν. Ἀλλ’ ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι διεχειρίσθησαν ταμεῖα ἢ τελωνεῖα πρὸ πολλῶν ἐτῶν καὶ τῶν ὁποίων δὲν ἐξηλέγχθησαν ἀκόμη οἱ λογαριασμοὶ, ἐὰν ἐξηλέγχοντο πρὸ 5 ἢ 10 ἢ 15 ἐτῶν καὶ ἐχρεοῦντο μὲ τὰ ποσὰ, τὰ ὁποῖα ὑποθέτει ὁ ἀξιότιμος προλαλήσας, οὐδόλως κατεδιώχθησαν. Ἀφοῦ δὲ τόσοι ἄλλοι καταδιωχθέντες ἐπλήρωσαν, ἐνδεχόμενον εἶναι καὶ οὗτοι, ἐὰν κατεδιώκοντο, νὰ ἐπλήρωνον, καὶ τότε βεβαίως δὲν ἤθελεν εἶσθαι ἀφορμὴ νὰ τοὺς συμπεριλάβωμεν. Σήμερον νομοθετοῦμεν περὶ ἐκείνων, οἵτινες καὶ καταδιωχθέντες δὲν ἐστάθη δυνατὸν νὰ πληρώσωσιν, οὐχὶ δὲ δι’ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι δὲν ἀνεγνωρίσθησαν ἀκόμη ὀφειλέται, διότι, ἐὰν ἐχρεοῦντο πρὸ 5 ἢ 10 ἐτῶν, ἐνδεχόμενον εἶναι νὰ εἶχον πληρώσει, ἢ, ἐὰν δὲν εἶχον πληρώσει, ἤθελον ὑποφέρει πολλὰς καταδιώξεις καὶ στενοχωρίας, διότι οἱ ὀφειλέται δὲν μένουν ἀκαταδίωκτοι· ὑποφέρουν στενοχωρίας καὶ πληρώνουν ἐν μέρει τοὐλάχιστον τὰ χρέη των. Ὅθεν δὲν δύναται νὰ γείνῃ λόγος διὰ ποσὰ, τὰ ὁποῖα δὲν ἐξεκαθαρίσθησαν εἰσέτι καὶ περὶ τῶν ὁποίων δὲν ἐγένετο καταδίωξις. Διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι δὲν πρέπει νὰ γείνῃ δεκτὴ ἡ τροπολογία, τὴν ὁποίαν ἐπρότεινεν ὁ προλαλήσας. Ἐπίσης νομίζω, ὅτι δὲν ἔχει τὸν τόπον του νὰ περιλάβωμεν εἰς τὸ νομοσχέδιον διατάξεις περὶ ἐξαλείψεως ὑποθηκῶν, διότι αὐτὸ συνδέεται μὲ ἄλλα ζητήματα, τὰ ὁποῖα δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ λύσωμεν αὐτὴν τὴν στιγμήν.

§117ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Τῷ ὄντι, κύριοι, ἐὰν ἐπρόκειτο περὶ ὀφειλομένων ἀπὸ πολλῶν ἐτῶν, ἠδύνατο νὰ δικαιολογηθῇ ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, λέγων, ὅτι ἡ βάσις τοῦ νομοσχεδίου εἶναι τὸ τεκμήριον τὸ ἐκ τῆς παλαιότητος τῶν χρεῶν περὶ τοῦ ἀδυνάτου τῆς εἰσπράξεως. Ἐὰν τοῦτο ἦτον ἡ βάσις τοῦ νομοσχεδίου, ἤθελον ἐννοήσει τότε τὴν ἰδέαν τοῦ κ. ὑπουργοῦ καὶ τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ, ἀλλ’ ἡ ἰδέα αὕτη δὲν εἶναι διόλου σύμφωνος μὲ τὴν πραγματικὴν ὑπόστασιν τοῦ νομοσχεδίου. Πρόκειται ἆρά γε περὶ παλαιῶν χρεῶν, ὥστε νὰ ἔχωμεν τὸ τεκμήριον, ὅτι ὑπῆρξε μακρὰ καταδίωξις, ἐξ ἧς κατεδείχθη ἡ ἀδυναμία τῆς εἰσπράξεως τῶν ὀφειλομένων αὐτῶν ὑπὸ τοῦ δημοσίου, καὶ διὰ τοῦτο εἴμεθα ἠναγκασμένοι νὰ ψηφίσωμεν εὐεργητικὸν νόμον ὑπὲρ αὐτῶν; Τοῦτο ἠμπορεῖ νὰ ἦναι πρόφασις, καὶ οὐχὶ ἀληθὴς αἰτία. Καὶ νομίζω, ὅτι ὁ νόμος αὐτὸς ἔχει τὸ ἀποτέλεσμα νὰ βραβεύσῃ τὴν ἀδικίαν, διότι, ἐνῷ περὶ ἐκείνων, οἵτινες ἠδίκησαν τὸ δημόσιον καὶ δὲν ἐπλήρωσαν μέχρι τοῦ 1876, ἐρχόμεθα νὰ προνοήσωμεν, ἀπ’ ἐναντίας περὶ ἐκείνων, οἵτινες ἀδικοῦνται, οὐδόλως φροντίζομεν, ἀλλὰ θέλομεν νὰ τοὺς θέσωμεν κατὰ μέρος. Τοῦτο εἶναι ὡσὰν νὰ λέγωμεν, ὅτι πρέπει νὰ ἀδικῇ τις τὸ δημόσιον, διότι ἐὰν ἀδικῇ, τότε θέλει ἔλθει εὐεργετικὸς νόμος, διότι θὰ ἔχῃ πολλοὺς τοὺς συνεταίρους καὶ τοὺς ὑποστηρίζοντας· ἐὰν ὅμως ἀδικῆται, δὲν εὑρίσκει ὑποστήριξιν. Τοῦτο ἀκριβῶς καθιεροῦται διὰ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ. Καὶ ἠμπορεῖ νὰ εἴπῃ τις, κύριοι, ὅτι διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου ἔχομεν ὑπὸ οἰκονομικὴν ἔποψιν τὴν διατύπωσιν τῆς ἐν γένει πολιτικῆς ἡμῶν καταστάσεως καὶ τῆς ἐσωτερικῆς ἡμῶν διοικήσεως καὶ τίποτε ὀλιγώτερον. Διότι τοσοῦτον φαίνεται κατίσχυσαν πλέον ἐπὶ τῆς πολιτικῆς τὰ ἰδιοτελῆ συμφέροντα, ὥστε καὶ νὰ ζητῶσι καὶ διὰ νόμων τὴν ὑποστήριξίν των κατὰ τοῦ Κράτους. Εἶναι γνωστὸν, κύριοι, διατί δὲν ἐπλήρωσαν τινὲς, οἵτινες ὀφείλουν εἰς τὸ δημόσιον μέχρι τοῦ 1867· ὄχι διότι δὲν ἠδυνήθησαν, ἂν καὶ ἠνωχλήθησαν καὶ κατεδιώχθησαν, ἀλλὰ τοὐναντίον, διότι οὔτε κατεδιώχθησαν, οὔτε ἠνωχλήθησαν. Κατεδιώχθησαν μόνον οἱ γεωργοὶ, οἱ πτωχοὶ, οἵτινες ὤφειλον 10 λεπτὰ, καὶ οὐχὶ ἄλλοι, οὐχὶ ἐκεῖνοι περὶ τῶν ὁποίων κυρίως προνοεῖ τὸ νομοσχέδιον αὐτό. Καὶ δὲν εἶναι δύσκολον νὰ κατορθώσῃ εἷς, ὅστις ἰσχύει ὁπωσδήποτε οὐχὶ ἐπὶ πολλὰ ἔτη, ἀλλ’ ἐπὶ 3 ἔτη, νὰ μὴ ἐνοχληθῇ καὶ νὰ μὴν ἀναφέρῃ κἂν ὁ ταμίας, ὅτι ὀφείλει εἰς τὸ δημόσιον. Ἀλλὰ καὶ ἐὰν ἦτο, κύριοι, τὸ ῥηθὲν ὑπὸ τοῦ κ. ὑπουργοῦ ἡ πραγματικὴ αἰτία τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ, δηλ. ὅτι οἱ ὀφείλοντες, καίτοι κατεδιώχθησαν ἐπανειλημμένως, δὲν εἶχον τὰ μέσα τῆς πληρωμῆς, ὅπως ἐξοφλήσωσι τὴν ἀπαίτησίν των ἀπέναντι τοῦ δημοσίου, καὶ ἐὰν ἁπλῶς αὐτὴ ἦναι ἡ ἀφορμὴ, δὲν ἔπρεπεν ἆρά γε νὰ συμπεριλάβωμεν μετὰ τῶν ἀδικησάντων τὸ δημόσιον εἰς τὸν εὐεργετικὸν νόμον καὶ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι εἶναι ἄξιοι τῆς τοιαύτης ἐπιεικείας; μήπως ἡ ἀφορμὴ τοῦ νόμου προσδιορίζει πάντοτε καὶ τὴν ἔκτασιν αὐτοῦ; Ἡ ἀφορμὴ τοῦ νόμου, εἶπεν ὁ κ. ὑπουργὸς, ὅτι εἶναι τὸ τεκμήριον τῆς ἀδυναμίας τοῦ δημοσίου πρὸς εἴσπραξιν τῶν ὀφειλομένων ἀπὸ ἐκείνους, ὧν ἀνεγνωρίσθησαν καὶ ἐξεκαθαρίσθησαν τὰ χρέη, ἀλλὰ τούτου ἕνεκα πρέπει νὰ ἀδικήσῃ ὁ νόμος τοὺς ἄλλους; Ἀφοῦ εὐεργετεῖ ἐκείνους, οἵτινες ἠδίκησαν μὴ πληρώσαντες εἰς τὸ δημόσιον, καὶ ἑπομένως εἶναι ἀνάξιοι ἐπιεικείας, πρέπει νὰ ἐγκαταλείψῃ ἐκείνους, οἵτινες ἠδικήθησαν, καὶ ἑπομένως εἰσὶν ἄξιοι πάσης ἐπιεικείας; Καὶ διατί; Ἐπὶ τῷ λόγῳ, ὅτι δὲν μᾶς ἔδωσαν οὗτοι ἀφορμήν. Ἐπειδὴ τὸ συνέδριον δὲν ἀπεφάσισε περὶ τῆς διαχειρίσεώς των, πρέπει νὰ τοὺς ἐξαιρέσωμεν; Καὶ τί πταίομεν ἡμεῖς, θὰ εἴπωσιν οὗτοι, ἐὰν δὲν ἀπεφάσισεν εἰσέτι τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον; Τί πταίομεν διὰ νὰ μὴ συμπεριληφθῶμεν εἰς τὴν εὐεργετικὴν διάταξιν ἑνὸς νόμου τοιούτου; Πῶς δυνάμεθα νὰ στερηθῶμεν ἑνὸς εὐεργετήματος, ὅταν τὸ Κράτος δὲν ἐξετέλεσεν ἓν καθῆκον αὐτοῦ, ὅπως ἐξενέγκῃ τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον τὴν ἀπόφασίν του; Ἀλλὰ, λέγει ὁ κ. ὑπουργὸς, ἐὰν ἐξηλέγχοντο οἱ λογαριασμοὶ αὐτοὶ, ἠθέλομεν σᾶς καταδιώξει, ἠθέλετε ὑποφέρει στενοχωρίας καὶ ἐνοχλήσεις, καὶ ἴσως ἠθέλετε πληρώσει, καὶ ἐπειδὴ ἔχει τὴν πεποίθησιν, ὅτι ἤθελον πληρώσει, διὰ τοῦτο θέλει νὰ τοὺς συμπεριλάβῃ. Λοιπὸν πρέπει νὰ ἦναι εἰς καλλιτέραν θέσιν ἐκεῖνοι, οἵτινες καὶ μετὰ τὰς καταδιώξεις δὲν ἐπλήρωσαν τὰ ὀφειλόμενα, ἀπὸ ἐκείνους, οἵτινες ἀνεξαρτήτως τῆς θελήσεως αὐτῶν εὑρίσκονται εἰς ἄλλην θέσιν; Διὰ τοῦτο πρέπει νὰ ἐξαιρεθῶσι; Νομίζω, κύριοι, ὅτι εἶναι ἀδικώταται αἱ σκέψεις αὗται, καὶ ὅτι δὲν δύνανται νὰ ὑπάρξωσι σκανδαλωδέστεραι διακρίσεις. Καὶ ἐννοῶ, λέγω πάλιν, ἐὰν ἐπρόκειτο περὶ χρεῶν παλαιοτάτων, τὰ ὁποῖα ἀνέρχονται εἰς ἐποχὴν πρὸ δεκαετίας ἢ πρὸ δεκαπενταετίας, τότε, μὰ τὴν ἀλήθειαν, ἠδυνάμην περισσότερον νὰ προσθέσω εἰς τὸν σκοπὸν τοῦ νομοσχεδίου τὸ ἐκ τῆς παλαιότητος τοῦ χρέους τεκμήριον, τότε, μὰ τὴν ἀλήθειαν, ἠδύνατό τις νὰ θεωρήσῃ κἄπως δικαιολογημένας τὰς σκέψεις τοῦ κ. ὑπουργοῦ, ἐὰν ἤθελε φθάσει μέχρι τοῦ 1856 ἢ 1860, ἀλλὰ ἐνῷ πρόκειται περὶ χρεῶν μέχρι τοῦ 1876, δίδομεν ἓν παράδειγμα ὀλέθριον εἰς ὅλους τοὺς ὀφειλέτας τοῦ δημοσίου, διότι εἶναι ὡς ἂν νὰ τοὺς λέγωμεν νὰ φροντίσωσι μίαν τριετίαν νὰ μὴ πληρώσωσι, διὰ νὰ ἐπέλθῃ εὐεργετικὸς νόμος. Λοιπόν, ἐνῷ τοιοῦτον νόμον εἰσάγομεν, νὰ λέγωμεν, ὅτι δὲν συμπεριλαμβάνομέν τινας, διότι αὐτοὶ δὲν μᾶς ἔδωσαν ἀφορμὴν νὰ σκεφθῶμεν, διότι δὲν ἐκηρύχθησαν ὀφειλέται, νομίζω, ὅτι αὐτὸ εἶναι ἀνατρεπτικὸν πάσης ἀρχῆς τῆς δικαιοσύνης καὶ παντὸς κανόνος καὶ δὲν φέρει ἄλλο τι, ἢ νὰ παρουσιάζῃ καταφανεστέραν τὴν ἀσχημίαν τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου.

