1881.02.07

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 67

τῆς 7 Φεβρουαρίου 1881.

Ὥρᾳ 2¼ μ. μ.

(Τὴν ἕδραν τοῦ Προέδρου κατέχει ὁ ἀντιπρόεδρος κ.

Κρίσπης.) Ἀπαρτίας γενομένης, ἀναγινώσκονται καὶ ἐγκρίνονται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔμποροί τινες ἐν Πύργῳ παρακαλοῦσι τὴν Βουλήν, ἵν’ ἀποῤῥίψῃ τὸ ὑποβληθὲν νομοσχέδιον περὶ ἐπιβολῆς δημοτικοῦ φόρου ἐπὶ τῶν ἐμπορευμάτων τοῦ δήμου Λετρίνων, ὡς ἄδικον, ἐπιβλαβέστατον καὶ καταστρέφον τὸ ἐμπόριον τῆς πόλεως.—Ὁ ἐν Κερκύρᾳ ἐμπορικὸς σύλλογος παρακαλεῖ τὴν Βουλήν, ἵνα μὴ ἐπιψηφίσῃ τὴν ὑποβληθεῖσαν σύμβασιν μετὰ τῆς Πιστωτικῆς τραπέζης.—Κάτοικοι Θηβῶν παρακαλοῦσι τὴν Βουλήν, ἵνα ὑποχρεωθῇ ἡ ἑταιρία νὰ διοχετεύσῃ τὰ ὕδατα τῆς Κωπαΐδος εἰς τὰς λίμνας Οὐγγρίαν καὶ Ὑλικὴν πρὸς ἄρδευσιν τοῦ Βοιωτικοῦ πεδίου.

§2Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Πρὸ ἡμερῶν, κύριοι συνάδελφοι, ὑπεβλήθη ἀπὸ τὴν κυβέρνησιν ἓν νομοσχέδιον, ἀφορῶν τὸν λιμενάρχην Κωνσταντινουπόλεως. Τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ ἐτυπώθη καὶ ἐστάλη εἰς τὴν ἐπιτροπὴν ἀπὸ τὸν κ. Πρόεδρον ὡς μὴ ὤφειλε δὲ, εὑρίσκεται ἴσως εἰς καμμίαν τσέπην τοῦ κ. Προέδρου, καὶ πιστεύω, ὅτι θὰ εὑρίσκεται καὶ διὰ τὴν ἑπομένην Σύνολον. Ἐγὼ περὶ τοῦ νομοσχεδίου τούτου ταῦτα μόνον θὰ σᾶς εἴπω ἐν ὀλίγοις. Τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ ἐγένετο ἀπὸ τὴν κυβέρνησιν τῇ προτροπῇ μου, καὶ τοῦτο, διότι πράγματι ἐπληροφορήθην, ὅτι ἁπλοῦς ἰδιώτης ἐπρόκειτο νὰ διορισθῇ ὡς λιμενάρχης Κωνσταντινουπόλεως. Περὶ τῶν συμφερόντων ἐν γένει τῶν πλοίων εἰς τὴν θέσιν ἐκείνην κρίνω περιττὸν νὰ κάμω λόγον, διότι οἱ πλεῖστοι τὰ γνωρίζετε. Παρουσιάσθην λοιπὸν καὶ ἐζήτησα νὰ συνταχθῇ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον νὰ συζητηθῇ μὲ τὸ νομοσχέδιον περὶ προξενικῶν ἀρχῶν, τὸ ὁποῖον πράγματι διὰ τὴν θέσιν αὐτὴν καθιερώνει νὰ ἦναι ὁ λιμενάρχης ἀξιωματικός. Περὶ τῶν συμφερόντων ἐν γένει τῆς ναυτιλίας καὶ διατί πρέπει νὰ ἦναι ἀξιωματικὸς ἐπιφυλάσσομαι νὰ κάμω λόγον ὅταν συζητηθῇ τὸ νομοσχέδιον· θὰ παρακαλέσω ὅμως τὴν Βουλήν, ἐπειδὴ τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ εἶναι κατεπεῖγον καὶ ἐπειδὴ ἰδίως ἡ ἐποχὴ εἶναι κατεπείγουσα διὰ τὴν θέσιν αὐτήν, διότι ἤδη τὰ πλοῖα ἀρχίζουσι νὰ σηκόνωσι τὰς ἀγκύρας καὶ νὰ διέρχωνται ἐκεῖθεν, θὰ παρακαλέσω τὴν κυβέρνησιν καὶ τὴν Βουλὴν, ὅπως θεωρήσῃ τὸ νομοσχέδιον κατεπεῖγον, καὶ νὰ προταχθῇ εἰς τὴν προσεχῆ ἡμερησίαν διάταξιν.

§3ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§4Λ. ΜΕΛΕΤΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν θὰ ἀντιλέξω εἰς τὴν παρατήρησιν τοῦ προλαλήσαντος, ὅτι ὁ λιμενάρχης τῆς ἐν Κωνσταντινουπόλει πρεσβείας πρέπει νὰ ἦναι ἀξιωματικός. Ἀλλ’ ὁ λιμενάρχης τῆς ἐν Κωνσταντινουπόλει πρεσβείας εἶναι εἷς τῶν ὑπαλλήλων τῆς πρεσβείας, μάλιστα τοῦ ἐμπορικοῦ γραφείου αὐτῆς, καὶ διὰ τοῦτο ἐλήφθη πρόνοια περὶ τούτου ἐν τῷ Προξενικῷ νόμῳ τῷ εἰσαχθέντι παρὰ τοῦ κ. Τρικούπη πρό τινων ἐτῶν καὶ ψηφισθέντι, ἀναβληθέντι δὲ πάλιν καὶ ἐφέτος προσωρινῶς. Λοιπὸν ὡς πρὸς τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον εἰσήχθη ὑπὸ τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Ναυτικῶν καὶ ὑπὸ τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν, καὶ τὸ ὁποῖον ὑποστηρίζει ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος κ. Π. Μπούμπουλης, ἔχω μίαν οὐσιώδη παρατήρησιν νὰ κάμω........

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου κάμετε τὰς παρατηρήσεις σας.

§6Λ. ΜΕΛΕΤΟΠΟΥΛΟΣ. Πρόκειται περὶ προτιμήσεως τοῦ νομοσχεδίου· δὲν εἶναι ἀνάγκη προτιμήσεως, διότι περὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου ἐλήφθη πρόνοια ἐν τῷ νόμῳ τῷ Προξενικῷ.

§7Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Δὲν εἶναι εἰς ἐνέργειαν ὁ νόμος ὁ Προξενικός.

§8ΜΕΛΕΤΟΠΟΥΛΟΣ. Καθιεροῖ, ἐκτὸς τῶν ἄλλων, μίαν ἀρχὴν, ὅτι πρέπει νὰ ἦναι μόνιμος ὁ λιμενάρχης, ὅπερ ἀντιβαίνει εἰς τοὺς ὑπάρχοντας νόμους, καὶ δὲν βλέπω τίς κατεπείγων λόγος ὑπαγορεύει τὴν προτίμησιν αὐτοῦ.

§9Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ ΚΑΙ ΕΤΕΡΟΙ. Αὐτὰ τὰ λέγετε κατὰ τὴν συζήτησιν.

§10ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κατὰ τὴν συζήτησιν λοιπὸν θέλουσι ληφθῆ ὑπ’ ὄψιν αἱ παρατηρήσεις τοῦ κ. Μελετοπούλου, τὸ δὲ νομοσχέδιον θὰ ἐγγραφῇ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§11ΦΛΕΣΣΑΣ. Κύριοι Βουλευταὶ, πρό τινων ἡμερῶν καθ’ ἅπασαν τὴν πόλιν διεδόθη, ὅτι διωρίσθησαν Καθηγηταὶ ἐν τῷ ἐθνικῷ Πανεπιστημίῳ ἐπὶ τῇ βάσει πλαστῆς προτάσεως τῆς οἰκείας Σχολῆς. Ἐὰν τοῦτο ἦναι ἀληθὲς, βεβαίως ἔχει σπουδαιότητά τινα· ἂν καὶ εἰς τὴν πρότασιν αὐτὴν δὲν πρέπῃ νὰ δώσητε πίστιν, διότι οὐδαμοῦ ἐν τῷ νόμῳ ὑπάρχει ἀναγεγραμμένον, ὅτι ἡ οἰκεία σχολὴ πρέπει νὰ κάμνῃ τοιαύτην πρότασιν, οὐχ ἧττον, ἐὰν τοῦτο ἔχῃ ὑπόστασιν, περιορίζει τὴν ἀξίαν τοῦ Πανεπιστημίου. Παρακαλῶ τὸν κ. ὑπουργὸν νὰ δώσῃ πληροφορίας περὶ τούτου, ἐὰν ἦναι ἀληθὲς ἢ ὄχι.

§12ΤΙΝΕΣ. Τί ἐννοεῖτε;

§13ΦΛΕΣΣΑΣ. Ἐννοῶ, ὅτι ἡ Σχολὴ προέτεινε νὰ διορισθῇ Καθηγητής. Ἐπληροφορήθην, ὅτι ἡ πρότασις αὕτη εἶναι πλαστή· δὲν τὴν εἶδον μὲ τὰ ’μάτια μου, δηλ. εἶναι ἀμφίβολον ἐὰν πράγματι συνῆλθεν ἡ Σχολὴ, καὶ ὅτι ἡ πρότασις αὕτη ὑπεβλήθη παρ’ ἄλλου τινός.

§14ΤΙΝΕΣ. Ποῖος τὴν ὑπέγραψεν;

§15ΦΛΕΣΣΑΣ. Ὁ Πρύτανις καὶ οἱ Καθηγηταί.

§16ΤΙΝΕΣ. Εἶναι δυνατόν;

§17ΦΛΕΣΣΑΣ. Ἠξεύρω καὶ ἐγώ; — Ἐπίσης θὰ παρακαλέσω τὸν ὑπουργὸν τῶν Ἐκκλησιαστικῶν νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν, ἐπὶ τίνι λόγῳ προέβη εἰς τὴν παῦσιν τοῦ δημοδιδασκάλου Σιτσόβης..... τῆς Ἀλαγωνίας καὶ Ἀσλάναγα τοῦ Ἄριος τῆς ἐπαρχίας Καλαμῶν, καὶ ἐπὶ τίνι λόγῳ διώρισε δημοδιδάσκαλον τὸν ἐπὶ τῇ βάσει προτάσεως τῆς ἐφορευτικῆς ἐπιτροπῆς καὶ ἐκθέσεως τοῦ Νομάρχου παυθέντα ὡς φρενοβλαβῆ Βούγαν τινὰ ὡς δημοδιδάσκαλον.

§18ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Ἐκπαιδεύσεως.) Ἡ πρώτη ἐπερώτησις, τὴν ὁποίαν ἔκαμεν ὁ κ. βουλευτὴς, μοὶ φαίνεται περίεργος. Ἐγὼ εἶχον ὑπ’ ὄψιν πρότασιν τῆς οἰκείας Σχολῆς, διαβιβασθεῖσαν εἰς τὸ ὑπουργεῖον διὰ τῆς Πρυτανείας, καὶ ἐπὶ τῇ βάσει αὐτῆς ἐνήργησα τοὺς διορισμοὺς τῶν καθηγητῶν, τοῦ μὲν κ. Παπαδοπούλου ὡς ἐπιτίμου, τοῦ κ. Γρηγοριάδου ὡς ἐκτάκτου τῆς Φιλοσοφίας, καὶ τοῦ κ. Ζωγράφου, γραμματέως τοῦ Πανεπιστημίου, ὡς ἐκτάκτου Καθηγητοῦ. Πρώτην φορὰν ἀκούω σήμερον, ὅτι αἱ προτάσεις αὗται εἶναι δῆθεν πλασταὶ, καὶ τὸ θεωρῶ μάλιστα ἀστεῖον παρὰ σπουδαῖον. Καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν παῦσιν καὶ τοὺς διορισμοὺς τῶν δημοδιδασκάλων, πληροφορῶ τὴν Βουλὴν, ὅτι ἐγένοντο ἐπὶ τῇ βάσει τῶν κειμένων.

§19ΦΛΕΣΣΑΣ. Ὁ κ. ὑπουργὸς φρονεῖ, ὅτι ἀποτείνεται...... (Θόρυβος.)

§20ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΕΩΣ. ..... (Θόρυβος.)

§21ΠΡΟΕΔΡΟΣ......

§22ΦΛΕΣΣΑΣ. Ἐγὼ ἐννοοῦσα..... (Θόρυβος.) Ἐπὶ τῇ βάσει τῶν κειμένων νόμων, κ. ὑπουργὲ, ἐπαύσατε τὸν δημοδιδάσκαλον;

§23ΤΙΝΕΣ. ..... (Θόρυβος.)

§24ΠΡΟΕΔΡΟΣ. ..... (Θόρυβος.)

§25ΦΛΕΣΣΑΣ. ..... (Θόρυβος.) Λοιπὸν, κύριοι, πᾶν ὅ,τι πράττει παρανόμως ὁ ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν, τὸ θεωρεῖ νόμιμον, καὶ ὡς ἐκ τούτου ἀδυνατεῖ ν’ ἀπαντᾷ, καὶ δὲν δυσκολεύεται νὰ ἐγκαταλιμπάνῃ τὴν θέσιν του, ὅπως οὕτως ἀποφεύγῃ τὸν ἔλεγχον.

§26ΤΖΑΝΕΣ. Ἐν τῇ ἀντιπροσωπείᾳ τῶν Καλαμῶν ὑπάρχουσιν ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι συναισθάνονται καὶ τὸ βάρος, τὸ ὁποῖον ἔχουσι, καὶ τὰς ὑποχρεώσεις, τὰς ὁποίας ἔχουν πρὸς τὴν ἐπαρχίαν. Δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ διορισθῇ δημοδιδάσκαλος ἐναντίον τῶν κειμένων νόμων, διότι δὲν ἤθελον τὸ ἐπιτρέψει ἐγώ. Οἱ δημοδιδάσκαλοι, οἵτινες διωρίσθησαν εἰς τὴν ἐπαρχίαν Καλαμῶν, διωρίσθησαν ἐπὶ τῇ βάσει προτάσεων, καὶ παρακαλῶ τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς Παιδείας νὰ καταθέσῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὰς προτάσεις, διὰ νὰ ἴδωμεν ἐὰν πράγματι παραβαίνῃ τὸν νόμον τότε, ὅταν ἐγὼ κοιμῶμαι.

§27ΦΛΕΣΣΑΣ. Ἐγὼ, κύριοι βουλευταὶ, λέγω, ὅτι ὑπάρχει πρότασις τοῦ Νομάρχου Εὐγενιάδου πρὸς τὸ ὑπουργεῖον, διὰ τῆς ὁποίας λέγει, ὅτι ὁ Γεώργιος Βούγας ἔπαθε τὰς φρένας καὶ εἶναι ἀδύνατον νὰ διατελέσῃ πλέον δημοδιδάσκαλος, καὶ ἐπὶ τῇ προτάσει αὐτῇ ἐπαύθη. Δεύτερον διώρισε τὸν γραμματέα τοῦ δημάρχου.............. δημοδιδάσκαλον, παυθέντα καὶ τοῦτον.

§28ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν.) Πρὸ τριάκοντα ἐτῶν διὰ νόμου εἶχον κανονισθῆ αἱ προκαταβολαὶ εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν καὶ τῶν Στρατιωτικῶν· ἔκτοτε πολλαὶ μεταβολαὶ ἐγένοντο ὡς πρὸς τὴν αὔξησιν τῆς προκαταβολῆς εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν, εἰς δὲ τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν οὐδεμία ἐγένετο αὔξησις. Γινώσκετε καλῶς, ὅτι πρὸ τριάκοντα ἐτῶν ἡ ὑπηρεσία τοῦ ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν εἶναι περιωρισμένη, ἔκτοτε ὅμως αὐξάνει ἀναλόγως τῶν περιστάσεων. Προκαταβολὴ ἐκ 300,000 δραχμῶν εἶναι ὅλως ἀνεπαρκὴς, ἀπαντῶμεν δὲ προσκόμματα ἀνυπέρβλητα, καὶ πολλάκις εὑρισκόμεθα εἰς τὴν πλέον στενόχωρον θέσιν, ἰδίως ὅταν τὰ πλοῖά μας ἐπισκευάζωνται εἰς τὴν Εὐρώπην. Ἐπειδὴ λοιπὸν δὲν εἶναι ἀρκοῦσα ἡ προκαταβολὴ αὕτη, ὑποβάλλω νομοσχέδιον εἰς τὴν Βουλὴν, δι’ οὗ ἡ προκαταβολὴ αὐξάνεται ἀπὸ 300 εἰς 500 χιλιάδας δραχμάς. Καί τοι ἡ ὑπηρεσία ἀπαιτεῖ 750,000 δραχμάς, ἐνόμισα, ὅτι δυνάμεθα νὰ οἰκονομήσωμεν τὴν ὑπηρεσίαν μὲ 500,000. Τὸ νομοσχέδιον εἶναι κατεπεῖγον καὶ μεγίστης ἀνάγκης, παρακαλῶ δὲ τὴν Βουλὴν νὰ συστήσῃ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν νὰ τὸ ἐπεξεργασθῇ ταχέως.

§29ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Αὐτὸ ἀνήκει εἰς τὸν ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ τὸ εἰσαγάγῃ.

§30ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΤΩΝ ΝΑΥΤΙΚΩΝ. Τῇ συναινέσει τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν τὸ εἰσάγω ἐγώ.—Συνάμα ἤθελον παρακαλέσει τὴν ἐπιτροπὴν νὰ ὑποβάλῃ τάχιστα εἰς τὴν Βουλὴν τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ τροποποιήσεως τῶν ἄρθρων 64 καὶ 80 τοῦ ἀπὸ 27 Νοεμβρίου 1878 περὶ Στρατολογίας νόμου. Εἶναι ἀναγκαιότατον καὶ κατεπεῖγον, καὶ παρακαλῶ πολὺ τὴν ἐπιτροπὴν νὰ φέρῃ αὔριον τὴν ἔκθεσίν της, ἵνα συζητηθῇ.

§31ΓΚΙΚΑΣ. Ὑπεβλήθη ἡ ἔκθεσις τῆς ἐπιτροπῆς.

§32ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΤΩΝ ΝΑΥΤΙΚΩΝ. Τότε λοιπὸν παρακαλῶ τὴν Βουλὴν, ἐὰν δὲν ἔχῃ καμμίαν ἀντίῤῥησιν, νὰ τὸ συζητήσῃ εἰς ά ἀνάγνωσιν, διότι εἶναι πολὺ κατεπεῖγον.

§33ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ ἔκθεσις ὑπεβλήθη καὶ διενεμήθη. Ἡ Βουλὴ παραδέχεται νὰ συζητηθῇ σήμερον εἰς ά ἀνάγνωσιν, ὅπως ἐπρότεινεν ὁ κ. Ὑπουργός;

§34ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§35ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὅταν εἰσέλθωμεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, θὰ προταχθῇ. Ὁ Θεμιστοκλῆς Κωνσταντόπουλος ἐκ Χαλκίδος καταγγέλλει τὸν Νομάρχην Εὐβοίας.—Ἡ ἀναφορὰ πρέπει νὰ σταλῇ εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν.

§36ΠΕΤΟΥΣΗΣ. Κατὰ τὸν παρελθόντα μῆνα, κύριοι βουλευταὶ, ἐνηργήθη εἰς Χαλκίδα δημοπρασία περὶ τοῦ ἄρτου τῶν ὑποδίκων καὶ καταδίκων τῶν αὐτόθι φυλακῶν διὰ τὸ τρέχον ἔτος 1881. Εἰς τὴν διακήρυξιν, ἡ ὁποία ὑπεγράφη παρὰ τοῦ κ. νομάρχου, ἐτίθετο ὡς ὅρος, ὅτι ὁ συναγωνισμὸς δέον νὰ γείνῃ κατὰ μερίδα, καὶ ἡ μερὶς προσδιωρίσθη εἰς δράμια 300 ἢ ἐπὶ ἔλαττον τῶν ἑκάστοτε ἀστυνομικῶν διατιμήσεων· καὶ κατὰ τὴν δημοπρασίαν συναγωνισμὸς κατὰ μερίδα οὐδαμῶς ἔλαβε χώραν, ἀλλ’ ἐγένετο ἐπὶ τῶν ἑκάστοτε ἀστυνομικῶν διατιμήσεων. Μεταξὺ τῶν συναγωνισθέντων παρουσιάσθη καί τις, ὅστις προσέφερε 3 λεπτὰ καὶ ¼ ἐπὶ ἔλαττον τῆς μερίδος τῶν ἑκάστοτε ἀστυνομικῶν διατιμήσεων· ἐτελείωσεν ἡ δημοπρασία, ἐγένετο ἡ ἐνέργεια ἐκ μέρους τοῦ νομάρχου πρὸς ἔγκρισιν, ἐνεκρίθη ἡ δημοπρασία, καὶ πρὸς ἔκπληξιν τῶν συναγωνισθέντων καὶ τοῦ τύπου ἀποδεικνύεται, ὅτι ἐνεκρίθη διὰ λεπτὰ 29 ἑκάστη μερὶς τοῦ ἄρτου, ἐνῷ ἐπὶ τῆς μερίδος, ὡς σᾶς εἶπον, προσφορὰ δὲν ἐγένετο, ἀλλ’ ἐγένετο ἐπὶ 3 καὶ ¼ ὀλιγώτερον τῶν ἑκάστοτε ἀστυνομικῶν διατιμήσεων. Εἶναι δὲ τοῦτο τόσον σκανδαλῶδες, καὶ τόσον ἀφορᾷ εἰς τὰ συμφέροντα τοῦ δημοσίου, καθ’ ὅσον ὁ μὲν ἄρτος, τὰ 300 δράμια, δίδεται εἰς τὸν στρατὸν τῆς Χαλκίδος πρὸς 22 λεπτὰ, καὶ ἐνεκρίθη πρὸς 29 λεπτὰ ἤδη ἡ μερὶς, ἐνῷ περὶ μερίδος δὲν ἐγένετο συναγωνισμός. Τί δὲ ἀποδεικνύεται; διότι ἠγέρθησαν οἱ συναγωνισθέντες καὶ ὁ τύπος· ἀποδεικνύεται, ὅτι, ἐνῷ ἔλαβον μέρος κατὰ τὴν δημοπρασίαν ὁ γραμματεὺς τῆς νομαρχίας Χαλκίδος καὶ ὁ ἀντεισαγγελεὺς, τὰ πρακτικὰ ἐπλαστογραφήθησαν ἀπὸ τὸν νομάρχην Καλαμίδαν, ὅστις οὐδὲν μέρος ἔλαβε κατὰ τὴν δημοπρασίαν, καὶ ἐπειδὴ προσεκάλεσε τὸν ἀντεισαγγελέα πρὸς ὑπογραφὴν τοῦ συμβολαίου, ὁ δὲ ἀντεισαγγελεὺς ἀπέσχε νὰ ὑπογράψῃ τοιοῦτον συμβόλαιον μετὰ τοῦ ἐργολάβου, προέβη ὁ νομάρχης ἀπειλῶν τὸν εἰσαγγελέα, ὁ δὲ εἰσαγγελεὺς ὑπερασπιζόμενος ἑαυτὸν καὶ τὰ συμφέροντα τοῦ δημοσίου, κατήγγειλεν ἐνώπιον τοῦ εἰσαγγελέως τῶν ἐνταῦθα ἐφετῶν τὴν πρᾶξιν ταύτην, τὴν πλαστογραφίαν ταύτην, ἥτις ἐσκόπει τὴν λήστευσιν τοῦ δημοσίου ταμείου· διότι ἐφ’ ἑκάστης μερίδος ἐκ 300 δραμίων ἄρτου τὸ δημόσιον ἐζημιοῦτο 7 λεπτὰ δι’ ὅλον τὸν ἄρτον τοῦ 1881, ὅσον ἀφορᾷ τοὺς καταδίκους καὶ ὑποδίκους Χαλκίδος. Πληροφοροῦμαι, ὅτι τὴν καταγγελίαν ταύτην ὁ εἰσαγγελεὺς τῶν ἐφετῶν ἔστειλεν εἰς τὸν κ. πρόεδρον τῶν ἐφετῶν, διὰ νὰ ἐξετάσῃ τὰ κατὰ τὴν ὑπόθεσιν ταύτην καὶ ἐνεργηθῶσιν αἱ δέουσαι ἀνακρίσεις. Ἡ ἐξέτασις τῆς ὑποθέσεως ταύτης ἀφορᾷ ἡμᾶς ὡς ἀντιπροσώπους, ἀλλ’ ἔτι περισσότερον ἀφορᾷ τὴν Κυβέρνησιν, ἧς ὄργανον εἶναι ὁ νομάρχης οὗτος. Πιστεύω δὲ, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἔλαβε γνῶσιν τῆς ὑποθέσεως ταύτης, καὶ παρακαλῶ νὰ κάμῃ γνωστὰς εἰς τὴν Βουλὴν τὰς πληροφορίας της· ἐπιφυλάσσομαι δὲ νὰ ἐπανέλθω, ἐὰν ἡ ἀνάγκη τὸ καλέσῃ.

§37ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν.) Καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν πρώτην ἐπερώτησιν, περὶ καθυστερήσεως τοῦ ἄρτου εἰς φυλακισμένους ἐν Χαλκίδι, δὲν γνωρίζω τί συμβαίνει καὶ θέλω ἐξετάσει, καὶ ἐὰν ἦναι ἀνάγκη, θὰ πληροφορήσω τὴν Βουλὴν· ἐκ τῶν προτέρων ὅμως λέγω, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν τοιαύτη καθυστέρησις νὰ λαμβάνῃ χώραν ἐκ μέρους τοῦ κ. νομάρχου. Καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν δευτέραν ἐπερώτησιν, δίδω τὰς ἑξῆς πληροφορίας. Τῷ ὄντι ἐν Χαλκίδι ἐξετέθη εἰς μειοδοτικὴν δημοπρασίαν ὁ ἄρτος, διὰ τοὺς ἐν ταῖς φυλακαῖς τῆς πόλεως ἐκείνης εὑρισκομένους καταδίκους καὶ ὑποδίκους. Τὰ πρακτικὰ τῆς δημοπρασίας ταύτης ὑπεβλήθησαν εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν, καὶ μετὰ προηγουμένην συνεννόησιν μεταξὺ αὐτοῦ καὶ τοῦ ὑπουργείου τῆς Δικαιοσύνης, ἐνεκρίθη τὸ ἀποτέλεσμα τῆς δημοπρασίας ἐπ’ ὀνόματι τοῦ τελευταίου μειοδότου διὰ λεπτὰ 29 κατὰ μερίδα. Μετὰ τὴν κοινοποίησιν τῆς ἐγκρίσεως εἰς τὸν νομάρχην, οὗτος, ἐνεργῶν οἴκοθεν, δι’ ἐκθέσεώς του ὑπέβαλεν εἰς τὸ ὑπουργεῖον τὴν πληροφορίαν, ὅτι ὁ ἀντεισαγγελεὺς ἀρνεῖται νὰ συμπράξῃ εἰς τὴν σύνταξιν τοῦ συμβολαίου μετὰ τοῦ ἐργολάβου, ἐπὶ τῷ λόγῳ, ὅτι προσφορὰ τοιαύτη δὲν ἐγένετο εἰς τὴν δημοπρασίαν, ἀλλὰ ἐγένετο μία μόνον κατὰ 3 λεπτὰ καὶ ¼ ἔλαττον τῆς ἀστυνομικῆς διατιμήσεως· ἀλλὰ προσθέτει ὁ νομάρχης, ὅτι ὁ ἰσχυρισμὸς οὗτος τοῦ κ. ἀντεισαγγελέως ἐξελέγχεται ἐξ ἐπισήμων ἐγγράφων ἀνακριβής. Εἰς τὴν ἔκθεσιν, διὰ τῆς ὁποίας ὑπεβλήθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς δημοπρασίας εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν, εἶναι προσυπογεγραμμένος μετὰ τοῦ νομάρχου καὶ ὁ ἀντεισαγγελεύς· ἀμφότεροι γνωμοδοτοῦσι νὰ ἐγκριθῇ τὸ ἀποτέλεσμα τῆς κατὰ μερίδα προσφορᾶς πρὸς 29 λεπτὰ, καὶ ὄχι ἡ προσφορὰ ἐπὶ ἔλαττον τῆς ἀστυνομικῆς διατιμήσεως. Τὴν κοινοποίησιν τῆς ἐγκρίσεως ταύτης ἐνήργησαν ἀπὸ κοινοῦ πρὸς τὸν ἐργολάβον καὶ προσεκάλεσαν αὐτὸν νὰ προσέλθῃ πρὸς σύνταξιν τοῦ συμβολαίου· ἀλλ’ ἀφοῦ συνετάχθη τὸ συμβόλαιον, ὁ ἀντεισαγγελεὺς ἠρνήθη νὰ ὑπογράψῃ, ἐνῷ ἦτο ὑπογεγραμμένος, ὡς εἶπον, εἰς τὴν ἔκθεσιν, διὰ τῆς ὁποίας ὑπεβλήθησαν τὰ πρακτικὰ, καὶ εἰς τὴν κοινοποίησιν τῆς ἐγκρίσεως τοῦ ὑπουργείου πρὸς τὸν ἐργολάβον. Οὕτως ἔχει ἡ ὑπόθεσις. Ὁ ἴδιος Νομάρχης ἀναφέρει, ὅτι ἐπειδὴ ἡ τιμὴ τῶν 29 λεπτῶν προσεφέρθη μὲν ἐν τῇ δημοπρασίᾳ ὑπὸ τοῦ ἰδίου ἐκείνου ἐργολάβου, ὅστις προσέφερε καὶ τὴν τιμὴν τὴν ἐπὶ ἔλαττον τῆς ἀστυνομικῆς διατιμήσεως, ἀλλὰ δὲν ἐσημειώθη εἰς τὰ πρακτικὰ ἀμέσως, προσέθεσεν αὐτὸς ἐν τοῖς πρακτικοῖς ὁ ἴδιος ἐν τῷ καταστήματι τῆς Νομαρχίας ὅτε τῷ παρεδόθησαν αὐτά.

§38ΠΟΛΛΟΙ. (Ἀριστερόθεν.) Ὡραῖα, ὡραῖα!!

§39ΣΑΡΑΒΑΣ. Ἰδοὺ ἡ λύσις τοῦ αἰνίγματος.

§40ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΤΩΝ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ. Ἀλλ’ ἐὰν ἦτον ἀληθὴς ὁ ἰσχυρισμὸς τοῦ ἀντεισαγγελέως, ὅτι τοιαύτη τιμὴ δὲν προσεφέρθη, διατί νὰ ὑπογράψῃ τὴν ἔκθεσιν τῆς ὑποβολῆς τῶν πρακτικῶν τῆς δημοπρασίας εἰς τὸ Ὑπουργεῖον; διατί νὰ γνωμοδοτήσῃ ὑπὲρ τῆς παραδοχῆς τῆς προσφορᾶς τῶν 29 λεπτῶν; αὐτὸς ὁ ἀντεισαγγελεὺς, ὅστις παρίσταται ὡς κατήγορος τοῦ Νομάρχου, διατί νὰ ὑπογράψῃ τὸ ἔγγραφον τῆς κοινοποιήσεως τῆς ἐγκρίσεως εἰς τὸν ἐργολάβον διὰ τὰ 29 λεπτά; Ἰδοὺ ποίαν ἔκθεσιν ὑπέβαλεν ὁ Νομάρχης εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν, καὶ τοῦτο συνεννοεῖται ἤδη μὲ τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Δικαιοσύνης ἐὰν δύναται ν’ ἀκυρωθῇ ἡ δημοπρασία διὰ μόνον τὸν λόγον, ὅτι δὲν ἐγένετο ἡ ἀναγραφὴ τῆς προσφορᾶς ἐν τοῖς πρακτικοῖς ἐπὶ τοῦ τόπου τῆς δημοπρασίας. Ἐκ τῶν πρακτικῶν δὲ τούτων ἀποδεικνύεται, ὅτι ὁ αὐτὸς τελευταῖος πλειοδότης προσέφερε καὶ τὰς δύω τιμὰς, μίαν ἐπὶ ἔλαττον τῆς ἀστυνομικῆς διατιμήσεως κατὰ 3 λεπτὰ καὶ ¼, καὶ ἑτέραν πρὸς 29 λεπτὰ κατὰ μερίδα. Ἐκεῖνο ὅμως, τὸ ὁποῖον δὲν ἀφίνει ἀμφιβολίαν, ὅτι ἡ κατηγορία εἶναι ἀνυπόστατος καὶ ὅτι ὁ Νομάρχης ἐνήργησε καλῇ τῇ πίστει, εἶναι ἡ συνυπογραφὴ τοῦ ἀντεισαγγελέως εἰς τὴν ἔκθεσιν τῆς ὑποβολῆς τῶν πρακτικῶν καὶ εἰς τὴν κοινοποίησιν τῆς ἐγκρίσεως.

§41ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Πῶς ὀνομάζεται ὁ ἀντεισαγγελεύς;

§42ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΤΩΝ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ. Δὲν ἠξεύρω.

§43ΠΕΤΟΥΣΗΣ. Ὁ μὲν ἀντεισαγγελεὺς λέγεται Παλαμᾶς, ὁ δὲ νομάρχης Καλαμίδας, καὶ τὰ περὶ τῆς ἀξιοπιστίας καὶ τῆς τιμῆς αὐτῶν εἶναι ἀντικείμενον τῆς κρίσεως ἑνὸς ἑκάστου. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐγὼ ἠδυνάμην νὰ συστήσω εἰς τὸν κ. νομάρχην, σχετικῶς πρὸς ὅσα ὑπὲρ αὐτοῦ εἶπεν ὁ κ. ὑπουργὸς πρὸς ὑπεράσπισίν του, εἶναι, ὅτι, ἐνῷ ὁ νομάρχης δὲν εἶχε λάβει μέρος εἰς τὴν δημοπρασίαν, καθόσον ταύτην ἐνήργησεν ὁ γραμματεὺς τῆς νομαρχίας μετὰ τοῦ ἀντεισαγγελέως, ὅταν ἔμαθε παρὰ τοῦ γραμματέως, ὅτι ἐγένετο προσφορὰ ἐπὶ τῆς μερίδος πρὸς 29 λεπτὰ, δὲν ἔπρεπε νὰ λάβῃ πρωτοβουλίαν ἐκεῖ, ὅπου δὲν ὤφειλε τοιαύτην, ἀφοῦ μάλιστα εἰς τὰ πρακτικὰ δὲν ἐσημειοῦτο ἡ τιμὴ, ἀλλ’ ἔπρεπε νὰ εἴπῃ εἰς τὸν γραμματέα: «Σημείωσε τοῦτο, διότι ἐγὼ δὲν ἔλαβον μέρος ἐνεργὸν εἰς τὴν δημοπρασίαν καὶ δὲν δύναμαι νὰ σημειώσω πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον δὲν ἀντελήφθην». Ὁ νομάρχης εἰς τὰ πρακτικὰ δὲν ἔλαβε μέρος, καὶ ἐσημείωσεν ὅ,τι ἔμαθεν, ὅτι ἔλαβε χώραν προσφορὰ, ἥτις πράγματι δὲν ἐδόθη· εἰς δὲ τὸν ἰσχυρισμὸν τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅστις, ὡς λέγει, ἐσχημάτισε πεποίθησιν ἰδίαν, ἃς μοὶ ἐπιτραπῇ ν’ ἀμφιβάλλω, διότι καὶ ἐγὼ ἔχω τὸ δικαίωμα τῆς ἰδίας πεποιθήσεώς μου, ἥτις δυστυχῶς εἶνε κατὰ τοῦ κ. νομάρχου. Λέγω δὲ, ὅτι δὲν εἶναι ἀρκετὸν διδόμενον ὑπὲρ τοῦ νομάρχου καὶ ἄξιον νὰ πιστευθῇ παρ’ ἡμῶν, ὅτι, ἐπειδὴ ὑπέγραψεν ὁ ἀντεισαγγελεὺς εἰς μίαν ἔκθεσιν, ἐπὶ καλῇ τῇ πίστει, ἕπεται ἐκ τούτου, ὅτι ἔνιψε τὰς χεῖράς του ὁ κ. νομάρχης ἀπὸ πάσης ἁμαρτίας, διότι δὲν ἠδύνατο ὁ ἀντεισαγγελεὺς ν’ ἀρνηθῇ τὴν ὀφειλομένην ἐμπιστοσύνην εἰς τὸν προϊστάμενον τῆς διοικητικῆς ἀρχῆς, εἰς τὸν ὁποῖον ἡ Κυβέρνησις ἐνεπιστεύθη τὴν διοίκησιν τοῦ νομοῦ ἐκείνου. Πιθανὸν λοιπὸν ὁ ἀντεισαγγελεὺς νὰ ἔθεσε μίαν ὑπογραφὴν ἐπὶ καλῇ τῇ πίστει εἰς ἔγγραφον, τὸ ὁποῖον τῷ παρουσίασεν ὁ συνάδελφός του ὡς προϊστάμενος ἑνὸς νομοῦ. Ἀλλ’ ὅταν ἐκ τῶν ὑστέρων ἔρχηται ὁ ἀντεισαγγελεὺς, ὅστις καλεῖται νὰ ὑπογράψῃ τὸ ἐπίσημον συμβόλαιον, διὰ τοῦ ὁποίου δεσμεύεται τὸ δημόσιον καὶ ληστεύεται τὸ ταμεῖον αὐτοῦ, ὅταν βλέπῃ, ὅτι πρόκειται νὰ ἐκθέσῃ τὴν ἀτομικήν του ὑπόληψιν, διαμαρτύρηται, ὅτι τοιοῦτον γεγονὸς δὲν ἔλαβε χώραν, ὅτι δὲν δύναται νὰ ὑπογράψῃ τοιοῦτον συμβόλαιον, καὶ προσφεύγῃ εἰς ἀνωτάτην δικαστικὴν ἀρχὴν, καταγγέλλων δημοσίᾳ τὴν πρᾶξιν, μοὶ φαίνεται, ὅτι δὲν εἶναι τὸ γεγονὸς τοῦτο ἁπλοῦν καὶ ἀνάξιον τῆς προσοχῆς ἡμῶν, καὶ διὰ νὰ δυνηθῇ ἡ ὑπόθεσις αὕτη νὰ λάβῃ τὴν πρέπουσάν της θέσιν, διὰ νὰ δοθῇ ἓν ῥάπισμα εἰς τὸν διοικητικὸν ἐκεῖνον ὑπάλληλον, ὅστις ἐνόμισεν, ὅτι δύναται νὰ ἁρπάζῃ ἀκωλύτως τὰ δημόσια, παρακαλῶ τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ λάβῃ τὴν φροντίδα νὰ φέρῃ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς τὰ ἔγγραφα ἐν γένει τῆς ὑποθέσεως αὐτῆς, διὰ νὰ τὰ ἐξετάσωμεν. Ἐπίσης δὲ παρακαλῶ καὶ τὸν ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης νὰ φέρῃ τὰ σχετικὰ ἔγγραφα.

