1881.01.21

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 54

τῆς 21 Ἰανουαρίου 1881.

Ὥρα 3¼ μ. μ.

Ἀπαρτίας γενομένη, ἀναγινώσκονται καὶ ἐγκρίνονται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ ἐν Μεσολογγίῳ καπνέμποροι καὶ καπνοπῶλαι ζητοῦσι νὰ μὴ ψηφισθῇ παρὰ τῆς Βουλῆς ὁ ἐκ τοῦ δανείου τῶν 120 ἑκατομμυρίων νόμος περὶ καπνοῦ. — Ἡ ἐπιτροπὴ τῶν ἐν Ἑρμουπόλει καπνεργοστασιαρχῶν, καπνεμπόρων καὶ καπνοπωλῶν, ἐκθέτουσα τοὺς λόγους, ὧν ἕνεκα θεωρεῖ τὴν ἐκμίσθωσιν τοῦ καπνοῦ καταστρεπτικὴν εἰς πάντας τοὺς μετερχομένους τὸ ἐμπόριον τοῦ καπνοῦ, ὑφ’ οἱονδήποτε τρόπον, παρακαλεῖ τὴν Βουλὴν νὰ μὴ ἐπιψηφίσῃ τὸ σχετικὸν νομοσχέδιον.—Ὁ Π. Ῥηγόπουλος ἐκ Ζατούνης ὑποβάλλει εἰς τὴν Βουλὴν σκέψεις τινὰς ἐπὶ τοῦ ὑποβληθέντος νομοσχεδίου περὶ ἐκκαθαρίσεως καὶ εἰσπράξεως τῶν μέχρι τοῦ 1876 καθυστερούντων.—Ἡ ἐπὶ τοῦ λογιστικοῦ τῆς Βουλῆς ἐπιτροπὴ προτείνει τὴν ἐπιψήφισιν δαπάνης δραχμῶν 566.

§2Β. ΝΙΚΟΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐντολῇ τῶν κατοίκων τοῦ χωρίου Σπάθαρι, ὑποβάλλω εἰς τὴν Βουλὴν ἀναφοράν τινων, παραπονουμένων κατὰ στρατιωτικοῦ ἀποσπάσματος, εἰσελθόντος εἰς τὰς οἰκίας των, διαρπάσαντος τὰ ἐν αὐταῖς, προσβαλόντος οἰκοδέσποινάν τινα καὶ τοὺς παρακειμένους γείτονας δείραντος, διότι ἔδραμον εἰς βοήθειαν τῆς οἰκοδεσποίνης. Παρακαλῶ τὸν ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν νὰ ἐνεργήσῃ ὅ,τι νόμιμον ἐπὶ τοῦ προκειμένου, καθόσον πράξεις τοιαῦται οὐ μόνον παραλύουσι τὴν διοίκησιν, ἀλλὰ καὶ προσβάλλουσιν αὐτήν.

§3Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Θέλω ἐξετάσει.

§4ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀποστέλλεται ἡ ἀναφορὰ αὕτη εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν.

§5ΓΡΥΠΑΡΗΣ. Παρακαλῶ τὸν κ. ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν ὑπουργὸν νὰ μὲ πληροφορήσῃ ἐὰν ἐκυρώθη ἢ ὄχι ὁ ψηφισθεὶς νόμος παρὰ τῆς Βουλῆς περὶ ἐπιδόματος εἰς τοὺς ἀρχιμουσικοὺς καὶ ἀρχιτεχνίτας.

§6ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ὄχι.

§7ΓΡΥΠΑΡΗΣ. Θὰ κυρωθῇ;

§8ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ὄχι, καὶ θὰ σᾶς εἴπω διατί.

§9ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν.) Ὑποβάλλω νομοσχέδιον περὶ τῆς δυνάμεως τοῦ κατὰ θάλασσαν στρατοῦ τοῦ ἔτους 1881. Πρὸ πολλοῦ ὑπέβαλον νομοσχέδιον, ὅπερ θεωρῶ λίαν ἀναγκαῖον καὶ κατεπεῖγον. Παρακαλῶ τὴν Βουλὴν, καὶ ἰδίως τὴν ἁρμοδίαν ἐπιτροπὴν, ταχέως νὰ τὸ ἐπεξεργασθῇ καὶ ὑποβάλῃ τὴν ἔκθεσίν της. Τὸ νομοσχέδιον εἶναι τὸ περὶ προσλήψεως εἰς τὸ πολεμικὸν ναυτικὸν ἐπικούρων ἀξιωματικῶν ἐν καιρῷ πολέμου. Ἤθελον παρακαλέσει τὴν Βουλὴν, ἐπειδὴ τὰ πράγματα σπεύδουσι, νὰ προτάξῃ τὴν συζήτησιν τινῶν ἔτι ἐκ τῶν νομοσχεδίων, ἅτινα ὑπέβαλον, σχέσιν ἐχόντων πρὸς τὰς παρασκευάς. Ταῦτα δὲ εἰσὶ τὰ ἑξῆς: τὸ περὶ διορισμοῦ ἀποστράτων ἀξιωματικῶν τοῦ Β. Ναυτικοῦ· τὸ περὶ συντάξεως τῶν ἀξιωματικῶν καὶ τῶν πληρωμάτων τῶν ἐν καιρῷ πολέμου προσληφθησομένων εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Κράτους; ἀτμοπλοίων ἑλληνικῶν ἀτμοπλοϊκῶν Ἑταιριῶν καὶ ἱστιοφόρων πλοίων· τὸ περὶ διορισμοῦ τῶν ἐπιτάκτων ἀξιωματικῶν τοῦ Β. Ναυτικοῦ ἐπὶ πολεμικῶν πλοίων ἐν καιρῷ πολέμου, καὶ τέταρτον τὸ νομοσχέδιον περὶ προσόντων τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ ἰατρικοῦ κλάδου τοῦ Β. Ναυτικοῦ, διὰ τὸ ὁποῖον, νομίζω, ὅτι δὲν θὰ ἐγερθῇ ἀντίῤῥησίς τις. Συνάμα ἤθελον παρακαλέσει τὴν Βουλήν, ἕνεκα τῶν περιστάσεων, ἐν αἷς εὑρισκόμεθα, νὰ λάβῃ πρόνοιαν καὶ περὶ τοῦ συνεργείου τοῦ Β. Ναυστάθμου. Οἱ ἄνδρες, οἵτινες ὑποφέρουσι πολυειδῶς ἐκ τῶν ἀσχολιῶν, ἃς ἔχουσιν ἕνεκα τῶν ἐκτάκτων τούτων περιστάσεων, οἱ ἀποτελοῦντες τὸ συνεργεῖον τοῦ Ναυστάθμου, ὑπηρετοῦσιν ἐπὶ πολλὰ ἔτη, εὑρίσκονται δὲ ἄνευ οὐδεμιᾶς προστασίας. Ὅπως λοιπὸν διὰ τὸ ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν ἐλήφθη φροντίς, πρέπει νὰ ληφθῇ καὶ περὶ τῶν ἀνδρῶν τῶν ὑπηρετούντων εἰς τὸ συνεργεῖον τοῦ Ναυστάθμου. Ἑπομένως παρακαλῶ τὴν Βουλήν, νὰ συζητήσῃ εἰς τὴν παροῦσαν σύνοδον τὸ περὶ αὐτῶν νομοσχέδιον. Θεωρῶ συντελεστικὸν εἰς τὰς περιστάσεις ταύτας νὰ ἱκανοποιηθῶσιν αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι εἶναι ὑποχρεωμένοι νὰ ἐργάζωνται καὶ τὰς Κυριακὰς καὶ τὰς σπουδαιοτέρας ἑορτὰς νύκτα καὶ ἡμέραν.

§10Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Οἱ ἀξιωματικοὶ τοῦ Ναυτικοῦ εἶναι ὅλοι εἰς ἐνέργειαν;

§11ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ὅλοι.

§12Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Καλῶς.

§13ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Ἐπειδὴ, κ. Ὑπουργέ, τὸ νομοσχέδιον περὶ ἀνακατατάξεως εἰς τὰ πληρώματα τοῦ ναυτικοῦ εἶναι σπουδαῖον, νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ προηγηθῇ καὶ αὐτὸ, καθόσον εἰς πᾶσαν περίστασιν ἐνδεχομένης πολεμικῆς ἐνεργείας, σημειώσατε καλῶς, ὅτι κατὰ τὸν ἰσχύοντα στρατολογικὸν νόμον δύνασθε νὰ ἴδητε τὰ πλοῖα ἄνευ πληρωμάτων, διότι ἤδη ταῦτα ἄνευ νομικῆς ὑποχρεώσεως διατελοῦσιν ἐν τῇ ναυτικῇ ὑπηρεσίᾳ· ἐννοῶ, ὅτι ἡ φιλοπατρία δὲν θὰ τὸ ἐπιτρέψῃ, ἀλλὰ ἄνευ νομίμου καταστάσεως προσωπικῶς νὰ μάχηταί τις, εἶναι δεινὸς πειρασμός. Τὸ νομοσχέδιον λοιπὸν τοῦτο ἀφορᾷ τὴν βάσιν τῆς ναυτικῆς δυνάμεως. Ἐνθυμεῖσθε, ὅτι ἔχει ὑποβληθῆ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον παρατείνει τὸν χρόνον τῆς ἀνακατατάξεως τῶν ὑπαξιωματικῶν καὶ τῶν ναυτῶν· κατὰ συνέπειαν πρέπει καὶ τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ νὰ ἔλθῃ εἰς συζήτησιν, διότι αὐτὸ εἶναι ὀργανικὸν ἰδίως, ἀφορᾷ αὐτὴν ταύτην τὴν ὀργανικὴν δύναμιν τοῦ ναυτικοῦ. Ἐπίσης πρέπει νὰ ἔλθῃ εἰς συζήτησιν καὶ τὸ νομοσχέδιον περὶ ἐλαττώσεως τοῦ χρόνου πρὸς προβιβασμὸν τῶν ὑπαξιωματικῶν τοῦ ναυτικοῦ.

§14ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΤΩΝ ΝΑΥΤΙΚΩΝ. Αὐτὸ ἐπεψηφίσθη ἤδη.

§15ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Τὸ ἄλλο λοιπὸν, τὸ περὶ ἀνακκατατάξεως.

§16ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΤΩΝ ΝΑΥΤΙΚΩΝ. Δὲν ἔχω ἀντίῤῥησιν νὰ προταχθῇ.

§17ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε ὑπουργὲ τῶν Ναυτικῶν, σημειώσατε, παρακαλῶ, τὰ νομοσχέδια, ὧν ἐζητήσατε νὰ προταχθῇ ἡ συζήτησις, ὅπως ἐρωτήσω τὴν Βουλήν περὶ τῆς μεταβολῆς τῆς ἡμερησίας διατάξεως.

§18ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. (Πρωθυπουργός). Μετὰ τὴν σύμβασιν.

§19ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Καὶ τὸ περὶ προσδιορισμοῦ τῶν προσόντων τῶν οἰκονομικῶν ἀξιωματικῶν, κ. Ὑπουργέ;

§20ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΤΩΝ ΝΑΥΤΙΚΩΝ. Καὶ αὐτὸ πρέπει νὰ συζητηθῇ.

§21ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Εἴπετε, ὅτι εἶναι κατεπεῖγον, ἀλλὰ δὲν ἐφροντίσατε νὰ ἐγγραφῇ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν ἐν ταὐτῷ μετὰ τοῦ περὶ τῶν ἰατρῶν. Ἐν δὲ τῷ μεταξὺ ἐγένοντο προβιβασμοὶ καὶ διορισμοὶ ἀντίθετοι πρὸς τὰς διατάξεις τοῦ ὑποβληθέντος νομοσχεδίου.

§22ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΤΩΝ ΝΑΥΤΙΚΩΝ. Καὶ περὶ αὐτοῦ δὲν ἔχω δυσκολίαν· ἀλλὰ νομίζω, ὅτι καθῆκόν μου εἶναι νὰ ζητήσω νὰ προταχθῶσιν ὅσα ἔχουν σχέσιν μὲ τὴν παρασκευήν.

§23ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν.) Συνεπῶς πρὸς τὸ διάταγμα τὸ ἀνακοινωθὲν εἰς τὴν Βουλὴν, ὑποβάλλω τὴν δήλωσιν τοῦ προϋπολογισμοῦ, καὶ συνοδεύω αὐτὴν μὲ ἔκθεσιν, διὰ νὰ διευκολύνω τὴν ἐπιτροπὴν εἰς τὸν ἔλεγχον, τὸν ὁποῖον θέλει κάμει ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ, ὅστις εἶναι σύμφωνος πρὸς τὸ τελευταῖον διάταγμα περὶ συνθέσεως τοῦ στρατοῦ. Ἐπίσης ἀνακοινῶ εἰς τὴν Βουλὴν Β. διάταγμα δυνάμει τοῦ περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ νόμου, δι’ οὗ τηροῦνται εἰς τὰς τάξεις τοῦ στρατοῦ οἱ ἄνδρες, οἱ ὁποῖοι κατὰ τὸν στρατολογικὸν νόμον μετὰ τὸ 30 ἔτος τῆς ἡλικίας εἶναι ὑπόχρεοι νὰ μεταβῶσιν εἰς τὴν Ἐθνοφρουράν· οἱ τοιοῦτοι μένουσιν εἰς τὰς τάξεις τοῦ στρατοῦ. Ἐπίσης καὶ περὶ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι κατὰ τὸ διάταγμα τῆς ἐπιστρατείας μετὰ 9 ἐτῶν ὑπηρεσίαν ἐδικαιοῦντο ν’ ἀπέλθωσι τῶν τάξεων τοῦ στρατοῦ. Κατόπιν τῶν ὅσα ἐλέχθησαν κατὰ τὴν τελευταίαν συνεδρίασιν τῆς Βουλῆς, ἐξεδόθησαν τηλεγραφικῶς αἱ ἀνήκουσαι διαταγαὶ, ὅπως τὰ σώματα ὄχι μόνον ἀριθμητικῶς, ἀλλὰ καὶ κατ’ ἐπαρχίας ἀναφέρωσι τοὺς ὅπως δήποτε ἀπουσιάσαντας αὐτογνωμόνως τῶν τάξεων τοῦ στρατοῦ· ἐπίσης καὶ περὶ ὅλων τῶν ἀναγκαίων στοιχείων, τὰ ὁποῖα εἶναι ἱκανὰ νὰ φωτίσωσι τὴν Βουλὴν ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τῶν αὐτογνωμόνως ἀπόντων ἐκ τῶν τάξεων τοῦ στρατοῦ, καθὼς καὶ τῆς ἐν γένει στρατεύσεως· ἠδυνάμην καὶ δύναμαι αὐτὴν τὴν στιγμὴν νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλὴν ἀριθμητικὴν κατάταξιν, καὶ ταύτην ἁπλῆν. Ἐπειδὴ δὲ ἐζητήθησαν καὶ παρὰ τῆς Ὑγειονομικῆς Ἐπιτροπῆς καταστάσεις, οὐχὶ μόνον τῶν ἀτόμων, τὰ ὁποῖα ἐξῃρέθησαν ὀνομαστικῶς, ἀλλὰ καὶ τῶν ἐπαρχιῶν, ἐξ ὧν ἐξῃρέθησαν, ἐννοεῖτε, ὅτι τοῦτο εἶναι μία ἐργασία, ἡ ὁποία ἀπαιτεῖ δύο καὶ τριῶν ἡμερῶν ἐργασίαν, καὶ κατὰ συνέπειαν ἐντὸς 2–3 ἡμερῶν τὸ βραδύτερον θέλουσιν ὑποβληθῆ αἱ καταστάσεις ὀνομαστικῶς καὶ κατ’ ἐπαρχίας.