§118ΡΙΚΑΚΗΣ. Κύριε πρόεδρε, ἐὰν ἐνόησα καλῶς, ἡ πρότασις, τὴν ὁποίαν ὁ κ. Χατζόπουλος ὑπέβαλεν, εἶναι ἀξία σπουδαίας σκέψεως καὶ μελέτης. Τὸ ζήτημα καλῶς ἐξεταζόμενον, νομίζω, ὅτι δὲν δύναται νὰ ἀποχωρισθῇ ἀπὸ τὸν σκοπὸν, τὸν ὁποῖον τὸ νομοσχέδιον ἐπιδιώκει. Τὸ νομοσχέδιον εἶναι βέβαιον, ὅτι ὡς βάσιν ἔχει τὴν ἀδυναμίαν τοῦ δημοσίου τοῦ νὰ εἰσπράξῃ τὰ ὀφειλόμενα· ἀλλὰ ἔχει καὶ ἄλλον σκοπὸν, τοῦ νὰ δυνηθῇ νὰ εὐκολύνῃ τοὺς ὀφειλέτας ν’ ἀπαλλαγῶσι τῶν χρεῶν, τὰ ὁποῖα δὲν ἠδυνήθησαν ἀπὸ καιροῦ νὰ ἐξοφλήσωσιν. Ἐὰν λοιπὸν παραδεχθῶμεν, καὶ πρέπει νὰ παραδεχθῶμεν, ὅτι αὐτὸς εἶναι ὁ διπλοῦς σκοπὸς τοῦ νόμου, νομίζω, ὅτι εἶναι ἄδικον νὰ μὴ ἀνατρέξωμεν εἰς τὴν ἀρχικὴν αἰτίαν ἑνὸς ἑκάστου χρέους, καὶ νὰ προσπαθήσωμεν, ἐὰν ἦνε δυνατὸν, τὸ εὐεργέτημα τοῦτο νὰ ἐπεκταθῇ ἐφ’ ὅλων αὐτῶν τῶν χρεῶν, τὰ ὁποῖα δύνανται νὰ ἦναι αὐτῆς τῆς κατηγορίας. Τὸ χρέος δὲν λαμβάνει ὕπαρξιν εἰμὴ καθ’ ἣν χρῆσιν βεβαιοῦται. Δύναται σήμερον νὰ βεβαιωθῇ δι’ ἀποφάσεως τοῦ ἐλεγκτικοῦ συνεδρίου, ἀλλὰ ὑφίσταται ἀπὸ τῆς ἐποχῆς ἐκείνης καθ’ ἣν ἐγεννήθη, ἤτοι ἀπὸ τῆς ἐποχῆς τῆς χρήσεως, εἰς ἣν ἀνήκει. Λοιπὸν, ἀφοῦ συμπεριλαμβάνομεν τὰ λοιπὰ χρέη ἐν τῷ νομοσχεδίῳ τούτῳ, δὲν ἐννοῶ διὰ τί οἱ ὑπόλογοι ἕνεκα τῆς βραδύτητος τῆς ἐξελέγξεως καὶ ἐκδόσεως τῆς ἀποφάσεως τοῦ συνεδρίου, ἥτις θέλει βεβαιώσει μόνον τὴν ὕπαρξιν τοῦ χρέους, ν’ ἀδικηθῶσιν, ἐξαιρούμενοι τοῦ παρόντος νόμου, ἐνῷ ἡ ὀφειλὴ ἀνήκει εἰς ἐποχὴν πρὸ 25 ἢ 30 ἐτῶν. Ἐννοῶ τοὺς ἐξ ἀπίστου διαχειρίσεως, ἀλλ’ οἱ τοιοῦτοι δὲν ὑπόκεινται εἰς τὰς διατάξεις τοῦ παρόντος νόμου· οἱ ἐξ ἀμελείας ὅμως ὑπόλογοι δὲν ἠδύναντο νὰ φροντίσωσι νὰ πληρώσωσι τὸ χρέος των, διότι ἦτον ἄγνωστον εἰς αὐτούς. Πολλοὶ ἐξ αὐτῶν ἀπέθανον, καὶ προσκαλοῦμεν τὰ τέκνα των νὰ πληρώσωσι. Αὐτοὶ ἐνόμιζον ἀποθνήσκοντες, ὅτι δὲν ἄφινον χρέος, καὶ σήμερον αἴφνης μετὰ μίαν ἐξέλεγξιν ἀποδεικνύονται ὀφειλέται τοῦ δημοσίου, οὐχὶ ἐκ κακῆς πίστεως. Εἶναι δίκαιον λοιπὸν νὰ ὑπαχθῶσι καὶ αὐτοὶ εἰς τὴν εὐεργετικὴν διάταξιν τοῦ νομοσχεδίου. Ἐκεῖνος, ὁ ὅστις κατέστη ὑπόλογος ἐκ λογιστικοῦ λάθους, θέλετε νὰ ἦναι εἰς χειροτέραν θέσιν ἐκείνου, ὅστις ἐκ δυστροπίας κατέστη ὀφειλέτης; Ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος διὰ λογιστικὸν λάθος καταδικάζεται νὰ πληρώσῃ 10 χιλιάδας δραχμῶν, πρέπει νὰ τεθῇ εἰς θέσιν χείρονα ἐκείνου, ὅστις ἐνοικίασε τὰς δημοσίους προσόδους καὶ τὰς ἰδιοποιήθη; Νομίζω, ὅτι αἱ σκέψεις τοῦ ἀξιοτίμου προαγορεύσαντος εἰσὶν ἄξιαι σπουδαίας προσοχῆς, καὶ παρακαλῶ τὸν κ. ὑπουργὸν καὶ τὴν Βουλὴν νὰ ἐπιστήσωσι τὴν προσοχήν των, ὅπως μὴ πράξωμεν ἀδίκημα εἰς ἀνθρώπους, οἵτινες δικαιοῦνται τῆς προστασίας ἡμῶν, καὶ νὰ μὴ καθιερώσωμεν ἄδικον ἀνισότητα.

§119Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Πρὸ ὀλίγου ἡ Βουλὴ τ’ ἀπεφάσισε καὶ ἡ κυβέρνησις ὑπεστήριξεν, ὅτι πᾶν νομοσχέδιον, ἐφ’ οὗ ὑπάρχει ἀντίῤῥησις, νὰ μὴ συζητῆται. (Θόρυβος). Μόλα ταῦτα πάλιν ἡ Βουλὴ ἡ ἰδία μετέτρεψε τὴν ἀπόφασίν της, καὶ εἰσῆλθεν εἰς συζήτησιν, οὐχὶ εἰς ἀντίῤῥησιν μίαν, ἀλλὰ εἰς τὴν 8ην. Ἐπὶ τοῦ προκειμένου θὰ εἴπω δύο λέξεις. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἐξέθαψεν ἓν νομοσχέδιον, ὅπερ πρὸ αἰώνων ὑφίσταται καὶ ἐλήφθη ὑπ’ ὄψιν ἀπὸ ὅλα τὰ Κοινοβούλια· μυρίαι ἀποφάσεις ἐξεδόθησαν, ἀλλ’ οὐδεμία ἐπραγματοποιήθη· ἀλλ’ αὐτὸ ἠμπορεῖ νὰ σᾶς εἴπῃ τί ἠμπορεῖ νὰ γείνῃ περισσότερον. Περὶ τῆς ὑποθέσεως αὐτῆς ὑπάρχουσι τόσαι ἐκκρεμεῖς δίκαι εἰς τὰ δικαστήρια κατὰ πλείστων ἀδικώταται. Ἄνθρωποι, ἐλθόντες εἰς δίκας μὲ τὸ δημόσιον, κατώρθωσαν, ὥστε νὰ ἐκδοθοῦν ἀποφάσεις ἀδικώταται. Προκαλῶ δὲ τὸν κ. Δημητριάδην, ἔχοντα γνῶσιν μιᾶς ὑποθέσεως, νὰ μαρτυρήσῃ περὶ ἐκείνου, ὅπερ θὰ εἴπω, διότι ἦτο δικηγόρος εἰς αὐτὴν τὴν ὑπόθεσιν. Ἐπρόκειτο νὰ λάβῃ μόνον 200 δραχμάς τις, καὶ νὰ ἐξοφλήσῃ τὴν ἀπαίτησίν του· ἦλθον εἰς τὴν δικαστικὴν ὁδὸν, ἐξηκολούθησαν τὰ δικαστήρια, τὰ δὲ δικαστήρια, διὰ νὰ δώσωσι προστασίαν εἰς τὰ ὀρφανὰ, ἐναντίον ἄλλων ὀρφανῶν, ἀπεφάσισαν καὶ καταδικάζουν εἰς 30 χιλ. δραχμὰς, ἐνῷ προηγουμένως ἠδύναντο νὰ συμβιβασθῶσι μὲ 200 μόνον. Ὥστε παρακαλῶ τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ παραδεχθῇ τὴν τροπολογίαν μου, ἣν ὑπέβαλον μετ’ ἄλλων συναδέλφων, καὶ ν’ ἀπαλείψῃ ἐκ τῶν βιβλίων τοῦ δημοσίου τὰ χρέη μέχρι τοῦ 1856, διότι εἶναι ἐντροπὴ νὰ μένουν εἰς τὰ βιβλία.

§120ΦΙΛΗΜΩΝ. Νομίζω, ὅτι αἱ δύο τροπολογίαι, ἡ τοῦ κ. Δημητρακάκη καὶ ἡ ἰδική μου, δύνανται ν’ ἀπαρτίσωσι μίαν, ἐὰν προστεθῇ «καὶ παρὰ τῶν ἐνοικιαστῶν φόρων». Ἐνθυμεῖσθε, ὅταν ὡμίλησα, ἀναπτύσσων τὴν πρότασίν μου, ὅτι καὶ ἐγὼ ἐξέφρασα τὴν αὐτὴν ἰδέαν. Ἀκολούθως ὁ κ. Δημητρακάκης καὶ ὁ κ. Δημητριάδης ἀνέπτυξαν αὐτὴν εὐστόχως. Συνεπῶς τὴν παρεδέχθην ἐπίσης. Παρατηρῶ δὲ, ὅτι, ἐὰν γείνῃ παραδεκτὴ ἡ τροπολογία, θὰ γείνῃ αὕτη ἄρθρον ά, καὶ τὸ ἄρθρον ά θά γείνῃ βʹ, διότι καὶ ἡ σύνταξις αὐτοῦ ἐπιβάλλει τοῦτο.

§121ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ τροπολογία τοῦ κ. Φιλήμονος θὰ συζητηθῇ ἀκολούθως, διότι, ὅταν ἤρχισεν ἡ συζήτησις, ἐῤῥέθη, ὅτι αὐτὴ ἀνάγεται εἰς τὸ βʹ ἄρθρον. Δὲν πρέπει λοιπὸν ἐνταῦθα νὰ γείνῃ συζήτησις, καὶ ἑπομένως δὲν ἠμποροῦμεν ἄνευ συζητήσεως νὰ τὴν θέσωμεν εἰς ψηφοφορίαν.

