1880.12.16

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 48

τῆς 16 Δεκεμβρίου 1880.

Ὥρᾳ 9 π. μ.

Ἀπαρτίας γενομένης, ἀνεγνώσθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως καὶ ἐνεκρίθησαν.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ βουλευταὶ Ὀλυμπίας ὑποβάλλουσι πρότασιν νόμου περὶ τροπολογίας τοῦ ἄρθρου 3 τοῦ ΣΚΒʹ νόμου τῆς 22 Ἰουλίου 1855. Θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ.

§2ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΤΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ. Ὑποβάλλω νομοσχέδιον περὶ κυρώσεως τῆς ἐν Παρισίοις συνομολογηθείσης συμβάσεως περὶ προκαταβολῆς ἀπέναντι τοῦ δανείου τῶν 120,000,000 φράγκων.

§3ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. (Πρωθυπουργός). Παρακαλῶ νὰ προταχθῇ ἡ ἀνάγνωσις τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἀναβολῆς τῆς ἐκτελέσεως τοῦ περὶ Προξενικῶν ἀρχῶν νόμου.

§4ΚΟΤΤΑΡΗΣ. Μετὰ τὴν συζήτησιν τῆς συμβάσεως τῆς Τραπέζης, νὰ προταχθῇ τὸ περὶ ζωοκλοπῆς.

§5ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν.) Καταθέτω τὰ πρωτόκολλα τῶν ἐπιτροπῶν ἐπὶ τῆς παραλαβῆς τοῦ ὑλικοῦ, περὶ ὧν ἐγένετο χθὲς λόγος καὶ ἐξ ὧν ἀποδεικνύεται, ὅτι τὸ ὑλικὸν αὐτὸ δὲν ἐκηρύχθη ἄχρηστον, ἀλλ’ ὑλικὸν ἐπισκευάσιμον, καὶ κατὰ συνέπειαν ἡ δευτέρα ἐπιτροπὴ ἀπεδέχθη αὐτὸ δυνάμει τῆς ἐπισκευῆς, ἣν ἔκαμεν ὁ ἐργολάβος συμφώνως πρὸς τὰς ὑπὸ τῆς πρώτης ἐπιτροπῆς γενομένας παρατηρήσεις. Ὡς πρὸς τὴν ἐπερώτησιν δὲ τοῦ ἐντίμου βουλευτοῦ Ἀττικῆς, ὅτι τὸ ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν διώρισε πολλὰς ἐπιτροπάς, ὅπως παραδεχθῶσιν ὑλικόν, ὅπερ ἄλλαι ἐπιτροπαὶ εἶχον ἀποῤῥίψει, τοιοῦτό τι δὲν περιῆλθεν εἰς γνῶσίν μου ἐξ ὅσων ἠδυνήθην νὰ πληροφορηθῶ. Δὲν εἶναι ὅμως ἔλλειψις, ὡς ἠθέλησε νὰ παραστήσῃ ὁ κ. βουλευτής, ὅτι, ὡς πρὸς τὴν παραλαβὴν εἰδῶν ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ, ἐρεῶν καὶ ἄλλων, τὸ ὑπουργεῖον δὲν ἀφίνει τὴν ἐκλογὴν τῆς ἐπιτροπῆς εἰς τὸ Φρουραρχεῖον, ἀλλὰ διορίζει τὴν ἐπὶ τῆς παραλαβῆς ἐπιτροπὴν ἐξ ἐπαγγέλματος. Ὡς πρὸς δὲ τὰ ὑπὸ τοῦ βουλευτοῦ Ξηροχωρίου λεχθέντα, ὅτι καθ’ ἃς ἔχει θετικὰς πληροφορίας ὑπάλληλοι τοῦ Φρουραρχείου Ἀθηνῶν ἔδειξαν ἔλλειψιν περὶ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν καθηκόντων των, ἐξετάσας ἔμαθον γεγονός, λαβὸν χώραν πρὸ πολλοῦ, ὅτι ὑλικόν, ὅπερ ὑπῆρχεν ἐν ταῖς δημοσίαις ἀποθήκαις, δὲν ἐνεγράφη εἰς τὰ βιβλία· ἀλλ’ ἐκ τῶν σχετικῶν ἐγγράφων τοῦ Φρουραρχείου ἀποδεικνύεται, ὅτι τὸ ὑλικόν, καίτοι μὴ ἀναγραφὲν, διενεμήθη εἰς τὰ σώματα, ἐπὶ τῇ βάσει ἀποδείξεων, ἃς ἔστειλαν τὰ σώματα, καὶ αἵτινες εἶναι κατατεθειμέναι εἰς τὰ σχετικὰ ἔγγραφα τῆς ὑποθέσεως αὐτῆς. Ὥστε αἱ ὑπόνοιαι τοῦ κ. βουλευτοῦ Ξηροχωρίου δὲν εἶναι ἀκριβεῖς, διότι τὸ λάθος τοῦτο συνέβη μὲν, ἀλλ’ εἶναι ἐντελῶς τυπικόν. Καταθέτω τὰ πρωτόκολλα.

§6ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ἐζήτησα νὰ προσαχθῶσιν αἱ περὶ διορισμοῦ τῶν ἐπιτροπῶν αὐτῶν διαταγαί.

§7ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΤΩΝ ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΩΝ. Αἱ διαταγαὶ αὗται εἶναι εἰς τὰ πρωτόκολλα.

§8ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ὡς πρὸς τὴν δευτέραν ἐπερώτησιν, δὲν εἶναι ἐδῶ ὁ κ. Πετσάλης, ἀλλ’ ἐγὼ ἐνόησα, ὅτι εἶπεν, ὅτι ἐγένοντο αἱ πληρωμαὶ προκαταβολικῶς.

§9ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΤΩΝ ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΩΝ. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι τὰ πρακτικὰ δὲν εἶναι ἕτοιμα.

§10ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Τότε ἀπευθύνω ἐγὼ σήμερον τὴν ἐπερώτησιν αὐτήν, διότι ὑμεῖς ἐδώσατε τὴν πληροφορίαν, ὅτι εἰσήχθη ὑλικόν, ὅπερ δὲν ἐνεγράφη, ὁ δὲ κ. Πετσάλης εἶπεν, ὅτι ἐγένετο ἡ πληρωμὴ ὁλοκλήρου τοῦ ὑλικοῦ, πρὶν ἀκόμη ἐγκριθῇ. Ἐπ’ αὐτοῦ σᾶς παρακαλῶ ν’ ἀπαντήσητε.

§11ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΤΩΝ ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΩΝ. Θὰ λάβω πληροφορίας, καὶ θ’ ἀπαντήσω.

§12ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Παρατηρῶ, ὅτι ἐκ τῶν πρωτοκόλλων δὲν φαίνεται, ὅτι ἐν συνόλῳ ἐξητάσθη τὸ ὑλικὸν ὑπὸ τῶν ἀποῤῥιψασῶν αὐτὸ ἐπιτροπῶν· ἀπ’ ἐναντίας δὲ τὰ πρακτικὰ ἀποδεικνύουσιν, ὅτι τὰ εἴδη, ἐξετασθέντα λεπτομερῶς ὑπ’ αὐτῶν, εὑρέθησαν ἀτελῆ. Ἡ μὲν μία ἐπιτροπὴ λέγει.... (ἀναγινώσκει), ἡ δὲ ἄλλη..... (ἀναγινώσκει.) Ἄρα δὲν ἐγένετο ἐπιθεώρησις ἐν συνόλῳ, ὅπως εἶπεν ὁ κ. Ὑπουργός, ἀλλὰ λεπτομερὴς ἐξέτασις.

§13ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΤΩΝ ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΩΝ. Δὲν δύναμαι νὰ ἠξεύρω τὰς λεπτομερείας.

§14ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Εἴπετε χθές, ὅτι ἡ παράδοσις ἔγεινεν ἐν συνόλῳ· διὰ τοῦτο ὑπέβαλον τὴν παρατήρησιν ταύτην. (Γίνεται δεκτὸν εἰς ά ἀνάγνωσιν τὸ νομοσχέδιον περὶ ἀναβολῆς τῆς ἰσχύος τοῦ περὶ προξενικῶν ἀρχῶν νόμου· ἐπιψηφίζεται δὲ εἰς γʹ τὸ περὶ ἐπεκτάσεως τῆς ἰσχύος τοῦ νόμου περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 9 Ἀπριλίου 1880 Βασιλικοῦ Διατάγματος περὶ ἀναβολῆς κατατάξεως ἐν τῷ στρατῷ κτλ. καὶ ἐπὶ τῆς κατὰ θάλασσαν ἐπιστρατείας.)

§15ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ τυποκλοπίας δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις· ἑπομένως ἂς ἀναγνωσθῇ.

§16ΡΙΚΑΚΗΣ. Αὐτὸ εἶχεν ὑποβληθῆ καὶ εἰς τὴν προηγουμένην σύνοδον, καὶ δὲν εἶναι τόσῳ ἁπλοῦν, εἶναι σπουδαιότατον, καὶ διὰ τοῦτο πρέπει ἢ νὰ συζητηθῇ πράγματι, ἢ ν’ ἀναβληθῇ.

§17ΠΟΛΛΟΙ. Ν’ ἀναβληθῇ.

§18ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναβάλλεται.

§19Λ. ΜΕΛΕΤΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ περὶ οὗ πρόκειται νομοσχέδιον εἶναι ἀληθῶς σπουδαιότατον καὶ πληροῖ μίαν ἀνάγκην ἐπαισθητήν, καὶ ὡς τοιοῦτον συνομολογῶ, ὅτι πρέπει νὰ ψηφισθῇ, οὐχὶ ὅμως ἄνευ συζητήσεως, διότι, τὸ κατ’ ἐμέ, καίτοι παραδέχομαι τὴν ἀρχὴν αὐτοῦ, θεωρῶ ἀναγκαῖον νὰ συζητήσω τινὰς τῶν λεπτομερειῶν, ὅπως διαῤῥυθμισθῇ ἐπὶ τὸ βέλτιον. Ἤδη, ὅτε κατὰ τὴν τελευταίαν ἡμέραν τῆς παρελθούσης συνόδου ὁ σεβαστὸς φίλος μου καὶ συνάδελφος κ. Καλλιγᾶς ἐπέσπευδε τὴν ψήφισιν αὐτοῦ εἰς γʹ ἀνάγνωσιν, ὑπέβαλον αὐτῷ παρατηρήσεις τινὰς πρὸς συμπλήρωσιν τινῶν διατάξεων, καὶ τὰς παρατηρήσεις ταύτας ἔσπευσε νὰ παραδεχθῇ ἀλλὰ τότε ἡ Βουλὴ ἔσπευδε, διότι ἦν ἡ τελευταία ἡμέρα, ὡς εἴρηται. Ἀλλ’ ἐκτὸς τῶν τότε παρ’ ἐμοῦ ἀνακοινωθεισῶν τῷ κ. Καλλιγᾷ παρατηρήσεων, ἔχω καὶ ἄλλας τινὰς ἰδέας σήμερον, ἐὰν πρόκηται νὰ ψηφισθῇ εἰς γʹ ἀνάγνωσιν, νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλήν. Τὸ κατ’ ἐμέ, νομίζω, ὅτι τὸ νομοσχέδιον τοῦτο εἶναι σπουδαιότατον καὶ ὅτι πρέπει νὰ συζητηθῇ καὶ ψηφισθῇ ὅσον οἷόν τε τάχιον. Δὲν πρέπει μάλιστα, ἐὰν τυχὸν ἀναβληθῇ σήμερον ἡ συζήτησις, — διότι ἀκούω τινὰς τῶν συναδέλφων λαλοῦντας περὶ ἀναβολῆς, — ν’ ἀναβληθῇ ἐπ’ ἄπειρον ἡ συζήτησις αὐτοῦ. Ἐγὼ εἰμὶ ἕτοιμος καὶ σήμερον νὰ προβῶ εἰς τὴν συζήτησιν αὐτοῦ, ἐὰν ἡ Βουλὴ ἀποφασίσῃ νὰ συζητηθῇ, διότι, ἐπαναλαμβάνω, εἶμαι σύμφωνος πρὸς τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου, ἀλλ’ ἔχω νὰ ὑποβάλω τινὰς παρατηρήσεις ἐπὶ τῶν καθ’ ἕκαστα.