§24ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ...............

§25ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΤΩΝ ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΩΝ. Ὡς πρὸς τοῦτο λέγω ἀπὸ τοῦδε, ὅτι ἦτο γενικὸν μέτρον, τὸ ὁποῖον ἐλήφθη· ἐδόθησαν ἄδειαι 10% ἐπὶ τῆς δυνάμεως τοῦ στρατοῦ.

§26ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἐπανῆλθον;

§27ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΤΩΝ ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΩΝ. Πολλοὶ ἐκηρύχθησαν ἀγνοούμενοι, πολλοὶ λειποτάκται. Αὐτὰ θὰ τὰ ἔχετε ἐντὸς 2–3 ἡμερῶν.

§28ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἡ δήλωσις τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν.......

§29ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΤΩΝ ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΩΝ. Ὄχι.

§30ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Λοιπὸν θὰ τυπωθῇ.

§31ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΤΩΝ ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΩΝ. Μάλιστα.—Ἐλησμόνησα νὰ ἀπαντήσω εἰς τὸν ἔντιμον βουλευτὴν Σύρου καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὸν νόμον, ὅστις ὑπεβλήθη ὀλίγας πρὸ τῆς σχολῆς ἡμέρας καὶ ἐψηφίσθη. Αὐτὸς ὁ νόμος νομίζω, ὅτι (ὑπεβλήθη παρὰ τοῦ κ. Τρικούπη κατὰ τὸ 1878 καὶ 1879· ἀκολούθως ἐτροποποιήθη ὑπό τινος συναδέλφου καὶ μετέβη εἰς τὴν ἐπιτροπήν, ἥτις ἐτροπολόγησε τὸ νομοσχέδιον· ὅτε δ’ ἐπρόκειτο νὰ συζητηθῇ, ἔκαμαν τροπολογίαν ἐπ’ αὐτοῦ πολλοὶ συνάδελφοι. Ἡ Βουλὴ συνεζήτησε καὶ ἀπεφάσισε τὸν νόμον τοῦτον, ἀλλ’ ἐν καταστάσει θορυβώδει. Ἐγὼ ἀπεδέχθην κατ’ ἀρχὴν τὸ νομοσχέδιον τοσούτῳ μᾶλλον, καθ’ ὅσον ὡς ἐκ τῆς ὑπηρεσίας μου εἶχον ἀφορμὰς πρὸ πολλῶν ἐτῶν νὰ ληφθῇ μία πρόνοια περὶ τῶν ἀρχιτεχνιτῶν τοῦ ὁπλοστασίου· ἦλθε λοιπὸν τὸ νομοσχέδιον, καὶ ἐγὼ ἔφερα ἐπ’ αὐτοῦ μίαν τροπολογίαν κλιματολογικήν, ἀντὶ 50 δραχμῶν, νὰ γείνουν 25. Πράγματι παρεκάλεσα τὸν διευθυντὴν τοῦ γραφείου τῆς Βουλῆς νὰ μὴ φέρῃ αὐτὸς τροπολογίαν, διότι ὑπ’ αὐτὸν τὸν ὅρον ἐδέχθη τὸ νομοσχέδιον αὐτό. Ὁ κ. Παράσχος μοὶ τὸ ὑπεσχέθη. Μετ’ ὀλίγας ἡμέρας ὑπεβλήθη διὰ τοῦ προεδρείου τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον· ἀλλὰ παρὰ πᾶσαν ἐλπίδα, ἀντὶ τοῦ σχεδίου τοῦ νόμου, ἦλθεν ὡς νόμος ὁλόκληρος ἡ τροπολογία, ἡ ὁποία ἔκαμνε λόγον περὶ μουσικῶν, ἐνῷ τὸ νομοσχέδιον ἔκαμνε λόγον μόνον περὶ ἐπιθεωρητῶν μουσικῶν καὶ ἀρχιτεχνιτῶν. Ἀπορῶ πῶς ἡ τροπολογία αὕτη ἐθεωρήθη ὡς νόμος· ἴσως τὸ γραφεῖον, ἀπὸ τὴν κατάστασιν τὴν θορυβώδη ὑπὸ τὴν ὁποίαν διετέλει ἡ Βουλὴ, οἱ γραμματεῖς ἴσως δὲν ἀντελήφθησαν καλῶς, ἢ ἐν ἀγνοίᾳ τῆς Βουλῆς καὶ παρὰ τὴν θέλησιν βέβαια τοῦ γραφείου, διότι οὐδὲ κατὰ διάνοιαν δύναμαι νὰ ἀποδώσω τὴν ἀρχὴν καὶ τὴν ἰδέαν, οὐδὲ τὴν λέξιν τολμῶ νὰ προφέρω, ὑπέβαλον εἰς τὸ Ὑπουργεῖον πρὸς κύρωσιν νόμον......... ............................... Ἐννοεῖται βεβαίως, ὅτι τοιοῦτον νόμον δὲν ἠδυνάμην νὰ ὑπογράψω οὔτε νὰ ὑποβάλω εἰς κύρωσιν. Καὶ ἂν ἡ Βουλὴ νομίζῃ ὅτι δύναται νὰ ἐπανέλθῃ, θὰ ἐπιμείνω εἰς ὅσα εἶπον τότε καὶ ἐπρότεινον.

§32ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ τοὺς ἐκ τῶν συναδέλφων στρατιωτικούς, ὅσοι ἔλαβον μέρος εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου ἐκείνου, νὰ εἴπωσιν ὅ,τι ἐνθυμοῦνται περὶ τῆς ἐπ’ αὐτοῦ ἀποφάσεως τῆς Βουλῆς.

§33ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Τὰ νομοσχέδια εἰσάγονται παρὰ τῆς Κυβερνήσεως καθὼς καὶ παρὰ τῶν κ.κ. βουλευτῶν. Εἷς τῶν βουλευτῶν εἰσήγαγε τὸ νομοσχέδιον ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἠσπάσθη ὁ κ. ὑπουργὸς,—αὐτὸ εἶναι τὸ ἀληθὲς,—ἀλλ’ ἐν τῷ δικαιώματί της ἡ Βουλὴ συνεζήτησε καὶ ἐψήφισεν ὅ,τι ἐνόμισε καλόν. Δὲν εἶναι λάθος τοῦ γραφείου, ἀλλ’ ἡ Βουλὴ, συζητοῦσα, ἐνόμισε καλὸν νὰ συμπεριλάβῃ καὶ ἄλλους. Κατὰ συνέπειαν ὅ,τι ἀπεστάλη εἰς τὸ ὑπουργεῖον, ἦτο ἡ ἀπόφασις τῆς Βουλῆς. Οὐδεὶς ἀμφισβητεῖ τὸ δικαίωμα τοῦ ὑπουργοῦ τοῦ νὰ ὑποβάλῃ πρὸς κύρωσιν τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, οὔτε ἐπεμβαίνομεν εἰς τὰς σκέψεις αὐτοῦ περὶ τῆς κυρώσεως τῶν νομοσχεδίων.

§34ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Καθ’ ὅσον ἐνθυμοῦμαι, ἐγένετο προσθήκη......

§35ΜΥΚΩΝΙΟΣ. Κατὰ τὴν τρίτην συζήτησιν ἐζήτησα νὰ συμπεριληφθοῦν καὶ οἱ ὁπλοποιοὶ καὶ οἱ μουσικοί· ὑπεβλήθη δὲ πρότασις (τοῦ κ. Συνοδινοῦ καὶ δὲν ἠξεύρω ποίων ἄλλων) καὶ ἐγένετο δεκτή, νὰ συμπεριληφθῶσι καὶ οἱ μουσικοί. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἐπρότεινε τότε νὰ γείνουν αἱ 100 δραχμαὶ, τὰς ὁποίας εἶχε τὸ νομοσχέδιον, 75. Ὁ δὲ κ. Πρωθυπουργὸς δὲν ἤθελε νὰ συζητηθῇ, διότι δὲν ἤθελε νὰ γείνῃ συζήτησις γενική· ὑπεχώρησεν ὅμως, καὶ ἔγεινε παραδεκτὸν τὸ νομοσχέδιον, εἰς τὸ ὁποῖον συμπεριελήφθησαν καὶ οἱ μουσικοὶ, ἄνευ ἀντιῤῥήσεως.

§36Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Τί λέγουν τὰ πρακτικά;

§37ΚΑΤΣΑΝΔΡΗΣ. Ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἔφερεν ὑπὸ συζήτησιν τὰ νομοσχέδια· μετὰ τὴν δευτέραν συζήτησιν, ὁ κ. Συνοδινὸς, ὁ κ. Σκουζὲς καὶ ἐγὼ ὑπεβάλομεν τροπολογίαν, ἥτις ἐπεψηφίσθη, γενομένης προσθήκης εἰς τὸ ἄρθρον 2.

§38ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Ὅπως ἔχουσι τὰ πρακτικὰ, οὕτως ἐπεψηφίσθη τὸ νομοσχέδιον. Ἐὰν ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν δὲν θέλῃ νὰ ὑποβάλῃ τὸ νομοσχέδιον πρὸς κύρωσιν, διαφέρει.

§39ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐκ τῶν πρακτικῶν θὰ ἴδωμεν, ἐὰν τὸ νομοσχέδιον ἐπεψηφίσθη οὕτω.

§40ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Πρὸ ὀλίγου εἶπον εἰς τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Ναυτικῶν, ὅτι ὑπέβαλε νομοσχέδιον περὶ προσδιορισμοῦ τῶν προσόντων τῶν οἰκονομικῶν ἀξιωματικῶν τοῦ ναυτικοῦ, καὶ ἂν καὶ ἐδήλωσεν, ὅτι εἶναι κατεπεῖγον, καὶ ἐξέφραζε μάλιστα καὶ παράπονα κατὰ τῆς Βουλῆς, ὅτι δὲν ἠθέλησε νὰ συζητήσῃ καὶ ψηφίσῃ αὐτὸ κατὰ τὴν τελευταίαν σύνοδον, οὐχ ἧττον δὲν ἐφρόντισε νὰ ἐγγραφῇ μέχρι τῆς σήμερον εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Ἐπειδὴ δὲ ἐκ τούτου λαβὼν ἀφορμὴν παρετήρησα, ὅτι ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν ἔπραξεν ἐσχάτως ἀντίθετα τῶν ὅσα ἐν τῷ νομοσχεδίῳ ἐπηγγέλλετο, παρετήρησα, ὅτι ὁ κ. ὑπουργὸς ἐξηγριώθη.

§41ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΤΩΝ ΝΑΥΤΙΚΩΝ. Δὲν ἔχω διάθεσιν νὰ ἐξαγριωθῶ.

§42ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Παρακαλῶ λοιπὸν τὸν κ. ὑπουργὸν ἐν τῇ ἡμερότητι αὐτοῦ νὰ ὑποβάλῃ εἰς ἡμᾶς σημείωσιν τῶν ἐν τῷ ὑπουργείῳ τῶν Ναυτικῶν ὑπηρετούντων ὡς ὑπολογιστῶν μετ’ ἀκριβοῦς προσθήκης τοῦ χρόνου τῆς ὑπηρεσίας ἑκάστου, σημείωσιν τίνας ἐσχάτως προὐβίβασεν ἐξ αὐτῶν, καὶ ἐὰν δύω ἐξ αὐτῶν ὑπηρέτουν ἐπίστρατοι καθ’ ὃν χρόνον προεβιβάσθησαν, καὶ πόσον χρόνον ὑπηρέτουν ὡς ὑπολογισταί.

§43ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ποῖοι;

§44ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Θὰ τοὺς ὀνομάσῃ ὁ κ. ὑπουργός. Λοιπὸν ζητῶ τὴν σημείωσιν ταύτην ἀκριβῆ· παρακαλῶ δὲ πρὸς τούτοις τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Ναυτικῶν νὰ καταθέσῃ εἰς τὴν Βουλὴν καὶ τὴν γνωμοδότησιν, τὴν ὁποίαν, ὡς ἤκουσα, ἐρωτηθεὶς, ὑπέβαλεν ὁ δικαστικὸς σύμβουλος τοῦ ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν περὶ τοῦ χαρακτῆρος, ὃν κατὰ νόμον ἔχουσιν οἱ ὑπολογισταὶ, καὶ ἐὰν ἔχωσι καθῆκον νὰ ὑπηρετήσωσιν ὡς στρατιῶται.