§122ΣΑΡΑΒΑΣ. Ἐκ τῆς συζητήσεως, κύριοι, τοῦ νομοσχεδίου κατ’ ἀρχὴν προέκυψαν διάφοροι τροπολογίαι, αἱ ὁποῖαι, κατὰ τὴν ὀρθὴν παρατήρησιν, τὴν ὁποίαν ἔκαμεν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Καλαβρύτων βουλευτὴς εἰς μίαν προηγουμένην συνεδρίασιν, θὰ μᾶς φέρουν εἰς τοιαύτην σύγχυσιν, ὥστε νὰ μὴ δυνάμεθα νὰ ἐξακολουθήσωμεν τὴν συζήτησιν, ἐὰν δὲν παραπέμψωμεν τὸ νομοσχέδιον τοῦτο εἰς ἐπιτροπὴν, ἥτις νὰ τὸ τακτοποιήσῃ ἀκριβέστερον. Διέρχομαι ἐν συντόμῳ τὰς ὑποβληθείσας τροπολογίας, αἱ ὁποῖαι ὅλαι ἀποδεικνύουσιν, ὅτι τὸ νομοσχέδιον στηρίζεται εἰς ἐσφαλμένην βάσιν, ἄλλως ἦτον ἀδύνατον νὰ προκύψωσι τοσαῦται τροπολογίαι, ἄρδην αὐτὸ ἀνατρέπουσαι. Καὶ εἶναι ἐσφαλμένη ἡ βάσις τοῦ νομοσχεδίου, δι’ οὓς λόγους εἶχον ἀναπτύξει τὴν ἡμέραν, καθ’ ἣν τὸ πρῶτον ἦλθεν εἰς συζήτησιν. Ἐν πρώτοις παρατηρῶ, ὅτι τὸ νομοσχέδιον διαιρεῖ εἰς δύο μεγάλας κατηγορίας ὅλους τοὺς ὀφειλέτας τοῦ δημοσίου. Εἰς τὴν μίαν τάσσονται ὅλαι αἱ ὀφειλαὶ τῶν φορολογουμένων, μὲ τὰς ὁποίας συνταυτίζονται, διότι ἀπὸ αὐτοὺς ὀφείλονται καὶ αὗται, αἱ ὀφειλαὶ ἐκ προστίμων, ἐκ χρηματικῶν ποινῶν, ἐκ δικαστικῶν ἐν γένει ἐξόδων, ἐξ ἐξόδων καταμετρήσεως, ὡς καὶ τὰ ὀφειλόμενα ἐκ δικαιώματος ἐπικαρπίας. Ἡ δευτέρα κατηγορία περιλαμβάνει τοὺς μεγάλους ὀφειλέτας. Ὡς πρὸς αὐτοὺς, ὡς εἶπον τότε, ὁ νόμος εἶναι εὐεργετικώτερος, διότι καὶ ἡ χορηγουμένη εἰς αὐτοὺς προθεσμία πρὸς πληρωμὴν τῶν χρεῶν των εἶναι εἰκοσαετὴς, καὶ ὁ τόκος εἰς αὐτοὺς χαρίζεται, ἐνῷ εἰς τοὺς μικροὺς ὀφειλέτας καὶ ἡ προθεσμία εἶναι μικροτέρα καὶ ὁ τόκος δὲν χαρίζεται, διότι δὲν ὤφειλον τοιοῦτον. Αὐταὶ εἶναι αἱ δύο μεγάλαι κατηγορίαι, εἰς τὰς ὁποίας τὸ νομοσχέδιον διαιρεῖ τοὺς ὀφειλέτας τοῦ δημοσίου. Αἱ τροπολογίαι, αἱ ὁποῖαι, τὸ ἐπαναλαμβάνω, δι’ αὐτὸ τοῦτο ἔπρεπεν ἀναγκαίως νὰ προκύψωσι, διὰ τὴν ἐσφαλμένην βάσιν τοῦ νομοσχεδίου, ὡς κατόπιν θέλω ἐξηγηθῆ, εἰσὶν αἱ ἑξῆς. Ἡ μὲν εἶναι τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ Ἀττικῆς κ. Καλλιγᾶ, κατὰ τὴν ὁποίαν τὰ εὐεργετήματα τοῦ νόμου δὲν ἐπεκτείνονται ἐπὶ τοὺς ὀφειλέτας τῆς δευτέρας κατηγορίας, τοὺς μεγάλους ὀφειλέτας, ἐπὶ τοὺς ὀφειλέτας τοὺς μὴ φορολογουμένους. Δευτέρα τροπολογία εἶναι τοῦ ἀξιοτίμου κ. Φιλήμονος καὶ λοιπῶν συνυπογραψάντων, κατὰ τὴν ὁποίαν ἀπαλείφονται ὅλαι αἱ ὀφειλαὶ τῆς πρώτης κατηγορίας μέχρι τοῦ 1856 συμπεριλαμβανομένου, καὶ κατὰ μίαν ὑποτροπολογίαν, τὴν ὁποίαν ὑπεστήριξεν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Καλαβρύτων βουλευτὴς κ. Α. Πετιμεζᾶς.

§123Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Τροπολογίαν δὲν ὑπέβαλον.

§124ΣΑΡΑΒΑΣ. Δὲν ἠξεύρω ἐὰν ἐδώσατε τροπολογίαν ἔγγραφον· ἐπροτείνατε ὅμως, ἵνα ἐν τῇ τροπολογίᾳ τῇ ἀφορώσῃ τοὺς φορολογουμένους συμπεριληφθῶσι καὶ οἱ ἐνοικιασταὶ, καὶ ἡ τοιαύτη πρότασις εἶναι βεβαίως ὑποτροπολογία τῆς ὑπὸ τοῦ κ. Φιλήμονος ὑποβληθείσης τροπολογίας. Ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Εὐρυτανίας κ. Χατζόπουλος ὑπεστήριξεν ἑτέραν τροπολογίαν, νὰ διαγραφῶσιν αἱ ὑποθῆκαι ὅλων τῶν ὀφειλετῶν, περὶ ὧν τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον εἰσέτι δὲν ἀπεφάσισε. Τετάρτη τροπολογία ἀνεπτύχθη κατὰ τὴν περὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου συζήτησιν, καθ’ ἣν ἔδει νὰ ἀπαλειφθῶσιν αἱ ὀφειλαὶ τῶν δήμων ἐκ προκαταβολῶν. Ὅλαι αὗται, ἐπαναλαμβάνω, αἱ τροπολογίαι ἀποδεικνύουν τὴν πλημμελῆ βάσιν, ἐπὶ τῆς ὁποίας στηρίζεται τὸ νομοσχέδιον, διότι ὅλαι αὐταὶ αἱ τροπολογίαι οὐδένα ἄλλον σκοπὸν ἔχουν καὶ ἀπὸ οὐδενὸς ἄλλου σημείου ὁρμῶνται, παρὰ νὰ ἐξαλείψωσι τὴν ἀνισότητα, τὴν ὁποίαν εἰς τὸ νομοσχέδιον εὑρίσκουσι. Καὶ εἶναι πλημμελὴς, κύριοι, ἡ βάσις τοῦ νομοσχεδίου, διότι δὲν ἔχει οὐδεμίαν ἄλλην δικαιολογητικὴν βάσιν, παρὰ τὴν μακρὰν περίοδον, ἐντὸς τῆς ὁποίας ἐγεννήθησαν ὅλαι αἱ ὀφειλαὶ, ἐφ’ ἃς ἐκτείνει τὴν εὐεργετικήν του πρόνοιαν. Τὸ εὐεργετικὸν τοῦτο νομοσχέδιον λαμβάνει ὑπ’ ὄψιν μόνον τὸ διάστημα ἀπὸ τῆς συστάσεως τοῦ Βασιλείου μέχρι τοῦ 1876, καὶ εἰς ὅλους τοὺς ἐντὸς τοῦ μακροῦ τούτου διαστήματος ὀφειλέτας, ἀδιακρίτως τοῦ χρονικοῦ διαστήματος, καθ’ ὃ ἔλαβε χώραν ἡ ὀφειλὴ, ἀδιακρίτως τῶν ἰδιαιτέρων περιστάσεων, ἐξ ὧν προῆλθεν ἡ καθυστέρησις, ἀδιακρίτως τῶν ἰδιαιτέρων λόγων, οἱ ὁποῖοι ἠμποροῦν νὰ ὑπαγορεύσωσιν ἐπιεικές τι μέτρον, εἰς, ὅλους αὐτοὺς λέγει τὸ χαρμόσυνον ἐκεῖνο ἄγγελμα τοῦ Πάσχα: «Νηστεύσαντες καὶ μὴ νηστεύσαντες εὐφράνθητε σήμερον.» Εἶναι βάσις αὐτὴ, ἐφ’ ἧς δύναται νὰ στηριχθῇ ἕν τοιοῦτον νομοσχέδιον; βεβαίως δύναται εἰς πολλὰς περιστάσεις ἡ πολιτεία νὰ λάβῃ ἓν μέτρον ἐπιεικὲς, ἐκτεινόμενον ἐπὶ μακρὸν χρονικὸν διάστημα, ἀλλὰ πρὸς τοῦτο δέον νὰ ὑπάρχῃ ἀποδεδειγμένη κοινωνική τις ἀνάγκη, ἥτις νὰ ἐπιβάλῃ τὸ μέτρον τοῦτο, ἢ ἐξαιρετικοί τινες λόγοι, ὑπαγορευόμενοι ἐκ τῶν ἰδιαιτέρων περιστάσεων, εἰς ἃς εὑρέθη ἡ τάξις ἐκείνη, ἐφ’ ἣν πρόκειται νὰ ἐφαρμοσθῇ τὸ εὐεργετικὸν μέτρον· ἁπλῶς ὅμως διότι ὀφείλουν, ἀδιαφόρως ἐκ τίνος λόγου ὀφείλουσιν, ἀδιαφόρως τοῦ λόγου, δι’ ὃν δὲν ἐπλήρωσαν μέχρι τοῦδε, νὰ ἐκτείνωμεν ἐπὶ ἅπαντας τοὺς ὀφειλέτας τοῦ δημοσίου τὸ εὐεργέτημα αὐτὸ, εἶναι, ὡς ἐγὼ φρονῶ, τὸ πάντων ἀδικώτατον. Ἑπόμενον λοιπὸν ἦτο νὰ γείνῃ αὐτὸ, τὸ ὁποῖον ἔγεινε, νὰ καταβάλλωνται δηλαδὴ προσπάθειαι ἀπὸ ὅλους τοὺς βουλευτὰς πῶς νὰ μετριασθῶσι τοὐλάχιστον αἱ διὰ τοῦ νομοσχεδίου καθιερούμεναι ἀνισότητες περὶ τὴν πληρωμὴν τῶν καθυστερούντων. Καὶ ἠξεύρετε διατί ἐφθάσαμεν εἰς αὐτὸ τὸ ἀποτέλεσμα; διὰ τὸν ἁπλούστατον λόγον, ὃν ἐξήγησα τὴν πρώτην ἡμέραν, καθ’ ἣν ἦλθεν εἰς συζήτησιν τὸ νομοσχέδιον, καὶ τὸν ὁποῖον δὲν ἠθέλησε νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, διότι ὑπέλαβεν, ὅτι ἤθελον νὰ τὸν μεμφθῶ διὰ τὸν λόγον, ὅτι δὲν ἐτηρήθη ὅ,τι περὶ τούτου διατάττει ὁ περὶ δημοσίου λογιστικοῦ νόμος. Γαλλικόν τι λόγιον λέγει, ὅτι «Κακὴ εἶναι ἡ σοφία, ἥτις ἀξιοῖ νὰ ἦνε ὑπερτέρα τῆς σοφίας τοῦ νόμου»· τοῦτο πράττομεν ἡμεῖς σήμερον, θέλοντες νὰ φανῶμεν σοφώτεροι ἀπὸ τὸν νόμον περὶ δημοσίου λογιστικοῦ. Διὰ νὰ ἰδῆτε πόσον σοφῶς ὁ νόμος περὶ δημοσίου λογιστικοῦ διέταξε τὰ τῆς ὕλης, ἥτις σήμερον μᾶς ἀπασχολεῖ, καὶ πῶς, ἀπομακρυνθέντες τῶν διατάξεων αὐτοῦ, εἴπετο νὰ φθάσωμεν εἰς τὴν σύγχυσιν, εἰς ἣν ἤδη εὑρισκόμεθα, ἀκούσατε τί λέγει· «Ἄρθρον 105. Γενικὸς πίναξ παρουσιάζεται προσέτι διὰ τὰ καθυστεροῦντα ἐκ τῶν εἰσοδημάτων τῶν παρελθουσῶν χρήσεων, καταδεικνύων κατ’ ἐπαρχίαν, κατ’ ὄνομα ἢ κατὰ φορολογικὸν πίνακα τὰ καθυστερήματα ἐξ ἑκάστου εἴδους εἰσοδημάτων, καὶ ὀνομαστὶ τὰ ἐκ τούτων ἀναγνωριστέα παραλείμματα.» «Ἄρθρον 106. Ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ πίνακος τούτου γίνονται κατ’ ἔτος προτάσεις περὶ ὁριστικῆς ἀναγνωρίσεως παραλειμμάτων (non valeurs) τόσον τῆς χρήσεως, τῆς ὁποίας μέλλει νὰ κυρωθῇ ὁ ἀπολογισμὸς, καθὼς καὶ τῶν πρὸ αὐτῆς. Πᾶσα δὲ πρότασις περὶ παραλειμμάτων πρέπει νὰ περιέχῃ λεπτομερῆ ἔκθεσιν τῶν πρὸς εἴσπραξιν ἐνεργηθέντων μέτρων καὶ τῶν λόγων, ἐφ’ ὧν στηρίζεται τὸ ἀδύνατον τῆς εἰσπράξεως τῶν ὀφειλομένων.» Τὸ νομοσχέδιον, ὃ εἰσάγετε σήμερον, ἂν καὶ τὸ χαρακτηρίζετε ὡς ἀφορῶν τὴν ἐκκαθάρισιν τῶν καθυστερούντων, εἶναι κατ’ οὐσίαν νομοσχέδιον περὶ παραλειμμάτων· ἀδιάφορον εἶναι ἂν δὲν ἀπαλείφῃ ὁλόκληρον τὸ χρέος, ἀδιάφορον ἂν ἀπαλείφῃ μόνον τοὺς τόκους καὶ χορηγῇ προθεσμίαν, ἐντὸς τῆς ὁποίας νὰ πληρώσουν τὰ χρέη των οἱ καθυστεροῦντες, τὸ νομοσχέδιον εἶναι περὶ παραλειμμάτων, διότι καταργεῖ ἐν μέρει τὰ χρέη τῶν ὀφειλόντων εἰς τὸ δημόσιον. Ἂν τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ ἐστηρίζετο εἰς τὴν βάσιν, τὴν ὁποίαν ἤδη ὁ νόμος, ὁ περὶ δημοσίου λογιστικοῦ, ἔχει καθορίσει, δὲν ἠθέλομεν φθάσει εἰς τὸν πολλαπλασιασμὸν τῶν τροπολογιῶν καὶ εἰς τὴν σύγχυσιν, διότι τότε ὁ ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἤθελε φροντίσει νὰ παρουσιάσῃ ἔκθεσιν λεπτομερῆ περὶ ὅλων τῶν καθυστερούντων, τοὐλάχιστον κατὰ κατηγορίας.