§20ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπειδὴ παρουσιάζεται ἀντίῤῥησις, ἡ Βουλὴ εἶπε ν’ ἀναβληθῇ. (Ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν εἰς ά ἀνάγνωσιν τὸ νομοσχέδιον περὶ κυρώσεως τῆς συμβάσεως πρὸς κατασκευὴν ἱπποσιδηροδρόμων.)

§21ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐξακολούθησις τῆς συζητήσεως ἐπὶ τῆς μετὰ τῆς Πιστωτικῆς Τραπέζης συμβάσεως.

§22ΡΙΚΑΚΗΣ. Πρῶτον, κύριοι, νομίζω ἀναγκαῖον νὰ εἴπω ὀλίγας λέξεις ὡς πρὸς τὴν παρατήρησιν τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ Ἀττικῆς περὶ τοῦ τρόπου, καθ’ ὃν ἡ προκειμένη σύμβασις ἐξητάσθη, καὶ λυποῦμαι, ὀφείλω νὰ τὸ ὁμολογήσω, ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ εἶχε τὴν ἀτυχίαν νὰ εὑρεθῇ ἀπέναντι τῆς γνώμης τοῦ κ. βουλευτοῦ Ἀττικῆς εἰς διάστασιν, καὶ μάλιστα εἰς ζητήματα, τὰ ὁποῖα ἀποβλέπουσι σπουδαῖα συμφέροντα, διότι αἱ συμβάσεις, τὰς ὁποίας ἡ ἐπιτροπὴ ἐξήτασε, θεωρῶ, ὅτι εἶναι τὰ σπουδαιότερα τῶν ἀντικειμένων, τὰ ὁποῖα μέχρι τοῦδε τῇ ὑπεβλήθησαν, καὶ ἡ ἐπιτροπὴ εἶχε τὴν ἀτυχίαν ὁμολογουμένως νὰ εὑρεθῇ πρὸς τὸν ἔντιμον βουλευτὴν εἰς διάστασιν καὶ εἰς τὴν μίαν σύμβασιν καὶ εἰς τὴν ἄλλην. Διεφώνησεν ἡ ἐπιτροπὴ καὶ εἰς τὴν σύμβασιν τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης καὶ εἰς τὴν τῆς Πιστωτικῆς, μὲ τὴν διαφοράν, ὅτι ὑπάρχουσιν ἀντίθετοι οἱ λόγοι τῆς διαφωνίας πρὸς τὴν μίαν ἀπὸ τοὺς λόγους τῆς διαφωνίας πρὸς τὴν ἑτέραν. Εἰς τὴν πρώτην ἐνόμισεν ὁ κ. βουλευτὴς Ἀττικῆς, ὅτι 120,000,000 χαρτονομίσματος, εἰσαγόμενα εἰς τὸν τόπον, δὲν βλάπτουσι· παρεδέχθη λοιπὸν τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν, ἐνῷ ἡ ἐπιτροπὴ εἶπεν, ὅτι τοῦτο βλάπτει. Εἰς δὲ τὴν σύμβασιν τῆς Πιστωτικῆς Τραπέζης ἡ πλειοψηφία τῆς ἐπιτροπῆς ἐθεώρησεν, ὅτι ἡ σύμβασις πρέπει νὰ ψηφισθῇ μετὰ τῆς τροπολογίας, ἣν ὑπέβαλεν, ὁ δὲ ἔντιμος βουλευτὴς Ἀττικῆς κατ’ ἀρχὴν ἐθεώρησεν, ὅτι 6,000,000 χαρτονομίσματος εἶναι καταστροφὴ διὰ τὴν Ἑπτάνησον. Βλέπετε λοιπὸν, ὅτι εἶναι μία ἀντίφασις ἰδεῶν, μὴ ὑπαγορευομένη ἀπὸ τοὺς αὐτοὺς λόγους καὶ ἀπὸ τὰς ἰδίας σκέψεις. Ἀλλὰ, κύριοι, ἀνεξαρτήτως τούτου, τὸ ὁποῖον βεβαίως δὲν δύναται νὰ ἔχῃ οὐδεμίαν ἐπιῤῥοὴν, διότι ἕκαστος εἶναι κύριος τῶν ἰδεῶν του, δυστυχῶς ἐξετέθησαν τὰ κατὰ τὴν συζήτησιν τῆς προκειμένης συμβάσεως ἐν τῇ ἐπιτροπῇ μὲ τρόπον οὐχὶ ἀκριβῆ, καὶ ἐνθυμεῖσθε, ὅτι χθὲς ἐπεκαλέσθην τὴν γνώμην τῶν ἐντίμων μελῶν τῆς ἐπιτροπῆς, ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ συνῆλθεν ἐνταῦθα καὶ ὅτι ἐγὼ εἶχον τὴν τιμὴν νὰ κάμω τὴν εἰσήγησιν τῆς συμβάσεως. Τὸ πρῶτον ζήτημα, ὅπερ ἐξητάσαμεν, ἦτο τὸ ζήτημα τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, ἡ δὲ πλειοψηφία ἐθεώρησεν, ὅτι ἡ Τράπεζα δὲν δύναται νὰ συζηθῇ ἄνευ ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, ἀφοῦ τὸ δικαίωμα τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας ἐχορηγήθη εἰς τὴν Ἰονικὴν Τράπεζαν. Τὸ δεύτερον ζήτημα ἦτο τὸ τοῦ χορηγουμένου δανείου, περὶ οὗ ἐγένετο τοσοῦτος λόγος ὑπὸ τοῦ ἐντίμου βουλευτοῦ Ἀττικῆς, ὅστις ἐθεώρησεν ἀπολύτως τὴν σύμβασιν ἀπαράδεκτον, μὴ συμφωνήσας μὲ τὴν ἀρχὴν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας καὶ ἐπιφυλαχθεὶς νὰ συντάξῃ ἰδίαν ἔκθεσιν, ἣν καὶ συνέταξεν· ἐγὼ δὲ τῷ ἔδωκα τὴν ἰδικήν μου ἔκθεσιν, ἣν συνέῤῥαψε μὲ τὴν ἰδικήν του, ὥστε δὲν εἶναι ἀκριβὲς, ὅτι δὲν εἶδε τὴν ἔκθεσίν μου, διότι ἐδόθησαν καὶ αἱ δύο συῤῥαμμέναι ὁμοῦ. Ὅλα αὐτὰ ὁμολογῶ, ὅτι δὲν εἶναι ἄξια τῆς ἰδιαιτέρας ἀπασχολήσεως τῆς Βουλῆς· ἀλλὰ δυστυχῶς, ἀφοῦ ἤλθομεν εἰς ἀντίφασιν μὲ τὸν κ. Καλλιγᾶν, εἶχον καθῆκον νὰ εἴπω δύο λέξεις, ὅπως ἀποδείξω, ὅτι ἡ μνήμη δὲν τὸν ὑπεβοήθησεν εἰς τὴν ἀκριβῆ ἔκθεσιν τῶν γεγονότων, τὴν ὁποίαν ἔκαμεν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου. Ἡ ἐπιτροπὴ ἔλαβε τὴν ἑξῆς βάσιν· Ἡ Πιστωτικὴ Τράπεζα συμφέρει νὰ συστηθῇ εἰς τὴν Ἑπτάνησον ἢ ὄχι; καὶ ὅτι συμφέρει νὰ συστηθῇ, τὸ ἀνεγνώρισεν ὁλόκληρος ἡ ἐπιτροπή. Μολονότι οὐδεὶς ἑπτανήσιος εἶχε μέρος, ἐκτὸς τοῦ κ. Βαλαωρίτου, ὅστις δὲν παρευρέθη, μ’ ὅλα ταῦτα ἐλάβομεν ὑπ’ ὄψιν τὴν συζήτησιν τὴν γενομένην κατὰ τὴν παρελθοῦσαν σύνοδον, τὸ ὁμόθυμον τῶν κ. κ. βουλευτῶν τῆς Ἑπτανήσου, οἱ ὁποῖοι συνετέλεσαν εἰς τὴν ὑποστήριξιν τῆς συμβάσεως αὐτῆς· εἴχομεν ὑπ’ ὄψιν, ὅτι ὄχι μόνον ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις, ἀλλὰ καὶ ἡ προκάτοχος ἐθεώρησαν, ὅτι ἡ σύμβασις ἐκείνη περὶ συστάσεως τραπέζης ἐν Ἑπταννήσῳ, ἦτον ἐκπλήρωσις τοπικῆς ἀνάγκης. Ἀπέναντι λοιπὸν ἑνὸς τετελεσμένου γεγονότος, ἡμεῖς καθῆκον ἐνομίσαμεν ν’ ἀναγνωρίσωμεν τὴν ἀνάγκην, τῆς συστάσεως τῆς Τραπέζης αὐτῆς ἐν Ἑπτανήσῳ. Ἀλλ’ ἐγείρεται τὸ δεύτερον ζήτημα· ἡ σύστασις τῆς Τραπέζης δύναται νὰ ἦναι λυσιτελής, ἐὰν ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία τῶν 6,000,000 θὰ ἔχῃ τοιαῦτα ἀποτελέσματα, ὥστε νὰ ματαιώσῃ ἐντελῶς τὴν προσδοκωμένην ἐκ τῆς συστάσεως τῆς τραπέζης ταύτης ὠφέλειαν. Αὐτὸ ἦτο ζήτημα, τὸ ὁποῖον ὤφειλεν ἡ ἐπιτροπὴ νὰ ἐξετάσῃ καὶ τὸ ὁποῖον πρόκειται νὰ λύσῃ ἡ Βουλή. Καὶ ἐγὼ ἤθελον συμφωνήσει, ὅτι ἡ Τράπεζα δὲν ἔπρεπε νὰ συστηθῇ, ἐὰν ἐπέκειτο κίνδυνος ἐκ τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας τῶν 6,000,000· ἀλλ’ ἐὰν διὰ τῆς εἰσαγωγῆς τοῦ χαρτονομίσματος τούτου δὲν παραβλάπτεται ἡ πίστις τῆς τραπέζης, δὲν κινδυνεύουσι τὰ ἰδιωτικὰ συμφέροντα καὶ ἡ πίστις τοῦ τόπου, τότε νομίζω, ὅτι ἡ κυκλοφορία τῶν 6,000,000 τοῦ χαρτονομίσματος, ὄχι μόνον δὲν δύναται νὰ βλάψῃ, ἀλλὰ θέλει διευκολύνει τὰς συναλλαγὰς καὶ θέλει ὠφελήσει τὸν τόπον. Τὸ ζήτημα, ἐὰν ἡ κυκλοφορία τοῦ χαρτονομίσματος ἦναι ὠφέλιμος ἢ ὄχι, δὲν ἐξαρτᾶται οὔτε ἐκ τοῦ μεγάλου ἢ μικροῦ ποσοῦ, οὔτε ἐκ τῶν ἀναγκῶν, τὰς ὁποίας ὁ τόπος δύναται νὰ ἔχῃ, ἀλλὰ κανονίζεται ἰδίως ὡς ἐκ τῶν μέσων καὶ τῶν ἐγγυήσεων, τὰς ὁποίας ἡ τράπεζα παρέχει ἀπέναντι τοῦ χαρτονομίσματος αὐτοῦ· ὅσον αἱ ἐγγυήσεις εἰσὶ μεγαλείτεραι, τοσοῦτον ἡ πίστις τοῦ καταστήματος εἶναι στερεωτέρα· ὅσον τὸ ἐκδιδόμενον τοῦτο χαρτονόμισμα δύναται νὰ παρακολουθῇ καὶ συνοδεύῃ ἡ πίστις, τὴν ὁποίαν ἔχει τὸ κατάστημα, τοσοῦτον εὐκολώτερον καὶ ἀκινδυνωδέστερον δύναται νὰ κυκλοφορῇ. Καὶ ἀνατρέξατε, κύριοι, εἰς τὰς ἐμπορικὰς ἀγοράς, ὅπου πολλοὶ τραπεζῖται ἰδιῶται δὲν ἔχουσι τὸ δικαίωμα τοῦ ἐκδίδειν χαρτονόμισμα, καὶ μ’ ὅλα ταῦτα, χάριν εὐκολίας ἐκδίδουσι πρόχειρα τοιαῦτα, ἅτινα κυκλοφοροῦσιν εἰς τὰς ἀγορὰς ἀντὶ μετρητῶν χρημάτων. Ἡ πίστις λοιπὸν, ἥτις συνοδεύει τὸ χαρτονόμισμα, δίδει εἰς αὐτὸ ἀξίαν μεταλλικοῦ ὥστε δὲν εἶναι τὸ ποσὸν τῶν 6,000,000, ὅπερ θὰ ἐλαττώσῃ τὴν πίστιν τῆς Τραπέζης. Πρέπει νὰ ἐξετάσωμεν ἂν ἡ Τράπεζα ἔχῃ τὰ μέσα, ἐὰν παρέχῃ τὰς ἀπαιτουμένας ἐγγυήσεις ἀπέναντι τοῦ χαρτονομίσματος, καὶ συγχρόνως νὰ ἐξετάσωμεν τὸν τρόπον, δι’ οὗ θὰ θέσῃ εἰς κυκλοφορίαν τὸ χαρτονόμισμα, ὥστε, καί τοι ὑπαρχούσης ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, νὰ μὴ πιέζηται ὁ λαμβάνων τὸ χαρτονόμισμα, χωρὶς νὰ ἔχῃ ἐμπιστοσύνην εἰς αὐτό. Καὶ διὰ νὰ ἀναγνωρισθῇ, κύριοι, ἐὰν παρέχωνται αἱ τοιαῦται ἐγγυήσεις, πρέπει ν’ ἀνατρέξωμεν εἰς τὰς διατάξεις τῆς συμβάσεως. Πρῶτον, κύριοι, ἐρωτῶ, ἀφ’ οὗ εἰς τὴν Ἑπτάνησον ὑπάρχει Τράπεζα, ἔχουσα τὸ δικαίωμα τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, ἠδύνατο νὰ γεννηθῇ ζήτημα ἐὰν δύναται νὰ συστηθῇ ἑτέρα τράπεζα, μὴ ἔχουσα τὸ αὐτὸ δικαίωμα; Εἶνε ἀδύνατον τοῦτο, διὰ τὸν ἁπλούστατον λόγον, ὅτι θὰ δανείζῃ διὰ μεταλλικοῦ, καὶ θὰ πληρόνεται διὰ τοῦ χαρτονομίσματος τῆς ἄλλης Τραπέζης. Ἀφοῦ ἔχει τὸ δικαίωμα ἡ Ἰονικὴ Τράπεζα νὰ ἔχῃ ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν, ὁ δανειζόμενος παρὰ τῆς Πιστωτικῆς χιλίας δραχμάς, θέλει πληρώσει τὸ χρέος του πρὸς αὐτὴν μὲ χαρτονόμισμα τῆς Ἰονικῆς, καὶ οὕτως ἡ ἄλλη Τράπεζα ἤθελε δέχεσθαι ἀναγκαστικῶς τὸ χαρτονόμισμα τῆς Ἰονικῆς τραπέζης, τοιαύτην δὲ ἀρχὴν οὐδεὶς δύναται νὰ παραδεχθῇ, οὔτε νὰ συμβουλεύσῃ. Ἅμα λοιπὸν ἡ ἀνάγκη τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας ἀνεγνωρίσθη ἐν τῇ Ἑπτανήσῳ, ἀδύνατον εἶναι νὰ συστηθῇ νέα Τράπεζα, ἄνευ ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας.

