1881.02.09

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 68

τῆς 9 Φεβρουαρίου 1881.

Ὥρᾳ 2½ μ. μ.

Ἀπαρτίας γενομένης, ἀναγινώσκονται καὶ ἐγκρίνονται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως.

§1ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἀνακοινῶ ἐγὼ εἰς τὴν Βουλὴν, ἐπειδὴ ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν δὲν εἶναι παρὼν, διάταγμα, δι’ οὗ καλοῦνται οἱ ὑπηρετήσαντες πλέον τῶν 3 μηνῶν, οὓς εἶχε παραλείψει τὸ Διάταγμα τῆς ἐπιστρατείας.

§2ΤΙΝΕΣ. Οἱ ἔφεδροι δηλαδή.

§3ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Μάλιστα. Παρακαλῶ δὲ τὴν Βουλὴν, μετὰ τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ νόμου περὶ καθυστερούντων, νὰ ἀρχίσωμεν τὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ.

§4ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Βεβαίως.

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναγινώσκεται, κύριοι, τὸ Διάταγμα.

«ΓΕΩΡΓΙΟΣ Αʹ.

ΒΑΣΙΛΕΥΣ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ

Προτάσει τῶν Ἡμετέρων ὑπουργῶν τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ τῶν Στρατιωτικῶν ἔχοντες ὑπ’ ὄψιν τὰ ἄρθρα 5 καὶ 6 τοῦ περὶ ἐπιστρατεύσεως τοῦ ἐνεργοῦ στρατοῦ κτλ. Β. Διατάγματος τῆς 8 Ἰουλίου 1880, ἀπεφασίσαμεν καὶ διατάσσομεν. Καλοῦνται ὑπὸ τὰ ὅπλα κατ’ αὔξουσαν σειρὰν ἡλικίας οἱ ἐπὶ τρίμηνον ἢ πλείονα χρόνον ἐν τῷ στρατῷ ὑπηρετήσαντες. Ἡ δημοσίευσις καὶ ἐκτέλεσις τοῦ παρόντος Β. Διατάγματος ἀνατίθεται εἰς τὸν ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν. Ἀθήνησι, τῇ 7 Φεβρουαρίου 1881.

ΓΕΩΡΓΙΟΣ

Οἱ ὑπουργοὶ

τῶν Ἐσωτερικῶν

Ν. ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ.

τῶν Στρατιωτικῶν

Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ.»

§6ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν καὶ τῆς Δικαιοσύνης). Ὑποβάλλω νομοσχέδια α) περὶ φορολογίας τοῦ καταναλισκομένου καπνοῦ καὶ βʹ) περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ Ἀρείου Πάγου, συνοδευομένου μὲ ἔκθεσιν τῶν μελῶν τοῦ ἀνωτάτου αὐτοῦ δικαστηρίου· εἶναι δὲ σχετικὸν μὲ τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ὁ κ. Καλλιγᾶς καὶ ἄλλοι ὑπέβαλον...

§7ΑΘ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Δὲν εἶναι καιρὸς τοιούτων νομοσχεδίων.

§8ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ὑποβάλλω γʹ) νομοσχέδιον, δι’ οὗ ἐπιτρέπεται, ὅπως διὰ Β. Διατάγματος συγχωρῆται ἡ Ἑλληνικὴ πολιτογράφησις παντὸς ἀλλοδαποῦ πρὶν παρέλθωσιν αἱ ὡρισμέναι προθεσμίαι ὑπὸ τοῦ ἀστικοῦ νόμου· δʹ) νομοσχέδιον, διὰ τοῦ ὁποίου ἐπιτρέπεται νὰ προικίζωνται διὰ χρημάτων ἀντὶ γαιῶν αἱ ὀλίγαι ὀρφαναὶ ἀγωνιστῶν, αἱ ὁποῖαι δὲν ἀποκατεστάθησαν μέχρι τοῦδε, διότι μετὰ τὴν διανομὴν τῶν ἐθνικῶν γαιῶν δὲν εὕρισκον γαίας, καὶ ἐπέρχεται ἐκ τούτου δυσκολία εἰς τὴν ἀποκατάστασιν αὐτῶν· εʹ) νομοσχέδιον, διὰ τοῦ ὁποίου παραχωρεῖται δωρεὰν εἰς τὸν δῆμον Πατρῶν οἰκόπεδον πρὸς ἀνέγερσιν ἀγορᾶς.—Παρακαλῶ πρὸς τούτοις τὴν Βουλὴν νὰ ἐγγράψῃ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν τὸ πέρυσιν ὑποβληθὲν νομοσχέδιον περὶ δενδροφθορῶν, διότι, ἕνεκα τοῦ ὑφισταμένου νόμου, τὸ δημόσιον ὑποχρεοῦται καθ’ ἑκάστην εἰς πληρωμὴν βαρυτάτων ἀποζημιώσεων. Παρακαλῶ ἐπίσης τὴν Βουλὴν νὰ συζητήσῃ τὸ νομοσχέδιον περὶ τῶν ἐπιβαλλομένων εἰς τὸ δημόσιον ὅρκων, διότι ὅλοι οἱ ἀντίδικοι τοῦ δημοσίου ἐπιβάλλουν ὅρκον εἰς τὸν ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, καὶ μ’ ὅλας τὰς προσπαθείας, τὰς ὁποίας ὁ ὑπουργὸς καταβάλλει, δὲν εἶναι δύσκολον νὰ κατασταθῇ ἐκπρόθεσμος, καὶ πάθωσιν οὕτω σπουδαῖα συμφέροντα. Εἶναι εἰς γʹ ἀνάγνωσιν, καὶ πιστεύω, ὅτι ἡ Βουλὴ θέλει τὸ δεχθῆ ἄνευ συζητήσεως.

§9Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ὑπάρχει μία διάταξις ὁρίζουσα, ὅτι 200 χιλ. στρέμματα γῆς ἐθνικῆς πρέπει νὰ μένουν δι’ ἀποζημίωσιν, κατὰ τὰς ἀποφάσεις, τὰς ὁποίας ἤθελε κάμει ἡ ἐπὶ τοῦ ἀγῶνος ἐπιτροπή.

§10ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ποῦ εἶναι αὐτὴ ἡ διάταξις; εἰς ποῖον νόμον; Δὲν ἐνθυμοῦμαι.

§11Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Εἰς τὸν νόμον περὶ διαθέσεως καὶ διανομῆς τῆς ἐθνικῆς γῆς, τὸν ὁποῖον ἐκάματε σεῖς.

§12ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ συνέταξα τὸν νόμον αὐτὸν, ἀλλὰ δὲν ἐνθυμοῦμαι τοιαύτην διάταξιν.

§13Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Εἶναι εἰς τὸν νόμον καὶ εἰς τὰς ἀποφάσεις τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως. Ἐὰν δὲν τὸ εὑρίσκετε σεῖς, τὸ εὑρίσκω ἐγώ.

§14ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Περὶ τοῦ νόμου λέγω, ὅτι δὲν ἐνθυμοῦμαι ἐὰν ἔχῃ τοιαύτην διάταξιν.

§15Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Σᾶς παρακαλῶ νὰ ἐρωτήσητε εἰς τὸ γραφεῖον περὶ τούτου καὶ νὰ μᾶς πληροφορήσητε ἐὰν ἔμειναν ἀδιάθετοι 200 χιλιάδες στρέμματα γῆς, καὶ ποῦ ἔμειναν.

§16ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ βουλευτὴς Καλαμῶν κ. Τζάνες ὑποβάλλει σχέδιον νόμου περὶ πολεμικῶν παρασήμων καὶ τῶν περὶ τούτων προσόντων.

§17ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν.) Ὑποβάλλω, κύριοι, νομοσχέδιον μετὰ συντόμου αἰτιολογικῆς ἐκθέσεως περὶ αὐξήσεως τοῦ ὑπὲρ τοῦ ἐν Ἠλείᾳ γυμνασίου χορηγήματος ἐκ τῶν λιμενικῶν εἰσπράξεων Κατακώλου καὶ Κυλλήνης. Ἐζητήθησαν πληροφορίαι περί τῶν ὑπὸ τῶν στρατολογικῶν συμβουλίων ἐκδοθεισῶν ἀποφάσεων ἐπὶ τῶν περὶ ἀπαλλαγῆς αἰτήσεων τῶν ἐπιστράτων καὶ τῶν λόγων ἐφ’ ὧν στηρίζονται αὗται. Ἔχω μέχρι τοῦδε εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τοιαύτας πληροφορίας ἀπὸ τοὺς Νομάρχας Ζακύνθου, Ἀχαΐας καὶ Ἤλιδος, Κεφαλληνίας καὶ Κυκλάδων, τὰς ὁποίας ὑποβάλλω εἰς τὴν Βουλὴν, ἐπιφυλασσόμενος νὰ ὑποβάλλω καὶ τὰς τῶν ἄλλων στρατολογικῶν συμβουλίων ἅμα ὡς λάβω ταύτας. Κατὰ τὴν τελευταίαν συνεδρίασιν ἐζητήθη ἡ κατάθεσις τῶν ἐγγράφων τῶν ἀφορώντων τὸν τέως Νομάρχην Μεσσηνίας κ. Γλαράκην. Καταθέτω ταῦτα εἰς τὸ προεδρεῖον τῆς Βουλῆς.

§18ΤΙΝΕΣ. Τί λέγουν;

§19ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ τὰ μελετήσητε καὶ θὰ ἴδητε. Ἐπίσης ἐζητήθη ἡ κατάθεσις τῶν ἐγγράφων τῶν ἀφορώντων εἰς τὴν ἐνεργηθεῖσαν μειοδοτικὴν δημοπρασίαν τοῦ διὰ τοὺς καταδίκους καὶ ὑποδίκους ἄρτου ἐν Χαλκίδι. Τὰ ἔγγραφα ταῦτα, συνοδευόμενα μετὰ καταλόγου, καταθέτω εἰς τὸ προεδρεῖον τῆς Βουλῆς, ἵνα λάβωσι γνῶσιν οἱ βουλόμενοι ἐκ τῶν κκ. βουλευτῶν, καὶ ἐὰν δοθῇ ἀφορμὴ, θέλω χορηγήσει καὶ πᾶσαν ἄλλην πληροφορίαν.

§20ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἐπληροφορήθητε ἐὰν ὑπάρχῃ καταγγελία κατὰ τοῦ Νομάρχου;

§21ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅλα τὰ ἔγγραφα εἶναι ἐκεῖ (εἰς τὸν φάκελλον).

§22ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Κύριοι, ἓν συμβεβηκὸς μοναδικὸν εἰς τὸ εἶδός του κατὰ πρώτην φορὰν παρουσιαζόμενον εἰς τὸν ἠθικοπολιτικόν, οὕτως εἰπεῖν, ὁρίζοντα ἡμῶν καὶ τὸ ὁποῖον ἴσως ὑποκειμενικῶς δὲν ἔχει μεγάλην βαρύτητα, ἀλλὰ διὰ τὴν ἀρχὴν, τὴν ὁποίαν καθιεροῖ, ὀφείλει ἀμέσως ἀπὸ τῆς πρώτης ἐμφανίσεώς του νὰ κατασταλῇ. Ἀνέγνων πρό τινων ἡμερῶν, δηλονότι ἐν τῇ ἐπωνύμῳ ἐφημερίδι, ὅτι εἷς πολίτης Ἕλλην πρόκειται αὔριον Τρίτην νὰ καταδικασθῇ εἰς τὸ ἐνταῦθα πλημμελειοδικεῖον ὡς αἱρετικός. Τὸ πρᾶγμα εἰς τὴν ἀρχὴν δὲν θὰ ἦτο τόσον σπουδαῖον, ὥστε νὰ δυνηθῇ νὰ προκαλέσῃ τὴν μέριμναν τοῦ Κοινοβουλίου· ἀλλ’ ἐὰν ἀκολουθήσωμεν ἱστορικῶς τὴν ἀνάπτυξιν τοῦ ἱεροδικαστηρίου λεγομένου καὶ τὴν ἀνάπτυξιν τῶν κατὰ τὴν κατάστασιν ἐκείνην τῆς ἱερᾶς ἐξετάσεως, ἡ ὁποία ἐπεκράτησε κατὰ παρελθούσας ἐποχὰς εἰς ἄλλα ἔθνη, κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον θέλομεν ἰδεῖ, ὅτι ἐκ παρομοίων ἀφορμῶν ἔφθασαν εἰς ἐκείνην τὴν κατάστασιν, τὴν ὁποίαν σήμερον ἡμεῖς οἱ ἴδιοι θαυμάζομεν, ἐὰν πράγματι ἦτο δυνατὸν νὰ ἦσαν ἀληθῆ ὅσα περὶ αὐτῆς ἱστοροῦνται. (Θόρυβος).

§23ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἡ Βουλὴ δὲν εἶναι πλημμελειοδικεῖον· τὸ πλημμελειοδικεῖον θὰ δικάσῃ τὸ νόμιμον ἢ μὴ τῆς κατηγορίας.

§24ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Ἡ κατηγορία αὕτη ἐγένετο ἐν ὀνόματι τίνος δικαιοσύνης, κ. Μίληση;

§25ΜΙΛΗΣΗΣ. Τὰ δικαστήρια εἶναι ἁρμόδια.

§26ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Ἀκούσατε καὶ θὰ ἴδητε, ὅτι δὲν ὑπάρχουν ζητήματα διὰ δικαστήρια, διότι τὰ δικαστήρια δὲν εἶναι ἁρμόδια ν’ ἀποφανθῶσι περὶ μεταφυσικῶν δογμάτων.

§27ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΤΗΣ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗΣ. Θὰ τὸ κρίνῃ ὁ Ἄρειος Πάγος.

§28ΤΙΝΕΣ. Ἡ δικαιοσύνη θὰ ἐνεργήσῃ ὅ,τι πρέπει.

§29ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Ἐν ὀνόματι τοῦ ποινικοῦ νόμου, ἢ ἐν ὀνόματι τοῦ ἱεροῦ Εὐαγγελίου εἰσάγεται ὁ πολίτης εἰς τὰ δικαστήρια; Ἐν ὀνόματι τοῦ ποινικοῦ νόμου; ὄχι, διότι οὗτος δὲν τιμωρεῖ τὰς πεποιθήσεις εἰμὴ ἐφ’ ὅσον, δηλωθεῖσαι ἐξωτερικῶς, ἐπιφέρουσιν ἀδικίαν εἰς τὴν πολιτείαν ἢ τὰ ἄτομα. Ἐν ὀνόματι τοῦ ἱεροῦ Εὐαγγελίου; οὐδόλως, διότι ἔχομεν καὶ περὶ τούτου παραγγελίαν, καθ’ ἣν ἀπαγορεύεται ἡ κατὰ τῶν ἑτεροδόξων ἐπίθεσις, καὶ εἶναι ἄγνοια τοῦ πνεύματος τῆς ὀρθοδόξου ἐκκλησίας ἡ τοιαύτη καταδίωξις, ἐνῷ τὸ ἱερὸν Εὐαγγέλιον κελεύει, ἵνα καὶ τὸν κονιορτὸν τῶν ποδῶν ἀποτινάσσωσιν οἱ ἅγιοι ἀπόστολοι, ἐξ ἧς ἂν πόλεως ἐκδιώκονται· τοῦτ’ αὐτὸ προκύπτει καὶ κατὰ τὸ θετὸν παράγγελμα τοῦ ἀποστόλου Παύλου λέγοντος «αἱρετικὸν ἄνθρωπον μετὰ πρώτην καὶ δευτέραν νουθεσίαν παραιτοῦ.» Μὴ τὸν εἰσάγῃς εἰς τὸ δικαστήριον, μὴ τὸν καθείργῃς, ἐὰν δὲν τὸν ἔπεισες. Κατὰ συνέπειαν δὲν δυνάμεθα νὰ παραδεχθῶμεν, ὅτι ἠμπορεῖ πολίτης ἕλλην νὰ δικάζηται ἐνώπιον τῶν ἑλληνικῶν δικαστηρίων διὰ τὸ φρόνημα, τὸ ὁποῖον ἔχει διὰ τὴν μίαν ἢ τὴν ἄλλην αἵρεσιν. Καὶ διατί ἄλλως τε δὲν συμβαίνει ν’ ἀπαντᾶται παρ’ ἡμῖν ὅ,τι παρὰ τοῖς ἄλλοις ἑτεροδόξοις; Τοῦτο, διότι αὐτοὶ εἶχον τὸν ἀναμάρτητον γνώμονα τῆς ὀρθοφροσύνης, τὸν Πάπαν, ὅστις ὥριζεν ὡς ἀντίθετον τῆς ὀρθοδοξίας πάντα μὴ συμφωνοῦντα μ’ αὐτοῦ, καὶ τὸν ἐθεώρει ἑτερόδοξον. Ἀλλὰ παρ’ ἡμῖν ποῦ τὸ ἀλάνθαστον κριτήριον τῆς ἑτεροδοξίας; Εἶναι τρεῖς πλημμελειοδίκαι καὶ δύω ἀναπληρωταὶ δικηγόροι οἱ κάτοχοι τῶν ἱερῶν δογμάτων τῆς ὀρθοδοξίας, καὶ αὐτοὶ θὰ κρίνουν περὶ τῆς ὀρθοδοξίας ἢ κακοδοξίας τοῦ πολίτου; Ὁ γνώμων λοιπὸν τοῦ ὀρθοφρονεῖν ἢ κακοφρονεῖν δὲν ὑπάρχει ἐν τῷ νόμῳ. Εἶναι ἀληθές, ὅτι ἡ ὀρθόδοξος ἐκκλησία προέβαινε κατὰ τῶν αἱρετικῶν κατὰ παρελθούσας ἐποχάς· ἀλλὰ μὲ ποίαν μεγαλοφροσύνην προέβαινεν! οὐδέποτε κατεδέχθη νὰ ἐπιζητήσῃ κοσμικῆς ἐξουσίας βοήθειαν. Ἐπρόκειτο περὶ ἀνθρώπων ἐξασκούντων ἐξουσίαν ἐν τῇ πολιτείᾳ, περὶ ποιμεναρχῶν, περὶ διδασκάλων, καὶ ὅμως οὐδέποτε κατέφυγεν εἰς τὰ πολιτικὰ δικαστήρια, ἀλλὰ δι’ οἰκουμενικῶν συνόδων κατεδίκασεν αὐτοὺς ὡς κακοδόξους εἰς αὐτεπίγνωσιν ἀναθεματίζουσα, δηλαδὴ τιθεῖσα σημείωσιν πρὸς διάγνωσιν τῶν λυσσαλέων κυνῶν παρὰ τοῦ ποιμνίου, καὶ τοιουτοτρόπως, βλέπετε, οἱ πιστοὶ τοὺς ἀναθεματισμένους ἀπέφευγον καὶ τὴν ἐξ αὐτῶν ἄντλησιν διδασκαλίας. Ἀλλὰ σήμερον πῶς δυνάμεθα νὰ παραδεχθῶμεν ταύτην τὴν ἀρχὴν τῆς εἰσαγωγῆς εἰς δίκην πολιτῶν διὰ κακοδοξίαν; Βαίνομεν εἰς ἐκείνην τὴν ὁδόν, ἡ ὁποία θὰ μᾶς φέρῃ εἰς τὴν ἀπαισίαν ἵδρυσιν τῆς ἱερᾶς ἐξετάσεως. (Θόρυβος.) Οὕτως ἐκ μικρῶν ἀφορμῶν ἄρχονται αἱ ἐποχαί, κ. Φιλήμων, τὰς ὁποίας ἐστιγμάτισεν ἡ ἱστορία, παραγνωριζομένων ἑκάστοτε τῶν ὀρθῶν δογμάτων, διότι, ἐὰν ὑπάρχῃ κακοδοξία, αὐτὴ εἶναι ἡ καταδίωξις τοῦ δῆθεν αἱρετικοῦ; Παρακαλῶ λοιπὸν τὴν Βουλήν, ὅπως συστήσῃ εἰς τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης νὰ διατάξῃ τὸν εἰσαγγελέα νὰ ἀναβάλῃ τὴν δίκην αὔριον.

§30ΠΟΛΛΟΙ. Διόλου, διόλου.

§31ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Καὶ νὰ φέρῃ τὴν δικογραφίαν ἐδῶ, διὰ νὰ ἴδωμεν ἐὰν πρόκηται περὶ τοιαύτης κατηγορίας. Ἄλλως ἕκαστος ἡμῶν οὐδόλως θὰ ἦναι ἀσφαλής, διότι δυστυχῶς πολλοὶ ἐξ ἡμῶν δὲν δυνάμεθα νὰ θεωρηθῶμεν, ὅτι ἐκτελοῦμεν τὰς συνθήκας τῆς ὀρθοδοξίας. Κατὰ συνέπειαν μὴ λαμβάνητε ὑπ’ ὄψιν τὸ πρᾶγμα, ὅτι εἶναι μικρόν· πρόκειται περὶ τῆς ἐλευθερίας τῆς συνειδήσεως, καὶ ἤλπιζον, ὅτι ἡ Βουλὴ ὁμοφώνως ἤθελε συγκεντρωθῆ εἰς τὴν καταπάτησιν, εἰς τὴν καταστολὴν ἀμέσως ἐξ ἀρχῆς, τῆς ἐμφανίσεως τοιαύτης ἀρχῆς.

§32ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Οὐδέποτε, κύριοι, ἤλπιζον, ὅτι ἤθελε ζητηθῆ ἀπὸ τοῦ βήματος Βουλῆς ἐν ὀνόματι τοῦ νόμου ἡ παράβασις αὐτοῦ τούτου τοῦ νόμου. Ἡμεῖς ἔχομεν νόμους καὶ ἀρχὰς κεκλημένας νὰ καταδιώκωσι καὶ τιμωρῶσι τοὺς παραβιάζοντας αὐτούς. Ἐπὶ τοῦ προκειμένου ἡ ἁρμοδία δικαστικὴ ἀρχὴ, ἡ ὁποία εἶναι ἀνεξάρτητος, ἐνόμισεν, ὅτι πολίτης τις παρεβίασε κείμενον νόμον, καὶ ἐν τῷ δικαιώματί της καταδιώκει τοῦτον ἐνώπιον τῶν ἁρμοδίων δικαστηρίων· ἐὰν δὲ ὁ πολίτης ἦναι ἀθῶος, οὐδεμία ἀμφιβολία, ὅτι τὸ δικαστήριον θέλει τὸν ἀθωώσει. Ἐὰν τὸ κατώτερον δικαστήριον ἐφαρμόσῃ κακῶς τὸν νόμον, ὑπάρχει ὁ Ἄρειος Πάγος, ἐνώπιον τοῦ ὁποίου δύναται νὰ προσφύγῃ. Νομίζω, ὅτι εἶναι περιττὴ πᾶσα συζήτησις, διότι δὲν δύναταί τις ν’ ἀπαιτήσῃ ἀπὸ τὸν ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης νὰ ἐπεμβῇ εἰς τὰ καθήκοντα τῆς δικαστικῆς ἀρχῆς καὶ νὰ ὑποδείξῃ εἰς τὸν εἰσαγγελέα ἢ ἄλλην ἀρχὴν τί πρέπει νὰ πράξῃ.

§33ΠΟΛΛΟΙ. Βέβαια, βέβαια.

§34Κ. ΚΟΣΣΟΝΑΚΟΣ. Εἴς τινα προηγουμένην τῆς Βουλῆς συνεδρίασιν, καθ’ ἣν ἀπουσίαζον ἕνεκεν ἀσθενείας, ὁ ἐκ Λακεδαίμονος ἀξιότιμος βουλευτὴς καὶ φίλος μου κ. Βαλασόπουλος, λόγον ποιούμενος περὶ κατασκευῆς τῆς μεταξὺ Σπάρτης καὶ Τριπόλεως δημοσίας ὁδοῦ, περὶ τῆς ὁποίας ἀείποτε τόσον φιλοτίμως καὶ ἀξιεπαίνως μεριμνᾷ καὶ ἥτις ἐστὶ χρησιμωτάτη καὶ ὠφελιμωτάτη, προσέθηκεν, ὅτι ὁ νομομηχανικὸς Λακωνίας, ἐναντίον τῆς ἀνάγκης ταύτης, διατρίβει ἐν Γυθείῳ, ἀσχολούμενος εἰς τὰ ἐκεῖ δημόσια καὶ πρὸ πάντων εἰς τὰ δημοτικὰ ἔργα, παραμελῶν καὶ παρορῶν τὰ ἐν Σπάρτῃ τοιαῦτα. Καὶ εἶναι μὲν ἀληθὲς, ὅτι ἡ ἄδικος αὕτη παρατήρησις τοῦ κ. βουλευτοῦ οὐδεμίαν ἔφερε δυσκολίαν καὶ βλάβην εἰς τὴν ἐξακολούθησιν τῶν ἔργων, καθόσον καὶ ὁ ἁρμόδιος ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν ὑπουργὸς, ἐκ Λακωνίας ὁρμώμενος, γινώσκει καλῶς τὴν ἀξίαν καὶ τὴν χρησιμότητα καὶ ὠφελιμότητα τῶν ἐν Γυθείῳ τελουμένων ἔργων· ἐπειδὴ ὅμως τὰ λεχθέντα τότε ἐπροξένησαν αἴσθησίν τινα εἰς τοὺς πολίτας, τοὺς μετὰ συντόνου προσοχῆς καὶ θερμοῦ ἐνδιαφέροντος παρακολουθοῦντας τὰς ἐργασίας αὐτὰς, καὶ ἐπειδὴ εἶναι ἐνδεχόμενον νὰ ἀποθαῤῥυνθῇ καὶ αὐτὸς ὁ μηχανικὸς, ὁ μετὰ δραστηριότητος καὶ ἱκανότητος ἐξιδιασμένης καὶ ἀπαραμίλλου ζήλου ἐπιτηρῶν καὶ διευθύνων τὰς ἐργασίας αὐτὰς, ἐθεώρησα καλὸν νὰ εἴπω ὀλίγα τινὰ περὶ τούτου, βέβαιος ὤν, ὅτι καὶ ἄνευ τούτων οὐδεμία ἤθελεν ἐπέλθει μεταβολὴ τῶν πραγμάτων.