§125Α. ΧΡΗΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εὐχαριστεῖσθε νὰ λάβητε τὸ κεφάλαιον μόνον· θέλετε καὶ τόκους;

§126ΣΑΡΑΒΑΣ. Δὲν μὲ ἐνοήσατε τί ἤθελον νὰ εἴπω. Τὸ νομοσχέδιον εἰσάγει ἀνισότητα, καὶ ἐντεῦθεν προέκυψαν ὅλαι αὐταὶ αἱ τροπολογίαι, διότι κατὰ τὸ νομοσχέδιον ἄλλοι μὲν εὐεργετοῦνται, ἐνῷ ἔπρεπεν αὐστηρῶς νὰ καταδιωχθῶσιν, ὡς πρὸς ἄλλους δὲ ὑπάρχει αὐστηρότης, ἐνῷ αὐτοὶ ἦσαν ἄξιοι μείζονος ἐπιεικείας· τοῦτο δὲν ἤθελε συμβῆ, ἐὰν ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, εἰσάγων τοιοῦτον νομοσχέδιον, συνεμορφοῦτο μὲ τὸν νόμον περὶ δημοσίου λογιστικοῦ. Ἐὰν τοῦτο ἐγίνετο, ἤθελον ψηφίσει προθύμως πᾶσαν πρότασιν, ἣν ἤθελεν ὁ ὑπουργὸς ὑποβάλει, καὶ δι’ ἧς ἤθελεν ἐκθέσει, ὅτι τὰ δεῖνα καὶ δεῖνα καθυστερούμενα, μολονότι ἐγένετο χρῆσις ὅλων τῶν ἀναγκαστικῶν μέτρων, δὲν ἐστάθη δυνατὸν νὰ εἰσπραχθῶσι, καὶ ὅτι οἱ δεῖνα ὀφειλέται, διὰ τοὺς δεῖνα ὡρισμένους λόγους, εἶναι ἄξιοι, ἐπιεικείας, καὶ ἑπομένως πρέπει ν’ ἀπαλειφθῶσι τὰ χρέη των. Τότε οὐδεὶς ἤθελεν ἀντιτείνει, οὔτε ἤθελε φέρει τροπολογίας, διότι, ὡς εἶπον, αἱ προταθεῖσαι τροπολογίαι, προῆλθον ἐκ τῆς ἐσφαλμένης βάσεως τοῦ νομοσχεδίου. Ἐπειδὴ λοιπὸν δὲν ἐγένετο ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἔπρεπε νὰ γείνῃ, δὲν συνεμορφώθη δηλ. ὁ εἰσαγαγὼν τὸ νομοσχέδιον ὑπουργὸς μὲ τὸν νόμον περὶ δημοσίου λογιστικοῦ, καὶ ἐφθάσαμεν εἰς αὐτὴν τὴν σύγχυσιν, ἐγὼ θέλω εἶσθαι ὑπὲρ πάσης τροπολογίας, ἥτις ἤθελε συντελεῖ εἰς μετριασμὸν τῶν ἐκ τοῦ νόμου ἀτοπημάτων, διότι νομίζω, ὅτι διὰ τῆς τροπολογίας, ἂν δὲν φθάσωμεν εἰς ἐντελῆ ἰσότητα ἐπιεικείας, θέλομεν τοὐλάχιστον μετριάσει τὴν ἐν τῷ νομοσχεδίῳ ὑπάρχουσαν μεγάλην ἀνισότητα.

§127ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν.) Νέος τρόπος καταπολεμήσεως τῶν νομοσχεδίων πρόκειται νὰ ἐγκαινιασθῇ. Θέλετε νὰ ἐννοήσητε, εἶπεν ὁ ἀξιότιμος προαγορεύσας, ὅτι ἓν νομοσχέδιον δὲν εἶναι κατάλληλον; ἀποβλέψατε εἰς τὸν ἀριθμὸν τῶν τροπολογιῶν, αἵτινες παρουσιάζονται· ἀλλὰ δὲν θὰ ἦτο καλλίτερον νὰ ἔλεγεν, ἐξετάσατε τὰς τροπολογίας, αἵτινες παρουσιάζονται, διότι ἂν ἐπρόκειτο ἄνευ συζητήσεως νὰ κρίνωμεν περὶ τῆς ἀξίας τοῦ νομοσχεδίου ἐκ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν τροπολογιῶν, οὐδεμίαν δυσκολίαν θὰ εἶχον οἱ θέλοντες νὰ πολεμήσωσιν ἓν νομοσχέδιον, νὰ παρουσιάζουν πολλὰς καὶ ποικίλας τροπολογίας καὶ νὰ λέγουν, τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ δὲν ἔχει καμμίαν βάσιν· εἶναι τόσον ἀκατάλληλον, ὥστε πανταχόθεν ἔρχονται τροπολογίαι. Καὶ τί σημαίνει, ἀξιότιμε βουλευτὰ Οἰτύλου, ἂν ὁ εἷς βουλευτὴς προτείνῃ μίαν τροπολογίαν, καὶ ὁ ἄλλος ἄλλην; ὅλαι μάλιστα αὐταὶ αἱ τροπολογίαι πολεμοῦν τὴν ἰδέαν σας, διότι αἱ περισσότεραι δὲν τείνουν εἰς τὸ νὰ καταστρέψουν τὸ νομοσχέδιον ἢ τὴν βάσιν αὐτοῦ, ἀλλὰ θέλουν νὰ ἐπεκτείνουν τὰς εὐεργετικὰς αὐτοῦ διατάξεις· ἑπομένως, μακρὰν τοῦ νὰ συνηγοροῦν, πολεμοῦν τὴν ἰδέαν, τὴν ὁποίαν σεῖς ἔχετε. Κύριοι, τὸ πρᾶγμα εἶναι ἁπλούστατον. Καθὼς σᾶς εἶπον, μέχρι τῆς χρήσεως τοῦ 1876 καθυστεροῦνται 90,000,000 περίπου· ἀπὸ τὰ 90,000,000 ταῦτα δὲν γίνεται οὐδεμία εἴσπραξις, διότι μετὰ παρέλευσιν 3 ἢ 4 ἐτῶν ἀπὸ τῆς λήξεως ἑκάστης χρήσεως ἡ καταδίωξις θεωρεῖται ἀδύνατος. Ἂν λοιπὸν δὲν παραδεχθῆτε τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ, τότε βεβαίως θέλει δοθῆ χαρμόσυνον ἄγγελμα εἰς πάντας τοὺς ὀφείλοντας μέχρι τοῦ 1876, διότι πάντες οὗτοι θέλουσι μείνει ἐντελῶς ἀνενόχλητοι. Ἀλλ’ ἐγὼ φρονῶ, ὅτι πρέπει νὰ καταδιωχθοῦν πάντες, καὶ διὰ νὰ καταδιωχθοῦν ἀποτελεσματικῶς, πρέπει νὰ δοθῶσιν ἐκ μέρους τοῦ δημοσίου κάποιαι εὐκολίαι· αἱ εὐκολίαι δὲ αὗται εἶναι νὰ χαρισθῇ ὁ τόκος καὶ νὰ δοθῇ προθεσμία διὰ τὴν πληρωμήν. Διὰ τοῦ μέσου τούτου νομίζω, ὅτι θέλουν καθαρισθῇ τὰ ὀφειλόμενα, καὶ ὅταν γείνῃ ἡ ἐκκαθάρισις, τότε εἶναι δυνατὸν νὰ παρουσιασθῇ εἰς τὴν Βουλὴν ὁριστικὸς κατάλογος διὰ τοὺς ὀφειλέτας ἐκείνους, τῶν ὁποίων θὰ ζητηθῇ ἡ ἀπάλειψις τῶν χρεῶν ἀπὸ τὰ δημόσια βιβλία. Διὰ τοῦ νόμου τούτου δὲν πρόκειται νὰ ἀπαλείψωμεν οὐδὲν χρέος· τὰ χρέη θέλουν μείνει ὡς εἶναι ἐγγεγραμμένα· ὅσοι θέλουν νὰ συμμορφωθοῦν μὲ τὸν εὐεργετικὸν νόμον, αὐτοὶ θέλουν τὰ ἀνανεώσει καὶ θέλουν πληρώνει κατ’ ἐνιαυσίους δόσεις ἀτόκως· ὅσοι δὲν θέλουν νὰ τὰ ἀνανεώσουν, αὐτοὶ θέλουσι καταδιωχθῆ, καὶ ἐκ τῆς καταδιώξεως ταύτης θέλει ἀποδειχθῆ, ἂν πρέπῃ ἢ ὄχι νὰ ζητηθῇ ἀπὸ τὴν Βουλὴν ἡ ἀπάλειψις τῶν χρεῶν των. Ὁ κ. Σαράβας σᾶς εἶπεν ἀκόμη, διὰ νὰ κατακρίνῃ τὸ νομοσχέδιον, ὅτι εὐνοεῖ περισσότερον τοὺς μεγάλους ὀφειλέτας παρὰ τοὺς μικροὺς φορολογουμένους, διότι εἰς τοὺς μεγάλους χορηγεῖ εἰκοσαετῆ προθεσμίαν, ἐνῷ εἰς τοὺς φορολογουμένους μόνον δεκαετῆ. Τοῦτο, κύριοι, προέρχεται ἐκ τῆς διαφορᾶς τοῦ ποσοῦ τοῦ χρέους, διότι ὁ νόμος δὲν δίδει γενικῶς καὶ ἀορίστως εἰς πάντας τοὺς μὴ φορολογουμένους εἰκοσαετῆ προθεσμίαν, ἀλλὰ μόνον εἰς τοὺς ὀφείλοντας ἐπέκεινα τῶν 1,000 δραχμῶν· οἱ ὀφείλοντες ὀλιγωτέρας τῶν 1,000 δραχμῶν, αὐτοὶ δὲν θὰ λάβουν εἰκοσαετῆ προθεσμίαν, ἀλλὰ βραχυτέραν, διότι οὐδεμία δόσις δύναται νὰ ἦναι μικροτέρα τῶν 50 δραχμῶν, ἐνῷ διὰ τοὺς φορολογουμένους αἱ δόσεις δύνανται νὰ ἦναι 10 μόνον δραχμαί. Ὁ νόμος ἀπέβλεψεν εἰς τὸ δυνατόν· ὅταν τις χρεωστῇ 100,000 δραχ. θὰ πληρώνῃ 5,000 κατ’ ἔτος· ἐὰν ζητήσητε περισσότερα, δὲν κάμνετε τίποτε.—Διὰ τοὺς λόγους τούτους, κύριοι, ἐπαναλαμβάνω νὰ παρακαλέσω τὴν Βουλὴν νὰ προβῇ εἰς τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου καὶ ἑκάστης τροπολογίας, ἣν μετὰ προηγουμένην συζήτησιν δύναται ἡ Βουλὴ νὰ παραδέχηται ἢ νὰ ἀποῤῥίπτῃ.

§128ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Καλλιγᾶς προτείνει τὴν ἀπάλειψιν τῶν λέξεων «ἀπαλλάσσονται τοῦ τόκου τῆς ὑπερημερίας.» (Ἀποῤῥίπτεται ἡ τροπολογία αὕτη δι’ ἀναστάσεως, ἐπιψηφίζεται δὲ τὸ ἄρθρον 1.)