§23ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Περιπίπτετε εἰς ἀντίφασιν, ἀφοῦ ἔχει πίστιν νὰ κυκλοφορῇ τὸ χαρτί της.

§24ΡΙΚΑΚΗΣ. Θὰ κυκλοφορῇ τὸ χαρτί της, ἀλλὰ θὰ ἦναι ὑποχρεωμένη νὰ τὸ ἐξαργυρώνῃ.

§25ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Θὰ τὸ ἐξαργυρώνῃ μὲ τὰ γραμμάτια τῆς Ἰονικῆς Τραπέζης.

§26ΡΙΚΑΚΗΣ. Δὲν πιστεύω, ὅτι δύνασθε νὰ ὑποστηρίξητε σπουδαίως αὐτὴν τὴν θεωρίαν, ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ Τράπεζα ἄνευ ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας ἐκεῖ, ὅπου ὑπάρχει ἄλλη τράπεζα μὲ τὸ προνόμιον τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας. Εὑρισκόμεθα ἀπέναντι τῆς ἀνάγκης αὐτῆς, τὴν ὁποίαν ὀφείλομεν νὰ ἀναγνωρίσωμεν καὶ ἐπὶ τοῦ προκειμένου, ὅπως τὴν ἀνεγνωρίσαμεν προχθὲς κατὰ τὴν συζήτησιν τῆς συμβάσεως τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης. Ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία εἶναι κακὸν, τὸ ὁποῖον ἐπανειλημμένως ἀπὸ τοῦ βήματος οἱ πλεῖστοι σχεδὸν κατεδικάσαμεν, ἀλλ’ εἶνε ἀναγκαῖον κακὸν ὅπως μᾶς παρεστάθη καὶ ὅπως τὸ παραδέχθημεν, ἀφ’ οὗ εἰς τὰς περιστάσεις, εἰς τὰς ὁποίας εὑρισκόμεθα, ἔχομεν ἀνάγκην χρημάτων καὶ πρέπει νὰ προστρέξωμεν εἰς τὰς τραπέζας αὐτάς. Δὲν δύναται λοιπὸν νὰ γείνῃ κατ’ ἀρχὴν δεκτὴ ἡ προτεινομένη σύμβασις, ἄνευ τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας. — Τούτου δεδομένου, πρέπει νὰ ἴδωμεν ἂν ὁ τρόπος, τὸν ὁποῖον ἡ σύμβασις προσδιορίζει, ἦναι τοιοῦτος, ὥστε νὰ παρέχῃ ὅλας τὰς δυνατὰς ἐγγυήσεις. Παρετηρήσατε, ὅτι ἡ σύμβασις αὕτη ἔχει διατάξεις ἐντελῶς ἀντιθέτους εἰς τὰς διατάξεις τῶν ἄλλων τραπεζῶν ἐν ᾧ δύναται ἡ ἐθνικὴ νὰ ἐκδίδῃ χαρτονόμισμα ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, χωρὶς νὰ τηρῇ ἀναλογίαν πρὸς τὸ ἀρχικὸν μετοχικὸν κεφάλαιόν της, εἰς τὴν πιστωτικὴν τράπεζαν ἐτηρήθη ἀκριβῶς ὁ κανὼν οὗτος· οὐ μόνον τὸ χαρτονόμισμα, ὅπερ θὰ ἐκδίδῃ, θὰ ἦναι ἴσον πρὸς τὸ μεταλλικὸν, ὅπερ θὰ ἔχῃ, ἀλλὰ κατὰ τὸ ἥμισυ ὀλιγώτερον, ἐνῷ ἀντιθέτως τὸ χαρτονόμισμα τῆς ἐθνικῆς τραπέζης εἶναι πολλαπλάσιον τοῦ μετοχικοῦ κεφαλαίου, ὅπερ ἔχει. Ἡ πρώτη βάσις λοιπὸν εἶναι ἐντελῶς ἀντίθετος πρὸς τὴν βάσιν τῶν ἄλλων τραπεζῶν, καὶ ἀνταποκρίνεται εἰς τὸ συμφέρον τῆς δημοσίας πίστεως· δὲν δύναται νὰ ἐκδώσῃ χαρτονόμισμα, εἰμὴ ἀφοῦ καταθέσῃ 2,000,000 εἰς μεταλλικὸν καὶ διαθέσῃ αὐτὸ ἐν τῷ τόπῳ. Δύνασθε νὰ θεωρήσητε τοῦτο, ὅτι θὰ διαταράξῃ τὰς συναλλαγὰς τῆς ἀγορᾶς ἐκείνης, καὶ ὅτι θὰ ἐλαττώσῃ τὴν πίστιν;

§27ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Ποῦ εὑρίσκετε, ὅτι ἡ τράπεζα ὑποχρεοῦται νὰ θέσῃ προηγουμένως εἰς κυκλοφορίαν 2,000,000, καὶ κατόπιν τὸ χαρτονόμισμα;

§28ΡΙΚΑΚΗΣ. Ἰδού....(Ἀναγινώσκει.) Ἄρθρον 4 τῆς συμβάσεως....«μετὰ τὴν διάθεσιν κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ νόμου,» ὁ δὲ νόμος ἐκεῖνος ὁρίζει....

§29ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Δίδουσα τὸ μεταλλικόν της ὅμως, δύναται νὰ ἀγοράσῃ καὶ χαρτὶ τῆς Ἰονικῆς Τραπέζης ὑποτετιμημένον, καὶ νὰ τὸ δώσῃ.

§30ΡΙΚΑΚΗΣ. Πῶς θ’ ἀγοράσῃ χαρτονόμισμα, ἀφοῦ θὰ θέσῃ εἰς κυκλοφορίαν τὸ μεταλλικόν της; Τὸ ζήτημα εἶναι ἂν τὸ μεταλλικὸν θὰ κυκλοφορήσῃ εἰς τὸν τόπον καὶ δὲν θὰ μένῃ εἰς τὰ κιβώτια τῆς Τραπέζης. Ἐγὼ λοιπὸν, ἑρμηνεύων τὴν σύμβασιν, εὑρίσκω, ὅτι τὸ μεταλλικὸν θὰ ἐξέλθῃ.

§31ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Νομίζετε, ὅτι δὲν δύναται νὰ δανεισθῇ συνάλλαγμα, καὶ ἀντὶ τοῦ συναλλάγματος νὰ λάβῃ χαρτί, καὶ οὕτω νὰ μὴ θέσῃ λεπτὸν εἰς κυκλοφορίαν;

§32ΡΙΚΑΚΗΣ. Ἐγὼ ἐξετάζω τὴν σύμβασιν, ὡς τὴν βλέπω. Ἐὰν θέλητε σεῖς πλειοτέρας ἐξηγήσεις, δύνασθε νὰ ἀποταθῆτε εἰς τὴν Κυβέρνησιν.

§33ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Ἀπετάθην πρὸς ὑμᾶς, διότι ἐξηγεῖτε τοιουτοτρόπως τὴν σύμβασιν, καὶ θέλω νὰ μάθω ποῦ στηρίζετε τὴν ἰδέαν αὐτήν.