§35ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΤΩΝ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ. Βέβαια, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπέλθῃ μεταβολή τις ἢ διακοπὴ εἰς τὴν ἐξακολούθησιν τοσοῦτον σπουδαίας ἐργασίας.

§36Κ. ΚΟΣΟΝΑΚΟΣ. Ἤλπιζον, ὅτι ὑπὲρ τοῦ ἐν Γυθείῳ ἔργου ἤθελεν ἐκδηλωθῆ ὁμόθυμος ἡ μέριμνα πάντων ὁμοῦ τῶν ἀντιπροσώπων τοῦ νομοῦ Λακωνίας, πολλῷ δὲ μᾶλλον ἐδικαιούμην νὰ προσδοκῶ τὴν ὑπὲρ αὐτῶν θερμὴν γνώμην τοῦ ἐκ Σπάρτης φιλοκάλου ἀντιπροσώπου καὶ πρώην ὑπουργοῦ, ἐπὶ τῶν ἡμερῶν τοῦ ὁποίου καὶ ἡ ἐπαρχία του καὶ ὁ νομὸς εἶδεν ἀγαθόν τι δημόσιον. Τὸ Γύθειον, κύριοι βουλευταὶ, ἕνεκα τῆς θέσεως καὶ διὰ τὸ εὐλίμενον αὐτοῦ εἶναι τὸ σπουδαιότερον ἐμπορικὸν κέντρον τῆς ὅλης περιφερείας τοῦ νομοῦ Λακωνίας· δι’ αὐτοῦ συγκοινωνεῖ ὁ νομὸς οὗτος πρὸς τὰ ἔξω μέρη ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον. Ἐκεῖ συγκεντροῦνται ὅλα τὰ προϊόντα τοῦ νομοῦ, ἐκεῖθεν ἐξάγονται εἰς τὴν ἡμεδαπὴν ἢ τὴν ἀλλοδαπὴν καὶ δι’ αὐτοῦ εἰσάγεται εἰς τὸν τόπον πᾶν ὅ,τι χρήσιμον δι’ αὐτόν· ἐκεῖ ἐνασκεῖται λαμπρὸν ἐμπόριον καὶ πολλοῦ λόγου ἄξιον, τὸ ὁποῖον ὁσημέραι προάγεται καὶ ἀναπτύσσεται. Ὅπως δήποτε ὅμως, τὸ Γύθειον ἀποτελεῖ μέρος τῆς περιφερείας τοῦ νομοῦ, καὶ ἑπομένως δικαιοῦται νὰ ἔχῃ μερίδιον ἐπὶ τῆς χρησιμότητος τῶν ὑπαλλήλων αὐτοῦ. Ὁ νομομηχανικὸς δὲν εἶναι ὁ ὑπάλληλος, ὅστις ὁρίζεται νὰ μένῃ διαρκῶς ἐν τῇ ἕδρᾳ τοῦ νομοῦ καὶ νὰ ὑπηρετῇ ἀποκλειστικῶς τὰ ἔργα καὶ τὰ συμφέροντα μιᾶς ἐπαρχίας ἢ μιᾶς πόλεως· ἀλλὰ ὀφείλει νὰ μεταβαίνῃ ἑκάστοτε ἐκεῖ, ὅπου ἡ ἀνάγκη ἀπαιτεῖ τὴν παρουσίαν του. Γνωστὸν, ὅτι ἐν Γυθείῳ ὑπάρχει ἀνάγκη τῆς διαρκοῦς καὶ ἀδιαλείπτου παρουσίας τοῦ μηχανικοῦ, τὸ ὁποῖον δύναται νὰ γείνῃ ἄνευ βλάβης τῶν ἔργων καὶ τῶν συμφερόντων τῆς Σπάρτης, ὅπου ὁ μηχανικὸς δύναται εὐχαρίστως ν’ ἀσχολῆται εἰς περιπάτους. Ἤδη ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὴν ἀνάγκην τῆς ὑπηρεσίας τῆς εἰρημένης ὁδοῦ, δύναται νὰ διαταχθῇ ὁ μηχανικὸς Τριπόλεως, εἰς τὴν περιφέρειαν τῆς ὁποίας ὑπάγεται τὸ ἥμισυ τῆς ὁδοῦ ταύτης, ὅπως ἐπιτηρήσῃ καὶ διευθύνῃ τὴν ἐργασίαν ταύτην, ἢ καὶ νὰ ὁρισθῇ εἰδικῶς ἐπὶ τούτου μηχανικός. Ὀλέθριον ὅμως θεωρῶ τὸ νὰ ἀποσπασθῇ καὶ νὰ μακρυνθῇ τοῦ Γυθείου ὁ νομομηχανικὸς Λακωνίας, ὅστις τόσον φιλοτίμως καὶ ὠφελίμως ἐργάζεται ἐπὶ τῶν ἐκεῖ τελουμένων κοινωφελῶν ἔργων. Περὶ τῶν ἔργων τούτων, κύριοι, εἶχον τὴν τιμὴν καὶ ἄλλοτε νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλὴν σκέψεις τινὰς, ἐλπίζω δὲ, ὅτι ἐν εὐθέτῳ χρόνῳ ἡ Βουλὴ θέλει φέρει ἐπ’ αὐτῶν τὴν εὐνοϊκὴν ψῆφόν της, ἀλλ’ οὐδέποτε πιστεύω νὰ παρεμβληθῇ δυσκολία τις εἰς τὴν ἐξακολούθησιν τῶν γινομένων ἔργων· τοὐναντίον ἐλπίζω, ὅτι θέλει δοθῆ πᾶσα ἐνθάῤῥυνσις καὶ πᾶσα ὤθησις εἰς τὴν ἐξακολούθησιν τῶν ἔργων τούτων.

§37ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ἠκούσατε τὸν προαγορεύσαντα· δὲν δύναμαι παρὰ νὰ ἐπαινέσω τὸν ζῆλον αὐτοῦ, ὅτι φροντίζει pro domo sua διὰ τὴν ἐπαρχίαν του. Βεβαίως ὡς ἀντιπρόσωπος τῆς ἐπαρχίας Γυθείου, ἐπιθυμεῖ, ὥστε νὰ προτιμηθῶσι τὰ ἔργα τοῦ Γυθείου ἀπὸ πᾶσαν ἄλλην ἐργασίαν καὶ ἀπὸ πᾶν δημόσιον ἔργον τοῦ νομοῦ Λακωνίας. Καὶ κατὰ τὴν ἀρχαιότητα, τὸ Γύθειον ἦτο τὸ νεώριον τῆς Σπάρτης, καὶ σήμερον ἀκόμη εἶναι τὸ μέρος ὁπόθεν ἐξάγονται τὰ πλούσια τῆς Λακεδαίμονος προϊόντα. Ἀλλὰ τοῦτο δὲν δύναται νὰ ἀνατρέψῃ τὰ κανονισμένα· ὁ μηχανικὸς ἔχει τὴν ἕδραν του ἐν Σπάρτῃ, καὶ ἐναντίον τῶν κανονισμένων, διατρίβει εἰς τὸ Γύθειον. Ὁ νομομηχανικὸς πρὸ πολλοῦ διετάχθη νὰ ὑποβάλῃ τὸ διάγραμμα τῆς ὁδοῦ ἀπὸ Σπάρτης εἰς Τρίπολιν, καὶ μ’ ὅλα ταῦτα μετὰ πολλοὺς μῆνας μόλις κατώρθωσε νὰ ὑποβάλῃ διάγραμμα, τὸ ὁποῖον δὲν ἀνταποκρίνεται εἰς τὴν ἐργασίαν ταύτην. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ προτιμηθῶσι τῶν δημοσίων ἔργων τὰ δημοτικά· ἔπειτα ἡ χρησιμότης τῆς ὁδοῦ ἀπὸ Σπάρτης εἰς Τρίπολιν εἶναι μεγάλη καὶ ἀναντίῤῥητος, διότι, ὡς σᾶς εἶπον εἰς μίαν ἄλλην συνεδρίασιν, ἡ ὁδὸς αὕτη θέλει συντελέσει εἰς τὸ νὰ καταστήσῃ δυνατὴν τὸν χειμῶνα τὴν συγκοινωνίαν τοῦ νομοῦ τῆς Λακωνίας, Μεσσηνίας, Ἀρκαδίας, Ἀργολίδος, μέχρις αὐτῆς τῆς πρωτευούσης τοῦ Κράτους.

§38ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Διεκόπησαν αἱ ἐργασίαι;

§39ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Οἱ δρόμοι εἶναι ἀδιάβατοι· πολλοὶ κατ’ ἔτος πνίγονται εἰς τὸν ποταμὸν Εὐρώταν. Εἶναι ἡ μόνη πρωτεύουσα νομοῦ, ἡ ὁποία δὲν συνδέεται δι’ ἁμαξιτῆς ὁδοῦ μὲ τὴν λοιπὴν Πελοπόννησον, οὐδεμίαν σχεδὸν ἔχει συγκοινωνίαν μὲ τοὺς ἄλλους νομοὺς τὸν χειμῶνα. Ἑπομένως τὰ πλεονεκτήματα αὐτῆς τῆς ὁδοῦ εἶναι μέγιστα καὶ ἀναντίῤῥητα. Ἀλλ’ ὁ λιμὴν τοῦ Γυθείου εἶναι κατηρτισμένος πρὸ καιροῦ, ὁ δὲ μηχανικὸς δὲν ἀσχολεῖται ἤδη παρὰ εἰς τὴν παρέκτασιν τῆς προκυμαίας. Δὲν πρόκειται λοιπὸν περὶ τοῦ λιμένος, διότι ἡ ἐργασία αὐτοῦ εἶναι τετελεσμένη· ἄλλως τε ἡ Λακεδαίμων πληρώνει τὰ ⅘ τῶν δαπανῶν τῆς προκυμαίας, διότι ἐξάγει πλούσια προϊόντα, ἀνερχόμενα εἰς 2 περίπου ἑκατομμύρια δραχμάς, καὶ εἰσάγει ἰσάριθμον ποσὸν ἐμπορευμάτων.

§40ΒΑΡΒΙΤΣΙΩΤΗΣ. Ἐὰν ἦναι ἀναγκαία ἡ διαμονὴ τοῦ νομομηχανικοῦ εἰς τὸ Γύθειον, ἂς διορισθῇ ἄλλος, ὅπως ἐργασθῇ ἐπὶ τῆς κατασκευῆς τῆς ὁδοῦ.

§41ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΤΩΝ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ. Δὲν ἠμπορεῖ νὰ διορισθῇ ἄλλος.

§42ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Διὰ τοῦτο καὶ μόνον πρέπει νὰ διαμένῃ ὁ νομομηχανικὸς ὅλον τὸν χρόνον εἰς τὸ Γύθειον; Ἐν καιρῷ θέρους δύναται νὰ ἐργασθῇ ἐπὶ τῆς προκυμαίας, ἀλλ’ ἐν καιρῷ χειμῶνος ὄχι, διότι οὔτε ἓν κιβώτιον λίθων μετὰ θηραϊκῆς γῆς δύναται νὰ βυθίσῃ· καταγίνεται δὲ ἤδη εἰς τὰ δημοτικὰ ἔργα, οὐδόλως δ’ εἰς τὰ δημόσια. Ἀλλ’ ὡς εἶπεν ὁ ἔντιμος συνάδελφός μου κ. Βαρβιτσιώτης, ἐὰν ἄλλα συμφέροντα ἀπαιτοῦν νὰ μένῃ εἰς τὸ Γύθειον, ἂς διορισθῇ ἄλλος εἰς Γύθειον, ἀλλὰ δὲν πρέπει νὰ ἀπουσιάζῃ ἀπὸ τὴν Σπάρτην ὁ νομομηχανικὸς, ὁ ἐκεῖ ὑπὸ τοῦ νόμου τεταγμένος.

§43ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΤΩΝ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ. Δὲν μένει διαρκῶς εἰς τὸ Γύθειον.

§44ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Μένει μάλιστα οἰκογενειακῶς, σᾶς διαβεβαιῶ ἐγώ· ἅπαξ μόνον τοῦ μηνὸς μεταβαίνει εἰς τὴν Σπάρτην. Δὲν δύναται, τὸ ἐπαναλαμβάνω, νὰ κατοικῇ ἐν Γυθείῳ ἐναντίον τῶν κανονισμένων. Δύναται ὁ κ. βουλευτὴς Γυθείου νὰ ἀπαιτήσῃ ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν, ἐὰν ἔχῃ τὰ μέσα, νὰ διορισθῇ ἄλλος νομομηχανικὸς ἐκεῖ, ἀλλὰ δὲν πρέπει νὰ ἐμποδισθῶσι τὰ ἔργα τῆς Σπάρτης, καὶ μάλιστα ἔργα δημόσια τοιαύτης σημασίας, ἤτοι τῆς ὁδοποιΐας. Δι’ αὐτοὺς τοὺς λόγους ἐπιμένω, ὥστε ὁ νομομηχανικὸς νὰ διαταχθῇ καὶ νὰ μεταβῇ τὸ ταχύτερον εἰς Σπάρτην, καὶ νὰ ἐργασθῇ ἀποκλειστικῶς εἰς τὰ ἐκεῖ δημόσια ἔργα, καὶ πρὸ πάντων νὰ ὑποβάλῃ τάχιστα τὸ σχεδιάγραμμα τῆς ὁδοῦ ἀπὸ Σπάρτης εἰς Τρίπολιν, ὅπως γείνῃ ἔναρξις τῆς τοσοῦτον ἀναγκαίας καὶ ὠφελίμου ταύτης ὁδοῦ.

§45ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Εἰς ὅσα εἶπεν ὁ κ. συνάδελφός μου προσθέτω καὶ ἐγὼ, ὅτι εἰς ὅλας τὰς πρωτευούσας τῶν νομῶν, ὅταν ἀπεφάσισαν νὰ κατασκευάσωσι δημοσίας ὁδοὺς, ἔστειλαν δύω καὶ τρεῖς μηχανικούς. Ὅταν κατεσκευάζετο ὁδὸς εἰς τὴν Μεσσηνίαν, διέταξαν τοὺς νομομηχανικοὺς τῆς Τριπόλεως καὶ τῶν Καλαμῶν, καὶ ἐξετέλεσαν τὸ ἔργον· τὸ αὐτὸ ἐγένετο καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων ὁδῶν. Καὶ εἰς Σπάρτην λοιπὸν πρέπει νὰ σταλῇ ὁ νομομηχανικὸς Τριπόλεως, ὅστις δὲν ἔχει ἄλλην ἐργασίαν, ὅπως συμπράξῃ μετὰ τοῦ ἐκεῖ συναδέλφου του.

§46Κ. ΚΟΣΟΝΑΚΟΣ. Δὲν ἀρνοῦμαι, κύριοι βουλευταὶ, ὅτι ὁ νομομηχανικὸς Λακωνίας διατρίβει ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον, καὶ πρέπει νὰ διατρίβῃ ἐν Γυθείῳ, καὶ διατί τοῦτο; Διότι ἐν Γυθείῳ ἔχει ἐργασίαν, διότι τὴν παρουσίαν του ἐκεῖ ἀπαιτεῖ ἡ ἐξακολούθησις ἡ ἀδιάκοπος τῶν λιμενικῶν ἔργων, καὶ αὐτῶν τῶν δημοτικῶν, τὰ ὁποῖα εἶναι πολλοῦ λόγου ἄξια, καὶ τὰ ὁποῖα ἔχουν χαρακτῆρα δημόσιον. Δὲν εἶναι δὲ ἀληθὲς, ὅτι τὸ ἔργον τοῦ λιμένος ἐπερατώθη, διότι κατ’ ἔτος ἐνοικιάζεται ἡ προκυμαία 70 καὶ 80,000 δραχμὰς, ἡ δὲ προκυμαία μόνον τὸ ἥμισυ τῆς παραλίας τῆς πόλεως κατέλαβε μέχρι τοῦδε, καὶ πρόκειται ἤδη νὰ καταλάβῃ τὸ ἕτερον ἥμισυ μέχρι τῆς νήσου Κρανάης καὶ μέχρι τοῦ ἀντιθέτου ἄκρου. Δὲν εἶναι δὲ ἀκριβές, ὅτι ἐπερατώθη τὸ ἔργον τῆς προκυμαίας καὶ ὅτι δὲν ὑπάρχει ἀνάγκη τῆς παρουσίας τοῦ μηχανικοῦ ἐν Γυθείῳ. Συμφωνῶ μὲ τὴν γνώμην, ὅτι ἠμπορεῖ νὰ διαταχθῇ εἰδικὸς μηχανικὸς νὰ μεταβῇ εἰς Σπάρτην διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τῆς μήπω ἀρξαμένης δημοσίας ὁδοῦ μεταξὺ Σπάρτης καὶ Τριπόλεως, ἥτις ἐστὶν ἀναγκαιοτάτη, ἀλλὰ φρονῶ, ὅτι ἡ κυβέρνησις πρέπει νὰ κρατήσῃ διαρκῶς τὸν νομομηχανικὸν Λακωνίας ἐν Γυθείῳ διὰ τὴν εὐόδωσιν τῶν ἔργων ἐκείνων, τὰ ὁποῖα εἶναι ἔργα μεγάλης χρησιμότητος.

§47ΣΑΚΕΛΛΑΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀναβαίνων τὸ βῆμα, δὲν ἔρχομαι νὰ ἐξετάσω ἂν ἦναι ἀναγκαία ἡ διαμονὴ τοῦ νομομηχανικοῦ Σπάρτης εἰς τὸ Γύθειον, οὔτε εἶμαι εἰς κατάστασιν νὰ γνωρίζω ἂν ὁ νομομηχανικὸς Τριπόλεως δύναται νὰ ἐπιστατήσῃ ἐπὶ τῆς κατασκευῆς τῆς ὁδοῦ ἀπὸ Σπάρτης μέχρι Τριπόλεως· τοῦτο γνωρίζει ἡ κυβέρνησις. Περὶ ἑνὸς μόνου ἐνδιαφέρομαι, καὶ περὶ τούτου καὶ μόνου θὰ παρακαλέσω τὴν κυβέρνησιν, καὶ φρονῶ, ὅτι πάντες οἱ βουλευταὶ τῶν νομῶν Λακωνίας καὶ Ἀρκαδίας, καὶ ἰδίως οἱ τῶν ἐπαρχιῶν Λακεδαίμονος καὶ Μαντινείας, συμφωνοῦσιν εἰς τοῦτο, νὰ διατάξῃ ἐντόνως καὶ ὅσον τάχιον τὴν ἔναρξιν τῆς ῥηθείσης ὁδοῦ, διορίζουσα οἱονδήποτε μηχανικὸν νὰ ἐπιστατήσῃ τὸ ἔργον τοῦτο, διότι ἡ ἀνάγκη τῆς κατασκευῆς τῆς ὁδοῦ ταύτης εἶναι μεγάλη καὶ γνωστὴ εἰς τὴν κυβέρνησιν καὶ τὴν Βουλήν· ἀδιαφορῶ δὲ ἂν μεταξὺ τῶν ἐντίμων βουλευτῶν Βαλασοπούλου καὶ Κοσονάκου ὑπάρχει διαφωνία περὶ τῆς διατηρήσεως ἢ μὴ τοῦ νομομηχανικοῦ Σπάρτης ἐν Γυθείῳ.

§48Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Ἀμφίσσης κ. Κεχαγιᾶς μοὶ εἶπε πρό τινων ἡμερῶν, ὅτι ἡ Τράπεζα δέχεται νὰ χορηγήσῃ εἰς τὴν Κυβέρνησιν 30,000,000 δραχμῶν διὰ τὴν ὁδοποιΐαν, ἂν ἡ Κυβέρνησις συγκατατίθεται νὰ συνάψῃ σύμβασιν, ὅπως οἱ τόκοι καὶ τὸ χρεώλυτρον τοῦ δανείου τούτου πληρόνωνται ἀπὸ τὸ κεφάλαιον τῆς ὁδοποιΐας. Θαυμάζω δὲ διατί μέχρι τοῦδε ἡ Κυβέρνησις δὲν ἐπελήφθη διαπραγματεύσεων ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου, ἵνα τελειώσῃ τὸ ἀτελεύτητον ζήτημα τῆς κεντρικῆς ταύτης ὁδοποιΐας τοῦ Κράτους. Ἐπειδὴ δὲν γνωρίζω ἂν ἡ Κυβέρνησις ἔχῃ γνῶσιν περὶ ὅσων μοὶ εἶπεν ὁ κ. Κεχαγιᾶς καὶ ἂν ἐσκέφθη περὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου, παρακαλῶ αὐτὴν νὰ διαφωτίσῃ τὴν Βουλήν, διότι νομίζω, ὅτι ἅπαξ διὰ παντὸς, ἂν ἐπιτύχῃ τὸ δάνειον, λύεται ὁριστικῶς τὸ ζήτημα τῆς ὁδοποιΐας τῆς Ἑλλάδος.

§49ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δὲν γνωρίζω τίποτε.

§50Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ὑποβάλλω σχέδιον νόμου περὶ ἱδρύσεως οἰκονομικοῦ σώματος ἐν τῷ στρατῷ, τὸ ὁποῖον δὲν ὑπάρχει· ὀλίγα μόνον λείψανα πρώην οἰκονομικῶν ἀξιωματικῶν ὑπάρχουσιν. Ἐπίσης ὑποβάλλω νομοσχέδιον περὶ κατατάξεως ἀλλοδαπῶν ἀξιωματικῶν ἐν τῷ στρατῷ, συγκείμενον ἐξ ἑνὸς ἄρθρου.

§51ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Οἱ παρόχθιοι τῶν πλωτῶν ποταμῶν τῆς Ἑλλάδος κάτοικοι διατελοῦσιν ἀπό τινος εἴς τινα ταραχήν· διότι ἀπὸ 18 μηνῶν περίπου τὸ ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν, ἐφαρμόζον τὸν νόμον, ἔλαβεν εἰς τὴν διαχείρισιν αὐτοῦ τὰ πορθμεῖα τῶν ποταμῶν ἐκείνων, τὰ ὁποῖα ἀπὸ τῆς συστάσεως τοῦ Κράτους δὲν διεχειρίζοντο ὑπὸ τοῦ δημοσίου. Ἡ δοθεῖσα ἑρμηνεία εἰς τὸν νόμον περὶ διακρίσεως κτημάτων δικαιολογεῖ τὴν τοιαύτην ἐνέργειαν τοῦ ὑπουργείου· ἀλλ’ ἐπῆλθον ἐξ αὐτῆς ἄτοπά τινα. Τὸ κέρδος, τὸ ὁποῖον προσεπορίσθη τὸ δημόσιον ἐκ τούτου, εἶνε ἐλάχιστον, 17,000 δραχμῶν, ἀφ’ ἑτέρου ὅμως εἶνε καὶ βέβαιον, ὅτι τὸ δημόσιον δὲν πρέπει νὰ ἀφορᾷ εἰς κέρδος ἐντεῦθεν, ὀφείλει μόνον νὰ διαχειρίζηται τὰ πορθμεῖα, πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦ νὰ εὐκολύνῃ τὴν συγκοινωνίαν. Ἀλλ’ ἐνῷ, πρὶν ἢ τὸ δημόσιον ἀναλάβῃ τὴν διαχείρισιν ταύτην, οἱ παρόχθιοι ἀπελάμβανον πολλὰς εὐκολίας, ἀφ’ ὅτου ἀνέλαβεν αὐτὴν τὸ δημόσιον, ἐπεβλήθησαν διὰ τῶν ἐργολάβων ὑποχρεώσεις εἰς τοὺς παροχθίους πληρωμῆς πορθμείων, τὰ ὁποῖα εἶνε ὑπέρογκα, καὶ τούτου ἕνεκεν ἔπαυσεν ἡ συγκοινωνία πολλῶν μερῶν τοῦ Κράτους. Ἐνῷ οἱ κάτοικοι πολλῶν χωρίων παροχθίων, ἔχοντες τὰς ἐργασίας αὑτῶν εἰς τὰ ἐκεῖθεν τοῦ ποταμοῦ, συνείθιζον νὰ διαπορθμεύωνται πολλάκις τῆς ἡμέρας, ἤδη ἀναγκαζόμενοι νὰ πληρώνωσι 50 λεπτὰ δι’ ἑκάστην διαπόρθμευσιν, δὲν μεταβαίνουσιν εἰς τὴν ἐργασίαν αὑτῶν καὶ ἐγκατέλειψαν τὰ κτήματα αὑτῶν. Τοῦτο συμβαίνει εἰς ὅλους τοὺς πλωτοὺς ποταμοὺς τῆς Ἑλλάδος, εἰς τὸν Ἀχελῷον, εἰς τὸν Σπερχειὸν, εἰς τὸν Ἀλφειὸν, εἰς τὸν Πηνειὸν, εἰς τὸν Πάμισον. Νομίζω, ὅτι τὸ ὑπουργεῖον τινὰ μὲν ἐκ τῶν ἀτόπων τούτων δύναται νὰ διορθώσῃ διὰ τῶν διακηρύξεων δημοπρασίας τῆς ἐργολαβίας τῆς διαπορθμεύσεως, δύναται δηλ. νὰ ἐπιβάλῃ ὡς ὅρον εἰς τὸν ἐργολάβον τὸ νὰ παρέχῃ εἰς τοὺς παραποταμίους τὴν εὐκολίαν, τὴν ὁποίαν μέχρι τοῦδε ἀπελάμβανον. Ἀλλ’ ὑπάρχει καὶ ἄλλη τις ζημία, διὰ τὴν ὁποίαν θὰ ἀπαιτηθῇ νόμος πρὸς ἐπανόρθωσιν, ὅτι μέχρι τῆς ἐποχῆς, κατὰ τὴν ὁποίαν ἔλαβε τὸ δημόσιον τὴν διαχείρισιν ταύτην, ὑπῆρχον μὲν καὶ ἰδιῶται, οἱ ὁποῖοι διεπόρθμευον τοὺς κατοίκους, ἀλλ’ ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον τὴν διαπόρθμευσιν εἶχον ἀναλάβει εἴτε δῆμοι, εἴτε κοινότητες, εἴτε ἐκκλησίαι· οὕτω δὲ ἐστερήθησαν οὗτοι τοῦ μικροῦ εἰσοδήματος, τὸ ὁποῖον ἀπελάμβανον. Καὶ ὡς πρὸς τοῦτο νομίζω, ὅτι εἶνε ἀνάγκη ἡ κυβέρνησις νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὴν προϋπάρχουσαν κατάστασιν, διότι, καί τοι ἡ κατάστασις ἐκείνη δὲν ἐστηρίζετο ἐπὶ τοῦ νόμου,—ἂν καὶ περὶ τούτου τὰ δικαστήρια δὲν ἀπεφάνθησαν,—οὐχ ἧττον νομίζω, ὅτι εἶναι λίαν βαρὺ ἐκκλησίαι, διατηρούμεναι διὰ τοῦ πόρου τούτου ἐπὶ 30 ἔτη, νὰ εὑρεθῶσιν ἐστερημέναι τοῦ κυριωτέρου αὑτῶν εἰσοδήματος. Παρακαλῶ λοιπὸν τὴν κυβέρνησιν ὡς πρὸς ἐκεῖνα μὲν, τὰ ὁποῖα δύνανται νὰ διορθωθῶσι διοικητικῶς, νὰ φροντίσῃ περὶ τῆς διορθώσεως, ἐπαναφέρουσα τὰ πράγματα ὡς πρὸς τοὺς κατοίκους εἰς ἣν ἦσαν κατάστασιν πρὸ τῆς διαχειρίσεως τοῦ δημοσίου, δηλ. ἐπιτρέπουσα τὴν σύστασιν καὶ ἄλλων πορθμείων καὶ τὴν διαπόρθμευσιν τῶν παροχθίων ἐπὶ ὅροις ἐλαφροτέροις, ὡς πρὸς δὲ τὰς ἀπολαυὰς τῶν δήμων, τῶν κοινοτήτων καὶ τῶν ἐκκλησιῶν, νὰ ἐξετάσῃ ἂν μὴ ἦνε πρέπον νὰ ὑποβάλῃ εἰς τὴν Βουλὴν μέτρον τι.