§44ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν.) Δὲν ἔχω τὸ δικαίωμα νὰ ἐξετάσω ποίαν ἰδέαν ἔχει περὶ τῶν ὑπαλλήλων τῆς ἐνεστώσης Κυβερνήσεως ὁ ἔντιμος προαγορεύσας. Τὸ κατ’ ἐμὲ ἔχω πλήρη πεποίθησιν περὶ τῆς τιμιότητος καὶ εὐθύτητος τοῦ κ. Καλαμίδα ὡς νομάρχου. Ἀλλὰ δὲν πρόκειται περὶ τούτου. Εἰς τὸ ὑπουργεῖον ὑπεβλήθησα τὰ πρακτικὰ τῆς δημοπρασίας τοῦ ἄρτου διὰ τοὺς ἐν Χαλκίδι καταδίκους καὶ ὑποδίκους· ἐν τοῖς πρακτικοῖς φαίνεται μία τιμὴ 3 λεπτῶν καὶ ¼ ὀλιγώτερον τῆς διὰ τῆς ἀστυνομικῆς διατιμήσεως ὁριζομένης τιμῆς τοῦ ἄρτου, καὶ ἑτέρα τιμὴ 29 λεπτῶν κατὰ μερίδα. Εἰς τὸ ὑπουργεῖον δὲ ἐναπέκειτο νὰ ἐγκρίνῃ τὴν συμφερωτέραν τιμήν, δὲν εἶχε κανένα περιορισμὸν, καμμίαν ὑποχρέωσιν νὰ δεχθῇ τὴν τιμὴν τῶν 29 λεπτῶν κατὰ μερίδα, ἂν αὕτη ἦτο ὀλιγώτερον συμφέρουσα ἀπὸ τὴν τιμὴν τῆς κατὰ 3 λεπτὰ καὶ ¼ ἐπὶ ἔλαττον τῆς διὰ τῆς ἀστυνομικῆς διατιμήσεως ὁριζομένης. Τὸ ὑπουργεῖον λοιπὸν, ἔχον ὑπ’ ὄψιν καὶ τὰς δύω τιμὰς, ἐπροτίμησε τὴν τῶν 29 λεπτῶν κατὰ μερίδα, διότι αὐτὴν ἐθεώρησε συμφερωτέραν. Ἐὰν ὑποθέσωμεν, ὅτι ἡ τιμὴ τῶν 29 λεπτῶν δὲν ἦτο ἀναγεγραμμένη ἐν τοῖς πρακτικοῖς, τὸ ὑπουργεῖον ἤθελεν ἐγκρίνει τὴν ἄλλην τιμὴν, δηλαδὴ τὴν ἐπὶ ἔλαττον τῆς ἀστυνομικῆς διατιμήσεως· ἀλλὰ δι’ οὓς λόγους ἠδύνατο νὰ ἐγκρίνῃ τὴν τιμὴν ταύτην, ἐὰν δὲν ἦτο ἀναγεγραμμένη ἡ τῶν 29 λεπτῶν, διὰ τοὺς αὐτοὺς λόγους ἠδύνατο νὰ ἐγκρίνῃ τὴν αὐτὴν τιμὴν, καὶ ἀφοῦ ἦτο ἀναγεγραμμένη ἡ τῶν λεπτῶν 29, ἐὰν ἐθεώρει αὐτὴν συμφερωτέραν. Βλέπετε λοιπὸν, ὅτι τὸ ὑπουργεῖον ἐπροτίμησε νὰ ἐγκρίνῃ τὴν τιμὴν τῶν 29 λεπτῶν, διότι ταύτην ἐθεώρησε συμφερωτέραν. Ποῦ λοιπὸν ἡ ζημία τοῦ δημοσίου; ποῦ ἡ πλαστογραφία;

§45ΣΑΡΑΒΑΣ. Ὅλα καλὰ, ὅλα ὡραῖα!

§46ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ νὰ λέγητε, κ. Σαράβα, ὅτι εἶναι ὡραῖα καὶ καλὰ, δὲν θὰ εἴπῃ τίποτε· σᾶς προκαλῶ νὰ εἴπητε τί ἐννοεῖτε. Ἐγὼ σᾶς λέγω πράγματα συγκεκριμένα καὶ ὡρισμένα, καὶ ὀφείλετε νὰ ἀπαντήσητε.

§47ΣΑΡΑΒΑΣ. Θὰ σᾶς ἀπαντήσω ἀμέσως.

§48ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἄλλως δι’ ἀορίστων ἐκφράσεων δὲν ὠφελεῖτε παντάπασι τὴν ὑπόθεσιν, τὴν ὁποίαν ὑποστηρίζετε. Ἀφ’ οὗ ὅμως ἐδόθη ὁπωσδήποτε ἡ ἀφορμὴ εἰς τὸ ὑπουργεῖον ἀπὸ τὸν ἴδιον νομάρχην καὶ ἐπειδὴ ἐν τῷ μεταξὺ, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, ἐδόθη προσφορὰ κατὰ ἓν λεπτὸν ὀλιγώτερον τῆς τιμῆς τῶν 29 λεπτῶν, ἐνόμισα καλὸν νὰ συνεννοηθῶ μετὰ τοῦ συναδέλφου μου ὑπουργοῦ ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης ἂν δυνάμεθα νὰ ἀκυρώσωμεν τὴν δημοπρασίαν, οὐχὶ δι’ ἕτερον λόγον, ἀλλ’ ὅπως ἐπαναληφθῇ αὕτη ἐπὶ τῇ βάσει τῆς μειοδοτικῆς προσφορᾶς κατὰ ἓν λεπτόν. Καὶ ἐδῶ εὑρίσκεται εἰσέτι ἡ ὑπόθεσις. Αὐτὴ, κύριοι, εἶναι ἡ ἱστορία ὅλης τῆς ὑποθέσεως, περὶ ἧς γίνεται τόσος θόρυβος.

§49ΣΑΡΑΒΑΣ. Ἡ μέχρι τοῦδε σιωπή μου, κύριοι, δύναται νὰ κατακριθῇ· ἀλλ’ ἐνόμισα, ὅτι ἐνώπιον τῶν ἐκτάκτων περιστάσεων, αἱ ὁποῖαι μᾶς περιστοιχίζουν, πᾶν ἐσωτερικὸν ζήτημα ἔπρεπε νὰ τεθῇ κατὰ μέρος· καὶ μολονότι πολλάκις ἔλαβον ἀφορμὴν, ἵνα φέρω ἐνώπιον τῆς Βουλῆς πολλὰ ζητήματα ἀφορῶντα εἰς τὴν ἐσωτερικὴν πολιτικήν, δὲν τὸ ἔπραξα. Λυποῦμαι ὅμως, ὅτι καὶ ἡ κυβέρνησις δὲν ἐξετίμησε τὴν συμπεριφορὰν ὁλοκλήρου τῆς ἀντιπολιτεύσεως, ἡ ὁποία ἄφησεν εἰς αὐτὴν πλήρη ἐλευθερίαν ἐνεργείας ὡς πρὸς τὴν ἐσωτερικὴν διοίκησιν καὶ παρέλειψε τὸ καθῆκόν της, μὴ θελήσασα νὰ προκαλέσῃ τὸν ἔλεγχον ἐπὶ πράξεων, αἵτινες ἔπρεπε νὰ ἦνε τὸ ἀντικείμενον τῆς αὐστηροτέρας ἐξετάσεως. Ἀλλ’ ὅταν, κύριοι, ἔρχωνται ἐνώπιον ἡμῶν τοιαῦται πράξεις, ὅταν ἀνώτερος διοικητικὸς ὑπάλληλος καταγγέλληται οὐχὶ ὑπὸ ἰδιώτου ἢ ὑπὸ προσώπου, εἰς τὸ ὁποῖον δύνασθε ν’ ἀποδώσητε μεροληψίαν ἢ φατριασμὸν, ἀλλ’ ὑπ’ αὐτῆς τῆς δικαστικῆς ἀρχῆς τῆς μετ’ αὐτοῦ συμπραττούσης, ὑπὸ προσώπου, τὸ ὁποῖον, ὅστις γνωρίζει, δύναται νὰ βεβαιώσῃ ἂν δὲν παρέχῃ ὅλα τὰ ἐχέγγυα τιμίας καὶ εὐσυνειδήτου διαχειρίσεως τῆς ὑπηρεσίας, ὅταν αὐτὸς ὁ ἀντεισαγγελεὺς καταγγέλλῃ ἕνα νομάρχην ἐπὶ πλαστογραφίᾳ, ἣν ἔπραξε πρὸς βλάβην τῶν δημοσίων συμφερόντων καὶ ὑπὲρ ἰδίας ὠφελείας, δύναταί τις νὰ σιωπήσῃ; Ἤρκει τὸ γεγονὸς, τὸ ὁποῖον ἐβεβαίωσεν ὁ κ. Πετούσης καὶ τὸ ὁποῖον δὲν ἠμφισβητήσατε, κ. ὑπουργὲ, ὅτι ἡ αὐτὴ μερὶς ἡ χορηγουμένη εἰς τὸν στρατὸν διὰ 22 λεπτὰ, εἰς τὰ πρακτικὰ τῆς δημοπρασίας σημειοῦται, ὅτι δίδεται διὰ 29, ἵνα παραδεχθῆτε, ὅτι ὑπάρχουσι σπουδαῖαι ἐνδείξεις, ὅτι ἐνήργησαν τὴν πλαστογραφίαν, ἣν δὲν ἠρνήθητε, ἵνα ὠφεληθῶσιν ἐξ αὐτῆς. Ἔχετε λοιπὸν βέβαιον τὸ γεγονὸς τῆς ζημίας, ἔχετε τὴν ἐγγύησιν, ἡ ὁποία πρέπει νὰ ἀποδοθῇ εἰς καταγγελίαν προερχομένην ὑπὸ τῆς δικαστικῆς ἀρχῆς· σεῖς αὐτὸς ὁμολογεῖτε, ὅτι τὰ πρακτικὰ τῆς δημοπρασίας ἐπλαστογραφήθησαν ἐν τῷ καταστήματι τῆς νομαρχίας, καὶ ἔρχεσθε καὶ τολμᾶτε νὰ εἴπητε, προλαμβάνοντες τὴν κρίσιν τῆς δικαστικῆς ἀρχῆς, ὅτι εἶναι ἀνυπόστατος ἡ κατηγορία, καὶ τολμᾶτε νὰ ὑπερασπίσητε ἕνα τοιοῦτον ὑπάλληλον ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς; Ἡ ἔγγραφος καταγγελία κατ’ αὐτοῦ εἶναι τοιαύτη, ὥστε δὲν δίδει ἀφορμὴν ὑπερασπίσεως, σεῖς δὲ ὠφελεῖσθε ἐκ τῆς περιστάσεως, ὅτι ὁ ἀντεισαγγελεὺς ὑπέγραψε τὸ ἔγγραφον, διὰ τοῦ ὁποίου ἐπροτάθη ἡ ἐπικύρωσις τῆς δημοπρασίας, πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον ὀρθῶς ἐξήγησεν ὁ κ. Πετούσης πῶς ἔλαβε χώραν, ἵνα ἄνευ ἐνδοιασμοῦ τινος ὑπερασπίσητε τὸν καταγγελθέντα νομάρχην, ὑποστηρίζοντες, ὅτι ἡ κατηγορία εἶναι ἀνυπόστατος; Δὲν ἠξεύρετε, ὅταν καταγγέλλῃ εἷς εἰσαγγελεὺς, ὁποίαν εὐθύνην ἀναλαμβάνει; Ὅταν, ἐπαναλαμβάνω, σεῖς ὁμολογῆτε τὰ γεγονότα, εἰς τὰ ὁποῖα στηρίζεται ἡ καταγγελία, πῶς θεωρεῖτε ταύτην ἀναξίαν πίστεως; Δὲν θέλω νὰ ἐξετάσω ποῖον εἶνε τὸ καθῆκον τὸ ἰδικόν σας, ἐξετάζω ποῖον εἶναι τὸ καθῆκον τῆς Βουλῆς. Ὑπῆρξαν κυβερνήσεις, αἱ ὁποῖαι, ὁσάκις ὑπάλληλός τις κατηγγέλλετο δι’ οἱανδήποτε πρᾶξιν, ἐμφαίνουσαν ἔστω καὶ ἁπλῆν παρεκτροπὴν τοῦ καθήκοντος, ἐδείκνυον σεβασμὸν πρὸς τὴν δημοσίαν ἠθικὴν, ἔσπευδον νὰ ἐξετάσωσιν ἐὰν αἱ κατηγορίαι εἶχον ὑπόστασίν τινα. Σεῖς ἀδιαφορεῖτε, λυποῦμαι λέγων τοῦτο, διότι ἀποβλέπετε οὐχὶ εἰς τὴν ἐκπλήρωσιν τοῦ καθήκοντος τῶν ὑπαλλήλων, ἀλλ’ εἰς τὴν ὑπηρεσίαν, τὴν ὁποίαν προσφέρουσιν εἰς ὑμᾶς. Μεταξὺ Καλαμίδα καὶ ἀντεισαγγελέως Παλαμᾶ πιστεύετε περισσότερον εἰς τὸν Καλαμίδαν, εἰς τὸν ὁποῖον, νομάρχην ὄντα Μεσσηνίας, ὁ ἔντιμος νῦν πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἔγραφεν ἄλλοτέ ποτε: «Κύριε Καλαμίδα, ἀντὶ νὰ ἀσχολῆσαι νὰ γράφῃς ἐγκυκλίους, κάλλιον θὰ ἔκαμνες, ἐὰν ἐφρόντιζες ν’ ἀπαλλάξῃς σεαυτὸν ἀπὸ τῆς δυσφημίας τῆς κοινωνίας, τὴν ὁποίαν διοικεῖς». Αὐτὸς εἶναι ὁ Καλαμίδας, τὸν ὁποῖον ἀνελάβετε νὰ ὑπερασπίσητε, κ. ὑπουργέ, ἀπέναντι σχεδὸν αὐταποδείκτων κατηγοριῶν, ἀπέναντι καταγγελιῶν γινομένων ὑπὸ τοῦ ἀντεισαγγελέως. Δὲν ἐξετάζω, ἐπαναλαμβάνω, τί ὀφείλετε νὰ πράξητε σεῖς, ἀλλὰ τί ὀφείλει νὰ πράξῃ ἡ Βουλή, καὶ αὐτὴ ἔχει καθῆκον, ὁσάκις καταγγέλλονται ἐνώπιόν της τοιαῦται πράξεις, αἱ ὁποῖαι, φέρουσιν αἶσχος εἰς τὴν διοίκησιν, ἂν ἀποδειχθῶσιν ἀληθεῖς, νὰ μὴ τὰς ἀφίνῃ νὰ διέρχωνται ἀνεξέλεγκτοι, ἀλλὰ νὰ δεικνύῃ ὅλην τὴν ἀγανάκτησιν, τὴν ὁποίαν ὀφείλει νὰ αἰσθάνηται, τοὐλάχιστον ὁσάκις λαμβάνει γνῶσιν ἐπίσημον τοιούτων ῥυπαροτήτων τῆς διοικήσεως. Διὰ τοῦτο ὀφείλει, φρονῶ, ἡ Βουλὴ νὰ διατάξῃ αὐστηροτάτην ἐξέτασιν ὑπὸ τῆς δικαστικῆς ἀρχῆς περὶ τῆς καταγγελθείσης πράξεως, ἡ δὲ Κυβέρνησις νὰ ὑποβάλῃ ταχέως εἰς γνῶσιν τῆς Βουλῆς τὸ ἀποτέλεσμα τῶν ἐνεργειῶν τῆς δικαστικῆς ἀρχῆς.

§50ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ κ. βουλευτὴς Οἰτύλου ἐδημιούργησεν ὑποθέσεις ἀνυπάρκτους, ἵνα ὑψώσῃ τὴν φωνήν του περισσότερον, ὅπως ἐπιπέσῃ κατὰ τῆς Κυβερνήσεως, ὡς προστατευούσης ὑπάλληλον ὑπόπτου καὶ ἀμφιβόλου δῆθεν διαγωγῆς. Τίποτε, κύριοι, δὲν εἶναι ἀκριβὲς ἐξ ὅσων εἶπε· δὲν ὑπάρχει καταγγελία ὑπὸ τοῦ ἀντεισαγγελέως κατὰ τοῦ Νομάρχου, τοὐλάχιστον τοιαύτη δὲν ὑπάρχει εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν. Αὐτὸς ὁ ἴδιος Νομάρχης ἐκθέτει τὴν πρᾶξιν, ὅπως ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ ἐκθέσω ἐνώπιόν σας. Ἀλλὰ καὶ ἐπὶ τῇ ὑποθέσει, ὅτι ὁ ἀντεισαγγελεὺς Παλαμᾶς (πρώτην ἤδη φορὰν μανθάνω, ὅτι ὁ ἀντεισαγγελεὺς Χαλκίδος ὀνομάζεται Παλαμᾶς), καὶ ἐπὶ τῇ ὑποθέσει, λέγω, ὅτι εἶχε καταγγείλει τὴν πρᾶξιν εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν, αὐτὸς οὗτος ὁ Παλαμᾶς ἔχει ἔκθεσιν ὑπογεγραμμένην παρ’ αὐτοῦ τοῦ ἰδίου, διὰ τῆς ὁποίας προτείνει νὰ ἐγκριθῇ ἡ δημοπρασία ἐπ’ ὀνόματι τοῦ προσενεγκόντος τὰ 29 λεπτά. Τί ἔπρεπε λοιπὸν νὰ πιστεύσω; Τὴν καταγγελίαν, ἐὰν εἶχον τοιαύτην ὑπ’ ὄψιν, ἢ τὴν ἔκθεσιν αὐτὴν τὴν φέρουσαν τὴν ὑπογραφήν του; Ἀλλὰ πλὴν τούτου, κύριοι, πρέπει νὰ ἐννοηθῶμεν τί συζητοῦμεν, διότι φαίνεται, ὅτι, καθ’ ὃν τρόπον ἐξετάζεται ἡ ὑπόθεσις, δὲν ἐνοήθη ἀκριβῶς τὸ ζήτημα. Ὑποθέσατε, ὅτι τὰ 29 λεπτὰ κατὰ μερίδα δὲν εἶχον ἀναγραφῆ ἐν τοῖς πρακτικοῖς, ἀλλὰ μόνον ἡ προσφορὰ ἐπὶ ἔλαττον τῆς διὰ τῆς ἀστυνομικῆς διατιμήσεως ὁριζομένης τιμῆς τοῦ ἄρτου κατὰ 3 λεπτὰ καὶ ¼· τί θὰ ἔκαμνε τὸ ὑπουργεῖον, μὴ λαβὸν ἄλλην κατωτέραν προσφοράν; Θὰ ἐνέκρινε τὸ ἀποτέλεσμα τῆς δημοπρασίας ἐπὶ τῇ προσφορᾷ ταύτῃ. Διατί λοιπὸν δὲν ἐνεκρίναμεν τὴν προσφορὰν ἐπὶ ἔλαττον τῆς ἀστυνομικῆς διατιμήσεως; διότι ἐθεωρήσαμεν, ὅτι ἡ τιμὴ τῶν 29 λεπτῶν ἦτο συμφερωτέρα. Διατί λοιπὸν ἐπράχθη τὸ ἔγκλημα; μήπως ἡ ἑτέρα τιμὴ ἦτο συμφερωτέρα ἀπὸ τὴν τῶν 29 λεπτῶν, καὶ τὴν τιμὴν ταύτην ἐδημιούργησεν ὁ νομάρχης διὰ τῆς πλαστογραφίας, καὶ ἠναγκάσθη τὸ ὑπουργεῖον νὰ ἐγκρίνῃ τὴν τιμὴν τῶν 29 λεπτῶν; Καὶ τὰς δύω προσφορὰς εἶχε τὸ ὑπουργεῖον ὑπ’ ὄψιν, ἐπροτίμησε δὲ τὴν προσφορὰν τῶν 29 λεπτῶν ὡς συμφερωτέραν. Αὐτὸ λοιπὸν εἶναι τὸ ἐπιχείρημα, τὸ ὁποῖον εὗρεν ὁ κ. Σαράβας, ἵνα ἐπιπέσῃ κατὰ τῆς Κυβερνήσεως, αὐτὸ τὸ ἀσήμαντον γεγονὸς, τὸ ἄνευ οὐδεμίας ἀξίας. Ἤθελον ἐννοήσει τὸν θόρυβον, ὅστις γίνεται, ἐὰν ἐλέγετε, ὅτι προσεφέρθη 25 λεπτῶν τιμὴ κατὰ μερίδα, καὶ ὁ νομάρχης ἀνεβίβασε τὴν τιμὴν αὐτὴν διὰ πλαστογραφίας εἰς 29 λεπτά. Ἀλλ’ ἀφοῦ τὸ ὑπουργεῖον εἶχεν ὑπ’ ὄψιν καὶ τὰς δύο τιμὰς καὶ ἐπροτίμησε τὴν τῶν 29 λεπτῶν ὡς συμφερωτέραν, ποία εὐθύνη βαρύνει τοὺς ὑπαλλήλους, οἱ ὁποῖοι ἐνήργησαν τὴν δημοπρασίαν καὶ ὑπέβαλον εἰς τὸ ὑπουργεῖον τὸ ἀποτέλεσμα αὐτῆς πρὸς ἔγκρισιν; Ἰδοὺ τὸ ζήτημα. Ἀλλὰ, λέγει ὁ κ. Σαράβας, ὅτι προσεφέρθη τιμὴ διὰ τὴν μερίδα τοῦ αὐτοῦ ἄρτου διὰ τὸν στρατὸν 22 λεπτά· ἐγὼ ὅμως ἀγνοῶ τοῦτο. Ἔχω ὑπ’ ὄψιν πρακτικὰ δημοπρασίας διεξαχθείσης ἀπὸ τὴν διοικητικὴν καὶ δικαστικὴν ἀρχὴν διὰ τὴν τροφοδοσίαν τῶν φυλακισμένων, καὶ τὰ πρακτικὰ ταῦτα ἐξετάσας, ἐνέκρινα τὴν συμφερωτέραν προσφορὰν, καὶ ὡς τοιαύτην ἐθεώρησα, ὡς πολλάκις εἶπον, τὴν τιμὴν τῶν 29 λεπτῶν. Αὐτὴ εἶναι ὅλη ἡ ὑπόθεσις.

§51ΣΠ. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Τὰ πρακτικὰ τίνος ὑπογραφὴν φέρουν, τοῦ νομάρχου;

§52ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἐνθυμοῦμαι.

§53ΣΠ. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Διότι ἤκουσα, ὅτι φέρουν τὴν τοῦ γραμματέως, καὶ τότε τὸ πρᾶγμα ἀλλάσσει.

§54ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ βουλευτὴς Οἰτύλου παρεπονέθη, ὅτι διὰ τῆς πράξεως ταύτης τὸ δημόσιον ἐζημιώθη, ἀλλὰ διὰ τῶν πληροφοριῶν, τὰς ὁποίας ἐχορήγησα εἰς τὴν Βουλὴν, σᾶς ἀπέδειξα, ὅτι οὐδεμίαν τὸ δημόσιον ὑπέστη ζημίαν. Τί ἕτερον συνέβη εἰς τὴν ὑπόθεσιν αὐτὴν ἀγνοῶ· τὰ ἔγγραφα θὰ κατατεθῶσιν εἰς τὴν Βουλὴν, καὶ θέλει αὕτη πλειότερον φωτισθῆ.

§55ΣΑΡΑΒΑΣ. Δὲν εἶπον, ὅτι ἐζημιώθη τὸ δημόσιον, αὐτὸ εἶναι συνέπεια· εἶπον, ὅτι ἐγένετο πλαστογραφία πρὸς βλάβην τοῦ δημοσίου.

§56ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Τοῦτο θὰ τὸ ἀποδείξῃ ἡ δικαστικὴ ἀνάκρισις.

§57ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Δὲν ἐπερίμενεν ὁ κ. Σαράβας περίστασιν, ὅπως ἐπιτεθῇ κατὰ τῆς κυβερνήσεως, ἕνεκα τῆς ἐσωτερικῆς διοικήσεως, καὶ ἕως τώρα, μὴ εὑρὼν, εὗρεν αὐτὴν, ὅπως ἐπιτεθῇ ἐπὶ τοῦ προκειμένου. Εἶναι ἄδικος ὁ κ. ὑπουργὸ τῶν Ἐσωτερικῶν. Καθὼς εἶπεν ὁ κ. Σαράβας, ὅλη ἡ πτέρυξ αὕτη (δεικνύει τὴν ἀριστερὰν) ἔχει μεγάλας ἀφορμὰς νὰ ἐπιτεθῇ καθ’ ὑμῶν, καθόσον ἀποβλέπει τὴν ἐσωτερικὴν διοίκησίν σας, ἀλλ’ εἶπεν, ὅτι εἰς τὰς παρούσας στιγμὰς πρέπει νὰ παραλειφθῇ πᾶσα αἰτίασις κατὰ τῆς κυβερνήσεως διὰ τὴν ἐσωτερικὴν διοίκησιν, καὶ μόνον νὰ ζητήσῃ παρ’ αὐτῆς νὰ προβῇ εἰς ὅσα λέγει ὅτι ἑτοιμάζεται νὰ προβῇ. Δὲν μᾶς ἔκαμεν ἐντύπωσιν τὸ γεγονὸς, ἂν ἦναι 20 λεπτὰ ἢ ὀλιγώτερον ἡ τιμὴ τῆς μερίδος τοῦ ἄρτου, ἀλλ’ ἐντύπωσιν ἔκαμεν εἰς ὅλην βεβαίως τὴν Βουλὴν, ὅτι ἕνας νομάρχης, πλαστογραφῶν καὶ ἐπὶ τῇ πλαστογραφίᾳ ταύτῃ κατηγορεῖται ἀπὸ ὑπάλληλον τῆς δικαιοσύνης, καὶ ἡ κατηγορία ἔρχεται ἐνώπιον τοῦ εἰσαγγελέως τῶν Ἐφετῶν, ὁ δὲ κ. Ὑπουργὸς, ἀντὶ νὰ αἰσθανθῇ ἀνατριχίασιν δι’ αὐτὸ, ἀντὶ νὰ εἴπῃ θέλω ἐξετάσει ἀμέσως καὶ θέλω τιμωρήσει αὐστηρῶς, ἂν ἦναι βάσιμος ἡ κατηγορία, ἀναβαίνει ἀπ’ ἐναντίας ἐπὶ τοῦ βήματος, ἵνα ὑπερασπισθῇ τὴν διαγωγὴν τοῦ διοικητικοῦ αὐτοῦ ὑπαλλήλου, ὁ ὁποῖος ἀντιπροσωπεύει τὴν κυβέρνησιν εἰς τὸν νομόν. Ἰδοὺ διατί ἐρεθίσθη ὁ κ. Σαράβας, καὶ διὰ τοῦτο καὶ ἐγὼ λαμβάνω τὸν λόγον, ἵνα ὑψώσω τὴν φωνήν μου, διότι αἰσθάνομαι τὴν στιγμὴν ταύτην ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἔγραψαν σπουδαῖαι ξέναι ἐφημερίδες: ὅτι οἱ κάτοικοι τῆς Ἠπείρου καὶ Θεσσαλίας δὲν θὰ εὐχαριστηθῶσιν, ἂν μεταβῶσιν ἀπὸ τὴν διοίκησιν τῶν ἀγάδων εἰς τὴν διοίκησιν τῶν ἐπάρχων καὶ νομαρχῶν τοῦ κ. Κουμουνδούρου. Ἰδοὺ διατί λέγω, ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν πρέπει ν’ ἀνέχηται τοιούτους νομάρχας· ὅταν δὲ ἔρχωνται ἐνώπιόν της παρεκτροπαὶ τοιαῦται, ὁλόκληρος ὀφείλει νὰ ἐγείρηται, ἵν’ ἀπαιτήσῃ τὴν διόρθωσιν καὶ τὴν τιμωρίαν τῶν ὀργάνων τούτων, τὰ ὁποῖα τοιαῦτα διαπράττουσι. Καὶ ποία θὰ ἦναι ἡ ἐντύπωσις, κ. ὑπουργὲ τῶν Ἐσωτερικῶν, ἂν ἀκουσθῇ, ὅτι νομάρχης πλαστογραφεῖ, καταγγέλλεται ὑπὸ τοῦ εἰσαγγελέως, ἡ κατηγορία εἶναι ἐκκρεμὴς ἐνώπιον τοῦ εἰσαγγελέως τῶν Ἐφετῶν, καὶ σεῖς περιορίζεσθε νὰ λέγητε ἀταράχως, ὅτι δὲν ἐλάβετε γνῶσιν τοιαύτης καταγγελίας, ἀλλὰ συζητεῖτε μεταξὺ τῶν 29 λεπτῶν καὶ τῶν ¾ τοῦ λεπτοῦ; Αὐτὴ εἶναι ἡ φροντίς σας περὶ τῶν συμφερόντων τοῦ δημοσίου. Παρεξετράπην ἴσως, κύριοι...

§58ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἶναι πρώτη φορά.

§59ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Δὲν εἶναι πρώτη φορὰ, διότι δὲν εἶναι καὶ πρώτη φορὰ, κατὰ τὴν ὁποίαν τοιοῦτον πρόσωπον παίζετε. Ἴσως δὲν ἔπρεπε νὰ μοὶ φύγουν κάποιαι φράσεις, ἀλλὰ μοὶ διέφυγον, διότι ἐζαλίσθην κ’ ἐγὼ, βλέπων τὴν στιγμὴν αὐτὴν ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ὅλοι βλέπετε. Ἐνῷ ὤφειλεν ἡ κυβέρνησις, ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ἀφοῦ τοιαύτη ὑπόθεσις ἦλθεν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, ν’ ἀγανακτήσῃ καὶ αὐτὸς καὶ νὰ εἴπῃ, ὅτι θέλει λάβει τ’ αὐστηρότερα μέτρα, ἐξ ἐναντίας τὸν εἶδον ν’ ἀναλάβῃ τὴν ὑπεράσπισιν τοιαύτης πράξεως, ἡ ὁποία, ἀποτείνομαι εἰς τὴν συνείδησιν ὅλων, διεγείρει ὅλων ὑμῶν τὴν ἀγανάκτησιν. Ἀκούετε, ὅτι τὰ πρακτικὰ, τὰ ὁποῖα ἐμπιστεύονται εἰς χεῖρας τοῦ νομάρχου, ὑπ’ αὐτοῦ πλαστογραφοῦνται, καὶ ὑμεῖς ὡμολογήσατε τοῦτο, κύριε ὑπουργὲ, καὶ ὁμολογεῖτε, ὅτι αὐτὸς προσέθηκε τὰ 29 λεπτὰ διὰ τῆς χειρός του. Ἐδῶ ἓν ἐκ τῶν δύω. Ἢ πράγματι ὁ ἀντεισαγγελεὺς ἔπραξέ τι, τὸ ὁποῖον δὲν ἔπρεπε νὰ κάμῃ, δηλαδὴ ἀφοῦ ἐγνώριζεν, ὡς εἴπετε, τακτικὰ τὰ γενόμενα καὶ ὑπέγραψε, κατόπιν δὲ εἴτε ἐκ πείσματος, εἴτε ἐξ ἔχθρας ἔκαμε τὴν καταγγελίαν, καὶ τότε εἶναι τιμωρητέος ὁ εἰσαγγελεὺς, ἢ ὁ νομάρχης ἐπλαστογράφησεν, ἵνα κερδίσῃ 7 ἢ 8 λεπτὰ ἐπὶ ἑκάστης μερίδος τοῦ ἄρτου τῶν φυλακισμένων. Εἴτε λοιπὸν ὁ εἷς, εἴτε ὁ ἕτερος εἶναι ἔνοχος, δὲν ἐξετάζω ποῖος τῶν δύω, ὀφείλετε σεῖς κατεπειγόντως νὰ ζητήσητε ν’ ἀποδειχθῇ.

§60ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ τὰ ἀποδείξῃ ἡ ἀνάκρισις.

§61ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ναὶ, ἀλλὰ καὶ ἄλλη ἀνάκρισις ὑπῆρχε κατὰ τοῦ νομάρχου τούτου· ποῖον τὸ ἀποτέλεσμα; ἔμεινε καὶ ἴσως παρεγράφη.

§62ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν παρεγράφη· ἐξεδόθη βούλευμα ἀθωωτικὸν πανηγυρικώτατα.

§63ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Καὶ ἂν ἔχῃ οὕτως.

§64ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Οὕτως ἔχει, τὸ βεβαιῶ ἐπισήμως.

§65ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἔστω. Ἀλλὰ πότε ἐξεδόθη τὸ βούλευμα; ἔπειτα ἀπὸ 5 χρόνους. Αὐτὴ ὅμως ἡ πρᾶξις, διὰ τὴν ὁποίαν κατηγορεῖται σήμερον, ὀφείλει νὰ τελειώσῃ ταχέως, καὶ ἐπερίμενα ν’ ἀκούσω ἀπὸ σᾶς, κ. ὑπουργὲ, τὴν στιγμὴν ταύτην νὰ εἴπητε «ἡσυχάσατε· αὐτὸς θέλει παυθῆ προσωρινῶς, ἡ Κυβέρνησις θὰ τὸν ἀπομακρύνῃ ἀπὸ τὴν ἐπαρχίαν καὶ θέλει ζητήσει νὰ τελειώσῃ ἡ ἀνάκρισις κατεπειγόντως.»

§66Κ. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὅπως ἐπράξατε ἐπὶ τοῦ Γλαράκη.

§67ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Οὕτως πράγματι ἔγεινε περὶ Γλαράκη προσεκλήθη νὰ ἔλθῃ ἀμέσως εἰς Ἀθήνας καὶ δὲν τῷ ἐπετράπη νὰ γυρίσῃ ὀπίσω. Μόλις ἠγέρθη ἡ ὑπόνοια, εὐθὺς διετάχθη ὁ εἰσαγγελεὺς τῶν Ἐφετῶν νὰ ἐνεργήσῃ δραστηρίως, διότι δὲν ἠθέλομεν νὰ μένῃ ὁ διοικητικὸς ὑπάλληλος ἐν ἐνεργείᾳ, ἐνόσῳ ὑπῆρχε κατηγορία κατ’ αὐτοῦ. Ἐγὼ κύριοι, τροποποιῶ τὴν περὶ ἐγγράφων αἴτησιν καὶ ζητῶ τὰ ἔγγραφα ταῦτα νὰ ἔλθουν ἀμέσως. Παρακαλῶ τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ στείλῃ ἀμέσως σημείωσιν πρὸς τὸν τμηματάρχην, ὁποῖος γνωρίζει καλῶς καὶ τὰ πράγματα καὶ ποῦ εἶναι τὰ ἔγγραφα, ἵνα ἔλθουν ἀμέσως εἰς τὴν Βουλήν, οὐχί, ἵνα συζητήσῃ καὶ ἀποφασίσῃ ἡ Βουλὴ τώρα, ἀλλ’ ὅπως λάβῃ γνῶσιν ἕκαστος τῶν βουλευτῶν. Προτείνω λοιπὸν, ὅπως ἡ Βουλὴ ζητήσῃ νὰ ἔλθουν ἀμέσως τὰ ἔγγραφα ταῦτα.