§45ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Τὸ ζήτημα εἶναι τόσον ἁπλοῦν, ὥστε νομίζω, ὅτι δὲν δύναμαι νὰ τὸ ἀφήσω διὰ τὴν αὔριον. Καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τοὺς λεγομένους ὑπολογιστὰς ὡς πρὸς τὴν ἐπιστρατείαν, ὁ νόμος ῥητῶς λέγει, ἐν ἄρθρῳ 62 ἢ 64, καλῶς δὲν ἐνθυμοῦμαι, ὅτι ἡ δύναμις τῆς κατὰ θάλασσαν ἐπιστρατείας συγκροτεῖται ἀπὸ τὴν δεῖνα καὶ δεῖνα ἡλικίαν καὶ ἀπὸ τοὺς ἐν τῷ μητρῴῳ ἐγγεγραμμένους· καθαρὰ τὸ λέγει ὁ νόμος, ὅτι εἶναι ἐπίστρατοι θαλάσσης καὶ ἐργάται θαλάσσης, ὅσοι εἶναι ἐν τῷ μητρῴῳ ἐγγεγραμμένοι. Ἑπομένως οἱ ὑπολογισταὶ εἶναι ἐγγεγραμμένοι ἐν τῷ μητρῴῳ ὡς θαλάσσης ἐργάται, καὶ πληρώνεται καὶ τὸ ἀπομαχικὸν ταμεῖον. Ὁ νόμος λοιπὸν εἶναι καθαρός· ἑπομένως ὁ δικαστικὸς Σύμβουλος δὲν δύναται νὰ φέρῃ μεταβολὴν εἰς τὸ ζήτημα τοῦτο. Ἂν ἔχῃ τὸ πρᾶγμα κακῶς ὡς πρὸς τὴν οὐσίαν, διαφέρει· ἀλλὰ κατὰ τύπους δὲν ἔχει.

§46ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Δὲν ἔδωκεν ἐναντίαν γνωμοδότησιν ὁ Σύμβουλος;

§47ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ἐγὼ ἔχω τὸν νόμον· ὁ νόμος λέγει καθαρὰ, ὅτι λαμβάνονται οἱ ἐν τῷ μητρῴῳ ἐγγεγραμμένοι. Ὅσοι λοιπὸν εἶναι ἐγγεγραμμένοι ἐν τῷ μητρῴῳ καὶ πληρώνουσιν εἰς τὸ ἀπομαχικὸν ταμεῖον, αὐτοὶ εἶναι ἐργάται θαλάσσης καὶ ὀφείλουσι νὰ ὑπηρετήσωσιν εἰς τὸν κατὰ θάλασσαν στρατόν.

§48ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν.) Μετὰ τὰ δύο νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα εἶναι πρῶτα ἐγγεγραμμένα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, καὶ μετὰ τὴν πρώτην ἀνάγνωσιν καὶ συζήτησιν τῶν νομοσχεδίων, τῶν ὁποίων ἐζήτησε τὴν προτίμησιν ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν, παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ προτάξῃ τὴν συζήτησιν τῶν νομοσχεδίων, τὰ ὁποῖα ἔχουν σχέσιν μὲ τὸν νόμον τῶν ἐσόδων τοῦ Κράτους· τοιαῦτα δὲ εἶναι τὸ νομοσχέδιον περὶ φορολογίας τῶν προϊόντων τῆς γῆς διὰ τὸ 1881, τὸ νομοσχέδιον περὶ Φορολογίας τῶν ζώων, τὸ νομοσχέδιον περὶ εἰσπράξεως τῶν δημοσίων ἐσόδων, καὶ τὸ νομοσχέδιον περὶ ἀνανεώσεως καὶ ἐκκαθαρίσεως τῶν μέχρι τοῦ 1876 καθυστερούντων. Περιπλέον δὲ, ἐκ τῶν μὴ ἐγγεγραμμένων ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει, τὸ περὶ παραχωρήσεως οἰκοπέδων, ἐπὶ τῶν ὁποίων ἀνηγέρθησαν αὐθαιρέτως οἰκοδομαὶ, καὶ τὸ περὶ παραχωρήσεως ἐθνικῶν γαιῶν διὰ δηλώσεων. Ἐκτὸς τῶν ἓξ τούτων νομοσχεδίων, ὑπάρχει ἐγγεγραμμένον ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει καὶ ἕτερον νομοσχέδιον, ἐπιγραφόμενον περὶ τῆς ἐγγείου φορολογίας τῶν ἀσκεπῶν γαιῶν, τὸ ὁποῖον ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ εἰσαγάγω εἰς τὴν Βουλὴν ἀπὸ τὰς ἀρχὰς τῆς ἐνεστώσης Συνόδου. Διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου καταργεῖται τὸ σύστημα τῆς φορολογίας τῶν ἀροτήρων κτηνῶν, τὸ ὁποῖον ἀντικατέστησε τὴν δεκάτην, καὶ ἀντικαθίσταται διὰ παγίου φόρου ἐπὶ τοῦ ἐδάφους, διαιρουμένου εἰς γενικὰς κατηγορίας, καὶ τῆς διαιρέσεως τούτου στηριζομένης εἰς φυσικὰ καὶ εὐδιάκριτα γνωρίσματα. Τὸν τρόπον τοῦτον, κύριοι, τῆς φορολογίας ἐθεώρησα ἀνέκαθεν μετὰ πολλῶν θεωρητικῶν καὶ πρακτικῶν ἀνδρῶν ὡς καταλληλότερον διὰ τὴν φορολογίαν τῆς ἀκινήτου ἰδιοκτησίας ἐν Ἑλλάδι ἀλλὰ δυστυχῶς ἡ πλειονοψηφία τῆς ἐπὶ τῶν οἰκονομικῶν ἐπιτροπῆς, ἡ ὁποία ἀντιπροσωπεύει ἐν τῇ ἐπιτροπῇ ταύτῃ τὴν κυβερνητικὴν μερίδα, ἀπεφάνθη, ὅτι εὑρίσκει μὲν ὀρθὴν τὴν βάσιν τοῦ νομοσχεδίου τούτου, ἀλλὰ φρονεῖ, ὅτι τὸ ἐνεστὼς ἔτος δὲν πρέπει νὰ ψηφισθῇ. Ἐπειδὴ δὲ ἐγένοντο ἀντιῤῥήσεις κατ’ αὐτοῦ ἐκ μέρους ἄλλων ἀξιοτίμων Βουλευτῶν, ἐκ τῶν ὑποστηριζόντων τὴν Κυβέρνησιν, τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον εὑρέθη εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ σκεφθῇ περὶ τῆς τύχης τοῦ νομοσχεδίου, σκεφθὲν δὲ, ἀπεφάσισε κατὰ πλειονοψηφίαν ν’ ἀποσύρῃ καὶ νὰ παραδεχθῇ τὴν πρότασιν τῆς ἐπὶ τῶν οἰκονομικῶν ἐπιτροπῆς, καὶ νὰ συναινέσῃ, ὅπως διὰ τὸ τρέχον ἔτος διατηρηθῇ ἡ φορολογία τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν. Μετὰ τὴν ἀπόφασιν ταύτην τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, ἐγὼ, ὅστις ἤμην ὁ εἰσηγητὴς τοῦ νομοσχεδίου, καὶ ἐμειονοψήφησα ἐν τῷ Ὑπουργικῷ Συμβουλίῳ, ἐνόμισα, ὅτι ἔπρεπε ν’ ἀποχωρήσω, καὶ ἐνεχείρισα εἰς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν τὴν παραίτησίν μου. Ἔπραξα δὲ τοῦτο, οὐχὶ διὰ νὰ ἱκανοποιήσω τὴν προσωπικήν μου φιλοτιμίαν, οὐδὲ διὰ νὰ μὴ εὑρεθῶ εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ προσυπογράψω τὴν κύρωσιν τοῦ νόμου, καθιεροῦντος φορολογικὸν σύστημα ἀντιβαῖνον εἰς τὰς ἰδέας μου καὶ εἰς τὰς πεποιθήσεις μου· ἐγὼ, καθὼς γνωρίζετε, ὑπῆρξα ἐπὶ εἴκοσιν ὅλα ἔτη ὁ πλέον ἀμείλικτος διώκτης τῆς δεκάτης, καὶ μολοντοῦτο πολλάκις εὑρέθην εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ συμπράξω εἰς τὴν ψήφισιν καὶ κύρωσιν νομοθετημάτων περὶ δεκάτης· δὲν πιστεύω δὲ νὰ ὑπῆρξεν Ὑπουργὸς, ὅστις νὰ μὴ εὑρέθη εἰς παρομοίαν ἀνάγκην. Ἀλλ’ ἔκαμα τοῦτο, διότι τὸ ζήτημα εἶναι πολὺ σπουδαῖον, καὶ φρονῶ, ὅτι ἀξίζει τὸν κόπον νὰ παραιτηθῇ μίαν φορὰν εἷς Ὑπουργὸς, διὰ νὰ πιστοποιηθῇ ἔτι μᾶλλον ἡ πεποίθησις, τὴν ὁποίαν ἔχει περὶ τῆς ὀρθότητος τῆς ἰδέας του, καὶ δοθῇ ἀφορμὴ νὰ μελετηθῇ τὸ ζήτημα καλλίτερον. Ἐν τούτοις, μὲ ὅλην τὴν ἀπόφασιν, τὴν ὁποίαν εἶχον, νὰ ἐπιμείνω εἰς τὴν παραίτησίν μου, ἀναγκάζομαι νὰ διατηρήσω ἐπὶ τοῦ παρόντος τὴν θέσιν μου, ἕνεκα ἐπανειλημμένων παραστάσεων, τὰς ὁποίας οἱ συνάδελφοί μου μοὶ ἀπηύθυνον, καὶ περὶ τῶν ὁποίων δὲν ἁρμόζει εἰς ἐμὲ νὰ δώσω πλειοτέρας ἐξηγήσεις. Μένω λοιπὸν εἰς τὴν θέσιν τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, καὶ μένω ὑποκύπτων εἰς τὴν ἀπόφασιν τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, καὶ ἀποσύρων τὸ νομοσχέδιόν μου, θέλω ὑποστηρίξει τὴν πρότασιν τῆς πλειονοψηφίας τῆς ἐπιτροπῆς τῶν οἰκονομικῶν· ἡ πρότασις δὲ αὕτη, θεωρουμένη ὡς τροπολογία τοῦ ἑτέρου νομοσχεδίου περὶ φορολογίας τῶν προϊόντων τῆς γῆς, καθιστᾷ περιττὸν πᾶν εἰδικὸν νομοσχέδιον περὶ φορολογίας τῶν δημητριακῶν καρπῶν.

§49ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. (Πρωθυπουργός). Κύριοι, ἀληθῶς ἔλαβον χώραν ὅσα ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν πρὸ ὀλίγου σᾶς εἶπεν. Ὑπελογίσαμεν ἐν τῷ Ὑπουργικῷ Συμβουλίῳ πότε θέλει ἐφαρμοσθῆ ὁ νόμος οὗτος. Ἡ ἐνέργεια τῶν δηλώσεων καὶ τὰ λοιπὰ θέλουν γείνει καθ’ ἣν στιγμὴν ἢ καθ’ ἣν ἴσως χρόνον ὁ λαὸς καὶ τὸ Ἔθνος ἤθελον ἀσχολεῖσθαι εἰς ἄλλα σπουδαιότερα καθήκοντα. Ἐνομίσαμεν, κύριοι, ὅτι ἡ σύμπτωσις δύο τοιούτων ἐργασιῶν, ἀφ’ ἑνὸς γενικῆς καὶ ἐθνικῆς ἐργασίας, ἀφ’ ἑτέρου δὲ ἐργασίας ἀφορώσης εἰς τὰ ἰδιωτικὰ ἑκάστου συμφέροντα, ἤθελε βλάψει ἤθελε προξενήσει ἴσως δυσκολίας ἡ μία ἢ ἡ ἑτέρα· ἤθελον ἀδικηθῆ ἢ πάθωσιν οἱ πολῖται ἢ τὰ γενικώτερα συμφέροντα. Διὰ τοῦτο ἂν καὶ ἦμαι ἐναντίος τοῦ νόμου κατ’ ἀρχήν, καὶ ἂν δὲν ἦτο αὐτὴ ἡ δυσκολία, ἠθέλομεν ἐπιμείνει κατ’ αὐτοῦ, ἐδέχθημεν ὅμως τὴν ἰδέαν τῆς ἀναβολῆς, τὴν ὁποίαν ἡ ἐπιτροπὴ προέτεινε, συλλογισθέντες, ὅτι προτιμότερον εἶναι νὰ ὑποκύψωμεν εἰς τὴν ἀνάγκην αὐτὴν ἢ νὰ προκαλέσωμεν γενικώτερα ἄτοπα. Ὁ ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἐπέμενεν ἰσχυρῶς, καὶ μετὰ τοῦτο τῷ ὄντι ὑπέβαλε τὴν παραίτησίν του. Ἀλλ’ ἡμεῖς ἐθεωρήσαμεν, ὅτι ἡ ἐπιμονὴ τοῦ κ. Σωτηροπούλου δὲν ἦτο εὔλογος· ὅτι οἱ λόγοι τῆς παραιτήσεως δὲν ἦσαν ὀρθοί, διότι τὸ σύστημά του δὲν ἀπεκρούετο κατ’ ἀρχήν, ἀλλ’ ἀνεβάλλετο δι’ ἀνωτέρους λόγους, ὅτι ἡ παρουσία του ἦτο ἀναγκαιοτάτη, χρησιμωτάτη, ἡ δὲ ἀπουσία του ἐπιβλαβής. Τὴν ἰδέαν αὐτὴν συνεμερίζετο εὐτυχῶς καὶ ὁ ἀνώτατος Ἄρχων, διὰ τοῦτο παρεκαλέσαμεν τὸν κ. Σωτηρόπουλον νὰ μείνῃ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον, καὶ ἐγὼ ἀντὶ νὰ ὑποβάλω τὴν παραίτησίν του, ἀπ’ ἐναντίας ὑπέβαλον παράκλησιν εἰς τὸν κ. Σωτηρόπουλον ἐπίμονον, καθὼς καὶ οἱ συνάδελφοί του, νὰ μὴ ἀποχωρισθῇ ἡμῶν. Ὁ ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν εἶχε τελευταῖον τὴν καλωσύνην, ἐκτιμῶν τὴν δυσκολίαν τῶν περιστάσεων καὶ τὰ πράγματα ὡς ἔχουσι, νὰ ἐνδώσῃ, ἑπομένως ν’ ἀποφασίσῃ νὰ μείνῃ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον. Διὰ τοῦτο, κύριοι, παρουσιαζόμεθα ἐνώπιόν σας πλήρεις πάλιν.