§52ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀπὸ καμμίαν ἐπαρχίαν δὲν μοῦ ἐγένετο μέχρι τοῦδε παράπονον ὡς πρὸς τὸ ὑπέρογκον τῶν πορθμείων.

§53ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Σήμερον εἰς ἐμὲ ἦλθε μία ἐπιτροπή.

§54ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Καθήσατε, κύριοι, παρακαλῶ. Εἶναι ἀδύνατον ν’ ἀκούσωμεν ὅταν ἐγείρησθε.

§55ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰς ἐμὲ δὲν παρουσιάσθη. Γνωρίζω μόνον, ὅτι πανταχόθεν ἠγέρθησαν μεγάλα παράπονα, διότι πρότερον τὰ πορθμεῖα ἀπετέλουν ἕνα πόρον ὑπὲρ τῶν ἐκκλησιῶν, αἵτινες ἐστερήθησαν εἰσοδήματος ἀρκετὰ μεγάλου, μὲ τὸ ὁποῖον συνετηροῦντο. Ἀλλὰ δὲν εἶναι μόνον τὸ παράπονον τοῦτο· ὑπάρχει καὶ ἕτερον παράπονον διὰ τὴν χορτονομὴν τῶν ἐρημονήσων, ἡ ὁποία καὶ αὐτὴ ἐδίδετο πρότερον εἰς τὰς ἐκκλησίας, καὶ ἥτις σήμερον διατίθεται ὑπὲρ τοῦ δημοσίου. Καὶ περὶ τῶν δύο τούτων ἀντικειμένων, ἡ Κυβέρνησις θέλει σκεφθῆ καὶ θέλει ἀποφασίσει ἂν πρέπῃ νὰ ὑποβάλῃ εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχέδιον.

§56ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ κ. ὑπουργὸς δὲν θὰ ἀπαντήσῃ εἰς τὰς ἐπερωτήσεις, αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο;

§57ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔχομεν ἄλλα ἀντικείμενα σπουδαιότερα.

§58ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν παρακαλεῖ τὴν Βουλὴν νὰ προταχθῇ εἰς γʹ ἀνάγνωσιν τὸ νομοσχέδιον τῶν ἐπιβαλλομένων πρὸς τὸ δημόσιον ὅρκων.

§59ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα.

§60ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἵνα διευκολύνω τὴν Βουλὴν εἰς τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου, συναινῶ ν’ ἀπαλειφθῇ ἡ τελευταία παράγραφος τοῦ ἄρθρου 3, κατὰ τὴν ὁποίαν ἐν περιπτώσει, καθ’ ἣν ἤθελεν ἀναβληθῆ καὶ αὖθις ἕνεκα οἱουδήποτε κωλύματος ἡ ὁρκοδοσία, τάσσεται διὰ δικαστικῆς ἀποφάσεως ἄλλη προθεσμία· τοῦτο εἶναι περιττὸν νὰ σημειωθῇ. Ὡς εἶναι γεγραμμένον, νομίζει τις, ὅτι τὸ πρᾶγμα καταντᾷ ἀτελεύτητον· τὸ νομοσχέδιον σκοπὸν μόνον ἔχει νὰ διευκολύνῃ τὸν ὑπουργὸν εἰς τὴν παροχὴν τοῦ ὅρκου, καὶ οὐδὲν πλέον. Δεύτερον νὰ προστεθῇ ἴδιον ἄρθρον, κατὰ τὸ ὁποῖον, ὡς πρὸς τοὺς ὅρκους τοὺς ἐπιβληθέντας δι’ ἀποφάσεως, ἐκδοθείσης πρὸ τῆς δημοσιεύσεως τοῦ παρόντος νόμου, νὰ ἐφαρμόζωνται τὰ πρὸ τούτου ἰσχύοντα, ἵνα μὴ ἀναγκασθῶσιν οἱ διάδικοι καὶ τὸ δημόσιον νὰ προκαλῶσιν νέας ἀποφάσεις. Διὰ τὴν τροποποίησιν ταύτην νομίζω, ὅτι δὲν θὰ ὑπάρχῃ καμμία ἀντίῤῥησις.

§61ΚΑΣΙΜΑΤΗΣ. Πέρυσιν εἶχον δώσει τροπολογίαν, διότι δὲν μοὶ φαίνεται ἀξιοπρεπὲς νὰ μεταβαίνῃ εἰς τὸ ὑπουργεῖον ὁ δικαστὴς ἂς πηγαίνῃ ὁ ὑπουργὸς εἰς τὸ δικαστήριον.

§62ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Κύριοι, εἶναι ὁμολογούμενον, ὅτι ἡ πολιτικὴ Δικονομία χρήζει πολλῶν βελτιώσεων, διότι πράγματι, ἀφ’ ἧς ἐποχῆς ἐνομοθετήθη, ἐπῆλθε τοιαύτη κατάστασις πραγμάτων, ὥστε φαίνεται ὀπισθοδρομική· ἀλλὰ καθ’ ὃν τρόπον ἐπιζητεῖται ἀπό τινος ἐπιδιόρθωσις, μοὶ φαίνεται, ὅτι μᾶλλον χειροτερεύει ἡ κατάστασις, διότι πολλαπλασιάζονται ἐπὶ τοσοῦτον αἱ μεταῤῥυθμίσεις, ὥστε ἔχομεν ἀνάγκην καὶ ἑτέρας δικονομίας παρομαρτούσης τῇ μετεῤῥυθμισμένῃ. Δὲν εἶναι βεβαίως ἤδη καιρὸς νὰ γείνῃ γενικὴ ἀναθεώρησις· αἱ δὲ κατὰ μέρος, φέρουσι μᾶλλον βλάβην. Τίς ἐξ ὑμῶν ἀγνοεῖ, ὅτι σπουδαιότατον μέρος εἶναι ἀνάγκη νὰ τροποποιηθῇ, ἤτοι τὸ περὶ ἐκτελέσεως, ἐπὶ τοῦ ὁποίου ὅλαι αἱ Τράπεζαι καὶ τὰ καταστήματα τὰ πιστωτικὰ ζητοῦσι προνόμιον καὶ ἐξαίρεσιν, ἐνῷ ὁ κοινὸς πολίτης μένει ὑπὸ τὰς παλαιὰς διατάξεις. Ὅσον τώρα ἀφορᾷ τὸ προκείμενον νομοσχέδιον, δὲν εἶναι δίκαιον νὰ ἔχωμεν δύο μέτρα καὶ δύο κανόνας περὶ διεξαγωγῆς τῶν ἀποδείξεων, ἀλλὰ καὶ τὸ δημόσιον, ἤτοι ὁ ὑπουργὸς, νὰ δίδῃ τὸν ὅρκον ἐνώπιον τοῦ δικαστηρίου, καὶ οὐχὶ εἰς τὸ ὑπουργεῖον.

§63ΚΑΣΙΜΑΤΗΣ. Ὅταν ὁ διάδικος ἦναι κλινήρης, τί γίνεται;

§64ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Δὲν δύναται νὰ κηρυχθῇ ἔκπτωτος τοῦ ὅρκου ὁ κλινήρης· καὶ ἕνεκα τοῦ φυσικῶς ἀδυνάτου, προέβλεψεν ἡ δικονομία διὰ τὰς τοιαύτας ἀπολύτους ἀδυναμίας.

§65ΤΖΑΝΕΣ. Ὁ κλινήρης διὰ τοῦ πληρεξουσίου του ἔχει τὴν ἄδειαν νὰ εἰσαγάγῃ αἴτησιν παρατάσεως.

§66ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Ὅταν ἦναι διαρκῶς κλινήρης καὶ ἀκίνητος, ὀμνύει κατ’ οἶκον. Τοιοῦτον νομοσχέδιον, κύριοι, θὰ φέρῃ βλάβην καὶ περιπλοκὰς εἰς τὴν διαδικασίαν, διότι τὸ περιστατικὸν τῆς δόσεως τοῦ ὅρκου θὰ ἐξαρτᾶται ἔκ τινων ἐν τῷ ὑπουργείῳ συνδυασμῶν, ἐκ τῶν ὁποίων θὰ καθίσταται ἀδύνατον νὰ γνωσθῇ ἂν ὁ ὅρκος ἐδόθη ἢ μή. Τὰ συμφέροντα τοῦ δημοσίου δὲν βλάπτονται, ἂν ὁ διάδικος ὑπουργὸς δίδῃ τὸν ὅρκον του ἐν τῷ ἀκροατηρίῳ τοῦ Πρωτοδικείου ἢ τοῦ ἁρμοδίου δικαστηρίου· ἄλλως τε ἐκεῖ ὁ ὅρκος διδόμενος ἔχει τι τὸ πανηγυρικὸν ἐπὶ ἀκροατηρίου, ἐκεῖνο δὲ τὸ κατ’ ἰδίαν δὲν παρέχει ἐπιβλητικὴν ἀποδεικτικὴν ἰσχύν. Φρονῶ λοιπὸν, ὅτι εἰς τὰς παρούσας περιστάσεις καλὸν εἶναι νὰ μείνῃ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, διότι ἐκ τῶν διακρίσεων, αἱ ὁποῖαι προσετέθησαν, θὰ ἐπέλθουν περιπλοκαί· εἰς καταλληλοτέραν δὲ ἄλλην περίστασιν δυνάμεθα νὰ ζητήσωμεν βελτίωσιν.

§67ΤΖΑΝΕΣ. Δὲν πιστεύω νὰ θεωρῆται ὁ νόμος οὐχὶ τόσον σπουδαῖος ὅσον εἶναι. Βλέπετε, ὅτι καθιεροῦται τρόπος, κατὰ τὸν ὁποῖον προσαποκτᾶται δικαίωμα, ἐκ τοῦ ὁποίου ἐξαρτᾶται ἡ ὅλη δίκη. Δὲν εἶμαι κατ’ ἀρχὴν ἐναντίος τοῦ νόμου, ἀλλ’ ἐπιθυμῶ ν’ ἀσφαλισθῶσιν ἀμφοτέρων τῶν διαδίκων τὰ δικαιώματα. Ἠξεύρετε ὅσοι ἐξασκεῖτε τὸ ἐπάγγελμα τοῦ δικηγόρου, ὅτι πολλάκις προσέρχεται ὑπουργὸς, εἴτε ἔφορος, εἴτε ταμίας, ὡς ἀντιπρόσωπος τοῦ δημοσίου, καὶ δὲν δύναται νὰ λάβῃ τὸν ὅρκον λόγῳ τῶν ἀντιῤῥήσεων· τώρα ποῦ θέλουσι δοθῆ αἱ ἀντιῤῥήσεις, ἂν ἐπιτρέπεται εἰς τὸν ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ λάβῃ τὸν ὅρκον εἰς τὸ ὑπουργεῖον;

§68ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Θὰ γίνεται πρακτικόν.

§69ΤΖΑΝΕΣ. Θὰ καθιερώσητε διαδικασίαν κατ’ ἀνάγκην ἐν τῷ ὑπουργείῳ· καὶ ἄλλως θὰ ἀφαιρέσητε δικαιώματα, τὰ ὁποῖα δὲν πρέπει νὰ ἀφαιρεθῶσιν· ἐκτὸς δὲ τούτου θὰ λείπῃ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἶπεν ὁ κ. Δουζίνας, τὸ πανηγυρικὸν, καὶ θὰ καθιερώσωμεν τὸ ἐχέμυθον καὶ τὸ μυστηριῶδες, καὶ δὲν συμφέρει· διότι πρέπει νὰ πεισθῇ ὁ διάδικος, ὅτι τὸ δημόσιον ἔχει δίκαιον μετὰ τὸν διδόμενον ὅρκον. Φρονῶ λοιπὸν, ὅτι δὲν εἶναι καιρὸς, ὅπως ψηφίσωμεν αὐτὸν τὸν νόμον, διότι δὲν πρόκειται, κύριοι, περὶ παρωνυχίδος, ἀλλὰ περὶ σπουδαίου νόμου. Δὲν πρέπει νὰ ἀφαιρέσωμεν τὴν ἰδέαν ἀπὸ τοὺς ἰδιώτας, ὅτι δὲν παραβλάπτονται τὰ δικαιώματά των, διότι ὁ ὑπουργὸς ἔδωκεν ὅρκον εἰς τὸ ὑπουργεῖον; Ἔχομεν νὰ κάμωμεν μὲ ἀνθρώπους, οἱ ὁποῖοι δὲν ἐννοοῦν πολλάκις, κύριοι, ἔξωθεν τοῦ δρυφράκτου τοῦ δικαστηρίου τί συμβαίνει· παρεξήγησαν πράξεις τοῦ δικαστηρίου καθαρῶς δικαστικὰς πολλάκις. Δύω λέξεις θὰ εἴπω ἤδη πρὸς τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν. Πρό τινων ἡμερῶν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Καλαμῶν βουλευτὴς κ. Φλέσας ἀπέτεινεν ἐρώτησιν, διὰ τῆς ὁποίας ἔδωκεν ἀφορμὴν εἰς τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν νὰ ἐξετάσῃ...

§70ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πῶς μεταβαίνετε εἰς ἕτερον ἀντικείμενον, ἀφοῦ εἰσήλθομεν εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου;

§71ΤΖΑΝΕΣ. Τότε μάλιστα ὑπέθεσα, ὅτι δὲν εἴχομεν εἰσέλθει.

§72ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Κατόπιν ἐγένετο δεκτὸν τὸ ἄρθρον 1 καί 2.)

§73ΤΖΑΝΕΣ. Ἐννοεῖ ὁ κ. ὑπουργὸς, ὅτι εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν κατὰ τὴν διαδικασίαν τοῦ ὅρκου θὰ παρίστανται καὶ οἱ διάδικοι;

§74ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀφοῦ καλοῦνται κατὰ τὸν νόμον.

§75ΤΖΑΝΕΣ. Τότε φρονῶ, ὅτι καὶ ὁ ἐπιδιωκόμενος σκοπὸς δὲν ἐπιτυγχάνεται, διότι δὲν κερδίζομεν χρόνον, ἀλλὰ μεταβάλλομεν μόνον τὴν διαδικασίαν.

§76ΚΑΣΙΜΑΤΗΣ. Παρατηρῶ, κ. πρόεδρε, ὅτι τὸ νομοσχέδιον ὄχι μόνον κατ’ ἀρχὴν, τὴν ὁποίαν παραδέχομαι, ἀλλὰ καὶ ὡς πρὸς τὰ καθέκαστα, εἶναι ἤδη ἐψηφισμένον· ἀλλὰ θεωρῶ καθῆκόν μου νὰ ὑποβάλω παρατηρήσεις τινας. Ἡ σχολὴ, τὴν ὁποίαν καὶ ἐγὼ ἀκολουθῶ καὶ εἰς τὴν ὁποίαν ἐδιδάχθην, παραδέχεται, ὅτι δικαστικὴ ἀλήθεια ὑπάρχει τότε μόνον, ὅταν συντρέχωσι τρεῖς ὅροι· ὁ ὅρος τῆς δημοσιότητος, ὁ ὅρος τῆς ἀναγκαστικῆς τῶν μαρτύρων ἐμφανίσεως ἐνώπιον τοῦ δικαστηρίου καὶ τοῦ ἀποκλεισμοῦ τῶν ἐνόρκων καταθέσεων, καὶ τὸ δικαίωμα, τὸ ὁποῖον ἔχει ἕκαστον τῶν μερῶν, νὰ ἀποτείνῃ ἐρωτήσεις πρὸς τοὺς μάρτυρας καὶ νὰ ἐξετάζῃ ὅλα τ’ ἄλλα ἀποδεικτικὰ μέσα, τὰ ὁποῖα ἀφορῶσι τὴν δίκην. Ἡ μετάθεσις τώρα τοῦ τόπου τῆς δόσεως τοῦ ὅρκου ἀπὸ τοῦ δικαστηρίου εἰς τὸ ὑπουργεῖον, κατ’ ἐμὲ, εἶνε μία μεγάλη προσβολὴ τῆς ἀρχῆς τῆς δημοσιότητος· ἡ δημοσιότης εἰς τὸ ὑπουργεῖον δὲν ὑπάρχει. Ἰδοὺ διατί ἐπεθύμουν νὰ μὴ ἦναι συντεταγμένον αὐτὸ τὸ ἄρθρον τοιουτοτρόπως. Ὅλοι οἱ ἄλλοι, ἐκτὸς τοῦ Βασιλέως, πρέπει νὰ ἐμφανίζωνται ἐνώπιον τοῦ δικαστηρίου, διὰ νὰ δίδουν τὸν ὅρκον Ἐνθυμεῖσθε, ὅτι ὁ πρίγκηψ τῆς Οὐαλίας προσῆλθεν εἰς τὸ δικαστήριον καὶ ὡρκίσθη ἐνώπιον τοῦ δικαστοῦ ὄρθιος.

§77ΡΑΛΛΗΣ. (Ὅρα Παράρτημα.)

§78ΜΑΥΡΟΜΑΡΑΣ. Τὸ νομοσχέδιον, κύριοι, ὡς παρουσιάζεται, εἶναι σωστικὸν, ἀφορμὴν δὲ ἔσχε καὶ πηγὴν τὰς πολλὰς καταχρήσεις, αἵτινες μέχρι τοῦδε ἐγένοντο ἐναντίον τῶν συμφερόντων τοῦ δημοσίου, διότι ἀπειράκις ἐγένετο τὸ δημόσιον ἐκπρόθεσμον καὶ ἀπώλεσε μεγάλα δικαιώματα, διότι πολλάκις οἱ ἀντίδικοι αὐτοῦ διὰ μυρίων κακοηθειῶν ὑποκλέπτουν τὰς προθεσμίας καὶ τὸ καθιστῶσιν ἐκπρόθεσμον. Ἤδη λέγουν, ὅτι διὰ τῆς ψηφίσεως τοιούτου νόμου παραβιάζεται ἡ δημοσιότης· ἀλλ’ ἀφοῦ καλεῖται ὁ ἀντίδικος νὰ ἦναι παρὼν κατὰ τὴν ὁρκοδοσίαν τοῦ ὑπουργοῦ καὶ δὲν ἀπαγορεύεται ἡ εἴσοδος οἱουδήποτε ἐν τῷ τόπῳ τῆς ὁρκοδοσίας, δὲν βλέπω ποία παραβίασις τῆς δημοσιότητος γίνεται. Ἐδῶ ἄλλως δὲν πρόκειται περὶ ἐκδικάσεως τῆς οὐσίας καὶ τῆς ὅλης δίκης, ἀλλὰ περὶ ἁπλῆς διεξαγωγῆς ἀποδείξεως ὁμοιάζει δὲ ἡ ὁρκοδοσία αὕτη τοῦ ὑπουργοῦ μὲ ἐκείνην, καθ’ ἣν, ἕνεκα ἀσθενείας τοῦ ὀμόσοντος, ὁ νόμος ἐπιτρέπει τὴν ὁρκοδοσίαν αὐτοῦ ἐκτὸς τοῦ ἀκροατηρίου καὶ ἐνώπιον εἰσηγητοῦ καὶ κατ’ οἶκον, διότι ὁ ἀσθενῶν διάδικος δὲν δύναται τότε νὰ μεταβῇ εἰς τὸ δικαστήριον καὶ νὰ δώσῃ τὸν ὅρκον. Ἀφοῦ λοιπὸν πρὸς διάσωσιν τῶν δικαιωμάτων τοῦ ἰδιώτου ἐπιτρέπεται ἡ κατ’ οἶκον δόσις τοῦ ὅρκου, διατί νὰ μὴ ἐπιτραπῇ καὶ εἰς τὸν ὑπουργὸν νὰ δίδῃ ἐν τῷ ὑπουργείῳ τὸν ὅρκον πρὸς διάσωσιν τῶν συμφερόντων τοῦ δημοσίου, καὶ ταῦτα, ἐνῷ ἀείποτε ὁ ὑπουργὸς ἀσχολεῖται εἰς τὴν ἐκτέλεσιν τῶν δημοσίων αὐτοῦ καθηκόντων, ἅτινα περιβέβληνται τοσαύτην σπουδαιότητα;

§79ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Μοὶ φαίνεται, ὅτι ὁ ἔντιμος συνάδελφός μου βουλευτὴς Ἀττικῆς δὲν ἐνόησεν ἀκριβῶς τὸν σκοπὸν τῆς ἡμισείας ὥρας· ἐνόμισεν, ὅτι ἐτέθη ὑπὲρ τοῦ ὑπουργοῦ, ἐνῷ ἐτέθη ὑπὲρ τοῦ δικηγόρου τοῦ ἀντιδίκου τοῦ δημοσίου, καὶ ἰδοὺ διατί· διότι εἶναι ἀδύνατον ἀκριβῶς νὰ ὁρισθῇ τὸ λεπτὸν τῆς ὥρας, καθ’ ὃ ὁ ὑπουργὸς μέλλει νὰ θέσῃ τὴν χεῖρα ἐπὶ τοῦ ἱεροῦ Εὐαγγελίου, ἵνα δώσῃ τὸν ὅρκον. Καὶ ἂν προσδιορισθῇ αὐτὸ τὸ λεπτὸν, ἐννοεῖται, ὅτι ὅλα τὰ ὡρολόγια δὲν εἶναι σύμφωνα. Λοιπὸν τί θέλει συμβῆ; μεταβαίνει ὁ εἰσηγητὴς εἰς τὸ ὑπουργεῖον, ὁ ὑπουργὸς εἶναι ἕτοιμος νὰ δώσῃ τὸν ὅρκον, ὁ δικηγόρος τοῦ ἀντιδίκου δὲν ἐμφανίζεται· εἶναι ὑποχρεωμένος ὁ ὑπουργὸς νὰ περιμείνῃ ἐπὶ ἡμίσειαν ὥραν, διὰ νὰ ἔλθῃ καὶ προτείνῃ τὰς ἀντιῤῥήσεις· δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἀφεθῇ ἀόριστον τοῦτο, ἂν εἰς τὰς 9 λ. χ. δὲν προσέλθῃ ὁ δικηγόρος, πρέπει νὰ περιμένῃ ὁ ὑπουργὸς μέχρι τῆς 10, τῆς 12;

§80ΡΑΛΛΗΣ. (Ὅρα Παράρτημα.)

§81ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι τὸ ἐδάφιον αὐτὸ εἶναι ἐντελῶς κατὰ τῶν ἀντιδίκων τοῦ δημοσίου, καὶ εἶναι καθαρὰ ἔκφρασις τοῦ νόμου, διότι λέγει, ὅτι εἰς οἱονδήποτε σημεῖον τῆς ἡμισείας ὥρας δοθῇ ὅρκος, ὁ ὅρκος ἐδόθη ἐγκαίρως· δὲν εἶναι ὑποχρεωμένος ὁ ὑπουργὸς νὰ περιμένῃ τὴν ἡμίσειαν ὥραν.