§34ΡΙΚΑΚΗΣ. Ἐγὼ, ἀναγινώσκων τὴν σύμβασιν, οὕτω τὴν ἑρμηνεύω· τώρα, ἂν χρειάζησθε περισσοτέρας ἐξηγήσεις, αὐτὸ εἶναι ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἐγὼ δὲν θὰ τὸ λύσω, ἀλλ’ οἱ ὑπουργοί. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι τὰ 5,000,000 τῆς πρώτης συμβάσεως περιωρίσθησαν εἰς 2,000,000, ἀλλὰ τοῦτο δὲν βλάπτει παντελῶς τὴν ἐγγύησιν τῆς ἐκδόσεως τοῦ χαρτονομίσματος, διότι, ἐὰν περιορίσητε τὰ 5,000,000 εἰς 2,000,000, θὰ περιορισθῇ καὶ τὸ ποσὸν τοῦ χαρτονομίσματος· ἄλλως δὲ τοῦτο προῆλθεν ἐκ τῆς ἄλλης ὑποχρεώσεως, τοῦ νὰ δώσῃ εἰς τὴν Κυβέρνησιν δάνειον 5,000,000, καὶ εἶναι πολὺ φυσικὸν νὰ δώσῃ μόνον 2,000,000, διότι δὲν εἶναι ὑποχρεωμένη νὰ ἀντικαταστήσῃ ὅσα θὰ δανείσῃ εἰς τὴν Κυβέρνησιν. Παρετηρήθη, ὅτι ἡ τελευταία παράγραφος τοῦ ἄρθρου 3 ἐλαττόνει μίαν ἐγγύησιν, τὴν ὁποίαν εἶχεν ἡ προηγουμένη σύμβασις. Νομίζω, ὅτι τοῦτο εἶναι πλάνη, διότι ἡ 2 § τοῦ ἄρθρου 3 δὲν ὁρίζει, εἰμὴ ὅτι, ἐν περιπτώσει, καθ’ ἣν δὲν πληρωθῇ καὶ ἡ βʹ. δόσις τοῦ μετοχικοῦ κεφαλαίου, καταπίπτει ἡ ἐγγύησις ὑπὲρ τοῦ δημοσίου· δὲν λέγει δὲ, ὅτι μετὰ τὴν χορήγησιν τῶν 4,000,000 ἀναλαμβάνει τὴν ἐγγύησιν ἡ Τράπεζα, ἀλλ’ ὅτι, ἂν δὲν καταθέσῃ τὰ 4,000,000, καταπίπτει ἡ ἐγγύησις ὑπὲρ τοῦ Δημοσίου, χωρὶς νὰ ἦναι ὑποχρεωμένον τὸ Δημόσιον νὰ περιμένῃ τὴν γʹ ἢ δʹ δόσιν. Τί λέγει τὸ ἄρθρον; «Συνεπείᾳ τούτων, ἡ κατὰ τὸ ἄρθρον 31 τῆς ἀπὸ 11 Μαρτίου ε. ε. συμβάσεως κατατεθεῖσα ὑπὸ τῆς Γεν. Πιστωτικῆς Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος εἰς τὸ Κεντρικὸν ταμεῖον ἐγγύησις, ἐκ δραχ. πεντακοσίων χιλιάδων, θέλει καταπέσει πρὸς ὄφελος τοῦ δημοσίου, ἐὰν ἐντὸς δύο ἐτῶν ἀπὸ τῆς δημοσιεύσεως τοῦ κυροῦντος τὴν παροῦσαν σύμβασιν νόμου δὲν καταβληθῶσι τέσσαρα ἑκατομμύρια.» Ἐρωτῶ, ὑπάρχει διάταξις, ἡ ὁποία λέγει, ὅτι, ἅμα καταθέσῃ τὰ 4,000,000, ἀναλαμβάνει τὴν ἐγγύησιν ἡ Τράπεζα; Τὸ ἐναντίον λέγει, ὅτι τὸ Δημόσιον δὲν περιμένει νὰ παρέλθῃ ὁλόκληρος ἡ προθεσμία τῶν δόσεων, ἀλλὰ καταπίπτει ἡ ἐγγύησις ὑπὲρ αὐτοῦ μετὰ τὰ δύο ἔτη. Αὐτὴν λοιπὸν τὴν σύμβασιν, ἡ ὁποία εἶναι ὑπὲρ τοῦ Δημοσίου, σχετικῶς πρὸς τὴν ἄλλην σύμβασιν, ἑρμηνεύετε κατὰ τοῦ Δημοσίου.

§35Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Παρατηρῶ, ὅτι δίδετε ἄλλην ἔννοιαν ἐκείνης, ἥτις προκύπτει ἐκ τῆς ἀναγνώσεως τῆς συμβάσεως. Ἐὰν καὶ ἡ Πιστωτικὴ Τράπεζα καὶ ἡ Κυβέρνησις ἔχωσι τὴν ἰδέαν, ἣν ὑποστηρίζετε, ἠμπορεῖ ἄλλως νὰ συνταχθῇ ἡ βʹ παράγραφος, διότι ὅπως εἶναι συντεταγμένη, ἡμεῖς τοὐλάχιστον, οἱ πλέον ἁπλούστεροι, ἐννοοῦμεν, ὅτι ἅμα ἡ Πιστωτικὴ Τράπεζα καταθέσῃ τὰ 4,000,000, λαμβάνει ὀπίσω τὰς 500,000, καὶ ἂν δὲν καταθέσῃ ἀκόμη καὶ ἄλλα δύο καὶ ἄλλα τέσσαρα ἑκατομμύρια, διὰ τὰ ὁποῖα εἶναι ὑποχρεωμένη, δὲν ἐπιβάλλεται οὐδεμία ποινικὴ ῥήτρα. Αὐτὴν τὴν ἔννοιαν ἔχει τὸ ἄρθρον, ὅπως τὸ ἐννοοῦμεν ἡμεῖς, σεῖς δὲ δίδετε διάφορον ἑρμηνείαν, καὶ διὰ τοῦτο σᾶς παρακαλῶ νὰ μᾶς τὸ ἐξηγήσητε.

§36ΡΙΚΑΚΗΣ. Εὐτυχῶς ἡ σύμβασις εἶναι γεγραμμένη ἑλληνιστί, σᾶς παρακαλῶ δὲ ν’ ἀναγνώσητε τὴν παράγραφον, ἥτις λέγει, ὅτι ἐπιτρέπεται εἰς τὴν Τράπεζαν νὰ ἀναλάβῃ τὴν ἐγγύησιν.

§37Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἰδοὺ τί λέγει ὁλόκληρον τὸ ἄρθρον. (Ἀναγινώσκει.) Περὶ δὲ τῶν ἄλλων 6,000,000, τὰ ὁποῖα εἶναι ὑποχρεωμένη νὰ καταθέσῃ εἰς ὡρισμένας προθεσμίας ἡ Τράπεζα, δὲν ὑπάρχει οὐδεμία ἐγγύησις.

§38ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Μόνον διὰ τὰ 4,000,000 δίδεται ἐγγύησις.

§39ΡΙΚΑΚΗΣ. Διὰ τὴν ἐκπλήρωσιν ὅλων τῶν ὑποχρεώσεών της ἡ Πιστωτικὴ Τράπεζα ὀφείλει νὰ καταθέσῃ 500,000 δραχμάς, αἱ δὲ ὑποχρεώσεις της εἶναι νὰ καταθέσῃ 10,000,000, καὶ διὰ τὰ 10,000,000 τῇ ζητεῖτε ἐγγύησιν 500,000.

§40ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Μόνον διὰ τὰ 4,000,000.

§41ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Διὰ τὰ 4,000,000.

§42ΡΙΚΑΚΗΣ. Λοιπὸν ἡ παροῦσα σύμβασις λέγει, ὅτι, ἀντὶ νὰ παρέλθῃ ἡ προθεσμία ὅλων τῶν δόσεων, ὅπως καταπέσῃ ἡ ἐγγύησις, ἐὰν δὲν καταθέσῃ τὰ 4,000,000, λαμβάνει τὸ δημόσιον ἀπὸ τοῦ δευτέρου ἔτους ὁλόκληρον τὴν ἐγγύησιν, ἥτις κατεβλήθη διὰ τὰ 10,000,000.

§43ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Σεῖς ἰσχυρίζεσθε, ὅτι ἡ Πιστωτικὴ Τράπεζα καταθέτει τὰς 500,000 δραχμὰς ὡς ἐγγύησιν πρὸς ἐκπλήρωσιν τῶν ὑποχρεώσεών της ὡς πρὸς τὰ 10,000,000. Ἔρχεται σήμερον δευτέρα σύμβασις, ἐν ᾗ ὑπάρχει ὅρος, ἐξ οὗ ἐξάγεται, ὅτι ἡ κατάπτωσις τῆς ἐγγυήσεως ἐπέρχεται τότε μόνον, ὅταν δὲν κατατεθῶσιν ἐγκαίρως τὰ 4,000, 000· ἄρα, ἀφοῦ διὰ δευτέρας συμβάσεως προσδιορίζεται πότε θὰ ἐκπέσῃ τῆς ἐγγυήσεως ἡ Τράπεζα, ἕπεται, ὅτι κατὰ τὰ λοιπὰ ἡ σύμβασις ἐκείνη πλέον δὲν ὑφίσταται· διότι, ἂν διὰ τῆς δευτέρας συμβάσεως ἐπρόκειτο νὰ μείνῃ ἡ αὐτὴ ὑποχρέωσις, τότε δὲν ἔπρεπε νὰ περιορισθῇ ἐντὸς τῶν 4,000,000, ἀλλ’ ἔπρεπεν ἢ ν’ ἀφήσῃ τὸ πρᾶγμα, ἢ νὰ συνομολογήσῃ γενικὴν ῥήτραν, ὅτι, ἐν ᾗ περιπτώσει δὲν ἐκπληρώσῃ ἐμπροθέσμως τὰς ὑποχρεώσεις της ἡ Πιστωτικὴ Τράπεζα, τότε νὰ καταπέσῃ ἡ ἐγγύησις. Οὕτω θὰ ἦτο βέβαιον τὸ ἀποτέλεσμα, τὸ ὁποῖον σεῖς βλέπετε εἰς τὴν ἀνάγνωσιν τῆς προηγουμένης συμβάσεως, σήμερον δὲ περιορίζεται ἡ κατάπτωσις τῆς ἐγγυήσεως μόνον εἰς τὴν πρώτην περίπτωσιν, τὴν ὁποίαν ἀναφέρει.

§44ΡΙΚΑΚΗΣ. Ἐγὼ σᾶς εἶπον, ὅτι τὸ ἄρθρον τὸ τροποποιοῦν τὸ ἄρθρον τῆς παλαιᾶς συμβάσεως δὲν εἶναι πρὸς ὄφελος τῆς Τραπέζης καὶ πρὸς βλάβην τοῦ δημοσίου· σᾶς εἶπον, ὅτι τὰ κεφάλαια κατατίθενται κατὰ τὸν τρόπον τῆς πρώτης συμβάσεως, δὲν ἠλαττώθησαν δὲ αἱ ἐγγυήσεις, αἱ ὁποῖαι παρέχονται διὰ τῆς πρώτης συμβάσεως. Ἡ Πιστωτικὴ δικαιοῦται ν’ ἀναλάβῃ τὴν ἐγγύησιν μόνον εἰς τὰς περιπτώσεις ἐκείνας, τὰς ὁποίας ἡ πρώτη σύμβασις δέχεται.

§45ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ὄχι Παρατηρήσατε, ὅτι οὔτε ὁ κ. Κουμουνδοῦρος εἶναι μὲ τὴν γνώμην σας.

§46Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Καὶ ὁ κ. Καλλιγᾶς δὲν ἔμαθεν ἀκόμη τί λέγει ἡ σύμβασις.