§68Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Δὲν θὰ ὁμιλήσω ἐπὶ τῆς οὐσίας τῆς ὑποθέσεως αὐτῆς, διότι τῷ ὄντι εἶναι δύσκολον νὰ μεταβληθῇ ἡ Βουλὴ εἰς ἀνακριτήριον. Ἡ Βουλὴ ἔχει καθῆκον νὰ ἐπιβλέπῃ καὶ ἐξελέγχῃ τὴν ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν καὶ τὰ ὄργανα αὐτῶν. Ἦλθεν ἀναφορὰ εἰς τὴν Βουλήν, ἡ ὁποία φέρει τὸν τύπον καταγγελίας· αὕτη πρέπει νὰ σταλῇ εἰς τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης, ὅπως τὴν παραπέμψῃ εἰς τὸν εἰσαγγελέα τῶν Ἐφετῶν καὶ προβῇ εἰς ἀνακρίσεις. Ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ ὅμως ταύτῃ, λαμβάνω ἀφορμὴν νὰ ὁμιλήσω περὶ τοῦ διδομένου ἄρτου εἰς τὰ δυστυχῆ αὐτὰ ὄντα τὰ εὑρισκόμενα εἰς τὰς φυλακὰς τῆς Ἑλλάδος. Δὲν εἶναι οὔτε ἡ πρώτη, οὔτε ἡ δευτέρα, οὔτε ἡ χιλιοστὴ φορά, κατὰ τὴν ὁποίαν, εἴτε ἐκ μέρους τῶν ἀρχῶν, εἴτε ἐκ μέρους τῶν ἐργολάβων νοθεύεται ἡ μόνη τροφή, ἥτις δίδεται εἰς τὰ δυστυχῆ ταῦτα ὄντα, καὶ διὰ τοῦτο ὅταν ἤμην εἰς τὸ ὑπουργεῖον, εἴχομεν ἀποφασίσει, καὶ νομίζω, ὅτι καὶ ὁ κ. Κουμουνδοῦρος εἶχεν ἀποφασίσει τοιοῦτόν τι, ὅτι ἡ διατίμησις τοῦ ἄρτου, τοῦ διδομένου εἰς τοὺς φυλακισμένους, πρέπει νὰ παρακολουθῇ τὴν τιμὴν τοῦ ἄρτου τῆς χώρας, ἐν τῇ ὁποίᾳ εὑρίσκονται αἱ φυλακαί, καὶ δὲν πρέπει νὰ δίδηται εἰς μειοδοτικὴν δημοπρασίαν, διότι αὕτη ἐπιφέρει εἴτε αὐτὰς τὰς ἀσχημίας, τὰς ὁποίας ἠκούσατε, εἴτε ἄλλας γινομένας κατόπιν ἀπὸ τοὺς ἐργολάβους. Ὅτε εἶχον τὴν τιμὴν νὰ διευθύνω τὸ ὑπουργεῖον τῆς Δικαιοσύνης, ἔλαβον πληροφορίας, ὅτι ὁ ἄρτος ὁ διδόμενος εἰς τὰς φυλακὰς ἐνταῦθα, ἦτο τοιοῦτος, ὥστε οὔτε οἱ σκύλοι ἠδύναντο νὰ τὸν φάγωσι. Καὶ τῷ ὄντι αἴφνης μίαν τῶν ἡμερῶν διέταξα καὶ μοὶ ἔφεραν μερίδα ἄρτου καὶ παρετήρησα, ὅτι, ἐνῷ οὗτος ἦτο μόλις 24 ὡρῶν, ἦτο ἀδύνατον νὰ τὸν πλησιάσῃ οὐχὶ ἄνθρωπος, ἀλλ’ οὔτε σκύλος· ἠναγκάσθην νὰ μεταβῶ εἰς τὰς φυλακὰς καὶ νὰ πετάξω ὅλους αὐτοὺς τοὺς ἄρτους καὶ νὰ διατάξω ν’ ἀγοράζηται ἄρτος ἀπὸ τὴν ἀγορὰν καὶ νὰ δίδηται εἰς τοὺς φυλακισμένους. Ἤθελον λοιπὸν συστήσει εἰς τοὺς κ. ὑπουργοὺς ν’ ἀφήσωσιν αὐτὰς τὰ μειοδοτικὰς δημοπρασίας καὶ νὰ διατάξωσιν αὐστηρῶς, ἐπὶ ποινῇ παύσεως, τὰς ἀρχὰς νὰ δίδωσιν ἄρτον καλῶς ἐζυμωμένον καὶ καλῶς ἑψημένον, διότι οὗτος εἶναι ἡ μόνη τροφὴ, τὴν ὁποίαν χορηγεῖ ἡ πολιτεία εἰς τοὺς φυλακισμένους, καὶ ἀφοῦ δὲν ἔχομεν φυλακὰς, καὶ ἀφοῦ οἱ φυλακισμένοι δὲν δύνανται ν’ ἀναπνέωσιν ἀέρα καθαρὸν, δὲν πρέπει νὰ στερῶμεν αὐτοὺς τῆς καλῆς τροφῆς τοῦ ἄρτου· διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι τὸ σύστημα τῆς μειοδοτικῆς δημοπρασίας διὰ τὸν ἄρτον τὸν χορηγούμενον εἰς τὰς φυλακὰς πρέπει νὰ καταργηθῇ.

§69Κ. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Παρακαλῶ τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, ἵνα καταθέσῃ τὸ πρὸς τὴν προκάτοχον Κυβέρνησιν ἔγγραφον τῶν ἀρχῶν περὶ τοῦ ὅτι ὁ νομάρχης Γλαράκης κατεχράσθη τὰ χρήματα τῶν φυλακισμένων, καὶ σημειώσῃ πότε διέταξε τὴν ἀπὸ Καλαμῶν ἀπομάκρυνσίν του, καὶ ἂν ἐπληρώνετο ὁ κ. Γλαράκης διαμένων ἐνταῦθα.

§70Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. (Πρωθυπουργός). Νομίζω, ὅτι, ὅταν πρόκηται περὶ οἱουδήποτε, εἴτε ὑπαλλήλου εἴτε μὴ δὲν πρέπει τόσον τραχέως καὶ σκληρῶς νὰ καταφερώμεθα, πρὶν ἢ πεισθῶμεν, ὅτι ἔγκλημα, καὶ μάλιστα ὁποῖον τὸ περὶ οὗ ἐγένετο λόγος, διεπράχθη, διότι τότε βεβαίως δυνάμεθα νὰ καταδικάσωμεν μίαν πρᾶξιν ὡς ἐγκληματικὴν, ὅταν πεισθῶμεν, ὅτι αὐτὴ περιέχει τὰ στοιχεῖα τοῦ ἐγκλήματος, ἤτοι δολίαν προαίρεσιν, ἢ ἰδιοτέλειαν· ἀλλ’ ἀπὸ μόνην τὴν ἐνταῦθα συζήτησιν δὲν δυνάμεθα νὰ κρίνωμεν ἀσφαλῶς, διότι ἐλλείπουσι τὰ ἀποδεικτικὰ μέσα, ἤτοι τὰ ἔγγραφα. Δὲν πρέπει λοιπὸν νὰ καταφερώμεθα τόσον ἀποτόμως καθ’ ὑπαλλήλου, ὅστις, ἂν ἔπραξε τῷ ὄντι τοιοῦτον ἔγκλημα, εἶναι ἄξιος τῆς ἐσχάτης τιμωρίας· ἀλλὰ διὰ νὰ παραδεχθῶμεν, ὅτι εἶναι ἄξιος τῆς ἐσχάτης τιμωρίας, πρέπει νὰ ἔχωμεν τεκμήρια τουλάχιστον, ὅτι ἐτελέσθη τὸ ἔγκλημα. Ἀλλ’ ὅ,τι πρέπει ν’ ἀπασχολήσῃ τὴν Βουλὴν καὶ ἀπησχόλησε καὶ ἐμὲ, εἶναι αὐταὶ αἱ μειοδοσίαι, αἱ ὀλέθριαι εἰς τοὺς δυστυχεῖς φυλακισμένους. Ἡ μειοδοσία τοῦ ἄρτου, ἡ μειοδοσία τῶν φαρμάκων πρέπει νὰ καταργηθῇ· λαμβάνονται ἐν μειοδοσίᾳ τὰ φάρμακα διὰ τοὺς δυστυχεῖς αὐτοὺς ἀνθρώπους μὲ ἔκπτωσιν 80%. Νομίζετε, ὅτι οἱ φαρμακοποιοὶ αὐτοὶ δίδουν εἰς τοὺς φυλακισμένους γνήσια φάρμακα; δὲν εἶναι δυνατὸν μὲ τὸ ὑπάρχον σύστημα νὰ ἐπιτύχητε οὐδεμίαν θεραπείαν, οὐδεμίαν ἀσφάλειαν. Ἐγὼ πολλάκις ὡς ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἐζήτησα καὶ ἐξήτασα τὸν διὰ τοὺς φυλακισμένους ἄρτον, κατόπιν δὲ μετέβην εἰς τὰς φυλακὰς καὶ ἀνεκάλυψα, ὅτι ὅ,τι μοὶ ἐδείκνυον δὲν ἦτο ἀληθὲς, μὲ ἠπάτων ἐτιμώρησα, ἀλλὰ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπέλθῃ διόρθωσις. Διὰ τοῦτο πρέπει νὰ ληφθῇ μέτρον, δι’ οὗ νὰ καταργηθῇ ἡ μειοδοσία· πρέπει ν’ ἀγοράζωνται τὰ πρὸς διατροφὴν καὶ θεραπείαν τῶν φυλακισμένων ὅπως ἀγοράζονται δι’ ὅλον τὸν κόσμον, ἀπὸ τὴν ἀγορὰν, διότι, ἂν δὲν γείνῃ τοῦτο, οἱ ἀσθενεῖς φυλακισμένοι θὰ ἀποθνήσκωσι, δι’ ἔλλειψιν φαρμάκων, οἱ δὲ ὑγιεῖς θὰ ἀσθενῶσι, δι’ ἔλλειψιν καλῆς τροφῆς.

§71Α. ΧΡΗΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Μὲ ἐπρόλαβεν ὁ κ. Κωνσταντῖνος Κουμουνδοῦρος, καὶ λυποῦμαι· παρακαλῶ καὶ ἐγὼ τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, ἵνα καταθέσῃ τὰ περὶ τοῦ νομάρχου κ. Γλαράκη ἔγγραφα, ἐκ τῶν ὁποίων θ’ ἀποδειχθῇ ἂν κατεχράσθη.

§72ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν.) Ἐπιθυμῶ νὰ καθαρισθῇ ἡ ὑπόθεσις αὕτη τοῦ νομάρχου Καλαμίδα. Ὄχι μόνον καταγγελίαν δὲν εἶχον ὑπ’ ὄψιν μου κατὰ τοῦ νομάρχου αὐτοῦ, ἀλλὰ τουναντίον εἶχον καταγγελίαν ἀπὸ τὸν νομάρχην κατὰ τοῦ εἰσαγγελέως, ὡς ἀρνουμένου νὰ λάβῃ μέρος εἰς τὴν σύνταξιν τοῦ συμβολαίου. Ἐν τῇ καταγγελίᾳ τοῦ δὲ ταύτῃ ὁ νομάρχης ἐξέθηκεν ἱστορικῶς τί συνέβη ἐπὶ τῆς περὶ ἧς πρόκειται ὑποθέσεως, καὶ ἐξ αὐτῆς τῆς ἐκθέσεως τοῦ νομάρχου ἐπληροφορήθην πᾶν ὅ,τι σᾶς εἶπον πρὸ ὀλίγου· τὰ ἔγγραφα βεβαίως θὰ κατατεθῶσιν εἰς τὴν Βουλὴν τὴν Δευτέραν· εὑρίσκονται, νομίζω, εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ ὑπουργείου τῆς Δικαιοσύνης, καὶ παρακαλῶ τὸν κ. συνάδελφον νὰ λάβῃ πρόνοιαν νὰ τὰ καταθέσῃ. Ἐκ τῆς ἐρεύνης τῶν ἐγγράφων αὐτῶν θέλει πληροφορηθῆ ἡ Βουλὴ τί συνέβη ἀκριβῶς. Καθ’ ὃν δὲ ἀφορᾷ τὴν ζητηθεῖσαν πληροφορίαν περὶ τοῦ νομάρχου κ. Γλαράκη, πληροφορῶ ἀπὸ τοῦδε τὴν Βουλὴν, ὅτι ὁ κ. Γλαράκης ἐμισθοδοτεῖτο διαμένων ἐνταῦθα κατὰ πρόσκλησιν τῆς κυβερνήσεως μέχρι τῆς ἀπομακρύνσεώς του ἀπὸ τῆς ὑπηρεσίας.

§73ΣΑΚΕΛΛΑΡΟΠΟΥΛΟΣ. Πρὸ ἓξ ἡμερῶν παρεκάλεσα τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν πόσαι περὶ προσωρινῆς ἀπαλλαγῆς ἐπιστράτων αἰτήσεις παρεπέμφθησαν εἰς τὰ ἁρμόδια στρατολογικὰ γραφεῖα, πόσαι ἐξεδικάσθησαν, καὶ πόσαι ἀποφάσεις ἐδημοσιεύθησαν. Ἤλπιζον...

§74ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔχω τῷ ὄντι ἑτοίμην μίαν τοιαύτην κατάστασιν νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλὴν, ἀλλὰ δυστυχῶς τὴν ἐλησμόνησα εἰς τὸ γραφεῖον τοῦ ὑπουργείου. Θὰ διατάξω νὰ τὴν φέρουν ἀμέσως καὶ θὰ τὴν ὑποβάλω.

§75ΣΑΚΕΛΛΑΡΟΠΟΥΛΟΣ. Πολὺ καλὰ· αὐτὸ μὲ ἀρκεῖ.

§76Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἐρωτῶ τοὺς κυρίους ὑπουργοὺς τῆς Δικαιοσύνης καὶ τῶν Στρατιωτικῶν ἂν διέταξαν νὰ μεταβῶσιν οἱ ἀνακριταὶ εἰς τὴν ἐπαρχίαν Καλαβρύτων. Ὅπως σᾶς ἀπέδειξα, εἰς τὸν δῆμον Ψωφίδος συνέβησαν πολλὰ ἐγκλήματα, ἄλλα μὲν ἀπὸ στρατιώτας, ἄλλα δὲ ἀπὸ χωροφύλακας, καὶ ἄλλα ἀπὸ πολίτας, οἱ ὁποῖοι ὡδήγουν τοὺς στρατιωτικούς. Ἑπομένως παρετήρησα, ὅτι δὲν εἶναι ἁρμόδιος μόνον ὁ εἰσηγητὴς τοῦ στρατοδικείου, πρέπει νὰ σταλῇ καὶ εἷς τακτικὸς ἀνακριτής. Παρακαλῶ λοιπὸν τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης νὰ μὲ πληροφορήσῃ ἂν διέταξεν ἀνακριτὴν νὰ ὑπάγῃ ἐκεῖ.

§77ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Ἅμα τελειώσῃ ἡ ἐκλογὴ, θὰ ὑπάγῃ· τώρα εἶναι πολλοὶ δικαστικοὶ ἐκεῖ.

§78Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Κατόπιν τῆς ἐπερωτήσεως τοῦ κ. Σ. Πετιμεζᾶ περὶ ἀταξιῶν σπουδαίων ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ Καλαβρύτων, ἔσπευσα αὐθημερὸν νὰ τηλεγραφήσω πρὸς τὸν ὑπομοίραρχον καὶ τὸν φρούραρχον, ἐρωτήσας αὐτοὺς κατὰ τίνα τρόπον αἱ ἀταξίαι ἐγένοντο· ἔπραξα δὲ τοῦτο οὐχὶ ἐξ ἐλλείψεως πεποιθήσεως πρὸς ὅσα ὁ κ. βουλευτὴς εἶπεν, ἀλλ’ ἔπρεπε νὰ κανονίσω τὰς ἐνεργείας τοῦ ἀποσταλησομένου εἰσηγητοῦ. Μέχρις αὐτῆς τῆς στιγμῆς δὲν ἔλαβον οὐδεμίαν ἀπάντησιν. Δὲν εἶναι δὲ δυνατὸν ν’ ἀποσταλῇ προτήτερα ὁ εἰσηγητής· αὔριον θὰ ἀναχωρήσῃ.

§79ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κατὰ τὴν ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς θὰ συζητηθῇ εἰς ἀνάγνωσιν τὸ νομοσχέδιον τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Ναυτικῶν περὶ τροποποιήσεως τῶν ἄρθρων 64 καὶ 80 τοῦ περὶ στρατολογίας νόμου.

§80ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν φέρω ἀντίῤῥησιν, ὅπως συζητήσωμεν καὶ ψηφίσωμεν εἰς πρώτην ἀνάγνωσιν περὶ τοῦ νομοσχεδίου τούτου, τοῦ ἀφορῶντος εἰς τὴν ἀνακατάταξιν ἐν τῷ Ναυτικῷ· ἀλλ’ ὀφείλω νὰ προκαλέσω τὴν προσοχὴν τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Ναυτικῶν εἰς τὸ νομοσχέδιον, διότι δὲν ἀνταποκρίνεται εἰς τὴν ἀνάγκην. Ἡ ἀνάγκη εἶναι πολλαπλῆ. Ὁ νόμος ὁ περὶ στρατολογίας ὑπῆρξε λίαν ἀτελὴς ὡς πρὸς τὰ τοῦ ναυτικοῦ, καὶ αἱ ἀτέλειαι αὐτοῦ ἀπεδείχθησαν ἀμέσως ἐν τῇ πρώτῃ ἐφαρμογῇ. Οὕτως ἐν τῷ ναυτικῷ ἔχομεν κατατεταγμένους παῖδας καὶ κατατάσσομεν παῖδας, ἐν τούτοις κατὰ τὸν νόμον περὶ στρατολογίας δὲν ἐπιτρέπεται ἡ κατάταξις παίδων. Ὑπέθετον, ὅτι τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ἤθελε φέρει τὴν διόρθωσιν εἰς τὸ στοιχειῶδες τοῦτο ἐλάττωμα.

§81ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν.) Εἶσθε κατὰ τῆς κατατάξεως τῶν παίδων;

§82ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Εἶμαι ὑπέρ, ἀλλὰ θέλω νὰ γίνεται ἡ κατάταξις νομίμως, διότι κατὰ τὸν περὶ στρατολογίας νόμον οὐδεὶς κατατάσσεται ἔχων ἡλικίαν κατωτέραν τῶν 18 ἐτῶν. Ἐπερίμενα λοιπὸν, ὅτι ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, τὸ ὁποῖον εἶχεν ἀναγγελθῆ ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως, θὰ ἐπήρχετο ἡ διόρθωσις ὡς πρὸς τοῦτο. Ἀλλὰ πρέπει νὰ γείνωσιν καὶ ἄλλαι διορθώσεις, αἵτινες εἶναι ἐπίσης ἀναγκαῖαι. Ὁ περὶ στρατολογίας νόμος δὲν ἐπιτρέπει τὴν ἀνακατάταξιν τῶν ναυτῶν, καὶ ὡς πρὸς τοῦτο ἔχομεν ἐνταῦθα τροπολογίαν· ἐπιτρέπεται διὰ τοῦ νομοσχεδίου ἡ ἀνακατάταξις, ἀλλ’ ἐφ’ ἅπαξ μόνον, ἤτοι ἐπὶ μίαν διετίαν· διατί ὁ ναύτης νὰ μὴ δύναται νὰ καταταχθῇ εἰμὴ μόνον μέχρι τῆς ἡλικίας τοῦ 23 ἔτους; τὸ κατ’ ἐμὲ, ὁ ναύτης ἔπρεπε νὰ ἀνακατατάσσηται μέχρι τοῦ 40 ἔτους. Ὅταν ὁ ὑπουργὸς τῶν ναυτικῶν ἐπιτύχῃ καλὸν ναύτην, ὅστις θέλει νὰ ἀνακαταταχθῇ, δὲν βλέπω τὸν λόγον, δι’ ὃν ἐκ τοῦ νόμου πρέπει νὰ ἀπομακρύνῃ αὐτόν. Ἑπομένως φρονῶ, ὅτι κατὰ τοῦτο πρέπει νὰ ἀναθεωρηθῇ ἡ διάταξις καὶ νὰ ἐπιτραπῇ ὡς πρὸς τοὺς ναύτας μὲν ἡ ἀνακατάταξις μέχρι τοῦ 40 ἔτους καὶ πλέον, ὡς πρὸς δὲ τοὺς ὑπαξιωματικοὺς ἐπίσης πρέπει νὰ ἐπιτραπῇ ἡ ἀνακατάταξις ἐν ἡλικίᾳ πολὺ ἀνωτέρᾳ ἐκείνης, ἣν ἐπιτρέπει ὁ νόμος οὗτος, διότι ἐπιτρέπει αὐτοῖς εἰς τοὺς διόπους τὴν ἀνακατάταξιν μέχρι τῆς ἡλικίας τῶν 35, ἐνῷ δίοπος ἄριστος εἶναι καὶ 40 ἐτῶν. Ἐπίσης εἰς τοὺς ὑποκελευστὰς ἐπιτρέπει τὴν ἀνακατάταξιν μέχρι τῆς ἡλικίας τῶν 42. Ὅταν ἡ ὑπηρεσία τοῦ ναυτικοῦ ἔχῃ καλὸν ὑποκελευστὴν, δὲν πρέπει νὰ τὸν ἀφήσητε νὰ ἀναχωρήσῃ ἐφ’ ὅσῳ ἔχει δυνάμεις. Ἀλλὰ παρατηρῶ προσέτι εἰς τὸν κ. ὑπουργὸν, ὅτι, ὅπως εἶναι συντεταγμένον τὸ νομοσχέδιον, ἀντὶ νὰ βελτιόνῃ τὸν περὶ στρατολογίας νόμον, τὸν χειροτερεύει. Τὸ ἄρθρον 1 τοῦ νομοσχεδίου λέγει, ὅτι τροποποιεῖται τὸ ἄρθρον 64 τοῦ περὶ στρατολογίας νόμου ὡς ἑξῆς, καὶ τροπολογεῖ τὴν ά παράγραφον τοῦ ἄρθρου ἐκείνου, περὶ δὲ τῶν ἄλλων παραγράφων τοῦ αὐτοῦ ἄρθρου δὲν λέγει τίποτε, καὶ ἑπομένως φαίνεται, ὅτι καταργεῖται τὸ ἄρθρον ἐκεῖνο ἐντελῶς ὡς πρὸς τὰ λοιπά. Ἐν τούτοις αἱ ἄλλαι παράγραφοι τοῦ ἄρθρου 64 περιέχουσι τὰς οὐσιώδεις διατάξεις, περιέχουσι τὰς διατάξεις τὰς ἀφορώσας εἰς τὴν ναυτολογίαν. Κατ’ ἐκείνας τὰς διατάξεις κανονίζονται αἱ προσκαλεύσεις, αἱ κατατάξεις ἐν τῷ ναυτικῷ, καὶ αἱ διατάξεις ἐκεῖναι θέτουσιν ὡς βάσιν τῆς κατατάξεως ἐν τῷ ναυτικῷ τὴν ὑποχρεωτικὴν ἀπογραφὴν, τὴν δὲ ἐθελουσίαν κατάταξιν ἀποδέχονται ἐκ περισσοῦ ἂν ὑπάρχῃ πλεονάζων ἀριθμὸς ἐκ τῆς ὑποχρεωτικῆς ἀπογραφῆς. Τοῦτο, κατ’ ἐμὲ, εἶναι λίαν ἐπιβλαβὲς εἰς τὸ ἐμπορικὸν ναυτικόν. Δὲν δυνάμεθα νὰ ἐφαρμόσωμεν ἐν τῷ ναυτικῷ τὰς ἀρχάς, ἃς ἐφαρμόζομεν ἐν τῇ στρατιωτικῇ ὑπηρεσίᾳ, διότι οἱ ναῦται ὑπηρετοῦσιν ἐπὶ ἐμπορικῶν πλοίων, καὶ ἀπέρχονται τοῦ Κράτους εὐθὺς καὶ δὲν κρατοῦνται ἐνταῦθα δεσμευμένοι ὑπὸ τοῦ νόμου. Ἂν δὲν ὑπάρχει λόγος, διὰ νὰ δεσμεύσῃ αὐτοὺς πάντας ὁ νόμος πρὸς ὑπηρεσίαν ἐν τῷ ναυτικῷ, ὑπηρεσίαν τοιαύτην, ὁποίαν ὁ νόμος κανονίζει, τουτέστιν ἐπὶ διετίαν, ἐν πάσῃ περιπτώσει ἂν ἐν τῷ στρατῷ μᾶς συμφέρει ὁ νόμος καθιεροῖ διάκρισιν, ὅτι ἄλλοι μὲν ὑπηρετοῦσιν ἐπὶ 3 ἢ 2 ἔτη, ἄλλοι δὲ ἐπὶ 1, ἐν τῷ ναυτικῷ πάντες ὑπηρετοῦσιν ἐπὶ 2 ἔτη, καὶ ἡ ἐπὶ διετίαν ὑπηρεσία διὰ τοὺς ναυτικοὺς εἶναι ὑποχρέωσις βαρυτάτη. Ὁ λόγος, δι’ ὃν ἐν τῷ στρατῷ τῆς ξηρᾶς προτάσσεται τῆς ἐθελουσίας κατατάξεως ἡ ὑποχρεωτικὴ κατάταξις εἶναι, ὅτι ἠθέλησεν ὁ νομοθέτης πᾶς Ἕλλην νὰ ἐκγυμνᾶσθαι ἐν τῷ στρατῷ· ἐπίσης καὶ ἐν τῷ ναυτικῷ ἡ αὐτὴ ἀνάγκη παρουσιάζεται, ἀλλὰ δὲν ὑπάρχει ἀνάγκη ἐκγυμνάσεως ἁπάντων τῶν ἐργατῶν τῆς θαλάσσης ἐπὶ τοσοῦτον χρόνον. Ὁ ἐργάτης τῆς θαλάσσης ἔρχεται εἰς τὸ πολεμικὸν ναυτικὸν φέρων στοιχεῖα ἐκγυμνάσεως, τὰ ὁποῖα δὲν φέρει ὁ πολίτης, ὅστις καλεῖται ὑποχρεωτικῶς εἰς τὸν στρατὸν τῆς ξηρᾶς, διότι ἔρχεται εἰς τὸ πολεμικὸν ναυτικὸν ὢν ναύτης ἤδη, ὅ,τι δὲ πρόκειται νὰ μάθῃ ἐν τῷ πολεμικῷ ναυτικῷ εἶναι μόνον τὰ τῆς πολεμικῆς ὑπηρεσίας. Ταῦτα δὲ δύναται νὰ μάθῃ ἐν χρόνῳ πολὺ βραχυτέρῳ ἐκείνου, ὅστις καθορίζεται ὑπὸ τοῦ νόμου· ἑξάμηνος ὑπηρεσία πρὸς ἐκγύμνασιν ἤθελεν εἶσθαι ἐπαρκεστάτη. Φρονῶ λοιπὸν, ὅτι ὁ νόμος ὁ περὶ στρατολογίας, ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὸ ναυτικὸν, ἔπρεπε νὰ τροποποιηθῇ οὕτως, ὥστε κατὰ πρῶτον λόγον νὰ καλῶνται οἱ ἐθελονταὶ, καὶ ἐφ’ ὅσον δι’ ἐθελοντῶν ἢ δι’ ἀνακατατάξεως δὲν συμπληροῦνται αἱ τάξεις, ἐπὶ τοσοῦτον μόνον νὰ καλῶνται οἱ ὑποχρεωτικῶς ἐργάται τῆς θαλάσσης, ἐφ’ ὅσον δὲ πλεονάζει ἀριθμὸς, οἱ ἀπαλλαττόμενοι οὕτω τῆς ὑποχρεωτικῆς ὑπηρεσίας τῆς διετοῦς νὰ καλῶνται εἰς τὸ ναυτικὸν, ἵνα ὑπηρετήσωσιν ἐπὶ ἓξ μῆνας πρὸς ἐξάσκησιν. Ταῦτα ὑποβάλλω πρὸς τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Ναυτικῶν, ὅπως κατὰ τὴν βʹ ἀνάγνωσιν μᾶς ἐκθέσῃ τὴν γνώμην του. (Γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον.)

§83ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Σήμερον ὡρίσθη ἡ συζήτησις τῶν ἀναφορῶν.

§84ΤΙΝΕΣ. Μάλιστα.

§85ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ μιᾶς ἑκάστης ἡ Βουλὴ θ’ ἀποφανθῇ, ἀναγινωσκομένου τοῦ περὶ αὐτῆς μέρους τῆς ἐκθέσεως τῆς ἐπιτροπῆς.

§86ΤΙΝΕΣ. Μάλιστα.

§87ΠΡΟΕΔΡΟΣ. «Ἐπὶ τῆς ὑπ’ ἀριθμὸν 9 ἀναφορᾶς τοῦ Ἀναρ. Π. Πετράκη ἐκ τοῦ δήμου Οἰνοῦντος, παραπονουμένου κατὰ τοῦ δημάρχου, ἀρνουμένου τὴν ἔκδοσιν τοῦ ζητουμένου πιστοποιητικοῦ, νὰ σταλῇ πρὸς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν. (Ἡ Βουλὴ παραδέχεται τὴν γνώμην τῆς ἐπιτροπῆς.) «Ἐπὶ τῆς ὑπ’ ἀριθ. 10 ὁμοίας τοῦ Εὐγενίου Δ. Πολυδούρη, κληρωτοῦ τῆς ἀπογραφῆς τοῦ 1880, αἰτουμένου τὴν ἀπαλλαγήν του ἐκ τῆς στρατιωτικῆς ὑπηρεσίας, ὡς ὄντος ἀνικάνου τοῦ πατρός του, ἡ ἐπιτροπὴ γνωμοδοτεῖ νὰ παραπεμφθῇ εἰς τὸ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν ὑπουργεῖον.»

§88ΤΖΑΝΕΣ. Ἡ ἀναφορὰ αὕτη, σταλεῖσα εἰς τὸ στρατολογικὸν συμβούλιον Μεσσηνίας, ἐξεδικάσθη, ἀπαλλαγέντος τοῦ ἀναφερομένου· ὥστε εἶναι περιττὸν ν’ ἀποφανθῇ ἡ Βουλή. «Ἐπὶ τῆς ὑπ’ ἀριθ. 11 τοῦ Δ. Χαράτζη, ὑποβαλόντος σκέψεις τινὰς ἐπὶ τῆς μεταξὺ τῆς ἑλλ. Κυβερνήσεως καὶ τῆς ἐθνικῆς Τραπέζης συμβάσεως περὶ δανείου, νὰ συσχετισθῇ μὲ τὸ νομοσχέδιον.»

§89ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν.) Καταθέτω τὴν κατάστασιν, ἣν ἐζήτησεν ὁ κ. Σακελλαρόπουλος, περὶ τῶν ἐκδικασθεισῶν αἰτήσεων ἐπιστράτων ὑπὸ τῶν στρατολογικῶν συμβουλίων.

§90ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ἔχει καὶ τοὺς λόγους τῶν ἐξαιρέσεων;

§91ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Τοῦτο ἀπαιτεῖ πολύμηνον ἐργασίαν. (Γίνεται δεκτὴ ἡ ἐπὶ τῆς ἀναφορᾶς τοῦ Δ. Χαράτζη γνωμοδότησις τῆς ἐπιτροπῆς, εἶτα δὲ καὶ αἱ ἐπὶ τῶν ἑπομένων. «Ἐπὶ τῆς ὑπ’ ἀριθ. 12 ἀναφορᾶς διαφόρων κατοίκων Ἀχαρνῶν καὶ Λιοσίων, αἰτουμένων τὴν παρεμπόδισιν τοῦ ὑπὸ τοῦ ἰδιοκτήτου τοῦ Πύργου τῆς Ἀμαλίας ἔργου, καταστρέφοντος τὴν ἐπαρχιακὴν ὁδὸν, ἡ Ἐπιτροπὴ γνωμοδοτεῖ νὰ παραπεμφθῇ ἡ αἴτησις εἰς τὸ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργεῖον.» «Ἐπὶ τῆς ὑπ’ ἀριθ. 14 ὁμοίας τοῦ ἐν Σουλινᾷ Κωνστ. Μπάρλα, παραπονουμένου κατὰ τοῦ νῦν ὑποπροξένου Τσιμπουράκη καὶ ζητοῦντος τὴν ἀντικατάστασίν του διὰ τοῦ πρώην τοιούτου Μ. Νικολάου, ἡ Ἐπιτροπὴ γνωμοδοτεῖ νὰ παραπεμφθῇ ἡ αἴτησις εἰς τὸ ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργεῖον διὰ τὰ περαιτέρω.» «Ἐπὶ τῆς ὑπ’ ἀριθ. 24 τοῦ Ἀθαν. Νίκου, ἀγωνιστοῦ, ζητοῦντος μηνιαῖον βοήθημα διὰ τοὺς πρὸς τὴν πατρίδα ἀγῶνάς του, ἡ Ἐπιτροπὴ γνωμοδοτεῖ νὰ παραπεμφθῇ ἡ αἴτησις τοῦ ἀναφερομένου εἰς τὸ ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργεῖον.» «Ἐπὶ τῆς ὑπ’ ἀριθ. 25 αἰτήσεως τοῦ Γρηγ. Δεσποτοπούλου, ζητοῦντος σύνταξιν, ὡς παθόντος ἐν τῇ ὁποίᾳ διετέλει ὑπηρεσίᾳ τοῦ ἐν Δήλῳ λοιμοκαθαρτηρίου, ἡ Ἐπιτροπὴ γνωμοδοτεῖ νὰ παραπεμφθῇ ἡ αἴτησις εἰς τὸ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργεῖον.» «Ἐπὶ τῆς ὑπ’ ἀριθ. 28 αἰτήσεως τῆς Ἀδελαΐδος Κανάρη, αἰτούσης νὰ εἰσαχθῇ ὁ ἀνεψιός της Νικόλ. Γ. Χούλης ὑπότροφος εἰς τὴν Ῥιζάρειον Σχολὴν, ὡς εὐδοκιμήσας εἰς τὰς ἐξετάσεις του, ἡ Ἐπιτροπὴ γνωμοδοτεῖ νὰ παραπεμφθῇ ἡ αἴτησις εἰς τὸ ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας ἐκπαιδεύσεως Ὑπουργεῖον.» «Ἐπὶ τῆς ὑπ’ ἀριθ. 15 ἀναφορᾶς τοῦ Γεωργίου Σαβόϊα, ζητοῦντος ἀποζημίωσιν παρὰ τοῦ Δημοσίου διὰ τὸ εἰς αὐτὸν ἀδίκημα, ἡ Ἐπιτροπὴ γνωμοδοτεῖ νὰ παραπεμφθῇ ἡ αἴτησις τοῦ ἀναφερομένου εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Δικαιοσύνης, ἵνα ἐνεργήσῃ τὰ δέοντα.» «Ἐπὶ τῆς ὑπ’ ἀριθ. 34 τοῦ Π. Παταγοῦ, ζητοῦντος, ἵνα τὰ ὑπὸ τοῦ συλλόγου τῶν ἑλλην. γραμμάτων κακῶς δαπανώμενα διατεθῶσιν εἰς ὑποστήριξιν ἔργων ἀναδεδειγμένων κλπ., ἡ Ἐπιτροπὴ γνωμοδοτεῖ νὰ παραπεμφθῇ ἡ αἴτησις εἰς τὸ ἐπὶ τῆς Δημοσίας ἐκπαιδεύσεως Ὑπουργεῖον διὰ τὴν ἐνέργειαν τῶν περαιτέρω.» «Ἐπὶ τῆς ὑπ’ ἀριθ. 35 τοῦ Δ. Οἰκονόμου, ἐκτιθέντος τὰς κατὰ τὸν ἀγῶνα ἐκδουλεύσεις του καὶ τὰς πολιτικὰς ὑπηρεσίας του καὶ ζητοῦντος μηνιαίαν περίθαλψιν, ἡ Ἐπιτροπὴ γνωμοδοτεῖ νὰ παραπεμφθῇ ἡ αἴτησις τοῦ ἀναφερομένου εἰς τὸ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργεῖον διὰ τὰ περαιτέρω.» «Ἐπὶ τῆς ὑπ’ ἀριθ. 54 ἀναφορᾶς τοῦ Παναγ. Λειβαδᾶ, παραπονουμένου κατὰ τῆς Ἰονικῆς Τραπέζης καὶ ζητοῦντος τὴν ἀκύρωσιν τῆς συμβάσεως, ἡ Ἐπιτροπὴ γνωμοδοτεῖ νὰ παραπεμφθῇ ἡ αἴτησις τοῦ ἀναφερομένου εἰς τὸ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργεῖον διὰ τὰ περαιτέρω.» «Ἐπὶ τῆς ὑπ’ ἀριθ. 53 ἀναφορᾶς τοῦ Ἀναστ. Δημοπούλου, ζητοῦντος, διὰ τὰς πρὸς τὴν πατρίδα κατὰ τὸν ἱερὸν ἀγῶνα στρατιωτικὰς ἐκδουλεύσεις του, δικαίαν ἀνταμοιβήν, ἡ Ἐπιτροπὴ γνωμοδοτεῖ νὰ παραπεμφθῇ ἡ αἴτησις τοῦ ἀναφερομένου εἰς τὸ ὑπουργικὸν συμβούλιον, ὅπως, λαμβάνον ὑπ’ ὄψιν τὰς ὁμολογουμένας ἐκδουλεύσεις πρὸς τὴν πατρίδα τοῦ ἀναφερομένου καὶ ἐκτιμῶν δεόντως ταύτας, προβῇ εἰς ἀπονομὴν δικαίας ἀμοιβῆς πρὸς τὸν ἀληθῶς, ἀναξιοπαθοῦντα τοῦτον ἀγωνιστήν.» «Ἐπὶ τῆς ὑπ’ ἀριθ. 54 ἀναφορᾶς τοῦ Ἀνδρ. Ἡλιοπούλου, ζητοῦντος, ἵνα ἡ Κυβέρνησις χορηγήσῃ αὐτῷ τὸ ἀντίτιμον τῆς ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ ἀγῶνος ἀπονεμηθείσης βαθμολογίας του, ἡ Ἐπιτροπὴ γνωμοδοτεῖ νὰ παραπεμφθῇ ἡ αἴτησις τοῦ ἀναφερομένου εἰς τὸ ὑπουργικὸν Συμβούλιον, ὅπως λαμβάνον ὑπ’ ὄψιν τὰς πρὸς τὴν πατρίδα κατὰ τὸν ἱερὸν ἀγῶνα ἐκδουλεύσεις του, καὶ ἐκτιμῶν ταύτας δεόντως, προβῇ εἰς ἐπαρκῆ ἱκανοποίησιν τοῦ ἀναξιοπαθοῦντος τούτου ἀγωνιστοῦ.» «Ἐπὶ τῆς ὑπ’ ἀριθ. 20, ἀναφορᾶς, ἀντιπροσώπων, τῶν ἐν Σεπολίοις κήπων καὶ τῶν παρὰ τὸν Κηφισσὸν μύλων, ὑποβαλλόντων ἰδίαν γνώμην ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ Ἀδριανείου ὑδραγωγείου, ἡ Ἐπιτροπὴ γνωμοδοτεῖ νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ σχετικοῦ νομοσχεδίου. «Ἐπὶ τῆς ὑπ’ ἀριθ. 31 ἀναφορᾶς τοῦ Δ. Χαρατζῆ, οἰκονομολόγου, ὑποβάλλοντος διαφόρους σκέψεις οἰκονομολογικὰς ἐπὶ τῆς παρούσης περιστάσεως τῆς πατρίδος, ἡ Ἐπιτροπὴ γνωμοδοτεῖ νὰ παραπεμφθῇ ἡ αἴτησις εἰς τὸ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν ὑπουργεῖον.» «Ἐπὶ τῆς ὑπ’ ἀριθ. 51 ἀναφορᾶς κατοικοδημοτῶν Φενεοῦ, ἐξαιτουμένων νὰ ὁρισθῶσιν ἀκριβῶς τὰ σημεῖα τὰ κατακλυζόμενα ἀπὸ τὴν λίμνην, χωρὶς νὰ συμπεριληφθῶσι γαῖαι ἰδιόκτητοι μὴ κατακλυζόμενοι, ἡ Ἐπιτροπὴ γνωμοδοτεῖ νὰ παραπεμφθῇ ἡ αἴτησις εἰς τὸ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν ὑπουργεῖον, ἵνα λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὰ παράπονα τῶν ἀναφερομένων καὶ ἐπιφέρῃ τὴν κατὰ τὸν νόμον θεραπείαν.»