§129ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Χατζόπουλος προτείνει νὰ προστεθῇ εἰς τὸ ἄρθρον 1 ἡ ἑπομένη δευτέρα παράγραφος: «Συμπεριλαμβάνονται ἐν ταῖς εὐεργετικαῖς διατάξεσι τοῦ παρόντος νόμου πάντα τὰ χρέη τῶν ὑπολόγων, τὰ ἀναγόμενα εἰς διαχειρίσεις μέχρι τοῦ 1876, καίτοι μὴ ἐξελεγχθείσας.» (Ἀποῤῥίπτεται δι’ ἀναστάσεως.) Ἄρθρον 2.

§130ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου τούτου ὁ κ. Φιλήμων ἐπρότεινε τροπολογίαν, ἑτέραν δὲ οἱ κύριοι Δημητριάδης, Μπούμπουλης, Ναταρᾶς καὶ Ἀναγνωστόπουλος, σχεδὸν ὁμοίαν μὲ τὴν τοῦ Φιλήμονος.

§131ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Τὴν συγχωνεύομεν.

§132ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Χρηματικὰ ποσὰ, τὰ ὁποῖα ἀνεγνωρίσθησαν ὡς δημόσια ἔσοδα καὶ ἐνεγράφησαν ὡς τοιαῦτα εἰς τὰ δημόσια βιβλία, δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον νὰ διαγράφωνται, ἂν δὲν βεβαιωθῇ, ὅτι εἶναι ἀδύνατον νὰ εἰσπραχθῶσι· διὰ νὰ βεβαιωθῇ δὲ τοῦτο, πρέπει νὰ ἀναγνωρισθῶσι τὰ ποσὰ ταῦτα ὡς παραλείμματα ἀπὸ τὸν ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, καὶ νὰ ὑποβληθῇ εἰς τὴν Βουλὴν ὀνομαστικὸς κατάλογος. Κατὰ τὴν διάταξιν, τὴν ὁποίαν σᾶς ἀνέγνωσε προηγουμένως ὁ κ. Σαράβας, ὁ κατάλογος δέον νὰ ἐμφαίνῃ τὸ ὄνομα τοῦ ὀφειλέτου, τὴν αἰτίαν τοῦ χρέους, τὸ ποσὸν αὐτοῦ, τὰ καταδιωκτικὰ μέτρα, ἅτινα ἐτέθησαν εἰς ἐνέργειαν, καὶ τοὺς λόγους, δι’ οὓς δὲν ἐστάθη δυνατὸν νὰ γείνῃ ἡ εἴσπραξις· τότε δὲ, ἐν γνώσει τῶν περιστάσεων τούτων, ἡ Βουλὴ θέλει ἀποφασίζει τὴν διαγραφὴν τῶν χρεῶν· πᾶσα κατ’ ἄλλον τρόπον γενομένη διαγραφὴ ὄχι μόνον εἶναι ἀντικανονικὴ, ἀλλὰ δύναται νὰ ἐγείρῃ καὶ ὑπονοίας εἰς τὸ κοινὸν, τὸ ὁποῖον ἔχει δίκαιον νὰ ὑποπτευθῇ, ὅτι ἁπλῶς καὶ ὡς ἔτυχεν ἡ Βουλὴ, καὶ χωρὶς νὰ γνωρίζῃ τὰ πρόσωπα καὶ τὰ πράγματα, ἀποφασίζει περὶ διαγραφῆς χρεῶν, ἅτινα ἐνδεχόμενον νὰ ὀφείλωνται ἀπὸ πρόσωπα δυνάμενα νὰ πληρώσουν. Διὰ τοῦτο, κύριοι, ἀντιτάσσομαι κατ’ ἀρχὴν εἰς τὴν τροπολογίαν, ἥτις προυτάθη, καὶ δὲν συμφωνῶ νὰ γείνῃ οὐδεμία διαγραφὴ ἄνευ προηγουμένης προσαγωγῆς ὀνομαστικοῦ καταλόγου ἐνώπιόν σας. Ἐν τούτοις τὰ δικαστήρια παρεδέχθησαν, ὅτι καὶ τὰ ὀφειλόμενα πρὸς τὸ δημόσιον ὑπάγονται εἰς παραγραφὴν, διαφωνοῦσι δὲ μόνον ἂν ἡ παραγραφὴ ἐπέρχηται μετὰ παρέλευσιν τριακονταετίας ἢ τεσσαρακονταετίας.

§133ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Διὰ τὰ ἀκίνητα, μάλιστα· διὰ τὰ προσωπικὰ ὅμως εἶναι 30 ἔτη.

§134ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἑπομένως χρέη, ἀπὸ τῆς λήξεως τῶν ὁποίων παρῆλθον τὰ 40 ἔτη, εἶναι ὁμολογουμένως παραγεγραμμένα, ἐκτὸς ἂν τὸ δημόσιον δυνηθῇ νὰ ἀποδείξῃ, ὅτι διέκοψε τὴν παραγραφὴν ἐν τῷ μεταξύ· καὶ περὶ μὲν τῶν χρεῶν, τὰ ὁποῖα ὀφείλονται ἀπὸ ἐνοικιάσας, ἀπὸ ἀγοραστὰς κτημάτων καὶ ὑπολόγους, δὲν εἶναι δύσκολον νὰ ἀποδειχθῇ ἡ διακοπὴ τῆς παραγραφῆς, διότι εἰς τὸ διάστημα τοῦτο ἐγένοντο προσκλήσεις, ἐξεδόθησαν ἐντάλματα, ἐπληρώθη μέρος τοῦ χρέους, ἐφυλακίσθησαν πρόσωπα, ἐγένοντο κατασχέσεις κτλ. ἑπομένως διὰ τοιαῦτα χρέη νομίζω, ὅτι δὲν ἠμπορεῖ νὰ ψηφισθῇ ἐκ τῶν προτέρων οὐδεμία διαγραφή. Περὶ τούτων θέλει ἀποφασίσει ἡ Βουλὴ τὰ δέοντα, ὅταν ἐκ τῆς ἐκκαθαρίσεως βεβαιωθῇ ἡ παραγραφὴ καὶ παρουσιασθοῦν ὀνομαστικοὶ κατάλογοι· ἄλλως τε, κύριοι, δὲν εἶναι καὶ ἀνάγκη ἡ Βουλὴ νὰ σκεφθῇ ἀπὸ τοῦδε περὶ τῶν τοιούτων ὀφειλετῶν, διότι κατὰ τὸν νόμον τοῦ 1861 οἱ μέχρι τοῦ 1858 ὀφειλέται, ὅσοι εἶχον ἀντιῤῥήσεις κατὰ τοῦ χρέους των, ὑπέβαλον αὐτὰς, καὶ ἐνόσῳ δὲν ἐκδικασθοῦν, δὲν δύναται νὰ ἐνεργηθῇ ἐναντίον των οὐδεμία καταδίωξις, εἶναι δὲ πολὺ ἐνδεχόμενον, ὅταν ἐκδικασθοῦν αἱ ἀντιῤῥήσεις, νὰ εὑρεθῇ, ὅτι δὲν ὀφείλουν τίποτε· ἑπομένως εἶναι περιττὸν ἀπὸ τοῦδε νὰ τὰ χαρίσητε. Καθ’ ὅσον ὅμως ἀφορᾷ τοὺς φορολογουμένους τοὺς ὀφείλοντας ἀπὸ πρόστιμα, ἀπὸ χρηματικὰς ποινὰς, ἀπὸ τέλη χαρτοσήμου, ἀπὸ ἔξοδα ἀπαριθμήσεως καὶ καταμετρήσεως, περὶ αὐτῶν βεβαίως δὲν εἶναι εὔκολον νὰ ἀποδειχθῇ διακοπὴ τῆς παραγραφῆς· διὰ τοῦτο τὸ πολὺ ὅπερ δύναται νὰ παραδεχθῇ ἡ Βουλὴ, ἂν θέλῃ, εἶναι τὸ νὰ ἀπαλείψῃ ἀπὸ τὰ δημόσια βιβλία καὶ νὰ κηρύξῃ ἄκυρα τὰ ὀφειλόμενα ἀπὸ τοιαῦτα χρέη μέχρι τῆς χρήσεως τοῦ 1845.

§135ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Μέχρι τοῦ 1851.

§136ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Περιορίζομαι ἕως τὰ 1845, διότι, κατὰ τὸν δικαστικὸν σύμβουλον, εἶναι ζήτημα ἂν ἡ παραγραφὴ ἐπέρχηται μετὰ τὰ 30 ἢ τὰ 40 ἔτη. Διὰ τοῦτο, κύριοι, ἀπέναντι τῆς τροπολογίας, ἥτις ὑπεβλήθη ἀπὸ τοὺς ἀξιοτίμους βουλευτὰς, ὑποβάλλω καὶ ἐγὼ τὴν ἑξῆς τροπολογίαν ὡς ἄρθρον 2 τοῦ νόμου. «Οἱ ὀφειλόμενοι παρὰ τῶν φορολογουμένων...

§137Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Κύριε πρόεδρε, ἡ προηγουμένη ὁμιλία μου ἀνάγεται εἰς τὴν παροῦσαν περίστασιν. Ὁ κ. ὑπουργὸς εἶπε τὸ ἐναντίον, νὰ χαρίσῃ τοὺς φόρους, ὅταν ὀφείλωνται ἀπὸ δικαστικὰ ἔξοδα καὶ τὰ τοιαῦτα. Ἐγὼ εἶπον εἰς τὸν κ. ὑπουργὸν, ὅτι ὑπῆρξαν ἐνοικιασταὶ, μὴ εἰσπράξαντες ὅλως διόλου φόρους, καὶ συνεπείᾳ τούτου ἔγεινεν ὁ νόμος τοῦ 1859, δι’ ὗ ἐχαρίσθησαν εἰς τὸν μακαρίτην Κολοκοτρώνην ὡς ἐνοικιαστὴν τοιαῦτα ποσά. Ὑπῆρξαν καὶ ἄλλοι τοιοῦτοι ἐνοικιασταὶ, οἵτινες δὲν εἰσέπραξαν ὅλως διόλου, καὶ ἐν τούτοις εἰς τὸ δημόσιον ὀφείλουν. Διὰ τοῦτο δίδω τὴν πρότασίν μου περὶ ἀπαλείψεως ὅλως διόλου μέχρι τοῦ 1859.

§138ΦΙΛΗΜΩΝ. Ἀντιλέγω εἰς τὸν προλαλήσαντα ἀξιότιμον ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, διότι ἡ γνώμη του τείνει νὰ θέσῃ περιορισμὸν εἰς τὸ ἀπεριόριστον δικαίωμα τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας, ὅπως ψηφίσῃ ἀπροσκόπτως τοὺς νόμους. Ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία περιορίζεται μόνον ἐκ τῶν προηγουμένων νόμων, ἐφ’ ὅσον δικαιώματα τρίτων δύναται νὰ παραβλάψῃ νέος τις νόμος· ἄλλως ἡ ἐξουσία αὕτη εἶναι πλήρης καὶ τελεία. Ἑπομένως ἡ παρατήρησις, ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν δύναται νὰ διαγράψῃ ἐκ τῶν δημοσίων βιβλίων ὀφειλὰς, αἵτινες δὲν εἶναι ἐκκαθαρισμέναι, ἢ ὧν ἡ εἴσπραξις δὲν εἶναι ἀποδεδειγμένη ὡς ἀδύνατος, δὲν ἔχει βάσιν νομολογικήν. Ἀλλ’ ὁ ἀξιότιμος κ. ὑπουργὸς ὤφειλε ν’ ἀπαντήσῃ εἰς τοὺς κυρίους λόγους, οὓς ἀνέπτυξα ὅτε ὑπέβαλον τὴν πρότασίν μου. Τὴν πρότασιν αὐτὴν ὑπέβαλον, στηριζόμενος εἰς τὴν ἀκαταστασίαν, εἰς ἣν κατὰ τὸ διάστημα τοῦ πρώτου βίου τοῦ Ἑλληνικοῦ κράτους διετέλουν αἱ δημόσιαι ἀρχαὶ, καὶ τὴν ἀνωμαλίαν, ἥτις ἐπεκράτει τότε. Κατ’ ἐμὲ δὲ οἱ ἱστορικοὶ λόγοι οὗτοι βεβαιοῦν, ὅτι, ἐὰν ὑπῆρξαν καθυστερήσεις, αὗται δὲν προῆλθον ἐν γένει ἐκ κακῆς πίστεως, ἀλλ’ ἐκ τῆς ἀδυναμίας τῶν πολιτῶν, ὅπως ἐκπληρώσωσι πάσας τὰς ὑποχρεώσεις αὑτῶν. Θέλετε ἰδεῖ, ἀναγινώσκοντες τὸν πίνακα τῶν καθυστερούντων ὅτι τὰ ποσὰ ἀναβαίνουσιν εἰς 1 καὶ εἰς 1½ ἑκατομμύριον καθ’ ἣν ἐποχὴν ὁ προϋπολογισμὸς μόλις ἦτο 15 ἢ 16,000,000· καθ’ ἣν δὲ ἐποχὴν ὁ προϋπολογισμὸς ἀναβαίνει εἰς 50,000,000, τὰ καθυστεροῦντα μόλις εἶναι 2 ἢ 2½ ἑκατομμύρια. Προφανῶς τὸ μεῖζον τῶν καθυστερούντων ποσὸν ἐν ἥττονι προϋπολογισμῷ ἀποδεικνύει, ὅτι ἡ καθυστέρησις προήρχετο ἐκ τῆς ἱστορικῆς καταστάσεως τῆς Ἑλλάδος. Ἑπομένως ἡ πρότασίς μου στηρίζεται εἰς γεγονότα πραγματικὰ, ἅτινα ὤφειλε, νομίζω, ὁ κ. ὑπουργὸς νὰ συζητήσῃ καὶ ἀναιρέσῃ, καὶ ὄχι νὰ ὀχυρωθῇ ὄπισθεν διατάξεων τοῦ λογιστικοῦ νόμου, ἃς ὅμως, προκειμένου νὰ συντάξῃ τὸ νομοσχέδιόν του, δὲν ἔλαβεν ὑπ’ ὄψιν, ὡς παρετήρησε πολὺ ὀρθῶς ὁ κ. Σαράβας.