§47ΡΙΚΑΚΗΣ. Ἡ σύμβασις ὄχι μόνον δὲν ἠλάττωσε τὰς ἐγγυήσεις, τὰς ὁποίας ἐδικαιούμεθα ν’ ἀπαιτήσωμεν ἀπὸ τὴν Τράπεζαν, ἀλλ’ ἀπεναντίας ἐβελτίωσε τὰς ἐγγυήσεις. Ὁ κ. Βαλσαμάκης ἐπροκάλεσε τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς εἰς τὰ ἄρθρα 11, 12 καὶ 13, καὶ ἐθεώρησεν, ὅτι διὰ τοῦ δικαιώματος, τὸ ὁποῖον δίδεται δι’ αὐτῶν εἰς τὴν Πιστωτικὴν Τράπεζαν, τοῦ ν’ αὐξάνῃ τὰ κεφάλαιά της, δανειζομένη δι’ ἐκδόσεως ὁμολογιῶν κτηματικῶν, ὅτι τὸ σύστημα αὐτὸ θὰ ἦναι ἐπιβλαβὲς εἰς τὸ κοινόν. Πρῶτον, κύριοι, τοῦτο στηρίζεται εἰς ἓν προηγούμενον· ἄλλος νόμος περὶ ἄλλης Τραπέζης, νομίζων, ὅτι εὐεργετεῖ καὶ ὑπηρετεῖ τὰ συμφέροντα τοῦ τόπου, πρὸ χρόνων τινῶν ἔδωκε τὸ δικαίωμα εἰς τὴν Τράπεζαν ἐκείνην τοῦ ν’ αὐξάνῃ τὰ κεφάλαιά της δι’ ἐκδόσεως τοιούτων ὁμολογιῶν. Ἐκεῖνο τὸ δικαίωμα ἐθεωρήθη εὐεργετικὸν διὰ τὸν τόπον, καὶ ἐθεωρήθη εὐεργετικόν, διότι ἐλέγετο τότε, ὅτι, ἅμα ἡ Τράπεζα δυνηθῇ ν’ αὐξήσῃ τὰ κεφάλαιά της διὰ μικροῦ τόκου, παραδεχομένη τὸ σύστημα τοῦ λαχείου, θὰ ἐλαττώσῃ τὸν τόκον τῶν δανείων της, καὶ βεβαίως αὐτῆς τῆς ἰδέας εἶναι ὁ κ. Καλλιγᾶς. Αὐτὸς ἦτον ὁ κύριος λόγος, ὁ ὁποῖος ὑπεστήριξε τότε τὸ προνόμιον τοῦτο, αὐτὸς ἦτον ὁ λόγος, διὰ τὸν ὁποῖον ἐθεωρήθη ὁ νόμος ἐκεῖνος οὐχὶ πλέον ὑπὲρ τῆς Τραπέζης, ἀλλ’ ὑπὲρ τῆς κοινωνίας· ἡ δὲ Τράπεζα προσέφερε ses bons offices, τὰς καλὰς αὐτῆς ὑπηρεσίας, διὰ νὰ ὑπηρετήσῃ τὸ συμφέρον τοῦ τόπου. Τώρα ὑπάρχουσι λόγοι, διὰ τοὺς ὁποίους δυνάμεθα νὰ προβλέψωμεν, ὅτι θὰ ἦναι καταστρεπτικὸν ἐν τῇ Ἑπτανήσῳ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐφηρμόσθη ἐνταῦθα; Ἂν ὑπάρχωσι λόγοι, ὄχι μόνον πρέπει νὰ ἐξηγηθῶσιν, ἀλλὰ πρέπει νὰ παραδεχθῶμεν τότε, ὅτι ἐγένετο ἓν μέγα ἄτοπον εἰς τὴν λοιπὴν Ἑλλάδα, ὅτι κακῶς ἐδόθη ἓν τοιοῦτον δικαίωμα εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν, ὅπερ καὶ ἐπραγματοποιήθη. Ἐνθυμεῖσθε τί σᾶς ἔλεγεν ὁ ἀρχηγὸς τῆς ἀντιπολιτεύσεως, ὅτι διὰ τοῦ δανείου αὐτοῦ εἰσῆλθον χρήματα εἰς τὸν τόπον, ὅτι τὸ σύστημα τοῦ λαχείου εἶναι παρεδεδεγμένον εἰς ὅλους τοὺς ἀνεπτυγμένους λαούς, εἰς ὅλα τὰ πολιτισμένα Κράτη, καὶ ἑπομένως σᾶς τὸ παρίστανεν ὡς πρὸς ὄφελος τοῦ Κράτους συστηθέν.

§48ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐγὼ δὲν ὑπεστήριξα τὸ λαχεῖον· εἶπον, ὅτι νόμος τοῦ 1859 ἐπιτρέπει τὸ σύστημα τοῦτο.

§49ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Δὲν μᾶς λέγετε, τί ἀντάλλαγμα δίδει ἡ Πιστωτική, ἀντὶ τῆς διδομένης εἰς αὐτὴν ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας;

§50ΡΙΚΑΚΗΣ. Ἐγὼ ἔχω μίαν ἀρχήν, ὅτι, ἐὰν εἰς τὴν Τράπεζαν πρόκηται νὰ δώσωμεν προνόμιον, δὲν πρέπει νὰ ζητήσωμεν ἀντάλλαγμα.

§51ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Ὁ σκοπὸς τοῦ προνομίου τούτου, τῆς ἐκδόσεως ὁμολογιῶν διὰ λαχείου, εἶναι, ὅπως δυνηθῇ ἡ Τράπεζα νὰ δανείσῃ τοὺς κατοίκους τοῦ Βασιλείου μὲ τόκον ὀλιγώτερον· εἶναι τοῦτο ἢ ὄχι; Αὐτὸ εἶναι τὸ δημόσιον συμφέρον, αὐτὸ ἐννοῶ ἀντάλλαγμα· δὲν ἐννοῶ προσωπικὸν ἀντάλλαγμα, ἀλλὰ ἀντάλλαγμα ὑπὲρ τοῦ τόπου.

§52ΡΙΚΑΚΗΣ. Εἴμεθα σύμφωνοι.

§53ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Τοῦτο λοιπὸν ἠρώτησα. Ἡμεῖς δίδομεν τὸ προνόμιον ποῖον τὸ ἀντάλλαγμα τὸ παρεχόμενον εἰς τὸν τόπον ἐκεῖνον;

§54ΡΙΚΑΚΗΣ. Πρῶτον ὁ τόκος ἐλαττοῦται εἰς 7% κατὰ τὴν νέαν σύμβασιν· ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου, καὶ ἂν ἡ σύμβασις δὲν προσδιώριζε τὴν ἐλάττωσιν τοῦ τόκου, ἅμα εἰσέλθωσι κεφάλαια, κατ’ ἀνάγκην θὰ ἐλαττωθῇ ὁ τόκος· τοῦτο εἶναι φυσικὴ συνέπεια. Τώρα ἐγὼ ὁμιλῶ θεωρητικῶς· τίποτε δὲν παραδέχομαι ἀπὸ αὐτὰ τὰ λαχεῖα. Πρῶτον δὲν τὰ θεωρῶ ὠφέλιμα, δεύτερον θεωρῶ, ὅτι ἠμπορεῖ νὰ γείνῃ κατάχρησις, τρίτον ὁ τρόπος, μὲ τὸν ὁποῖον ἐφηρμόσθη ἐνταῦθα, δὲν ἦτο ὁ συμφερώτερος, διότι δὲν ἐδανείσθη ἡ Τράπεζα πρὸς 4½%, ἀλλὰ πρὸς 6%, ἐνῷ ὁ τόπος λαμβάνει 4½· ἑπομένως τὸ προνόμιον ἐδώκαμεν εἰς τὴν Τράπεζαν, καὶ ὅμως ὠφελήθησαν ἄλλοι. Ἰσχυρίσθησαν, ὅτι ὠφελήθη ὁ τόπος· ἀλλ’ ἐγὼ λέγω, ὅτι δὲν ὠφελήθη. Ἐὰν θέλετε νὰ ἔλθωμεν εἰς τοιαύτην συζήτησιν, εἶμαι ἕτοιμος· ὅτι αἱ διατάξεις αὗται πρέπει νὰ ὑπάρχωσι, σεῖς τὸ παραδέχεσθε· καὶ ἀφοῦ ἄλλοτε ὑπεστηρίξατε, ὅτι τοιαῦτα προνόμια δὲν βλάπτουσιν ἀλλὰ ὠφελοῦσι, δὲν εἶμαι ἐγώ, ὅστις θὰ ἀνεχθῶ ὅλον τὸ βάρος νὰ ὑποστηρίξω τὴν ἐναντίαν ἰδέαν. Ὅπως λοιπὸν ἐκεῖ, δὲν βλέπω καὶ ἐδῶ τὸν λόγον, διὰ τὸν ὁποῖον θὰ τὸ ἀρνηθῆτε.

§55ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ἐγὼ δὲν τὸ πολεμῶ αὐτό, ἀλλ’ ὁ κ. Βαλσαμάκης.

§56ΡΙΚΑΚΗΣ. Ἐπειδὴ ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα, δανεισθεῖσα πρὸ 6%, εἶναι ὑποχρεωμένη νὰ δανείζῃ πρὸς 7· ἀλλ’ ἐὰν ἐξήσκει τὸ προνόμιον ὑπὲρ ἑαυτῆς, θὰ ἠδύνατο νὰ δανείζῃ μὲ μικρότερον τόκον, καὶ τοῦτο ἤθελε συντελέσει εἰς τὴν ἀνακούφισιν τοῦ τόπου, ἐνῷ σήμερον δὲν συμβαίνει τοῦτο.

§57ΚΑΛΛΙΓΑΣ. 60 ἑκατομμύρια.

§58ΡΙΚΑΚΗΣ. Μὲ τὰ 60 ἑκατομμύρια δὲν μᾶς τρομάζετε, διότι ἐγὼ ἐξετάζω τὴν ὠφέλειαν, ἥτις προῆλθεν εἰς τὸν τόπον ἀπὸ τὸ δάνειον ἐκεῖνο. Ἔρχονται τώρα αἱ διατάξεις τῆς ἐκτελέσεως. Τὰς διατάξεις τῆς ἐκτελέσεως ἡ σύμβασις αὐτὴ δὲν τὰς μεταβάλλει, καθότι ἡ πρώτη σύμβασις ἔλεγεν, ὅτι ὅλαι αἱ περὶ ἐκτελέσεως διατάξεις, αἵτινες ἐφαρμόζονται εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν, ἐφαρμόζονται καὶ εἰς τὴν Πιστωτικὴν Τράπεζαν· ἐπειδὴ δὲ καθιερώθησαν ἤδη καὶ ἄλλαι διατάξεις, ἐπανέλαβεν ἡ σύμβασις αὕτη τὰ αὐτά. Δὲν εἶναι ὀρθόν, ἀφοῦ ἐχορηγήσατε εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν ἰδιαίτερα δικαιώματα ὡς πρὸς τὴν ἐκτέλεσιν, νὰ ἐπεκταθῶσιν αἱ διατάξεις αὗται ὄχι μόνον εἰς τὴν Πιστωτικὴν Τράπεζαν, ἀλλὰ καὶ εἰς τοὺς ἰδιώτας;

§59ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Εἶμαι σύμφωνος νὰ συστήσωμεν εἰς τὸν ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης νὰ φέρῃ νόμον.