§92Α. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Δὲν ἐπίστευον, κύριοι βουλευταί, ὅτι ὁ ἔλεγχος τῶν πράξεων τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῶν ὀργάνων αὐτῆς διὰ τῶν ἐν τῇ Βουλῇ ἐπερωτήσεων ἤθελε καταπέσει μέχρις ἐκείνου τοῦ σημείου, εἰς τὸ ὁποῖον κατέπεσεν, ὥστε νὰ κατασταθῇ ἀπό τινος καιροῦ τύπος ἀνωφελής. Καὶ κατέστη τῳόντι τύπος ἀνωφελής, διότι ἄλλοι μὲν ἐκ τῶν ἐπηρωτημένων κ. κ. ὑπουργῶν, ἀποφεύγοντες ὡρισμένην καὶ θετικὴν ἀπάντησιν ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τῆς ἐπερωτήσεως, προσποιοῦνται, ὅτι δὲν ἀντελήφθησαν τῶν γεγονότων, τὰ ὁποῖα περιείχοντο εἰς τὰς ἐπερωτήσεις, ἢ ὅτι δὲν ἀπεστάλησαν αὐτοῖς ἐγκαίρως τὰ ἔγγραφα ὑπὸ τοῦ γραφείου τῆς Βουλῆς, ὅτι θὰ λάβωσιν ὑπὸ σπουδαίαν ἔποψιν τὸ ἀντικείμενον αὐτὸ κλπ., ἄλλοι δὲ προθυμοποιούμενοι ν’ ἀπαντήσωσιν, ἀλλὰ ν’ ἀπαντήσωσι κατὰ τὸν λυσιτελοῦντα αὐτοῖς τρόπον, ἀπαλλοτριοῦνται τῆς καταπειθούσης δυνάμεως καὶ ὀχυροῦνται ὄπισθεν τῆς ἀντιτεινούσης, ἀπαντῶντες μετ’ ἀγανακτήσεως διὰ κραυγῶν καὶ βαρυφθόγγων διαμαρτυρήσεων τὴν κοινὴν ἀπάντησιν: Ἡ Κυβέρνησις ἐπετέλεσε καὶ θὰ ἐπιτελέσῃ τὸ καθῆκόν της, ὅτι εἶναι ἀνακριβῆ τὰ λεγόμενα κατ’ αὐτῆς, ὅτι οἱ ὑπάλληλοι τῶν ἐπαρχιῶν ἐπετέλεσαν καὶ ἐπιτελοῦσι τὸ καθῆκον αὑτῶν καὶ εἰσὶν ἀνώτεροι πάσης ἐπικρίσεως, εἰσὶ λευκαὶ περιστεραὶ καὶ ἄγγελοι πρωτοστάται! τοὺς συκοφαντεῖτε, καὶ παύσατε νὰ ἦσθε δριμεῖς κλπ. Οὕτω ἡ Βουλὴ μὴ ἔχουσα στοιχεῖα, ἵνα κρίνῃ ἀσφαλῶς περὶ τῆς ἀληθείας τῶν ἐπερωτήσεων καὶ τῆς εἰλικρινείας ἢ καὶ ἀξιοπιστίας τῶν κ.κ. ὑπουργῶν, μεταβαίνει εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, θάπτουσα ὑπὸ τοὺς πόδας τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ τῆς Δικαιοσύνης τὰς ἐπερωτήσεις, ἢ τὸν ἔλεγχον! Νομίζω, κύριοι, ὅτι ἡ κατάστασις αὕτη πρέπει νὰ παύσῃ· αἱ ἐπερωτήσεις ἐπὶ σπουδαίων ἀντικειμένων πρέπει νὰ ἐκτιμῶνται δεόντως καὶ ἡ Βουλὴ νὰ λειτουργῇ ὅπως πρέπει, σύμφωνα μὲ τὰς ἀπαιτήσεις τοῦ Συντάγματος καὶ τὰ συμφέροντα τῆς χώρας. Τὸ δικαίωμα τοῦ ἀναφέρεσθαι πρέπει νὰ παράγῃ τοὺς καρπούς του καὶ νὰ μὴ περιφρονῆται, καταφρονουμένων τῶν τὴν ἀντίληψιν τῆς Βουλῆς ἐπικαλουμένων πολιτῶν. Ἔχων τὴν πεποίθησιν, ὅτι ἡ προκειμένη ἐπερώτησις καθίσταται δικαίως ἀξία τῆς προσοχῆς τῆς Βουλῆς, ἐπιχειρῶ τὴν ἀνάπτυξιν αὐτῆς. Ἐνθυμεῖσθε, κύριοι, ὅτι κατὰ τὴν συνεδρίασιν τοῦ Νοεμβρίου λήξαντος ἔτους ὑπέβαλον εἰς τὴν Βουλὴν ἀναφοράν τινα τῶν κατοίκων τοῦ Δήμου Στυμφαλίας, ἀριθμοῦσαν περὶ τὰς 250 ὑπογραφὰς γεωργῶν ἀναξιοπαθούντων, ἐκ τῶν χωρίων Καστανιᾶς, Λαύκας, Μπάσι, Μάτσιζα, Καλλιάνι καὶ Ψάρι, διὰ τῆς ὁποίας παρεπονοῦντο ὅτι ἑταιρία τις ἀξιοῦσα νὰ λάβῃ παρὰ τῆς Κυβερνήσεως τὴν ἀποξήρανσιν τῆς Στυμφαλίδος λίμνης, μετέβη ἐκεῖ καὶ ἐν τῇ καταμετρήσει τῆς ζώνης τῆς λίμνης αὐτῆς συμπεριέλαβε περὶ τὰς 6 χιλ. στρεμμάτων περίπου γῆν τῆς ἰδιοκτησίας τῶν μὴ κατακλυζομένην, ἀξιοῦσα, ὅτι ἡ ἔκτασις αὕτη ἀποτελεῖ λίμνην, καὶ ὅτι κατὰ τὸν νόμον τοῦ 1867 δύναται νὰ καταστῇ ἀντικείμενον παραχωρήσεως πρὸς ἀποξήρανσιν. Παρεκάλεσα τὴν Βουλὴν τότε νὰ συστήσῃ στενῶς τὴν ἀναφορὰν ταύτην πρὸς τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, παραγγελλόμενον νὰ μεριμνήσῃ σπουδαίως πρὸς θεραπείαν τῶν παραπόνων τῶν ἀναφερομένων, καὶ ἂν πρόκηται νὰ παραχωρήσῃ λίμνην πρὸς ἀποξήρανσιν, νὰ μὴ συμπεριλάβῃ γαίας, μὴ ἀποτελούσας ἔδαφος συνήθως κατακλυζόμενον ὑπὸ συνήθων πλημμυρῶν, ἔδαφος, τὸ ὁποῖον σπείρεται καὶ τὸ ὁποῖον καρποφορεῖ, καὶ ἐκ τούτου διατρέφονται τριακόσιαι γεωργικαὶ οἰκογένειαι. Ῥητῶς δὲ καὶ καθαρῶς ἐπεκαλέσθην τὴν εὐθύτητα, τὸν πατριωτισμὸν τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, τὴν καλὴν αὐτοῦ διάθεσιν καὶ τὴν εὐγενῆ καρδίαν αὐτοῦ, ἥτις ἀείποτε κάμπτεται διὰ τὰ δεινὰ τῆς γεωργίας κατὰ τὰς αἰωνίας αὐτοῦ καυχήσεις! καὶ ἡ Βουλὴ εἰσήκουσε τῆς αἰτήσεώς μου ταύτης καὶ ἀπέστειλε τὴν ἀναφορὰν πρὸς τὸν διαληφθέντα ὑπουργόν. Ἀλλὰ, κύριοι, ἀπὸ τῆς ἐποχῆς τοῦ Νοεμβρίου 1880 μέχρι σήμερον, οὔτε λέξιν κατεδέχθη ν’ ἀνακοινώσῃ εἰς τὴν Βουλὴν ἐπὶ τῆς ὑποθέσεως ταύτης. Δὲν δύναται νὰ ἰσχυρισθῇ ὁ κ. ὑπουργός, ὅτι διετέλει ἐν ἀγνοίᾳ, διότι αὐτοπροσώπως μετ’ ὀλίγας ἡμέρας προσῆλθον ἐνώπιον τῆς ἐξοχότητός του, συστήσας σύντονον προσοχὴν ἐπὶ τῶν παραπόνων τῶν ἀτυχῶν γεωργῶν. Τὴν ἀδιαφορίαν αὐτὴν βραδύτερον, ὕποπτον καταστᾶσαν, ἐπίστευσα, ὅτι δύναμαι νὰ ματαιώσω, ἐὰν ὑποβάλω πρότασιν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, καὶ ὑπέβαλον τοιαύτην, διὰ τῆς ὁποίας ἐζήτησα νὰ ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον εἶχεν ὑποβάλει πρὸ 3 ἐτῶν, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, ὁ κ. Τρικούπης, ὡς βουλευτὴς Μεσολογγίου, περὶ καταργήσεως τῆς ἰσχύος τοῦ νόμου τοῦ 1867 καὶ ἀπαγορεύσεως πάσης παραχωρήσεως λίμνης, ἄνευ εἰδικοῦ νόμου, καθορίζοντος τὰ δικαιώματα καὶ τὰς ὑποχρεώσεις. Δὲν παρῆλθον πολλαὶ ἡμέραι καὶ δύο ἕτεραι μοὶ ἀπεστάλησαν ἀναφοραὶ τῶν κατοίκων Φενεοῦ, μία πρὸς τὸν ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν καὶ ἑτέρα πρὸς τὴν Βουλήν, διατεινομένων, ὅτι ἡ ἰδία ἐκείνη ἑταιρία ἀπὸ Στυμφαλίας μεταβᾶσα εἰς Φενεόν, συμπεριέλαβεν εἰς τὴν ἔκθεσιν τῶν πραγματογνωμόνων ὡς χῶρον λίμνης Φενεοῦ σημαντικὴν ἔκτασιν ἀγρῶν καὶ ἀμπέλων, ἀπεξηραμένων καὶ καρποφορούντων πρὸ χρόνων, τῆς κυριότητος τῶν παραπονουμένων, καὶ ἔθηκεν ὅρια τῆς παραχωρητέας λίμνης περικλείοντα τὴν ἔκτασιν ταύτην, ἥτις οὐδέποτε ἀπετέλεσεν ἔδαφος συνήθως ὑπὸ συνήθω πλημμυρῶν κατακλυζόμενον. Ἐκ τῶν ἀναφορῶν τούτων τὴν μὲν ἐνεχείρισα τῷ κ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν ὑπουργῷ, παρακαλέσας αὐτὸν, ἵνα μεριμνήσῃ σπουδαίως, τὴν δὲ ὑπέβαλον πρὸς τὴν Βουλὴν, ἐνώπιον τῆς ὁποίας ἔλαβον τὴν καλωσύνην νὰ ὑποστηρίξωσι, καὶ ὑπεστήριξαν ἐκθύμως τὸ περιεχόμενον, καὶ οἱ ἐκ Καλαβρύτων βουλευταὶ κκ. Σ. Πετιμεζᾶς, Ἀ. Πετιμεζᾶς καὶ Ἀλεξ. Φωτήλας, οἵτινες ὡς γειτνιάζοντες πρὸς τὸν δῆμον Φενεοῦ, ἐγνώριζον καὶ γνωρίζουσιν ἀκριβῶς τὰ περὶ τῆς λίμνης, καὶ τῇ ἀπαιτήσει αὐτῶν ἐνεγράφη εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν καὶ ἡ πρότασις περὶ συζητήσεως τοῦ εἰρημένου νομοσχεδίου περὶ ἀπαγορεύσεως παραχωρήσεως ἐφεξῆς λίμνης πρὸς ἀποξήρανσιν, ἥτις πρόκειται νὰ συζητηθῇ προσεχῶς. Ἀλλὰ μετὰ ταῦτα καὶ νέα, κύριοι, ἀναφορὰ μοὶ ἀπεστάλη ἐκ τοῦ δήμου Πελλήνης, καταγγέλλουσα τὴν ἐπέκτασιν ζώνης μιᾶς ἄλλης λίμνης ὑπὸ τὸ Κλημεντοκαίσαρι, περιέχουσα καὶ συμβόλαιον, τὸ ὁποῖον συνωμολογήθη μετὰ τοῦ κ. Παπαῤῥηγοπούλου, περὶ ἐκμισθώσεως εἰς κατοίκους τῶν γαιῶν, τὰς ὁποίας κατέλαβε παραχωρηθείσας ὡς λίμνην πρὸ διετίας. Ἀλλὰ ἡ τελευταία αὕτη ἀναφορά μοι ἀπεστάλη βραδέως καὶ ὡς ἐκ τούτου δὲν ἔκαμον λόγον περὶ αὐτῆς, εἰμὴ ἐσχάτως. Τίς ἐπίστευε, κύριοι, ὅτι μετὰ τὰ γοερὰ ταῦτα παράπονα τῶν κατοίκων, ὅτι ἐν τῇ ζώνῃ τῆς Στυμφαλίδος λίμνης συμπεριελήφθησαν περὶ τὰς ἓξ χιλιάδας στρεμμάτων γαιῶν ἀνήκουσαι εἰς τὴν κυριότητα γεωργῶν μὴ κατακλυζόμεναι ὑπὸ τῶν ὑδάτων οὔτε συνήθως οὔτε ἐκτάκτως, καὶ ἡ κυβέρνησις ἤθελεν ἀδιαφορήσει καὶ ἀνεξετάστως συνάψει σύμβασιν παραχωρήσεως; Τίς ἐπίστευε, μετὰ τὴν ὑποβολὴν ἑτέρας ἀναφορᾶς διὰ τὴν ἄλλην λίμνην τοῦ Φενεοῦ, ἐν ᾗ ἐξετίθετο, ὅτι τὸ αὐτὸ ἀδίκημα συμβαίνει καὶ εἰς τὸν τόπον ἐκεῖνον, καὶ μετὰ τὴν ὑποβολὴν προτάσεως περὶ καταργήσεως τοῦ δικαιώματος τῆς κυβερνήσεως περὶ παραχωρήσεως λιμνῶν ἄνευ εἰδικοῦ νόμου; Τίς ἐπίστευε, λέγω, ὅτι ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἤθελε περιφρονήσει ὅλα ταῦτα καὶ ἤθελεν ἀποφασίσει νὰ συνάψῃ σύμβασιν καὶ νὰ προκαλέσῃ Β. Διάταγμα περὶ παραχωρήσεως αὐτῶν τῶν λιμνῶν μὲ μίαν ἁπλῆν γνωμοδότησιν τῶν πραγματογνωμόνων, μὴ λαμβάνων ὑπ’ ὄψιν οὐδόλως τὰς ἀναφορὰς καὶ τὰ παράπονα τῶν ἑκατοντάδων γεωργικῶν οἰκογενειῶν; Καὶ μ’ ὅλα ταῦτα, κύριοι, κατὰ τὴν διακοπὴν τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς, τὴν 13 Ἰανουαρίου, ἐν ᾗ ὑπεγράφη σύμβασις, μετὰ δύω ἡμέρας ἐδημοσιεύθη τὸ Β. Διάταγμα, διὰ τῶν ὁποίων παρεχωρήθησαν ὡς λίμναι καὶ ἡ Στυμφαλία καὶ ὁ Φενεὸς συγχρόνως, καὶ παρεχωρήθησαν εἰς ἑταιρίαν, εἰς ἣν μεταξὺ τῶν ἄλλων εἶναι συνεταῖρος καὶ ὁ κ. Παπαῤῥηγόπουλος, εἰς τὸν ὁποῖον εἶχε παραχωρηθῆ ἡ ἀποζημίωσις τῆς λίμνης Κλημεντοκαίσαρι τῆς Πελλήνης. Τίς ἐπίστευεν, ὅτι ὁ κ. Παπαῤῥηγόπουλος, χωρὶς νὰ ἐκπληρώσῃ τὰς ὑποχρεώσεις του περὶ ἀποξηράνσεως τῆς λίμνης Καίσαρι, ἤθελεν ἰσχυρισθῆ, ὅτι ἐδικαιοῦτο νὰ λάβῃ τὴν προκαταβολὴν, τὴν λόγῳ ἐγγυήσεως γενομένην εἰς τὸ κεντρικὸν ταμεῖον, καθότι ἤθελε κατορθώσει ν’ ἀναλάβῃ αὐτὴν ἐπὶ τῇ ἁπλῇ παραστάσει, ὅτι ἀκριβῶς ἐξετέλεσε τὰ ἔργα, τὰ ὁποῖα ἀνεδέχθη διὰ τῆς συμβάσεως ἐκείνης; Καὶ ὅμως ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἐδείχθη εὔκολος καὶ εἰς τὴν αἴτησιν ταύτην καὶ ἐματαίωσε τὴν ἐγγύησιν, διατάξας τὴν ἐπιστροφὴν αὐτῆς πραγματοποιηθεῖσαν. Εἶναι ἀνάγκη, κύριοι, νὰ ἐξετάσωμεν ἂν αἱ παραχωρήσεις αὗται ἦναι σύμφωνοι πρὸς τὸν νόμον; εἶναι ἀνάγκη νὰ ἐξετάσωμεν ἐὰν, γενόμεναι ὅπως ἐγένοντο, δὲν προσβάλωσιν οὐσιώδη συμφέροντα τοῦ Κράτους; εἶναι ἀνάγκη νὰ μάθωμεν ἐὰν δὲν προσβάλωνται συμφέροντα τῶν ἰδιοκτητῶν; Καὶ πρῶτον ὀφείλω νὰ καταστήσω γνωστὸν τὶ ἰσχυριζομένη ἡ Κυβέρνησις παρεχώρησε πρὸ 2 ἐτῶν τὴν λεγομένην λίμνην τοῦ Καίσαρη. Ἐὰν προσέξητε, θέλετε ἴδει, ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ, ἡ ὁποία ἐστάλη καὶ ἡ ὁποία ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον σύγκειται ἀπὸ συνεταίρους, διότι ἐκ τούτων δύο ἐκλέγει ἡ ἑταιρία, ἑτέρους δύο ὁ ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, τὸν πέμπτον ὁ πρόεδρος τῶν ἐφετῶν, οἱ ὁποῖοι ἀποτελοῦν τὴν ἐπιτροπὴν τῶν πραγματογνωμόνων, διατείνεται ἐν τῇ ἐκθέσει αὐτῆς τῆς 25 Αὐγούστου 1878 διὰ τῆς μὴ ὑπάρξεως λίμνης τὴν ὕπαρξιν τοιαύτης, διότι ἀναφέρει εἰς τὴν ἔκθεσίν της ταύτην, ὅτι μετέβη εἰς τὴν πεδιάδα τοῦ Καίσαρη, εὗρεν ὅλην τὴν πεδιάδα κατάξηρον, δὲν εὗρεν εἰμὴ ξηρά τινα χόρτα, δὲν εὗρεν εἰμὴ φυτά τινα καχεκτικὰ καὶ σπιθαμιαῖα διὰ τὴν ἔλλειψιν ὕδατος, εὗρε σημεῖά τινα ἐπὶ τῶν βράχων, μαρτυροῦντα, ὅτι ὑπῆρξε λίμνη, εὗρεν ἓν μέρος ἀκαλλιέργητον, καὶ ἐπειδὴ δὲν ἐκαλλιεργήθη, ἀποφαίνεται, ὅτι εἶναι λίμνη.

§93ΤΙΝΕΣ. Τίνα μῆνα ἐστάλη ἡ ἐπιτροπὴ;

§94Α. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Τὸν Αὔγουστον τοῦ 1878.

§95ΤΙΝΕΣ. Ἀναγνώσατε τὴν ἔκθεσιν.

§96Α. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. (Ἀναγινώσκει, ὅτι ὁλόκληρος ἡ πυθμὴν εἶναι κατάξηρος, ὅτι ἔχει χόρτα τινὰ κατάξηρα καὶ σπιθαμιαῖα, ὅτι αἱ γαῖαί εἰσι ξηραὶ καὶ θὰ ὦσι ξηραὶ, μὴ δυνάμεναι νὰ ποτισθῶσι δι’ ἔλλειψιν ὕδατος· ὅτι κατακλυζόμεναι τὸν χειμῶνα ἀπεξηραίνονται τὸν Μάϊον, ὅτι εἶναι λίμνη, διότι καὶ ἡ Κωπαῒς καὶ ἡ Στυμφαλία ἀπεξηραίνονται τὸ θέρος, ἀλλ’ εἶναι λίμναι, διότι παρετηρήθη μέγα μέρος ἀκαλλιέργητον, τὸ ὁποῖον, ἂν δὲν ἦτο λίμνη, ἤθελε καλλιεργηθῆ, καὶ ὅτι τὸ ἐσπαρμένον μέρος ἔχει ἀραβόσιτα σπιθαμιαῖα καὶ καχεκτικά) ὅτι εἶναι δυνατὴ ἡ ἀποξήρανσις διὰ δαπάνης δραχ. 110,000, ἐξ ὧν 70,000 χρειάζονται διὰ τὴν διάτρησιν τοῦ ὄρους «Φρύγανη» κλπ.) Οἱ πραγματογνώμονες ἐξέθεσαν μετ’ εἰλικρινείας τὴν ἀλήθειαν, τὴν ὁποίαν ἂν ἐλάμβανεν ὑπ’ ὄψιν ὁ ὑπουργὸς, δὲν θὰ παρεχώρει τὴν λίμνην, ὅπως ἔπραξεν. Σημειώσατε, ὅτι οἱ συγκροτοῦντες τὴν ἐπιτροπὴν ἀνεχώρησαν τὴν 31 Ἰουλίου ἀπ’ Ἀθηνῶν, μετέβησαν εἰς Κόρινθον, ἐκεῖθεν εἰς Σικυῶνα καὶ διὰ Σικυῶνος εἰς Πελλήνην, καὶ μετὰ τὰς ἐρεύνας καὶ τὰς ἐξετάσεις τῆς παραχωρητέας ἐκτάσεως ἐπανῆλθον εἰς Ἀθήνας, δαπανήσαντες δι’ ὅλα αὐτὰ 6 ἡμέρας, διότι ἡ ἔκθεσις ἔχει ἡμερομηνίαν 5 Αὐγούστου· ἐνησχολήθησαν δὲ ἐπὶ ἡμέρας καὶ ἐν Ἀθήναις δι’ ἄλλο ἀντικείμενον. Δι’ ἑνὸς ἐγγράφου, τὸ ὁποῖον εὑρίσκω ἐντὸς τοῦ σχετικοῦ φακέλλου, προτείνεται πρὸς τὸ ὑπουργεῖον καὶ ἡ ἑξῆς ἀπορία. Παρετηρήσαμεν, λέγει ὁ προϊστάμενος τῆς ἐπιτροπῆς ταύτης, ὅτι ὑπάρχουσι καὶ χείμαῤῥοί τινες, οἵτινες κατακλύζουσι καὶ διάφορα μέρη ἐκτὸς τῆς λίμνης, ἐρωτῶμεν τὸ ὑπουργεῖον ἂν πρέπει νὰ συμπεριλάβωμεν καὶ αὐτὰς τὰς ἐκτάσεις εἰς τὴν ἔκθεσίν μας περὶ τῆς λίμνης, ὡς λίμνην. Τὸ ὑπουργεῖον ἀπαντᾷ, ὅτι δὲν δύναται νὰ συμπεριλάβωσι καὶ αὐτὰς τὰς ἐκτάσεις, διότι τοῦτο δὲν τὸ ἐζήτησεν ἡ ἑταιρία, καὶ δὲν ἐξαρτᾶται ἀπὸ τὴν ἐξουσίαν τοῦ ὑπουργείου νὰ τὰς συμπεριλάβῃ εἰς τὴν λίμνην, ἀλλὰ ὅτι δύναται ἡ ἐπιτροπὴ νὰ κάμῃ λόγον, διὰ νὰ κρίνῃ κατὰ τὴν σύναψιν τῆς συμβάσεως τοῦ ὑπουργείου. Οὕτω ἡ ἐπιτροπὴ κατέταξεν εἰς λίμνην τακτικὴν στρέμματα 2,000, ὡς ἔκτακτον στρέμματα 950 καὶ στρέμματα 450, ἅτινα κατακλύζουσιν οἱ χείμαῤῥοι περιοδικῶς. Τὸ ὑπουργεῖον ὅμως ἐξέδωκε παραχωρητήριον διὰ 2,000 στρέμματα τακτικῆς πλημμύρας καὶ 950 στρέμματα ἐκτάκτου πλημμύρας! Ἐγένετο ἡ παραχώρησις τὸ 1878. Τί ἔπραξαν οἱ ἀναλαβόντες τὴν ἀποξήρανσιν; ἢ ἐλάχιστα ἔργα ἢ τίποτε. Μόνον κατὰ τὰς 27 Μαΐου 1880 ἐπεχείρησαν ἐργασίαν τινά· ἤνοιξαν δύο ἢ τρεῖς χάνδακας κοινοὺς καὶ οὕτως ἔπαυσαν πᾶσαν ἄλλην ἐργασίαν. Τὴν 3 Σεπτεμβρίου 1880 δι’ ἀναφορᾶς των παρεπονέθησαν, ὅτι τοῖς παρεμβάλλουσι προσκόμματα οἱ κάτοικοι καὶ ἐζήτησαν νὰ σταλῇ χωροφυλακὴ πρὸς συνδρομήν των, καὶ ὁ ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν παρήγγειλεν εἰς τὸν ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν νὰ στείλῃ χωροφύλακας χρησίμους, ἵνα ἐμποδίσωσι τοὺς κατοίκους, κωλύοντας τοὺς ἀναλαβόντας τὴν ἀποξήρανσιν εἰς ἀποξήρανσιν ἀπεξηραμένων ἰδιοκτησιῶν.

§97ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Πότε ἐγένετο αὐτό;

§98Α. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Πρὶν ἢ ἔλθητε εἰς τὴν κυβέρνησιν ὑμεῖς. — Ὑπάρχει ἀναφορὰ ἑνὸς τῶν ἀναλαβόντων τὴν ἀποξήρανσιν τῆς λίμνης, ἐν ᾗ λέγεται, ὅτι οἱ κάτοικοι ἐμποδίζουσι τὴν πρόοδον εἰς τὰς ἐργασίας του, καὶ ὁ κ. Λομβάρδος, τοῦ ὁποίου τὴν καρδίαν ἔκαμψαν αἱ ἀπαιτήσεις ἐπιτηδείων φίλων τῆς ἐνεστώσης πολιτικῆς, εἰδοποίησε τὸν ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, ἐὰν δὲν ὑπάρχῃ τι τὸ κωλύον, νὰ στείλῃ χωροφύλακας, οἵτινες καὶ μετέβησαν, καὶ ἔκτοτε σταθμεύουν ἐκεῖσε.

§99ΚΑΡΑΪΣΚΑΚΗΣ. Ἐνθυμοῦμαι τὴν περίστασιν αὐτήν, ὅτε ὁ ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν μοὶ ἐγνωστοποίησε τὴν αἴτησιν τὸ ὑπουργεῖον ὅμως τῶν Στρατιωτικῶν εἶπεν εἰς τὸν μοίραρχον νὰ ἐρωτήσῃ ἐὰν ἔχωνται ἀληθείας τὰ ἐν τῇ αἰτήσει, καὶ τότε νὰ δώσῃ συνδρομήν.

§100Α. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Ἐγὼ λέγω τὰ γεγονότα. Λέγω, ὅτι χωροφύλακες, ὄργανα τῆς πολιτείας, παρεδόθησαν εἰς τὴν διεύθυνσιν τῶν ἀτόμων, ὅπως ποιήσωνται χρῆσιν αὐτῶν. Κατὰ τὰς 14 Ὀκτωβρίου ἐπεβλήθη εἰς τοὺς κατοίκους τὸ εἰς τὴν Βουλὴν ὑποβληθὲν συμβόλαιον ἐπὶ παρουσίᾳ τοῦ ἀντιπροσώπου τῆς ἑταιρίας Σταυροπούλου καὶ τοῦ χωροφύλακος Χαντζάκη ὑπογραψάντων ὡς μαρτύρων. Διὰ τοῦ συμβολαίου ἐκείνου βεβαιοῦται, ὅτι ἀπεξηράνθη ἡ λίμνη καὶ ὅτι παρεδόθη εἰς μισθωτὰς κατοίκους μὲ τὴν ὑπόσχεσιν νὰ δίδωσι 40% κατ’ ἔτος ἐπὶ τῆς ἀκαθαρίστου προσόδου, νὰ τὸ φορτόνωσι δὲ καὶ νὰ τὸ μεταφέρωσιν εἰς τὴν ἐν Κυάτῳ ἀποθήκην, πέντε ὥρας ἀπέχουσαν. Ἐπὶ τῇ βάσει τῆς συμφωνίας ταύτης προσέρχεται εἰς τὸν ὑπουργόν, (καὶ ἐδῶ ἔχω τὸ μεγαλείτερον παράπονον κατὰ τοῦ κ. Παπαμιχαλοπούλου) ὁ ἐργολάβος καὶ τῷ λέγει: τὸ ἐμάθατε, κ. ὑπουργέ, ἀπεξήρανα τὴν λίμνην καὶ νὰ μοὶ ἐπιστρέψητε τὴν προκαταβολήν. Ὁ κ. ὑπουργὸς ἐζήτησε μέσον ἀποδείξεως· αὐτὸς δὲ λέγει, ὅτι δὲν ἔχω ἄλλο μέσον παρὰ τὴν μεγαλόψυχον εἰλικρίνειάν μου, περιεχομένην εἰς τὸ συμβόλαιον, τὴν δόξαν τῶν προγόνων μου καὶ τὰς πρὸς τὴν κυβέρνησιν σχέσεις μου. Ὁ Ὑπουργὸς ἀπαντᾷ, ὅτι θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Θεοφιλᾶν, ὅστις θὰ διέλθῃ ἐκεῖθεν εἰς Στυμφαλίαν καὶ Φενεὸν, νὰ ἴδῃ ἐὰν ἀπεξηράνθη ἡ λίμνη Κλημεντοκαίσαρι, καὶ τότε θὰ διατάξῃ τὴν ἐπιστροφὴν τῆς προκαταβολῆς. Καὶ ἀληθῶς παρηγγέλθη ὁ κ. Θεοφιλᾶς νὰ γνωμοδοτήσῃ καὶ γνωμοδοτεῖ, ὅτι ἐγένετο ἔναρξις ἔργων τινῶν ἐγγυωμένων ἐπιτυχῆ ἀποξήρανσιν. Ἀλλὰ ταῦτα καθ’ ἡμᾶς δὲν εἶναι ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα περιέχονται εἰς τὴν σύμβασιν· διότι μεταξὺ τῶν σπουδαίων ἔργων εἶναι ἡ διατήρησις τοῦ ὄρους Φούργανι, διὰ τὴν ὁποίαν ὑπελογίσθησαν 70 χιλ. δραχμαί, καὶ ἥτις ἐργασία οὐδ’ ἤρχισεν. Ἀνώρυξεν ἡ ἑταιρία χάνδακάς τινας, ὡς εἶπον, ἀπέφραξε τὸ ἀρχαῖον ὑδραγωγεῖον, τὸ ὁποῖον ἐλειτούργει καὶ τὰ τοιαῦτα ἀλλὰ ταῦτα κατὰ τὴν σύμβασιν, εἶναι ἐπουσιώδη ὑπολογισθέντα εἰς εὐτελῆ τιμήν, καὶ ὅμως ὁ κ. Παπαῤῥηγόπουλος ἔλαβε τὴν προκαταβολήν. Αὐτὰ εἶναι τὰ λαβόντα χώραν καὶ ὅσον ἀποβλέπει τὴν λίμνην Καίσαρι. Τώρα τὶ ἐπιδιώκομεν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς; Ἐὰν τὸ συμβόλαιον τὸ κανονίζον τὰς σχέσεις τῆς ἑταιρίας πρὸς τοὺς γεωργοὺς ἦναι παράνομον καὶ ἄκυρον, τὰ δικαστήρια ἔχουν ν’ ἀποφανθῶσιν. Ἤδη ἐπιθυμοῦμεν νὰ μάθωμεν ἂν πρέπῃ νὰ χρησιμοποιηθῶσιν οἱ στρατιῶται τῆς πολιτείας, τοὺς ὁποίους μισθοδοτεῖ ὁ ἱδρὼς τοῦ λαοῦ, ἢ πρέπει νὰ διατελῶσιν ὑπὸ τὴν ὑπηρεσίαν τὴν ἰδιωτικὴν τῶν ἀνθρώπων τοῦ Παπαῤῥηγοπούλου; ἐὰν ἔχῃ τὸ δικαίωμα ὁ Παπαῤῥηγόπουλος νὰ ἀπαιτήσῃ νὰ λάβῃ ἀντὶ τῆς παραχωρήσεως 2,000 στρεμμάτων ὅλας τὰς γαίας τῶν γεωργῶν, νὰ καταδιώκῃ τοὺς κατοίκους, νὰ δημιουργῇ βοσκὰς, νὰ ἐπιβάλλῃ φόρους βοσκῆς, ἐράνους εἰς τὰ ζῷα καὶ εἰς τοὺς ἀνθρώπους διὰ τῆς χωροφυλακῆς, καὶ κατόπιν νὰ τοῦ δίδεται καὶ ἡ ἐγγύησις ἄνευ τῆς παραμικρᾶς ἐλπίδος, ὅτι θὰ ἐκπληρώσῃ τὰς ὁποίας ἀνέλαβεν ὑποχρεώσεις πρὸς ἀποξήρανσιν τῆς Ξηρολίμνης;

§101ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Πάσῃ ἀτονῇ ἐγγύησις;

§102Α. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Πέντε χιλιάδες δραχμῶν, καὶ αὗται εἰς χρεώγραφα. Αὐτὰ κύριοι, εἶχα νὰ εἴπω, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν λίμνην αὐτήν. Τώρα ἔρχομαι εἰς Στυμφαλίαν· ἀκούσατε τί λέγει ἡ ἐπιτροπὴ τοῦ 1878. «Εὐχῆς ἔργον εἶναι νὰ παραχωρηθῇ εἰς τὴν ἑταιρίαν καὶ ἡ Στυμφαλία, διότι ἡ ἀποξήρανσις αὐτῆς εἶναι εὐχερεστέρα καὶ ὀλιγωδαπανωτέρα ἐκείνης, ἐνῷ τὰ ὠφελήματα τῆς ἀποξηράνσεως εἶναι ἀσυγκρίτῳ λόγῳ ἀνώτερα· οὕτως ἐκλείψει πᾶς δισταγμὸς ὡς πρὸς τὰς ἀποζημιώσεις, εἰς ἃς ἡ ἑταιρία Κλημεντοκαίσαρι ἐνδέχεται νὰ ὑποχρεωθῇ ἀπέναντι Στυμφαλίας.» Αὐτὸς εἶναι ὅρος, τὸν ὁποῖον δὲν καταλαμβάνουν ὅλοι. Ἡ ἑταιρία Κλημεντοκαίσαρι ἐζήτει νὰ τῇ παραχωρηθῇ καὶ ἡ ἀποξήρανσις τῆς Στυμφαλίας δι’ εὐκολίαν πρὸς ἐπέκτασιν τῆς δημεύσεως τῶν ἰδιοκτησιῶν τῶν κατοίκων. Περὶ Στυμφαλίας λοιπὸν τέσσαρες περὶ παραχωρήσεως ἐγένοντο αἰτήσεις, μία κατὰ τὸν Ἀπρίλιον 1873, ὑπογεγραμμένη ὑπὸ τοῦ κ. Ι. Μεσσηνέζη, Σ. Νοταρᾶ καὶ Ἀρ. Ἔσλεν. Τὸ ὑπόμνημα, τὸ ὁποῖον ὁ κ. Ἔσλεν ὑποβάλλει, φαίνεται κατὰ πολὺ εἰλικρινέστερον τῆς τελευταίας ἐκθέσεως τῶν πραγματογνωμόνων, διότι ὁ κ. Ἔσλεν λέγει εἰς τὸ ὑπόμνημά του, ὅτι περὶ τὰ 5,500 στρέμματα κατακλύζονται, μέρος μὲν διηνεκῶς, μέρος δὲ τὸν χειμῶνα, ὅτι σπείρονται αἱ γαῖαι καὶ πολλάκις καρποφοροῦν, ὑποβάλλει διάγραμμα καὶ ὁρίζει τὴν ζώνην τῆς λίμνης, προσθέτων, ὅτι ἡ λίμνη δύναται ν’ ἀποξηρανθῇ διὰ τῆς ἀποφράξεως τῆς καταβόθρας, ἡ ὁποία δέχεται τὰ ὕδατα, διὰ τῆς ἀνανεώσεως τοῦ παρακειμένου ἀδριανείου ὑδραγωγείου κτλ., ὑπολογίζει δὲ τὰς δαπάνας καὶ ζητεῖ νὰ χορηγηθῇ εἰς αὐτὸν καὶ εἰς τοὺς συνεταίρους του τὸ δικαίωμα τῆς ἀποξηράνσεως. Ἄλλη αἴτησις ὑποβάλλεται ὑπὸ τοῦ κ. Σέχου, ὁ ὁποῖος ζητεῖ τὴν παραχώρησιν τόσον τῆς Στυμφαλίας ὅσον καὶ τῆς Φενεάτιδος, ἀλλὰ δὲν ὑποβάλλει καὶ σχεδιάγραμμα. Ἑτέρα αἴτησις γίνεται ἀπὸ τὸν κ. Ι. Δεληγιάννην, Α. Αὐγερινὸν καὶ τὸν μακαρίτην Δανόπουλον περὶ μόνης τῆς Φενεάτιδος μὲ ὑπόμνημα καὶ ἓν σχέδιον, τὸ ὁποῖον δὲν ὑπάρχει ἐδῶ· ὁμολογεῖται, ὅτι τὸ εἶχε συντάξει ὁ χωρομέτρης κ. Βούλγαρης, ὁ ὁποῖος διατείνεται, ὅτι ἔδαφος τακτικῶς πλημμυροῦν ἐν Φενεῷ ἀνέρχεται εἰς 42,000 στρεμμάτων. Ἀλλὰ συγχρόνως εὑρίσκονται ὑποβληθέντα δύω σχεδιαγράμματα τοῦ κ. Μαρκοπούλου ἀνθυπολοχαγοῦ, ὁ ὁποῖος φαίνεται, ὅτι ἔκαμε καὶ μελέτας, κατὰ τὰ ὁποῖα ἡ Στυμφαλὶς παρουσιάζεται ἔχουσα ἔκτασιν λίμνης 4,648 στρέμματα, ὀλιγώτερα τοῦ σχεδίου τοῦ κυρίου Ἔσλεν κατὰ 857 στρέμματα, καὶ τετάρτη αἴτησις εἶναι τοῦ κ. Θεμ. Ἰωαννίδου, τῆς ὁποίας οὗτος παρῃτήθη κατὰ τὸ 1878.