§50ΔΟΥΜΑΣ. Ἀναγκάζομαι νὰ ὁμιλήσω, διότι ἡ δήλωσις τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν ἀναφέρει ὡς προτακτέα νομοσχέδια καὶ σπουδαῖα τὰ δύω προτασσόμενα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν τῆς σήμερον· ὡς γʹ δ’ ἔρχεται ἡ σύμβασις μετὰ τῆς Πιστωτικῆς Τραπέζης. Νομίζω, ὅτι ἡ σύμβασις πρέπει νὰ ψηφισθῇ ταχέως, διότι ἄλλως δὲν θὰ γείνῃ τίποτε· δὲν εἶναι ὑποχρεωμένοι οἱ ἔχοντες τὰ χρήματα νὰ τὰ κρατῶσιν ἐφ’ ὅσον θέλομεν κλεισμένα εἰς τὰ κιβώτιά των.

§51Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Εἶμαι ἠναγκασμένος ν’ ἀπαντήσω εἰς τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, καὶ εἶμαι ἠναγκασμένος ν’ ἀπαντήσω, διότι, ὅτε πρὸ 2½ περίπου μηνῶν εἶπον ἀπὸ τοῦ βήματος πρὸς αὐτόν, ὅτι «τὰ κέρατα τῶν βοῶν ἔκαμαν αὐτὸν νὰ ἐγκαταλείψῃ τὸ νομοσχέδιόν του τὸ φορολογικὸν ἔκθετον», μὲ ἠνάγκασε ἀπὸ τῆς θέσεώς του, ν’ ἀνακαλέσω ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα εἶπον, διότι εἶπε, «αὐτὸς ἐπιμένει εἰς ὅσα λέγει καὶ πρεσβεύει». Ἐγὼ πρὸ 2½ μηνῶν ἐγνώριζα, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ὑπέβαλεν εἰς τὴν Βουλήν, δὲν τὸ ὑπέβαλε σπουδαίως, ἀλλὰ τὸ ὑπέβαλε κατὰ τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον πρὸ πάντων ἤδη ἐπικρατεῖ, ἤγουν τὸ κατ’ ἐπίφασιν. Καὶ εἶχον δικαίωμα νὰ πιστεύσω καὶ τοῦτο, κ. Πρόεδρε, διότι ἐν τῷ αὐτῷ ὑπουργείῳ ἐπὶ ζητήματος κυρίου, οἷον εἶναι τὸ φορολογικὸν σύστημα, δύο ὑπουργοὶ πρὸ πάντων, ὡς ἀξιοῦσιν, οἰκονομολόγοι, οἱ κκ. Σωτηρόπουλος καὶ Παπαμιχαλόπουλος, ἐκ διαμέτρου ἀντικείμενοι πρὸς τὸ σύστημα τὸ φορολογικὸν, συνέπραττον· καὶ ἐνθυμεῖσθε πολὺ καλά, ὅτι ἡ πάλη ἐντὸς τῆς Βουλῆς συνεκροτήθη ἰδίως μεταξὺ τοῦ κ. Παπαμιχαλοπούλου καὶ τοῦ κ. Σωτηροπούλου, τοῦ μὲν ὑποστηρίζοντος τὸ νέον σύστημα, τοῦ δὲ ὑποστηρίζοντος τὸ παλαιόν, καὶ ὅταν κατωρθώθη νὰ συγχωνεύσωσι τὰς ἰδέας των αὐτὰς, πρὶν τὰς διατυπώσωσιν εἰς νομοσχέδιον, κατὰ τὴν συγκρότησιν τοῦ ὑπουργείου, καθ’ ὅλου δὲν ἦτο δύσκολον καὶ μετὰ ταῦτα ἀμφότεροι νὰ παραδεχθῶσι τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον ὑπεβλήθη πέρυσι, διότι τὸ σύστημα αὐτὸ εἶναι τὸ ὀρθότερον καὶ τελειότερον διὰ τὴν Ἑλλάδα, καὶ τὸ ὁποῖον ἠσπάσθη ὁ κόσμος καθ’ ὅλην τὴν σημασίαν τῆς λέξεως· καὶ τόσον εἶναι ἀληθὲς αὐτό, τὸ ὁποῖον λέγω, ὥστε μόνον ἐκ φόβου, μόνον, διότι ἔλαβε τοιαύτην ὑπόστασιν ἐν τῷ τόπῳ τὸ νομοσχέδιον αὐτό, δὲν τολμᾶτε νὰ τὸ μετακινήσητε, ὅλα δὲ τ’ ἄλλα εἶναι λόγοι συμπαιγνίας. Εἶμαι λοιπὸν ἠναγκασμένος νὰ παρακαλέσω τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν ν’ ἀνακαλέσῃ ὅσα εἶπε τότε, διότι τότε ἠνάγκασεν ἐμὲ ἀπὸ τοῦ βήματος ν’ ἀνακαλέσω ὅσα εἶπον, καὶ εἶναι τώρα ὑποχρεωμένος ν’ ἀνακαλέσῃ ὅσα εἶπε, διὰ νὰ μ’ ἀναγκάσῃ ν’ ἀνακαλέσω ὅσα ἐγὼ εἶπον, καὶ τὰ ὁποῖα ἦσαν ἀληθῆ.

§52ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ τύπωσις τοῦ ὑποβληθέντος νέου προϋπολογισμοῦ ὑπὸ τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν εἶνε πολὺ δυσχερής· θὰ βραδύνῃ ἐπὶ πολλὰς ἡμέρας.

§53ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Πρέπει νὰ τυπωθῇ, διότι εἶνε 8 ἑκατομμυρίων διαφορά· ἡ Βουλὴ πρέπει νὰ ἠξεύρῃ λεπτομερῶς τί προσετέθη. Εἶνε μεταβολὴ οὐσιώδης.

§54ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ὑπάρχει κείμενον νομοσχεδίου περὶ τῆς φορολογίας τῶν ἀσκεπῶν γαιῶν;

§55ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Τὸ ἀνεκάλεσεν ὁ κ. ὑπουργός.

§56ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν.) Ὑπάρχει ὑπ’ ὄψιν τῆς Βουλῆς νομοσχέδιον περὶ φορολογίας τῶν λοιπῶν προϊόντων τῆς γῆς, πλὴν τοῦ φόρου τῶν δημητριακῶν καρπῶν, διὰ τὸ ὁποῖον εἶχεν ὑποβληθῆ τὸ νομοσχέδιον περὶ τῶν ἀσκεπῶν γαιῶν. Ἀποσυρομένου τούτου, ἀρκεῖ μία προσθήκη, εἴτε μία τροπολογία, κατὰ τὴν γνώμην τῆς ἐπιτροπῆς, ὅπως συμπληρωθῇ καὶ τὸ κενὸν ἐκεῖνο. Ἑπομένως δὲν εἶνε ἀνάγκη νὰ ὑποβληθῇ νέον νομοσχέδιον.

§57ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ὑμεῖς ὡς ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν φέρετε κείμενον, ἀντὶ ἐκείνου τὸ ὁποῖον ἀπεσύρατε. Αὐτὸ, εἴτε εἶνε κείμενον αὐτοτελοῦς νομοσχεδίου, εἴτε τροπολογία, θὰ κατατεθῇ ὡς παρ’ ὑμῶν προσαγόμενον.

§58ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Εἶνε πολὺ σπουδαία ἡ παρατήρησις, διότι ἡ ἐπιτροπὴ ἁπλῶς εἶπε ν’ ἀναβληθῇ τὸ προτεινόμενον ὑπὸ τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν· δὲν ἔφερεν ὅμως πρότασιν ὑπὲρ τοῦ ὑπάρχοντος.

§59ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΤΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ. Ἔφερε, καὶ παραδέχομαι τὴν πρότασιν τῆς ἐπιτροπῆς.

§60ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Ὑπάρχει καὶ πρότασις νόμου περὶ καταργήσεως τῆς ἐγγειοφορολογίας. Ἐὰν τὴν πρότασιν αὐτὴν οἱ προτείναντες παραιτῶσιν, ἀναλαμβάνω ἐγὼ τὴν ὑποστήριξιν αὐτῆς, καὶ εἶναι ἀνάγκη νὰ παρουσιασθῇ κατὰ τὴν συζήτησιν τῆς προτάσεως τῆς ἐπιτροπῆς, ἣν υἱοθετεῖ ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, παραιτῶν τὸ ὁποῖον ὑπέβαλε νομοσχέδιον.

§61ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Πρόεδρος ζητεῖ νὰ προταχθῇ ἡ σύμβασις......

§62ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Συμφωνῶ, ὅτι εἶναι δικαίωμα τῆς κυβερνήσεως νὰ κανονίζῃ τὴν ἡμερησίαν διάταξιν· ἀλλὰ ὑποβάλλω μίαν παρατήρησιν ἁπλῆν, νὰ προταχθῶσι τὰ νομοσχέδια ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἔχουσιν ἄμεσον ἢ ἔμμεσον σχέσιν μὲ τὸ μέγα ζήτημα, ὅπερ μᾶς ἀπασχολεῖ.

§63ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἡ σύμβασις πραγματεύεται περὶ δανείου 5,000,000.

§64ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Νὰ προταχθοῦν τὰ νομοσχέδια τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Ναυτικῶν, τὰ ὁποῖα βεβαίως συνδέονται ἀμέσως μὲ τὸ ζήτημα· νὰ προταχθοῦν τὰ νομοσχέδια τὰ φορολογικὰ τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, ν’ ἀποφύγωμεν δὲ νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα, ἂν καὶ φαίνωνται, ὅτι συνδέονται διὰ κλωστῆς ἀράχνης μὲ τὸ μέγα ζήτημα, μᾶς ἀπομακρύνουσιν αὐτοῦ. Αὐτὰ νὰ τ’ ἀφήσωμεν νὰ συζητηθῶσι μὲ τὴν ἡσυχίαν, τὴν ὁποίαν ἀπαιτοῦν νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα θὰ συζητηθῶσι μὲ ὅλον τὸ πάθος τὸ κομματικὸν, μὲ ὅλον τὸ πάθος τὸ ἐπαρχιακὸν καὶ τοῦ ἰδιαιτέρου συμφέροντος, νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα θὰ μᾶς ἀπασχολήσωσιν ἐπὶ πολλὰς συνεδριάσεις. Ἂς τελειώσωμεν πρῶτον ὅλα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα συνδέονται μὲ τὸ ἀντικείμενον τὸ κύριον, καὶ ἂν μένῃ καιρὸς, συζητοῦμεν καὶ τ’ ἄλλα.

§65ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ συζητήσῃ τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ μετὰ τὰ δύο πρῶτα. Ἡμεῖς τὸ θεωροῦμεν ἀναγκαιότατον καὶ σπουδαιότατον.

§66ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Δὲν θέλω νὰ φέρω προσκόμματα, δὲν θέλω νὰ φέρω ζητήματα, οὐδὲ προτάσεις· παρατηρήσεις φιλικὰς ἀντιπολιτευομένου καθυποβάλλω εἰς τὴν κυβέρνησιν. Καθὼς εἶπον εἰς τὴν παρελθοῦσαν συνεδρίασιν, ἔχω τὴν γνώμην, ὅτι δὲν πρέπει νὰ καταγείνωμεν, παρὰ μόνον εἰς ἀντικείμενα, τὰ ὁποῖα συνδέονται μὲ τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἀποτελεῖ τὴν κυρίαν καὶ μόνην ἀποστολήν μας εἰς τὴν σύνοδον ταύτην. Ἔχω τὴν πεποίθησιν ταύτην, διότι πέπεισμαι, ὅτι πρωτίστη ἐγγύησις διὰ τὴν ἐπιτυχίαν τοῦ μεγάλου ἡμῶν ζητήματος εἶνε τὸ νὰ ἐμπνεύσωμεν εἰς τοὺς ξένους καὶ εἰς τὸν τόπον τὴν πεποίθησιν, ὅτι, ἐὰν τυχὸν ὁμιλῶμεν περὶ ἐνδεχομένης δι’ ὅπλων ἐνεργείας, ὁμιλοῦμεν σπουδαίως· ἐὰν τυχὸν συζητῶμεν καὶ ψηφίζωμεν νομοθετήματα περὶ τοιούτου ἀντικειμένου, συζητοῦμεν καὶ ψηφίζομεν ἀφοῦ σπουδαίως καὶ ἀποφασιστικῶς ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου ἐσκέφθημεν καὶ ἀπεφασίσαμεν, ἔχοντες ἐνώπιόν μας ὅλας τὰς συνεπείας, αἵτινες δύνανται νὰ μᾶς ἀκολουθήσωσιν, ἀκόμη καὶ τὰς κακὰς, ὡς ἐκ τῆς τοιαύτης ἐνεργείας ἡμῶν. Ἐάν τις τὴν ἰδέαν ταύτην δὲν παραδεχθῇ, δὲν δύναται νὰ μὴ παραδεχθῇ τὴν ἄλλην, ὅτι δηλαδὴ καίριον τραῦμα θὰ φέρωμεν ἐπὶ τοῦ ζητήματος, ἐὰν ἐμπνεύσωμεν εἰς τὸν τόπον καὶ εἰς τοὺς ξένους τὴν ἰδέαν, ὅτι ὅλα ταῦτα, τὰ ὁποῖα λέγομεν καὶ ψηφίζομεν περὶ ἐνόπλου ἐνεργείας, τὰ συζητοῦμεν καὶ τὰ ψηφίζομεν οὐχὶ σπουδαίως, ἀλλὰ διὰ νὰ ἀπατήσωμεν ἐκείνους, τοὺς ὁποίους νομίζομεν, ὅτι συμφέρει νὰ ἀπατήσωμεν ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ ζητήματος τούτου. Ποίαν ἰδέαν ἠμποροῦν νὰ ἔχουν οἱ ξένοι ἕως τώρα περὶ τοῦ σπουδαίου ἢ μὴ σπουδαίου τῶν σκέψεων ἢ τῶν ἐνεργειῶν μας, δὲν τὸ ἐξετάζω· ἂς φροντίσῃ νὰ τὸ ἐξετάσῃ ἡ κυβέρνησις. Ἀλλ’ ὅτι εἰς τὸν τόπον κυκλοφορεῖ, ἂν οὐχὶ ἡ πεποίθησις, τοὐλάχιστον ἡ ἰδέα, ὅτι μὲ ὅλα αὐτὰ, τὰ ὁποῖα κηρύττομεν καὶ ψηφίζομεν περὶ ἐνόπλου ἐνεργείας, δὲν σκοπεύομεν ὅμως νὰ προβῶμεν καὶ μέχρι μιᾶς τοιαύτης ἐνεργείας πραγματικῶς, τοῦτο δὲν δύναται ν’ ἀμφισβητήσῃ οὐδεὶς, καὶ τὴν ἰδέαν ταύτην ὀφείλομεν πρὸ πάντων νὰ πολεμήσωμεν.......