§60ΡΙΚΑΚΗΣ. Διότι ὁ νόμος πρέπει νὰ ᾖναι ἴσος δι’ ὅλους, καὶ ὄχι ἄνισος. Σήμερον εἶναι ἄνισος· ἡ μὲν Ἐθνικὴ Τράπεζα σήμερον κανονίζει τὸν τρόπον τῆς ἐκτελέσεως ἄλλως, οἱ δὲ ἰδιῶται ἄλλως. Πρέπει ὁ νόμος νὰ ᾖναι εἷς καὶ κοινὸς δι’ ὅλους. Τώρα ἂς ἴδωμεν τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον ἡ Πιστωτικὴ Τράπεζα θὰ δύναται νὰ δανεισθῇ, καὶ ἂν θὰ δυνηθῇ διὰ τῆς αὐξήσεως τῶν κεφαλαίων νὰ ἐξασφαλίσῃ τὰ συμφέροντα ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι θὰ τὴν δανείσουν, ἢ ἂν θὰ δυνηθῇ νὰ τοποθετήσῃ τὰ χρήματά της. Ἀλλ’ αὐτὸ εἶναι δευτερεῦον ζήτημα, διότι ὅλα αὐτὰ τὰ κανονίζει τὸ ἀτομικὸν συμφέρον. Ἐὰν τὸ κοινὸν ἔχῃ ἐμπιστοσύνην, θ’ ἀγοράσῃ τὰς ὁμολογίας της, ἐὰν ἔχουν ἐμπιστοσύνην εἰς ἓν τραπεζικὸν κατάστημα, θὰ ἔλθωσιν εἰς δοσοληψίας· ἐὰν δὲ δὲν ἔχωσιν ἐμπιστοσύνην, ὁποιασδήποτε διατάξεις καὶ ἂν θέσητε, τίποτε δὲν κατορθώνετε. Ἐὰν ἡ Τράπεζα εὑρίσκῃ, θὰ ἀπασχολήσῃ τὰ κεφάλαιά της· ἐὰν δὲ δὲν ἔχῃ ἀνάγκην χρημάτων ὁ τόπος, εἶναι περιττὸν νὰ ὑποχρεώσητε τὴν Τράπεζαν νὰ ἔχῃ 10 ἢ 20 ἑκατομμύρια, διότι δὲ θὰ δυνηθῇ νὰ τὰ κυκλοφορήσῃ, καὶ θὰ μείνουν παθητικά· ὥστε, κατ’ ἐμὲ, αὐταί εἰσι διατάξεις, αἱ ὁποῖαι συνδέονται μὲ τὸ ἀτομικὸν συμφέρον, καὶ δὲν δύνανται νὰ γείνωσιν ἀντικείμενον συζητήσεως. Τὴν σύμβασιν ὀφείλομεν νὰ τὴν ἐξετάσωμεν ὑπὸ τὴν γενικὴν ἀρχήν, νὰ ἀφήσωμεν δὲ τὴν ἐφαρμογὴν ἐλευθέραν, καθόσον αὕτη ἐξαρτᾶται καὶ κανονίζεται κατὰ τὰ ἀτομικὰ συμφέροντα, τὰ ὁποῖα καὶ μόνα ἀποβλέπει. Τοῦτο δὲ μόνον λέγω, ὅτι, ἐὰν ἡ Βουλὴ πεισθῇ, ὅτι συμφέρει εἰς τὴν Ἑπτάνησον νὰ συστηθῇ ἰδιαιτέρα Τράπεζα, τότε νὰ παραδεχθῇ κατ’ ἀνάγκην καὶ τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν· ἐὰν δὲ ἄλλως, τότε θὰ εἰπῇ, ὅτι καὶ ἡ πρώτη σύμβασις δὲν ἦτον ἀναγκαία. Ἐὰν νομίσῃ ἡ Βουλὴ, ὅτι θὰ προέλθῃ κίνδυνος εἰς τὰ ἰδιωτικὰ συμφέροντα ἐκ τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, τότε ἂς μὴ παραδεχθῇ τὴν σύμβασιν· ἀλλὰ, κατ’ ἐμὲ, δὲν ἔχει ὑπόστασιν ὁ τοιοῦτος κίνδυνος.

§61ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Τὴν γνώμην σας.

§62ΡΙΚΑΚΗΣ. Εἶμαι ὑπὲρ τῆς προκειμένης συμβάσεως.

§63ΠΟΛΥΛΑΣ. Κύριοι βουλευταί, σπανίως λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ἀποτείνωμαι πρὸς τὴν Βουλὴν, διότι βλέπω ἐν τῇ Βουλῇ ἄνδρας πολλῷ ἐμοῦ κρείττονας, δυναμένους νὰ τὴν διαφωτίσωσιν εἰς τὰ μεγάλα ζητήματα· ἀλλ’ ἐν τῷ προκειμένῳ ζητήματι, μ’ ὅλον ὅτι δὲν τὸ θεωρῶ μικροῦ λόγου ἄξιον, ἐνόμισα ὅτι δὲν δύναμαι νὰ ἀπόσχω τῆς συζητήσεως, ὄχι μόνον ὅπως ἐκφράσω τὴν γνώμην μου, ἀλλ’ ὅπως διαφωτίσω τὴν Βουλὴν καὶ ἐπὶ τῶν ἀναγκῶν τῆς Ἑπτανήσου καὶ ἐπὶ τῆς χρήσεως τῆς ἐκμεταλλεύσεως, ἥτις γίνεται, τοιούτων ἀναγκῶν, καὶ ἐπὶ τοῦ χαρακτῆρος τῆς προκειμένης συμβάσεως. Κύριοι βουλευταί, ἡ σύμβασις αὕτη, μ’ ὅλον ὅτι ἡ συστηθησομένη ἑταιρία εἶνε ἀκόμη ἄσαρκος σκιά, ἔχει τὴν ἱστορίαν της καὶ θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε διὰ βραχέων νὰ ἀνακεφαλαιώσω τὴν ἱστορίαν ταύτην. Πέρυσι, κύριοι βουλευταί, ἐνθυμεῖσθε, — ὅσοι ἐδίδετε εἰς τὸ ἀντικείμενον τοῦτο προσοχήν, διότι δυστυχῶς οὔτε πέρυσιν, οὔτε ἐφέτος βλέπω νὰ δίδηται παρὰ τῆς Βουλῆς ἡ δέουσα προσοχή, καθότι εἶνε εἰς τὴν πλάνην, ὅτι πρόκειται περὶ ἀντικειμένου ὅλως διόλου ἐπτανησιακοῦ, καὶ τὸ ὁποῖον δύναται νὰ λύηται διὰ τῆς γνώμης τῶν Ἑπτανησίων.....

§64ΤΙΝΕΣ. Εἶνε ἄδικον αὐτό, ὅλοι συζητοῦμεν.

§65ΠΟΛΥΛΑΣ. Ἀπενναντίας, κύριοι, νομίζω, ὅτι τὸ ἀντικείμενον αὐτὸ δὲν εἶνε ἐπτανησιακὸν μόνον· εἶνε ζήτημα κοινωνικόν, καὶ, προσθέτω, εἶνε ζήτημα καλῆς ἢ κακῆς διοικήσεως. Ἑπομένως θὰ ἀνακεφαλαιώσω, διὰ νὰ σᾶς ἐνθυμίσω, διότι ἴσως δὲν ἐδώκατε τὴν δέουσαν προσοχήν, ὅσα συνέβησαν ἐν τῇ παρελθούσῃ συνόδῳ ἐπὶ τοῦ προκειμένου ζητήματος. Ἐν τῇ παρελθούσῃ συνόδῳ τῇ βουλευτικῇ ἡμῶν ἐξ ἐκείνων τῶν Ἑπτανησίων, οἵτινες ἔλαβον τὴν πρωτοβουλίαν, καὶ ἴσως ὑπῆρξα ὁ πρῶτος, νὰ παρακαλέσω τοὺς συναδέλφους ἐξ Ἑπτανήσου νὰ σκεφθῶμεν περὶ τοῦ ζητήματος τῆς Ἰονικῆς Τραπέζης, εἰς τὴν ὁποίαν, ὡς μὴ ὤφειλεν, ἡ Κυβέρνησις τοῦ κ. Κουμουνδούρου εἶχε παρατείνει τὸ προνόμιον τῆς ὑπάρξεως αὐτῆς ἐν Ἑπτανήσῳ, νὰ συσκεφθῶμεν, λέγω, ὅπως, εἰ δυνατὸν, ἀκυρωθῇ τὸ διάταγμα ἐκεῖνο καὶ ἀνοιχθῇ εὐρὺς συναγωνισμὸς μεταξὺ τραπεζῶν ἐν Ἑπτανήσῳ, ἢ τοὐλάχιστον νὰ πιεσθῇ ἡ Τράπεζα ἐκείνη, ὅπως παραχωρήσῃ εἰς τὴν γεωργικὴν τάξιν τῆς Ἑπτανήσου ὠφελείας τινάς. Εἶνε, κύριοι, περιττὸν νὰ σᾶς ἀναφέρω τὰς πολλὰς συνεδριάσεις, αἵτινες ἐγένοντο καὶ πραγματικῶς ἐφαίνετο ὡσεὶ εἶχεν ἀναστηθῆ ἡ Ἰόνιος Βουλὴ, διότι εἴμεθα ὅλοι συνηγμένοι καὶ ὅλοι συνεζητοῦμεν ἀδελφικῶς. Ἀλλὰ, παρὰ πᾶσαν προσδοκίαν, ἐξετροχιάσθημεν τότε, καὶ αἴφνης παρουσιάσθη ἐν ταῖς συζητήσεσιν ἐκείναις τὸ φάσμα τῆς Πιστωτικῆς. Ἤμην, κύριοι, ἐξ ἐκείνων, οἵτινες δὲν ἐπέτρεψαν τότε εἰς τὸν κύριον διευθυντὴν τῆς Τραπέζης νὰ εἰσέλθῃ εἰς τὰς συζητήσεις ἡμῶν, διότι εἶπον, ὅτι οἱ βουλευταὶ δὲν πρέπει νὰ ἀναδέχωνται τὴν εὐθύνην συνάψεως συμβάσεως, ὅτι τοιαύτην εὐθύνην θὰ ἀφήσωσιν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἵνα συνομολογήσῃ τὴν σύμβασιν καὶ εἰσαγάγῃ αὐτὴν εἰς τὴν Βουλήν. Ἀλλ’ οἱ κ. κ. βουλευταὶ τῆς Ἑπτανήσου, ἐμφορούμενοι βεβαίως ὑπὸ τῆς ἰδέας νὰ ἐκπληρώσωσιν ἣν εἶχον ἐντολὴν παρὰ τῶν ἐντολέων των, ἐντολὴν βεβαίως σπουδαίαν, νὰ φροντίσωσι νὰ ἀνακουφίσωσι τὴν γεωργίαν διὰ τῆς συστάσεως γεωργικῆς τραπέζης, ἐνόμισαν, ὅτι δὲν ἔπρεπε νὰ ἀκριβολογήσωσι περὶ τούτου, καὶ οὕτω συνεστήθη ἐπιτροπή, ἥτις συνεζήτησε μετὰ τῆς Κυβερνήσεως, παρόντος καὶ τοῦ διευθυντοῦ τῆς Πιστωτικῆς Τραπέζης, καὶ ἐγένετο ἡ σύμβασις ἐκείνη. Ὀφείλω ὅμως νὰ ἀναφέρω ἀληθὲς γεγονὸς, τὸ ὁποῖον ἔμαθον παρὰ ἐντίμου συναδέλφου, τουτέστιν, ὅτι εἰς τὸ σχέδιον τῆς συμβάσεως οὐδόλως ἐγένετο μνεία περὶ ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, καὶ διὰ τοῦτο ὅλοι οἱ βουλευταὶ τῆς Ἑπτανήσου συνήνεσαν, ἐξαιρουμένου ἐμοῦ καὶ τῶν συναδέλφων μου Παλατιανοῦ καὶ Βασιλάκη· ὁ ὅρος δὲν ὑπῆρχε ἐν τῇ ἀρχικῇ συμβάσει, ἀλλὰ προσετέθη εἰς αὐτὴν κατόπιν ἐν τῷ ὑπουργείῳ τῶν ἐσωτερικῶν, τῇ συναινέσει ἴσως καί τινων βουλευτῶν. Ὅτε ἡ σύμβασις εἰς τὴν Βουλὴν εἰσήχθη, ἐνθυμεῖσθε, ὅτι μόνος ἐγὼ μετ’ ἄλλου τινὸς συναδέλφου ἀντέστην δριμὺς κατὰ τῆς συμβάσεως, διὰ τὸν μόνον λόγον, ὅτι περιεῖχε τὸν ὅρον τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας. Ἐνθυμεῖσθε πόσαι ἔφοδοι ἐγένοντο ἐπανειλημμένως, ὅπως συζητηθῇ ἡ σύμβασις, καὶ ὅτι ἡ συζήτησις ἐπανειλημμένως ἀπεκρούσθη παρὰ τῆς Βουλῆς. Ἐνθυμεῖσθε, ὅτι αὐτὴ ἡ σύμβασις εἶναι δυσοίωνος διὰ τὴν κυβέρνησιν, διότι δὲν ἠδυνήθη νὰ συζητηθῇ, ἐπειδὴ ἐπῆλθεν ἡ πτῶσις τῆς κυβερνήσεως τοῦ κ. Κουμουνδούρου κατὰ τὴν στιγμήν, καθ’ ἣν ἔμελλε νὰ συζητηθῇ ἐπὶ τέλους ἡ σύμβασις. Περιείχετο ὁ ὅρος τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, καὶ διὰ τοῦτο ἀπεκρούομεν τὴν σύμβασιν. Ἀλλ’ οἱ συνάδελφοι Ἑπτανήσιοι μήπως ἤθελον νὰ ἀπατήσωσι τὸν λαὸν τῆς Ἑπτανήσου; ἄπαγε τῆς βλασφημίας. Ἐνόμιζον, ὅτι, ἐπειδὴ καὶ ἡ κυβέρνησις τοῦ κ. Κουμουνδούρου καὶ ἡ ἀντιπολίτευσις, ἡ διευθυνομένη παρὰ τοῦ κ. Τρικούπη, εἶχον τὴν ἀπόφασιν νὰ ἄρωσι τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν ἐν προσεχεῖ χρόνῳ, δὲν ἔβλαπτεν, ἐὰν ὑπῆρχεν ὁ ὅρος τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας. Ἀληθὲς εἶναι, ὅτι οἱ ἀξιότιμοι συνάδελφοι ἀφιλοκερδῶς καὶ ἄνευ συμφέροντος, οἱ πρὸς ἡμᾶς ἀντιφρονοῦντες Ἑπτανήσιοι, παρεδέχοντο τὸν ὅρον τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, ἐν τῇ πεποιθήσει, ὅτι ταχέως ἔμελλεν αὕτη νὰ ἐκλείψῃ. Καὶ τοῦτο τὸ λέγω ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ὅπως διασκεδάσω πᾶσαν παρεξήγησιν, καθότι πιστεύω ἤδη, ὅτι διεσκεδάσθη πᾶσα καὶ κατ’ ἐμοῦ παρεξήγησις, ὅτι ἐγώ, ἀποκρούων τὴν σύμβασιν μετὰ τῆς πιστωτικῆς, εἶχον ἰδιαίτερον λόγον. Ἐνθυμεῖσθε, κύριοι, ὅτι ὡς πολιτικὸν μέσον, διὰ νὰ καταῤῥίψουν τὴν κυβέρνησιν τοῦ κ. Τρικούπη, ἡ ὁποία διεδέχθη τὸν κ. Κουμουνδοῦρον, προετάθη ἡ συζήτησις αὐτῆς τῆς συμβάσεως, καὶ ὅτι ὁ κ. Τρικούπης ἀπέκρουσεν αὐτήν, δὲν παρεδέχθη νὰ τὴν ὑποστηρίξῃ ἐν τῇ Βουλῇ. Καὶ τότε ὁ ἀρχηγὸς τῆς κυβερνήσεως ἐκείνης εἶπεν, ὅτι τὴν ἀποκρούει, «νομίζων, ὅτι εἶναι ἡ καταστροφὴ τῆς Ἑπτανήσου οὐ μόνον, ἀλλὰ ὅτι ἐντὸς ὀλίγου δύναται νὰ ἐπιφέρῃ ἐπανάστασιν». Τοῦτο τὸ εἶπε κυβέρνησις Ἑλληνικὴ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, καί, ἐννοεῖτε, ὄχι ὡς ἀντιπολίτευσις, ἀλλ’ ὡς κυβέρνησις ἐβεβαίου, ὅτι, καθ’ ἃς ἔχει γνώσεις, ἐσχημάτισε πεποίθησιν περὶ τῆς ζημίας, τὴν ὁποίαν ἠδύναντο νὰ φέρωσι 10,000,000 ἐν ἀναγκαστικῇ κυκλοφορίᾳ ἐπιπρόσθετα εἰς τὰ ἤδη ὑπάρχοντα· τοῦτο, εἶπε, θὰ ἐπιφέρῃ οὐ μόνον καταστροφήν, ἀλλὰ θὰ ἐπιφέρῃ καὶ ἐπανάστασιν εἰς τὸν λαὸν τῆς Ἑπτανήσου. Ἀλλὰ τὸ παράδοξον εἶναι, κύριοι, ὅτι καὶ ὁ πρόεδρος τῆς νῦν κυβερνήσεως ὡμολόγησεν ἐπανειλημμένως ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ὡς κυβέρνησις καὶ κατόπιν ὡς ἀντιπολίτευσις, ὅτι δὲν δύνανται νὰ συστηθῶσι τοιούτου εἴδους Τράπεζαι, ὑπαρχούσης τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας. Τὸ ὡμολόγησεν ἐπανειλημμένως ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, τὸ εἶπε καὶ εἰς ἐμὲ τὸν ἴδιον, ὅταν εἰς τὴν πρώτην διαπραγμάτευσιν προσῆλθον εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν, καὶ μοὶ εἶπε: καὶ ἐγὼ εἶμαι τῆς ἰδέας, ὅτι Τράπεζα γεωργικὴ δὲν δύναται νὰ συστηθῇ, ὑπαρχούσης τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας.