§103ΠΑΤΡΙΔΗΣ. Τί ὑπολογισμὸν δαπάνης ἔκαμεν ὁ κ. Ἔσλεν;

§104ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Ἕκαστος τῶν μηχανικῶν ἔχει ἴδιον σύστημα, καὶ ὁ μὲν λέγει, ὅτι χρειάζεται 1,000,000, ὁ δὲ, ὅτι, ἂν ἡ ἀποξήρανσις τοῦ Καίσαρη χρειάζεται 110,000 δραχμῶν, ἡ Στυμφαλὶς χρειάζεται πολὺ ὀλιγώτερον, καὶ ἄλλος πολὺ περισσότερον. Ἔρχεται τώρα ἡ ἐπιτροπή, τῆς ὁποίας μέλη ἦσαν oἱ κ. k. Θεοφιλᾶς, Ἀμπελᾶς, Μέγκλης, Πρέβεζας, ὁ γεωμέτρης Ῥέντης καὶ εἷς πρακτικὸς ὑδραυλικὸς Κούρκαρης, καὶ λέγει «ἀνεχωρήσαμεν ἀπὸ τὰς Ἀθήνας, ὑπήγαμεν εἰς τὴν Στυμφαλίδα, ἐπεράσαμεν ἀπὸ τὰ χωρία Καλλιάνι, Μποῦζι, Μάνσιζα, Μπάσι, Καστανιὰ καὶ Λαύκας, ἐπεσκέφθημεν τὰς ὑπὸ τὰ χωρία ταῦτα λιμνώδεις γαίας καὶ εὕρομεν ἀπὸ τὰ σημεῖα καὶ τοὺς βράχους τὴν ἔκτασιν· ὕδωρ δὲν εὕρομεν, εὕρομεν ὅμως ἑλώδη κατάστασιν καὶ δὲν ἠμπορέσαμεν νὰ κάμωμεν ἀκριβῆ καταμέτρησιν· πειθόμεθα, ὅτι εἶναι ὅλη ἡ ἔκτασις λίμνη. Καὶ προσδιορίζουν τὴν ἔκτασιν τῆς μὲν τακτικῆς πλημμύρας εἰς 6,405 στρέμματα, τῆς δ’ ἐκτάκτου εἰς 1,411 πλέον δηλ. τῆς ὑπὸ τοῦ κ. Ἔσλεν καταμετρήσεως στρέμματα 2,344, καὶ τῆς τοῦ κ. Μαρκοπούλου στρέμματα 3,498. «Τὰ διαγράμματα, λέγει ἡ ἔκθεσις, ἀμφοτέρων τῶν λιμνῶν δὲν παρέχουσι τὴν ἐπιθυμητὴν ἀκρίβειαν, καθόσον ὡς ἐκ τοῦ ἑλώδους δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἐνεργηθῶσιν αἱ τῆς ἐπιστήμης ἀπαιτούμεναι ἐπιστημονικαὶ ἐργασίαι.» Ἀναφοραί, κύριοι, ὑπεβλήθησαν καὶ ὑπάρχουν ἄπειροι τῶν κατοίκων, διατεινομένων, ὅτι μόνον 1000 στρέμματα καλύπτονται συνήθως ὑπὸ τῶν ὑδάτων Στυμφαλίας, ὅτι καὶ ἐκ τούτων κατὰ περιόδους καλλιεργοῦνται καὶ σπείρονται ὄψιμοι καρποί, ὅτι τ’ ἄλλα, τὰ ὁποῖα προστίθενται κάτωθεν τοῦ παλαιοῦ ὑδραγωγείου, τοῦ καφφενὲ τῆς Ἰτέας Καραμάνη καὶ Βελαντζουρίου, ἀδίκως προστίθενται, δὲν ὑπῆρξαν ποτὲ λίμναι, δὲν ἔμενον ἀκαλλιέργητα ποτέ, καὶ ἐπικαλοῦνται τὴν ἐπιθεώρησιν καὶ νέαν καταμέτρησιν, τὰς ἀντιφάσεις τῶν σχεδιογραφημάτων κλπ. Ἀλλὰ οὐδεμίαν βλέπω ἐνέργειαν ἐπ’ αὐτῶν· μόνον ἕν ἔγγραφον εὑρίσκω ἐπὶ μιᾶς ἀναφορᾶς πρὸς τὸν οἰκονομικὸν ἔφορον Κορινθίας, ὅστις ἀποστέλλει αὐτὴν εἰς τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, ὁ ὁποῖος διευθύνει αὐτὴν πρὸς τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, συνιστῶν ῥητῶς καὶ καθαρῶς εἰς τὸν συνάδελφόν του, ἵνα ἐξετάσῃ περὶ τῶν ἀναφερομένων καὶ προσέξῃ εἰς τὸν προσδιορισμὸν τῆς ζώνης. Ἦτο τότε ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ὁ κ. Δηλιγιάννης. Ἡ ἀναφορὰ αὕτη ἔχει ἐπισημειωτικὴν διαταγὴν πρὸς τὸν ἔπαρχον καὶ τὸν οἰκονομικὸν ἔφορον Κορινθίας, διὰ νὰ δώσουν πληροφορίας, ἀλλὰ δὲν βλέπω τοιαύτας εἰς τὸν φάκελλον. Ἐν τοῖς ἐγγράφοις εἶναι καὶ ἀναφορὰ τοῦ κ. Α. Νοταρᾶ τοῦ 1879 ἔτους, ὁ ὁποῖος λέγει, ὅτι εἰς τὴν λίμνην αὐτὴν ἔχει ἰδιοκτησίαν, τὴν ὁποίαν ἀδιαλείπτως καρποῦται, καὶ ὅτι δὲν ἐννοεῖ νὰ τὴν ἀφήσῃ νὰ τὴν λάβῃ ἡ ἑταιρία ὡς λίμνην, ἀλλὰ καὶ ἐπ’ αὐτῆς οὐδεμία γίνεται ἐξέτασις. Ἔχω τὴν πεποίθησιν, ὅτι ἂν ὅλα αὐτὰ τὰ ἔγγραφα ἐλάμβανε τὴν καλωσύνην νὰ μελετήσῃ ὁ κύριος ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅταν ὑπέβαλε τὴν πρότασιν περὶ παραχωρήσεως αὐτῆς τῆς λίμνης εἰς τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον, δὲν θὰ ἐπετρέπετο ἡ παραχώρησις, διότι τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον, ἔχον ὑπ’ ὄψιν αὐτὰ τὰ ὡρισμένα παράπονα, τὰ σχεδιαγράμματα τὰ ἀντιφατικά, ἐκθέσεις τῆς ἐπιτροπῆς ἀμφιβόλους καὶ ἀορίστους, ὅτι δὲν ἠδυνήθη νὰ φέρῃ ἐπιστημονικὴν ἔκθεσιν τῆς περιοχῆς τῆς λίμνης, λαμβάνον ὑπ’ ὄψιν τὰς δηλώσεις τῶν φορολογουμένων, ἦτο ἀδύνατον νὰ μὴ διστάσῃ καὶ νὰ μὴ ζητήσῃ ἀκριβεστέρας πληροφορίας· τὸ περίεργον εἶναι, ὅτι καὶ ὁ ἁρμόδιος τμηματάρχης τοῦ ὑπουργείου οὐδένα ποιεῖται λόγον περὶ ὅλων αὐτῶν. Τί σημασίαν λοιπὸν ἔχει τὸ δικαίωμα τοῦ ἀναφέρεσθαι, ὅταν ἡ Κυβέρνησις θάπτῃ τὰ παράπονα αὐτῶν τῶν ἀνθρώπων; Προβᾶσα ἐπὶ τοῦ προκειμένου ἡ Κυβέρνησις εἰς παραχώρησιν, ἐξεπλήρωσεν ἔργον δικαιοσύνης καὶ ἐφήρμοσεν ἀκριβῶς τὸν νόμον; Δὲν ἐδήμευσε τὴν περουσίαν τῶν παραπονουμένων; Εἶναι ἐλάχιστα αὐτά, καὶ πρέπει νὰ παρέλθουν ἀπαρατήρητα; Κύριοι, δὲν δύναμαι νὰ ἔχω παράπονα κατὰ τῶν ἀναδεχθέντων τὴν ἀποξήρανσιν· εἶχον τὸ δικαίωμα νὰ ἀπαιτήσωσιν αὐτήν, διότι, ἂν δὲν ἦσαν οὗτοι, θὰ ἦσαν ἄλλοι. Ἡ εὐθύνη ἀνήκει εἰς τὴν Κυβέρνησιν, εἰς ἥν ἐχορήγησεν ὁ νομοθέτης τὸ δικαίωμα τῆς παραχωρήσεως. Καὶ ὑπομονὴ ἂν δὲν ὑπεβάλλοντο παράπονα καὶ ἐνστάσεις· ἀλλὰ ποίαν ἐλπίδα ἐμπνέομεν εἰς τὴν κοινωνίαν, ὅταν τὰ παράπονά της παρορῶνται καὶ περιφρονῶνται, ὅταν αἱ δημόσιαι ἀρχαὶ δὲν παρέχουν τὸ οὖς πρὸς τὰ γοερὰ παράπονα τῶν πολιτῶν, ὅταν ἡ Κυβέρνησις περιφρονῇ τὰς προσφυγὰς αὐτῶν; Ἐὰν περιφρονήσῃ καὶ ἡ Βουλὴ τὰς εὐλόγους τῶν γεωργῶν τούτων διαμαρτυρήσεις, δὲν ὑπάρχει πλέον παρὰ ἡ ἀπόγνωσις! Ἐφέραμεν τὴν ἐπερώτησιν αὐτὴν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, κατετέθησαν τὰ ἔγγραφα, εἴδετε τί προκύπτει ἐξ αὐτῶν· ἐν τῇ συνειδήσει σας, κύριοι, παραδέχεσθε, ὅτι εἰλικρινῶς, ὅτι νομίμως, ὅτι πρὸς τὸ συμφέρον τοῦ Δημοσίου καὶ τῶν ἀτόμων, μόνον διὰ νὰ ἐκτελεσθῶσιν ἔργα κοινωφελῆ εὐημερίαν ὑποσχόμενα, ἐγένετο ἡ παραχώρησις; Κύριοι, ἔχω ὑποχρέωσιν νὰ ἐπιμείνω εἰς τὰ δίκαια παράπονα αὐτῶν τῶν ἀνθρώπων. Ὑπάρχει γνώμη, ὅτι πλεῖστοι βουλευταὶ ἀνεμίχθησαν εἰς τὴν ἑταιρίαν αὐτήν, καὶ ἡ φωνὴ τῶν ἀδικουμένων θὰ πνιγῇ· καὶ ὅταν, κύριοι, δὲν καταβληθῇ ἡ δέουσα προσοχή, ἡ εὐθύνη φεύγει ἀπὸ τοὺς ὑπευθύνους ὑπουργοὺς καὶ μεταβαίνει ἀλλοῦ, ἀναιρεῖται ἡ ἀγαθὴ γνώμη τῆς κοινωνίας περὶ τῆς ἀνεξαρτησίας τοῦ κοινοβουλίου καὶ τῆς ἀξιοπρεπείας αὐτοῦ καὶ περὶ τῆς καλῆς διοικήσεως ἐν γένει. Ἀναγνώσατε μίαν ἀναφορὰν ἐν τῷ φακέλλῳ τῶν σχετικῶν ἐγγράφων, καὶ θέλετε ἀγανακτήσει. Ἐν τῇ ἀπελπισίᾳ των οἱ παραπονούμενοι ἄνθρωποι λέγουν· «ποῦ ἠκούσθη νὰ φωνάζωμεν, νὰ διαμαρτυρώμεθα, ὅτι μᾶς ἀφαιρεῖται ἡ ἰδιοκτησία, καὶ ἡ Κυβέρνησις ν’ ἀδιαφορῇ; ὁποῖον ὄνομα νὰ δώσωμεν εἰς πολιτείαν, ἡ ὁποία καταγίνεται νὰ προσκτήσῃ νέας χώρας, ἀφαιροῦσα τὰς ἰδικάς μας!» Ἔρχομαι ἤδη εἰς τὴν παραχώρησιν τῆς Φενεάτιδος. Ἡ Φενεάτις εἶναι ἀδιαφιλονεικήτως λίμνη, ἀλλὰ περιέλαβον εἰς τὴν ζώνην αὐτῆς μεγάλη ἔκτασιν ἀμπέλων καὶ γαιῶν, περὶ ὧν παραπονοῦνται οἱ κάτοικοι εἰς τὴν Βουλήν. Ἡ ἐπὶ τῶν ἀναφορῶν ἐπιτροπὴ ἐπεξεργασθεῖσα τὴν προσφυγὴν αὐτῶν, τὴν ὑποβάλλει σήμερον μὲ τὴν σύστασιν πρὸς τὸ ὑπουργεῖον. Ἀλλὰ ἀπὸ τῆς 13 Ἰανουαρίου ἡ λίμνη παρεχωρήθη, καὶ ἡ ἀναφορὰ θέλει τεθῆ εἰς τὸ ἀρχεῖον.

§105ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Οἱ ἀναδεχθέντες τὴν ἀποξήρανσιν τί ὑποχρεώσεις ἀναδέχονται;

§106ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Τὸ Διάταγμα λέγει ῥητῶς, ὅτι παραχωρεῖται ἡ ἀποξήρανσις τῆς Στυμφαλίδος καὶ τῆς Φενεάτιδος, ὅτι ἡ ἀποξήρανσις τῆς μὲν Στυμφαλίδος πρέπει νὰ γείνῃ ἐντὸς 4 ἐτῶν, τῆς δὲ Φενεάτιδος ἐντὸς 10, ἐπὶ τῇ παροχῇ τοῦ μὲν ἡμίσεως τῶν ἀποξηρανθησομένων γαιῶν ὡς ἰδιοκτησίας ἀπολύτου, τοῦ δ’ ἑτέρου ἡμίσεως τῆς ἐπικαρπίας ἐπὶ 99 ἔτη· παραχωρεῖται ἡ χρησιμοποίησις τῶν ὑδάτων ἐπὶ ἀποζημιώσει, διατηρουμένων τῶν κεκτημένων δικαιωμάτων, ὅπερ δὲν ἔχει σημασίαν, διότι τὰ κεκτημένα δικαιώματα ἐπὶ τῶν κτημάτων, τὰ ὁποῖα παραχωροῦνται εἰς τὴν ἑταιρίαν, ἀποσβέννυνται, συγκεντρούμενα εἰς τὸν αὐτὸν ἰδιοκτήτην, τὴν ἑταιρίαν.

§107ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Δύναται ὁ ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ παραχωρήσῃ ἰδιοκτησίαν;

§108ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Ἐγὼ ὁμιλῶ περὶ τῆς παραχωρήσεως τώρα, τὸ τῆς ἰσχύος αὐτῆς εἶναι ἄλλο ζήτημα· περὶ αὐτῆς θ’ ἀποφανθῶσι τὰ Δικαστήρια.

§109ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Ὀνόματι τίνος εἶναι ἡ παραχώρησις;

§110ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Σπ. Νοταρᾶ, Ι. Δεληγιάννη, Σέχου, Μωραϊτίνη, Παππαρηγοπούλου κλπ.

§111ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Μεσσηνέζης δὲν εἶναι.

§112ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Δὲν εἶναι ὅλοι ἐδῶ μέσα οἱ συνεταῖροι, εἰσὶ καὶ ἔξω τῆς Βουλῆς.

§113Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Δὲν ὑπάρχουν σχέδια τῆς λίμνης;

§114ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Ὑπάρχουν, περιέχοντα ὅρια σημεῖα ὡρισμένα, τὰ ὁποῖα περιλαμβάνουν ἀμπέλους καὶ ἀγροὺς καλλιεργημένους πρὸ χρόνων.

§115ΡΟΥΚΗΣ. Ὁ ὑπουργὸς τί σᾶς εἶπεν, ὅταν ἐκάματε τὰς παραστάσεις;

§116ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Ἔλαβον ἀναφορὰν τῶν κατοίκων Φενεοῦ καὶ μετέβην παρὰ τῷ κ. ὑπουργῷ τῶν Οἰκονομικῶν καὶ τὸν παρεκάλεσα νὰ μεριμνήσῃ περὶ αὐτῆς, καὶ αὐτὴ ἡ ἀναφορὰ δὲν ὑπάρχει ἐδῶ. Προσῆλθον ἐνώπιον τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ τῷ ἐξέθεσα τὴν κατάστασιν αὐτὴν καὶ τὸ κακὸν, ὅπερ θὰ πράξῃ κατὰ τῶν γεωργῶν· τὴν σύστασιν ταύτην ἐπανέλαβε καὶ ὁ συνάδελφος κ. Σταρόπουλος, πρὸς ὃν ἀπήντησεν, ὅτι πιέζεται. Ἐγὼ δὲν λέγω, ὅτι πιέζεται· λέγω, ὅτι τιτρώσκεται καὶ ὅτι ἐτρώθη· διότι πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ πιεσθῇ εἷς ὑπουργὸς εἰς τὰς Ἀθήνας; Παρὰ τίνος; 13,000 στρατὸν ἔχει εἰς τὰς διαταγάς του. Τὸ παράπονόν μου εἶναι, ὅτι ὁ κ. ὑπουργὸς δὲν ὑπέβαλεν ὅλα τὰ ἔγγραφα εἰς τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον.

§117ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἶναι ἀληθές; αὐτό;

§118ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Ὑπέβαλεν εἰς τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούδι’ ἐκθέσεως τὴν περὶ παραχωρήσεως γνώμην του, καὶ ἀπέκρουε μόνον μίαν πρότασιν τοῦ κ. Παραμυθιώτου· εἶχε ζητήσει οὗτος τὴν παραχώρησιν ὅλων τῶν λιμνῶν καὶ τὴν κατασκευὴν τῶν σιδηροδρόμων. Ἀλλὰ ταῦτα, λέγει ὁ κ. ὑπουργὸς, δὲν ἠδύναντο νὰ γείνωσιν, ἀλλὰ θὰ μείνουν πάντοτε ἀνεκτέλεστα, καὶ τὸ σύστημα τοῦτο συντελεῖ εἰς τὸ ν’ ἀποκρουσθῶσι τὰ ξένα κεφάλαια. Καὶ ἀληθῶς κατέγινε σπουδαίως ὁ κ. ὑπουργὸς καὶ ἴδρωσε ν’ ἀποῤῥίψῃ τὴν αἴτησιν ταύτην, συνιστῶν τὴν παραχώρησιν τῶν λιμνῶν, περὶ ὧν πρόκειται, τὸ δὲ ὑπουργικὸν συμβούλιον, συμμεριζόμενον τὴν γνώμην αὐτοῦ ὡς ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, ἐνέκρινε τὴν ὑπογραφὴν τῆς συμβάσεως καὶ τὴν ἔκδοσιν τοῦ Β. Διατάγματος. Ἔχω λοιπὸν τὴν πεποίθησιν, ὅτι, ἂν ὑπεβάλλοντο ὅλαι αἱ ἐνστάσεις, τὸ ὑπουργικὸν συμβούλιον ἤθελε σκεφθῆ, τοὐλάχιστον δὲν ἤθελε σπεύσει.

§119ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅλος ὁ φάκελλος ὑπεβλήθη εἰς τὸ ὑπουργικὸν συμβούλιον.

§120ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Δὲν βεβαιοῦνται ὅλα αὐτὰ, κ. ὑπουργὲ τῶν Ἐσωτερικῶν.

§121ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ βεβαιῶ ἐγὼ, καὶ οἱ συνάδελφοί μου δὲν τὸ ἀρνοῦνται.

§122ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ ἡ ἀναφορὰ ἡ μὴ εὑρισκομένη ἐν τῷ φακέλλῳ ἦτο ὑπ’ ὄψιν τοῦ ὑπουργικοῦ συμβουλίου.

§123ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Δὲν ἀμφισβητῶ τὴν ἀπάντησιν, ἀλλὰ δὲν βλέπω νὰ ἦναι σύμφωνος αὕτη μὲ τὰ πράγματα. Ἐὰν συστήσῃ ἡ Βουλὴ πενταμελῆ ἐπιτροπὴν πρὸς ἐξέτασιν, ἥτις νὰ μεταβῇ ἐπιτοπίως νὰ ἴδῃ καὶ νὰ γνωμοδοτήσῃ περὶ τῆς λίμνης καὶ τοῦ χώρου, πληροῦται διάταξις τοῦ Συντάγματος πρὸς τιμὴν τῆς Βουλῆς.

§124ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔχω τὴν μαρτυρίαν τῶν συναδέλφων σας βουλευτῶν Κορινθίας, οἱ ὁποῖοι ἀπῄτησαν τὴν παραχώρησιν τῶν λιμνῶν αὐτῶν.

§125ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Ἔχω πολλὴν ὑπόληψιν εἰς τοὺς συναδέλφους μου, ἀλλ’ εἶναι ἐναντίον τῆς φύσεως νὰ θέλετε νὰ στηριχθῆτε εἰς τὴν γνώμην αὐτῶν, ἐνδιαφερομένων ὅσα καὶ ἂν εἴπῃ ὁ ἐνδιαφερόμενος, ἡ γνώμη του δὲν πρέπει νὰ γίνεται παραδεκτή. Ἄλλως τί βλέπομεν, κύριοι; ὁ κ. Σ. Νοταρᾶς ἐζήτησε νὰ τῷ παραχωρηθῶσι 5500 στρέμματα καὶ σεῖς τῷ ἐδώκατε 8000· ὁ κ. Σέχος ἐζήτησε 4640 καὶ τῷ δίδετε 8000. Δὲν ἐπροσέξατε διόλου, διότι θεωρεῖτε τοὺς φορολογουμένους ὡς Παρίας, καὶ τοῦτο εἶνε τόσον ἀληθές, ὥστε κατεφύγατε εἰς ἐκμαρτύρια καὶ πιστοποιητικὰ πολιτῶν περιοδευόντων. Εἶχεν ἔλθει ἐνταῦθα ὁ δήμαρχος Φενεοῦ, καὶ τὸν εὑρίσκει ὁ κ. Δούμας, ὁ ὁποῖος τῷ εἶπεν, ὅτι θὰ ὠφεληθῇ ὁ δῆμος ἐκ τῆς παραχωρήσεως καὶ τὰ τοιαῦτα, καὶ τῷ ἐζήτησε γνωμοδότησιν ἔγγραφον, ἥν τινα ἐξέδοτο δι’ ἐπιστολῆς του, ὅτι «ἀναγνωρίζει τὴν χρησιμότητα τῆς ἀποξηράνσεως τῆς λίμνης Φενεοῦ, ὅτι θὰ ὠφεληθῇ ὁ τόπος μὲ μικρὰν θυσίαν τῶν κατοίκων!.......κλπ.» Καὶ ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν πιστεύει τοὺς ἐνδιαφερομένους καὶ ἀποκρούει τοὺς μὴ ἐνδιαφερομένους, καὶ ἐπιμένει, ὅτι σκέπτεται ὀρθῶς.» Ἀλλ’ ἠξεύρετε τί τρέχει; ἡ λίμνη τοῦ Φενεοῦ ἦτο ἐν μέρει ἀπεξηραμένη ἀπὸ τοῦ 1868, καὶ ὅσαι γαῖαι δὲν κατακλύζονται ἔκτοτε ὑπὸ τῶν ὑδάτων, ἀνήκουν κυρίως εἰς τοὺς κατοίκους τῶν χωρίων Καλυβίων, Βίλιας, Μασιᾶ καὶ Μεσσηνοῦ, οἵτινες τὸν χειμῶνα ἀποδημοῦσι, καὶ τὸ ἔαρ ἐπανερχόμενοι σπείρουν τὰς ἀσκεπεῖς γαίας καὶ καλλιεργοῦν τὰς φυτείας· ἀλλ’ οἱ κάτοικοι Γκούρας καὶ Σιβύλης, μὴ ἔχοντες γαίας, ἐπιθυμοῦν τὴν ἀπόκτησιν καὶ τούτων. Ὅταν δ’ ὑπῆγεν ἡ ἐπιτροπὴ καὶ ὑπεδείκνυεν, ὅτι ἤθελεν ἀποξηράνει τὴν λίμνην, οἱ μὴ ἔχοντες γαίας ἐξεδήλουν ἐνθουσιασμὸν καὶ ἐχάριζον εἰς τὴν ἑταιρίαν καὶ τὰς ἀπεξηραμένας, τὰς ὁποίας δὲν κατεῖχον αὐτοί, ἀλλ’ ἄλλοι, καὶ ἐντεῦθεν ἡ γνώμη τῶν φίλων τῆς ἑταιρίας. Ποῖος ἐξ ἡμῶν εἶπέ ποτε, ὅτι δὲν πρέπει νὰ γείνῃ ἀποξήρανσις τῶν λιμνῶν; ἀλλὰ τῶν λιμνῶν καὶ μόνον τῶν λιμνῶν. Οὐδέποτε ὑπεστηρίξαμεν, οὔτε θὰ ὑποστηρίξωμεν νὰ γείνῃ παραχώρησις ὡς λίμνης ἐδάφους, μὴ κατακλυζομένου ὑπὸ τοιούτων πλημμυρῶν καὶ πεφυτευμένου, οὐδέποτε ἀντετάχθημεν κατὰ τῶν κοινωφελῶν καὶ εὐεργετικῶν τῆς κοινωνίας ἐπιχειρήσεων, ἀλλὰ κατὰ τῆς δημεύσεως. Αὐτὰ εἶναι τὰ παράπονα, τὰ ὁποῖα ὑποβάλλομεν. Ἡ Βουλή, κύριοι, ἤκουσε περὶ τῆς παραχωρήσεως ταύτης· φρονῶ, ὅτι καὶ πρὸς τὸ συμφέρον τοῦ δημοσίου καὶ ἐκπληροῦσα τὸ καθῆκον αὑτῆς εὐσυνειδήτως, πρέπει ν’ ἀποδεχθῇ τὴν πρότασιν τῆς συστάσεως πενταμελοῦς ἐπιτροπῆς, ἥτις νὰ μεταβῇ ἐπιτοπίως, διὰ νὰ πιστοποιηθῇ ἡ ἀληθὴς ἔκτασις. Τί κακὸν περιέχει ἡ πρότασις αὕτη; δὲν περιέχει καμμίαν μομφὴν κατὰ τῆς κυβερνήσεως, διότι κυβέρνησις ἐθνική, κυβέρνησις ὑπερήφανος καὶ ἀξιοπρεπής, ἔχει καθῆκον καὶ συμφέρον ν’ ἀφοπλίζῃ τοὺς παραπονουμένους τῶν εὐλόγων παραπόνων, νὰ διαλευκάνῃ τὰ σκοτεινὰ γεγονότα καὶ νὰ ἐπιφέρῃ τὴν διόρθωσιν καὶ τὴν μετρίασιν τῶν πικριῶν τῶν γεωργῶν. Αὐτὰ, κύριοι, ἐνόμισα, ὅτι ὤφειλον νὰ σᾶς εἴπω· ἐναπόκειται εἰς ὑμᾶς νὰ πράξητε ὅ,τι ἐγκρίνετε.

§126Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Πῶς ἐννοεῖτε τὴν διόρθωσιν, κ. βουλευτά; τί θέλετε νὰ κάμῃ ἡ ἐπιτροπή;

§127ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Νὰ ἐξετάσῃ ἂν ὑπερέβη ἡ παραχώρησις τὰ νόμιμα ὅρια, τὰ ὁποῖα ὁ νόμος διαγράφει, καὶ τότε τὸ δημόσιον δύναται νὰ περιορίσῃ τὴν ἐπιδρομὴν τῆς ἑταιρίας ἐπὶ τὴν ἀπεξηραμένην καὶ καρποφοροῦσαν ἐτησίως ἔκτασιν.