§82ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν.) Μοὶ φαίνεται, ὅτι δὲν εἶναι ὀρθὸν ν’ ἀπαλειφθῇ ἡ διάταξις, περὶ ἧς πρόκειται. Συλλογισθῆτε τί γίνεται σήμερον εἰς τὰ δικαστήρια· προσδιορίζεται π. χ. μία ὥρα, ἡ 10, διὰ νὰ δοθῇ ὑπὸ τοῦ ὑπουργοῦ ὅρκος, καὶ καταντᾷ πολλάκις νὰ δίδηται ὁ ὅρκος εἰς τὰς 12 καὶ εἰς τὴν 1. Πολλάκις ἀναγκάζεται ὁ ὑπουργὸς νὰ φύγῃ ἀπὸ τὸ ὑπουργικὸν συμβούλιον, πολλάκις ἐμποδίζεται νὰ προσέλθῃ εἰς τὸν Βασιλέα. Ἄλλοτε προσέρχεται ὁ ὑπουργὸς, καὶ ἡ συνεδρίασις δὲν ἔχει ἀρχίσει, ἀφοῦ δὲ ἀρχίσῃ, γίνεται συνήθως ἡ ἐκφώνησις τῶν ὑποθέσεων, ἥτις κρατεῖ τὸν ὑπουργὸν ἐπὶ πολλὴν ὥραν. Καὶ, κύριοι, σήμερον δὲν εἶναι τὰ πράγματα ὅπως ἄλλοτε· ἄλλοτε ὑπεχρεοῦτο ὁ ὑπουργὸς νὰ δίδῃ κατὰ μῆνα ἢ καθ’ ἑβδομάδα ἕνα ὅρκον, σήμερον ὅμως οἱ περισσότεροι τῶν ἀντιδίκων τοῦ δημοσίου, ἀφοῦ δὲν κατορθόνουσι νὰ κερδίσωσιν ὅ,τι ζητοῦσιν ἀπὸ τὸ δημόσιον, ἐπὶ τέλους ἐπιβάλλουν εἰς τὸν ὑπουργὸν ὅρκον μὲ τὴν ἐλπίδα, ὅτι ἐνδέχεται νὰ τὸν παραλείψῃ ὁ ὑπουργὸς, καὶ οὕτω νὰ κερδίσουν τὴν δίκην. Οὐχὶ δὲ χάριν τοῦ ὑπουργοῦ, ὅστις βασανίζεται καθ’ ἑκάστην καὶ πρέπει ν’ ἀπαλλαχθῇ ἀπὸ τὸ βασανιστήριον τοῦτο, ἀλλὰ καὶ χάριν τῶν δημοσίων συμφερόντων, πρέπει νὰ ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον, διότι εἶναι ἐνδεχόμενον νὰ κατασταθῇ ὁ ὑπουργὸς ἐκπρόθεσμος, καὶ οὕτω νὰ χαθῇ μέγα τι συμφέρον τοῦ Κράτους.

§83ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν ὑπάρχει παράδειγμα.

§84ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀλλὰ δὲν ἐχρηματίσατε ποτὲ ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, διὰ νὰ ἰδῆτε πόσον βασανίζονται οἱ ὑπουργοί· καὶ ἀπόδειξις τούτου εἶναι, ὅτι ὁ πρώην ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν κ. Τρικούπης, μόλις εἰσῆλθεν εἰς τὸ ὑπουργεῖον, ᾐσθάνθη τὴν ἀνάγκην καὶ εἰσήγαγε τὸ νομοσχέδιον αὐτό. Ἀφοῦ λοιπὸν παραδεχθῆτε, ὅτι ὁ ὅρκος πρέπει νὰ δίδηται ἐντὸς τοῦ ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν, πρέπει νὰ ὁρίσητε καὶ ἓν χρονικὸν διάστημα πολὺ σύντομον, ἐντὸς τοῦ ὁποίου νὰ δίδηται ὁ ὅρκος, διότι, ὡς σᾶς εἶπε καὶ ὁ κ. Καλλιγᾶς, δὲν ἠμπορεῖτε νὰ τὸ προσδιορίσητε μὲ τὸ λεπτὸν, ὅπερ ἠδύνατο νὰ γεννήσῃ ἀμφισβητήσεις μήπως ὁ ὅρκος δὲν ἐδόθη εἰς τὸ ὡρισμένον λεπτὸν, καὶ ἑπομένως ἤθελον γεννηθῆ λόγοι ἀκυρότητος μεγαλείτεροι ἀπὸ ἐκείνους, τοὺς ὁποίους ζητεῖτε ν’ ἀποφύγητε. Ὅθεν πρέπει νὰ ὑπάρχῃ ἓν χρονικὸν διάστημα, ἐντὸς τοῦ ὁποίου νὰ δίδηται ὁ ὅρκος. Πιστεύσατε δὲ, ὅτι δὲν θὰ εὑριθῇ ὑπουργὸς, ὅστις νὰ ἔχῃ τὴν ἀδιακρισίαν ν’ ἀφήσῃ τὸν δικαστὴν καὶ τὸν διάδικον νὰ κάθηνται ἔξω, καὶ αὐτὸς νὰ μὴ θέλῃ νὰ δώσῃ τὸν ὅρκον.

§85Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Δὲν εἶναι εὐκολώτερον, ἀντὶ νὰ ὁρκίζηται ὁ ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, νὰ ὁρκίζηται ὁ κλητήρ του, διότι τί σημασίαν ἔχει ὁ ὅρκος τοῦ ὑπουργοῦ; ἔλαβον πληροφορίας ἀπὸ τὴν ὑπηρεσίαν καὶ ὁρκίζομαι, τί θὰ εἰπῇ αὐτό; Ὁ ὅρκος, τὸν ὁποῖον δίδει ὁ ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, εἶναι ψεῦδος, καὶ δὲν ἔχει καμμίαν σημασίαν.

§86ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Τὸ νὰ ὁρισθῇ τὸ χρονικὸν σημεῖον βεβαίως εἶναι ὑπὲρ τῶν διαδίκων· ἀλλ’ ἡ διάταξις αὕτη ὠφέλιμος εἰς τοὺς ἀντιδίκους τοῦ δημοσίου ἀναιρεῖται ἀμέσως κατόπιν ὑπὸ τοῦ ἑπομένου ἐδαφίου, καθ’ ὃ λογίζεται ὁ ὅρκος ἐγκύρως δοθεὶς, ὁποτεδήποτε δοθῇ ἐντὸς τοῦ χρονικοῦ διαστήματος τῆς ἡμισείας ὥρας· ὥστε δύναται ὁ ὑπουργὸς καὶ νὰ μὴ περιμείνῃ τὴν ἡμίσειαν ὥραν, ἥτις διὰ μὲν τῆς μιᾶς φράσεως δίδεται, διὰ δὲ τῆς ἄλλης ἀναιρεῖται. Διὰ τοῦτο νομίζω καλὸν νὰ διαγραφῇ ἡ διάταξις αὕτη καὶ νὰ γείνῃ ἁπλῶς παραπομπὴ εἰς τὰς διατάξεις τῆς πολιτικῆς δικονομίας, ἃς ἀνέφερεν ὁ κ. Μαυρομαρᾶς, δηλαδὴ εἰς τὰς διατάξεις τὰς ἀφορώσας εἰς τὴν κατ’ οἶκον δόσιν τῶν ὅρκων.

§87Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Καὶ ἐγὼ προτείνω, ἀντὶ τοῦ ὑπουργοῦ, νὰ ὁρκίζηται εἷς ὑπάλληλος, ὁ νομικὸς σύμβουλος.

§88ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Πρέπει νὰ τεθῇ, ὅτι κατὰ τὸ διάστημα τῆς ἡμισείας ὥρας πρέπει νὰ περιμένῃ ὁ ὑπουργὸς τὸν διάδικον.

§89ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι εἶναι μάταιος ὁ ἀγών. Ὡς ἔχει τὸ νομοσχέδιον, ἔχει καλῶς, διότι δὲν βλέπω τί θὰ ὠφεληθῇ ὁ διάδικος, καὶ ἂν δὲν ἦναι παρών· ἐὰν ἔχῃ ἀντιῤῥήσεις, δύναται νὰ τὰς φέρῃ καὶ ἐνώπιον τοῦ δικαστηρίου. Ἐρωτήσεις θὰ κάμῃ ὁ διάδικος πρὸς τὸν ὑπουργόν;

§90ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Τὸ ἑπόμενον ἐδάφιον τοῦ ἄρθρου λέγει: «αἱ γενόμεναι τυχὸν ἀντιῤῥήσεις καταχωρίζονται ἐν τῇ συνταχθησομένῃ ἐκθέσει κλπ.» Ἐννοεῖται, ὅτι ὁ συντάξας τὸ νομοσχέδιον δὲν ἐννοεῖ ν’ ἀποκλείσῃ ἀντιῤῥήσεις δι’ ἄλλου τρόπου γινομένας.

§91ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Καταχωρίζονται αἱ γενόμεναι ἀντιῤῥήσεις κατὰ τὴν στιγμὴν τῆς ὁρκοδοσίας· δὲν ἀποκλείονται αἱ ἄλλαι.

§92ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Πρέπει νὰ σημειωθῇ, ὅτι διὰ τῆς διατάξεως ταύτης δὲν ἀποκλείονται ἀντιῤῥήσεις, δι’ ἄλλου τρόπου γενόμεναι.

§93Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Προτείνω, ἀντὶ τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, νὰ πηγαίνῃ εἰς τὸ δικαστήριον ὁ δικαστικὸς σύμβουλος τοῦ ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν καὶ νὰ δίδῃ τὸν ὅρκον· αὐτὸς εἶναι μᾶλλον ἁρμόδιος.

§94ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διὰ τῆς προτάσεως αὐτῆς καταστρέφεται ἄρδην τὸ νομοσχέδιον· δὲν εἶναι τροπολογία, πρέπει νὰ γείνῃ νέα πρότασις.

§95ΡΑΛΛΗΣ. Ἂν ἐπιμένῃ ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν νὰ μὴ ἀπαλειφθῇ αὐτὸ τὸ ἐδάφιον, παρακαλῶ νὰ δεχθῇ τὴν ἑξῆς τροπολογίαν: «Τὸ χρονικὸν τοῦτο σημεῖον δὲν δύναται νὰ περιλάβῃ διάρκειαν μείζονα τῆς ἡμισείας ὥρας, ἐντὸς τῆς ὁποίας δίδεται ἐγκύρως ὅρκος·» νὰ λείψῃ τὸ «ὁποτεδήποτε.» Ἐὰν δοθῇ ὅρκος εἰς τὰς 10 καὶ 10, ἐγὼ δὲ ἔλθω εἰς τὰς 10 καὶ ¼, ἐνῷ εἶχον χρόνον μέχρι τῆς 10½, ἐγκύρως ἐδώκατε τὸν ὅρκον;

§96ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ διάδικος πρέπει νὰ ἔρχηται εἰς τὴν ὡρισμένην ὥραν, ὅπως καὶ ὁ ὑπουργὸς σήμερον πηγαίνει κατὰ τὴν ὡρισμένην ὥραν· ἡ ἡμίσεια ὥρα εἶναι διὰ τὴν εὐκολίαν τοῦ ὑπουργοῦ.

§97ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Διὰ τὴν εὐκολίαν ὅλων.

§98ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὸ εἶναι τὸ πνεῦμα τοῦ νομοσχεδίου· ἡ ἡμίσεια ὥρα νὰ ἦναι διὰ τὴν εὐκολίαν τοῦ ὑπουργοῦ, διότι, ἐὰν ἔλθῃ ὁ εἰσηγητὴς καὶ φθάσῃ ἡ ὡρισμένη ὥρα, ὁ ὑπουργὸς δύναται νὰ δώσῃ τὸν ὅρκον. Αὐτὸ σᾶς τὸ λέγω καθαρά.

§99Α. ΡΙΚΑΚΗΣ. Νομίζω, ὅτι ἡ τροπολογία, ἡ ὁποία προτείνεται, εἶναι οὐσιωδεστάτη, διότι πρόκειται νὰ ἀποφασίσωμεν περὶ γεγονότων, τὰ ὁποῖα θὰ ἔχωσι σπουδαίας συνεπείας. Μὴ λησμονήσωμεν, ὅτι πρόκειται νὰ εἰσαγάγωμεν ἔκτακτον διαδικασίαν μεταξὺ τοῦ δημοσίου καὶ τῶν διαδίκων, καὶ ἐνῷ εἰσάγομεν τύπον νέον τοῦ νὰ μὴ δίδεται ὁ ὅρκος ἐν τῷ δικαστικῷ καταστήματι, καλοῦμεν τὸν ἀντίδικον τοῦ δημοσίου καθ’ ὡρισμένην ὥραν καὶ ἐν τόπῳ ξένῳ διὰ τὴν ὁρκοδοσίαν. Πρέπει λοιπὸν νὰ ἐξασφαλισθῇ εἰς τὸν ἀντίδικον τὸ μέσον τοῦ νὰ παρασταθῇ καὶ ὑπερασπισθῇ τὰ δίκαιά του. Ὅπως καταστῇ χρήσιμος ἡ ἡμίσεια ὥρα, ἥτις ἐτέθη ὑπὲρ τῶν ἀντιδίκων τοῦ δημοσίου, πρέπει νὰ τροποποιηθῇ τὸ ἄρθρον καὶ νὰ εἴπωμεν, ὅτι καὶ μετὰ τὴν παρέλευσιν τῆς ἡμισείας ὥρας δίδεται ὁ ὅρκος καὶ ἐν ἀπουσίᾳ τοῦ ἀντιδίκου. Τοῦτο εἶναι τὸ ἀληθὲς πνεῦμα τοῦ νόμου, αὐτὸ εἶναι τὸ συμφέρον τῶν διαδίκων, καὶ αὐτὸ παρακαλῶ τὸν ὑπουργὸν νὰ παραδεχθῇ.

§100ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν δέχομαι τίποτε.

§101ΣΥΝΟΔΙΝΟΣ. Κύριε πρόεδρε, νὰ προστεθῇ τὸ ἑξῆς «Ἀπουσιάζοντος ἑνὸς τῶν διαδίκων, ἐγκαίρως δίδεται ὅρκος κατὰ τὴν ἔκπνευσιν τῆς ἡμισείας ὥρας».

§102ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Φέρετε τὴν τροπολογίαν.

§103ΤΖΑΝΕΣ. Δὲν ἔχει πραγματικὸν σκοπὸν, εἴτε ἡμίσεια ὥρα εἴτε μία εἶναι, οὔτε διὰ τὸν διάδικον, οὔτε διὰ τὸ δημόσιον. Πρέπει νὰ ἀφήσωμεν τὸ νομοσχέδιον ὅπως ἔχει, διότι τὴν ὥραν, καθ’ ἣν πρόκειται ὁ ὑπουργὸς νὰ δώσῃ τὸν ὅρκον, εἶναι ἠναγκασμένος νὰ εὑρεθῇ εἰς Ὑπουργικὸν συμβούλιον· τί θὰ πάθωσι τὰ δημόσια συμφέροντα;

§104ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν παθαίνουν τίποτε, διότι ὁ ὅρκος δίδεται τὴν ἄλλην ἡμέραν. (Θόρυβος.)

§105ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ῥάλλης καὶ ὁ κ. Δραγούμης ἐπιμένουν;

§106ΡΑΛΛΗΣ. Μάλιστα.

§107ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τὸ χρονικὸν διάστημα τῆς ἡμισείας ὥρας δὲν δύναται νὰ ἀπαλειφθῇ, διότι ἐτέθη καὶ ὑπὲρ τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν καὶ ὑπὲρ τῶν διαδίκων.

§108ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Καὶ ὑπὲρ τοῦ εἰσηγητοῦ.

§109ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Μάλιστα.—Ὑπὲρ τῶν διαδίκων, διὰ νὰ μὴ ἀναγκάζεται καὶ μένει εἰς τὸ ὑπουργεῖον πλέον τῆς ἡμισείας ὥρας, διότι, ἐὰν δὲν ἐτίθετο χρονικὸν διάστημα, ὁ διάδικος ἠδύνατο νὰ ὑπάγῃ εἰς τὸ ὑπουργεῖον καὶ νὰ περιμένῃ, ὅπως εὐκαιρήσῃ ὁ ὑπουργός· ἠθέλησε λοιπὸν ὁ συντάξας τὸ νομοσχέδιον νὰ ἐξασφαλίσῃ τὸν διάδικον κατὰ τοιαύτης ἀμελείας τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν. Ἀφ’ ἑτέρου δὲ ἠθέλησε νὰ ἐξασφαλίσῃ καὶ τὸ δημόσιον κατὰ τῶν διαδίκων· εἶπεν ἑπομένως, ὅτι, ἐὰν ἐντὸς ἡμισείας ὥρας οἱανδήποτε στιγμὴν δώσῃ τὸν ὅρκον ὁ ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, εἶναι ὁ ὅρκος ἔγκυρος, ἀδιάφορον ἐὰν ἦλθεν ὁ ἀντίδικος ἢ ὄχι, διότι ὤφειλεν ἀπὸ τῆς πρώτης στιγμῆς νὰ ἦναι παρών. Αὐτὸς εἶναι ὁ σκοπὸς τῆς διατάξεως, σκοπὸς ὑπὲρ τοῦ δημοσίου, ἵνα μὴ ὑπάρχῃ ἀκυρότης, εὐθὺς ὡς δίδεται ὁ ὅρκος ἐντὸς ἡμισείας ὥρας, σκοπὸς ὑπὲρ τοῦ διαδίκου, ὅπως μὴ ὁ διάδικος ἦναι ὑποχρεωμένος νὰ περιμένῃ εἰς τὸ ὑπουργεῖον πλέον τῆς ἡμισείας ὥρας, διότι δύναται νὰ ἀναχωρήσῃ κατόπιν, γνωρίζων, ὅτι ὁ ὅρκος, ὅστις ἤθελε δοθῆ κατόπιν, εἶναι ἄκυρος.

§110ΡΑΛΛΗΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§111ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἡ μέχρι τοῦδε συζήτησις ἀποδεικνύει, ὅτι πᾶσα ἐκτροπὴ ἀπὸ τῶν γενικῶν νόμων εἶναι οὐ μόνον δύσκολος, ἀλλὰ καὶ πλήρης κινδύνων. Βλέπετε, ὅτι διὰ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ γεννῶνται προφανεῖς περιπλοκαὶ, τῶν ὁποίων μάτην ζητοῦμεν μετ’ ἀγωνίας τὴν οἰκονομίαν, καὶ φοβοῦμαι μήπως διὰ τῆς παραδοχῆς αὐτοῦ ἐκθέσωμεν εἰς κίνδυνον καὶ τοῦ δημοσίου τὰ συμφέροντα καὶ τῶν ἀντιδίκων του. Οὕτως εἰς τὴν εἰδικὴν ταύτην περίπτωσιν, τὴν ὁποίαν τώρα ἔχομεν ὑπ’ ὄψιν, εἶναι, ἂν ὄχι ἀδύνατον, τοὐλάχιστον δυσχερέστατον νὰ ἐπιτύχωμεν ὅ,τι ζητοῦμεν. Ἐὰν ἐντὸς ἡμισείας ὥρας ὁ ὑπουργὸς δὲν δώσῃ τὸν ὅρκον, ἀπέρχεται ὁ διάδικος, λέγουσι, χωρὶς νὰ ἔχῃ νὰ πάθῃ τίποτε. Ἀλλὰ τίς θὰ βεβαιώσῃ τὴν πάροδον τῆς ἡμισείας ὥρας;

§112ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ὁ εἰσηγητής.

§113ΜΙΛΗΣΗΣ. Γνωρίζετε πόσον δύσκολος εἶναι ἡ ἐξακρίβωσις τῆς ὥρας. Διατί, κύριοι, δὲν λαμβάνομεν τὰ πράγματα ὡς ἔχουσιν; Εἶναι γνωστὸν, ὅτι ὁ ὑπουργὸς θὰ ἐρωτήσῃ τὴν ὑπηρεσίαν ἀπὸ αὐτὴν θὰ λάβῃ τὰς ἀναγκαίας πληροφορίας, καὶ κατόπιν τῶν πληροφοριῶν τούτων θέλει δώσει τὸν ὅρκον. Ἀντὶ λοιπὸν νὰ ἐπιφορτίσωμεν τὸν ὑπουργὸν ὡς ἀντιπρόσωπον τοῦ δημοσίου νὰ δίδῃ ἑκάστοτε ὅρκον, δὲν εἶναι καὶ φυσικώτερον καὶ ἀκινδυνώτερον καὶ πρὸς τὸν ὅρκον συμφωνότερον νὰ ἐπιφορτίσωμεν τὸν δικαστικὸν σύμβουλον, ὅστις γνωρίζει ἀκριβέστατα τὴν ὑπόθεσιν, διότι αὐτὸς τὴν διευθύνει, ἵνα δώσῃ τὸν ἐπαχθέντα ὅρκον, καὶ νὰ ἀφήσωμεν ἰσχυούσας ὅλας τὰς διὰ τὴν ὁρκοδοσίαν κειμένας διατάξεις ἐν τῇ πολιτικῇ δικονομίᾳ, αἵτινες ἐξασφαλίζουσι τὰ συμφέροντα τοῦ δημοσίου καὶ τοῦ ἀντιδίκου του; Ὁ ὀρθὸς λόγος ὁδηγεῖ πολλάκις εἰς τὴν ἐξεύρεσιν τῆς ἀληθείας περισσότερον ἢ αἱ εἰδικαὶ γνώσεις. Ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Καλαβρύτων δὲν εἶναι νομομαθὴς, δὲν ἔχει νομικὰς γνώσεις, καὶ ἐντούτοις μὲ τὸν φυσικόν του νοῦν σκεπτόμενος ἀνεῦρε τὴν ἀλήθειαν. Ὑποστηρίζω λοιπὸν τὴν πρότασίν του καὶ νομίζω, ὅτι, ἐὰν ἤδη δὲν καλῆται ἡ Βουλὴ νὰ τὴν ψηφίσῃ ὡς τροπολογίαν τοῦ ἄρθρου, τοὐλάχιστον κατὰ τὴν ψηφοφορίαν τοῦ συνόλου δύναται, ἔχουσα ὑπ’ ὄψιν τὴν πρότασιν τοῦ κ. Πετιμεζᾶ, νὰ μὴ δεχθῇ τὸ νομοσχέδιον, ἀλλὰ νὰ ἐπιφυλαχθῇ νὰ λύσῃ τὴν δυσκολίαν ἀκολούθως, καθ’ ὃν προτείνει τρόπον ὁ ἔντιμος τῶν Καλαβρύτων βουλευτής.

§114ΚΑΣΙΜΑΤΗΣ. Ἡ τροπολογία, ἣν προτείνει ὁ κ. Σ. Πετιμεζᾶς διὰ τοῦ κ. Μίληση, εἶναι ἀπαράδεκτος, διότι τείνει εἰς τὸ ν’ ἀπαλλάξῃ τὸν ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν ἀπὸ δύο εὐθύνας, ἀπὸ τὴν εὐθύνην τοῦ ὅρκου, καὶ ἀπὸ τὴν τῆς ἐπιορκίας. Τὸ πολίτευμα δι’ ἀμφότερα ταῦτα κατέστησεν ὑπεύθυνον αὐτὸν τὸν ὑπουργὸν, καὶ οὐδεὶς νόμος δύναται νὰ μεταθέσῃ τὴν εὐθύνην αὐτοῦ εἰς τὸν δικαστικὸν σύμβουλον.

§115ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐνδέχεται νὰ ἦναι καὶ ὀρθὴ καὶ δικαία ἡ πρότασις τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ Ἑρμιονίδος, ἀλλὰ δὲν πρόκειται σήμερον περὶ αὐτῆς καθ’ ὅλου. Τὸ πρόσωπον, τὸ ὁποῖον ὀφείλει νὰ δίδῃ τὸν ὅρκον, εἶναι ὁ ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν κατὰ τοὺς κειμένους νόμους· ζητεῖ δὲ ὁ ὑπουργὸς εὐκολίαν τινὰ, διὰ νὰ μὴ γίνηται ἐκπρόθεσμον τὸ δημόσιον καὶ καταστρέφωνται συμφέροντα τοῦ δημοσίου, καὶ περὶ τούτου καλεῖται ἡ Βουλὴ νὰ ἀποφασίσῃ. Καθ’ ὅσον δ’ ἀφορᾷ τὸ ἄλλο ζήτημα, ἐὰν πρέπῃ νὰ δίδῃ τὸν ὅρκον ἄλλο πρόσωπον, αὐτὸ εἶναι ἀντικείμενον, τὸ ὁποῖον δύναται νὰ συζητηθῇ. Ἡ πρότασις εἶναι αὐτοτελὴς καὶ ἀνεξάρτητος. Παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ παραδεχθῇ τὸ νομοσχέδιον ὅπως ἔχει· ἄλλως νὰ τὸ ἀποῤῥίψῃ.