§139Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ὁ κ. ὑπουργὸς ἠθέλησε διὰ τῆς προτάσεώς του νὰ δωρήσῃ πράγματα ξένα· ἀπορῶ μάλιστα πῶς ὁ κ. ὑπουργὸς, γέρων ἄνθρωπος (ἱλαρότης), δὲν ἐνθυμεῖται, ὅτι κατὰ τὸ 1843 τὸ δημόσιον παρεκάλει νὰ εὕρῃ ἐνοικιαστὰς καὶ δὲν εὕρισκεν. Ἔχομεν τώρα τὸ ζήτημα τῆς παραγραφῆς. Ἐγὼ δὲν εἶμαι νομικὸς, διὰ νὰ εἴπω, ἐὰν παραγράφωνται ἐντὸς 30 ἢ 40 ἐτῶν· νομίζω ὅμως, ὅτι οἱ φόροι τῶν φορολογουμένων μετὰ τριακονταετίαν παραγράφονται, διότι αὐτοὶ εἶναι χρέη κινητά. Δὲν ἐνθυμεῖται ὁ κ. ὑπουργὸς, ὅτι, κατὰ τοὺς νόμους περὶ ἐνοικιάσεως, τὸ δημόσιον ἦτον ὑποχρεωμένον νὰ εἰσπράξῃ τοὺς φόρους, καὶ ὁ ἐνοικιαστὴς ἐφ’ ὅσον ἦτον ἐλλειμματίας μετὰ τὴν εἴσπραξιν τῶν φόρων ἀπὸ τοὺς φορολογουμένους, κατὰ τοσοῦτον ἦτον ὑπεύθυνος ἀπέναντι τοῦ δημοσίου. Καὶ δὲν ἠξεύρετε, ὅτι ἡ περιουσία αὕτη ἀνήκει εἰς τὸν ἐνοικιαστὴν, καὶ δὲν ἔχετε δικαίωμα νὰ τὴν χαρίσητε, καὶ ὅτι, ἂν δὲν εἰσπράξητε σεῖς τοὺς φόρους αὐτοὺς, καὶ ἐπέλθῃ ἡ παραγραφή, εἶναι ὑπεύθυνον τὸ δημόσιον ἀπέναντι τοῦ ἐνοικιαστοῦ· ἑπομένως δὲν δύναται νὰ χωρίσῃ τοὺς φορολογουμένους ἀπὸ τοὺς ἐνοικιαστὰς τοὐλάχιστον μετὰ τὸ 1848 ὁ κ. ὑπουργὸς καὶ οὔτε χημικῶς δύναται νὰ κάμῃ τὴν ἀνάλυσιν καὶ τὸν χωρισμὸν αὐτόν. Ἀλλ’ ὁ κ. ὑπουργὸς λέγει, ὅτι πρόκειται νὰ παραβιασθῇ ὁ νόμος περὶ δημοσίου λογιστικοῦ, καὶ δὲν ἐπιτρέπεται εἰς ἡμᾶς νὰ κάμωμεν τὴν ἀπάλειψιν. Ἀλλ’ ἡμεῖς, κ. πρόεδρε, ἔχομεν πλῆρες τὸ δικαίωμα νὰ νομοθετήσωμεν καὶ ἐναντίον τῶν διατάξεων τοῦ νόμου περὶ λογιστικοῦ· ἀλλὰ ἐὰν δὲν τὸ ἔχωμεν, διατί τὸ εἴχομεν μέχρι τοῦ 1845; καὶ ἂν τὸ ἔχωμεν, τὸ ἔχομεν καὶ μέχρι τοῦ 1876. Λέγω λοιπὸν, ὅτι ἡ τροπολογία, ἣν παρουσίασαν διάφοροι βουλευταὶ, εἶναι ὀρθοτάτη, καὶ ἂς ἀρκεσθῇ εἰς τοῦτο ὁ κ. ὑπουργὸς, διότι μέχρι τοῦ 1850 τὸν διαβεβαιῶ ἐγὼ, ὅτι δὲν θὰ κατορθώσῃ τίποτε· ἄλλως, ἂν ἐπιμείνῃ, τὸν προλέγω, ὅτι θέλουν γεννηθῇ πρὸς τὸ δημόσιον τόσαι δίκαι, ὅσοι εἶναι οἱ φορολογούμενοι καὶ οἱ ἐνοικιασταί. Ἢ ἀφήσατε τὰ πράγματα ὅπως ἔχουν, καὶ ἂς καταδιωχθοῦν ὅσοι ὀφείλουν, ἢ πρέπει νὰ ζητῶμεν πράγματα δυνατά. Δὲν πταίει ὁ ὑπουργὸς βεβαίως σήμερον, διότι οἱ νόμοι τῆς πολιτείας δὲν εἶναι ἔργον αὐτοῦ, οὔτε κανενὸς ἐξ ἡμῶν, ἀλλὰ καὶ τὸ δημόσιον δὲν δύναται τὰς ὑποχρεώσεις του νὰ τὰς ἀναιρῇ.

§140ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Κύριοι, ἐναντιοῦμαι εἰς ὅλας τὰς τροπολογίας καὶ τὴν τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν καὶ τὰς ἄλλας, περὶ καταργήσεως χρεῶν, διότι ἐπιμένω, ὅτι εἶναι ὅλως ἐναντίον εἰς τὴν ἐντολήν μας ἡ κατάργησις χρεῶν. Ἀπὸ τῆς ἐποχῆς τοῦ Σόλωνος καὶ τῆς σεισαχθείας μοὶ φαίνεται, ὅτι δὲν ὑπάρχει ἄλλο παράδειγμα· μοὶ φαίνεται μάλιστα, ὅτι ὁ ἔντιμος ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν δὲν ἐξήτασε τὸ σύστημα τοῦ λογιστικοῦ τῆς Γαλλίας τὸ ὁποῖον ἐνόμισεν, ὅτι φέρει εἰς αὐτὸ τὸ ἀποτέλεσμα.

§141ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ὡμίλησα περὶ τοῦ Γαλλικοῦ συστήματος.

§142ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Περὶ τοῦ ἰδικοῦ μας, τὸ ὁποῖον εἶναι ἀπαράλλακτον ὡς τὸ Γαλλικόν. Κατὰ τὸ σύστημα τοῦτο ἐν Γαλλίᾳ εἰσάγεται εἰς τὴν Βουλὴν ὁ ἀπολογισμὸς, ὁ ὁποῖος καταδεικνύει πάντοτε καθυστεροῦντα. Τὰ καθυστεροῦντα μένουν ἐγγεγραμμένα ἐν τοῖς δημοσίοις βιβλίοις μέχρις οὗ βεβαιωθῇ τὸ ἀδύνατον τῆς εἰσπράξεως, καὶ τότε ἐπέρχεται ἡ διαγραφή. Ποία εἶναι ἡ ἔννοια τῆς διαγραφῆς; Εἶναι ἡ ἔννοια τῆς καταργήσεως τοῦ χρέους; Οὐδαμῶς. Σᾶς παραπέμπω εἰς ἔκθεσιν σπουδαίαν, ἡ ὁποία εὑρίσκεται ἐν Dalloz ὑπὸ τὴν λέξιν Trésor public, ἀριθμὸς 689.

§143ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Παύει ἡ καταδίωξις.

§144ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ναὶ, ἀλλὰ δὲν ἀπαλείφεται τὸ χρέος. Ὁ νόμος ἔχει ἄλλην θεραπείαν, τὴν παραγραφήν. Ἐδίστασεν ὁ κ. ὑπουργὸς ἐὰν ἐφαρμόζητε ἡ τριακονταετὴς ἢ τεσσαρακονταετὴς παραγραφή. Μοὶ φαίνεται, ὅτι δὲν ἔχει ἐν τῇ μνήμῃ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἶναι εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν πλέον ἀναμφισβήτητον, διότι τὸ ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν, διὰ νὰ βεβαιωθῇ περὶ τούτου, ἀπετάθη εἰς τὴν Νομικὴν Σχολὴν τοῦ Πανεπιστημίου τοῦ Βερολίνου καὶ ἔλαβε γνωμοδότησιν, τὴν ὁποίαν ἐδημοσίευσεν ἑλληνιστί· ἐν δὲ τῇ γνωμοδοτήσει ταύτῃ ῥητῶς λέγεται, ὅτι ἡ παραγραφὴ τῶν προσωπικῶν ἀπαιτήσεων, περὶ ὧν ἐδῶ πρόκειται, εἶναι τριακονταετὴς, οὐδέποτε δὲ ἑλληνικὸν δικαστήριον ἠμφισβήτησε περὶ τῆς τριακονταετοῦς παραγραφῆς τῶν προσωπικῶν ἀπαιτήσεων. Ἀμφισβήτησις ἐγεννήθη περὶ τῶν πραγματικῶν ἀγωγῶν, ἀλλὰ περὶ τούτων δὲν πρόκειται ἐδῶ. Διὰ τοῦτο λέγω, ὅτι ὅσοι λέγουν μέχρι τοῦ 1841 ἢ τοῦ 1845, λέγουν πράγματα περιττά· ὅλα αὐτὰ παρεγράφησαν μέχρι τοῦ 1851. Τώρα γεννᾶται τὸ ζήτημα, μήπως ἐπῆλθε διακοπή. Εἶναι τῷ ὄντι σπάνιον νὰ ὑποθέσῃ τις, ὅτι ἐπῆλθε διακοπή, διότι ἁπλῶς ὑπόμνησις τοῦ δημοσίου καὶ εἰδοποίησις δὲν διακόπτουσι τὴν παραγραφήν· πρέπει νὰ γείνῃ πρᾶξις ἐκτελέσεως, προσωπικὴ κράτησις, κατάσχεσις, καὶ τότε ἐπέρχεται διακοπὴ παραγραφῆς. Ὁ νόμος τοῦ 1871 σιωπᾷ περὶ διακοπῆς· ἄρα ἰσχύουν αἱ κοιναὶ διατάξεις, κατὰ τὰς ὁποίας δὲν ἀρκεῖ νὰ εἰδοποιήσῃ τὸ δημόσιον τὸν ὀφειλέτην, πρέπει νὰ ἐνεργήσῃ καὶ πράξει, ἐκτελέσεως, διὰ τοῦτο δὲν ἔχω δισταγμὸν, ὅτι ὅλα αὐτὰ τὰ χρέη τὰ πρὸ τοῦ 1851 παρεγράφησαν. Εἶναι λοιπὸν μόνη διαφορὰ μεταξὺ τοῦ 1851 καὶ 1856. Νομίζω, ὅτι ἡ Βουλὴ θὰ πράξῃ ἔργον σύμφωνον πρὸς τὴν ἀξιοπρέπειαν αὐτῆς, μὴ προχωροῦσα εἰς αὐτὸν τὸν ὀλέθριον δρόμον τῆς καταργήσεως χρεῶν. Κατάργησις χρεῶν εἶναι κακίστη ἀρχὴ, ἥτις, ἅμα εἰσαχθῇ, βεβαίως θὰ ἔχῃ πολλὰς ἀπομιμήσεις καὶ θ’ ἀκούσωμεν πλεῖστα ὅσα δικαιολογητικὰ, ὅπως ἤρχισε νὰ ἐκθέτῃ ὁ ἔντιμος συνάδελφός μου βουλευτὴς Ἀττικῆς, ὅτι ὑπάρχει περίστασις ἀφέσεως χρεῶν. Πῶς ἠμποροῦμεν νὰ ἀφήσωμεν χρέη ἄγνωστα; Ὑποθέσατε, ὅτι χρεωστεῖται ποσὸν παρὰ πλουσιωτάτου, ὁ ὁποῖος κατώρθωσε μέχρι σήμερον νὰ κρύπτηται, εἶσθε εὐδιάθετοι νὰ δωρήσητε εἰς αὐτόν; Θὰ εἴπητε, ὅτι πράττετε ἔργον φιλανθρωπίας; ἔργον ἀγνοίας πράττετε. Λοιπὸν πρέπει ν’ ἀποφύγωμεν ἀπὸ τοῦ νὰ εἰσέλθωμεν εἰς αὐτὴν τὴν ὁδὸν, δὲν ἔχομεν δὲ ἀνάγκην μέχρι τοῦ 1851, διότι ὅσα εἶναι προγενέστερα, αὐτὰ παρεγράφησαν, καὶ ἑπομένως εἶμαι ἐναντίος πάσης τροπολογίας.