§67ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Εὖγε.

§68ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Διότι εἶνε ἡ ἰδέα, ἡ ὁποία δύναται νὰ παραλύσῃ τὰ πάντα. Ποίαν ἰδέαν, παρακαλῶ, θὰ συλλάβῃ ὁ τόπος, παρατηρῶν ἡμᾶς μετὰ τριάκοντα ἡμερῶν διακοπὴν ἐπανελθόντας, ἵνα ἐπαναλάβωμεν τὰς ἐργασίας μας, προσκαλουμένους κατὰ τὴν πρώτην ἡμέραν νὰ καταγείνωμεν εἰς τὰς προτάσεις καὶ τὰ νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα μᾶς ἐπαρουσιάσθησαν ὑπὸ τῆς κυβερνήσεως;

§69Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Παρᾶς ἡ βάσις τῆς ἐνόπλου ἐνεργείας.

§70ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Σᾶς εὐχαριστῶ· δὲν θέλω λησμονήσει τὴν παρατήρησίν σας.—Παρᾶς, μοῦ λέγει· καὶ τί σχέσιν ἔχει μὲ τὸν παρᾶν τὸ νομοσχέδιον τοῦ νὰ ὑποβληθῇ ἡ Αἴγινα οἰκονομικῶς εἰς τὴν ἐπαρχίαν Ἀττικῆς; καὶ ποίαν σχέσιν ἔχει μὲ τὸν παρᾶν τὸ ἄλλο νομοσχέδιον περὶ παρατάσεως τῆς μισθώσεως τῶν ἀνθρακωρυχείων Κύμης, ἢ τὰ ἄλλα νομοσχέδια τὰ προχθὲς παρὰ τῶν ὑπουργῶν εἰσαχθέντα;

§71Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Περὶ τῆς συμβάσεως.

§72ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Καὶ ποίαν ἰδέαν θὰ συλλάβῃ ὁ τόπος καὶ οἱ ξένοι, ὅταν κατὰ τὴν πρώτην ἡμέραν, καθ’ ἣν ἐπαναλαμβάνομεν τὰς ἐργασίας μας, μετὰ τὰς πληροφορίας, ἃς ἔδωκεν ὁ πρόεδρος τῆς κυβερνήσεως ἐπὶ τοῦ ἐθνικοῦ ζητήματος, καὶ μετὰ τὴν ἀπάντησιν τοῦ ἀρχηγοῦ τῆς ἀντιπολιτεύσεως, εἴδομεν μετὰ σπουδῆς ν’ ἀναβῇ τὸ βῆμα ὁ ὑπουργὸς τῶ. Οἰκονομικῶν, ἵνα μᾶς εἰσαγάγῃ τὰ νομοσχέδια ταῦτα, κηρύξας μάλιστα αὐτὰ κατεπείγοντα; Δὲν θὰ γεννηθῇ ἡ ἰδέα, μήπως ὁ κ. Σωτηρόπουλος, ὁ γνωστὸς ἐκεῖνος, ὅστις ἐπὶ 20 καὶ περισσότερα ἔτη, ἀφ’ ὅτου πολιτεύεται, μίαν ἰδέαν πρεσβεύει σταθερῶς, ὅτι ὁ τόπος δὲν πρέπει νὰ σκεφθῇ περὶ ἐξωτερικοῦ κινήματος, ὅτι ὁ Σωτηρόπουλος, ὅστις ἦλθε ναὶ μὲν καὶ μᾶς εἶπεν, ὅτι σκέπτεται, ὅτι, ἂν ὀπισθοχωρήσωμεν, θὰ ἦνε αὐτοκτονία, ἂν δὲ βραδύνωμεν, ἡ βραδύτης θὰ ἦνε ὀλεθρία, δὲν ἔχει δικαίωμα ὁ τόπος νὰ σκεφθῇ, ὅτι ὁ κ. Σωτηρόπουλος ἀφοῦ τοιαῦτα σήμερον μᾶς προτείνει, ἐγκατέλειψεν αὐτὴν τὴν ἰδέαν καὶ εἰς τοὺς πρώτους του ἔρωτας ἐπανῆλθε κατὰ τὸν αὐτὸν τρόπον μὲ τὸν ὁποῖον σήμερον ἐγκατέλειψε τὸ νομοσχέδιον περὶ ἀσκεπῶν γαιῶν, καί τοι ἐδῶ ἐπισήμως μᾶς ἐδήλωσεν, ὅτι οὐδέποτε θὰ τὸ ἐγκαταλείψῃ; Δὲν λέγω, ὅτι τοιαῦτα τινὰ ὁ κ. Σωτηρόπουλος σκέπτεται περὶ ἐνόπλου ἐνεργείας· ἀλλὰ λέγω, ὅτι, ἐμφανιζόμενος ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἐνώπιόν μας μετὰ τὴν ἐπανάληψιν τῶν ἐργασιῶν μας καὶ εἰσάγων τοιαῦτα νομοσχέδια, θὰ διεγείρῃ ἐξ ἅπαντος τὴν ὑπόνοιαν ταύτην, ἴσως δὲ θὰ ἐμπνεύσῃ καὶ τὴν πεποίθησιν. Ἐπερίμενα, ναὶ, τὸν κ. Σωτηρόπουλον νὰ μᾶς φέρῃ πρότασιν περὶ παρᾶ, διότι βεβαίως ἄνευ τοῦ παρᾶ δὲν θὰ ἠμπορέσωμεν νὰ κινηθῶμεν. Ἐπερίμενα τὸν κ. Σωτηρόπουλον, ὁ ὁποῖος μᾶς ὑπεστήριξε τὸ δάνειον τῶν 120 ἑκατομμυρίων, καὶ τὸ ὁποῖον δάνειον βεβαίως εἶνε ἓν ἀπὸ τὰ μέσα, διὰ τοῦ ὁποίου καὶ ἄνευ τοῦ ὁποίου δὲν δυνάμεθα νὰ ἐνεργήσωμεν, τὸν ἐπερίμενα νὰ ἔλθῃ καὶ νὰ προτείνῃ τὸ μέσον, τὸ ὁποῖον καὶ αὐτὸς ὁ κ. πρωθυπουργὸς ἐχαρακτήρισεν ὡς τὸ μόνον μέσον πρὸς πραγματοποίησιν τοῦ δανείου τούτου· ἐννοῶ τὸν φόρον ἐπὶ τοῦ καπνοῦ, καὶ δὲν ἐννοῶ βέβαια, ὅτι θὰ προέτεινεν ἄλλο τι ὁ κ. Σωτηρόπουλος, παρ’ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον διεβεβαίωσε καὶ ὑπεσχέθη ἐνώπιον τῆς Βουλῆς καὶ αὐτὸς ὁ κ. πρωθυπουργός, δηλ. νομοσχέδιον περὶ φορολογίας καὶ οὐχὶ περὶ μονοπωλίου· τὸν ἐπερίμενα νὰ μᾶς παρουσιάσῃ τὸ πρῶτον, ὅπως μᾶς ἐξασφαλίσῃ κατὰ τὴν ἰδέαν του, τὴν πραγματοποίησιν τοῦ δανείου. Ἀλλ’ ὅταν ἀντὶ τούτου παρουσιάζῃ αὐτὰ, τὰ ὁποῖα μᾶς παρουσίασε, ποῖον θὰ ἦναι τὸ συμπέρασμα εἰς τὸν ἔξω καὶ ἔσω κόσμον; Καὶ εἶνε ἀδιάφορον, ἐὰν κατατρίψωμεν 10 ἡμέρας ἢ 20 ἐπὶ ἀντικειμένου ξένου τοῦ κυρίου ἀντικειμένου μας. Εἰς τὴν θέσιν μας τὴν σημερινὴν, διὰ νὰ ἐμπνεύσωμεν τὴν πεποίθησιν εἰς τὸν κόσμον, ὅτι σπουδαίως ἐνεργοῦμεν, πρέπει νὰ ἐνεργήσωμεν ἐπὶ τοῦ κυρίου ἀντικειμένου καὶ μόνου μὲ τὴν πυρετώδη ἐκείνην δραστηριότητα, ἣν ἀνέπτυξεν ὁ μέγας Ναπολέων, ὁ Γαμβέτας, καὶ ὅλα τὰ ἔθνη, ὅσα εὑρέθησαν εἰς παρομοίας περιστάσεις. Ἐλπίζω, ὅτι ἡ Κυβέρνησις σκεπτομένη, ὅτι ὀφείλει νὰ πολιτευθῇ τοιουτοτρόπως, ὥστε, εἰ δυνατὸν, νὰ καταπαύσῃ τὴν ἰδέαν, ἥτις κυκλοφορεῖ, καὶ ἐμποδίσῃ αὐτὴν ἀπὸ τοῦ νὰ μετατραπῇ εἰς πεποίθησιν, τὴν ἰδέαν ἐννοῶ, ὅτι αὐτὰ, τὰ ὁποῖα λέγομεν περὶ προσεγγιζούσης ἐνόπλου ἐνεργείας, δὲν εἶναι εἰμὴ κενοὶ λόγοι, θὰ ζητήσῃ τὴν τακτοποίησιν τῆς ἡμερησίας διατάξεως εἰς τρόπον τοιοῦτον, ὥστε ν’ ἀποδεικνύεται, ὅτι πραγματικῶς περὶ τούτου σπουδαίως σκεπτόμεθα. Μεταξὺ τῶν ἄλλων, διατί νὰ δικαιολογηθῇ σήμερον ἡ ἄγνωστος εἰς ἡμᾶς παραίτησις ἑνὸς ὑπουργοῦ; Μήπως ἡμεῖς ἐγνωρίζομεν πρότερον ἂν παρῃτήθη κανεὶς ὑπουργὸς, ἢ μᾶς ἀνηγγέλθη τοῦτο, καὶ μᾶς προσέθεσαν, ὅτι καὶ ὁ ἡγεμὼν ἀνεμίχθη;

§73ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Συνεμερίσθη ὁ Βασιλεὺς τὴν γνώμην τοῦ ὑπουργικοῦ συμβουλίου.

§74ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἐπαναλαμβάνω ὅ,τι εἴπετε καὶ λέγω, ὅτι ἐπρόκειτο περὶ πράγματος, ὅπερ ἡ Βουλὴ ὅλως ἠγνόει. Θὰ τὸ ἐνόουν, ἂν ἀνηγγέλλετο εἰς τὴν Βουλὴν ἡ παραίτησις ἑνὸς ὑπουργοῦ καὶ μετὰ ταῦτα ἀπεσύρετο, θὰ τὸ ἐνόουν, ἂν ἤρχετο ἡ πληροφορία αὕτη εἰς τὴν Βουλὴν· ἀλλὰ χωρὶς νὰ ἔχωμεν ἡμεῖς οὐδεμίαν εἴδησιν, πρὸς τί αὐταὶ αἱ ἐξηγήσεις; Ὅλα αὐτά, κύριοι, δὲν νομίζετε, ὅτι ἐμπνέουσι τὴν πεποίθησιν, ὅτι πράγματι παίζομεν, ὅτι πράγματι δὲν μᾶς κυριεύει καμμία ἄλλη κατὰ τὴν στιγμὴν ταύτην ἰδέα, παρὰ πῶς νὰ περάσωμεν τὸν καιρόν; Ἐπαναλαμβάνω, δὲν ἐπιμένω νὰ φέρω πρότασιν· καθυποβάλλω μόνον τὰς παρατηρήσεις αὐτὰς εἰς τὴν Κυβέρνησιν, καὶ πιστεύω, ὅτι ἡ ὀξύνοια τοῦ κ. πρωθυπουργοῦ, ἂν διατηρῆται ἀκόμη ὁποίαν ἄλλοτε τὴν ἐγνώρισα, δὲν τὸν ἀπατᾷ. Βλέπει καθαρῶς πρὸς τοῖς ἄλλοις καὶ δὲν τὸν ἀπατᾷ ἡ σημασία τοῦ χθεσινοῦ μὴ σχηματισμοῦ ἀπαρτίας, ὁ ὁποῖος προῆλθε καὶ ἀπὸ τὴν ἀντιπολίτευσιν καὶ ἀπὸ τὴν συμπολίτευσιν. Ἡ κατὰ τὴν ἐπιοῦσαν τῆς ἐπαναλήψεως τῶν ἐργασιῶν μας ἔλλειψις ἀπαρτίας τί θὰ εἰπῇ; οὐδὲν ἄλλο ἢ ὅτι αἰσθάνεται ἡ Βουλὴ, ὅτι προσκαλεῖται εἰς ἔργα, τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ λείψουν αὐτὴν τὴν στιγμήν, εἰς ἀλλότρια τῆς ἀποστολῆς της. Ἂς σκεφθῇ ἡ Κυβέρνησις καὶ ἂς κάμῃ ὅ,τι θέλει.