§116ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ. Ὁ ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν εἶναι ἐκεῖνος, ὅστις διαχειρίζεται καὶ διευθύνει τὰς ὑποθέσεις τοῦ δημοσίου. Αὐτὸς εἶναι ὁ διάδικος ὡς ἀντιπρόσωπος τοῦ δημοσίου· θὰ ἀνατρέψωμεν δὲ ὅλας τὰς διατάξεις τῆς πολιτικῆς δικονομίας, ἐὰν παραδεχθῶμεν νὰ δίδῃ τὸν ὅρκον ὁ δικαστικὸς σύμβουλος, διότι τότε θὰ ὑπεισάξωμεν εἰς τὴν θέλησιν τοῦ ὑπουργοῦ πρόσωπον ἀλλότριον, ξένον. Ὁ ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἐγείρει τὰς δίκας, διεξάγει αὐτάς ἐὰν ἐξαρτήσωμεν ὅλην αὐτὴν τὴν ἐνέργειαν ἀπὸ τὸν ὅρκον, τὸν ὁποῖον θὰ δώσῃ τρίτον πρόσωπον, θὰ ἐπιφέρωμεν τὴν παρέμβασιν αὐτοῦ τοῦ προσώπου ἐντὸς τῶν ἔργων καὶ τῶν καθηκόντων τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν. Ἄλλως τε εἶναι ὅλως παράκαιρον αὐτὸ, διότι πρόκειται νὰ ψηφισθῇ ὁ τύπος, διὰ τοῦ ὁποίου θὰ δίδῃ τὸν ὅρκον.

§117ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ὀφείλομεν νὰ ἐξασφαλίσωμεν ἀμφότερα τὰ συμφέροντα.

§118ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Μὴ ἔχετε ἀμφιβολίαν, ὅτι προστατεύονται καὶ τοῦ διαδίκου τὰ συμφέροντα. Ὁ κ. Τρικούπης σᾶς εἶπεν, ὅτι καὶ ὑπὲρ τοῦ διαδίκου εἶναι τὸ νομοσχέδιον, διότι δὲν εἶναι ἠναγκασμένος νὰ περιμένῃ.

§119ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπεβλήθησαν 3 τροπολογίαι ὑπὸ τοῦ κ. Ῥικάκη, ὑπὸ τοῦ κ. Συνοδινοῦ καὶ ὑπὸ τοῦ κ. Χατζοπούλου.

§120ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Θαυμάζω, κύριοι, πῶς νομικοὶ ἄνθρωποι κάμνουν τοιαύτας ἐνστάσεις. Σήμερον ὁ ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἐμφανισθῇ εἰς τὸ δικαστήριον ἀπὸ τῆς 10 μέχρι τῆς 1 ὥρας μετὰ μεσημβρίαν, καὶ ὁ ἀντίδικος εἶναι ὑποχρεωμένος νὰ περιμένῃ τρεῖς ὥρας ὁλοκλήρους, ἐνῷ τώρα θὰ περιμείνῃ μόνον ἡμίσειαν ὥραν.

§121ΡΑΛΛΗΣ. Οἱ δικηγόροι δύνανται νὰ περιμένωσιν εἰς τὸ δικαστήριον, διότι ἔχουσι καὶ ἄλλας ὑποθέσεις· ἀλλ’ ὅταν ἔχωσιν ἄλλας ὑποθέσεις, δὲν ἠμποροῦν νὰ μένωσιν εἰς τὸ ὑπουργεῖον. Δὲν ἐκτίθενται δὲ τὰ συμφέροντα τοῦ δημοσίου, διότι δὲν πρόκειται ἢ νὰ ἐξέλθῃ ὁ ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἀπὸ τὴν αἴθουσάν του.

§122ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀποσύρετε, κύριε Συνοδινὲ, τὴν τροπολογίαν σας;

§123ΣΥΝΟΔΙΝΟΣ. Τὴν συγχωνεύω εἰς τὴν τοῦ κ. Ῥικάκη.

§124ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Χατζόπουλος ἐπιμένει;

§125ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπειδὴ δὲν ἤκουσα τὴν τροπολογίαν τοῦ κ. Ῥικάκη, ἐπιμένω.

§126ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν τροπολογίαν τοῦ κ. Χατζοπούλου, ἔχουσαν οὕτω, μετὰ τὰς λέξεις «τῆς ἡμισείας ὥρας» νὰ προστεθῶσιν αἱ λέξεις «παρελθούσης τῆς ὁποίας, δίδεται ὁ ὅρκος καὶ ἐν ἀπουσίᾳ τοῦ διαδίκου» παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται ὀλίγοι.) Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν τροπολογίαν τοῦ κ. Ῥικάκη, ἔχουσαν οὕτω· μετὰ τὰς λέξεις «μείζονα τῆς ἡμισείας ὥρας» νὰ προστεθῇ «κατὰ τὸ διάστημα τῆς ὁποίας ὁ εἰσηγητὴς περιμένει ἐν τῷ ὑπουργείῳ» ἐν τέλει «καὶ ἐγκαίρως ἐμφανισθεὶς ὁ ἀντίδικος» «ὁποτεδήποτε ἐντὸς τοῦ αὐτοῦ διαστήματος ἐμφανισθῇ,» παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται ὀλίγοι.) Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη.

§127ΤΙΝΕΣ. Τἀνάπαλιν.

§128ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ μὴ παραδεχόμενοι τὴν τροπολογίαν τοῦ κ. Ῥικάκη παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται πλεῖστοι.) Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον.)

§129ΡΑΛΛΗΣ. Αὐτὸ εἶναι τὸ ἔπακρον τῆς ἀδικίας, νὰ θέλητε νὰ περιμένῃ ὁ διάδικος ἡμίσειαν ὥραν, ὁ δὲ ὑπουργὸς νὰ εἴπῃ κατόπιν ἂς μείνῃ δι’ αὔριον. Πρέπει νὰ ἐννοήσητε, ὅτι οἱ ἀντιπρόσωποι τῶν διαδίκων εἶναι δικηγόροι καὶ δὲν δύνανται νὰ περιμένωσιν ἡμίσειαν ὥραν πάλιν νὰ ξαναέλθουν. Ἐγὼ τουλάχιστον αὐτὸ τὸ ἀποκρούω.

§130ΚΑΣΙΜΑΤΗΣ. Ἐξακολουθῶ, κύριοι, ἀπὸ τὸ σημεῖον ἐκεῖνο, εἰς τὸ ὁποῖον κατέληξεν ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀττικῆς βουλευτής. Ἡ διάταξις αὕτη ἡ τελευταία ἐπισφραγίζει τῷ ὄντι ὅσα εἶπον περὶ τοῦ ἀκαταλλήλου τοῦ νόμου· ἀναγκάζομαι δὲ νὰ ἀπαντήσω εἰς τὸν βουλευτὴν Τήνου, ὅστις εἶπεν, ὅτι ἡ δημοσιότης ὑπάρχει, διότι παρίσταται ὁ ἀντίδικος τοῦ δημοσίου, καὶ ν’ ἀποδείξω εἰς αὐτὸν, ὅτι διὰ τοῦ προτεινομένου νόμου προσβάλλεται θεμελιώδης ἀρχὴ τοῦ συνταγματικοῦ νόμου, καὶ ὅτι ἐντεῦθεν προέρχονται πάντα τὰ ἄτοπα, περὶ ὧν ἔκαμον λόγον οἱ ἀξιότιμοι βουλευταί· διότι ἑνὸς ἀτόπου δοθέντος, μύρια ἕπονται. Τὰ ἄτοπα ταῦτα προέρχονται, διότι παρεβιάσαμεν τὴν δημοσιότητα, τὴν ὁποίαν ἀπαιτεῖ ὁ πολιτισμός. Σᾶς λέγει ὁ κ. Μαυρομαρᾶς, ὅτι καλεῖται καὶ ὁ ἀντίδικος, ἀλλὰ δημοσιότης εἶναι, ὅταν ὑπάρχῃ ἀκροατήριον, καὶ τοιοῦτον ἀκροατήριον εἰς τὸ ὑπουργεῖον δὲν δύναται νὰ ὑπάρξῃ. Μετὰ τοῦ δημοσίου δύνανται νὰ ἔχωσι δίκην κάτοικοι ἐπαρχιῶν, οἱ ὁποῖοι πολλάκις δὲν ἔχουν ἀνάγκην νὰ διορίσωσι δικηγόρον, ἵνα παρασταθῇ εἰς τὴν ὁρκοδοσίαν, διότι ἐξασφαλίζονται ἐκ τῆς δημοσιότητος, ἥτις ὑπάρχει μόνον ἐνώπιον τῶν δικαστηρίων. Ἰδίως, προκειμένου περὶ δόσεως ὅρκου, ἡ δημοσιότης εἶναι ἀπαραίτητος, διότι τὸ Σύνταγμα προέβλεψε περὶ αὐτοῦ καὶ διέταξε νὰ δίδηται συνεπεία ἀποφάσεως, ἄρα καὶ δημοσίᾳ, καὶ οὐχὶ ἐν τῷ κρυπτῷ καὶ παραβύστῳ τοῦ ὑπουργείου.—Ἰδοὺ, κύριοι, διατί ἀδυνατοῦσιν οἱ συνάδελφοι ν’ ἀναπληρώσωσι τὸ κενὸν, ὃ ἀφίνει τὸ νομοσχέδιον διὰ τῆς παραβιάσεως τῆς ἀρχῆς τῆς δημοσιότητος· ἀλλ’ ἡ τελευταία διάταξις αὐτοῦ, ἡ ὑποχρεοῦσα τὸν ἀντίδικον τοῦ δημοσίου νὰ μεταβαίνῃ εἰς τὸ ὑπουργεῖον δὶς καὶ τρὶς ἄνευ ἀποτελέσματος; Ἡ διάταξις αὕτη εἶναι τυραννικὴ, διότι, ἐνῷ ἀναγνωρίζομεν τὸ δικαίωμα εἰς τὸν διάδικον νὰ παρευρεθῇ εἰς τὴν ὁρκοδοσίαν, τῷ κλείομεν τὴν θύραν καὶ ἀπαγορεύομεν τὴν δημοσιότητα, ἥτις εἶναι ἡ βάσις πάσης ἐλευθέρας πολιτείας. Παρακαλῶ λοιπὸν τὴν Βουλὴν νὰ μὴ δεχθῇ νὰ γείνῃ τοιαύτη προσβολὴ τῆς δημοσίας τάξεως εἰς τὴν Ἑλλάδα.

§131ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Κύριε πρόεδρε, δὲν εἶμαι ἐναντίος τοῦ νομοσχεδίου· ἐννοῶ κάλλιστα, ὅτι εἰς πολυάσχολον ὑπουργὸν δύναται ἄνευ ἀτόπου νὰ ἐπιτραπῇ ὑπὸ τοῦ νόμου νὰ ὁρκίζηται ἐν τῷ ὑπουργείῳ· ἀλλὰ τοῦτο δὲν ἠμπορῶ νὰ ἐννοήσω, πῶς ὁ μὲν ὑπουργὸς ὡς ἀντιπρόσωπος τοῦ δημοσίου ἀσφαλίζεται κατὰ τῆς ὑποκλοπῆς τῆς ἐπιδόσεως ἢ τῆς ἰδίας αὑτοῦ ἀμελείας, εἰς δὲ τὸν ἰδιώτην, τὸν ἀντίδικον τοῦ δημοσίου, οὐδεμία παρέχεται βοήθεια οὔτε κατὰ τῆς ὑποκλοπῆς, οὔτε κατὰ τῆς ἰδίας ἀμελείας. Τοιουτοτρόπως, κύριε πρόεδρε, καταστρέφεται ἡ μεταξὺ τῶν διαδίκων ἰσότης, διότι ὁ μὲν ἀντίδικος τοῦ δημοσίου κηρύττεται ἔκπτωτος, ἂν δὲν ὁρκισθῇ κατὰ τὴν τεταγμένην ἡμέραν, τὸ δὲ δημόσιον, ἂν δὲν ὁρκισθῇ κατὰ τὴν προθεσμίαν ὁ ὑπουργὸς, ὅστις ὁρκίζεται κατ’ οἶκον, οὐδὲν ἀπόλλυσι δικαίωμα. Διὸ ἀντιτάσσομαι μεθ’ ὅλης μου τῆς δυνάμεως κατὰ τῆς διατάξεως τοῦ ἄρθρου 3 τοῦ νομοσχεδίου.

§132ΡΑΛΛΗΣ. Εἶναι βδελυρὰ ἡ διάταξις.

§133ΦΛΟΓΑΪΤΗΣ. Δὲν βλέπω, κ. πρόεδρε, καὶ τὸν λόγον τῆς διατάξεως αὐτῆς. Βεβαίως ὁ ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ἐπειδὴ τῷ ὄντι ἔχει πολλὰς δίκας τὸ δημόσιον, ἐδικαιοῦτο νὰ ζητήσῃ νὰ γίνηται ἡ ὁρκωμοσία ἐντὸς τοῦ καταστήματος τοῦ ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν, διότι τῷ ὄντι παρέχει πολλὰς δυσκολίας εἰς τὸν ὑπουργὸν ἡ ἑκάστοτε μετάβασις αὐτοῦ εἰς τὸ δικαστήριον. Σημειωτέον δὲ, ὅτι ὁ μὲν ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἔχει πλείστας ἀσχολίας, πολὺ πλείονας παντὸς ἄλλου ὑπουργοῦ, αἱ δὲ δίκαι τοῦ δημοσίου εἶναι τῷ ὄντι πολλαὶ, καὶ αἱ πλεῖσται αὐτῶν καταλήγουσιν εἰς τὴν ἐπαγωγὴν ὅρκων εἰς τὸν ἀντιπροσωπεύοντα τὸ δημόσιον ὑπουργόν. Ἀλλ’ ἂν τὸ ψηφισθὲν μέρος τοῦ νομοσχεδίου, καθ’ ὃ ὁ ὑπουργὸς ὁρκίζεται ἐντὸς τοῦ καταστήματος, ἔχῃ καλῶς, τὸ 3 ὅμως ἄρθρον, καθ’ ὃ δύναται ὁ ὑπουργὸς νὰ ἀναβάλῃ τὴν ὁρκοδοσίαν εἰς ἄλλην ἡμέραν, εἶναι παντάπασιν ἀδικαιολόγητον. Πόθεν καὶ διατί τὸ δικαίωμα τοῦτο ὑπὲρ τοῦ δημοσίου; Τίνα λόγον ἔχει τοῦτο; Αὐτὸ εἶναι καταπιεστικώτατον.

§134ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ κύριοι Δραγούμης, Ῥάλλης καὶ Φλογαΐτης προτείνουσι τὴν ἀπάλειψιν τοῦ ἄρθρου. (Ἀποῤῥίπτεται δι’ ἀναστάσεως ἡ ἀπάλειψις, γίνονται δὲ δεκτὰ τὰ ἄρθρα 3–5.)

§135ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρὸ τῆς ψηφίσεως τοῦ συνόλου ἔχομεν τὴν τροπολογίαν τοῦ κ. Πετιμεζᾶ, ἥτις κατ’ ἐμὲ εἶναι αὐτοτελὴς πρότασις νόμου.

§136Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἡ τροπολογία, ἥτις ἀνεγνώσθη, εἰσάγει ἄλλο σύστημα εἰς ἀντικατάστασιν τοῦ νῦν ἰσχύοντος, ἀντὶ ἐκείνου, τὸ ὁποῖον ἐπρότεινε τὸ ὑπουργεῖον διὰ τοῦ νομοσχεδίου. Ἑπομένως εἶχε δίκαιον ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν νὰ παρατηρήσῃ, ὅτι, ἀφοῦ ἐπεψηφίσθησαν τὰ δύο πρῶτα ἄρθρα τοῦ νομοσχεδίου, δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ προβῇ ἡ Βουλὴ εἰς τὴν ψήφισιν τῆς τροπολογίας. Μοὶ ἐφάνη μάλιστα, ὅτι ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν δὲν ἐδυσκολεύετο παντάπασι ν’ ἀποδεχθῇ τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον ὡς τροπολογία εἰσάγεται, ἐγκαταλείπων τὸ τοῦ νομοσχεδίου.

§137ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι.

§138ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐγὼ συμφωνῶ μετὰ τοῦ συστήματος, τὸ ὁποῖον ἡ τροπολογία εἰσάγει· νομίζω δὲ, ὅτι τὸ σύστημα, τὸ εἰσαχθὲν διὰ τοῦ νομοσχεδίου, μεταβάλλει τὴν καθεστῶσαν νομοθεσίαν καὶ δὲν παρέχει ὅλας τὰς ἐγγυήσεις, τὰς ὁποίας ἐπιδιώκει ὁ κ. ὑπουργὸς διὰ τοῦ νομοσχεδίου. Διὰ τοῦτο παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ συναινέσῃ νὰ μὴ παραδεχθῶμεν τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου, καὶ νὰ προβῶμεν εἰς τὴν συζήτησιν τῆς τροπολογίας.

§139ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ κυβέρνησις δὲν εἶναι σύμφωνος ν’ ἀναβληθῇ ἡ ἐπιψήφισις τοῦ συνόλου.

§140ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Διὰ τελευταίαν φορὰν ἐφιστῶ τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς, καὶ πρὸ πάντων τῶν βουλευτῶν δικηγόρων, νὰ λάβουν τὰ μέτρα των κατὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου, διότι τὰ συμφέροντά των ὡς ἐνδιαφερομένων καὶ ὡς δικηγόρων θὰ παραβλαφθοῦν οὐσιωδῶς. Τὸ νομοσχέδιον, ἐκτὸς τῆς καινοτομίας ὡς πρὸς τὸν ὅρκον, καθιεροῖ τὴν ἄνευ εὐθύνης ὁρκοδοσίαν τοῦ ἀντιπροσώπου τοῦ δημοσίου. Διὰ νὰ ἔχῃ πραγματικότητα ὁ ὅρκος, ἁρμόζει εἰς τὸν σύμβουλον νὰ δώσῃ τὸν ὅρκον, ὁ ὁποῖος εἶναι ἐν γνώσει τῆς ὑποθέσεως. Ἀλλὰ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ἀποδεικνύεται ἐξ αὐτῆς τῆς ὄψεως τοῦ κοινοβουλίου καὶ ἐκ τῆς ἀνησυχίας, τὴν ὁποίαν ἤγειρεν, ὅτι δὲν εἶναι ὡριμασμένον· διὰ τοῦτο παρακαλῶ ν’ ἀναβληθῇ εἰς ὡριμοτέραν σκέψιν.

§141Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐγὼ ἐνόμισα, ὅτι τὰ συμφέροντα τῶν διαδίκων, εὑρίσκουν τὴν ἀμοιβαίαν ὑπεράσπισιν, ὅταν ἡ διαδικασία τελῆται ἐνώπιον τοῦ τακτικοῦ δικαστηρίου ἐπὶ ἴσοις δικαιώμασιν. Ἐνόμισα λοιπὸν, ὅτι πρέπει, ἀντὶ τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, νὰ παρίσταται ὁ νομικὸς σύμβουλος ἐνώπιον τοῦ δικαστηρίου, διότι ἐννοῶ ποίαν βαρύτητα θὰ ἔχῃ ὁ ὅρκος τοῦ ὑπουργοῦ, ὁ ὁποῖος λαμβάνει τὰς ἐμπνεύσεις ἀπὸ τὸν νομικὸν σύμβουλον. Ἑπομένως νομίζω, ὅτι ἡ Βουλὴ θ’ ἀποῤῥίψῃ ἐν συνόλῳ τὸ νομοσχέδιον, καὶ θὰ παραδεχθῇ τὴν τροπολογίαν, καθ’ ἣν θὰ δίδῃ τὸν ὅρκον ὁ ὑπουργικὸς σύμβουλος.

§142ΜΙΛΗΣΗΣ. Δηλαδὴ, κύριε Πρόεδρε, ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον θέλει νὰ εἴπῃ ὁ προαγορεύσας, τοῦ ὁποίου ὑποστηρίζω τὴν πρότασιν, εἶναι, ὅτι ἡμεῖς φρονοῦμεν ἀδιστάκτως, ὅτι ἡ μόνη θεραπεία ἡ λογικὴ εἶναι ἐκείνη, ἣν ἐπενόησεν ὁ προαγορεύσας, καὶ διὰ τοῦτο ἡμεῖς θὰ ψηφίσωμεν κατὰ τοῦ συνόλου τοῦ νομοσχεδίου.

§143Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Κύριε πρόεδρε, δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ εἴπω ἐγὼ, ὅτι ὁ ἀντιπρόσωπος τοῦ δημοσίου εἶναι ὁ ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, καὶ ὅτι ὁ ὅρκος ὁ διδόμενος παρ’ αὐτοῦ παρέχει μίαν ἔτι ἐγγύησιν. Ἀλλ’ ἐκεῖνο, ὅπερ ἠνάγκασε τὸ Ὑπουργεῖον νὰ εἰσαγάγῃ τὸ νομοσχέδιον, εἶναι, ὅτι ὁ ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν εἶναι καθ’ ἑκάστην ἠναγκασμένος νὰ παρευρίσκεται εἰς ὅλα τὰ δικαστήρια, καὶ διὰ τοῦτο εἰσήγαγε τὸ νομοσχέδιον, ὅπως ἀπαλλαχθῇ τῆς ὑποχρεώσεως αὐτῆς καὶ ἀφιερώσῃ τὰς ὥρας αὐτοῦ εἰς τὴν ὑπηρεσίαν. Τί λέγουν οἱ κύριοι τώρα; ἀφαιρέσατε τὴν ὑποχρέωσιν αὐτὴν ἀπὸ τὸν ὑπουργὸν καὶ ἀναθέσατέ την εἰς τὸν νομικὸν Σύμβουλον. Ἀλλ’ ὁ σύμβουλος ἔχει ἀσχολίαν πολὺ περισσοτέραν τῆς τοῦ ὑπουργοῦ, διότι ἐκτὸς τοῦ ὅτι πρέπει νὰ ἐποπτεύῃ ἐφ’ ὅλων τῶν ἐκκρεμῶν δικῶν καὶ ὑποθέσεων τοῦ δημοσίου, ἔχει ἀκόμη τὴν ὑποχρέωσιν ν’ ἀποφαίνηται ἐπὶ ὅλων τῶν ἀναφυομένων ζητημάτων εἰς ὅλους τοὺς κλάδους τῆς ὑπηρεσίας. Ἐὰν ἀφαιρέσητε λοιπὸν τὸν Σύμβουλον ἀπὸ τὴν κυρίαν αὐτοῦ ὑπηρεσίαν καὶ ἀπασχολήσητε αὐτὸν ἐπὶ ὥρας εἰς τὰ δικαστήρια, τότε θὰ ἦσθε ἠναγκασμένοι νὰ διορίσητε νέον νομικὸν Σύμβουλον. Διὰ τοῦτο, μετὰ τὴν ἀπάλειψιν μάλιστα τοῦ ἄρθρου 3, λέγω, ὅτι τὸ νομοσχέδιον πρέπει νὰ ψηφισθῇ.

§144ΡΙΚΑΚΗΣ. Κύριε πρόεδρε, προκειμένου νὰ ψηφισθῇ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον θὰ διευκολύνῃ τὴν ἐκτέλεσιν μιᾶς διατάξεως τῆς πολιτικῆς δικονομίας, νομίζω, ὅτι μᾶς εἶναι ἐπιτετραμμένον νὰ ὑποβάλωμεν διαφόρους σκέψεις· προκειμένου ὅμως ν’ ὑποστηρίξωμεν πρότασιν, ἡ ὁποία ἀντίκειται εἰς τὰς ἀρχὰς τῆς δικονομίας, νομίζω, ὅτι τοῦτο εἶναι ἄξιον μεγαλειτέρας σκέψεως, καὶ πρέπει νὰ ἤμεθα εἰς τοῦτο δυσκολώτεροι. Ἡ ὑποβαλλομένη πρότασις ἀντίκειται εἰς τὰς ἀρχὰς τῆς πολιτικῆς δικονομίας· διότι ἡ δικονομία ὑποθέτει, ὅτι ὁ διάδικος, ἐν ὀνόματι τοῦ ὁποίου εἰσάγεται ἡ δίκη, εἶναι ὑποχρεωμένος εἰς τὴν ἀπόδειξιν τῶν ἰσχυρισμῶν του, εἰς δικαστικὴν ὁμολογίαν καὶ εἰς δικαστικὸν ὅρκον. Ἅμα παραδεχθῆτε, ὅτι ἄλλο πρόσωπον παρὰ τὸ ἀντιπροσωπεῦον τὸ δημόσιον δύναται νὰ προβῇ εἰς ἔνδικον μέσον, δύναται νὰ δώσῃ δικαστικὴν ὁμολογίαν, ἢ νὰ ὀμόσῃ τὸν ὅρκον, τότε μεταβάλλετε ἐντελῶς τὰς ἀρχὰς τῆς πολιτικῆς δικονομίας, διότι ὁ νόμος ὑποθέτει, ὅτι ὁ ὅρκος, ὁ ὁποῖος ἐπιβάλλεται πρὸς ἀπόδειξιν ἢ πρὸς ἀπόκρουσιν τῆς ἀγωγῆς, πρέπει νὰ ἐπιβάλληται εἰς ἐκεῖνον, ἐν ὀνόματι τοῦ ὁποίου εἰσάγεται ἡ δίκη, καὶ ὅστις εἶναι ὁ κύριος διάδικος. Ἐὰν ἤθελε γείνει ἡ μεταβολὴ, ὅτι πρέπει νὰ εἰσάγηται ἡ δίκη ἐν ὀνόματι τοῦ συμβούλου ὡς ἀντιπροσώπου τοῦ δημοσίου, τότε ἤθελον τὸ ἐννοήσει, ἀλλ’ ὁ ὑπουργὸς εἶναι ὁ νόμιμος ἀντιπρόσωπος τοῦ δημοσίου ὀφείλων εὐθύνην. Διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι ἡ πρότασις αὕτη δὲν δύναται νὰ ὑποστηριχθῇ, καὶ ἑπομένως, μολονότι δὲν ἐγένετο δεκτὴ ἡ τροπολογία μου, δὲν δύναμαι ν’ ἀποδεχθῶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου.