§145ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Εἶχε μεγάλην ἀνησυχίαν ἡ Βουλὴ, ἕνεκα τοῦ ποσοῦ τῶν ὀφειλομένων· ἀλλ’ αὐτὰ ἀπεδείχθησαν σήμερον κἄπως ἀνύπαρκτα. Ὀφείλουν οἱ φορολογούμενοι 90, 000,000· ἀπεδείχθη, ὅτι ὅλα τὰ χρέη πρὸ τοῦ 1850 εἶναι μηδέν· ἡμεῖς ὅμως κατακρινόμεθα καὶ κατακρίνομεν ἡμᾶς αὐτοὺς πολλάκις, ὅτι δὲν πληρώνομεν εἰς τὸ δημόσιον. Ἦλθον εἰς τὸ βῆμα νὰ εἴπω τοῦτο, ὅτι οὐχὶ μόνον ἐν Ἑλλάδι, ἀλλ’ ἁπανταχοῦ μένουσι καθυστεροῦντα, καὶ πανταχοῦ ἐξετάζονται κατ’ ἔτος τὰ παραλείμματα. Δὲν ἐμελέτησα τὸν Δαλλὸζ καὶ πιστεύω, ὅτι λέγει, ὅπως ὁ κ. Καλλιγᾶς εἶπεν· ἀλλὰ νομίζω, ὅτι ἐνθυμοῦμαι, ὅτι ἐν τῷ λογιστικῷ νόμῳ εἶναι ὁ ὅρος διαγράφονται, καὶ ἀρκεῖ ὁ ὅρος, ἵνα παύσῃ πᾶσα καταδίωξις. Ἐνόμισα, ὅτι ὁ κ. Καλλιγᾶς ἤθελεν ὑποστηρίξει, ἀφοῦ εἶναι παραγεγραμμένα τὰ χρέη μέχρι τοῦ 1851, νὰ παύσῃ πᾶσα καταδίωξις· ἐξ ἐναντίας ἐγνωμάτευσε τὸ ἀντίθετον, νὰ ἐξακολουθῶμεν καταδιώκοντες τοὺς ὀφείλοντας εἰς τὴν κυβέρνησιν, καὶ διὰ τοῦτο κυρίως ἔλαβον τὸν λόγον, διότι βεβαίως ὁ κ. Καλλιγᾶς ἐπηρεάζεται ἀπὸ τὴν προκατάληψιν τῆς σεισαχθείας, ἀλλὰ περὶ τούτου οὐδεὶς φόβος ὑπάρχει. Δὲν ὑπάρχει κατάργησις χρεῶν, ἀλλὰ ἀναγνώρισις τῆς ἀποσβέσεως τῆς φυσικῆς τῆς γεγονυίας ὡς ἐκ τῆς παραγραφῆς, οὔτε ἄφεσις, οὔτε δωρεά· τί δωρεῖς, ἀφοῦ οὐδεὶς σοὶ ὀφείλει τι; Τώρα, κύριοι, βάσις τοῦ νόμου εἶναι ἀνεπάρκεια τῶν φορολογουμένων νὰ πληρώσουν, ἀνεπάρκεια τῶν ὑπηρετῶν τοῦ δημοσίου νὰ εἰσπράξουν. Διατί ἀνεπάρκεια; διότι δὲν ὑπάρχει ὁ φορολογούμενος, διότι δὲν ὀφείλει. Ἄπειροι ἐξ αὐτῶν δὲν ὀφείλουν· πλεῖστα προέρχονται ἐκ θεομηνιῶν, καὶ ἠδυνάμην ν’ ἀναφέρω ἱστορικὰ γεγονότα. Λοιπὸν δὲν πρόκειται περὶ σεισαχθείας, τὸ ὁποῖον βεβαίως θὰ ἦτο φοβερὸν νὰ δεχθῶμεν, ἀλλ’ ὅτι δὲν ἔχομεν λαβεῖν πρὸ τοῦ 1851, πρῶτον ἕνεκα τῆς παραγραφῆς, καὶ δεύτερον, διότι «οὐκ ἂν λάβῃς παρὰ τοῦ μὴ ἔχοντος», καὶ τοῦτο εἶναι βεβαιωμένον διὰ τῆς ἐπὶ 50 ἔτη καταδιώξεως. Ἐν Γαλλίᾳ δὲ ἑνὸς ἔτους καταδίωξις, ἐὰν δὲν φανῇ ἐπαρκὴς, τότε παύει πολλάκις ἡ καταδίωξις δι’ ἀπορίαν τῶν ὀφειλετῶν. Τώρα πρόκειται μόνον ὑπὲρ τῶν φορολογουμένων; λέγω ὄχι, καὶ ἀπορῶ πῶς ὁ ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, μετὰ τὴν ἀγόρευσιν μάλιστα τοῦ κ. Καλλιγᾶ, δὲν ὑποστηρίζει τὴν διαγραφὴν ἢ μᾶλλον τὴν παῦσιν πάσης καταδιώξεως, διότι πρόκειται καὶ ὑπὲρ τοῦ δημοσίου. Πρέπει νὰ ἐνασχολώμεθα εἰς τὴν ἀναβεβαίωσιν τῶν χρεῶν ἀπὸ τοῦ 1829 μέχρι τοῦ 1850; Αὐτὴ εἶναι ἡ κόπρος τοῦ Αὐγείου, καὶ ἂν τὸ δημόσιον εἰσέλθῃ εἰς τὴν βεβαίωσιν αὐτῶν, θὰ παραλείψῃ τὴν βεβαίωσιν τῶν μετὰ ταῦτα, ἐκ τῶν ὁποίων ἐλπίζει νὰ εἰσπράξῃ. Πρέπει λοιπὸν τὸ σαπρὸν νὰ τὸ ἀποκόψῃς, διὰ νὰ φθάσῃ ἡ δημοσία ὑπηρεσία εἰς ἐκεῖνο τὸ μέρος, ἀπὸ τὸ ὁποῖον ἔχει ἐλπίδα. Τώρα, κύριοι, μὴ νομίζητε, ὅτι ἡ παραγραφὴ εἶναι ἕν τι ὅλως διόλου αὐθαίρετον. Εἶναι φυσικὸν, μετὰ παρέλευσιν 30 ἐτῶν, ὁ ὀφειλέτης δὲν ἠξεύρει ἐὰν χρεωστῇ οὔτε ἐὰν ἐπλήρωσε, καὶ τὰ 30 ἔτη ἐξαλείφουσι μίαν γενεὰν ὁλόκληρον· ἡ κατόπιν γενεὰ, ἐκτὸς ὅτι δὲν ὀφείλει, δὲν εἶναι εἰς θέσιν νὰ εἴπῃ ἐὰν ὀφείλῃ, τί ὀφείλει ἢ ποῦ τὰ χαρτάκια ἐκεῖνα, αἱ ἀποδείξεις. Ἦλθε μίαν φορὰν ὁ ταμίας Μεσολογγίου, καὶ μὴ θέλων νὰ λογαριάσῃ, ἐθεώρησεν ὅλους τοὺς πολίτας τοῦ Μεσολογγίου ὀφειλέτας καὶ εἶπε: Φέρετε τὰς ἀποδείξεις, διὰ νὰ μὴ σᾶς καταδιώξω, καὶ ἐδάρη ὁ ταμίας καὶ ἐποδοκροτήθη καὶ ἔγεινε μέγα κακόν. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι ἡ πρότασις τοῦ κ. Φιλήμονος δὲν εἶναι μόνον ἐπιεικὴς, εἶναι καὶ δικαία· δὲν εἶναι μόνον δικαία, εἶναι καὶ ὑπὲρ τοῦ δημοσίου κατὰ τοῦτο, ὅτι ἡ διοίκησις θὰ συγκεντρωθῇ εἰς τὴν ἐπιδίωξιν τῆς εἰσπράξεως ἐκείνων τῶν ὀφειλομένων, ἀπὸ τὰ ὁποῖα εἶναι ἐλπὶς κἄτι τι νὰ εἰσπράξωμεν.

§146ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Κύριε πρόεδρε, εἶναι ἀνάγκη ν’ ἀπαντήσωμεν εἰς τὸν ἔντιμον βουλευτὴν Ἀττικῆς κύριον Καλλιγᾶν, ὁ ὁποῖος ἠθέλησε νὰ ὑποδείξῃ διατί χαρίζομεν τὰ πράγματα τοῦ δημοσίου, καὶ ὅτι ἀπὸ τὸν καιρὸν τοῦ Σόλωνος τοιοῦτόν τι δὲν παρουσιάσθη. Τώρα ἐνόησα τὸν φόβον, ἀπὸ τὸν ὁποῖον κατελήφθη ὁ κ. Καλλιγᾶς. Ὁ Σόλων, κύριε πρόεδρε, ἐνομοθέτησεν ὄχι νὰ χαρίσῃ τὸ δημόσιον εἰς τοὺς ἰδιώτας, ἀλλὰ νὰ χαρίσουν οἱ ἰδιῶται εἰς τοὺς ἰδιώτας. Ἂς μὴ φοβηθῇ ὅμως ὁ κ. βουλευτὴς Ἀττικῆς, ὅτι, ἀφοῦ σήμερον ὑποχρεώνομεν τὸ δημόσιον νὰ χαρίζῃ εἰς τοὺς ἰδιώτας, θὰ προχωρήσωμεν νὰ νομοθετήσωμεν κατόπιν νὰ χαρίσουν οἱ ἰδιῶται πρὸς τὸ δημόσιον ὥστε ὁ τοιοῦτος φόβος του εἶναι πρόωρος, διὰ νὰ μὴ εἴπω ἐντελῶς ἀνυπόστατος.

§147ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ τροπολογία τοῦ κ. Ὑπουργοῦ εἶναι γνωστὴ εἰς τὴν Βουλήν. Ἡ διαφορὰ μεταξὺ τῆς τροπολογίας τοῦ κ. Φιλήμονος καὶ τῆς τοῦ κ. Ὑπουργοῦ εἶναι, ὅτι ἡ μὲν τοῦ κ. Φιλήμονος συμπεριλαμβάνει καὶ τοὺς ἐνοικιαστὰς μέχρι τοῦ 1856, ἡ δὲ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ περιορίζει τὸν χρόνον μέχρι τοῦ 1851, καὶ περιλαμβάνει μόνον τοὺς φορολογουμένους.

§148ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Παρακαλῶ τὸν κ. ὑπουργὸν νὰ προσθέσῃ ὡς παραγεγραμμένα.

§149ΡΙΚΑΚΗΣ. Νομίζω, ὅτι αὐτὸ δὲν πρέπει νὰ προστεθῇ, διότι τὰ παραγεγραμμένα εἰσὶν αὐτοδικαίως κατὰ τὸν νόμον ἀπεσβεσμένα· ἐὰν δὲ ὁ νόμος εἴπῃ, ὅτι ὡρισμένως τὰ δεῖνα χρέη διαγράφονται ὡς παραγεγραμμένα, θὰ δοθῇ ἡ ἑρμηνεία, ὅτι τὰ λοιπὰ, καίτοι παραγεγραμμένα, δὲν διαγράφονται.

§150ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἡ αἰτιολογία ὡς παραγεγραμμένα περιέχει τὴν αἰτίαν τοῦ νόμου· ὁ λόγος δὲ τοῦ νόμου δὲν ἐκφράζεται ἐν τῷ νόμῳ, καὶ ἂν προστεθῇ, δύναται νὰ δώσῃ ἀφορμὴν εἰς παρερμηνείαν, διότι δύναται νὰ θεωρηθῇ, ὅτι τὰ παραγεγραμμένα δὲν ὑπάγονται.

§151ΦΙΛΗΜΩΝ. Ἄλλως τε δὲ καὶ ἡμεῖς ἐστηρίχθημεν εἰς ἱστορικὰς περιστάσεις μᾶλλον, ἢ εἰς νομικάς.

§152ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ μὴ προβῇ πέραν τοῦ 1851. (Ἀποῤῥίπτεται δι’ ἀναστάσεως ἡ τροπολογία τοῦ κυρίου Φιλήμονος.)

§153Χ. ΧΡΗΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Διατί εἰς τοὺς φορολογουμένους νὰ χαρίζωνται οἱ τόκοι, καὶ οὐχὶ εἰς τοὺς ἐνοικιαστάς;

§154ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Μέχρι τοῦ 1851 περιλαμβάνονται καὶ ἐνοικιασταὶ καὶ φορολογούμενοι.