§75ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ εἰσφορῶν. (Γίνεται δεκτὴ ἡ ἀρχή.) Ἄρθρον 1ον.

§76ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Εἰς τὸν νόμον ἐκεῖνον εἶναι ἀναγεγραμμένη ἡ ῥήτρα, ὅτι τὸ Κράτος δὲν δύναται νὰ κάμῃ χρῆσιν τοῦ δικαιώματος νὰ ἀπαιτήσῃ εἰσφοράς, ἂν προηγουμένως δὲν πληρώσῃ. Τοῦτο ἐν ὥρᾳ πολέμου εἰς οὐδὲν μέρος τοῦ κόσμου δὲν ἐλήφθη ὡς βάσις. Ἀναβολή! καὶ εἰς τὴν Γερμανίαν καὶ τὴν Γαλλίαν δίδουν ἀποζημιώσεις κατόπιν. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν νὰ μελετήσῃ τὸ ζήτημα, ἂν δύναται ν’ ἀσφαλίσῃ τὰ συμφέροντα τοῦ χορηγοῦντος τὰς εἰσφορὰς καὶ ταὐτοχρόνως τὰ τοῦ Κράτους. Ἡ πεῖρα ἀπέδειξεν, ὅτι, ὅπως ἔχει ὁ νόμος, εἶναι ἀνεφάρμοστος.

§77Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Κατὰ τὴν γʹ συζήτησιν θὰ συγχωνευθῶσιν αἱ τροπολογίαι.

§78ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Ἐγὼ φρονῶ καὶ τὸν νόμον καὶ τὸ διὰ τοῦ νόμου αὐτοῦ κινούμενον ζήτημα ὅλως περιττόν, διότι, ἂν πράγματι πρόκηται περὶ ἐκείνου, τὸ ὁποῖον ἡ στρατιωτικὴ ἀνάγκη ἀπαιτεῖ νὰ χρησιμεύσῃ δι’ ἔντιμον σκοπόν, δὲν θέλει εὑρεθῆ κανείς, ὅστις νὰ δυστροπήσῃ εἰς παροχὴν τῶν σπουδαίως ἀπαιτουμένων εἰς ἐξυπηρέτησιν τοῦ πολέμου. Ὁ Ἕλλην οὐδέποτε ἠρνήθη τῇ πατρίδι τὰς θυσίας, καὶ ὁ νόμος εἶναι περιττός, ἐὰν τῳόντι ἐννοῶμεν νὰ τὸν ψηφίσωμεν διὰ τὰς πραγματικὰς ἀνάγκας τοῦ πολέμου. Δὲν τὸν θέλω λοιπὸν τὸν νόμον, διότι φοβοῦμαι τὴν κατάχρησιν αὐτοῦ, τὴν ἐκδικητικὴν ἐφαρμογήν του· παρασκευάζεται μία μάστιξ κατὰ τοῦ λαοῦ κατὰ τοῦ χωρικοῦ, κατὰ τοῦ ἀδυνάτου, καὶ εἰς τὴν προθυμίαν των νὰ ὑφίστανται ἑκουσίως πάντα τὰ βάρη, δὲν θέλω νὰ προσθέσω τὴν αὐθαίρετον καταπίεσιν, ὁποία καὶ σήμερον ἔτι ἐξασκεῖται, ὡς ἠκούσατε πρὸ ὀλίγου παρὰ τοῦ κ. Νικολοπούλου, εἰσαγαγόντος ἀναφορὰν συμπολιτῶν του, παραπονουμένων κατὰ στρατιωτικῶν καταπιέσεων. Ἂς τηρήσωμεν δικαιοσύνην καὶ πρὸς τὸν λαόν. Ἂς λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν ποῖοι θὰ ἦναι ἐκεῖνοι, οἵτινες θὰ ὑφίστανται τὰ δεινοπαθήματα ταῦτα, τὰ ὑπὸ πρόσχημα εἰσφορῶν; ἡ ἀνωτέρα τάξις; ὄχι· ἡ δευτέρα; ὄχι· ἀλλ’ ὁ χύδην λαός, δηλαδὴ αἱ εὑρεῖαι ἐκεῖναι βάσεις τοῦ πολιτειακοῦ οἰκοδομήματος, αἱ ὁποῖαι οὐδέποτε οὐδὲν ἀπολαμβάνουσιν ἐκ τῆς πολιτείας, διότι διατελοῦσιν ὡς οἱ θεμελιακοὶ λίθοι ἀφανεῖς ὑπὸ τὴν ἐπιφάνειαν, καὶ αἱ ὁποῖαι πιέζονται διαρκῶς, καὶ αἱ ὁποῖαι τὰ πάντα ὑποφέρουσιν. Ὁ ἑλληνικὸς λαὸς ὑφίσταται τὸν φόρον τοῦ αἵματος· ὁ νόμος τῶν εἰσφορῶν κατὰ τούτου παρασκευάζεται. Ὁ ἑλληνικὸς λαὸς ὑφίσταται τὸν φόρον τοῦ αἵματος καὶ τῆς εἰσφορᾶς, αἱ δὲ κορυφαί, ὁ ἀφρός, ὅστις νέμεται καὶ τὰ ἐντόσθια αὐτοῦ, οὐδὲν βάρος ὑφίσταται. Ἄφετε τὸν λαὸν ἐλεύθερον, καὶ διὰ τῆς ἑκουσιότητος θὰ ἀπαντήσητε εἰς αὐτὸν μείζονα προθυμίαν εἰσφορῶν, διότι ὁ λαὸς εἶναι φιλότιμος, ἔχει πατριωτισμόν, ἀλλὰ εἶναι καὶ ὀξυδερκής, ὥστε νὰ διακρίνῃ τὴν κατάχρησιν· εὐθὺς δὲ ἅμα ἴδῃ τὴν ἀνάγκην, θὰ παράσχῃ καὶ τὰς τροφὰς καὶ τὰ ζῷά του καὶ τὰ πάντα ἄνευ νόμου, ὅταν βλέπῃ, ὅτι τηρεῖται ἡ δικαιοσύνη, καὶ τὸ ἀπαιτοῦν πραγματικαὶ ἀνάγκαι. Διὰ τοῦτο ὁ νόμος εἶναι περιττός· ἐὰν ὅμως πρόκηται νὰ ψηφισθῇ, εἶμαι ἐναντίος τῆς γνώμης τοῦ κ. Βαλτινοῦ, καὶ ἐπιφυλάσσομαι αὔριον νὰ ὑποβάλω τροπολογίαν.

§79ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Εἰς τ’ ἄλλα Κράτη δίδεται προθεσμία, καὶ ἀτόκως. (Γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον εἰς βʹ συζήτησιν.) (Ἐπίσης γίνεται δεκτὸν εἰς αʹ συζήτησιν τὸ νομοσχέδιον περὶ παρατάσεως τοῦ νόμου περὶ δικαιοδοσίας τῶν ἐν Ἀλεξανδρείᾳ προξενικῶν ἀρχῶν.)

§80ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχομεν ἤδη τὴν σύμβασιν τῆς Πιστωτικῆς Τραπέζης, τῆς ὁποίας ζητεῖ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς νὰ προταχθῇ ἡ συζήτησις.

§81ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὁ κ. βουλευτὴς Ζακύνθου ἐξέθηκε τοὺς λόγους, δι’ οὓς θεωροῦμεν, ὅτι εἶναι ὅλως ἄτοπον νὰ προταχθῇ τὸ ζήτημα τῆς Πιστωτικῆς Τραπέζης, ὅτε ἔχομεν ἄλλα τοσοῦτον σπουδαῖα ἀντικείμενα προταθέντα παρὰ τῶν ὑπουργῶν, ἅτινα σχετίζονται πρὸς τὸ ζήτημα τὸ ἐθνικόν, δι’ ὃ ἡ Βουλὴ συνῆλθεν ἤδη μετὰ τὴν διακοπήν· πάντα δὲ ταῦτα θέλουσιν ἀναβληθῆ, διότι τὸ νομοσχέδιον περὶ Πιστωτικῆς Τραπέζης δὲν δύναται νὰ ψηφισθῇ ἐν ὀλίγῃ ὥρᾳ, ἀλλὰ κατὰ πᾶσαν πιθανότητα θέλει καταναλώσει ὀκτὼ ἢ δέκα ἢ δώδεκα ἡμερῶν ἐργασίαν. Ἢ λοιπὸν τὸ ὑπουργεῖον δὲν θεωρεῖ τὰς ἄλλας προτάσεις σπουδαίας, ἢ θεωρεῖ αὐτὰς σπουδαίας, καὶ τότε πρέπει νὰ παραδεχθῇ, ὅπως καταταχθῇ τὸ περὶ Πιστωτικῆς Τραπέζης νομοσχέδιον μετὰ τὰ ἄλλα νομοσχέδια. Τοῦτο λέγομεν πρὸς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, παρατηροῦντες, ὅτι αἱ συνέπειαι τῆς ἐπιμονῆς αὐτοῦ θὰ ἦναι τοιαῦται, ὥστε θὰ φέρωσι τὴν παράλυσιν τῶν ἐργασιῶν ἡμῶν, διότι εἶναι δύσκολον νὰ πιστεύσῃ τις, ὅτι θέλομεν κάθησθαι ἐδῶ, διὰ νὰ συζητῶμεν τοιαῦτα. Τὸ νὰ λέγωσιν οἱ κ.κ. ὑπουργοί, ὅτι τὸ νομοσχέδιον τοῦτο σχετίζεται πρὸς τὴν ἀνάγκην τῆς εὑρέσεως χρημάτων, τοῦτο δὲν εἶναι σπουδαῖον. Περιέχει μὲν τὸ νομοσχέδιον διάταξίν τινα περὶ χορηγήσεως πέντε ἑκατομμυρίων ὀνομαστικῶν· ἀλλὰ μήπως πρόκειται περὶ χορηγήσεως ὡς ἀνταλλάγματος τοῦ δικαιώματος, ὅπερ θὰ λάβῃ ἡ Πιστωτική; Μήπως θὰ δώσῃ ἡ Πιστωτικὴ τὰ χρήματα ταῦτα ἀτόκως; μήπως θὰ τὰ δώσῃ ἐπὶ τόκῳ 7 ἢ 8 τοῖς ἑκατόν; Θὰ τὰ δώσῃ ἐπὶ τῷ τοκογλυφικῷ ἐκείνῳ τόκῳ τῆς ψιφισθείσης προκαταβολῆς. Ὥστε δάνειον ἀνεγνωρισμένως τοκογλυφικὸν δὲν δυνάμεθα νὰ θεωρήσωμεν ὡς ἀντάλλαγμα τοῦ προτεινομένου ὑπὲρ τῆς Πιστωτικῆς Τραπέζης χορηγήματος, οὐδὲ νομίζω, ὅτι ἡ κυβέρνησις θέλει ποτὲ ἰσχυρισθῆ, ὅτι θυσιάζομεν τὰς Ἰονίους νήσους χάριν ἑνὸς τοιούτου τοκογλυφικοῦ δανείου. Ὅ,τι θ’ ἀποφασίσωμεν περὶ συστάσεως ἐν Ἑπτανήσῳ Τραπέζης ἐκδιδούσης τραπεζικὰ γραμμάτια ἐπὶ ἀναγκαστικῇ κυκλοφορίᾳ, θέλομεν τὸ ἀποφασίσει ἐν τῷ συμφέροντι τῶν Ἰονίων νήσων. Ἠξεύρω, ὅτι ὑπάρχουσί τινες βουλευταὶ ἐκ τῆς Ἑπτανήσου, οἵτινες θεωροῦσι τὴν σύμβασιν ταύτην ὡς ἀποδεκτήν, ἀλλ’ ὑπάρχουσι καὶ ἄλλοι, οἵτινες τὴν θεωροῦσιν ὡς καταστρεπτικήν. Ὁπωσδήποτε αἱ δύο αὗται ἰδέαι πρέπει νὰ συζητηθῶσι καθ’ ἑαυτάς, οὐχί ποτε ἐν συσχετίσει πρὸς τὰς ἀνάγκας τοῦ δημοσίου ταμείου. Αἱ Ἰόνιοι νῆσοι σήμερον ἔχουσιν ἀνάγκην χρημάτων. Χάριν τῆς ἀνάγκης ταύτης ἐν τῇ παρελθούσῃ συνόδῳ ἀπεφασίσαμεν νὰ δοθῇ ἄδεια συστάσεως Τραπέζης ἐκδιδούσης τραπεζικὰ γραμμάτια ἐπὶ ἐλευθέρᾳ κυκλοφορίᾳ, ἤτοι ἐξαργυρωτέα ἐπὶ τῇ ἐμφανίσει. Σήμερον ἔρχεται πρόσθετος πρότασις, ὅπως δοθῇ εἰς τὴν Τράπεζαν ταύτην τὸ δικαίωμα νὰ ἐκδίδῃ τραπεζικὰ γραμμάτια ἐπὶ ἀναγκαστικῇ κυκλοφορίᾳ. Τοῦτο εἶνε βαρύτατον διὰ τὰς Ἰονίους νήσους, καὶ ὡς βαρύτατον τὸ ἀναγνωρίζουσι καὶ ἐκεῖνοι, οἵτινες θὰ ψηφίσωσιν ὑπὲρ τῆς ἀδείας, ἀλλ’ οὗτοι θεωροῦσιν, ὅτι τοιαύτη ὑπάρχει ἡ ἀνάγκη χρημάτων ἐν Ἑπτανήσῳ, ὥστε πρὸς θεραπείαν αὐτῆς συγκατατίθενται νὰ πολλαπλασιάσωσι καὶ τὴν μεγάλην πληγὴν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας. Ὅταν ὅμως ἡ κυβέρνησις λέγῃ, ὅτι τὸ κύριον χαρακτηριστικὸν τοῦ νομοσχεδίου τούτου δὲν εἶνε ἡ θεραπεία ἀνάγκης τῶν Ἰονίων νήσων, ἀλλ’ ἡ θεραπεία ἀνάγκης τοῦ δημοσίου ταμείου διὰ τῆς παροχῆς εἰς αὐτὸ τοῦ εὐτελοῦς ποσοῦ 5 ἑκατομμυρίων ὀνομαστικῶν, λαμβανομένων ἀπέναντι δανείου τοκογλυφικοῦ, νομίζω, ὅτι οὐδεὶς δύναται νὰ δεχθῇ, ὅτι ὑπηρετοῦμεν τὰ συμφέροντα τῆς χώρας, συζητοῦντες κατὰ προτίμησιν τοιοῦτον νομοσχέδιον. Ἀπεναντίας νομίζω, ὅτι δεικνύμεθα ὀλίγωροι πρὸς τὰ συμφέροντα τῶν Ἰονίων νήσων, ἀποδεχόμενοι νὰ συζητηθῇ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ὡς νομοσχέδιον ταμιευτικόν.