§128ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν.) Εἶχε δίκαιον ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Καλαβρύτων, ὅστις ἔκαμε τὴν παρατήρησιν εἰς τὸν κ. Δημητριάδην, κατὰ ποῖον τρόπον πρόκειται νὰ θεραπευθῇ ἡ ὑπόθεσις διὰ τῆς ἀποστολῆς ἐπιτροπῆς πρὸς ἐξέτασιν τῶν πραγμάτων; Ἡ παρατήρησις αὕτη μοὶ δίδει τὴν εὔλογον ἀφορμὴν νὰ παρατηρήσω εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι πᾶσα συζήτησις πρέπει νὰ ἔχῃ σκοπόν τινα καὶ ν’ ἀπολήγῃ εἰς συμπέρασμα τελικὸν καὶ ὡρισμένον. Ἔχομεν, κύριοι, νόμον περὶ ἀποξηράνσεως λιμνῶν καὶ διάταγμα ἐκδεδομένον πρὸς ἐκτέλεσιν τοῦ νόμου τούτου. Ἐπὶ τῇ βάσει λοιπὸν ἀμφοτέρων τούτων ἐγένοντο αἱ παραχωρήσεις τῶν λιμνῶν, περὶ ὧν πρόκειται. Ἡ ἐκτελεστικὴ ἐξουσία ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἐνεργῇ τοιαύτας παραχωρήσεις σύμφωνα πρὸς τὸν νόμον καὶ τὸ διάταγμα· δὲν δύναται δὲ ἡ Βουλὴ νὰ ἐξετάσῃ ἂν καλῶς ἢ κακῶς ἐγένετο ἡ παραχώρησις, χωρὶς νὰ κατηγορήσῃ τὸ Ὑπουργεῖον, ὅτι παρεβίασε τὸν νόμον. Ἀλλ’ ἡ ἱστορικὴ διήγησις, τὴν ὁποίαν ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Κορινθίας ἔκαμε, τίνα σκοπὸν ἔχει; ποῦ ἀπέληξεν; εἰς τὸ νὰ στείλῃ ἡ Βουλὴ ἐπιτροπὴν νὰ ἐξετάσῃ ἂν τὰ παραχωρηθέντα μέρη ἦναι ἢ δὲν ἦναι λίμναι, οὐχὶ ἵνα ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ἐκθέσεως ταύτης κατηγορήσῃ τὸ ὑπουργεῖον, ἀλλὰ διὰ νὰ ὁδηγηθῶσιν οἱ κάτοικοι ἐκ τῆς βουλευτικῆς ταύτης ἐρεύνης, ὅπως καταφύγωσιν εἰς τὰ δικαστήρια, ζητοῦντες τὴν ἀκύρωσιν τῆς παραχωρήσεως. Ἂν τῷ ὄντι τὰ παραχωρηθέντα μέρη δὲν ἦναι λίμναι, εἶναι ἔργον τῆς Βουλῆς ἡ περὶ τούτων ἐξέτασις· ἀλλ’ ἐν ἔχουν δικαίωμα οἱ κάτοικοι νὰ ζητήσουν δικαστικῶς τὴν ἀκύρωσιν τῆς παραχωρήσεως, ἐπὶ τῷ λόγῳ, ὅτι προσβάλλονται συμφέροντα καὶ δικαιώματα αὐτῶν, τίς τοὺς ἐμποδίζει, ἢ κατὰ τί θὰ ὠφελήσῃ αὐτοὺς ἡ ἀποστολὴ βουλευτικῆς ἐπιτροπῆς; Ἰδοὺ διατί εἶπον, ὅτι πᾶσα συζήτησις, καὶ πρὸ πάντων ἐπὶ ἐπερωτήσεως, σκοπούσης τὴν ἔρευναν ἂν καλῶς ἢ κακῶς ἐφηρμόσθη ὁ νόμος, πρέπει ν’ ἀπολήξῃ εἰς συμπέρασμα ὡρισμένον, ἄνευ ὑπεκφυγῶν καὶ περιστροφῶν. Κύριοι, αἱ παραχωρήσεις τῶν τριῶν ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ Κορινθίας λιμνῶν ἐγένοντο κατὰ τὸν νόμον τοῦ 1867 καὶ τὸ σχετικὸν διάταγμα. Καὶ κατὰ μὲν τὸ 1878, ὅτε ἐγὼ δὲν εἶχον τὴν τιμὴν νὰ ἀποτελῶ μέρος τοῦ ὑπουργείου, ἐγένετο ἡ παραχώρησις τῆς μιᾶς λίμνης, Κλημεντοκαίσαρι ὀνομαζομένης, ἐν τῷ δήμῳ Πελλήνης, καὶ, ὡς εἶπον, ἐγένετο σύμφωνα πρὸς τὸν νόμον καὶ τὸ διάταγμα· δὲν εἶμαι δὲ ὑποχρεωμένος νὰ εἰσέλθω εἰς τὴν ἔρευναν τῶν δύο τούτων ὀγκωδῶν φακέλλων, ὧν ὁ εἷς ἀφορᾷ τὴν λίμνην ταύτην καὶ ὁ ἕτερος τὴν πρὸ ὀλίγου γενομένην παραχώρησιν τῶν δύο ἄλλων λιμνῶν, τῶν περιεχόντων ἔγγραφα πρὸ δεκαετίας ὑποβεβλημένα εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ Οἰκονομικῶν, ἀλλὰ περιορίζομαι νὰ πληροφορήσω τὴν Βουλὴν, ὅτι ἡ παραχώρησις τῆς ἐν Πελλήνῃ λίμνης ἐγένετο κατὰ τὸ 1878, ὅτε, ὡς εἶπον, δὲν ἀπετέλουν μέρος τοῦ ὑπουργείου, καὶ ἑπομένως ἀγνοῶ κατὰ ποῖον τρόπον ἐξητάσθη ἡ ὑπόθεσις· ἀλλ’ ἡ διομολογηθεῖσα σύμβασις καὶ τὸ διάταγμα, τὸ ὁποῖον ἐξεδόθη πρὸς κύρωσιν αὐτῆς, στηρίζονται εἰς τὸν σχετικὸν νόμον, δὲν ἠγέρθη δὲ οὐδὲν παράπονον κατὰ τῆς παραχωρήσεως ταύτης, εἰμὴ μόνον πρὸ ὀλίγου καιροῦ, καθ’ ὅσον γνωρίζω, τὰ δὲ παράπονα ταῦτα ἐθεωρήθησαν καὶ ἀπὸ τὴν προκάτοχον Κυβέρνησιν ἀνυπόστατα, καὶ διὰ τοῦτο ἡ Κυβέρνησις τοῦ κ. Τρικούπη ἔσπευσε νὰ ἐνισχύσῃ τὸν ἀντιπρόσωπον τῆς ἀναλαβούσης τὴν ἀποξήρανσιν τῆς λίμνης ταύτης ἑταιρίας διὰ στρατιωτικῆς δυνάμεως, ὅπως ἐξακολουθήσῃ ἀκωλύτως τὰς ἐργασίας του. Ὡς πρὸς τὰς δύο δὲ ἄλλας λίμνας, Στυμφαλίας καὶ Φενεοῦ, τῶν ὁποίων ἡ παραχώρησις ἐγένετο πρὸ μηνὸς, οὐ μόνον συνέπραξα, ἀλλὰ καὶ ἐχρησίμευσα ὡς εἰσηγητὴς τῆς ὑποθέσεως, καθὸ ἁρμόδιος ὑπουργὸς, ἐνώπιον τοῦ ὑπουργικοῦ συμβουλίου, ὅπου ἡ ὑπόθεσις ἐξητάσθη μετὰ μεγίστης προσοχῆς καὶ ἀκριβολογίας, καὶ ἐγένετο ἀντικείμενον ἀλλεπαλλήλων καὶ ἐπανειλημμένων σκέψεων καὶ συζητήσεων τοῦ ὑπουργικοῦ συμβουλίου, εἰς τὸ ὁποῖον ὑπεβλήθη παρ’ ἐμοῦ πλήρης ὁ φάκελλος τῶν ἐγγράφων τῆς ὑποθέσεως, καὶ ἂς μὲ συγχωρήσῃ ὁ κ. Δημητριάδης νὰ παρατηρήσω πρὸς αὐτὸν, ὅτι μὲ ἠδίκησεν, ἰσχυρισθεὶς ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ὅτι ἐγὼ δῆθεν, μὴ ὑποβαλὼν τὸν σχετικὸν φάκελλον εἰς τὴν ἐξέτασιν τοῦ ὑπουργικοῦ συμβουλίου, ἐξηπάτησα αὐτὸ καὶ ὑπέγραψεν ἐν ἀγνοίᾳ τῶν διατρεχόντων τὴν περὶ παραχωρήσεως πρότασιν, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλον εἰς αὐτό. Δὲν ἐννοῶ μὲ τοῦτο νὰ καλύψω τὴν εὐθύνην, τὴν ὁποίαν φέρω ὡς ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ἀλλ’ ὀφείλω νὰ διαβεβαιώσω τὴν Βουλὴν, ὅτι ἐνήργησα μεθ’ ὅλης τῆς προσοχῆς καὶ εἰλικρινείας καὶ ὅτι κατέβαλον πᾶσαν προσπάθειαν νὰ πληροφορηθῶ μὴ τυχὸν προσεβάλλοντο δικαιώματα ἢ συμφέροντα κατοίκων τῶν μερῶν ἐκείνων. Ἀλλ’ ὅταν, κύριοι, ἔχον ὑπ’ ὄψιν, ὅτι τὴ παραχώρησιν ταύτην ἐζήτησεν ἑταιρία συγκεκροτημένη ἀπὸ πρόσωπα ἀξιότιμα, γνωστὰ εἰς τὴν κοινωνίαν ἐπὶ ἀφιλοκερδείᾳ, ἐπὶ τιμιότητι καὶ ἠθικότητι· ὅταν εἶχον ὑπ’ ὄψιν, ὅτι εἰς τὴν ἑταιρίαν αὐτὴν εἶχον μέρος δύο ἔντιμοι ἀντιπρόσωποι τῆς ἐπαρχίας Κορινθίας, ὁ κ. Ἰωάννης Δεληγιάννης καὶ ὁ κ. Σπ. Νοταρᾶς, οἱ ὁποῖοι εἶχον καθῆκον νὰ μεριμνῶσι περὶ τῶν συμφερόντων τῶν συμπολιτῶν των καὶ νὰ προστατεύωσιν αὐτὰ κατὰ πάσης ἀδίκου, οὕτως εἰπεῖν, ἐπιθέσεως, δὲν μοὶ ἔμεινεν ἡ παραμικρὰ ἀμφιβολία, καὶ ἂν εἶχον ἀκόμη καὶ ἐναντίας πληροφορίας, ὅτι ἡ παραχώρησις τῶν λιμνῶν τούτων ἦτο καὶ νόμιμος καὶ συμφέρουσα οὐ μόνον εἰς τὸ δημόσιον, ἀλλὰ καὶ εἰς τοὺς κατοίκους. Εἶναι ἀδύνατον νὰ ὑποθέσω, ὅτι δύο ἔντιμοι ἀντιπρόσωποι τῆς ἐπαρχίας ἐκείνης, ἐν τῇ περιφερείᾳ τῆς ὁποίας κεῖνται αἱ περὶ ὧν πρόκειται λίμναι, ἤθελον κερδοσκοπήσει εἰς βάρος τῶν συμπολιτῶν των, καὶ ὅτι ἦτο δυνατὸν, ὡς εἶπεν ὁ κ. Δημητριάδης, τὸ συμφέρον νὰ τοὺς ἀποπλανήσῃ ἀπὸ τὴν ἠθικὴν καὶ τὴν δικαιοσύνην, προκειμένου μάλιστα νὰ ἐκτελέσωσι πρᾶξιν ἐντὸς τῆς ἰδίας αὐτῶν ἐπαρχίας, ἐπὶ βλάβῃ καὶ ζημίᾳ τῶν ἰδίων αὐτῶν συμπολιτῶν. Ἀλλὰ, κύριοι, δὲν ἦτο μόνον ὁ λόγος οὗτος, ὅστις ἔπεισε καὶ ἐμὲ καὶ τὸ ὑπουργικὸν συμβούλιον νὰ προβῇ εἰς τὴν παραχώρησιν· εἴχομεν ἀναφορὰς ἐκ μέρους πολλῶν κατοίκων τῶν μερῶν ἐκείνων, διὰ τῶν ὁποίων ἐζήτουν τὴν παραχώρησιν τῶν λιμνῶν, περὶ ὧν πρόκειται, καὶ ἐθεώρουν ὡς εὐεργετικωτάτην τὴν τοιαύτην πρᾶξιν τῆς Κυβερνήσεως διὰ τὸν τόπον των· εἴχομεν ὑπ’ ὄψιν ἀναφορὰς κεκαλυμμένας ἀπὸ πολλὰς ἑκατοντάδας ὑπογραφῶν γνησίων, ἐπικεκυρωμένων παρὰ τῶν δημοτικῶν ἀρχῶν, διὰ τῶν ὁποίων συνιστᾶτο εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ προβῇ μετὰ θάῤῥους εἰς τὴν παραχώρησιν τῶν λιμνῶν Στυμφαλίας καὶ Φενεοῦ, χωρὶς νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὰς ἐναντίον τῆς παραχωρήσεως ταύτης ἐνεργείας, ὡς μὴ στηριζομένας οὔτε εἰς τὴν ἀλήθειαν, οὔτε εἰς τὸ συμφέρον τοῦ τόπου· εἴχομεν ὑπ’ ὄψιν ἐπιστολὴν ἑνὸς τῶν ἐντιμοτέρων δημάρχων τῆς ἐπαρχίας Κορινθίας, φίλου πολιτικοῦ τοῦ κ. Δημητριάδου, ὅστις στενῶς συνίστα καὶ ηὔχετο τὴν πραγματοποίησιν τῆς παραχωρήσεως ταύτης· εἴχομεν τέλος ὑπ’ ὄψιν ἔκθεσιν τῶν πραγματογνωμόνων τῶν διορισθέντων κατὰ τὸν νόμον ὑπὸ τοῦ Προέδρου τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, ὑπὸ τοῦ ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν, ὑπὸ τοῦ προέδρου τῶν Ἐφετῶν, καὶ ὑπὸ τῆς ἑταιρίας, ἥτις ἐζήτει τὴν παραχώρησιν, οἵτινες διὰ μακρῶν ἐκθέτουσι τὰ περὶ τῶν λιμνῶν τούτων καὶ τελευτῶσιν ὡς ἑξῆς: «Περαίνοντες τὴν ἔκθεσιν ταύτην, θεωροῦμεν καθῆκον νὰ συστήσωμεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὴν παραχώρησιν τοῦ δικαιώματος τῆς ἀποξηράνσεως τῶν λιμνῶν τούτων, διότι, πλὴν ἄλλων, οἱ κάτοικοι θέλουσιν ἀπαλλαχθῆ ἀπὸ διαφόρους ἀσθενείας καὶ θέλουσι λάβει ἀφθόνους γαίας πρὸς καλλιέργειαν.»

§129ΚΑΡΤΣΩΝΑΣ. Τὰ ἐπαρχιακὰ συμβούλια ἔχουσιν ἐκθέσεις;

§130ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἐνθυμοῦμαι.

§131ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ἔχουσι δύο.

§132ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Οἱ πραγματογνώμονες οὗτοι ὑπολογίζουσι τὴν μὲν λίμνην Στυμφαλίας εἰς 6,405 στρέμματα, τῆς δὲ τοῦ Φενεοῦ εἰς 26,776, χαρακτηρίζουσι δὲ ὅλην τὴν περιφέρειαν ταύτην ὡς λιμνώδη καὶ ὡς ὑπαγομένην εἰς τὰς διατάξεις τοῦ νόμου περὶ ἀποξηράνσεως λιμνῶν.

§133Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἐδῶ βλέπω, ὅτι λέγετε ὅτι ἡ λίμνη ἔχει ἔκτασιν στρεμμάτων 26776, τὰ ὁποῖα κατακλύζει ἡ τακτικὴ πλημμύρα· παρακάτω δὲ λέγετε, ὅτι, ὅταν ἦναι ἔκτακτος πλημμύρα, κατακλύζει.....

§134ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Τετρακόσια στρέμματα ἐπὶ πλέον ἐν τῇ ἐκτάκτῳ πλημμύρᾳ, καὶ ἂν προσθέσωμεν ταῦτα εἰς τὰς 26,776, γίνονται 27,176· ἀλλ’ ἡ Κυβέρνησις παρεχώρησε μόνον τὴν ἔκτασιν τὴν καλυπτομένην ἀπὸ τὰς συνήθεις πλημμύρας.

§135Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ μᾶς εἴπητε εἰς ποίαν ἐποχὴν ἐγένετο ἡ καταμέτρησις;

§136ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κατὰ τὸν Νοέμβριον τοῦ π. ε.

§137Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Παρακαλῶ νὰ μοὶ εἴπητε ἂν μετὰ τὴν ἀποξήρανσιν τῶν λιμνῶν ἤθελον εὑρεθῆ τὰ στρέμματα πλειότερα ἢ ὀλιγώτερα, τί θέλει γείνει; καὶ εἶναι ὀρθὴ ἡ παρατήρησις αὕτη, διότι ἐκ τῆς ἀναγνώσεως, τὴν ὁποίαν ἔκαμεν ὁ κ. Δημητριάδης πρότερον, καὶ ἐκ τῆς προτάσεως, τὴν ὁποίαν εἶχε κάμει ὁ κ. Μεσσηνέζης μετὰ τοῦ κ. Ἔσλεν, εἰς τοῦ ὁποίου τὰς γνώσεις τὰς μηχανικὰς ἔχω πολλὴν ὑπόληψιν, καὶ εἰς τὴν γεωμετρικὴν ἱκανότητα, — καὶ ἂν θέλετε, περισσότερον ἀπὸ τοὺς ἰδικούς μας — εὑρίσκω μίαν διαφορὰν μεταξὺ τῶν διαφόρων καταμετρήσεων· ἐπὶ λίμνης 5,000 στρεμμάτων εὑρίσκω διαφορὰν 3,000. Ἐρωτῶ, δὲν ἔχω δικαίωμα ν’ ἀμφιβάλλω ἐπὶ τῆς καταμετρήσεως, τὴν ὁποίαν ἔκαμον οἱ ἰδικοί μας; τόσῳ δὲ περισσότερον ἐρωτῶ, κ. ὑπουργὲ τῶν Ἐσωτερικῶν, καθ’ ὅσον ἓν βλέμμα, τὸ ὁποῖον ἔῤῥιψα εἰς τὸ διάταγμα, τὸ ὁποῖον ἐδημοσιεύθη, μ’ ἔκαμε νὰ ἴδω, ὅτι τὸ διάταγμα εἶνε κακῶς συντεταγμένον, διότι εἰς αὐτὸ λέγεται, ὅτι ἡ περίμετρος τῆς λίμνης εἶνε 26 χιλ. στρεμμάτων. Ἀλλὰ ἡ περίμετρος δὲν μετρεῖται διὰ στρεμμάτων, καὶ ἐν τούτοις ὁ κ. ὑπουργὸς μᾶς λέγει, ὅτι μετὰ μεγίστης προσοχῆς ἐξήτασε τὸ ζήτημα! φαίνεται, ὅτι οἱ μηχανικοί μας δὲν ἐννοοῦν τί θὰ εἰπῇ περίμετρος.

§138ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἐννοῶ τίνα σκοπὸν ἔχει ἡ ἐρώτησις τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ Καλαβρύτων, οὔτε εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ εἴπω τί θὰ συμβῇ, ἐὰν εὑρεθῇ πλειοτέρα ἔκτασις μετὰ τὴν ἀποξήρανσιν. Δύναμαι ὅμως νὰ εἴπω εἰς τὸν ἀξιότιμον βουλευτήν, ὅτι θὰ ἐνεργηθῇ ἐν τῇ περιπτώσει ταύτῃ ὅ,τι καὶ διὰ τὴν Κωπαΐδα λίμνην, τῆς ὁποίας ἡ ἔκτασις ὑπελογίσθη εἰς 210,000, καὶ μετὰ τὴν ἀποξήρανσιν δύνανται νὰ εὑρεθῶσι 250,000. Ὁ νόμος, εἶναι ἀληθές, σιωπᾷ ὡς πρὸς τοῦτο, καθὼς καὶ τὸ διάταγμα· ἑπομένως ποίαν ἀπάντησιν περιμένει ἀπὸ ἐμὲ ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς ἐπὶ περιστάσεως, τὴν ὁποίαν οὔτε ὁ νόμος προβλέπει, οὔτε τὸ διάταγμα;

§139Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἀφοῦ ἡ ἔκτασις τῆς λίμνης εἶναι 26,000 στρέμματα, πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ καλύπτωνται 460 μόνον στρέμματα; Αὐτὸ εἶναι ἀδύνατον πρᾶγμα.

§140ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κατὰ μείζονα λόγον δὲν ὀφείλω νὰ ἀπαντήσω εἰς τὴν ἐρώτησιν τοῦ ἑτέρου βουλευτοῦ Καλαβρύτων, διότι ζητεῖ νὰ μάθῃ ἀπὸ ἐμὲ τὸν λόγον, διατὶ ἐπὶ ἐκτάσεως συνήθους ἢ τακτικῆς πλημμύρας 26,000 στρεμμάτων, νὰ καλύπτωνται τετρακόσια στρέμματα μόνον, ἀπὸ ἔκτακτον πλημμύραν. Αὐτὰ εἶπον, κύριοι, οἱ ἐπιστήμονες πραγματογνώμονες, οἵτινες ἐστάλησαν ἐκεῖ, διὰ νὰ ἐξετάσωσι καὶ γνωμοδοτήσωσιν. Ἀλλὰ ταῦτα, κύριοι, οὐδεμίαν σχέσιν ἔχουσι πρὸς τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον συζητοῦμεν· τὸ ζήτημα εἶναι ἂν συμφώνως πρὸς τὸν νόμον ἢ ἐναντίον τοῦ νόμου ἐγένετο ἡ παραχώρησις, καὶ ἐπὶ τούτου ὀφείλω νὰ δώσω ἐξηγήσεις τινὰς εἰς τὴν Βουλήν. Μέχρι τοῦδε ἰσχυρίσθην, ὅτι ἡ παραχώρησις ἐγένετο σύμφωνα πρὸς τὸν νόμον καὶ τὸ διάταγμα. Ἀλλ’ ἡμεῖς δὲν ἠρκέσθημεν μόνον εἰς τὴν κατὰ τύπους ἐξέτασιν τοῦ ζητήματος· ἐξητάσαμεν αὐτὸ καὶ κατ’ οὐσίαν, καὶ τὸ ἐξητάσαμεν κατὰ διαφόρους τρόπους· ἐπειδὴ δὲ εἴχομεν ἀνὰ χεῖρας τὴν παραχώρησιν τῆς Κωπαΐδος λίμνης, ἥτις ἐγένετο πρὸ ὀλίγων μηνῶν ἀπὸ τὴν προκάτοχον Κυβέρνησιν εἰς ἄλλην ἑταιρίαν, ἐνομίσαμεν καλὸν νὰ συγκρίνωμεν τοὺς ὅρους τῆς παραχωρήσεως τῆς λίμνης ἐκείνης πρὸς τοὺς ὅρους τῆς παραχωρήσεως τῶν δύο λιμνῶν, τὴν ὁποίαν ἐπρόκειτο ἡμεῖς νὰ ἐνεργήσωμεν. Ἐκ τῆς συγκρίσεως δὲ ταύτης ἐπείσθημεν, ὅτι ἡ παραχώρησις τὴν ὁποίαν ἡμεῖς ἐπρόκειτο νὰ κάμωμεν, τῶν δύο λιμνῶν Στυμφαλίδος καὶ Φενεοῦ, ἐγένετο ὑπὸ ὅρους λίαν συμφερωτέρους, σχετικῶς πρὸς τοὺς ὅρους τῆς παραχωρήσεως τῆς λίμνης Κωπαΐδος. Διὰ τὴν ἀποξήρανσιν τῆς λίμνης Κωπαΐδος, κατὰ τοὺς γενομένους ὑπολογισμούς, ἀπαιτεῖται δαπάνη μέχρι 5,000,000 δραχ· ἡ ἀναλαβοῦσα τὴν ἀποξήρανσιν ἑταιρία δικαιοῦται πρῶτον νὰ λάβῃ εἰς ἰδιοκτησίαν αὐτῆς 80,000 στρέμματα· δεύτερον νὰ καρπωθῇ ὁλόκληρον τὸ ἀποξηρανθησόμενον ἔδαφος, ἤτοι 210,000 ἢ 240,000 στρέμματα ἐπὶ 99 ἔτη· τρίτον νὰ ἔχῃ τὴν χρῆσιν ἐκτάσεως γῆς ὁρισθησομένης ἐν τῷ λιμένι Λαρύμνης ἐπὶ 99 ἔτη· καὶ τέταρτον ἀτέλειαν παντὸς εἰσαγωγικοῦ καὶ τελωνιακοῦ τέλους ἐπὶ 10 ἔτη δι’ ὅλας τὰς μηχανάς, ἐργαλεῖα κλπ., τὰ ὁποῖα ἤθελον χρησιμεύσει διὰ τὴν ἀποξήρανσιν τῆς λίμνης· ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ λάβῃ ἀναγκαστικῶς ὅσα ξένα κτήματα ἤθελε περιλάβει ἡ περιφέρεια, ἐν ᾗ ἐπρόκειτο ἢ πρόκειται νὰ ἀνεγείρῃ καταστήματα ἢ ἄλλας οἰκοδομὰς, ἐπὶ ἀποζημιώσει ἐννοεῖται. Ἀλλὰ καὶ ἡ ἑταιρία, ἐκτὸς τῶν νομίμων ὑποχρεώσεών της, ἀνέλαβε περιπλέον τὴν ὑποχρέωσιν νὰ συστήσῃ ἐν Κωπαΐδι ἱπποφορβεῖον καὶ πτηνοτροφεῖον. Λοιπὸν διὰ δαπάνης 5,000,000 δραχμῶν πρόκειται νὰ τῇ δοθῶσιν ὡς ἰδιοκτησία 80,000 στρεμμάτων γῆς τοῦ Κωπαϊδικοῦ πεδίου.

§141ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ποῦ τὸ εὕρετε, 5,000,000; 5,000,000 ὑπελογίσθησαν εἰς τὴν ἐποχὴν τοῦ Σωβάζ.

§142ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ὁ μηχανικὸς, τὸν ὁποῖον ἐφέραμεν ἐκ Παρισίων, ἔλεγεν, ὅτι θὰ χρειασθοῦν πλέον τῶν 10,000,000· μία ἑταιρία δὲ ἐν Γαλλίᾳ προσδιώρισε τὰ ἔξοδα εἰς 14,000,000. Διὰ νὰ καλύψωμεν ἡμᾶς αὐτοὺς καὶ τὰ σφάλματά μας, θέλομεν ὅλα τὰ πράγματα νὰ τὰ διαστρέψωμεν.

§143ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐταὶ εἶναι αἱ πληροφορίαι, τὰς ὁποίας ἔλαβον ἀπὸ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ ὑπουργείου· δέχομαι ὅμως, ὅτι θέλει ἀνέλθει καὶ εἰς 10,000,000 δραχμῶν ἡ δαπάνη τῆς ἀποξηράνσεως, ἀλλὰ καὶ πάλιν θέλει ἀποδειχθῆ, ὅτι ἡ παραχώρησις τῶν 2 λιμνῶν, Στυμφαλίας καὶ Φενεοῦ, ἐγένετο ὑπὸ συμφερωτέρους ὅρους ἀπὸ τοὺς ὅρους τῆς παραχωρήσεως τῆς Κωπαΐδος. Τώρα θὰ εἴπω ποίας ὑποχρεώσεις ἀνεδέχθη καὶ ποῖα δικαιώματα ἀπολαμβάνει ἡ ἑταιρία, εἰς τὴν ὁποίαν παρεχωρήθη ἡ ἀποξήρανσις τῶν λιμνῶν Στυμφαλίας καὶ Φενεοῦ. Αἱ δύω αὗται λίμναι σύγκεινται ἐξ ἐκτάσεως 6,405 στρεμμάτων ἡ μία καὶ 26,770 ἡ ἑτέρα· τὸ ὅλον 33,200 στρέμματα περίπου. Διὰ τὴν ἀποξήρανσιν τῶν δύω τούτων λιμνῶν ἀπαιτεῖται δαπάνη, κατὰ τὴν ἔκθεσιν τῶν ἐπιστημόνων 2,500,000, δηλαδὴ 1,500,000 διὰ τὴν λίμνην τοῦ Φενεοῦ, καὶ 1,000,000 διὰ τὴν λίμνην Στυμφαλίας κατ’ ἐλάχιστον ὅρον, μολονότι οἱ ἀναλαβόντες τὴν ἀποξήρανσιν λέγουν, ὅτι ἀπαιτοῦνται 4,000,000. Ἀντὶ τῆς δαπάνης αὐτῆς, ἡ ἑταιρία αὕτη θὰ λάβῃ εἰς τὴν κυριότητα αὐτῆς 16,500 στρέμματα, ἀντὶ 80,000, τὰ ὁποῖα πρόκειται νὰ λάβῃ ἡ ἑταιρία τῆς Κωπαΐδος· θὰ ἔχῃ τὴν ἐπικαρπίαν ἐπὶ 99 ἔτη 33 χιλιάδων περίπου στρεμμάτων, ἀντὶ τῶν 240 χιλιάδων, τῶν ὁποίων τὴν ἐπικαρπίαν θὰ ἔχῃ ἐπίσης ἐπὶ 99 ἔτη ἡ ἑταιρία τῆς Κωπαΐδος· θὰ ἀπολαύσῃ δὲ καὶ τἆλλα δικαιώματα, τὰ ὁποῖα ἔχει καὶ ἡ ἑταιρία τῆς Κωπαΐδος, τὴν ἀτέλειαν κλπ.

§144ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Τὴν ὠφέλειαν τοῦ ὕδατος, 3 δραχμὰς κατὰ στρέμμα.

§145ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ ἡ ἑταιρία τῆς Κωπαΐδος δύναται νὰ χρησιμοποιήσῃ τὸ ὕδωρ τῆς Κωπαΐδος εἰς ἄρδευσιν τοῦ Βοιωτικοῦ πεδίου, καὶ ἴσως λάβῃ ὡς ἀποζημίωσιν καὶ 10 δραχμὰς κατὰ στρέμμα. Ἐκτὸς δὲ τῶν ὑποχρεώσεων, τὰς ὁποίας, ὡς ἐκ τοῦ νόμου, ἔχει ἡ ἑταιρία, εἰς τὴν ὁποίαν παρεχωρήθησαν αἱ δύω αὗται λίμναι, ἀνέλαβε περιπλέον τὴν ὑποχρέωσιν νὰ συστήσῃ εἰς μίαν τῶν λιμνῶν τούτων ἀγροκήπιον, νὰ κατασκευάσῃ δὲ καὶ ἁμαξιτὴν ὁδὸν, ἥτις θέλει συνδέει τοὺς δήμους Φενεοῦ καὶ Στυμφαλίας διὰ τοῦ δήμου Σικυῶνος μὲ τὴν πρωτεύουσαν τῆς ἐπαρχίας· ἡ δαπάνη τῆς ὁδοῦ ὑπελογίσθη εἰς 300,000 φράγκων, ἐξ ὧν θὰ καταθέσῃ τὸ ταμεῖον τῆς ὁδοποιΐας τὸ ¼, ἤτοι 75,000, τὸ ὑπόλοιπον δὲ ἐκ 225,000 φράγκων θὰ τὸ καταβάλῃ ἡ ἑταιρία, ἥτις μάλιστα ἔχει τὴν ὑποχρέωσιν νὰ πληρώνῃ καὶ διόδια διὰ τῆς ἰδίας αὐτῆς ἐργασίας καὶ διὰ τὰ ἴδια αὐτῆς κτήνη πρὸς τὸ ταμεῖον τῆς ὁδοποιΐας. Κατὰ τὴν σύγκρισιν ταύτην, τὴν ὁποίαν τὸ ὑπουργικὸν συμβούλιον ἔκαμεν ὅταν ἐσκέπτετο περὶ τῆς παραχωρήσεως τῶν λιμνῶν, περὶ τῶν ὁποίων συζητοῦμεν, δὲν ἔμεινεν εἰς αὐτὸ οὐδεμία ἀμφιβολία, ὅτι συμφέρει νὰ ἐγκρίνῃ τὴν παραχώρησιν, καὶ ἐνέκρινεν αὐτὴν, σύμφωνα πάντοτε πρὸς τὸν νόμον καὶ τὸ διάταγμα. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἱστορία τῆς ὑποθέσεως τῶν παραχωρηθεισῶν λιμνῶν. Παρεχωρήσαμεν λίμνας, αἵτινες ἐχαρακτηρίσθησαν ὡς τοιαῦται ἀπὸ τὰ κατὰ νόμον ἁρμόδια καὶ καλούμενα πρὸς τοῦτο πρόσωπα· βεβαίως τὸ ὑπουργεῖον δὲν εἶχε τὴν ὑποχρέωσιν νὰ μεταβῇ ἐπιτοπίως νὰ ἐξετάσῃ ἐὰν ἀληθῶς ἦναι λίμναι ἢ ὄχι· ἀλλὰ καὶ ἂν ἦτο δυνατὸν νὰ μεταβῇ, δὲν εἶχε τὰς ἀπαιτουμένας ἐπιστημονικὰς γνώσεις, ὅπως ἀποφανθῇ ἐπὶ τοιούτου ζητήματος.

§146ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἁμαξιτὴν ὁδὸν, σᾶς παρατηρῶ, ὅτι, ἀντὶ νὰ προσπαθήσητε νὰ προσπορίσητε εἰς τὸ δημόσιον κέρδος, ἐδώκατε τὰ ⅓ τῆς δαπάνης εἰς τὴν ἑταιρίαν, ἐνῷ ἡ ἑταιρία ἦτο ὑπόχρεως αὐτὴ νὰ καταβάλῃ, διότι τῇ ἦτο ἀναποφεύκτως χρήσιμος ἡ ὁδὸς διὰ τὴν μεταφορὰν τῶν ἐργαλείων τῶν μηχανῶν τῆς ἑταιρίας, καὶ ἡ δαπάνη κατασκευῆς ἁμαξιτῆς ὁδοῦ συμπεριελαμβάνετο εἰς τὸν ὑπολογισμὸν τῆς γενικῆς δαπάνης πρὸς ἀποξήρανσιν. Δεύτερον δὲν μοὶ λέγετε ποίαν κύρωσιν ἔχετε ἐν τῇ συμβάσει, ὅτι αἱ ἑταιρίαι αὗται θέλουν σχηματίσει τὴν γεωργικὴν σχολὴν καὶ ὅτι ἐντὸς τῶν 10 ἐτῶν θὰ κατασκευάσουν τὴν ὁδὸν αὐτήν; Ἕν εὐχολόγιον ὑπεγράψατε· ἀφήσατε εἰς τὴν ἑταιρίαν νὰ τὰ κάμῃ, ἐὰν θέλῃ. Ἀλλ’ ὡς πρὸς τὴν ὁδὸν ἦτο ἠναγκασμένη ἡ ἑταιρία νὰ τὴν κάμῃ, καὶ τῇ ἐδώκατε καὶ ἀμοιβήν· ὥστε οὐδὲν προσεπορίσθητε ὑπὲρ τοῦ δημοσίου.

§147ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὡς πρὸς τὴν ὁδὸν, πληροφορῶ τὸν κ. βουλευτὴν Κορινθίας, ὅτι ἡμεῖς ἐπεβάλομεν εἰς τὴν ἑταιρίαν τὴν ὑποχρέωσιν νὰ τὴν κατασκευάσῃ, διὰ νὰ ἑνώσῃ τοὺς δύο ὀρεινοὺς δήμους, τοὺς ὁποίους προανέφερον, μὲ τὴν πρωτεύουσαν τῆς ἐπαρχίας. Ἡ ἑταιρία ἐζήτησε κατ’ ἀρχὰς ν’ ἀποφύγῃ τὴν ὑποχρέωσιν αὐτήν, ἀλλ’ ἡμεῖς ἐπεμείναμεν· ἀφοῦ δὲ ἐπεμείναμεν, ἡ ἑταιρία ἀπῄτησε νὰ καταβάλωμεν τὸ ½, ἢ τοὐλάχιστον τὸ ⅓ τῆς δαπάνης· δὲν ἐδέχθημεν τοῦτο, ἀλλ’ ἐπείσθημεν ἐπὶ τέλους νὰ καταβάλωμεν τὸ ¼, διότι ἐνομίσαμεν, ὅτι διὰ τῆς κατασκευῆς τῆς ὁδοῦ εὐεργετοῦμεν τὸν τόπον ἐκεῖνον, διευκολύνοντες τὴν συγκοινωνίαν εἰς τοιαῦτα ἀπότομα καὶ ὀρεινὰ μέρη. Δὲν πρόκειται δὲ περὶ μεταφορᾶς μηχανῶν καὶ λοιπῶν, διότι ἡ ὁδὸς θὰ κατασκευασθῇ συγχρόνως μετὰ τῆς ἀποξηράνσεως τῶν λιμνῶν.

§148ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Πόθεν θὰ μεταφέρῃ τὰς μηχανάς;

§149ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ κατασκευὴ τῆς ὁδοῦ, σᾶς λέγω καὶ πάλιν, θὰ γίνηται καθ’ ὃν χρόνον θὰ ἐνεργῆται ἡ ἀποξήρανσις τῶν λιμνῶν· ὥστε οὐδὲν ἔχει νὰ ὠφεληθῇ ἡ ἑταιρία ἐκ τῆς κατασκευῆς τῆς ἁμαξιτῆς ὁδοῦ σχετικῶς πρὸς τὰς ἐργασίας τῆς ἀποξηράνσεως. Περὶ δὲ τῆς κυρώσεως ὡς πρὸς τὴν σύστασιν τοῦ γεωργικοῦ σχολείου, παρατηρῶ, ὅτι ἔχομεν τὴν βεβαίωσιν ἐκείνην, τὴν ὁποίαν ἔχομεν καὶ διὰ τὴν ἐκπλήρωσιν τῆς περὶ ἱπποφορβείου ὑποχρεώσεως ὡς πρὸς τὴν λίμνην τῆς Κωπαΐδος· ὑπάρχει ἐπὶ τέλους ἡ καλὴ πίστις, ἡ ὁποία προϋποτίθεται, προκειμένου περὶ τοιούτων μεγάλων ἑταιριῶν, ὡς πρὸς τοιαύτας σπουδαίας ἐπιχειρήσεις.

§150ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Καθ’ ἣν ἐποχὴν πυρετὸς ἐπιχειρήσεων εἶχε καταλάβει τὴν ἑλληνικὴν κοινωνίαν, καθ’ ἣν ἐποχὴν ἐγίνοντο μυρίαι ὅσαι ἑταιρίαι διὰ μεταλλεῖα, κατὰ τὴν ἐποχὴν ταύτην, ἐπαναλαμβάνω, τοῦ πυρετοῦ ἑταιρικῶν ἐπιχειρήσεων, ὁ κ. Νοταρᾶς καὶ ὁ κ. Ἔσλεν, μεθ’ ὧν συγγένεια μὲ συνδέει, ἐπειδὴ ἐτύγχανον τότε ὢν σύμβουλος τῆς ἐθνικῆς τραπέζης, σύμβουλος τῆς πιστωτικῆς, καὶ εἶχον σχέσεις μετὰ πολλῶν κεφαλαιούχων, ἀπετάθησαν πρὸς ἐμὲ καὶ ἐζήτησαν τὴν συνδρομήν μου, ὅπως ἀναλάβωμεν τὴν ἀποξήρανσιν τῆς Στυμφαλίδος λίμνης. Εἰς τὸ ἄκουσμα τοῦτο ἐχάρην πολύ, διότι ἐὰν ἦναι πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον δύναται νὰ ἀναμορφώσῃ τὴν Ἑλλάδα, εἶναι ἡ ἀνάπτυξις τῶν μέσων τῆς συγκοινωνίας καὶ ἡ ἀποξήρανσις τῶν λιμνῶν, αἵτινες κατακλύζουσιν ἀπεράντους πεδιάδας. Λυπούμεθα, διότι ἡ Ἑλλὰς δὲν δύναται νὰ ἀναπτυχθῇ γεωργικῶς, καὶ διότι εἰσάγομεν ἔξωθεν ἑκατομμύρια δημητριακῶν καρπῶν, καὶ δικίως, διότι ἔχομεν πρὸ τῶν ποδῶν ἡμῶν τόσον εὔφορα πεδία, ἅτινα ἐὰν ἐκαλλιεργοῦντο, ἠδυνάμεθα ὄχι μόνον νὰ μὴ εἰσάγωμεν ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ σιτηρά, ἀλλὰ καὶ νὰ γίνηται καὶ ἐξαγωγὴ δημητριακῶν καρπῶν ἀξίας πολλῶν ἑκατομμυρίων. Ὅθεν ἡ ἀποξήρανσις τῶν λιμναζόντων πεδίων ἐπιβάλλεται ὡς μέσον ἰσχυρὸν πρὸς τὴν ὑλικὴν τοῦ τόπου ἀνάπτυξιν. Τοιαύτη ἡ ἰδέα, ἥτις ἤγαγέ με νὰ δώσω τὴν συνδρομήν μου εἰς τοὺς συγγενεῖς μου καὶ νὰ ὑπογράψω τὴν περὶ ἀποξηράνσεως αἴτησιν. Δὲν ἐπίστευον, κύριοι, ποτὲ, ὅτι τὸ τοιοῦτον ἤθελε χαρακτηρισθῇ ὡς ἐπιβουλὴ κατὰ τῶν συμφερόντων τοῦ δημοσίου! Δὲν ἐπίστευον ποτὲ, ὅτι ἤθελον χαρακτηρισθῆ ὡς ἐπιδρομεῖς κατὰ τοῦ δημοσίου θησαυροῦ ἐκεῖνοι, οἵτινες διὰ τῆς ἐντίμου ἐργασίας των ἠθέλησαν νὰ συντελέσωσιν εἰς τὴν ἐν τῷ τόπῳ ἀνάπτυξιν τῆς γεωργίας.

§151ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Ἐγὼ δὲν ἀνέφερα πρόσωπα, μήτε εἶπόν τι τοιοῦτον.