§155ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Ἡ διαφορὰ μεταξὺ τῆς μιᾶς τροπολογίας καὶ τῆς ἄλλης δὲν εἶναι μόνον, ὅτι ἐκείνη συμπεριλαμβάνει τοὺς ἐνοικιαστὰς, ἀλλὰ καὶ ἄλλους· ἀποκλείονται οἱ δυστυχεῖς ὑπόλογοι, περὶ τῶν ὁποίων ἐγένετο λόγος· εἶναι πολλοὶ ταμίαι, οἱ ὁποῖοι ἐληστεύθησαν. Τὸ συνέδριον ἐξέδοτο ἀποφάσεις οὐ μόνον ἀδίκους, ἀλλὰ καὶ τερατώδεις· ὑπάρχει μία ἀπόφασις, ἐξελέγχουσα τοὺς λογαριασμοὺς τῆς ἁλαταποθήκης Μεσολογγίου ἀπὸ τοῦ 1848 μέχρι τοῦ 1851· ἐπειδὴ δὲ δὲν εὑρίσκετο εἰς ποῖον ἔτος παρουσιάσθη τὸ ἔλλειμμα, συμπεριέλαβε τὸ συνέδριον πάντας ὅσοι ὑπηρέτησαν ὡς ἁλαταποθηκάριοι, καὶ τοὺς καταδικάζει ἀλληλεγγύως.

§156ΣΑΚΕΛΛΑΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἐννοῶ ποῖον σκοπὸν ἔχει ἡ ἀπαρίθμησις, ὡς ἐγένετο, τῶν ἀπαλειφομένων ὀφειλῶν ἀπὸ τοῦ 1829 ἕως τοῦ 1851. Ἐνόουν, καὶ δὲν ἤθελον ἀντιτείνει, μολονότι εἶμαι ἐναντίος πασῶν τῶν προτάσεων τῶν γενομένων περὶ ἀπαλείψεως ἢ διαγραφῆς τοιούτων χρεῶν, ἀφοῦ, κατὰ τὴν ὀρθὴν ἀνάπτυξιν τοῦ ἐντίμου βουλευτοῦ Ἀττικῆς, πάντα ταῦτα ὑπάγονται εἰς παραγραφὴν, καὶ δύναται πᾶς τις νὰ εὕρῃ τὸ δίκαιόν του κατὰ τοὺς κειμένους νόμους· ἐνόουν τὴν ἐπιμονὴν τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν μέχρι τινός, τοῦ νὰ μὴ ἐπέλθῃ μεταβολή τις εἰς τὸ νομοσχέδιον, ἀλλὰ δὲν ἐννοῶ, λέγω, τὴν κατονομασίαν. Παρετήρησα δὲ ἐπὶ τῆς ὑποθέσεως ταύτης διαφωνίαν μεταξὺ τῶν ὑπουργῶν, καὶ διαφωνίαν μεγίστην, ἀπὸ τῆς ἐνάρξεως τῆς συζητήσεως μέχρι ταύτης τῆς στιγμῆς· δὲν ἔπρεπε νὰ φέρωσι τοιαύτην συζήτησιν ματαίαν. Ὅθεν παρακαλῶ, ἀντὶ τῆς προτάσεως αὐτῆς, νὰ τεθῇ ἡ ἑξῆς. «Τὰ μέχρι τοῦ 1851 ὀφειλόμενα πρὸς τὸ Δημόσιον ἀπαλείφονται», καὶ ἂς προστεθῇ ἡ φράσις «πλὴν τῶν προερχομένων ἐξ ἀπίστου διαχειρίσεως», διότι τὸ ἔγκλημα τῆς ἀπίστου διαχειρίσεως εἶναι ἀτιμωτικὸν, καὶ δέον νὰ μὴ συμπεριληφθῇ εἰς τὴν εὐεργετικὴν αὐτὴν διάταξιν.

§157ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἤδη πρόκειται νὰ ψηφοφορηθῇ τὸ ἄρθρον· ὅλαι δὲ αἱ τροπολογίαι, συγχωνευθεῖσαι, ἐψηφοφορήθησαν.

§158ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Κατόπιν τῆς προσθήκης, ἡ ὁποία ἐγένετο, νομίζω, κύριοι, ὅτι θὰ ἀνατρέψωμεν δικαιώματα κεκτημένα, διότι, ὅταν φθάσητε νὰ μνημονεύσητε ὅλους τοὺς ὀφειλέτας καὶ ἀποκλείσητε μίαν τάξιν ἔχουσαν ἴσως κεκτημένα τὰ δικαιώματα τῆς παραγραφῆς, τότε φαίνεται, ὅτι καταστρέφετε καὶ αὐτά.

§159ΜΙΛΗΣΗΣ. Δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία.

§160ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ εἶναι τόσον μᾶλλον σκανδαλῶδες τοῦτο, ὅσον δύναται νὰ ἐκδοθῇ μετὰ ἔτη ἀπόφασις τοῦ συνεδρίου, ἡ ὁποία νὰ λέγῃ, ὅτι ὑπεύθυνος διὰ τὴν διαχείρισιν τοῦ 1843 ὀφείλει νὰ πληρώσῃ. Ἀλλ’ αὐτὸς δὲν ὑπάγεται εἰς τὴν παραγραφήν; μέχρι τοῦ 1851 ὑπάρχει παραγραφὴ, τὴν ὁποίαν δύνανται νὰ ἐπικαλεσθῶσιν ὅλοι οἱ ὀφειλέται, μεταξὺ δὲ τῶν ὑπολόγων, τῶν ὁποίων οἱ λογαριασμοὶ δὲν ἐξελέχθησαν, ὑπάρχουσιν οἱ μᾶλλον ἀθῶοι ὀφειλέται τοῦ δημοσίου. Κύριοι, θὰ φέρωμεν ἓν ἀτόπημα, ἓν χάσμα, ἂν δὲν συμπληρώσωμεν τὴν διάταξιν αὐτὴν, διότι, ὡς ἔχει, φρονῶ, ὅτι ἀνατρέπει τὰς κυριωτέρας ἀρχὰς τοῦ δικαίου καὶ τῆς ἰσότητος, ἢ τοὐλάχιστον θὰ προκαλῇ ἀπορίας ἐπὶ τῆς ἐννοίας τοῦ νόμου.

§161ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Καλὸν ἤθελεν εἶσθαι ἂν ἡ Βουλὴ δὲν ἐδέχετο καμμίαν τροπολογίαν καὶ ἄφινε τὸ νομοσχέδιον ὅπως ἔχει, διότι ἐκ τῆς καταδιώξεως καὶ ἐνεργείας τοῦ δημοσίου θὰ ἀποδειχθῇ ποῖα ἐκ τῶν χρεῶν εἶναι παραγεγραμμένα, διὰ τὰ ὁποῖα δὲν δικαιούμεθα νὰ κάμωμεν καμμίαν καταδίωξιν. Ἀλλ’ ἀφοῦ ἡ Βουλὴ θέλει νὰ ὁρίσῃ ἀπὸ τοῦδε, ὅτι οὐδεμία καταζήτησις πρέπει νὰ γείνῃ διὰ τὰ χρέη, ἀπὸ τῆς λήξεως τῶν ὁποίων παρῆλθον 30 ἔτη, διότι τὰ θεωρεῖ παραγεγραμμένα, καὶ ἀφοῦ ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Ἀττικῆς εἶπεν, ὅτι, διὰ νὰ βεβαιωθῇ ἡ διακοπὴ τῆς παραγραφῆς, πρέπει ν’ ἀποδείξωμεν ἢ ὅτι ἐφυλακίσθησαν οἱ ὀφειλέται, ἢ ὅτι ἐγένοντο κατασχέσεις, τότε νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ μεταβάλωμεν τὸ πρῶτον ἄρθρον, τὸ ὁποῖον ἐσυζητήσαμεν, καὶ νὰ εἴπωμεν: «Πάντα τὰ καθυστερούμενα ἀπὸ ἔσοδα κεκλεισμένων χρήσεων ἀπὸ τοῦ 1852 μέχρι τοῦ 1876 ὑπάγονται εἰς τὰς διατάξεις ταύτας, τὰ δὲ πρὸ τοῦ 1851 διαγράφονται».

§162Α. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Μεταξὺ τῶν ἐσόδων τοῦ Κράτους συμπεριλαμβάνονται καὶ συνδρομαὶ τοῦ δημοσίου πρὸς ἑταιρίας, ὡς εἶναι ἡ τῆς οἰνοποιΐας τῶν Πατρῶν (θόρυβος), ἥτις χρεωστεῖ, ὡς ἤκουσα, 300,000 δραχμῶν. Τί θὰ γείνῃ περὶ αὐτῶν;

§163ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ διαγραφῶσιν.

§164ΙΕΡΟΜΝΗΜΩΝ. Διὰ τῆς τροπολογίας μεταβάλλεται ἡ ἔννοια τοῦ ἄρθρου. Ἐὰν ἐννοῇ ὁ κ. ὑπουργὸς νὰ ψηφοφορηθῇ ἡ τροπολογία, εἶναι ἀνάγκη νὰ ψηφοφορηθῇ χωριστὰ, καὶ χωριστὰ τὸ ἄρθρον, διότι ἡμεῖς εἴμεθα ἐναντίοι πάσης δωρεᾶς ἢ ἀπαλείψεως. Περὶ τῶν παραγεγραμμένων περιττὸν ν’ ἀναφέρωμεν. (Θόρυβος.)

§165ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κατὰ τὴν τροπολογίαν, τὰ πρόστιμα, αἱ χρηματικαὶ ποιναὶ καὶ πᾶν ἕτερον χρέος κεκλεισμένων χρήσεων μέχρι τοῦ 1851, συμπεριλαμβανομένου, ἀπαλείφονται ἀπὸ τὰ δημόσια βιβλία, καὶ οἱ περὶ αὐτῶν τίτλοι ἀκυροῦνται.

§166ΤΖΑΝΕΣ. Κύριε πρόεδρε, αὐτὸ τὸ «πᾶν ἄλλο» ῥίπτει εἰς τὰς ὁδούς, χαρίζει χρήματα προερχόμενα ἐξ ἀγορᾶς κτημάτων. Τὰ χρέη ταῦτα δὲν παρεγράφησαν, οὔτε δύνανται νὰ παραγραφῶσι, διότι τὸ δημόσιον εὑρίσκεται εἰς δίκας μὲ τοὺς ἅρπαγας ἐκείνους τῆς περιουσίας του. Λοιπὸν ἐγὼ δὲν δύναμαι νὰ συναινέσω εἰς τοιαύτην θυσίαν’ ἐννοῶ, ὅτι ἡ Βουλὴ δύναται νὰ φανῇ ἐπιεικὴς, ἀλλ’ ἡ Βουλὴ δὲν ἔγεινε Σουλτάνος, διὰ νὰ χαρίζῃ οὔτε τσιφλίκια, οὔτε μεγάλα χρηματικὰ ποσά.

§167ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Νομίζω, ὅτι, ἐὰν πρόκηται νὰ γείνῃ δεκτὴ ἡ τροποποίησίς σας, εἶναι καλλίτερον νὰ διατυπωθῇ μὲ ὀλίγας λέξεις «Ἐξαιροῦνται τῆς διατάξεως τοῦ προηγουμένου ἄρθρου τὰ μέχρι τοῦ 1851, ἅτινα ἀπαλείφονται.»

§168ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ τροπολογία μου εἶναι διὰ τὰ ὀφειλόμενα παρὰ τῶν φορολογουμένων πρὸς τὸ δημόσιον, διὰ τὰ πρόστιμα, τὰς χρηματικὰς ποινὰς, τέλη χαρτοσήμου, ἔξοδα ἀπαριθμήσεως κλπ’ κατόπιν, ἐπειδὴ ἐῤῥέθη, ὅτι οἱ φορολογούμενοι εἶναι ἀῤῥήκτως συνδεδεμένοι μετὰ τῶν ἐνοικιαστῶν, συνηνέσαμεν νὰ προστεθῶσι καὶ τὰ ὀφειλόμενα ἀπὸ τοὺς ἐνοικιαστὰς προσόδων. Τὸ «πᾶν ἄλλο χρέος» δὲν τὸ προτείνομεν ἡμεῖς.

§169ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Κατὰ τὸν νόμον περὶ φορολογίας μέχρι τοῦ 1840 ἐνοικιάζοντο καὶ οἱ φόροι τῶν ζώων, καὶ μόνον μετὰ τὸ 1840 ἐξεδόθη νόμος, ὅστις ἀπηγόρευσε τὴν ἐνοικίασιν καὶ καθιέρωσε τὴν ἀπαρίθμησιν. Ἂν λοιπὸν ἐνοικιαστής τις ἔχῃ χρεώσει φορολογουμένους ἢ ὀφείλῃ εἰς τὸ δημόσιον ἀπὸ καθυστερήσεις φόρου τῶν ζώων, διὰ τί αὐτὸς νὰ ἦναι ἐκτὸς τῆς ἀπαλλαγῆς; Πρέπει νὰ εἴπωμεν «καὶ οἱ ἐξ ἐνοικιάσεων προσόδων, δημητριακῶν καρπῶν καὶ ζώων».

§170ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλω ἐρωτήσει τὴν Βουλὴν ἐπὶ τῆς τροπολογίας τοῦ κ. ὑπουργοῦ. (Γίνεται δεκτὴ δι’ ἀναστάσεως.)

§171ΠΟΛΛΟΙ. Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως. (Γίνεται ἡ ψηφοφορία.)

§172ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψηφοφόρησαν ἐν ὅλῳ 114, 75 ὑπὲρ τῆς τροπολογίας, 39 δὲ κατ’ αὐτῆς. Λύεται ἡ συνεδρίασις ὥρᾳ 7½ μ. μ.