§82ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. (Πρωθυπουργός). Κύριοι, ὑποστηρίζομεν τὸ νομοσχέδιον χάριν τῶν Ἰονίων Νήσων, καὶ διὰ νὰ ἐλαττώσωμεν τὰ κακὰ τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, ἕνεκα τῆς ὁποίας τὸ μέταλλον φεύγει καὶ τὸ συνάλλαγμα ὑπερτιμᾶται. Σήμερον, καθὼς ἐπληροφορήθην, τοῦ φράγκου ἡ τιμὴ ὑψώθη εἰς 120 λεπτά. Τί δύναται νὰ θεραπεύσῃ ἐπὶ μικρὸν τουλάχιστον τὸ κακὸν τοῦτο; Ἡ εἰσαγωγὴ μετάλλου· ἀπόδειξις ὅ,τι συμβαίνει ἤδη ἐν Γαλλίᾳ, ὅπου ὑπάρχει ἐν πλήρει ἰσχύϊ ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία· ἐκεῖ οὐδεμία ὑποτίμησις ὑπάρχει, καὶ προτιμᾶται μάλιστα τοῦ μετάλλου τὸ χαρτὶ, διότι τὸ μέταλλον ἐκεῖ πλημμυρεῖ, ἡ ἐξαργύρωσις δὲν κινδυνεύει. Θέλομεν λοιπὸν νὰ βελτιώσωμεν τὴν κατάστασιν τῆς Ἑπτανήσου, εἰσάγοντες μέταλλον. Οὕτω θὰ ἐξουδετερωθῇ ἡ κακὴ κατάστασις, ἡ ἐκ τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας προερχομένη, καὶ θέλει ὁ τόπος ὠφεληθῆ ἐκ τῆς εἰσαγωγῆς κατ’ ἔτος δύο ἑκατομμυρίων. Σᾶς ἐρωτῶ, ποία κατάστασις εἶναι καλλιτέρα, ἡ κατάστασις, καθ’ ἣν ἐξακολουθοῦμεν κυκλοφοροῦντες μόνον χαρτίον, ἢ ἐὰν προσθέτωμεν κατ’ ἔτος καὶ μέταλλον; Δεύτερον, ἔχει ἀληθῶς σχέσιν καὶ μὲ τὸ δάνειον, διότι πραγματοποιοῦνται ἀμέσως πέντε ἑκατομμύρια, διότι αἱ ὁμολογίαι λαμβάνονται ἀμέσως, καὶ δίδονται χρήματα. Δὲν εἶναι δὲ, κύριοι, τοκογλυφικὸν τὸ δάνειον, ὡς λέγουσι, δὲν εἶναι τόσον κακὸν, ὅσον τὸ παρουσιάζουσιν. Ἔχετε ὑπ’ ὄψιν δήλωσιν τῆς Πιστωτικῆς Τραπέζης, καθ’ ἣν θὰ λάβῃ τὸ δάνειον εὐθὺς ἀμέσως πρὸς 68. Ἐλπίζετε καλλιτέραν τιμὴν ἐπὶ τοῦ παρόντος; Δὲν μᾶς ἔλεγον, ὅτι τιμὴν τοιαύτην δὲν θὰ εὕρωμεν; Ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα τόσον τὸ ἔλαβε. Δι’ αὐτοὺς τοὺς δύο λόγους νομίζω, ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ συζητηθῇ πρῶτον ἡ σύμβασις πρὸς τὸ συμφέρον τοῦ τόπου, καὶ διότι καταβάλλει ἀμέσως 5,000,000 εἰς τὸ δάνειον, καὶ δὲν εἶναι ἀδιάφορον διὰ τὴν πίστιν ἡμῶν, ὅτι σπουδαῖα τραπεζικὰ καταστήματα ἐν Ἑλλάδι δεικνύουσι πλήρη πίστιν καὶ πραγματοποιοῦν εὐθὺς ἀμέσως τὸ δάνειον.

§83ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Εἶναι καὶ αἱ παραχωρήσεις.

§84ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Διὰ τί δὲν ἐλάμβανεν ἡ Τράπεζα τὸ δάνειον, ἄνευ τῆς παραχωρήσεως τῶν προνομίων; ὄχι διὰ νὰ κερδοσκοπήσῃ, ἀλλὰ διότι οὕτω ἑδραίωνε τὴν πίστιν της, καὶ ἠδύνατο νὰ οἰκονομήσῃ κεφάλαια, τὰ ὁποῖα ἐσκόπει νὰ διαθέσῃ ὑπὲρ ἡμῶν. Οὕτω καὶ ἡ Πιστωτική.

§85ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ποία Πιστωτικὴ, ἡ μήτηρ ἢ ἡ κόρη;

§86ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Εἰς ἀστειότητας δὲν ἀπαντῶ. — Λοιπὸν λέγω, καὶ τὸ συμφέρον τοῦ τόπου ἱκανοποιεῖται καὶ τὸ συμφέρον τοῦ δημοσίου, διότι, ἐπαναλαμβάνω, εἶναι πραγματικὴ ὠφέλεια ἡ εἰσαγωγὴ μετάλλου, καὶ νὰ πραγματοποιήσωμεν εὐθὺς ἀμέσως 5,000,000 δάνειον πρὸς 68, ἠθικὴ μεγίστη ὠφέλεια, διότι οἱ ἔξω θέλουν ἀμέσως ἰδεῖ τὴν ἐμπιστοσύνην τῶν τραπεζῶν, μαθόντες δὲ ταῦτα, θὰ παρακινηθῶσι καὶ αὐτοί.

§87ΡΙΚΑΚΗΣ. Νομίζω ἀναγκαῖον νὰ φέρω εἰς γνῶσιν τῆς Βουλῆς καὶ τῆς Κυβερνήσεως γεγονὸς, τὸ ὁποῖον θέλει καταστήσει, κατ’ ἐμὲ, ἀναγκαίαν ἐπὶ τοῦ παρόντος τὴν ἀναβολὴν τῆς συζητήσεως. Ἡ ἐπιτροπὴ ἐθεώρησεν ἀναγκαῖον νὰ τροποποιήσῃ ἓν ἄρθρον τῆς συμβάσεως, διὰ νὰ κατασταθῇ ἡ πραγματοποίησις τοῦ δανείου τῶν 5,000,000 ὠφέλιμος εἰς τὸν τόπον. Ὁ κ. Δούμας συνήνεσε νὰ θεωρηθῇ ὑποχρεωτικὴ ἡ τιμὴ τῶν 68. Ἀλλ’ ὁ κ. Δούμας πρὸ 2–3 ἡμερῶν, ἀποτεινόμενος πρὸς ἐμὲ, ὡς πρόεδρον τῆς ἐπιτροπῆς, ἂν καὶ δὲν εἶχον πλέον εἰς τὴν ὑπόθεσιν ταύτην τοιαύτην ἰδιότητα, μοὶ ἀνήγγειλεν, ὅτι τὴν δήλωσιν ἐκείνην, ἣν ἔκαμεν εἰς τὴν ἐπιτροπὴν, δὲν τὴν θεωρεῖ πλέον ὑποχρεωτικὴν, καὶ διὰ τοῦτο εἰς τὸ ἔγγραφον, τὸ ὁποῖον ἐκοινοποίησεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, περὶ παρατάσεως τῆς ληξάσης προθεσμίας τῶν δύο μηνῶν, δὲν μνημονεύει τὴν παραδοχὴν τοῦ ὅρου τούτου, ἀλλὰ σιωπηλῶς ἐξακολουθεῖ νὰ θεωρῇ ὑποχρεωτικὴν δι’ αὐτὸν τὴν σύμβασιν. Τοῦτο ὤφειλον νὰ καταστήσω γνωστὸν, καθ’ ὅσον φρονῶ, ὅτι διὰ τῆς τροποποιήσεως αὐτῆς δίδεται ἀφορμὴ εἰς νεωτέρας σκέψεις. Ἑπομένως νομίζω, ὅτι καὶ διὰ τοὺς λόγους, οἱ ὁποῖοι προεξετέθησαν, καὶ διότι παρουσιάζεται αὐτὸ τὸ νέον περιστατικόν, καλὸν εἶναι ν’ ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις καὶ νὰ κατατεθῶσιν αἱ τροπολογίαι, περὶ ὧν ἐγένετο λόγος κατὰ τὴν πρώτην συζήτησιν· ἀφοῦ δὲ συζητηθῶσι τ’ ἄλλα κατεπείγοντα νομοσχέδια καὶ γείνῃ νέα συνεννόησις, νὰ ἐπιληφθῇ ἡ Βουλὴ τῆς συζητήσεως τῆς προκειμένης συμβάσεως.

§88ΔΟΥΜΑΣ. Εἶναι ἀνάγκη νὰ συμπληρώσω τὰς παρατηρήσεις τοῦ κ. Ῥικάκη. Πράγματι ἡ Ἐπιτροπὴ μοὶ εἶπε νὰ παραδεχθῶ τιμὴν τοῦ δανείου. Εἶπον, ὅτι εἶναι ἀδύνατον νὰ δεχθῶμεν τιμὴν ἐκ τῶν προτέρων, χωρὶς νὰ γνωρίζωμεν τὰ τοῦ νομοσχεδίου καὶ συμβάσεως, ἀλλ’ ἐὰν θέλητε, παραδεχόμεθα τὴν τιμὴν τῆς ἐγγραφῆς, ἐὰν κατὰ τὴν ἐγγραφὴν ἤθελε ζητηθῆ ἴσος ἀριθμὸς ὁμολογιῶν μὲ ὅσας λαμβάνομεν. Ὁ κ. Ῥικάκης μοὶ εἶπεν, ὅτι τοῦτο δὲν τὸ γνωρίζομεν, ἀλλ’ ἐστὲ βέβαιος· πρόκειται νὰ συμμεθέξητε εἰς δάνειον, τὸ ὁποῖον θὰ πραγματοποιηθῇ διὰ δημοσίας ἐγγραφῆς. Συγχρόνως δὲ μοὶ ἐδόθη καὶ ἡ βεβαίωσις, ὅτι ἡ ἐγγραφὴ θὰ λάβῃ χώραν ἐντὸς τῶν δύω μηνῶν τοῦ 1881. Ὅταν ὅμως κατόπιν ἴδωμεν, ὅτι δὲν πρόκειται νὰ ἐκδοθῇ εἰς δημοσίαν ἐγγραφὴν τὸ δάνειον ἐντὸς τῶν δύω μηνῶν ἀπὸ τῆς δημοσιεύσεως, ἡ Πιστωτικὴ Τράπεζα δὲν ἠδύνατο νὰ λάβῃ μέρος εἰς δάνειον ψηφισθὲν, ὅπως χρησιμεύσῃ μόνον ὡς τίτλος μιᾶς προκαταβολῆς, δάνειον οὕτως ἀποτυχὸν ἀπὸ τῆς γεννήσεώς του, διότι τὸ δάνειον αὐτὸ θὰ μείνῃ 10, 20 καὶ 24 μῆνας κεκλεισμένον εἰς τὸ κιβώτιον τοῦ χορηγήσαντος τὴν προκαταβολήν. Δι’ αὐτὸ εἶπον εἰς τὸν κ. Ῥικάκην, ὅτι, διὰ νὰ ἤμεθα συνεπεῖς καὶ ἐν τάξει τῶν συμπεφωνημένων, πρέπει ἡ Κυβέρνησις νὰ ἐκδώσῃ τὸ δάνειον εἰς δημοσίαν ἐγγραφήν, διὰ νὰ βεβαιωθῶμεν ἐκ τῆς ἐγγραφῆς, ἐὰν ἔχωμεν ἐνώπιόν μας δάνειον ἐμπορεύσιμον, δάνειον πραγματοποιήσιμον, ὥστε τὸ κατάστημα, τὸ ὁποῖον θὰ λάβῃ μέρος, νὰ δύναται νὰ διαχειρισθῇ τὰς ὁμολογίας.

§89ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Αὐτὴ δὲν εἶναι ἡ συμφωνία, καθὼς δὲν ἦτο καὶ μὲ τὴν Τράπεζαν τὴν Ἐθνικὴν, καὶ διὰ τοῦτο ν’ ἀναβληθῇ ἡ σύμβασις, διὰ νὰ ἴδωμεν τί θὰ κάμωμεν.