§152ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Εἴπετε, ὅτι πολλὰ μέλη τοῦ κοινοβουλίου ἔχουσι μέρος εἰς αὐτὴν τὴν ἑταιρίαν. Δὲν πρέπει δὲ, κύριοι, ἐπὶ τῇ προφάσει, ὅτι ὑπερασπίζετε τὰ δικαιώματα τοῦ μὲν ἢ τοῦ δὲ, νὰ ἔρχησθε νὰ κατασυκοφαντῆτε τὰς ὑπολήψεις ἀνθρώπων, οἱ ὁποῖοι τὰς ἀπέκτησαν μετὰ κόπων καὶ μόχθων καὶ θυσιῶν. Ὑπέγραψα τὴν αἴτησιν, ἀλλὰ δὲν ἀνεμίχθην παντάπασιν εἰς τὰς ἐνεργείας, διότι δὲν ἤμην εἰς θέσιν ν’ ἀναμιχθῶ. Μετὰ παρέλευσιν χρόνου ἐζητήθη ἡ ὑπογραφή μου, ὅπως ὁ κ. Νοταρᾶς παραχωρήσῃ εἰς ἄλλην ἑταιρίαν τὰ δικαιώματα, τὰ ὁποῖα ἐθεωρεῖτο, ὅτι εἴχομεν ἀποκτήσει διὰ τῆς κοινῆς αἰτήσεως, καὶ ἔδωκα τὴν πληρεξουσιότητα εἰς τὸν κ. Νοταρᾶν. Ἔκτοτε, κύριοι, δὲν ἔλαβον παντάπασιν γνῶσιν τῶν ἐνεργειῶν, αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο ὅπως ἐπιτευχθῇ ἡ παραχώρησις. Ἔμαθον δὲ, ὅτι ἐγένετο αὕτη, ὡς ἐμάθετε αὐτὸ καὶ ὑμεῖς, καὶ εἰμὶ ἐντελῶς ξένος πρὸς τὰ γενόμενα. Δὲν θὰ ὑποθέσητε λοιπὸν, κύριοι, ὅτι ἔρχομαι ὑπερασπίζων ἴδιον συμφέρον, ἀντικρούω τὸ κατηγορητήριον, τὸ ὁποῖον ἀπήγγειλεν ὁ κ. Δημητριάδης ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου κατ’ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἐζήτησαν καὶ ἐπέτυχον τὴν παραχώρησιν. Κατὰ τὴν ἐμὴν γνώμην, κύριοι, ὄχι μόνον δὲν πρέπει νὰ ἐπιτιθέμεθα κατὰ τῶν ἀναλαμβανόντων τοιαύτας ἐπιχειρήσεις, ἀλλὰ πρέπει νὰ εὐχώμεθα νὰ παρουσιάζωνται πολλοὶ τοιοῦτοι ἐπιχειρηματίαι, δυνάμενοι νὰ φέρωσιν εἰς πέρας τοιαῦτα ἔργα. Εἰς τί ὠφελεῖ, κύριοι, νὰ ἦναι τὰ πεδία ἐκεῖνα ὄχι μόνον ἄγονα, ἀλλὰ νὰ ἦναι καὶ τὰ κύρια αἴτια, διὰ τὰ ὁποῖα δὲν δύναται νὰ προαχθῇ ὁ πληθυσμὸς τοῦ τόπου; διότι ἐκεῖθεν ἀναπτύσονται τὰ μιάσματα, τὰ ὁποῖα δὲν ἐπιτρέπουσι νὰ αὐξήσῃ ὁ πληθυσμὸς κατὰ τὰ μέρη ἐκεῖνα. Πρέπει νὰ ἀγαλλώμεθα, ὅταν βλέπωμεν νὰ γίνωνται τοιαῦται ἐπιχειρήσεις. Ἐγένετο λόγος καὶ περὶ τοῦ κ. Δούμα, ὅτι ἀναμιγνύεται εἰς τὰ τῆς ἀποξηράνσεως. Ναὶ, πραγματικῶς ὁ κ. Δούμας ἀναμιγνύεται, καὶ διατί; διότι ἡ ἑταιρία, μὴ ἔχουσα χρήματα, κατέφυγεν εἰς τὴν Πιστωτικὴν ζητοῦσα παρ’ αὐτῆς τ’ ἀναγκαιοῦντα πρὸς πραγματοποίησιν τῆς ἐπιχειρήσεως. Καὶ κατακρίνετε, κύριοι, τὴν ἑταιρίαν, διότι ἐπέτυχε τὴν παραχώρησιν καὶ σήμερον ζητεῖ χρήματα, διὰ τῶν ὁποίων θὰ δυνηθῇ νὰ εὐεργετήσῃ πράγματι τὰ μέρη ἐκεῖνα; Καθ’ ἃ μοὶ παρέστησαν, κύριοι, τότε, ὅτε ἔθεσα τὴν ὑπογραφήν μου, ἠξεύρετε ὁποίας ὠφελείας θὰ ἔχῃ ὁ τόπος ἐκεῖνος ἐὰν πραγματοποιηθῇ ὁ σκοπὸς, δι’ ὃν γίνεται ἡ ἐπιχείρησις; Τὸ πεδίον τῆς Κορινθίας, ἂν ἀξίζῃ σήμερον πέντε ἑκατομμύρια, θ’ ἀξίζῃ τότε 20 ἑκατομμύρια, χάρις εἰς τὸ ὕδωρ, ὅπερ πρόκειται νὰ διοχετευθῇ πρὸς ἄρδευσιν αὐτοῦ. Καὶ δὲν εἶναι δύσκολον, διότι, ὡς γνωρίζει ὁ κ. Δημητριάδης, τὸ περισσότερον μέρος τοῦ παλαιοῦ ὑδραγωγείου σώζεται, καὶ ἴσως οὐχὶ διὰ μεγάλης δαπάνης θὰ δυνηθῇ ἡ ἑταιρία νὰ διοχετεύσῃ τὰ ὕδατα εἰς τὸ πεδίον τῆς Κορινθίας, καὶ τότε πράγματι πλοῦτος βαθὺς θὰ προκύψῃ ἐκ τῆς τοιαύτης ἐπιχειρήσεως. Δὲν πρέπει λοιπὸν νὰ κατακρίνωμεν ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι εἰς τοιαῦτα ἔργα ἐπιδίδονται, καὶ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἀποφασίζουσι νὰ συντρέξωσι τοὺς ἀνθρώπους τοῦ τόπου, ἀναλαμβάνοντας αὐτά. Σημειωτέον δὲ, ὅτι οἱ ἄνθρωποι τοῦ τόπου εἶναι εἰς θέσιν νὰ φέρωσιν εἰς πέρας τοιαύτας ἐπιχειρήσεις, διότι ἔχουσιν οὗτοι ἀνάγκην χειρῶν ἐργατικῶν, καὶ ὅταν ὁ τόπος δὲν ὑποστηρίζῃ αὐτοὺς, οἱ ξένοι δὲν δύνανται νὰ κάμουν βῆμα. Ἄν ξένος τις ἀναλάβῃ τὸ ἔργον, θὰ δαπανήσῃ πολὺ περισσότερα τῶν ὅσων θὰ δαπανήσῃ ὁ Νοταρᾶς. Μὴ νομίσητε δὲ, ὅτι αἱ ἐπιχειρήσεις αὗται εἶναι ἐξ ἐκείνων, αἱ ὁποῖαι γεμίζουσι πάντοτε τὰ θυλάκια τῶν ἀνθρώπων ἀπὸ χρυσίον· αἱ περισσότεραι ἐξ αὐτῶν ἀπέτυχον. Μὴ ἔρχεσθε λοιπὸν καὶ λέγετε, ὅτι ἐγύμνωσαν οἱ πρὸς οὓς ἐγένετο ἡ παραχώρησις τὸν τόπον, ἐνῷ δὲν ἔλαβον τίποτε ἀκόμη· θὰ ἐξοδεύσουν χρήματα πολλά, καὶ ἀφοῦ ἐξοδεύσουν, τότε ἐνδεχόμενον νὰ ἐπέλθῃ ὠφέλεια. Χωρὶς λοιπὸν νὰ ἰδῆτε πλούτη, χωρὶς νὰ ἰδῆτε τὸν Νοταρᾶν ἐξερχόμενον τῆς πενίας, εἰς τὴν ὁποίαν τὸν ἔφερον τὰ πολιτικά, κατεξανίστασθε, ἰσχυριζόμενοι, ὅτι ὁ Νοταρᾶς ἐγύμνωσε τὸν τόπον· οὐδέποτε ἐγύμνωσε τὸν τόπον ὁ Νοταρᾶς· τὸν ἔπλασε (εὖγε, εὖγε), καὶ θέλετε νὰ στιγματίσητε τὴν ὑπόληψιν τοῦ οἴκου αὐτοῦ...

§153ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Σκιαμαχεῖτε.

§154ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Καὶ διατί ἄλλο ἀγωνιζόμεθα ἐδῶ ἐν τῷ τόπῳ τούτῳ ἢ διὰ μίαν ὑπόληψιν, καὶ ἔρχεσθε διὰ μιᾶς γενικῆς ἐκφράσεως νὰ προσβάλητε τὴν ὑπόληψιν πολλῶν ἐξ ἡμῶν, καὶ θέλετε νὰ μὴ ἀγανακτήσω; Ἐπαναλαμβάνω, κύριοι, ὄχι μόνον δὲν εἶναι ἄξιοι κατακρίσεως ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἐζήτησαν τὴν παραχώρησιν, ἀλλ’ εἶναι ἄξιοι παντὸς ἐπαίνου, καὶ ἔπρεπε νὰ εὐχηθῶμεν ὅπως καὶ ἄλλαι τοιαῦται ἑταιρίαι σχηματισθῶσι, διότι τότε βεβαίως ἡ κατάστασις τοῦ τόπου θὰ παύσῃ οὖσα ὁποία εἶναι, καὶ τότε θὰ παύσωμεν τοῦ νὰ χαρακτηρίζωμεν ὡς λῃστὴν πάντα ἄνθρωπον, ὁ ὁποῖος ἐργάζεται νὰ βελτιώσῃ τὴν θέσιν τοῦ τόπου καὶ τὴν ἰδικήν του. Ἰσχυρίζεσθε καὶ ὅτι κατεπατήθησαν γαῖαι, αἱ ὁποῖαι δὲν περιλαμβάνονται εἰς τὴν περίμετρον τῆς λίμνης, καὶ ὅτι ἡ κυβέρνησις ἔλαβεν ἀναφορὰς περὶ τούτου τῶν κατοίκων· καὶ ἂν τὸ τοιοῦτον ἦναι ἀληθὲς, ὑπάρχουν δικαστήρια, καὶ ὁ κ. Δημητριάδης, ὁ ὁποῖος εἶναι δικηγόρος καὶ ἠξεύρει πολὺ καλὰ νὰ ὑπερασπίζηται τὰ δικαιώματα τῶν πελατῶν του καὶ τῶν συμπολιτῶν του, δύναται νὰ ματαιώσῃ τοὺς κερδοσκοπικοὺς σκοποὺς τοῦ Νοταρᾶ καὶ τοῦ Δεληγιάννη. Ἦτο λοιπὸν πάντη περιττὸν νὰ φέρῃ τὴν ὑπόθεσιν ταύτην ἐνώπιον τῆς Βουλῆς καὶ νὰ μᾶς ἀπασχολήσῃ, καθὼς μᾶς ἀπησχόλησε, δίδων ἀφορμὴν εἰς συζητήσεις λυπηράς.

§155Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Διὰ νὰ καθησυχάσω τὸν κ. Μεσσηνέζην, τοῦ λέγω, ὅτι σκοπὸν δὲν ἔχω νὰ προσβάλω οὔτε τὸν Νοταρᾶν, οὔτε τὸν Δεληγιάννην, διότι εὐτυχῶς καὶ πρὸς τοὺς δύω εἶμαι φίλος, καὶ γνωρίζω καὶ τὰ δικαιώματα, τὰ ὁποῖα ἔχουν, καὶ τὰς οἰκογενείας, εἰς τὰς ὁποίας ἀνήκουν, καὶ τὰς γνωρίζω ἐπίσης καθὼς τὰς γνωρίζει καὶ ὁ κ. Μεσσηνέζης· οὔτε εὑρίσκω, ὅτι, ἂν οἱ Νοταραῖοι καὶ ὁ Δεληγιάννης ᾐτήσαντο τὴν παραχώρησιν τῆς ἀποξηράνσεως τῆς λίμνης, ἔκαμον κανὲν ἔγκλημα καθοσιώσεως· ἐζήτησαν νὰ κάμωσι μίαν ἐπιχείρησιν ἔντιμον. Ὅ,τι μὲ φέρει ὅμως εἰς τὸ βῆμα, εἶναι ὁ τρόπος καὶ ἡ διαγωγὴ ἰδίως τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν· ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν δὲν ἐδίστασε, διαψεύδων αὐτὰ τὰ ἐπίσημα ἔγγραφα, διαψεύδων αὐτὰ τὰ πράγματα, νὰ εἴπῃ ἄλλα ἀντ’ ἄλλων ἀπὸ τοῦ βήματος αὐτοῦ, καὶ νὰ τὰ εἴπῃ μετὰ τοῦ θάῤῥους ἐκείνου, τὸ ὁποῖον χαρακτηρίζει πάντοτε τὸν ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶ ... Ὁ κ. Δημητριάδης ἀνέφερε τὴν ὑπογραφὴν τοῦ κ. Μεσσηνέζη, καὶ θὰ ἰδῶ ἂν ὁ Μεσσηνέζης θὰ δυνηθῇ νὰ ἀρνηθῇ τὴν ὑπογραφήν του· ὁ κ. Μεσσηνέζης διὰ τῆς ὑπογραφῆς του λέγει, ὅτι ζητεῖ τὴν ἀποξήρανσιν τῆς λίμνης Στυμφαλίας, ἥτις κατακλύζει κατ’ ἀνώτατον ὅρον 5,400 στρέμματα, καὶ ὁ κ. Μεσσηνέζης, αἰτῶν μετὰ τοῦ Νοταρᾶ καὶ τοῦ ἐντιμοτάτου κ. Ἔσλεν τὴν παραχώρησιν αὐτήν, εἶναι ἐν πληρεστάτῃ γνώσει, διότι ὁ κ. Ἔσλεν, ὡς πρότερον σᾶς εἶπον, εἶναι εἷς ἐκ τῶν διακεκριμένων μηχανικῶν καὶ τῶν ἐντιμοτάτων ἀνθρώπων. Ὁ δὲ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ὡς εἰσηγητὴς εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν, παραχωρεῖ οὐχὶ πλέον 5,400 στρέμματα, ἀλλὰ 7,000 στρέμματα, ὁ δὲ κ. Μεσσηνέζης ἀμέσως θυμόνει καὶ λέγει: διατί γίνονται αὐταὶ αἱ παρατηρήσεις; Ἡ πρᾶξις τοῦ κ. Παπαμιχαλοπούλου καὶ τοῦ ὑπουργείου ὁμοιάζει πολὺ πρὸς τὸ κοινὸν τραγοῦδι ἐρωμένου χωρικοῦ πρὸς ἐρωμένην του, «δύο μῆλα τῆς ἐγύρεψα καὶ τέσσαρα μοῦ δίδει» (ἱλαρότης). Ἔρχεται κατόπιν ἡ παραχώρησις τῆς λίμνης Φενεοῦ, ἥτις προπάντων εἶναι σπουδαία παραχώρησις καὶ ἡ ὁποία ἀπαιτεῖ τῷ ὄντι κεφάλαια, καὶ εὔχομαι νὰ εὐδοκιμήσῃ ἡ ἐπιχείρησις καὶ νὰ κερδίσουν, διότι βεβαίως ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἀναλαμβάνουν τοιαύτας ἐπιχειρήσεις καὶ καταθέτουν κεφάλαια, πρέπει νὰ κερδίζουν καὶ ἀφθόνως, διότι οὕτω προσελκύονται τὰ κεφάλαια εἰς τὸν τόπον, καὶ διὰ τῆς προσελκύσεως τῶν κεφαλαίων, ὠφελεῖται ὁ τόπος. Δὲν εἶναι οὐδεὶς ἐναντίος, διότι παρεχωρήθη ἡ ἀποξήρανσις, ἀλλ’ ὀφείλομεν νὰ εἴπωμεν, ὅτι ὁ ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν προπάντων καὶ τὸ ὑπουργικὸν συμβούλιον δὲν ἔλαβον ὑπ’ ὄψιν οὔτε τὰ συμφέροντα τοῦ δημοσίου, οὔτε τὸν σκοπὸν τῆς παραχωρήσεως· μάτην ἐπροσπάθησε νὰ συγκρίνῃ τὴν πρόνοιαν τῆς παραχωρησάσης τὴν Κωπαΐδα Κυβερνήσεως πρὸς τὰς σημερινὰς παραχωρήσεις, διότι ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη, καί τοι ἔχουσα νόμον εἰδικόν, δὲν ἐστηρίχθη ἐπ’ αὐτοῦ μόνον, ἀλλ’ ἐπροστάτευσε τὰ συμφέροντα τοῦ δημοσίου, περιορίσασα ὅλους σχεδὸν τοὺς ὑπὲρ τῆς ἑταιρίας ὅρους. Ποία δὲ εἶναι ἡ σύγκρισις μεταξὺ τῆς ἀποξηράνσεως τῆς Κωπαΐδος λίμνης καὶ τῆς ἀποξηράνσεως τῆς λίμνης τοῦ Φενεοῦ; ὡς 1 πρὸς 40· καὶ μολαταῦτα, ἐνῷ ὁ νόμος ἔδιδε δεκαετῆ προθεσμίαν διὰ τὴν ἀποξήρανσιν τῆς λίμνης ἐκείνης, ἡ παρελθοῦσα Κυβέρνησις ὑπεχρέωσε τὴν ἑταιρίαν ἐντὸς 5 ἐτῶν νὰ ἀποξηράνῃ αὐτὴν, καὶ εἰς περίστασιν, κατὰ τὴν ὁποίαν ἐντὸς τῶν 5 ἐτῶν, δὲν ἤθελεν ἐκπληρώσει τοὺς ὅρους τοῦ συμβολαίου μεταξὺ αὐτῆς καὶ τοῦ δημοσίου, ἔχει τὸ δικαίωμα τὸ δημόσιον νὰ ἐπιβάλῃ ποινικὴν ῥήτραν, καὶ κατὰ πᾶν ἔτος, ἐνόσῳ δὲν τελειώνει τὸ ἔργον, ἡ ποινικὴ ῥήτρα αὕτη διπλασιάζεται πρὸς βάρος τοῦ ἐργολάβου καὶ πρὸς κέρδος τοῦ δημοσίου. Ἀλλ’ ὁ κ. Παπαμιχαλόπουλος παρεχώρησε τὴν λίμνην τοῦ Φενεοῦ, καὶ ἔδωσε προθεσμίαν ὀκταετῆ εἰς ἀποπεράτωσιν τοῦ ἔργου, ἐνῷ ἡ πενταετὴς προθεσμία ἦτον ἀρκετὴ διὰ τὴν ἀποξήρανσιν τῆς Κωπαΐδος λίμνης. Ποίας δὲ ὑποχρεώσεις ἔθεσεν εἰς τὴν ἑταιρίαν, ἐὰν δὲν ἤθελε πραγματοποιήσει τὰς ὑποχρεώσεις, τὰς ὁποίας ἀνελάμβανε πρὸς τὸ δημόσιον; νὰ χάσῃ 30,000 δραχμὰς, καὶ οὐδὲν πλέον. Αὐτοὶ εἶναι οἱ ὅροι, τοὺς ὁποίους εἶχεν ὑπογραμμὸν, καὶ ἔφερε καὶ παρέβαλε μάλιστα τοὺς ὅρους, τοὺς ὁποίους εἶχεν ἡ σύμβασις τῆς Κωπαΐδος πρὸς τοὺς ὅρους, τοὺς ὁποίους ὑπέγραψε διὰ τῆς ἰδικῆς του συμβάσεως. Ἀλλ’ εἶναι ἀληθὲς, κύριοι, ὅτι 5 ἑκατομμύρια ἀπαιτοῦνται διὰ τὴν ἀποξήρανσιν τῆς Κωπαΐδος; Εἰς 7½ ἑκατομ. ὁ Σωβὰζ ὑπελόγισε τὰ ἔξοδα πρὸς ἀποξήρανσιν, καὶ χωρὶς νὰ τελειώσουν ὅλα τὰ ἔργα, διότι μετὰ τὴν ἀποξήρανσιν ἄρχεται ἐργασία δαπανηροτέρα· διότι δὲν εἶναι ἡ λίμνη τῆς Κωπαΐδος ὅπως ἡ λίμνη τοῦ Φενεοῦ, τὴν ὁποίαν ἐγὼ ἐνθυμοῦμαι ἀπεξηραμένην. Ἡ λίμνη τοῦ Φενεοῦ, ἅμα ἀποξηρανθῇ, ἀμέσως καλλιεργεῖται ἄνευ καταβολῆς ἐξόδων. Τί δὲ συμβαίνει εἰς τὴν λίμνην τῆς Κωπαΐδος; εἶναι ἡ λεγομένη Τούρμη, ἡ ὁποία ἀπαιτεῖ, ἀφοῦ ἀποξηρανθῇ, δαπάνην δι’ ἕκαστον στρέμμα τοὐλάχιστον 30 δραχ. Ἔρχεται ὁ κ. Παπαμιχαλόπουλος καὶ λέγει, ὅτι τὸ ἴδιον εἶναι ἐδῶ, τὸ ἴδιον καὶ ἐκεῖ. Ἡ Στυμφαλία ἀποξηραίνεται πολλάκις κατὰ τὸ πλεῖστον, ἡ δὲ λίμνη τοῦ Καίσαρη, ὁσάκις εἶναι πολυομβρία, πλημμυρεῖ· ἀλλ’ ἐὰν τοιαῦται ἦναι αἱ λίμναι, τότε εἰς ὅλα τὰ μέρη τοῦ κόσμου ὑπάρχουν τοιαῦται. Εἶπον λοιπὸν καὶ ἐπαναλαμβάνω, ὅτι δὲν πρέπει νὰ ζητήσωμεν δίκας, καὶ ὅτι δὲν πρέπει ποτὲ ἡ Κυβέρνησις δι’ ἐπιπολαίου κρίσεως ἐπὶ τῶν πραγμάτων νὰ γεννᾷ δίκας μεταξὺ τῶν πολιτῶν καὶ τῶν ἑταιριῶν. Εἶπεν ὁ κ. Μεσσηνέζης, ὅτι ἰδοὺ τὰ δικαστήρια· ναὶ, κ. Μεσσηνέζη, εἶναι τὰ δικαστήρια, ἀλλὰ σᾶς ἐρωτῶ ἂν τὸ αὐτὸ συμβαίνῃ καὶ εἰς τὰ πράγματα, καὶ ἐὰν ὁ κάτοικος τῆς..... ἦναι δυνατὸν νὰ διεκδικήσῃ ἐν ἴσῃ μοίρᾳ καθ’ ὑμῶν τὰ δίκαιά του.

§156ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Πολὺ καλά.

§157Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Διατί νὰ τοὺς στείλωμεν εἰς τὰ δικαστήρια; διατί νὰ παραχωρήσωμεν, ὅπως προκύπτει ἐκ τῶν ἐπισήμων ἐγγράφων, γαίας, αἱ ὁποῖαι δὲν κατακλύζονται ἀπὸ τὰ ὕδατα; καὶ τοῦτο εἶναι ἀναντίῤῥητον, κύριοι, διότι εἴδατε, ὅτι τρεῖς αἰτήσεις ἔχομεν, καὶ τρεῖς ἐπιτροπαὶ μηχανικῶν τρεῖς διαφόρους γνώμας ἔφερον ἐπὶ τῆς Στυμφαλίδος λίμνης, ἡ δὲ διαφορὰ τῆς μιᾶς ἐπιτροπῆς μέχρι τῆς τελευταίας ἀναβαίνει εἰς 3 χιλ. στρέμματα· ἐπὶ πόση; ἐπιφανείας; ἐπὶ 7 χιλιάδων στρεμμάτων. Ἔρχομαι τώρα νὰ κάμω καὶ τὴν ἄλλην σύγκρισιν, τὴν ὁποίαν ἔκαμεν ὁ κ. Παπαμιχαλόπουλος. Ὁ κ. Παπαμιχαλόπουλος σᾶς εἶπε πόσα εἶναι τὰ στρέμματα τῆς γῆς τῆς καλλιεργηθησομένης τῆς Κωπαΐδος, καὶ συγκρίνων τὸ ποσὸν τοῦτο μὲ τὸ καταβληθησόμενον κεφάλαιον 5 ἑκατομμυρίων, ἐσοφάρισε σχεδὸν κατὰ στρέμμα τὴν ἀξίαν τῆς γῆς πρὸς τὸ κεφάλαιον, τὸ ὁποῖον θὰ καταβληθῇ ἀπὸ τὴν ἀναλαβοῦσαν τὴν ἀποξήρανσιν ἑταιρίαν. Ἀλλὰ τί σᾶς λέγει ἡ ἔκθεσις αὐτὴ τοῦ μηχανικοῦ, ἐπὶ τῆς ὁποίας ἐστηρίξατε τὴν παραχώρησιν; σᾶς λέγει, ὅτι διὰ μὲν τὴν λίμνην τοῦ Καίσαρη ἀπαιτεῖται δαπάνη 110 χιλ. δραχμῶν, διὰ δὲ τὴν δαπάνην ταύτην τὴν γενησομένην πρὸς ἀποξήρανσιν τῆς Στυμφαλίδος λίμνης ἀπαιτεῖται ποσὸν ὀλιγώτερον. Οὕτω λέγει ἡ ἔκθεσις τοῦ μηχανικοῦ σας.

§158ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐδῶ ἔχω τὴν ἔκθεσιν.

§159Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἐδῶ εἶναι ἄλλη ἔκθεσις.

§160ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ ἔκθεσις λέγει, ὅτι ἀπαιτεῖται ἓν ἑκατομμύριον.

§161Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἐὰν ἔχῃ οὕτω, ἔτι περισσότερον, κ. ὑπουργὲ τῶν Ἐσωτερικῶν· ἐὰν ἡ μὲν μία ἐπιτροπὴ λέγῃ 80 χιλιάδας δραχμὰς καὶ ἡ ἄλλη 1 ἑκατομμύριον, φαντασθῆτε ἐπὶ τίνων ἐκθέσεων ἐστηρίξατε τὴν ἀπόφασίν σας!

§162ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Μία ἐπιτροπὴ διωρίσθη.

§163Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Δὲν εἶναι, κ. Παπαμιχαλόπουλε, μία ἐπιτροπή. Ἐδῶ εἶναι τὰ ἔγγραφα, τὰ ὁποῖα ἐφέρατε σεῖς ἀπὸ τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν· δὲν τὰ ἔφερα ἐγώ αὐτὰ λέγουν αὐτὸ, τὸ ὁποῖον λέγω ἐγώ.

§164ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ ἔκθεσις λέγει ὅ,τι εἶπον.

§165Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Κύριε ὑπουργὲ, μὴ διακόπτετε. (Ἱλαρότης.)

§166Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Κύριε Δημητριάδη, κάμετέ μου τὴν χάριν καὶ εὕρετέ μου τὴν ἔκθεσιν. (Ὁ κ. Δημητριάδης λαμβάνει τὰ ἔγγραφα, ὅπως εὕρῃ τὴν ἔκθεσιν.) Λοιπὸν ἐπὶ 7 χιλιάδων στρεμμάτων ἀπαιτεῖται δαπάνη 100 χιλιάδων δραχμῶν.

§167ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι ὡς νὰ λέγητε 10.

§168Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Δὲν τὸ πιστεύω καὶ ἐγὼ, ἀλλ’ ὅμως δὲν πιστεύω τὴν ἔκθεσιν αὐτήν, διότι τὴν λίμνην Στυμφαλίδα τὴν γνωρίζω, καὶ μὲ τοῦτο θέλω νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι εἶναι ἀπελπιστικὴ ἡ κατάστασις ἡ προερχομένη ἀπὸ τοὺς ἐπιστήμονας μηχανικούς μας, διότι ἡ μὲν μία ἐπιτροπὴ μᾶς λέγει 100 χιλιάδας, ἡ δὲ ἄλλη ἓν ἑκατομμύριον, ἐνῷ εἰς τὴν Κωπαΐδα, κύριοι, εἴχομεν βάσιν, ἐπὶ τῆς ὁποίας ἐστηρίχθη καὶ τὸ νομοθετικὸν σῶμα καὶ ἡ Κυβέρνησις, ὅταν παρεχώρησεν. Εἴχομεν βάσιν τὸν σπουδαιότερον ὑδραυλικὸν τῆς ἐποχῆς μας, τὸν Σωβάζ, καὶ ἔπρεπε νὰ δώσωμεν πᾶσαν προσοχήν.

§169Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ὅστις τώρα εἶναι διευθυντὴς ὅλων τῶν σιδηροδρόμων τῆς Γαλλίας.

§170Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Δὲν ὑπάρχει λοιπὸν καμμία σύγκρισις, οὔτε ἐδόθη ἡ δέουσα προσοχὴ πρὸς ἐξασφάλισιν τῶν συμφερόντων τοῦ δημοσίου. Μετὰ τόσης μάλιστα ἐπιπολαιότητος παρεχωρήθησαν αὐταὶ αἱ ἐκτάσεις, ὥστε οὔτε ἀνέγνωσαν τὸ διάταγμα, καὶ διὰ τοῦτο εἶπον ὅ,τι εἶπον, στρέμματα 26 χιλιάδες ἡ περίμετρος, ἡ περίμετρος! τὸ ἐπαναλαμβάνω.

§171ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐντὸς εἴπομεν.

§172Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Δὲν λέγει ἐντός.

§173ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὸ ἐννοοῦμεν.

§174Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἐγὼ γνωρίζω καλλίτερον ἀπὸ σᾶς τοὺς ὅρους αὐτούς. Ἀκούσατε λοιπὸν τί λέγει ἡ ἔκθεσις. (Ἀναγινώσκει.) Ὅταν σοῦ λέγῃ, ὅτι εἶναι ὀλιγωτέρα ἡ δαπάνη, ἀφοῦ ὑπολογίζει 110 χιλιάδες διὰ τὴν μίαν λίμνην, πόσα θέλετε νὰ ὑπολογίσωμεν διὰ τὴν ἄλλην; 109 θέλετε; παραπάνω δὲν ἠμπορεῖτε νὰ τὰ βάλητε· αὐτὰ λέγουν οἱ μηχανικοί. Δὲν ἐλήφθη, λέγω, ἡ δέουσα προσοχή, διότι ἡ ἑταιρία δὲν ὑποχρεοῦται καὶ πότε ν’ ἀρχίσῃ τὴν ἐργασίαν.

§175ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ἔκπτωτος δὲν γίνεται;

§176Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ὄχι· 8 ἔτη ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ τρέχῃ νὰ εὕρῃ κεφάλαια, διὰ ν’ ἀποξηράνῃ, χωρὶς νὰ ἔχῃ καμμίαν εὐθύνην. Οὕτω ἔχει καὶ εἰς τὴν Κωπαΐδα; Παρεχωρήθη ἡ Κωπαΐς, καὶ ὑπεχρεώθη ἡ ἑταιρία ν’ ἀρχίσῃ τὰς ἐργασίας ἐντὸς 5 μηνῶν. Ποῦ εἶναι λοιπὸν ἡ ἀσφάλεια τῶν συμφερόντων τοῦ δημοσίου εἰς τὴν παραχώρησιν, τὴν ὁποίαν ἐκάματε; οὐδαμοῦ. Ἔρημον ἀντιπροσώπου ἦτο τὸ δημόσιον, ὅταν παρεχωροῦντο αἱ λίμναι, καὶ ἐν τούτοις ἔρχεται ἐδῶ ὁ κ. ὑπουργὸς καὶ σᾶς λέγει, ὅτι ἡ σύγκρισις μεταξὺ τῆς μιᾶς παραχωρήσεως καὶ τῆς ἄλλης εἶναι ἡ αὐτή.

§177ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπίστευον τῳόντι, κύριοι, ὅτι ὁ προλαλήσας, διὰ τοῦ στόμφου μὲ τὸν ὁποῖον ἤρχισε τὸν λόγον του, ἤθελεν ἀναιρέσει ὅσα εἶπον ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου πρὸς ἀπόδειξιν, ὅτι ἡ παραχώρησις τῆς ἀποξηράνσεως τῶν λιμνῶν Στυμφαλίας καὶ Φενεοῦ ἐγένετο καὶ νομίμως καὶ συμφερόντως. Ἀλλ’ ἂς μοὶ συγχωρήσῃ ὁ ἔντιμος προλαλήσας νὰ εἴπω εἰς αὐτὸν, ὅτι ἐκ τῆς ὁμιλίας του οὐδὲν ἤκουσα σαφὲς καὶ ὁριστικὸν, ἀλλὰ πολλὰ ἀόριστα καὶ ἀσαφῆ. Πρὸ πάντων εἶπεν, ὅτι δὲν ἔλαβον ὑπ’ ὄψιν μου συμβόλαια, τὰ ὁποῖα ἐν τῷ φακέλλῳ ὑπῆρχον, ἐνῷ οὔτε συμβόλαια ὑπῆρχον, οὔτε περὶ συμβολαίων πρόκειται. Πῶς δύναμαι λοιπὸν νὰ ἀπαντήσω εἰς τοιαύτην ἀοριστολογίαν καὶ εἰς τοιαῦτα γενικὰ ἐπιχειρήματα; ποῖα συμβόλαια ὑπῆρχον, κ. βουλευτὰ Καλαβρύτων;

§178Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Δὲν εἶπον συμβόλαια.

§179ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅσα εἴπετε, εἶναι ἤδη γεγραμμένα ἐν τοῖς στενογραφήμασιν. Ποῖα λοιπὸν συμβόλαια ὑπῆρχον, καὶ δὲν τὰ ἔλαβον ὑπ’ ὄψιν; καὶ περὶ τίνος ἐπρόκειτο;

§180Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Αἱ ἐκθέσεις, σᾶς εἶπον.