§66ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἄνευ ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας.

§67ΠΟΛΥΛΑΣ. Τώρα θὰ σᾶς ὑποβοηθήσω, διὰ νὰ ἐνθυμηθῆτε καλλίτερα. Εἴπετε, κ. Κουμουνδοῦρε, καὶ αὐτὸ σᾶς τιμᾷ, καὶ δὲν τὸ ἀρνεῖσθε, ὅτι, ἐὰν θέλωμεν νὰ ὠφελήσωμεν τὸν πάσχοντα λαὸν τῆς Ἑπτανήσου (διότι συνεκινήθητε ὅτε Ἑπτανήσιοι βουλευταὶ ἦλθον πρὸς ὑμᾶς πάσχοντα καὶ σᾶς ἠνάγκασαν νὰ σκεφθῆτε περὶ τῆς ὑποθέσεως ταύτης), εἴπετε ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, δὲν εἶναι μεγάλη ζημία νὰ πληρώσῃ ἡ Κυβέρνησις εἰς τὴν Ἰονικὴν Τράπεζαν τὰ ὀφειλόμενα αὐτῆς 5,000,000, καὶ τότε αἴρεται ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία.

§68Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Αὐτὸ ἠρωτήθη καὶ ἐν τῇ ἐπιτροπῇ, αὐτὸ λέγει καὶ ὁ νόμος.

§69ΠΟΛΥΛΑΣ. Ἐγὼ σᾶς λέγω ὅ,τι εἴπετε πέρυσι.

§70ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Καὶ τώρα τὸ λέγω, ὅτι τὸ ἐκάμναμεν, ἐὰν δὲν μᾶς ἐμπόδιζε ὁ νόμος, τὸν ὁποῖον ἔκαμεν ὁ κ. Τρικούπης, ἕνεκα τῆς Τραπέζης.