§145ΡΑΛΛΗΣ. (Ὅρα Παράρτημα.)

§146ΑΡ. ΟΙΚΟΝΟΜΟΣ. Δὲν εἶχον, κύριε Πρόεδρε, σκοπὸν νὰ ὁμιλήσω· ἀλλ’ ἐπειδὴ συμβαίνει νὰ ἦμαι καὶ ἐγὼ νομικὸς, δὲν πρέπει νὰ ἀποτελέσω ἐξαίρεσιν μεταξὺ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι τόσα ἐλάλησαν. Ἀντὶ παντὸς λόγου, ἠδυνάμην νὰ ὑποβάλω ἐνώπιον τῆς Βουλῆς τροπολογίαν, ἡ ὁποία κατὰ τὸ αὐστηρὸν μὲν κοινοβουλευτικὸν δίκαιον δὲν εἶναι τροπολογία, ἀλλὰ τὴν ἀνακοινῶ, διὰ νὰ ἀποδείξω εἰς τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, ὅτι ἠδύνατο νὰ ἀκολουθήσῃ ἄλλην ὁδὸν, ἡ ὁποία θὰ ἦτο ἀδιαφιλονεικήτως ἡ εὐθυτέρα· π. χ. ἐὰν τὸ νομοσχέδιον, ἀντὶ ὅλων αὐτῶν τῶν περιστροφῶν, αἱ ὁποῖαι τοσοῦτον ἐσκανδάλισαν καὶ δικηγόρους ἔτι, περιελάμβανε τὰ ἑξῆς ὀλίγα: «Ὄλοι οἱ εἰς τὸν ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν ὑπὸ τῶν δικαστηρίων ἐπιβαλλόμενοι ὅρκοι δίδονται ἐνώπιον τῶν ἐν Ἀθήναις Ἐφετῶν τὴν πρώτην δικάσιμον τοῦ μετὰ τὴν κοινοποίησιν τῆς ἀποφάσεως μεθεπομένου μηνός.» Τοιουτοτρόπως θὰ ἐτελείονε πᾶσα δυσκολία, διότι ὁ κ. ὑπουργὸς ἤθελε γνωρίζει πότε ἔπρεπε νὰ ἦναι ἕτοιμος νὰ δώσῃ τὸν ὅρκον, θὰ συνεκεντρώνετο ἡ δόσις πολλῶν, καὶ θὰ ἐλειτούργει ἡ ἁπλουστέρα τῳόντι ἐπὶ τοῦ ἐπασχολοῦντος ἡμᾶς θέματος τακτική.

§147ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ἐρωτήσω τὴν Βουλήν.

§148ΜΙΛΗΣΗΣ. Κύριε πρόεδρε, κατὰ τὸν κανονισμὸν, πρέπει ν’ ἀναβληθῇ ἡ ψήφισις τοῦ συνόλου, ὅπως συναρμολογηθῇ τὸ νομοσχέδιον.

§149ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Δὲν ἐγένετο τροποποίησίς τις, ἵνα χρήζῃ συναρμολογήσεως.

§150ΠΡΟΕΔΡΟΣ. «Κατὰ τὸν κανονισμὸν τὸ συναρμολογηθὲν σχέδιον τυποῦται καὶ διανέμεται εἰς τοὺς βουλευτὰς πρὸ τῆς ἡμέρας τῆς νέας συζητήσεως, ἐκτὸς ἐὰν ἡ Βουλὴ συναινέσῃ εἰς τὴν ἄνευ προηγουμένης τυπώσεως συζήτησιν.» Συναινεῖ λοιπὸν ἡ Βουλὴ εἰς τὴν ἄνευ τυπώσεως συζήτησιν;

§151ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα. (Γίνεται δι’ ἀναστάσεως δεκτὸν τὸ σύνολον.)

§152ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγκρίνει ἡ Βουλὴ νὰ θεωρηθῇ κατεπεῖγον τὸ νομοσχέδιον περὶ πολιτογραφήσεως ἀλλοδαπῶν;

§153ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§154Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Εἶμαι ὑπὲρ τοῦ νομοσχεδίου, ἀλλ’ αὐτὸ εἶναι ζήτημα κανονισμοῦ. Ἐὰν θέλῃ ἡ Βουλὴ νὰ καθιερώσῃ τὴν ἀρχὴν, ὅτι νομοσχέδιόν τι, πρὶν τυπωθῇ, δύναται νὰ ψηφισθῇ εἰς πρώτην συζήτησιν, ὅταν δὲν ὑπάρχῃ οὐδεμία ἀντίῤῥησις, τότε μάλιστα. Ἅμα ὅμως ὑπάρξῃ ἀντίῤῥησίς τις, πρέπει ν’ ἀναβληθῇ.

§155ΡΑΛΛΗΣ. Ἡ παρατήρησις αὕτη εἶναι ὀρθοτάτη, διότι ἡ σήμερον ἐπ’ ἀγαθῷ καθιέρωσις τοιαύτης ἀρχῆς θὰ βλάψῃ ἴσως αὔριον.

§156ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Νὰ μείνῃ διὰ αὔριον.

§157ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἂς τυπωθῇ καὶ ἂς συζητηθῇ αὔριον. Παρακαλῶ δὲ ἵνα τυπωθῇ καὶ τὸ περὶ ξένων ἀξιωματικῶν, διότι θὰ παρακαλέσωμεν τὴν Βουλὴν, ἐὰν ἐγκρίνῃ, νὰ συζητηθῇ καὶ αὐτὸ αὔριον.

§158ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ τυπωθῶσιν ἀμφότερα καὶ θὰ ἐγγραφῶσιν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν τῆς αὔριον.

§159ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Τὰ ναυτικὰ νομοσχέδια διατί δὲν τυποῦνται;

§160ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὰ περὶ τοῦ ἀπομαχικοῦ ταμείου ἐτυπώθη καὶ διενεμήθη. Ἡ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἀναφορῶν νομίζω, ὅτι πρέπει ν’ ἀναβληθῇ διὰ τὸ προσεχὲς Σάββατον.

§161ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§162ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ τροποποιήσεως τῶν ἄρθρων 64 καὶ 80 τοῦ ἀπὸ 27 Νοεμβρίου νόμου περὶ στρατολογίας.

§163ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Κύριοι, ἐπανειλημμένως καὶ αὐθεντικῶς ἀπεδείχθη ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ὅτι τὸ 80 ἄρθρον τοῦ περὶ στρατολογίας νόμου εἶναι ἐσφαλμένον ὡς πρὸς τὴν διάταξιν διὰ τὸν κατὰ θάλασσαν στρατὸν, καὶ διὰ τοῦτο εἰσάγεται διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου διόρθωσις. Ἀλλ’ ἡ διόρθωσις εἶναι ἐλλειπὴς καὶ ἀνεπαρκής. Ἡ πεῖρα τῆς ὑπηρεσίας ἐπιβάλλει, ὅπως αἱ διακρίσεις τῶν ἡλικιῶν ἐκλείψουν, καὶ μία διὰ πάντας θερμαστὰς, διόπους, ὑποκελευστὰς καὶ κελευστὰς ταχθῇ ἡλικία.

§164ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Τὰ συζητοῦμεν αὐτὰ εἰς τρίτην συζήτησιν.

§165ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Παρακαλῶ λοιπὸν νὰ κάμητε μίαν μελέτην ἐπὶ τούτων. (Γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον.)

§166ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ συμβάσεως τῶν Μεταλλουργείων τοῦ Λαυρίου.

§167ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Εἴπομεν νὰ προηγηθῇ τὸ περὶ καθυστερούντων.

§168ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ἀναβάλλεται.

§169ΜΙΛΗΣΗΣ. Διατί; ἡ Βουλὴ ἀπεφάσισε νὰ τελειώσῃ αὐτὴν τὴν ὑπόθεσιν σήμερον· γενομένης δὲ παρατηρήσεως, ὅτι ἡ ὑπόθεσις μένει εἰς τὴν ἐπιτροπὴν, ἡ Βουλὴ ἀπεφάνθη, ὅτι, ἂν ἐντὸς τῶν ἡμερῶν αὐτῶν, μέχρι τῆς Δευτέρας, ἡ ἐπιτροπὴ δὲν συντάξῃ τὴν ἔκθεσίν της, νὰ προβῇ καὶ ἄνευ ἐκθέσεως.

§170ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Φαίνεται, ὅτι δὲν ἦσθε παρὼν, ὅτε ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς σήμερον παρεκάλεσε τὴν Βουλὴν μετὰ τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου περὶ καθυστερούντων νὰ προβῇ εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἡ δὲ Βουλὴ ἄνευ ἀντιῤῥήσεως παρεδέχθη τὴν πρότασιν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ.

§171ΜΙΛΗΣΗΣ. Πῶς ἀπεφάνθη ἡ Βουλὴ ἄνευ ψηφοφορίας; Ἐγὼ ἤμην ἐδῶ· ὁ κ. πρόεδρος τοῦ Ὑπουργείου ἐπρότεινεν ἁπλῶς μίαν γνώμην· ἐπ’ αὐτῆς τῆς γνώμης δὲν ἠρωτήθη ἡ Βουλή.

§172ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ὑπῆρξεν ἀντίῤῥησις.

§173ΜΙΛΗΣΗΣ. Πῶς τὸ ἠξεύρετε, ἀφοῦ δὲν ἠρωτήσατε ἂν δέχηται ν’ ἀνακαλέσῃ τὴν πρώτην της ἀπόφασιν; Ἐγὼ σᾶς ἐπαναλαμβάνω, ὅτι ὁ πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐξέφρασεν ἁπλῆν γνώμην, ἀλλ’ ἀπόφασις τοῦ Σώματος δὲν ὑπάρχει μάλιστα ἡ ἀπόφασις τοῦ Σώματος εἶναι ἐναντία. Δὲν βλέπω δὲ τὸν λόγον, κύριοι, ὁ ὁποῖος μᾶς ὑποχρεοῖ εἰς τὴν μεταβολὴν τῆς προχθεσινῆς ἀποφάσεως.

§174ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ἐγὼ ἔχω λόγον ἀναβολῆς.

§175ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἐγὼ δὲν ἐννοῶ τὴν ἀναβολὴν, εἰμὴ ὡς μέσον σωτηρίας τῆς συμβάσεως.

§176ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ὅταν τὴν ἐξηγήσω, θὰ ἰδῆτε.

§177ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Ἡ ἰδία Κυβέρνησις εἶπε ν’ ἀποῤῥιφθῇ ἡ σύμβασις. (Θόρυβος.)

§178ΜΙΛΗΣΗΣ. Κύριοι, 2½ ἔτη εἶναι ἐκκρεμὴς ἡ ὑπόθεσις αὕτη· πρὸ 2 καὶ ½ ἐτῶν τὸ δημόσιον συνεβιβάσθη μὲ τὴν ἑταιρίαν καὶ ὑπέγραψε σύμβασιν, διὰ τῆς ὁποίας χαρίζει ἑκατομμύρια δραχμῶν εἰς τὴν ἑταιρίαν· πρὸ 2½ ἐτῶν, καὶ τί λέγω; πρὸ 8 ἐτῶν αἱ δίκαι τοῦ δημοσίου, ὥριμοι ἤδη καὶ μὴ ἔχουσαι ἀνάγκην εἰμὴ ἐξακριβώσεως τοῦ ποσοῦ τῆς ζημίας, μένουσιν ἐκκρεμεῖς, στάσιμοι. Τὸ δημόσιον, τὸ ὁποῖον εἶναι, βλέπετε, πλούσιον, δὲν εἶχε καιρὸν οὔτε ἀνάγκην νὰ στρέψῃ τὴν προσοχήν του εἰς ἑκατομμύρια τῶν ἀποφάσεων, καὶ ἀφοῦ ἐπὶ τέλους, κατὰ πρότασιν ἄλλων, ἔφθασεν ἡ στιγμὴ, κατὰ τὴν ὁποίαν θὰ συζητήσωμεν τὴν ὑπόθεσιν καὶ θὰ ἴδωμεν περὶ τίνος πρόκειται καὶ τί πρέπει νὰ πράξωμεν, ἰδοὺ νέα ἀναβολή. Αὐτὴ ἡ σύμβασις φοβεῖται τὸ φῶς, καὶ διὰ τοῦτο ἀπὸ ἡμέρας εἰς ἡμέραν ἀναβάλλεται ἡ περὶ αὐτῆς ἀπόφασις· ἕνεκα δὲ τούτου, κύριοι, ὁλονὲν ἀπογυμνοῦνται ἀθῶοι πολῖται εἰς τὴν ἀγορὰν διὰ τῆς κυβείας. Ὁμὰς ἀνθρώπων, οἱ ὁποῖοι ἐμπορεύονται τὸν ἄρτον τοῦ πτωχοῦ λαοῦ, κατώρθωσε νὰ ὑποβιβάσῃ τὰς μετοχὰς εἰς 52–60 φρ., καὶ ἀφοῦ ἠγόρασε μὲ τοιαύτην ὑποτίμησιν 80,000 μετοχῶν, αἱ ὁποῖαι εἶναι κατατεθειμέναι ἐδῶ εἰς τὰς τραπέζας, συνωμολογήθη ἡ σύμβασις, ἡ ὁποία καταργεῖ τὰς δίκας, οὕτω δὲ ὑπερετιμήθησαν αἱ μετοχαὶ, καὶ πρόκειται ἐκ νέου νὰ ἐμπαιχθῇ καὶ ἀπογυμνωθῇ ὁ λαὸς, διότι ἡ πρώτη ἀπογύμνωσις δὲν ἐκρίθη, φαίνεται, τελεία. Πότε θὰ παύσῃ τὸ σκάνδαλον τοῦτο; Ἐρωτῶ, τὰ ἑκατομμύρια τῶν ἀποφάσεων εἶναι ἀνάξια προσοχῆς; δὲν πρέπει νὰ τὰ ἀναγράψωμεν μίαν ἡμέραν εἰς τὸν προϋπολογισμόν; δὲν πρέπει νὰ σπεύσωμεν νὰ τ’ ἀποκτήσωμεν, ἐὰν δικαιούμεθα; Ἡ δὲ κατάστασις τῆς ἀγορᾶς, ἡ κυβεία, δὲν εἶναι ἀξία τῆς προσοχῆς τοῦ Κοινοβουλίου καὶ τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλ’ ἐνῷ συζητοῦμεν περὶ ὅλων τῶν πραγμάτων, σταματῶμεν, ὅταν φθάσωμεν εἰς τὴν σύμβασιν; Ποῖοι λόγοι τέλος πάντων ὑπαγορεύουσι τὴν τοιαύτην ἀναβολήν; Εἶμαι βέβαιος, ὅτι, ἅμα ἀκούσητε τὴν ἔκθεσιν τῆς ὑποθέσεως ταύτης, θ’ ἀποῤῥίψητε τὴν σύμβασιν.

§179ΓΡΥΠΑΡΗΣ. Ποίαν ἔκθεσιν;

§180ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἐκείνην, τὴν ὁποίαν θὰ κάμω ἐγὼ, ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου.

§181ΓΡΥΠΑΡΗΣ. Ἡμεῖς θέλομεν τὴν ἔκθεσιν τῆς ἐπιτροπῆς.

§182ΜΙΛΗΣΗΣ. Καὶ πῶς κατ’ ἐξαίρεσιν μόνον διὰ τὴν σύμβασιν ταύτην ἀπαιτεῖτε ἔκθεσιν ἐπιτροπῆς; Δὲν βλέπω, κύριοι, τὸν λόγον, διὰ τὸν ὁποῖον θ’ ἀποφασίσητε νὰ μεταβάλητε τὴν προχθεσινήν σας ἀπόφασιν. Σημειώσατε δὲ, ὅτι, ἂν ἀναβάλητε τὴν συζήτησιν ἀορίστως, ἡ σύμβασις δὲν θὰ ἔλθῃ πλέον κατὰ τὴν παροῦσαν σύνοδον εἰς νέαν συζήτησιν, ἀλλὰ θὰ ἐξακολουθήσῃ μένουσα ἐκκρεμὴς, καὶ θὰ ἐξυπηρετήσητε τὸ ἔργον τῶν ἐπιτηδείων, οἵτινες κερδοσκοποῦσιν ἐπὶ τοῦ ἱδρῶτος τοῦ λαοῦ. Εἶσθε κύριοι νὰ πράξητε ὅ,τι θέλετε.

§183ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Κύριοι, ἐνόμιζον, ὅτι ὁ πρῶτος, ὅστις ἤθελε συναινέσει εἰς τὴν ἀναβολὴν, ἤθελεν εἶσθαι ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Ἑρμιονίδος, διότι γνωρίζει κάλλιστα τὸν λόγον τῆς ἀναβολῆς, τὴν ὁποίαν ἐγὼ σήμερον ζητῶ. Ἐνθυμεῖσθε, ὅτι, ὅταν ἐπεζήτει τὴν ταχεῖαν συζήτησιν, ἐπρότεινε νὰ γείνῃ σήμερον τὴν Δευτέραν, καὶ τότε ἀνήγγειλεν εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ εἰσέτι δὲν ἐνησχολήθη ἐπὶ τῶν ἐγγράφων, τὰ ὁποῖα ἐζητήθησαν παρ’ αὐτοῦ τοῦ ἐντίμου βουλευτοῦ Ἑρμιονίδος ὡς ἀναγκαῖα πρὸς φωτισμὸν τῆς Βουλῆς· μόλις κατετέθησαν τὰ ἔγγραφα, ὁ βουλευτὴς Ἑρμιονίδος ἔλαβεν αὐτὰ, καὶ τότε παρετήρησεν ὁ κ. Μίλησης, ὅτι πρέπει νὰ γείνῃ τὴν Δευτέραν ἡ συζήτησις, καὶ καθ’ ἣν περίπτωσιν ἡ ἐπιτροπὴ δὲν προφθάσει νὰ φέρῃ τὴν ἔκθεσίν της. Ἡ ἐπιτροπὴ συνῆλθε πρὸ τεσσάρων ἡμερῶν κατὰ πρόσκλησιν τοῦ κ. προέδρου αὐτῆς, ἀλλὰ τὰ ἔγγραφα δὲν ὑπῆρχον· ἐζητήσαμεν ταῦτα καὶ μᾶς εἶπον, ὅτι εὑρίσκονται εἰς χεῖρας τοῦ κ. Μίληση· ἐζητήσαμεν ταῦτα καὶ πάλιν, ἀλλ’ ὁ κ. Μίλησης δὲν ἔδωκεν αὐτὰ, εἰπὼν, ὅτι θέλει συνεννοηθῆ μετ’ ἐμοῦ· ἀλλὰ τὰ ἔγγραφα δὲν ἦλθον. Χθὲς μόνον τὴν νύκτα εὑρῆκα τὰ ἔγγραφα εἰς τὸ γραφεῖόν μου, καὶ ἐνοεῖτε κάλλιστα, ὅτι ἦτον ἀδύνατον εἰς ἐμὲ νὰ μελετήσω τὸν ὀγκώδη φάκελλον καὶ νὰ φέρω αὐτὸν εἰς τὴν ἐπιτροπὴν, ἵνα λάβῃ γνῶσιν. Ἀφοῦ λοιπὸν μᾶς ἀφῄρεσε τὸ μέσον τῆς μελέτης, μοὶ φαίνεται, ὅτι αἴσθημα δικαιοσύνης ὑπαγορεύει εἰς αὐτὸν νὰ ἐπιτρέψῃ τὴν ἀναβολὴν τῆς συζητήσεως δι’ ἄλλην ἡμέραν, καὶ ἀφοῦ πρῶτον ἐνασχοληθῆ ἡ ἐπιτροπὴ καὶ λάβῃ γνῶσιν τῶν ἐγγράφων. Ἀλλὰ σᾶς ἀναφέρει, δὲν ἠξεύρω, ποίους κινδύνους ἐκ τῆς ἀναβολῆς, τοὺς ὁποίους δὲν δύναμαι νὰ ἐννοήσω, διότι ἐξετάζω τὸν κίνδυνον ἑκατέρωθεν, καὶ οὐδένα εὑρίσκω. Τί κινδυνεύει τὸ δημόσιον; Ἐὰν χρέος ὑφίσταται σήμερον, αὐτὸ ὑπάρχει καὶ αὔριον καὶ μετὰ 10 ἡμέρας, ὁ δὲ τόκος πρὸς 12% προχωρεῖ ὑπὲρ τοῦ δημοσίου. Τὸ δημόσιον λοιπὸν δὲν κινδυνεύει. Ποῖος ἄλλος κίνδυνος ἀπειλεῖται, ἀφοῦ πρόκειται μόνον ἂν χρεωστῇ ἡ ἑταιρία ἢ ἂν δὲν χρεωστῇ; Ἀλλὰ τοῦτο θὰ ἐξετάσῃ ἡ Βουλὴ καὶ θὰ ἀποφασίσῃ εἴτε σήμερον, εἴτε μετὰ δέκα ἡμέρας· μετὰ δέκα δὲ ἡμέρας ἡ ἀπόφασίς της δὲν θὰ ἦναι διάφορος, καὶ ὅμως τὸ ζήτημα εἶναι ἄξιον μεγίστης μελέτης, καὶ πρέπει νὰ ἐξετασθῇ ὑφ’ ὅλας τὰς ἐπόψεις, καὶ ὑπὸ τὴν ἔποψιν τοῦ αὐστηροῦ δικαίου καὶ ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῆς ἐπιεικείας. Ἀλλ’ ὁ κ. Μίλησης ἐκθέτει καὶ ἄλλους κινδύνους, ὅτι δῆθεν ἐκ τῆς βραδύτητος δίδεται ἀφορμὴ πρὸς ἀπογύμνωσιν τῶν ἐμπορευομένων τὰς μετοχάς· ἀλλὰ καὶ αὐτὸ δὲν ἐννοῶ, μὲ συγχωρεῖτε δὲ νὰ ἐκφράσω τὴν ἀπορίαν μου καὶ τὴν ἄγνοιάν μου.

§184ΜΙΛΗΣΗΣ. Εἶναι δυσνόητον.

§185ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Θὰ σᾶς ἐξηγήσω διατί εἶναι δυσνόητον, διότι εἶσθε εὐφυέστατος ἄνθρωπος, ἀλλὰ καὶ ἐγὼ δὲν στεροῦμαι ὀλίγου νοὸς, καὶ μάλιστα εἰς τοιαῦτα πράγματα. Δὲν ἤκουσα ποτὲ, ὅτι ἡ τιμὴ τῶν χρεωγράφων εἶναι σταθερά· ἂν ἦσθε εἰς κατάστασιν νὰ καταστήσητε τὴν τιμὴν τῶν χρεωγράφων σταθερὰν, θέλετε κάμει καὶ ἀνακάλυψιν μοναδικὴν, καὶ θέλετε λάβει τὸ μέγιστον τῶν βραβείων, τὸ ὁποῖον ὑπάρχει. Ἀλλὰ δὲν ὑπάρχει ἀνακάλυψις πλέον δυσκολωτέρα, καὶ σᾶς λέγω, ὅτι τὰ χρεώγραφα ἐν τοῖς χρηματιστηρίοις ἔχουν πάντοτε κυμαινομένην τιμήν. Ὑποθέτω, ὅτι αὐτὸ τὸ ζήτημα ἐλύθη ὀπωσδήποτε, ἔστω καὶ κατὰ τῆς ἑταιρίας· νομίζετε, ὅτι αἱ μετοχαὶ θέλουν μείνει ἔκτοτε εἰς τὴν αὐτὴν τιμὴν καὶ δὲν θὰ διακυμαίνωνται πλέον ἀπὸ στιγμῆς εἰς στιγμήν; Λάβετε ὡς ὑπόθεσιν, ὅτι ὁ μόλυβδος εἰς τὴν Ἀγγλίαν σήμερον εἶναι 14 λίραι ὁ τόνος· αὔριον ἔρχεται εἴδησις, ὅτι ὁ μόλυβδος ἀνετιμήθη εἰς 18· ἀμέσως θ’ αὐξήσουν αἱ μετοχαί, καὶ πρέπει ν’ αὐξήσουν, διότι ὁ ἐξαγόμενος καὶ πωλούμενος παρὰ τῆς ἑταιρίας μόλυβδος μέλλει νὰ εἰσαγάγῃ περισσότερον χρῆμα καὶ ν’ αὐξήσῃ τὸ μέρισμα. Τώρα θὰ σᾶς εἴπω καὶ ἕτερον φαινόμενον ὡς πρὸς αὐτὰς τὰς μετοχὰς, διότι ἐνόμισαν, ὅτι προῆλθεν ἡ ὑπερτίμησις ἀπὸ τὰ 60 εἰς τὰ 115 ἕνεκα αὐτῆς τῆς συμβάσεως. Λοιπὸν σᾶς λέγω, διότι καὶ ἐγὼ ἐνασχολοῦμαι περὶ τὰ τοιαῦτα, ὅπως καὶ σεῖς, καὶ ἐπιθυμῶ νὰ ἦμαι ἐντὸς τῆς ἀληθείας, ὅτι ἡ αὔξησις ἐπῆλθε, διότι μέχρι τινὸς ὑπῆρχον δισταγμοὶ περὶ τῆς ἐπιτυχίας τῆς χωνεύσεως τῶν ἐκβολάδων, ὅταν δ’ ἐγένετο γνωστὸν, ὅτι ἡ ἑταιρία κατώρθωσε τὴν χώνευσιν τῶν ἐκβολάδων ἄνευ σκωριῶν ηὔξησεν ἡ τιμή· κατώρθωσε δὲ ἡ ἑταιρία διὰ τρόπων ἧττον δαπανηρῶν νὰ φέρῃ τ’ ἀποτελέσματα, τὰ ὁποῖα ἄλλοτε ἔφερε δι’ ἀνωτέρας δαπάνας. Ἰδοὺ ἡ αἰτία τῆς ὑψώσεως τῶν μετοχῶν, καὶ δὲν πρέπει νὰ νομίζητε, ὅτι ἡ διακύμανσις προῆλθεν ἐκ τῆς συμβάσεως. Ὁ κόσμος γνωρίζει πρὸ καιροῦ, ὅτι ἐπικρέμαται αὐτὸ τὸ ξίφος τοῦ Δημοκλέους ἐπὶ τῆς κεφαλῆς τῆς ἑταιρίας· ὁ κόσμος εἶναι ἐν γνώσει τῶν πραγμάτων, καὶ δὲν ὑπάρχει κίνδυνος νὰ γείνῃ τις θῦμα ἐν ἀγνοίᾳ. Οὐδεὶς δύναται νὰ ἐμποδίσῃ τὸν θέλοντα νὰ κινδυνεύσῃ τὰ χρήματά του, διότι εἶναι τὸ ἴδιον ὡς νὰ λέγητε, ὅτι δὲν θέλετε νὰ παίζωνται τυχηρὰ παιγνίδια, λαχεῖα· θέλετε νὰ καταργήσητε καὶ τὰ λαχεῖα; τοὐναντίον ἐπιζητοῦνται, καὶ ἐκάμαμεν καὶ δάνεια μὲ λαχεῖα· δὲν δύνασθε νὰ δεσμεύσητε τοὺς ἀνθρώπους νὰ ἐπιχειρήσωσι κερδοσκοπικὰς ἐργασίας. Δὲν ὑπάρχει λοιπὸν κίνδυνος οὔτε διὰ τὸ δημόσιον, οὔτε διὰ τὴν ἑταιρίαν, ἐὰν βραδύνῃ ἡ συζήτησις, καὶ διὰ τοῦτο προτείνω νὰ δώσητε πενταήμερον προθεσμίαν εἰς τὴν ἐπιτροπὴν, ἥτις θέλει ἐνασχοληθῆ, θέλω δὲ ἐνασχοληθῆ καὶ ἐγὼ, ὅπως φέρῃ ἔκθεσιν ὅσον ἔνεστιν ἀναλυτικὴν, διότι διατρέξας ἐπιτροχάδην τὰ ἔγγραφα, ἵνα λάβω ἐπιπολαίως γνῶσιν τῶν πραγμάτων, ἐνόμιζον, ὅτι θέλω εὕρει ἔκθεσιν τοῦ Νομικοῦ συμβούλου τοῦ ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν, ἀναλύουσαν τὰ καθέκαστα καὶ δεικνύουσαν τὰς πιθανότητας ἢ τὰς ἐλπίδας, τὰς ὁποίας ἔχει τὸ δημόσιον εἰς τὴν διεξαγωγὴν τῶν δικῶν, ἀλλὰ δὲν εὗρον τοιαύτην ἔκθεσιν.