§181ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ, κύριοι, ἐὰν συνέκρινα τοὺς ὅρους τῆς παραχωρήσεως τῆς λίμνης Κωπαΐδος πρὸς τοὺς τῆς παραχωρήσεως τῶν λιμνῶν Στυμφαλίας καὶ Φενεοῦ, δὲν τὸ ἔπραξα, ὅπως κατακρίνω ἢ κατηγορήσω τινὰ, ἀλλ’ ὅπως ἀποδείξω, ὅτι ἡ παραχώρησις τῶν λιμνῶν Φενεοῦ καὶ Στυμφαλίας εἶναι συμφέρουσα εἰς τὸ δημόσιον καὶ τὸν τόπον. Ἀλλ’ ὁ κ. Πετιμεζᾶς ἠθέλησε ν’ ἀποδείξῃ, ὅτι δὲν ἐσταθμίσαμεν καλῶς τὰ πράγματα, καὶ κατέφυγεν εἰς τὸν ἕτερον φάκελλον τῶν ἐγγράφων, τῶν ἀφορώντων τὴν παραχώρησιν τῆς λίμνης Κλημεντοκαίσαρη, καὶ ἐκεῖ εὗρε ἔκθεσίν τινα, μὴ ἔχουσαν παντελῶς σχέσιν μὲ τὴν παραχώρησιν τῶν λιμνῶν περὶ ὧν πρόκειται, καὶ ἐντεῦθεν ἠρύσθη τὰς πληροφορίας του, ὅτι ἡ λίμνη Στυμφαλὶς δύναται ν’ ἀποξηρανθῇ μὲ 100,000 δραχ. καὶ ὅτι κακῶς ἐκάμαμεν, μὴ λαβόντες ὑπ’ ὄψιν αὐτὴν τὴν ἔκθεσιν. Ἀλλ’ ἡ ἔκθεσις αὕτη, κύριοι, δὲν ἔχει καμμίαν σχέσιν μὲ τὴν παραχώρησιν τῶν δύο λιμνῶν, διότι ἀφορᾷ εἰς τὴν πρὸ τριῶν σχεδὸν ἐτῶν γενομένην παραχώρησιν τῆς λίμνης Κλημεντοκαίσαρη. Ἡ ἐπιτροπή, ἥτις ἐστάλη νὰ γνωμοδοτήσῃ περὶ τῆς λίμνης τῆς Στυμφαλίδος, περὶ τῶν δαπανῶν, περὶ τοῦ χρόνου καὶ περὶ τῶν ἐχόντων σχέσιν τινὰ μὲ τὴν ἀποξήρανσιν τῆς λίμνης ταύτης, συνέταξεν ἰδίαν ἔκθεσιν. Ὁ νόμος, κύριοι, διαγράφει ἀκριβῶς τὸν τρόπον, καθ’ ὃν γίνονται αἱ παραχωρήσεις, τὸ δὲ περὶ ἐκτελέσεως αὐτοῦ Β. Διάταγμα περιλαμβάνει πάντα ταῦτα μὲ μεγαλειτέραν λεπτομέρειαν καὶ κανονίζει ὅλα ἐκεῖνα, ἅτινα πρέπει νὰ προηγῶνται τῆς παραχωρήσεως. Ἡ Κυβέρνησις, προβᾶσα εἰς τὴν παραχώρησιν τῶν δύο αὐτῶν λιμνῶν, συνεμορφώθη ἀκριβέστατα καὶ μὲ τὸν νόμον καὶ μὲ τὸ Διάταγμα· ἀπέστειλε τὴν ἐπιτροπὴν τὴν ὑπὸ τοῦ διατάγματος περὶ ἐκτελέσεως τοῦ νόμου ὁριζομένην, ἥτις εἶχε καὶ καθῆκον καὶ ἁρμοδιότητα νὰ γνωμοδοτήσῃ περὶ ὅλων τῶν ζητημάτων, τὰ ὁποῖα ἀναφέρονται ἐν τῷ διατάγματι ἐκείνῳ. Ἡ ἐπιτροπὴ αὕτη συνέκειτο ἀπὸ τὸν κ. Θεοφιλᾶν, ὡς πρόεδρον, ἔντιμον ἀνώτερον ἀξιωματικόν, καὶ ἀπὸ τοὺς κυρίους Τζαβέλλαν, Ἀμπελᾶν, Τρέβεζαν, Μέγκλην, Ῥέντην καὶ Κούρκαφαν, ἐντίμους μηχανικοὺς καὶ ὑδραυλικούς, μεταβᾶσα δ’ ἐπιτοπίως, ἐνήργησεν ὅ,τι διατάττει τὸ διάταγμα. Ἐν τῇ ἐκθέσει της ἡ ἐπιτροπὴ ἀποφαίνεται εἰδικῶς ἐφ’ ἑκάστου ἄρθρου καὶ ἐδαφίου. Προκειμένου δὲ περὶ τῆς δαπάνης, περὶ ἧς εἶχεν ἐντολὴν ν’ ἀποφανθῇ, ἰδοὺ τί λέγει. (Ἀναγινώσκει τὴν ἔκθεσιν.) Αὕτη εἶναι ἡ ἔκθεσις, τὴν ὁποίαν ὤφειλον νὰ λάβω ὑπ’ ὄψιν, καὶ αὐτὴν ἔλαβον, καὶ ἐπὶ τῇ βάσει αὐτῆς ἐνήργησα. Ἐὰν ὑπῆρχεν ἔκθεσις εἰς ἕτερον φάκελλον, οὔτε ἐγνώριζον, ὅτι ὑπῆρχεν, οὔτε, ἐὰν ὑπῆρχεν, εἶχε σχέσιν μὲ τὸ ζήτημα περὶ οὗ πρόκειται. Μεταξὺ τῶν ἄλλων ὁ κ. Πετιμεζᾶς εἶπε: Ποίας ἐγγυήσεις ἐλάβετε, καὶ διατί δὲν περιωρίσατε τὸν χρόνον τῆς ἀποξηράνσεως; διατί, ἐνῷ ἡμεῖς εἴχομεν τὸ δικαίωμα νὰ θέσωμεν προθεσμίαν 10 ἐτῶν, ὡς πρὸς τὴν Κωπαΐδα, περιωρίσαμεν αὐτὴν εἰς 5 ἔτη, καὶ σεῖς ἀφήσατε τὰ 10 ἔτη; Αὐτὸ δὲν εἶναι σπουδαῖον. Ἡ ἑταιρία ἔχει συμφέρον νὰ ἐνεργήσῃ ταχέως, καὶ ἐὰν δυνηθῇ καὶ ἐντὸς ἑνὸς ἔτους ν’ ἀποπερατώσῃ τὴν ἀποξήρανσιν, μὴ ἀμφιβάλλετε, ὅτι θὰ τὸ πράξῃ. Ἐὰν ἡ ἑταιρία τῆς Κωπαΐδος δυνηθῇ ἐντὸς ἑνὸς ἔτους ν’ ἀποξηράνῃ τὴν λίμνην ταύτην, δὲν θὰ τὸ πράξῃ, διὰ νὰ ἐπωφεληθῇ ἐκ τῆς προσόδου αὐτῆς; καὶ ἐὰν ἡ ἑταιρία, ἥτις ἀνέλαβε τὴν ἀποξήρανσιν τῆς Στυμφαλίδος, δυνηθῇ νὰ πράξῃ τοῦτο πρὸ τῆς ὡρισμένης προθεσμίας, ἀμφιβάλλετε, ὅτι θὰ τὸ πράξῃ; Ἀλλ’ ἐὰν δὲν κάμῃ ἔναρξιν; ὑπόκειται εἰς ποινὰς καὶ εἰς ὑποχρεώσεις, αἵτινες ζημιοῦσιν αὐτὴν 30 χιλιάδας δραχμὰς διὰ τὴν λίμνην τοῦ Φενεοῦ καὶ 15 χιλιάδας διὰ τὴν τῆς Στυμφαλίδος, κηρύσσεται δὲ καὶ ἔκπτωτος. Τί ζημιοῦται τὸ δημόσιον, ἐὰν δὲν κάμῃ ἔναρξιν ἡ ἑταιρία; αἱ προκαταβολαὶ εἶναι ὑπὲρ τοῦ δημοσίου ταμείου καὶ ἡ ἑταιρία κηρύσσεται ἔκπτωτος. Ἰδοὺ τί λέγει τὸ ἄρθρον τῆς συμβάσεως. «Ἄρθρον 4. Τὰ τῆς ἀποξηράνσεως ἔργα δέον νὰ ὦσιν ἀποπερατωμένα, διὰ μὲν τὴν λίμνην Στυμφαλίας ἐντὸς τετραετίας, διὰ δὲ τὴν λίμνην Φενεοῦ ἐντὸς ὀκταετίας ἀπὸ τῆς δημοσιεύσεως τοῦ Β. Διατάγματος τῆς παραχωρήσεως. Ἐν ἐναντίᾳ περιπτώσει, οἱ ἀναλαμβάνοντες τὴν ἀποξήρανσιν πληρόνουσιν εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον διὰ μὲν τὴν λίμνην Στυμφαλίας πρόστιμον ἐκ δραχμῶν δεκαπέντε χιλιάδων, διὰ δὲ τὴν λίμνην Φενεοῦ ἐκ δραχμῶν τριάκοντα χιλιάδων, καὶ κηρύσσονται ἔκπτωτοι, καθ’ ἃ ὁρίζει τὸ ἄρθρον 3 τοῦ ΣΚΘʹ. νόμου, παντὸς δικαιώματος δι’ ἐκείνην τῶν λιμνῶν, διὰ τὴν ἀποξήρανσιν τῆς ὁποίας ἤθελον κατασταθῆ ὑπερήμεροι.» Καὶ ἐὰν ἀρχίσῃ τὴν ἐργασίαν καὶ δὲν ἀποπερατώσῃ αὐτὴν ἐντὸς τῆς διὰ τῆς συμβάσεως ὡρισμένης προθεσμίας, θ’ ἀπολέσῃ ὅσα ἐδαπάνησεν. Ἔχετε ἀνάγκην ἄλλης ἐγγυήσεως, ἀφοῦ κηρύσσεται ἔκπτωτος ἡ ἑταιρία καὶ ἐπανέρχονται εἰς τὴν κυριότητα τοῦ δημοσίου αἱ λίμναι;

§182Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Αὐτὰ εἶναι σπουδαῖα!

§183ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Σπουδαιότατα, διότι εἶναι ὡρισμένα, ἐνῷ σεῖς εἴπετε ἀόριστα. Τὰ ὀλίγα ταῦτα ἀρκοῦσι, νομίζω, εἰς ἀναίρεσιν τῶν λόγων τοῦ κ. Πετιμεζᾶ. Πᾶσα ἀνάπτυξις εἶναι περιττὴ, καὶ δὲν χρησιμεύει εἰς ἄλλο ἢ εἰς τὸ νὰ παρέρχηται μάτην ὁ χρόνος.

§184ΚΟΤΤΑΡΗΣ. Συνιστῶ εἰς τὴν Κυβέρνησιν καὶ τὴν Βουλὴν νὰ προσέξῃ, ἵνα μὴ τυχὸν τὸ ζήτημα τῶν λιμνῶν καταπνίξῃ ἐκεῖνο τὸ ἀτυχὲς ἀνατολικόν.

§185ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Κύριοι, δὲν ἤθελον λάβει τὸν λόγον, διότι ἀρκούντως ἀφ’ ἑνὸς καὶ ἀφ’ ἑτέρου ἀνεπτύχθη τὸ ὑπὸ συζήτησιν ἀντικείμενον· ἀλλ’ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον προεκάλεσε καὶ τὴν ἰδικήν μου προσοχὴν ἤδη καὶ τὸ ὁποῖον ἐκ τῆς ὁμιλίας τοῦ κ. Δημητριάδου ἀντελήφθην, εἶναι, ὅτι ἐντὸς τῆς παραχωρηθείσης ἐκτάσεως ὑπάρχουσι καὶ ἰδιοκτησίαι. Ἐὰν ἀναδιφήσῃ τις ἀπὸ τὸ 1836 τὴν ἱστορίαν τῶν συμβάσεων τῆς ἑλληνικῆς κυβερνήσεως μετὰ διαφόρων ἑταιριῶν, θὰ εὕρῃ ὅτι πάντοτε περιεπλέχθη μετ’ αὐτῶν τὸ δημόσιον εἰς δίκας, καὶ ἀντὶ νὰ ὠφεληθῇ, ἐζημιώθη (θόρυβος.) Παρεχωρήθησαν ἄλλοτε εἰς τὴν Λακεδαίμονα ἀγριαπιδιαῖς καὶ ἀγριελαῖαι πρὸς ἐξημέρωσιν, καὶ ἠξεύρετε τί ἔπαθε τὸ δημόσιον; Ἀφοῦ ἐν τῷ συμβολαίῳ ὑπῆρχεν ὁ ὅρος, ὅτι τὸ δημόσιον ἐγγυᾶται διὰ τὴν ἀσφάλειαν τῆς τηρήσεως τῶν βελτιουμένων δένδρων, οἱ ἐργολάβοι ἐξημέρωσαν τὰ ἐπὶ τῶν ὁδῶν μόνα, τὰ ὁποῖα πάντοτε θὰ πάθωσιν ἀπὸ τοὺς διαβάτας, εὗρον ἐκ τούτου ἀφορμὴν, ἐνήγαγον τὸ δημόσιον εἰς ἀποζημιώσεις καὶ κατέλαβον ὡς κύριοι τὰ παραχωρηθέντα ἄγρια μέρη, καὶ ὡς τοιαῦτα τὰ διαθέτουσι. Καὶ ἐδῶ, κύριοι, τὰ αὐτὰ θὰ συμβῇ· οἱ ἰδιοκτῆται τῶν παραχωρηθεισῶν ἰδιοκτησιῶν θὰ κάμουν ἀγωγὰς κατὰ τῶν ἑταιριῶν, αὗται θὰ ἀνακοινώσωσι τὰς ἀγωγὰς εἰς τὸ δημόσιον, ζητοῦσαι ἀποζημιώσεις, καὶ πρὸς ἐξόφλησιν τούτων, τὸ δημόσιον θὰ πληρώσῃ ἴσως πάντα τὰ ἔξοδα τῆς ἀποξηράνσεως, ὥστε τὸ δημόσιον, ἀντὶ νὰ ὠφεληθῇ, θὰ ζημιωθῇ. Αὐτὸ παρατηρῶ εἰς ὅλας τὰς παραχωρήσεις, αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο· αὐτὸ δὲ θὰ συμβῇ οὐ μόνον εἰς τὰς ἐν Κορίνθῳ παραχωρήσεις, ἀλλὰ καὶ εἰς τὴν Κωπαΐδα, διότι καὶ ἐκεῖ ἐλήφθη βάσις τῆς παραχωρήσεως τῆς λίμνης τὸ σχέδιον τοῦ Σωβὰζ, ἐνῷ ἡ τρίτη ζώνη κατὰ τὸ σχέδιον ἐκείνου διὰ δικαστικῶν ἀποφάσεων ἐπεδικάσθη εἰς ἰδιώτας, καὶ τοῦτο συμβαίνει καθ’ ὅλην τὴν γραμμὴν, καθ’ ἣν ἡ λίμνη συνορεύει μὲ τὴν Λεβαδείαν, διότι ἐκ τῶν τῆς παραχωρήσεις καθιερούντων Β. Διαταγμάτων ἀποδεικνύεται, ὅτι δὲν ἐλήφθη πρόνοια εἰς τὰς παραχωρήσεις) νὰ ὁρισθῇ ὁ ὅρος, ὅτι δὲν εὐθύνεται τὸ δημόσιον διὰ τῆς ἰδιοκτησίας· καὶ τοῦτο συμβαίνει, διότι οἱ ἀποστελλόμενοι μηχανικοὶ πρὸς ἐκτίμησιν τῶν λιμνῶν μετέθησαν τὸν χειμῶνα, ὅτε πολλὰ μέρη φαίνονται λιμνάζοντα, ἐνῷ τὸ θέρος ξηραίνονται, καὶ καλλιεργοῦνται ὄχι μόνον μὴ ὄψιμοι καρποὶ, ἀλλὰ καὶ πρώϊμοι, καὶ φοβοῦμαι, μὴ χαρακτηρισθῶσιν ὡς λίμναι καὶ ἡ Βερτζοβὰ, καὶ ἡ Ζάκα, καὶ τὸ Μαντινιακὸν πεδίον, διότι καὶ αὐτὰ τὰ μέρη εἶναι λίμναι τὸν χειμῶνα. Ἠπόρησα, κύριοι, προχθὲς, ὅταν εἶδον νὰ φιλονεικοῦν περὶ τοῦ ὕδατος τῆς Κωπαΐδος οἱ ἐκ Θηβῶν κύριοι συνάδελφοι, θεωροῦντες αὐτὸ χρήσιμον πρὸς ἄρδευσιν τοῦ Θηβαϊκοῦ πεδίου, κατὰ τὴν ἀποξήρανσιν αὐτῆς. Ἀλλὰ διὰ ποίαν ἐποχήν; διὰ τὸ μεσοχείμωνον βέβαια, διότι τότε περισσεύει τὸ ὕδωρ τῆς λίμνης αὐτῆς· τὸ θέρος εἶναι ἁπλούστατοι καὶ ἡμιξηραμένοι βάλτοι. Ἐὰν λοιπὸν ἀποξηρανθῇ ἡ Κωπαΐς, οἱ εἰς αὐτὴν εἰσρέοντες ποταμοὶ δὲν θὰ ἐπαρκῶσι νὰ ποτίζωσι τὴν ἀποξηρανθησομένην ἔκτασιν αὐτῆς. Τὸ 1856 ἐξηράνθη καθ’ ὁλοκληρίαν, καὶ τότε ὡς ἔπαρχος Λεβαδείας διωρίσθην πρόεδρος ἐπιτροπῆς, συγκειμένης ἀπὸ ἐμὲ, δύο μηχανικοὺς, ἐν οἷς καὶ ὁ κ. Ἠπίτης, καὶ ἕνα ἰατρὸν, διὰ νὰ καθαρίσωμεν τὴν ἀποφραχθεῖσαν κατὰ τὸν δῆμον Ἀκραιφνίου μεγαλειτέραν τῶν ἑπτὰ τῆς λίμνης ταύτης καταβοθρῶν, ἥτις εἶχεν ἀποφραχθῆ ἀπό τινα κατάπτωσιν τῆς λίμνης καέντων τῶν καλάμων, καὶ ἐφαίνετο μία ξηρὰ πεδιὰς, ἀφ’ οὗ ὀλίγοι ἐσώθησαν ἰχθύες εἰς τὰς πηγὰς τῶν Νυμφῶν καὶ τοῦ Μέλανος ποταμοῦ κατὰ τὸν δῆμον Ὀρχομενοῦ. Ἄνωθεν τοῦ στομίου τῆς ῥηθείσης καταβόθρας, τὸ ὁποῖον ἔχει ὕψος 11 μέτρων, ἐφαίνοντο οἱ πάλοι ὅπου τὸν χειμῶνα οἱ ἀγρεύοντες ἰχθύας ἢ βδέλας, ἔδεναν τὰ μονόξυλά των, ὥστε τὸ ὕδωρ εἶχεν ὑψωθῆ ὑπὲρ τὰ 15 μέτρα, καὶ ἐν τούτοις, τότε εὑρισκόμεθα εἰς τὴν ἀνάγκην, διὰ νὰ προμηθευθῶμεν ὕδωρ διὰ τοὺς 500 ἢ 600 ἐργάτας, οἵτινες εἰργάζοντο καθ’ ἑκάστην, νὰ σκάπτωμεν 3–4 μέτρα. Λοιπὸν ποῦ εὑρίσκεται τὸ ὕδωρ, διὰ νὰ ἀρδεύῃ καὶ παρακείμενα πεδία; Παρετήρησα προχθὲς, ὅτι ζητοῦσι τὴν παραχώρησιν τῶν δύο ἐν Θήβαις λιμνῶν, ἀλλ’ αὗται θ’ ἀποξηρανθῶσιν εὐθὺς ὡς ἀποξηρανθῇ ἡ Κωπαΐς, διότι σχηματίζονται ἀπὸ ἀποσταλάγματα ταύτης. Βλέπω, ὅτι ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν δὲν προσέχει εἰς ὅ,τι λέγω. Κύριε ὑπουργὲ, ἔφερες σχέδιον δρακοντείου νόμου διὰ νὰ εἰσπράξῃς πεντήκοντα δραχμὰς, τὰς ὁποίας καθυστεροῦν πτωχοὶ γεωργοὶ ἢ ποιμένες, καὶ ἐν τούτοις ἀφοῦ ἀπεκαλύφθη ἐνταῦθα, ὅτι ὁ ἐργολάβος τῆς ἀποξηράνσεως τῆς λίμνης Κλημεντοκαίσαρι, ἐνῷ δὲν ἐξεπλήρωσε καθόλου τὰς ὑποχρεώσεις του, διότι τὸ κυριώτερον ἔργον, τὴν διάτρησιν τοῦ βουνοῦ, δὲν ἐπεχειρίσθη κἄν, τῷ ἐπέστρεψας τὸ ὁποῖον κατέθηκε παράβολον, τῷ παρεχώρησες τὴν κυριότητα νὰ νέμηται τὰς γαίας τῆς δῆθεν ἀποξηρανθείσης λίμνης, καὶ νὰ εἰσπράττῃ τὰ εἰσοδήματα, πιέζων τοὺς χωρικοὺς διὰ χωροφυλάκων, ἐνῷ τὸ εἰσόδημα ἀνῆκεν εἰς Σὲ ὡς ἀντιπρόσωπον τοῦ δημοσίου, καὶ αὐτοὶ οἱ χωροφύλακες, ὄντες μάλιστα τοῦ δημοσίου, ἀντὶ νὰ εἰσπράττωσι διὰ ξένους, ἔπρεπε νὰ εἰσπράττωσι δι’ αὐτό. Ἀλλὰ ποῖος ἐτρελλάθη πλέον νὰ φροντίζῃ διὰ τὸ δημόσιον;

§186ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ταύτην τὴν στιγμὴν ἔλαβον τηλεγράφημα, δι’ οὗ ἀνακοινοῦται πρὸς τὸν πρόεδρον τῆς Βουλῆς καὶ τὸν πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως ψήφισμα τοῦ δημοτικοῦ συμβουλίου Θηβαίων, δι’ οὗ ἐκφράζεται ἡ εὐχὴ νὰ παραχωρηθῶσι καὶ αἱ λίμναι Ὑλικῆς καὶ Οὐγγρίας εἰς τὴν ἀναλαβοῦσαν τὴν ἀποξήρανσιν τῆς Κωπαΐδος ἑταιρίαν, ὑποχρεουμένην ν’ ἀρδεύσῃ τὸ Βοιωτικὸν πεδίον.

§187ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὑποβάλλω νομοσχέδιον περὶ ἀναπληρωτικῆς πιστώσεως ἐκ 436 δραχμῶν καὶ 80 λεπτῶν ἐπὶ τῆς χρήσεως τοῦ 1880.

§188Α. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Ὁ ἰσχυρισμὸς τοῦ ἐξ Αἰγίου βουλευτοῦ, ὅτι προσεβλήθη ἀπὸ φθόνον ἡ ὑπόληψις δύο ἀξιοτίμων συναδέλφων, ἦτον ἀνωφελὴς καὶ μάταιος, διότι οὔτε πόῤῥωθεν διενοήθην οὔτε τὴν ὑπόληψιν τοῦ κ. Μεσσηνέζη νὰ θίξω, οὔτε τὴν ὑπόληψιν τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων καὶ συνεπαρχιωτῶν μου νὰ μειώσω· ἐξ ἐναντίας ἐδήλωσα ἀγορεύων καὶ ἐπαναλαμβάνω δηλῶν, ὅτι ὑπολήπτομαι τοὺς ἀξιοτίμους συναδέλφους μου καὶ συνεπαρχιώτας, ὅσον ἀνήκει αὐτοῖς, ὅτι οὐδεμίαν αἰσθάνομαι ἀφορμὴν οὔτε μίσους, οὔτε ἔχθρας· ἐξ ἐναντίας μεθ’ ἑνὸς ἐξ αὐτῶν συνέπραξα καὶ διατελῶ εἰς φιλικὰς σχέσεις. Ὁ κ. Μεσσηνέζης ὑπέθεσεν, ὅτι ἀντιστρατεύομαι κατὰ τῶν ἀποξηράνσεων. Ἠκούσατε, ὅτι εἶμαι ὑπὲρ τῆς ἀποξηράνσεως τῶν ἑλῶν καὶ τῶν τελμάτων· ἀλλὰ δὲν ἠννόησα, ὅτι εἶναι ἐπιτετραμμένον εἰς ἑταιρίαν νὰ καταπατῇ τὰς ἰδιοκτησίας τῶν ἄλλων. Ἔχω ἐντολὴν ἀπὸ διαφόρους γεωργοὺς καὶ ἰδιοκτήτας νὰ ὑποστηρίξω ὅσα ὑπεστήριξα σήμερον ἐνώπιον τῆς Βουλῆς. Ὁ κ. Μεσσηνέζης καταδέχεται νὰ διέρχωνται ἀπαρατήρητα ὅλα ταῦτα, θέλει νὰ καθιερώσῃ τὸ σύστημα τοῦ ἀπολυτόφρονος καὶ τοῦ φωτοσβέστου; βεβαίως ὄχι, διότι γνωρίζω τὴν καρδίαν του. Δὲν ἔπρεπε λοιπὸν νὰ πορισθῇ σήμερον στοιχεῖα μὴ βάσιμα, διὰ ν’ ἀποδείξῃ πρὸς τοὺς συγγενεῖς του καὶ πρὸς τ’ ἄλλα μέλη τῆς ἑταιρίας τοιοῦτον ἐνθουσιασμὸν ἄχρηστον. Ὡς πρὸς τὴν οὐσίαν λέγω, ὅτι εὔχομαι εἰς τὴν ἑταιρίαν αὐτὴν διπλᾶ καὶ τριπλᾶ κέρδη, ἀλλὰ δὲν δύναμαι νὰ πιστεύσω, ὅτι λαμβάνουσα γαίας καὶ ἀμπέλους γεωργῶν, αἱ ὁποῖαι δὲν καλύπτονται ἀπὸ ὕδατα, αἱ ὁποῖαι σπείρονται κατ’ ἔτος καὶ καρποφοροῦσι, πορεύεται εὐσυνειδήτως, νομίμως καὶ δικαίως. Ὅταν ἀνέφερον, ὅτι ὑπάρχουν συνέταιροι καὶ βουλευταὶ, δὲν ἠννόησα νὰ προσβάλω τινά· ἠννόησα μόνον νὰ ὑποστηρίξω, ὅτι ἀκόμη περισσότερον διὰ τοῦτο πρέπει νὰ ἐξετασθῇ τὸ δικαίωμα τῶν παραπονουμένων. Εἶναι βεβαιότατον, κύριε πρόεδρε, ὅτι ἐν μὲν τῇ Στυμφαλίᾳ ἀφαιροῦν γαίας περὶ τὰς 4000 στρεμμάτων, ἐν δὲ Φενεῷ περισσότερον τῶν 8000. Αἱ θέσεις Μάρμαρο καὶ Κουτρουλόπυργος ἐν τῇ λίμνῃ Φενεοῦ ἀπέχουσι τοῦ ἀνωτάτου κύματος τῆς λίμνης ½ ὥραν, καὶ ὅμως εἶναι σημειωμέναι αἱ περικλειόμεναι ἐκτάσεις γαιῶν καὶ ἀμπέλων ὡς λίμνη, καὶ δὲν θὰ προκύψουν παρὰ διαιρέσεις, ἀντιδράσεις, δίκαι καὶ συμφοραὶ, δι’ ἃς εὐθύνονται οἱ πολυπραγμονοῦντες. Ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς ἐξ Αἰγίου λέγει: τί τὰ φέρετε αὐτὰ ἐνώπιον τοῦ Κοινοβουλίου; νὰ ὑπάγετε εἰς τὰ δικαστήρια. Ἔ, κύριοι, τὸ δικαίωμα τοῦ ἐλέγχου τῶν πράξεων τῆς Κυβερνήσεως πρέπει νὰ καταργηθῇ, ὅταν ἠδικήθησαν ἄτομα καὶ προσεβλήθησαν συμφέροντα τοῦ δημοσίου;

§189ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Τὸν λόγον, κ. πρόεδρε.

§190ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Ἔχομεν τὰς ἀποδείξεις περὶ τοῦ βασίμου τῶν ἰσχυρισμῶν μου. Τὰ ἀξιότιμα μέλη τῶν πραγματογνωμόνων, τὰ ὁποῖα ἐκτιμῶ, λέγουν, ὅτι δὲν ἠδυνήθησαν νὰ ἐνεργήσουν ἐπιστημονικῶς ἀκριβῆ καταμέτρησιν τῆς λίμνης, καὶ ὅμως τὸ Ὑπουργεῖον παρεδέχθη τὴν περὶ παραχωρήσεως αἴτησιν. Ἐπεκαλέσθην τὴν ἀναφορὰν τοῦ κ. Νοταρᾶ, καὶ βλέπετε ποίαν ὑπόληψιν δίδω εἰς αὐτὸν, ἐπεκαλέσθην καὶ τὸ σχέδιον τοῦ γαμβροῦ αὐτοῦ καὶ μηχανικοῦ κ. Ἔσλεν. Εὑρίσκει τις ἐντεῦθεν στοιχεῖα φθόνου πρὸς τὰ μέλη τῆς Ἑταιρίας; Αὐτὰ, κύριοι, νομίζω ἀρκοῦντα κατὰ τῶν παρατηρήσεων καὶ κατὰ τῶν ματαίων παραπόνων τοῦ κ. Μεσσηνέζη, ὅστις κατεσκεύασε συκοφαντίαν, διὰ νὰ τὴν ἀποκρούσῃ.

§191ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Εὐχαριστῶ τῷ προλαλήσαντι, ἐπὶ τῷ τρόπῳ, καθ’ ὃν ἐλάλησε· δὲν ἐνόησα δὲ δι’ ὅσων εἶπον νὰ καλύψω ἀδικήματα, δὲν ἐνόησα νὰ κατασταθῶ φωτοσβέστης· ἠθέλησα μόνον νὰ ὑπερασπίσω ὑπολήψεις, αἱ ὁποῖαι δυστυχῶς ἀδίκως προσβάλλονται δι’ ἐπιχειρήσεις, αἵτινες δέον νὰ ἐνισχύωνται. Ἰσχυρίζονται, ὅτι παραχωροῦνται γαῖαι, αἱ ὁποῖαι δὲν καλύπτονται ὑπὸ τῶν ὑδάτων. Τὰ τοιαῦτα λέγονται κατὰ μείζονα λόγον περὶ τῆς Κωπαΐδος, καὶ ὅμως, κύριοι, εἶναι ἀναντίῤῥητον, ὅτι ὅλαι αὐταὶ αἱ γαῖαι, αἱ ὁποῖαι περιλαμβάνονται εἰς τὴν παραχώρησιν τῆς Κωπαΐδος, κατακλύζονται ὑπὸ τῶν ὑδάτων, καὶ ἂν δὲν παραχωρηθῇ ὁλόκληρον τὸ πεδίον, δὲν δύναται νὰ ἐπέλθῃ ἀποξήρανσις τοιαύτη, ὥστε νὰ προκύψωσι τὰ λίαν ὠφέλιμα ἀποτελέσματα τῶν τοιούτων ἐπιχειρήσεων. Ἐνδεχόμενον νὰ γείνωσι καὶ ἀδικήματα· δὲν ἐννοῶ νὰ τὰ καλύψω, καὶ ἂν ὑπάρχῃ τρόπος, ὅπως διὰ μιᾶς παρεμβάσεως τῆς Βουλῆς ἀποτραπῶσι τὰ τοιαῦτα, δὲν ἀντιλέγω· ἀλλὰ νομίζω, ὅτι δὲν πρέπει νὰ φθάσωμεν μέχρι τοῦ σημείου αὐτοῦ, ὥστε νὰ γινώμεθα ὄργανα τῶν μικρῶν τοπικῶν συμφερόντων, ἅτινα ἀείποτε ἀντιτίθενται κατὰ τῶν τοιούτων ἐπιχειρήσεων, καὶ ἵνα μὴ λυπήσωμεν τοὺς κακῶς σκεπτομένους, νὰ κηρυσσώμεθα κατὰ τῶν τοιούτων αἰτήσεων. Ἤκουσα πολλοὺς Λεβαδεῖς λέγοντας, ὅτι κακῶς παρεχωρήθη ἡ Κωπαΐς καὶ ὅτι θὰ ἐμποδισθῇ ἡ ἑταιρία, ἐὰν προχωρήσῃ εἰς τὸ ἔργον. Λοιπὸν ν’ ἀνακαλέσωμεν καὶ τὴν παραχώρησιν ταύτην; Τὰ τοιαῦτα παράπονα πάντοτε ἐγείρονται, καὶ ὅμως, ἐὰν δὲν γείνωσιν εἰς τὸ πεῖσμα αὐτῶν τοιαῦται παραχωρήσεις, αἱ λίμναι θὰ μένουν λίμναι, ἀντὶ νὰ μετατραπῶσιν εἰς εὐφόρους πεδιάδας, πρὸς τὸ καλὸν τοῦ τόπου καὶ τῆς δημοσίου ὑγιείας.

§192Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Διὰ τὴν ἀποξήρανσιν τῆς Κωπαΐδος εἴχομεν ἐνώπιον μας γνώμην τοῦ σοφωτάτου Σωβὰζ, ὅστις, νομίζω, σήμερον εἶναι διευθυντὴς ὅλων τῶν σιδηροδρόμων τῆς Γαλλίας, καὶ ἠδυνήθημεν νὰ φθάσωμεν εἰς ἀποτέλεσμα.

§193ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Αὐτὸς ἀπέθανε πρὸ πολλοῦ.

§194ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἐὰν ἀπέθανε τώρα, δὲν γνωρίζω. Εἴθε νὰ εἴχομεν ἕνα Σωβὰζ καὶ διὰ τὰς ἄλλας λίμνας· ἀλλ’ ἔχομεν; Ἐγὼ σᾶς ὁμολογῶ, ὅτι αὐτὰ τὰ σχέδια εἶναι μωρία, ἀλλὰ αὐτὰ τὰ μέσα ἔχομεν σήμερον καὶ δι’ αὐτῶν ἐνεργοῦμεν. Ἐὰν θέλετε νὰ ἐξετάσητε τὰ λάθη, τὸ μεγαλείτερον τὸ εὑρίσκετε εἰς τὴν σύμβασιν. Οἱ μεταγενέστεροι, ἀναγινώσκοντες αὐτὴν, θὰ γελῶσιν, ὅτι ἡ περίμετρος τοῦ ὕδατος ἐκτιμᾶται διὰ στρεμμάτων. Ἡ περίμετρος εἶναι γραμμὴ, δὲν εἶναι στρέμμα, καὶ δὲν πιστεύω ποτὲ τὸ γεωμετρικὸν γραφεῖον τοῦ ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ ὑπέπεσεν εἰς αὐτὸ τὸ λάθος.

§195ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Βεβαίως ἡ ὑπηρεσία τὸ συνέταξεν.

§196ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἀλλὰ τί θέλετε τώρα; θέλετε νὰ κηρύξωμεν ἄκυρον τὸ διάταγμα τῆς παραχωρήσεως; Δὲν ἔχομεν πλέον τὸ δικαίωμα. Θέλετε, καθὼς εἶπεν ὁ κ. Δημητριάδης, νὰ στείλωμεν ἐπιτροπήν; Νὰ τὴν στείλωμεν, ἀλλὰ τὸ ἀποτέλεσμα θὰ ἦναι μηδέν. Θέλετε νὰ κατηγορήσωμεν τὴν Κυβέρνησιν, ὅτι παρεβίασε τὸν νόμον; τοῦτο δὲν ἠμπορεῖ νὰ τὸ εἴπῃ κανείς. Ἐὰν τῳόντι ἡ Κυβέρνησις παρεχώρησεν ἰδιόκτητα κτήματα, οἱ ἰδιοκτῆται ἐκεῖ βεβαίως θὰ καταφύγουν εἰς τὰ δικαστήρια· ἐὰν δὲ βιασθῶσι νὰ ὑπερασπισθῶσι τὴν ἰδιοκτησίαν των, μεγαλειτέρα ποινὴ διὰ τὴν ἑταιρίαν, ἐὰν ἀρχίσῃ, ὅπερ δὲν πιστεύω, δὲν εἶναι ἄλλη παρὰ νὰ εὑρεθῇ εἰς διαφορὰς μὲ τοὺς κατοίκους· θὰ καταστραφῇ, διότι οἱ γεωργοί, ὅ,τι ἔργον κάμετε τὴν ἡμέραν, θὰ τὸ χαλάσουν τὴν νύκτα. Πρέπει νὰ ἔχῃς φίλους τοὺς χωρικούς, διὰ νὰ κάμῃς τοιαῦτα ἔργα. Δὲν βλέπω λοιπὸν κανένα κίνδυνον. Τώρα, κύριοι, ἐγὼ προβαίνω περισσότερον. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι, ἐὰν ἦτο δυνατόν, ὅπερ δὲν πιστεύω, ν’ ἀποξηρανθῇ ἡ λίμνη τοῦ Φενεοῦ, ἤθελον τὴν χαρίσει καθ’ ὁλοκληρίαν, διότι αἱ ὠφέλειαι εἶναι πρόδηλοι· ἤθελε κατοικηθῆ ἓν μέγα μέρος, τὸ ὁποῖον ἐρημώθη. Μὴ νομίζετε δὲ, ὅτι ἐπιτυγχάνει πάντοτε ἡ ἀποξήρανσις τῶν λιμνῶν· ἔχομεν παράδειγμα, ὅτι ἄπειροι λίμναι ἀποξηρανθεῖσαι ἔδωκαν ἄμμον, ἄλλαι παρουσίασαν ἔδαφος γονιμώτατον, καὶ μετὰ τρία ἔτη ἔγειναν ἄγονοι. Εἶναι λοιπὸν ὅπως καὶ εἰς τὰ μεταλλεῖα. Παραχωρεῖται εἰς ἐμὲ μεταλλεῖον, καὶ ἂν ἔχω ὀλίγα χρήματα, τὰ δαπανῶ, καὶ δὲν ἐπιτυγχάνω τίποτε· ἐὰν ὅμως ἔχω τύχην, ἀπαντῶ αἰφνηδίως 1,000 π. χ. στρέμματα κυβικὰ μολύβδου, δηλ. πλοῦτον ἀνεξάντλητον. Διὰ τοῦτο εἶναι σπάνιαι αἱ ἐπιχειρήσεις αὗται. Καὶ πιστεύετε, ὅτι θὰ ἐπιτύχουν αὐτοὶ μὲ τὰ κεφάλαια, ἅτινα ὥρισαν διὰ τὴν ἀποξήρανσιν τοῦ Φενεοῦ; Ἐὰν πρόκηται νὰ ἐπιτύχουν, ἐγὼ τοὐλάχιστον ἤθελον τοὺς χαρίσει ὅλην τὴν λίμνην ἀπόψε· ἀλλὰ δὲν θὰ γείνῃ τίποτε. Δὲν ἐνθυμεῖσθε τί κακὸν ἔγινε διὰ τὴν Κωπαΐδα; τί κατακραυγὴ ἠγέρθη, ὅτι ἐπρόκειτο νὰ ὠφεληθῇ ἡ ἑταιρία, δὲν ἠξεύρω πόσα, ἑκατομμύρια; Παραχωροῦμεν τὴν Κωπαΐδα εἰς τὸν Μομφεριὲ, καὶ εἶναι ἀπὸ τότε 15 ἔτη, καὶ μόλις χθὲς παρουσιάσθη ἄλλη ἑταιρία, εἰς ἣν εὔχομαι ν’ ἀποκτήσῃ τὰ πλούτη τοῦ Κροίσου. Λοιπὸν νομίζω, ὅτι, ἐπειδὴ δὲν ἔχομεν κανὲν θέμα νὰ ψηφίσωμεν, νὰ καταπαύσῃ ἡ συζήτησις καὶ νὰ μεταβῶμεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§197ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐξακολουθοῦμεν τὴν ἀνάγνωσιν τῶν ἐπὶ τῶν ἀναφορῶν γνωμοδοτήσεων τῆς ἐπιτροπῆς;

§198ΠΟΛΛΟΙ. Αὔριον· παρῆλθεν ἡ ὥρα. Λύεται ἡ συνεδρίασις ὥρᾳ 7.