§90ΔΟΥΜΑΣ. Δὲν ἀντιλέγω εἰς τὴν ἀναβολὴν, ἀλλὰ παρατηρῶ εἰς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, ὅτι ἡ Ἐθνικὴ συμμετέχει εἰς τὸ δάνειον, λαβοῦσα ὅλα τὰ πλεονεκτήματα τῆς προκαταβολῆς, ἡ δὲ Πιστωτικὴ ἀνέκαθεν ἔλεγε καὶ λέγει, ὅτι λαμβάνει συμμετοχὴν εἰς δάνειον ἐξωτερικὸν πραγματικὸν, τοῦ ὁποίου ἡ ἐγγραφὴ θὰ ἐγίνετο ἐντὸς τῶν 2 μηνῶν τοῦ 1881. Σήμερον ὅμως θέλετε νὰ τὴν βιάσητε νὰ λάβῃ δάνειον τοῦ ὁποίου ἡ τιμὴ εἶναι ἄγνωστος, διότι ἡ τιμὴ 68, κατὰ τὴν γνώμην πάντων, εἶναι εἰκονική· ἄλλως, ἂν φρονῆτε τὸ ἐναντίον, ἐκδώσατε τὸ δάνειον καὶ θὰ ἰδῆτε τὴν ἀποτυχίαν του, καὶ θὰ ἀναγκασθῆτε νὰ ἐλαττώσητε τὴν τιμήν. Πῶς λοιπὸν θέλετε νὰ βιάσητε τὴν Πιστωτικὴν νὰ πληρώσῃ τὴν τιμὴν τῆς option, καὶ option συνοδευομένης μὲ τόσα πλεονεκτήματα; Διὰ τοῦτο ἐμμένει ἡ Πιστωτικὴ εἰς τὴν σύμβασιν ὡς τὴν ὑπέγραψε, δέχεται δὲ νὰ τροποποιηθῇ.

§91ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν θ’ ἀναβληθῇ.

§92ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΤΩΝ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ. Ὑποβάλλω νομοσχέδιον περὶ ἐκμισθώσεως τῶν διὰ τῶν τελωνείων εἰσπραττομένων δημοτικῶν φόρων τῶν νήσων Ζακύνθου, Κεφαλληνίας καὶ Ἰθάκης.

§93ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ διορισμοῦ ἀποστράτων ἀξιωματικῶν τοῦ Β. ναυτικοῦ. (Γίνεται δεκτὸν δι’ ἀναστάσεως τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, εἶτα δὲ καὶ τὰ ἑπόμενα εἰς πρώτην συζήτησιν· ά.) Περὶ συντάξεως τῶν ἀξιωματικῶν καὶ τῶν πληρωμάτων τῶν ἐν καιρῷ πολέμου προσληφθησομένων εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Κράτους ἀτμοπλοίων ἑλληνικῶν ἀτμοπλοϊκῶν ἑταιριῶν ἢ ἱστιοφόρων πλοίων· βʹ.) Περὶ διορισμοῦ ἐπιτάκτων ἀξιωματικῶν τοῦ Β. ναυτικοῦ ἐπὶ πολεμικῶν πλοίων ἐν καιρῷ πολέμου· γʹ.) Περὶ προσόντων τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ ἰατρικοῦ κλάδου τοῦ Β. ναυτικοῦ· καὶ δʹ.) Περὶ συντάξεως τῶν τεχνιτῶν τῶν συνεργείων τοῦ Β. ναυστάθμου.)

§94ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νομοσχέδιον περὶ φορολογίας τῆς γῆς κατὰ τὸ 1881.

§95ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ν’ ἀναγνωσθῇ τὸ κείμενον τοῦ σχεδίου τῆς ἐπιτροπῆς.

§96Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Θὰ γείνῃ συζήτησις ἐπ’ αὐτοῦ.

§97ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰς τὴν δευτέραν ἀνάγνωσιν, διότι δὲν ἔχομεν προχείρους τὰς τροπολογίας.

§98ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Τότε λοιπὸν νὰ μείνῃ, διότι ὑπάρχει πρότασις καὶ περὶ καταργήσεως τοῦ ἐγγείου φόρου.

§99ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἂς μείνῃ διὰ τὴν αὔριον.

§100ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νομοσχέδιον περὶ φορολογίας τῶν ζώων κατὰ τὸ 1881.

§101ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Τὸ μεταξὺ τοῦ Δήμου Μελιτίνης τῆς Λακεδαίμονος καὶ Λεύκτρου τοῦ Οἰτύλου χωρίον Καστάνια ἀνῆκεν ἐπὶ Τουρκίας εἰς τὸ Μπεϊλίκι τῆς Μάνης, καὶ τὰ κτήματά του ἀνήκουσιν εἰς τὸ ὅριον Λεύκτρου, ἐνῷ μόνον τὸ χωρίον συμπεριελήφθη τὸ 1835 διοικητικῶς εἰς τὴν Μελιτίνην· διὰ τοῦτο καὶ δὲν ἐφορολογεῖτο εἰμὴ ὑπὸ τὴν φορολογίαν τὴν Λακωνικήν. Οὐχ ἧττον ἀπὸ καιροῦ εἰς καιρὸν πιέζονται ἀπὸ πλεονέκτας ἐνοικιαστάς· διὰ τοῦτο καλὸν εἶναι νὰ συμπεριληφθῇ ἐν τῷ ὑπὸ συζήτησιν Νόμῳ ἡ διάταξις, ὅτι τὸ χωρίον Καστάνια φορολογεῖται ὡς Λακωνικόν. Ἀφοῦ μάλιστα ὑπάρχει καὶ ἡ ἀπόδειξις τοῦ διϊσχυρισμοῦ μου, ὅτι ἐνῷ ὅλα τὰ χωρία τοῦ Δήμου Μελιτίνης φορολογοῦνται δημοτικῶς ὅπως ὅλοι οἱ ἐκτὸς τῆς Λακωνίας Δῆμοι τοῦ Κράτους, τὸ χωρίον Καστάνια φορολογεῖται κατὰ τοὺς κανόνας τῆς Λακωνικῆς δημοτικῆς φορολογίας.

§102Λ. ΜΕΛΕΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ὑποστηρίζω τοὺς λόγους τοῦ προλαλήσαντος.

§103ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Οἱ φορολογικοὶ νόμοι ἐξαιροῦσι τῆς κοινῆς φορολογίας τὰ προϊόντα τῶν ἐπαρχιῶν Οἰτύλου καὶ Γυθείου. Τὰ ὅρια τῶν ἐπαρχιῶν τούτων εἶνε γνωστά· ἐὰν τὸ χωρίον, περὶ οὗ πρόκειται, ὑπάγεται εἰς μίαν τῶν δύο ἐπαρχιῶν, θὰ ἐξαιρεθῇ· ἂν δὲ δὲν ὑπάγεται, δὲν δύναται νὰ ἐξαιρεθῇ.

§104Λ. ΜΕΛΕΤΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ χωρίον αὐτὸ ποτὲ δὲν ἐφορολογήθη.

§105Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. (Πρωθυπουργός). Τὸ χωρίον αὐτὸ ἐθεωρήθη ὡς ὑπαγόμενον εἰς τὰ ὅρια τῆς Λακωνίας· εἶνε χωρίον Λακωνικόν, καὶ κατὰ συνέπειαν διετάχθησαν αἱ οἰκονομικαὶ ἀρχαὶ νὰ μὴ τὸ συμπεριλαμβάνωσιν εἰς τὰς δημοπρασίας. Δὲν ἠξεύρω ἂν ἐπῆλθε νεωτέρα τις διαταγὴ καὶ συμπεριελήφθη· ἂν δὲν ἐπῆλθε, τότε τὰ πράγματα πρέπει νὰ μείνωσιν ὅπως εἶχον πρίν.

§106ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Νὰ σημειωθῇ ἡ παρατήρησις τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ εἰς τὰ πρακτικά.

§107ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Νὰ καταχωρισθῇ εἰς τὰ πρακτικά, ὅτι θέλει γίνεσθαι καὶ εἰς τὸ ἑξῆς ὅ,τι ἐγίνετο μέχρι τοῦδε, διότι, κατὰ τὰς δοθείσας εἰς τὴν Βουλὴν ἐξηγήσεις, τὰ ζῶα τοῦ χωρίου τούτου δὲν ὑπεβάλλοντο εἰς φορολογίαν, διότι ἐθεωρεῖτο ἡ περιφέρεια τοῦ χωρίου ὡς ἀνήκουσα οἰκονομικῶς εἰς τὰς δύο ἐπαρχίας Γυθείου καὶ Οἰτύλου. Τὰ περὶ τούτου νὰ καταχωρισθῶσιν εἰς τὰ πρακτικά, ὡς ὁδηγία διὰ τὴν ἐκτέλεσιν.

§108ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μεταβαίνομεν εἰς τὸ νομοσχέδιον περὶ ἐκκαθαρίσεως τῶν μέχρι τοῦ 1876 καθυστερούντων. (Γίνεται δι’ ἀναστάσεως δεκτὴ ἡ ἀρχή.)

§109ΡΙΚΑΚΗΣ. Ὑπάρχει τροπολογία τῆς ἐπιτροπῆς, διότι τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ συνδέεται μὲ τὸ περὶ εἰσπράξεων· παρακαλῶ δὲ νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν ἡ τροπολογία εἰς τὴν βʹ ἀνάγνωσιν. (Γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ὡς καὶ τὰ ἑπόμενα εἰς ά συζήτησιν· ά.) Περὶ τροποποιήσεως διατάξεώ τινων τοῦ νόμου περὶ εἰσπράξεως τῶν δημοσίων ἐσόδων κτλ βʹ.) Περὶ παραχωρήσεως τῶν ἀδιαθέτων ἐθνικῶν γαιῶν διὰ δηλώσεως, καὶ περὶ ἐκποιήσεως τῶν ἐθνικῶν λειβαδίων· γʹ.) Περὶ παραχωρήσεως ἐθνικῶν οἰκοπέδων, γηπέδων καὶ κτιρίων. δʹ.) Περὶ πληρωμῆς ἐνοικίων καὶ μισθῶν διὰ τὰς ἱερατικὰς σχολάς· έ.) Περὶ τοῦ παρὰ τῷ ὑπουργείῳ τῶν Ἐξωτερικῶν καλλιγράφου, πρωτοκολλιστοῦ καὶ ἐμμίσθων ἀκολούθων· ϛʹ.) Περὶ ποιμνιοβοσκῆς ἐν Ἠλείᾳ κτλ· ζʹ.) Περὶ ἐπιβολῆς προσθέτου φόρου διὰ τὴν κατασκευὴν ὑδραγωγείου, πρὸς διοχέτευσιν ποσίμου ὕδατος ἐν τῷ δήμῳ Ἐράνης.)

§110ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ βουλευτὴς Τριφυλίας... ὑπέβαλε προσθήκην εἰς τὸν προγενέστερον νόμον περὶ ἀπαγορεύσεως τῆς βοσκῆς.

§111ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ νομοσχέδιον περὶ συμβιβαστικῆς λύσεως τῶν ἐκκρεμῶν διαφορῶν μεταξὺ τοῦ δημοσίου καὶ τῆς ἐγχωρίου διαχειρίσεως Κερκύρας.....

§112Λ. ΜΕΛΕΤΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ νομοσχέδιον περὶ ἐξαγωγῆς σταφιδοκάρπου.....

§113ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ περὶ ἀλεύρων, κύριε πρόεδρε.

§114ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ. Μίαν μικρὰν παρατήρησιν πρόκειται νὰ ὑποβάλω ἐπὶ νομοσχεδίου ἄρτι ψηφισθέντος. Ἐν Καρυστίᾳ ὑπάρχουσιν ἐκκλησιαστικαὶ γαῖαι διεσπαρμέναι ἐντὸς τῶν χωρίων· δυνάμει δὲ τῶν νόμων περὶ διανομῆς τῆς ἐθνικῆς γῆς, ἐγένοντο δηλώσεις ὑπὸ ἀπείρων προσώπων, ἀλλὰ δὲν δύνανται οἱ πάντες νὰ ἱκανοποιηθῶσι, καὶ ἐντεῦθεν ἐγεννήθη ἔρις διηνεκὴς μεταξὺ τῶν κατοίκων. Λοιπὸν νομίζω πρέπον νὰ τεθῇ διάταξις, καθ’ ἣν πᾶσαι αὐταὶ αἱ ἐκκλησιαστικαὶ γαῖαι, αἱ ὑπαγόμεναι εἰς τὴν διανομὴν, ἀνήκουσαι εἰς τὴν περιφέρειαν ὡρισμένων χωρίων, νὰ παραχωρῶνται εἰς τὴν ὁλομέλειαν τῶν κατοίκων, καὶ μεταξὺ τῶν ὕστερον οἱ κάτοικοι αὐτοῦ τοῦ χωρίου ἂς κάμνουν ὅ,τι θέλουν. Συνάμα δέ, ἐπειδὴ ἔχουν ἤδη δηλώσει τὰς γαίας αὐτὰς ἀπὸ πολλῶν ἐτῶν, νὰ ἐπιστραφῶσιν αἱ προκαταβολαὶ μετὰ τοῦ τόκου αὐτῶν ἀπὸ τῆς καταβολῆς, διότι εἶναι δίκαιον, ἀφοῦ ἀποβάλῃ τις ἓν δικαίωμα, τὸ ὁποῖον ἀπέκτησε δυνάμει τοῦ νόμου, νὰ λάβῃ ὅ,τι κατέβαλε μετὰ τῶν τόκων.

§115ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Παρακαλῶ τὸν κ. Παπαγεωργίου νὰ ὑποβάλῃ τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου, ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἔκαμε λόγον, διὰ νὰ δυνηθῇ τὴν τροποποίησιν ταύτην νὰ τὴν λάβῃ ὑπ’ ὄψιν της ἡ ἐπιτροπή, εἰς τὴν ὁποίαν, καθὼς ἐνθυμεῖσθε, παρεπέμφθη τὸ νομοσχέδιον. (Ὁ γραμματεὺς ἀναγινώσκει.) «Περὶ προσθέτου φόρου διὰ τὸν δῆμον Λετρίνων.....»

§116ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Δὲν ὑπάρχει ἀπαρτία.

§117Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ........

§118ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγένετο ἔνστασις περὶ μὴ ἀπαρτίας. Λύεται ἡ συνεδρίασις ὥρᾳ 6 μ.μ.