§186ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ὑπάρχει εἰς τὸν φάκελλον μία πολύφυλλος ἔκθεσις.

§187ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Εὑρῆκα μίαν τετρασέλιδον μόνον.

§188ΜΙΛΗΣΗΣ. Τὴν ἔχω ἐγώ.

§189ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Βλέπετε, ὅτι τὴν ἔχει ὁ κ. Μίλησης, καὶ ἑπομένως πρέπει νὰ λάβῃ τὴν καλωσύνην νὰ καταθέσῃ αὐτήν.

§190ΜΙΛΗΣΗΣ. Κύριοι, παρέλαβον ἐκ τοῦ γραφείου τῆς Βουλῆς τὴν δικογραφίαν, καὶ ἐπειδὴ αὕτη εἶναι λίαν ὀγκώδης, διότι ἐξεδόθη πληθὺς ἀποφάσεων ἐπὶ τῶν δύω δικῶν, εὑρέθην ἠναγκασμένος νὰ τὴν κρατήσω ἐπὶ 2 ἢ 3 ἡμέρας, διὰ νὰ μελετήσω καλῶς τὰ δικόγραφα καὶ σχηματίσω γνώμην ἐπὶ τῶν πραγμάτων στηριζομένην. Νομίζω δὲ, ὅτι ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Ἀττικῆς δὲν εἶχε τὴν ἀνάγκην, τὴν ὁποίαν εἶχον ἐγὼ, διότι παρηκολούθησε καὶ τὰς δύω δίκας ὡς δικηγόρος τῆς ἑταιρίας, καὶ διατελεῖ ἐν γνώσει πάντων τῶν δικογράφων.

§191ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Πρὸ ἓξ ἐτῶν.

§192ΜΙΛΗΣΗΣ. Δὲν ἤκουσα τὴν ἀπάντησιν, καὶ ἐπαναλαμβάνω· ἐπίστευον, ὅτι ὁ κ. Καλλιγᾶς, τὸν ὁποῖον διακρίνει ἔκτακτος εὐφυΐα καὶ πεῖρα μεγάλη περὶ τὴν διεξαγωγὴν τῶν δικῶν, δὲν εἶχεν ἀνάγκην νὰ μελετήσῃ, ὡς ἐγὼ, τὴν δικογραφίαν, καὶ διὰ τοῦτο τὰ ἔγγραφα ἔστειλα χθὲς διὰ τοῦ κλητῆρος.

§193ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Χθὲς τὸ ἑσπέρας.

§194ΜΙΛΗΣΗΣ. Καὶ ἀπὸ χθὲς τὸ ἑσπέρας εἶχε τὸν καιρὸν νὰ μελετήσῃ τὴν ὑπόθεσιν, ἂν εἶχεν ἀνάγκην μελέτης.

§195ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Τὸ ἑσπέρας ἐγὼ δὲν ἐργάζομαι.

§196ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἐκράτησα δὲ μόνον τὴν ἔκθεσιν τοῦ συμβούλου, διότι δὲν ἔλαβον καιρὸν νὰ τὴν ἀναγνώσω, ὁ δὲ κ. Καλλιγᾶς τὴν εἶδε καὶ τὴν γνωρίζει καλῶς. Ταῦτα, κύριοι, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν δικογραφίαν. Ἔρχομαι ἤδη εἰς τὰς οὐσιαστικὰς ἀντιῤῥήσεις, τὰς ὁποίας ἀντέταξεν ὁ κ. Καλλιγᾶς. Ὁ ἔντιμος συνάδελφος δὲν ἐννοεῖ ποίαν ζημίαν ὑφίσταται τὸ δημόσιον στερούμενον ἑκατομμυρίων δραχμῶν, ἀφοῦ τρέχωσιν οἱ τόκοι τῆς ὑπερημερίας. Ἀλλὰ δὲν βλέπει, ὅτι ἀκριβῶς τὸ μέγα ποσὸν τῶν τόκων εἶναι σήμερον τὸ ἰσχυρότερον ὑπὲρ τῆς ἑταιρίας ὅπλον; τί θὰ λάβωμεν ἀπὸ τὴν ἑταιρίαν, ἂν οἱ τόκοι ἀναβῶσιν εἰς τοιοῦτον ποσὸν, ὥστε νὰ μὴ ἦνε εἰς θέσιν νὰ τοὺς πληρώσῃ; «Οὐκ ἂν λάβῃς παρὰ τοῦ μὴ ἔχοντος.» Φανερὸν λοιπὸν, κύριοι, ὅτι ὅσον παρατείνεται τὸ πέρας τῆς ὑποθέσεως, τόσον ἡ ἀπόληψις τῶν δικαίων τοῦ δημοσίου καθίσταται δυσχερεστέρα· ἂν δὲ ἀφήσητε τὴν ὑπόθεσιν ἐπὶ μακρότερον χρόνον, δὲν θὰ λάβητε τίποτε. Ἰδοὺ τὸ συμφέρον τοῦ δημοσίου, χωρὶς νὰ προβάλω τὴν παροῦσαν στενοχωρίαν μας, ὡς ἐκ τῆς ὁποίας ἔχομεν ἄμεσον ἀνάγκην χρημάτων. Ἀλλὰ τί νὰ εἴπω περὶ τῆς ἑτέρας ἀντιῤῥήσεως τοῦ κ. Καλλιγᾶ; Αἱ μετοχαὶ τοῦ Λαυρίου, μᾶς εἶπε, δὲν ἔχουσι σταθερὰν τιμήν· ἡ τιμή των διακυμαίνεται· ἐνόμισε δὲ, ὅτι ταῦτα λέγων, καταπολεμεῖ τὴν ἰδικήν μου γνώμην. Ἀπορῶ πῶς δὲν ἐννοεῖ ὁ κ. Καλλιγᾶς, ὅτι ἀκριβῶς διότι ἡ τιμὴ τῶν μετοχῶν τοῦ Λαυρίου κυμαίνεται, διὰ τοῦτο πᾶν τὸ ἐπηρεάζον τὰς ἐργασίας καὶ τὴν τύχην τῆς ἑταιρίας ἐπιδρᾷ καὶ ἐπὶ τῆς ἀγοραίας τιμῆς τῶν μετοχῶν· διότι κυμαίνεται ἡ τιμὴ τῶν μετοχῶν τοῦ Λαυρίου, ἀκριβῶς διὰ τοῦτο τὸ ἐκκρεμὲς τῆς συμβάσεως ἐπηρεάζει τὴν ἀξίαν τῶν μετοχῶν καὶ ἐνισχύει τὴν κυβείαν. Καὶ δὲν δύναται βεβαίως ἡ πολιτεία νὰ ἐμποδίσῃ τὸν ἰδιώτην νὰ κάμνῃ οἱανδήποτε χρῆσιν θέλει τῆς περιουσίας του, ἀλλ’ ἔχει ὅμως καθῆκον νὰ λαμβάνῃ πᾶν μέτρον, τὸ ὁποῖον δύναται νὰ προφυλάττῃ τοὺς πολίτας ἀπὸ τὰς στηνομένας παγίδας. Δὲν ἔχετε τὸ δικαίωμα, κύριοι, νὰ κρατῆτε ἐπὶ περισσότερον χρόνον ἐκκρεμῆ σύμβασιν, ὑπὸ τὴν σκέπην τῆς ὁποίας διενεργεῖται κερδοσκοπία ἀνήθικος, ὑπὸ τὴν σκέπην τῆς ὁποίας ἀπογυμνοῦνται οἱ πτωχοὶ καὶ οἱ ἁπλοῖ τῶν πολιτῶν. Δὲν δύνασθε βεβαίως ἀμέσως νὰ διατάξητε τὸν πολίτην νὰ μὴ ἀγοράσῃ μετοχάς· ἔχετε ὅμως καθῆκον νὰ ἐκφέρητε τὴν γνώμην σας ἐπὶ τῆς συμβάσεως ταύτης καὶ νὰ καθαρίσητε τὴν σχέσιν τοῦ δημοσίου πρὸς τὴν ἑταιρίαν, διὰ νὰ κατασταθῇ ἡ τιμὴ τῶν μετοχῶν στερεὰ καὶ πραγματικὴ, καὶ τοιουτοτρόπως ἐκλείψωσιν αἱ στηνομέναι παγίδες. Καὶ τὸ ἁπλούστατον αὑτὸ καθῆκον εἶναι τάχα τόσῳ δυσνόητον, ὥστε δὲν ἠδυνήθη ὁ κ. Καλλιγᾶς, μὲ τὴν ἔκτακτον αὑτοῦ νοημοσύνην, νὰ τὸ ἐννοήσῃ; Ἂς μοὶ ἐπιτρέψῃ νὰ τῷ εἴπω, ὅτι τὸ πρᾶγμα εἶναι τοῖς πᾶσι καταληπτόν, καὶ μόνον ἐκεῖνοι δὲν τὸ ἐννοοῦν, οἵτινες δὲν θέλουν.

§197Α. ΡΟΥΚΗΣ. Ἀφοῦ σεῖς ἀκόμη ἔχετε τὴν ἔκθεσιν, καὶ ἐμελετήσατε τὸ ζήτημα καὶ δὲν τὸ ἐννοήσατε, περιμένετε ἀπὸ ἡμᾶς, χωρὶς νὰ ἔχωμεν τὴν ἔκθεσιν τῆς ἐπιτροπῆς, ν’ ἀποφανθῶμεν; αὐτὸ εἶναι πολύ.

§198ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἂν εἰς ὅλα τὰ ζητήματα ἡ Βουλὴ ἀπῄτει νὰ ἔχῃ ὑπ’ ὄψιν της τὰς ἐκθέσεις τῶν ἁρμοδίων ἐπιτροπῶν, ἤθελον ἐννοήσει τὴν ἀντίῤῥησιν· ὅταν ὅμως, κύριοι, κατήντησε κανὼν τὸ ἐναντίον, ὅταν ἐπὶ σπουδαιοτάτων ἀντικειμένων ἡ Βουλὴ προβαίνῃ εἰς συζήτησιν, χωρὶς νὰ περιμένῃ τὴν ἔκθεσιν τῆς ἁρμοδίας ἐπιτροπῆς, δὲν μοὶ λέγετε, παρακαλῶ, ποίαν σημασίαν ἔχει ἡ ἐξαίρεσις, τὴν ὁποίαν θέλετε νὰ καθιερώσητε ἐπ’ αὐτῆς τῆς συμβάσεως; Καὶ ὅμως, κύριοι, ἐγὼ δὲν ἔχω δυσκολίαν νὰ δεχθῶ καὶ ἀναβολήν· ἀρκεῖ ὑπὸ τὴν ἀναβολὴν νὰ μὴ ὑποκρύπτηται ἄλλος τις σκοπός. Νομίζει ἡ Βουλή, ὅτι εἶναι ἀπαραίτητον ν’ ἀκούσῃ καὶ τὴν γνώμην τῆς ἐπιτροπῆς; Τότε ἂς ὁρίσῃ ἡμέραν τακτικὴν, καθ’ ἣν νὰ ἐπιληφθῇ τέλος πάντων τῆς συζητήσεως τῆς συμβάσεως αὐτῆς.

§199ΡΑΛΛΗΣ. Ὅταν πρόκηται περὶ ζητήματος τόσῳ πολυπλόκου, περὶ συμβάσεως, διὰ τῆς ὁποίας — δὲν ἠξεύρω πῶς —δωρεῖ τὸ δημόσιον τόσα ἑκατομμύρια, νομίζω, ὅτι ἡ Βουλὴ δύναται νὰ ἀπαιτήσῃ τὴν ἔκθεσιν πλήρη καὶ λεπτομερῆ. Ἡ Κυβέρνησις νομίζει, ὅτι πρέπει νὰ προταχθῇ τῆς συμβάσεως ὁ προϋπολογισμός. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ παραγνωρίσῃ τις τὸ ἐπεῖγον τῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ, καὶ διὰ τοῦτο εἰς τὴν πρότασιν τοῦ κ. Μίληση ἀντιτάσσομαι, ὑποστηρίζων, ὅτι πρέπει ἡ σύμβασις νὰ συζητηθῇ μετὰ τὴν παρουσιασθησομένην ἔκθεσιν τῆς ἐπιτροπῆς καὶ μετὰ τὸν προϋπολογισμόν.

§200ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Δὲν ἐπίστευον, κύριοι, ὅτι ἤθελον εὑρεθῆ συνάδελφοι νὰ δείξωσι τόσον ἐνδιαφέρον ὑπὲρ τῆς ἑταιρίας αὐτῆς, ἢ μᾶλλον ὑπὲρ τῶν ὑποκριτῶν τῶν ὑπὸ τὴν ἑταιρίαν αὐτὴν κρυπτομένων. (Θόρυβος.) Μὴ ταράττεσθε, διότι αὐτοὶ συνέστησαν εἰς τὰ 1873 καὶ ἐγύμνωσαν ὅλην τὴν κοινωνίαν, παρουσιάσαντες εἰς τὴν σκηνὴν, ἥτις τότε ἐπαίχθη, τὸ πρόσωπον τῶν ὑποκριτῶν. Εἶπεν ὁ κ. Καλλιγᾶς, ὅτι δὲν εἶχε τὰ ἔγγραφα, διὰ νὰ κάμῃ τὴν ἔκθεσιν, καθὼς καὶ ὁ κ. Ῥικάκης, καὶ ἐγὼ φρονῶ, ὅτι πρέπει νὰ δοθῇ ὄχι πέντε ἡμερῶν προθεσμία, ἀλλὰ τὴν ἐρχομένην Δευτέραν νὰ γείνῃ συζήτησις, ὑπὸ τὸν ὅρον ὅμως ἡ ἐπιτροπὴ νὰ παραδώσῃ τὴν ἔκθεσίν της εἰς τὸ προεδρεῖον τὴν Παρασκευὴν ἢ τὸ Σάββατον, διὰ νὰ ἦναι τυπωμένη τὴν Δευτέραν. Ἀλλὰ προετάχθη ἓν ἄλλο ζήτημα, λέγουν νὰ προταχθῇ ὁ προϋπολογισμός. Ὁμολογουμένως ὁ προϋπολογισμὸς καὶ τὰ φορολογικὰ εἶναι τὸ πρώτιστον ἀντικείμενον τῶν ἐργασιῶν μας· ἀλλὰ, κύριοι, συνήθως μετὰ τὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ γίνεται καί ἡ λῆξις τῆς συνόδου· τότε στέλλομεν εἰς τὰς ἑλληνικὰς καλένδας τὴν συζήτησιν αὐτῆς τῆς συμβάσεως.

§201ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Τί βλάπτει;

§202ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Νὰ σᾶς εἰπῶ τί βλάπτει; διότι 1) καθ’ ἃ φαίνεται, ἡ πλειοψηφία τῆς Βουλῆς εἶναι ἐμπνευσμένη ἀπὸ τὴν ὀρθὴν ἰδέαν τῆς ἀποῤῥίψεως τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου· ἑπομένως, διὰ νὰ ψηφισθῇ, συμφέρει εἰς τοὺς ἐνδιαφερομένους ν’ ἀναβληθῇ, ὅπως εὑρεθῇ ποτε εὐκαιρία. 2) αἰωνίως εἰς τοὺς συμβιβασμοὺς οἱ τόκοι καὶ τὰ δικαστικὰ ἔξοδα χαρίζονται. Λοιπὸν, καθὼς ἐχάθησαν τὰ μέχρι τοῦδε δικαστικὰ ἔξοδα καὶ οἱ τόκοι ἀπὸ τοῦ 1866, ὅτε ἠγέρθησαν αἱ δίκαι αὐταὶ, οὕτω θὰ χαθοῦν, καὶ ἂν μείνουν ἀκόμη πέντε καὶ δέκα ἔτη. Καὶ παράδοξον πρᾶγμα, κύριοι, ὅτι ἀναφαίνεται ἐπιδιωκόμενος ὁ συμβιβασμὸς πότε; ὅτε τὰ πρόσωπα, τὰ ὁποῖα ἔπαιζαν τὴν σκηνὴν τοῦ 1873, συνεκεντρώθησαν πάλιν εἰς Ἀθήνας. Εἶπεν ὁ κ. Καλλιγᾶς, ὅτι τὰ χρηματιστήρια παίζουσι πάντοτε· ἀλλὰ δὲν παίζουσι τόσον αἰφνίδια παιγνίδια, ἀπὸ τὰ 98 νὰ ἀναβοῦν εἰς τὰ 116, καὶ νὰ πωλῇ τότε ὁ διευθυντὴς τῆς ἑταιρίας τὰς μετοχάς του καὶ νὰ κερδίζῃ 40,000 φράγκων.

§203ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Αἱ τοῦ ἐθνικοῦ δανείου δὲν εἶχον 440 φράγκα καὶ κατέβησαν εἰς τὰ 375;

§204ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Ναί, ἀλλ’ αἱ μετοχαὶ τοῦ ἐθνικοῦ δανείου ἐξέπεσαν, διότι μετεβλήθη ἡ ὁμοφωνία τῆς Εὐρώπης ὡς πρὸς τὸ ἑλληνικὸν ζήτημα, δι’ οὗ ἐλάμβανε τὸ ἑλληνικὸν Ἔθνος μεγέθυνσιν κατὰ ἓν τρίτον. Ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τοῦ Λαυρίου ποία μεταβολὴ πολιτικὴ ἢ ἐμπορικὴ ἐπῆλθεν; Ἐπίστευον, κύριε Καλλιγᾶ, ὅτι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἔχουν συμφέρον ἀπὸ τὴν ὑπόθεσιν αὐτὴν, ὤφειλον νὰ ἀπέχουν τῆς συζητήσεως ταύτης. (Εὖγε.) Διὰ τοῦτο, κύριοι, προτείνω, σύμφωνα καὶ μὲ τὴν ἀπαίτησιν τοῦ κ. Καλλιγᾶ, ν’ ἀποφασίσῃ ἡ Βουλὴ ὁριστικῶς τὴν ἑπομένην Δευτέραν νὰ συζητήσῃ τὴν σύμβασιν, τὴν Παρασκευὴν δὲ νὰ κατατεθῇ ἡ ἔκθεσις τῆς ἐπιτροπῆς εἰς τὸ προεδρεῖον, διὰ νὰ τυπωθῇ.

§205ΡΑΛΛΗΣ. (Ὅρα Παράρτημα.)

§206Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Δὲν εἶμαι βεβαίως κατὰ τῆς ἑταιρίας αὐτῆς, οὔτε κατὰ πάσης βιομηχανίας νέας εἰσαγομένης ἐν τῷ τόπῳ· ἀλλ’ ὀφείλομεν πρὸς ὅλα τὰ πράγματα νὰ ἔχωμεν ἓν μέτρον καὶ μὲ τὸν αὐτὸν πῆχυν νὰ τὰ μετρῶμεν. Εἰς ἐποχὴν, καθ’ ἣν ὁ ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἔρχεται ἐντὸς τῆς Βουλῆς μετὰ νομοσχεδίων δρακοντείων περὶ εἰσπράξεως, μετὰ νομοσχεδίων, ἅτινα ἐκθάπτουν ἀπὸ τοὺς τάφους τοὺς προγόνους μας καὶ ἐπιβάλλουν ὑποχρεώσεις εἰς ἡμᾶς καὶ τὰ τέκνα ἡμῶν, νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ ἤμεθα ὀλίγον προσεκτικοί, καὶ ὅταν πρόκηται περὶ τῶν συμφερόντων τῶν πλουσίων. Λέγω λοιπὸν, κύριε πρόεδρε, ὅτι ὁ ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ὤφειλε νὰ λάβῃ μέρος εἰς τὴν συζήτησιν αὐτὴν, διότι καὶ πρῶτος αὐτὸς προχθὲς εἶπεν, ὅτι θὰ εἰσαγάγῃ τὴν σύμβασιν καὶ ὅτι πρέπει νὰ συζητηθῇ, καὶ καθὼς εἶπεν, ὅτι πρέπει νὰ προηγηθῇ τοῦ προϋπολογισμοῦ ἡ συζήτησις περὶ τῶν καθυστερουμένων, διότι ἐκ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ ὑπόσχεται νέαν πρόσοδον εἰς τὸ δημόσιον, ἐπίσης διὰ τὸν αὐτὸν λόγον πρέπει νὰ προταχθῇ τοῦ προϋπολογισμοῦ ἡ συζήτησις τῆς συμβάσεως αὐτῆς. Δὲν εὑρίσκω λοιπὸν κανένα λόγον, δι’ ὃν νὰ ἀναβάλωμεν εἰς τὰς ἑλληνικὰς καλένδας τὴν συζήτησιν τῆς συμβάσεως, διότι τῷ ὄντι, ὅταν εἴπωμεν, ὅτι ἡ συζήτησις ἀναβάλλεται μετὰ τὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ, εἶναι τὸ αὐτὸ ὡς νὰ λέγωμεν, ὅτι δὲν πρέπει νὰ συζητηθῇ ποσῶς. Ἑπομένως ὑποστηρίζω, καὶ ἐγὼ, ὅτι, ἐπειδὴ ἡ ὑπόθεσις εἶναι σπουδαία, πρέπει νὰ μελετηθῇ ἀπὸ τὴν ἐπιτροπὴν τῶν οἰκονομικῶν, ἥτις νὰ ὑποβάλῃ ἔκθεσιν ἐκτεταμένην, ὅπως ἐμπεριστατωμένως περιγραφῶσι τὰ καθέκαστα τῆς ὑποθέσεως, καὶ ἐπειδὴ ἡ ἐπιτροπὴ τῶν οἰκονομικῶν πρέπει νὰ ἔχῃ τὸν ἀπαιτούμενον χρόνον διὰ τὴν μελέτην τῆς ὑποθέσεως καὶ τὴν σύνταξιν τῆς ἐκθέσεως αὐτῆς, λέγω, ὅτι ἡ πρότασις τοῦ κ. Δημητρακάκη εἶναι πολὺ ὀρθὴ, καὶ πρέπει νὰ ἔλθῃ ἡ συζήτησις τὴν ἐρχομένην Δευτέραν ὡρισμένως.

§207ΜΙΛΗΣΗΣ. Θεωρῶ ἀναγκαῖον νὰ ἀπαντήσω εἰς τὸν κ. Ῥάλλην. Ὁ κ. συνάδελφος ἠπόρησε πῶς ἐγὼ, ὁ ὁποῖος διεξῆλθον τὰ ἔγγραφα, ὁμιλῶ περὶ ἑκατομμυρίων δραχμῶν ὡς ὀφειλομένων ἀπὸ τὴν ἑταιρίαν τῶν Μεταλλουργείων εἰς τὸ δημόσιον.

§208ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν εἶπον τοῦτο, εἶπον, ὅτι τὰ νομίζετε πρόχειρα· περὶ αὐτοῦ πρόκειται.

§209ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἠξεύρω τί ὀφείλει κατὰ τὰς ἀποφάσεις ἡ ἑταιρία· δὲν ἐξετάζω ἂν ἦναι πρόχειρα. Λοιπὸν διαβεβαιῶ τὸν κ. Ῥάλλην, ὅτι ὑπάρχουν δύο ἀποφάσεις τῶν Ἐφετῶν Ἀθηνῶν καὶ Ναυπλίου, αἵτινες ἐκήρυξαν τὴν ἑταιρίαν ὑπόχρεων νὰ πληρώσῃ εἰς τὸ δημόσιον 4 δραχμὰς δικαίωμα ἰδιοκτησίας ἐφ’ ἑκάστου τόνου σκωριῶν καὶ 48 δρ. καὶ 76 λεπτὰ ἐφ’ ἑκάστου τόνου μολύβδου, ἐξαχθέντος ἐκ τῶν σκωριῶν. Διαβεβαιῶ ὡσαύτως τὸν κ. Ῥάλλην, ὅτι ἐπιστημονικὴ ἐπιτροπὴ ἐξεῦρε, πρὶν κινηθῇ ἡ πρώτη ἀγωγὴ, πόσοι τόνοι σκωριῶν εἶχον ἐξαχθῆ ἀπὸ τὴν ἑταιρίαν Ἰλαρίωνος Ῥοῦ καὶ Σας, καὶ εἶναι βεβαιωμένον ἑπομένως τὸ ποσὸν τῶν σκωριῶν, ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ὁποίου θὰ γείνῃ ὁ ὑπολογισμός. Βεβαιῶ ἐπίσης τὸν κ. Ῥάλλην, ὅτι ἡ ἀπόφασις τοῦ ἐφετείου καταδικάζει τὴν ἑταιρίαν νὰ πληρώσῃ τὴν ἀξίαν τῶν σκωριῶν ἐπὶ τῇ βάσει τῶν δρ. 4 καὶ 48 καὶ 76 κατὰ τόνον μετὰ τοῦ νομίμου τόκου ἀπὸ τῆς ἀγωγῆς, τουτέστιν ἀπὸ τοῦ 1870. Ἐπὶ τέλους βεβαιῶ τὸν κ. Ῥάλλην, ὅτι ἡ δευτέρα ἀγωγὴ στηρίζεται ἐπὶ δεδομένων, ἐξαχθέντων ἐκ τῶν δημοσίων βιβλίων, καὶ ὅτι ἑπομένως, ἅμα τὸ ἐφετεῖον ἐκήρυξε τὴν ἑταιρίαν ὑπόχρεων εἰς ἀποζημίωσιν 4 δραχμῶν ἐπὶ ἑκάστου τόνου σκωριῶν, οἱ δὲ τόνοι εἶναι βεβαιωμένοι ἐκ τῶν δημοσίων βιβλίων, οὐδεμία ἄλλη ἐνέργεια ἀπαιτεῖται εἰμὴ λογιστικὴ πρᾶξις, διὰ νὰ ἐξακριβωθῇ τὸ ὁλικὸν εἰς χρήματα ποσόν. Ἰδοὺ διατί λέγω, ὅτι πρόκειται περὶ 9,000,000, διότι κατὰ τὴν συζήτησιν τῆς οὐσίας θέλω λάβει τὴν τιμὴν νὰ θέσω ὑπ’ ὄψιν τῆς Βουλῆς ἀριθμοὺς, καὶ θέλει ἰδεῖ ὁ κ. Ῥάλλης, ὅτι εἶμαι πολὺ ἐπιεικὴς, περιορίζων τὴν ἀπαίτησιν τοῦ δημοσίου εἰς μόνον 9,000,000 δραχμάς. Περιττὸν νὰ ἀπασχολήσω τὴν Βουλὴν ἐπὶ πλέον. Ἡ Βουλὴ γνωρίζει ἢ δύναται νὰ εἰκάσῃ περὶ τίνος πρόκειται. Ἂν θέλῃ νὰ ἐκφέρῃ τὴν γνώμην της ἐπὶ τῆς συμβάσεως, πρέπει νὰ τάξῃ ὡρισμένην ἡμέραν καὶ νὰ προβῇ εἰς τὴν συζήτησιν αὐτῆς, εἴτε ἐξακολουθεῖ ἡ συζήτησις τοῦ προϋπολογισμοῦ, εἴτε μή. Ἄλλως, κύριοι, σᾶς βεβαιῶ, ὅτι ἡ σύμβασις καὶ πάλιν θὰ κοιμηθῇ, μέχρις οὗ ἀνατείλωσιν ἄλλαι ἡμέραι εὐτυχέστεραι. Ἂν ἡ Βουλὴ θέλῃ τοιαύτην ὡρισμένην ἀναβολὴν, δὲν εἶμαι ἐναντίος.

§210ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν.) Τὸ κατ’ ἐμὲ, κύριοι, εἶμαι ἕτοιμος νὰ συζητήσω τὴν προκειμένην σύμβασιν εἰς οἱανδήποτε στιγμὴν ἡ Βουλὴ τὸ ἀποφασίσει· ἀλλ’ ἀφοῦ ἡ ἐπιτροπὴ ὁμολογεῖ, ὅτι δὲν κατώρθωσε μέχρι τῆς στιγμῆς ταύτης νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν καθόλου τὰ ἔγγραφα, τὰ ὁποῖα, κατ’ αἴτησιν τῆς Βουλῆς, κατετέθησαν εἰς τὸ προεδρεῖον, ἀφοῦ ἀκόμη ἡ ἔκθεσις τοῦ δικαστικοῦ συμβούλου, εἰς τὴν ὁποίαν ἐστηρίχθη ἡ κυβέρνησις καὶ ὑπέβαλεν ἐνώπιόν σας τὴν προκειμένην σύμβασιν, εἶναι εἰς χεῖρας τοῦ κ. Μίληση, καὶ δὲν ἠδυνήθη οὐδεὶς ἐκ τῶν βουλευτῶν νὰ λάβῃ γνῶσιν αὐτῆς, βεβαίως ἐγὼ δὲν δύναμαι νὰ στενοχωρήσω τὴν Βουλὴν νὰ εἰσέλθῃ ἀμέσως εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ ἀντικειμένου τούτου, καὶ πρὶν λάβῃ γνῶσιν τῶν ἐγγράφων, ἐκ τῶν ὁποίων θὰ δυνηθῇ νὰ σχηματίσῃ πλήρη πεποίθησιν. Ἐπειδὴ ὅμως πολλὰ ἐῤῥέθησαν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, καὶ παρέστησάν τινες, ὅτι ἀπὸ μόνην τὴν ψῆφόν σας ἐξαρτᾶται νὰ εἰσαγάγητε τὴν ἐπαύριον ἴσως εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον πολλὰ ἑκατομμύρια, τὰ ὁποῖα ὁ κ. Μίλησης ἀναβιβάζει εἰς ἐννέα, ἀναγκάζομαι νὰ εἴπω ὀλίγα τινά. Ὁ κ. Μίλησης δὲν ἀνέγνωσε φαίνεται καλῶς τὴν ἔκθεσιν τοῦ συμβούλου, καὶ νομίζει, ὅτι εἶναι κεχωρισμένον τὸ ποσὸν τῶν δύο ἐν τῇ δικογραφίᾳ ἀποφάσεων· ἐνῷ, ἂν ἐμελέτα καλλίτερον τὴν ὑπόθεσιν, ἤθελεν ἰδεῖ, ὅτι τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον διαλαμβάνει ἡ δευτέρα ἀπόφασις καὶ τὸ ὁποῖον ἀνέρχεται εἰς 2,900,000, περιλαμβάνει καὶ τὸ ποσὸν τῆς πρώτης.

§211ΜΙΛΗΣΗΣ. Ὄχι.

§212ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ σᾶς ἀναγνώσω ἔντυπον ἀπόσπασμα τῆς ἐκθέσεως τοῦ συμβούλου. Ὁ δικαστικὸς σύμβουλος εἶναι ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος συνέταξε τὴν αἰτιολογικὴν ἔκθεσιν, διὰ τῆς ὁποίας ὁ τότε ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ὑπέβαλε κατὰ τὸ 1878 τὴν προκειμένην σύμβασιν εἰς τὴν Βουλήν. Ἰδοὺ δὲ τί λέγει ἡ ἔκθεσις αὐτὴ, τὴν ὁποίαν ἔχετε ὑπ’ ὄψιν. (Ἀναγινώσκει:) «Ἐκ τῶν ἐκτεθέντων προκύπτει, ὅτι αἱ ἀπαιτήσεις τοῦ δημοσίου δὲν ἀποτελοῦνται ἀπὸ τὸ ἄθροισμα τῶν ἐν ταῖς δύο ἀποφάσεσι σημειουμένων ἀπαιτήσεων τοῦ δημοσίου, διότι εἰς τὴν δευτέραν περιλαμβάνεται ὅ,τι ἐζητήθη διὰ τῆς πρώτης, μὲ μόνην τὴν διαφοράν, ὅτι ὡρίσθη τὸ ποσὸν τῶν ἐξαχθεισῶν σκωριῶν ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ περιεχομένου τῶν τελωνιακῶν βιβλίων.

§213ΜΙΛΗΣΗΣ. Εἶναι ἀνακριβές.

§214ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡμεῖς οὕτω τὸ ἀντελήφθημεν· σεῖς φαντάζεσθε, ὅτι εἶναι ἀνακριβές. Πρέπει νὰ φέρητε τὰ ἔγγραφα, καὶ θὰ ἰδῆτε, ὅτι πλανᾶσθε. Λοιπὸν πρόκειται, κύριοι, περὶ μιᾶς ἀπαιτήσεως τοῦ δημοσίου, ἡ ὁποία ἐν συνόλῳ εἶναι 2,900,000. Ἐπὶ τῆς ἀπαιτήσεως ταύτης τοῦ δημοσίου δὲν ἀπεφάνθη ὁριστικῶς τὸ δικαστήριον. Παρεδέχθη κατ’ ἀρχὴν, ὅτι τὸ δημόσιον ἔχει δικαίωμα νὰ λάβῃ τέσσαρας δραχμὰς δι’ ἕκαστον τόνον σκωριῶν καὶ 48 δραχμὰς δι’ ἕκαστον τόνον μολύβδου, καθόσον ἐξήχθησαν ἀπὸ ἐθνικὰς γαίας, ἀλλ’ ἐπιβάλλει εἰς αὐτὸ ν’ ἀποδείξῃ, ἂν ὅλον αὐτὸ τὸ ποσὸν τῶν σκωριῶν ἐλήφθη ἀπὸ ἐθνικὰς γαίας. Ὥστε ἡ ἀπόφασις τοῦ Ἐφετείου, εἰς τὴν ὁποίαν τὸ δημόσιον στηρίζει τὰ δικαιώματά του, δὲν εἶναι ὁριστικὴ, εἶναι προδικαστική, καὶ ἂν σεῖς ἀποῤῥίψητε ταύτην τὴν σύμβασιν, βεβαίως τὸ δημόσιον δὲν δύναται αὔριον νὰ ζητήσῃ ἀπὸ τὴν ἑταιρίαν τὰ 2,900,000· εἶναι ὑποχρεωμένον νὰ διεξαγάγῃ τὴν ἀπόδειξιν. Ἀλλ’ ἐνῷ τὸ δημόσιον ἔχει τὴν ὑποχρέωσιν αὐτήν, ἡ ἑταιρία ἔκαμεν ἀναίρεσιν τῆς ἀποφάσεως, καὶ ἑπομένως, πρὶν ἀποφανθῇ ὁ Ἄρειος Πάγος, δὲν δύναται οὔτε τὴν ἀπόδειξιν νὰ διεξαγάγῃ. Τίνα δὲ ζητήματα λέγει ὁ σύμβουλος, ὅτι θὰ ὑποβληθῶσιν εἰς τὸν Ἄρειον Πάγον; Ἀκούσατε. (Ἀναγινώσκει). Ὥστε ἐνώπιον τοῦ Ἀρείου Πάγου πρόκειται νὰ ἐξετασθῶσι πολλὰ καὶ οὐσιώδη καὶ ποικίλα ζητήματα, ἀπὸ τὴν λύσιν τῶν ὁποίων ἐξαρτᾶται ἡ ἔκβασις τῆς ὑποθέσεως. Ἐὰν δὲ ὁ Ἄρειος Πάγος, εἴτε διότι ἤθελε δώσει διαφορετικὴν λύσιν εἰς ἓν τῶν ζητημάτων τούτων, εἴτε διότι ἤθελεν εὕρει παρατυπίαν τινὰ, ἤθελεν ἀναιρέσει τὴν ἀπόφασιν τοῦ Ἐφετείου, τότε τὸ δημόσιον θέλει εὑρεθῆ εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ καταφύγῃ εἰς ἄλλο Ἐφετεῖον, καὶ κύριος οἶδε ἐπὶ πόσον χρόνον θέλει παραταθῆ ἡ ὑπόθεσις αὕτη. Ἐὰν δὲ ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι θέλουν νὰ παίζουν εἰς τὰ χρηματιστήρια, δώσουν προσοχὴν εἰς διαδόσεις καὶ ἀκούσματα, τίς πταίει; Αὐτὰ, κύριοι, εἶχον νὰ εἴπω πρὸς ἐκείνους, οἵτινες φρονοῦσιν, ὅτι ἡ λύσις τοῦ ζητήματος τούτου θέλει συντρέξει εἰς τὰς ἀνάγκας τοῦ δημοσίου, καὶ ὅτι τὸ ζήτημα ἔχει σχέσιν μὲ τὸν προϋπολογισμὸν, διὰ νὰ ἐννοήσητε, ὅτι, καὶ ἐὰν ἀποῤῥίψητε τὴν σύμβασιν, δὲν δύναμαι νὰ ἐγγράψω ἑκατομμύρια εἰς τὸν προϋπολογισμόν.

§215ΦΙΛΗΜΩΝ. Παρακαλῶ, πρὸ τῆς ἐνάρξεως τῆς συζητήσεως ἐπὶ τῆς οὐσίας, νὰ ὑποβάλῃ ἡ Κυβέρνησις ἀκριβῆ σημείωσιν τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ἐν Λαυρίῳ ἐργαζομένων, τοῦ ποσοῦ, ὅπερ ἐτησίως πληρώνει ἡ ἑταιρία εἰς μισθοδοσίας, πίνακα τῶν μετόχων, οἵτινες ἔχουσιν ὀλίγας μετοχάς. Τοῦτο δύναται νὰ ἐξακριβωθῇ ἐκ τῶν βιβλίων τῆς ἑταιρίας κατὰ τὸ τελευταῖον μέρισμα. Δέον νὰ γνωσθῇ κατὰ πόσον αἱ μετοχαὶ ἀνήκουσιν εἰς πλουσίους ἢ πτωχούς. Ἐπίσης δὲ παρακαλῶ νὰ τυπωθῇ ἡ ἔκθεσις τοῦ δικαστικοῦ συμβούλου καὶ διανεμηθῇ, διότι τὰ προκείμενα ζητήματα εἰσὶ λίαν οὐσιώδη καὶ τρισεπίλεπτα, ἐφ’ ὧν δὲν ἀρκοῦν αἱ λέξεις, ἀλλ’ ἀπαιτεῖται μελέτη ἰδιαιτέρα.

§216ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Τίποτε ὀλιγώτερον, τίποτε περισσότερον δὲν ἀπῄτησεν ὁ βουλευτὴς Ἀττικῆς παρὰ ἕξ μηνῶν ἐργασίαν, ὅ ἐστὶ τὴν ἄλλην σύνοδον νὰ τὸ συζητήσωμεν. Διότι πρῶτον, μᾶς λέγει, θέλει κατάλογον τῶν ἐργαζομένων εἰς τὸ Λαύριον. Καὶ τί μᾶς μέλλει διὰ τοῦτο; ἡμεῖς δὲν θὰ ἐξελέγξωμεν τὴν ἑταιρίαν. Τί ἐννοοῦσιν οἱ κύριοι, νὰ φέρουν πίνακα, ὅτι ἐργάζονται δύο χιλιάδες ἄτομα, καὶ τοῦτο νὰ συγκινήσῃ τὴν Βουλὴν ὑπὲρ τῆς ἑταιρίας. Αἱ δύω αὗται χιλιάδες, ὅπως καὶ τώρα ἐργάζονται, οὕτως εἰργάζοντο, καὶ πρὶν ἡ ἑταιρία ἡ σημερινὴ παραλάβῃ τὴν διεύθυνσιν τῶν ἔργων· καὶ μετὰ τὴν πληρωμὴν τῶν πρὸς τὸ δημόσιον ὀφειλομένων, εἴτε οἱ ἴδιοι διευθύνουν εἴτε ἄλλοι πάλιν, θὰ ἐργασθῶσι, μὲ τὴν διαφορὰν, ὅτι οἱ τότε ἀφῄρεσαν ἀπὸ τὰ βαλάντια τοῦ ἑλληνικοῦ κοινοῦ, μὴ ἐξαιρεθέντων μήτε τῶν χηρῶν καὶ τῶν ὀρφανῶν, 14 ἑκατομμύρια· ἐνῷ τώρα οἱ νῦν διευθύνοντες, ἐνῷ ζητοῦσιν ὁμοίαν λείαν, δὲν θὰ εὕρωσι πλέον εἰς ἑλληνικὰς περιουσίας τόσα ἑκατομμύρια. Νὰ τυπωθῇ, εἶπεν, ἡ ἔκθεσις τοῦ δικαστικοῦ συμβούλου. Κύριοι, μᾶς ἔφερεν ἔκθεσιν ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, καὶ μόλις μετὰ 15 ἡμέρας ἐτυπώθη. Ἀπορῶ πῶς ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Ἀττικῆς, ὅστις φαίνεται ἀρκετὰ ἀκριβὴς εἰς τὰς συζητήσεις τῆς Βουλῆς, εἰς τὸ προκείμενον ζήτημα ἐπρότεινε τοιαῦτα σοφίσματα πρὸς τὸν σκοπὸν μόνον τῆς ἀναβολῆς τῆς συζητήσεως. Κύριε ὑπουργὲ, σᾶς ἐρωτῶ, συναινεῖτε εἰς τὴν μέχρι τῆς Δευτέρας ἀναβολήν;

§217ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἄς ἦναι.

§218ΦΙΛΗΜΩΝ. Αἱ ἰδικαί μου αἰτήσεις δύνανται ἐντὸς τριῶν ἡμερῶν νὰ ἐκτελεσθῶσι. (Θόρυβος.)

§219Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἂς μοὶ ἐπιτρέψῃ ὁ κ. Φιλήμων νὰ παρατηρήσω, ὅτι ὅ,τι ἐζήτησεν ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν, δὲν εἶναι ἔργον τῆς Κυβερνήσεως. Ἡ Κυβέρνησις δὲν δύναται νὰ γνωρίζῃ τίνες ἔχουσι τὰς μετοχάς· πόθεν θὰ τὸ μάθῃ, ἀπὸ τὸ γενικὸν λογιστήριον; φαίνεται, ὅτι ὁ κ. Τομαρόπουλος θὰ γνωρίζῃ ποῖοι ἔχουν τὰς μετοχάς. Τοῦτο εἶναι ἀδύνατον νὰ τὸ γνωρίζῃ καὶ νὰ τὸ μάθῃ τις, διότι ὑπάρχουν 100 χιλιάδες οἱ ἔχοντες μετοχάς.

§220ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Εἰς τὴν γενικὴν συνέλευσιν κατατίθενται.

§221Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Οὔτε τὸ ἥμισυ δὲν κατατίθεται.— Καθ’ ὅσον δὲ ἀφορᾷ τὴν ἔκθεσιν τοῦ δικαστικοῦ συμβούλου, αὕτη εἶναι εἰς τὴν Βουλὴν, καὶ ὁ κ. Φιλήμων εἶναι κάθε ἡμέραν ἐδῶ, καὶ δύναται νὰ τὴν μελετήσῃ καὶ ἐπιφέρῃ τὰς κρίσεις του. Δὲν εἶναι ὀρθὸν, ἐπαναλαμβάνω, ὁσάκις πρόκειται περὶ συζητήσεων τοιούτων, νὰ τυπώνωμεν πᾶν ἔγγραφον, διότι τὸ ἀπαιτεῖ εἷς, διὰ νὰ διαφωτίσῃ τὴν πεποίθησίν του καὶ τὴν συνείδησίν του, διότι τότε θέλομεν 5 καὶ 8 ἡμέρας διὰ τὴν τύπωσιν, καὶ ἴσως καὶ αὗται δὲν ἀρκέσωσι.

§222ΦΙΛΗΜΩΝ. Ὁ κ. Πετιμεζᾶς ὁμιλεῖ περὶ τυπογραφικῶν πραγμάτων, ἅτινα ἔχει τὴν ἀτυχίαν νὰ μὴ γνωρίζῃ. Δέκα σελίδων χειρογράφων στοιχειοθεσία δὲν ἀπαιτεῖ ἐργασίαν ἐπέκεινα τῶν 5 ὡρῶν. Παρατηρῶ ἐπίσης, ὅτι εἰς τὴν Ἀγγλίαν ἐκτυποῦνται πάντα τὰ εἰς τὴν Βουλὴν ὑποβαλλόμενα κείμενα, ἵνα λαμβάνῃ γνῶσιν αὐτῶν καὶ ἡ Βουλὴ καὶ ὁ κόσμος ὅλος. Ἐγὼ βεβαίως ἤθελον ἐπιθυμήσει ὁλόκληρος ὁ φάκελλος νὰ τυπωθῇ, ἀλλ’ ἐπειδὴ εἶναι δύσκολον, δὲν τὸ ζητῶ. Ἡ πρότασίς μου εἶναι σύμφωνος πρὸς ὅσα ἐπεκράτησαν εἰς ὅλα τὰ πεπολιτισμένα ἔθνη.

§223Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, θὰ ἀπαντήσω εἰς τὸν ἔντιμον βουλευτὴν, ὁ ὁποῖος γνωρίζει πολὺ καλὰ τὰ τυπογραφικὰ ἔργα καὶ ὅστις εἶναι εἰδικὸς περὶ τὰ τοιαῦτα πράγματα. Εἰς τὴν Ἀγγλίαν καὶ τὸ Κοινοβούλιον ἐκεῖνο, οἱ λόγοι, οἵτινες ἐκφωνοῦνται, δημοσιεύονται ἔπειτα ἀπὸ ἕνα μῆνα, ὡς ἐνταῦθα; Ἀνέφερε τὸ ἀγγλικὸν ἔθιμον, ἀλλὰ ἔχει ἐδῶ τὸ ἀγγλικὸν τυπογραφεῖον τοῦ Κοινοβουλίου καὶ τὰ μέσα, τὰ ὁποῖα ἔχει τὸ Ἀγγλικὸν Κοινοβούλιον; Εἰς τὸ ἀγγλικὸν Κοινοβούλιον, μόλις εἷς ῥήτωρ κατέλθῃ τὸ βῆμα, καὶ ὁ ἥμισυς λόγος του εἶναι εἰς τὸ Παρίσι. Λοιπὸν ἔχομεν τὰ ἴδια καὶ ἐδῶ μέσα; Δὲν τὰ ἔχομεν, διότι ἔχομεν ἓν μικρὸν τυπογραφεῖον μὲ τρεῖς ἢ τέσσαρας ἐργάτας, καὶ μόλις ἀρκοῦν διὰ τὰ τακτικὰ ἔργα. Ἅμα θελήσωμεν νὰ τυπώσωμεν ὅλα τὰ ἔγγραφα τὰ ὑποβαλλόμενα καὶ συνοδεύοντα τὰς διαφόρους ἐπερωτήσεις, βεβαιωθῆτε, ὅτι δὲν θὰ ἐπαρκέσουν οὔτε δύο ἔτη. Πρέπει λοιπὸν νὰ ζητῶμεν τὰ δυνατά.

§224ΦΙΛΗΜΩΝ. Παρατηρῶ μόνον τοῦτο. (Θόρυβος.) Τὰ πρακτικὰ τὰ ἐστενογραφημένα δὲν τὰ τυπώνει τὸ δημόσιον, ἀλλὰ εἶναι ἰδιωτικὴ ἐπιχείρησις.

§225Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Παρακαλῶ νὰ τυπωθῶσιν αἱ ἀποφάσεις τῶν δύο ἐφετείων μετὰ τῆς συμβάσεως, ἵνα ἠμπορέσωμεν νὰ φωτισθῶμεν καὶ ἡμεῖς, οἵτινες δὲν γνωρίζομεν τὰ πράγματα.

§226ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν θέλω ἐρωτήσει τὴν Βουλὴν ὡς πρὸς τὴν τύπωσιν τῶν ἀποφάσεων κλπ.

§227ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Τὸ αἰτιολογικὸν τῶν ἀποφάσεων δύναται νὰ τυπωθῇ, οὐχὶ καὶ τὸ ἱστορικόν.

§228ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ἐγκρίνει ἡ Βουλὴ νὰ τυπωθῇ ἡ ἔκθεσις τοῦ συμβουλίου καὶ τὰ αἰτιολογικὰ τῶν ἀποφάσεων;

§229ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§230ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πότε θέλομεν συζητήσει;

§231ΤΙΝΕΣ. Ὁ ὑπουργὸς παρεδέχθη τὴν Δευτέραν.

§232ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μέχρι τῆς Παρασκευῆς ἡ ἐπιτροπὴ ὀφείλει νὰ φέρῃ τὴν ἔκθεσίν της, τὴν δὲ προσεχῆ Δευτέραν νὰ γείνῃ ἡ συζήτησις. Ἐγκρίνει ἡ Βουλή;

§233ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§234ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις ὥρᾳ 7¼.