§71ΠΟΛΥΛΑΣ. Κύριε πρωθυπουργέ, ἤθελον νὰ σᾶς ἀποδείξω, ὅτι καὶ πέρυσιν ἦσθε σύμφωνος μὲ τὸν κ. Τρικούπην, ὅστις εἶπεν, ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία εἶναι πρόσκομμα ἀνυπέρβλητον εἰς τὴν ἵδρυσιν τοιούτων Τραπεζῶν. Ἐνθυμηθῆτε, κύριοι, ὅτι πέρυσιν ἐπανειλημμένως ἡ Βουλὴ αὕτη ἀπέκρουσε τὴν σύμβασιν ἕνεκα τοῦ ὅρου τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, ἀδιάφορον ἐὰν δὲν ἐγένετο τυπικὴ ἡ ψηφοφορία· ἐναυάγησεν ἐπανειλημμένως ἐνώπιον μιᾶς ἁπλῆς διαμαρτυρήσεως ἑνὸς ἢ δύο βουλευτῶν, διότι ἐν τῇ συνειδήσει τῆς Βουλῆς ὑπῆρχεν ἡ πεποίθησις, ὅτι θ’ ἀδικηθῇ ἡ Ἑπτάνησος· τοιαύτη πεποίθησις, ἐλπίζω, ὅτι θὰ ὑπερισχύσῃ καὶ ἐν τῇ συνόδῳ ταύτῃ. Ἀπεκρούσθη ἡ σύμβασις ἀπὸ τῆς τότε ἀντιπολιτεύσεως καὶ νῦν κυβερνήσεως. Μετ’ ὀλίγον εἰσήχθη παρὰ τῆς κυβερνήσεως τοῦ κ. Τρικούπη εἰς τὴν Βουλὴν ἄλλη σύμβασις ἄνευ τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας· διὰ τῆς νέας ταύτης συμβάσεως ἐδίδετο ἡ αἵρεσις εἰς τὴν πιστωτικὴν νὰ συστηθῇ ἢ μὴ ἐν Ἑπτανήσῳ, ἐὰν ἀπὸ τῆς 1 Ἰανουαρίου δὲν ἤρετο ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία, ὅρος, τὸν ὁποῖον εὐηρεστήθη νὰ παραδεχθῇ ἡ Τράπεζα, καὶ ὅστις ἀποδεικνύει, ὅτι ἐθεώρει ἀδύνατον ἡ Πιστωτικὴ Τράπεζα νὰ μεταχειρισθῇ ἄλλον ἀντιπρόσωπον τῆς ἀξίας εἰμὴ τὸ χαρτί. Κύριοι, ἡ σύμβασις ἐκείνη ἐγένετο δεκτὴ παρὰ τῆς Βουλῆς· ἀλλὰ χωρὶς νὰ περιαυτολογῶ, ἔχω ἀνάγκην νὰ σᾶς ὑπομνήσω ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα, συζητουμένης τῆς συμβάσεως, εἶπον ἀπέναντι τῆς κυβερνήσεως καὶ τοῦ ἀρχηγοῦ τῆς κυβερνήσεως, τοῦ κ. Τρικούπη, τὸν ὁποῖον ὑψίστως ἐκτιμῶ καὶ ἐνθέρμως ὑποστηρίζω· ἔλαβον, κύριοι, τὸ θάῤῥος νὰ εἴπω, ὅτι οὐδεμίαν ὠφέλειαν προσδοκῶ ἐκ τῶν συμβάσεων εἴτε τῆς Ἰονικῆς, εἴτε τῆς Πιστωτικῆς, ὅτι δὲν θὰ φέρουν τὸν χρυσοῦν αἰῶνα εἰς τὴν γεωργικὴν τάξιν ἐν Ἑπτανήσῳ, ἀλλ’ ὅτι τὰς παραδέχομαι, διότι, ἐὰν δὲν ἔφερον ὠφέλειαν, ὅμως δὲν ἔβλαπτον· εἶπον, δὲν βλάπτει, διότι, αἰρομένης τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, ἡ νέα Τράπεζα δὲν θὰ φέρῃ ζημίαν, μ’ ὅλον ὅτι δὲν θὰ ἐπιφέρῃ καὶ τὰ ἀποτελέσματα, τὰ ὁποῖα ὑπεσχέθησαν οἱ βουλευταὶ τῆς Ἑπτανήσου εἰς τὴν γεωργικὴν τάξιν. Ἀλλὰ δυστυχῶς δὲν ἤρθη ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία· ἀνώτεραι ἀνάγκαι τοῦ Κράτους ἐπιβάλλουσι τὴν διαιώνισιν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, καὶ ἑπομένως ἡ Πιστωτικὴ Τράπεζα προσῆλθε καὶ εἰς τὴν προκάτοχον κυβέρνησιν, μετὰ τῆς ὁποίας ἤρχισε διαπραγματεύσεις, περὶ τῶν ὁποίων θέλει μᾶς πληροφορήσει ὁ ἔντιμος ἀρχηγὸς τῆς ἀντιπολιτεύσεως κ. Τρικούπης, αἵτινες δὲν ἐτελεσφόρησαν, καὶ ἐπὶ τέλους κατώρθωσε μὲ τὴν νέαν Κυβέρνησιν νὰ φθάσῃ εἰς τὴν σύναψιν τῆς προκειμένης συμβάσεως. Κύριοι βουλευταί, δὲν θὰ χρονοτριβήσω πολὺ εἰς τὴν ἐξέτασιν τῶν λεπτομερειῶν τῆς συμβάσεως. Εἰς τοῦτο μόνον ἤθελον νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχήν σας, νὰ συγκρίνητε τὴν σύμβασιν ταύτην, τὴν περιέχουσαν τὸν ὅρον τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, οὐχὶ μὲ τὴν σύμβασιν, τὴν ὁποίαν ἐψήφισεν ἡ Βουλὴ, τῇ προτάσει τῆς Κυβερνήσεως τοῦ κ. Τρικούπη, ἀλλὰ μὲ τὴν σύμβασιν, τὴν ὁποίαν αὐτὸς ὁ κ. Κουμουνδοῦρος συνῆψε πέρυσι, καὶ ἡ ὁποία, καθὼς σᾶς εἶπον, ἀπεκρούσθη παρὰ τῆς Βουλῆς. Θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ ἐξετάσητε τοῦτο, καὶ νὰ ἐρωτήσητε τὴν Κυβέρνησιν διὰ ποῖον λόγον ἐπὶ τὸ χεῖρον μετεβλήθησαν αἱ διατάξεις, αἵτινες ὑπῆρχον εἰς ἐκείνην, διατί ἀφῃρέθησαν ἐγγυήσεις τινὲς, αἱ ὁποῖαι τότε ἔπειθον τοὺς συναδέλφους Ἑπτανησίους νὰ ὑποστηρίξωσι τὴν σύμβασιν; Νὰ ἐρωτήσητε τὴν Κυβέρνησιν διατί περιῆλθεν εἰς τὴν θέσιν αὐτὴ ἡ ἰδία διὰ τῆς πρώτης συμβάσεως νὰ πολεμῇ τὴν νῦν εἰσαγομένην σύμβασιν; Αἱ πλεῖσται τῶν διατάξεων τῆς συμβάσεως τῆς πρώτης, ἡ ὁποία δὲν ἐψηφίσθη, περιέχονται καὶ εἰς τὴν σύμβασιν τοῦ κ. Τρικούπη, ἀλλὰ σήμερον παρουσιάζεται ἡ νέα σύμβασις, ἥτις δυστυχῶς εἶναι κρᾶμα δύο συμβάσεων, καὶ δὲν εἶναι εὔκολον νὰ ἐξέλθῃ τις τοῦ λαβυρίνθου, διότι, κατ’ ἐμὲ, ἡ Κυβέρνησις, ἐὰν ἤθελε κανονικῶς νὰ φέρῃ τὸ ζήτημα εἰς τὴν Βουλὴν, διὰ νὰ δύνηται ἡ Βουλὴ πεφωτισμένως νὰ κρίνῃ, ἔπρεπε νὰ κάμῃ νέαν σύμβασιν μετὰ τῆς Πιστωτικῆς Τραπέζης· ἀφοῦ ὁ κ. διευθυντὴς τῆς Πιστωτικῆς Τραπέζης ἤθελε δηλώσει, ὅτι δὲν ἐννοεῖ νὰ συστήσῃ τράπεζαν ἐν Ἑπτανήσῳ ἄνευ τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, τότε ἠδύνατο ἡ Κυβέρνησις νὰ φέρῃ νέαν σύμβασιν μὲ τὸν ὅρον τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας. Ἀλλὰ ἐδῶ εὑρισκόμεθα εἰς λαβύρινθον. Καὶ ἐπειδὴ εὑρίσκομαι εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ συγκρίνω τὰς διατάξεις τῆς συμβάσεως τοῦ κ. Τρικούπη μετὰ τῶν διατάξεων τῆς νέας συμβάσεως καὶ νὰ τὰς διακρίνω, δὲν δύναμαι ἢ νὰ παραπονεθῶ κατὰ τῆς ἐπιτροπῆς τῆς Βουλῆς. Διότι πρὸς τί γίνονται αἱ ἐπιτροπαὶ τῆς Βουλῆς; Αἱ ἐπιτροπαὶ σκοπὸν ἔχουσι νὰ καθαρίζωσιν ὅλα τὰ ζητήματα καὶ νὰ φέρωσιν ἔκθεσιν σαφῆ εἰς τὴν Βουλὴν, διότι πολὺ ὀλίγοι ἐξ ὑμῶν, ἐκτὸς ἐὰν ἰδιαιτέρως ἐνδιαφερώμεθα, συνειθίζομεν νὰ ἐξετάζωμεν ὅλα τὰ ἔγγραφα. Πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ εἰσέλθω εἰς λεπτομερῆ ἐξέτασιν, ὅταν πρὸ ὀλίγου ἐγένετο φοβερὰ συζήτησις διὰ τὴν ἔννοιαν ἄρθρων τινῶν σπουδαίων; ὁ μὲν κ. Ῥικάκης, μέλος τῆς ἐπιτροπῆς, ὑποστηρίζει τὸ ἓν, ὁ κ. Βαλσαμάκης τὸν ἀντικρούει. Νομίζουσί τινες, ὅτι, ἐὰν ἡ Κυβέρνησις ἀποφανθῇ, τότε ἀρκεῖ. Ὄχι, κύριοι, δὲν ἀρκεῖ διόλου! διότι τὸ κείμενον, τὸ ὁποῖον θὰ χρησιμεύσῃ εἰς τὴν λειτουργίαν τῆς Τραπέζης, εἶναι ἡ σύμβασις, ἡ ὁποία βεβαίως, ἐὰν γείνῃ ἀμφισβήτησις, θὰ ἑρμηνευθῇ παρὰ τοῦ δικαστηρίου· ἑπομένως ὅσα λέγομεν ἐδῶ, διὰ νὰ διαφωτίσωμεν ἄρθρα ἢ διὰ νὰ καταχωρίσωμεν εἰς τὰ πρακτικὰ, αὐτὰ δὲν θ’ ἀλλοιώσωσι καθόλου τὴν σύμβασιν. Λοιπὸν, ἐπειδὴ δυστυχῶς δὲν εἶμαι καθόλου εἰδήμων τῶν τραπεζικῶν πραγμάτων, περιορίζομαι εἰς τὰ κυριώτερα καὶ τὰ πρακτικώτερα. Ἡ πρώτη σύμβασις, τὴν ὁποίαν ὑμεῖς, κ. Κουμουνδοῦρε, συνετάξατε, ὑπεχρέωνε τὴν Τράπεζαν ἐντὸς ἑνὸς ἔτους νὰ καταβάλῃ 5,000,000 καὶ τὸ ἕτερον ἥμισυ ἐντὸς 3 ἐτῶν. Διὰ ποῖον λόγον εἰς τὴν νέαν σύμβασιν μᾶς λέγετε 4 ἑκατομμύρια ἐντὸς 2 ἐτῶν, καὶ τὰ ἄλλα 6,000,000 ἐντὸς 4 ἐτῶν; Ἰδοὺ μία πρώτη ὠφέλεια ὑπὲρ τῆς Τραπέζης, δηλ. προωδεύσαμεν καθ’ ὅσον ἀφορᾶ τὴν εὔνοιαν ὑπὲρ τῶν διευθυντῶν τῆς Πιστωτικῆς. Δύο ἕτεροι ὅροι σπουδαῖοι κατηργήθησαν. Ἰδοὺ ὁ πρῶτος: «ἀλλὰ μόνον μετὰ τὴν καταβολὴν τοῦ ἡμίσεος κεφαλαίου δύναται νὰ ἐκδώσῃ τραπεζικὰ γραμμάτια». Ὅρος φοβερὸς (κατὰ τὴν ἰδικήν σας σύμβασιν, κ. Κουμουνδοῦρε,) καὶ τὸν ὅρον τοῦτον τὸν ἐξηλείψατε, καὶ τῇ ἀφίνετε τὸ δικαίωμα νὰ ἐκδίδῃ τραπεζικὰ γραμμάτια, ἀφοῦ καταβάλῃ δύο χάρτινα ἑκατομμύρια· καὶ εἶνε χάρτινα, κ. Κουμουνδοῦρε, δὲν εἶνε πραγματικὰ, διότι δὲν λέγει ἡ σύμβασις, ὅτι εἶνε μεταλλικόν. Ἕτερος ὅρος τῆς πρώτης συμβάσεως. Τὸ ἄρθρον 17 ὑποχρεοῖ τὴν Πιστωτικὴν νὰ καταθέσῃ ἐγγύησιν 500,000 δραχμῶν, «ἡ δὲ ἐγγύησις αὕτη θέλει καταπέσει εἰς ὄφελος τοῦ δημοσίου, ἂν ἐντὸς ἑνὸς ἔτους δὲν καταβληθῇ τὸ ἥμισυ τοῦ κεφαλαίου κατὰ τὸ ἄρθρον 3, θέλει δὲ τῇ ἐπιστραφῆ, ἅμα ἡ ἐν Ἑπτανήσῳ Γενικὴ Πιστωτικὴ τράπεζα, μετὰ τὴν κατάθεσιν ταύτην, πραγματοποιήσῃ τὸ ποσὸν ἑνὸς ἑκατομμυρίου δραχμῶν εἰς ἀγροτικὰ δάνεια ἐν Ἑπτανήσῳ.» Τί ἀποδεικνύει τοῦτο; ὅτι εἴχετε ὑπ’ ὄψιν τὴν ἐπιθυμίαν τῶν Ἑπτανησίων, ὅτι διὰ νὰ πάρητε τὰς ψήφους των ὑπὲρ τῆς συμβάσεως, τοῖς ἐδίδετε τὴν βεβαιότητα, ὅτι ἀμέσως ἀρχίζει ἡ ἐκπλήρωσις τῆς ὑποχρεώσεως νὰ δανείζῃ ἡ τράπεζα πρὸς τοὺς γεωργούς. Αὐτὸν τὸν ὅρον, κύριοι, καὶ πάλιν τὸν ἀφῃρέσατε. Πόσον ταχέως προβαίνετε εἰς τὴν εὔνοιαν, τὴν ὁποίαν θέλετε νὰ δείξητε πρὸς τὴν πιστωτικὴν τράπεζαν πρὸς καταστροφὴν τῆς Ἑπτανήσου! Εἶχεν ὑποχρέωσιν νὰ μὴ συστηθῇ, ἐὰν δὲν ὑποβάλῃ τὸ καταστατικόν της, καὶ ἡ νέα σύμβασις οὐδὲν λέγει περὶ τούτου. Ἀγνοοῦμεν ἐὰν σᾶς ὑπέβαλε τὸ καταστατικόν της, καὶ ἂν τὸ ὑπέβαλε, διατί δὲν τὸ ὑπεβάλετε σεῖς εἰς τὴν Βουλὴν, ὅπως γνωρίζωμεν τίνι τρόπῳ εἶνε ὠργανισμένη αὐτὴ ἡ ἄγνωστος εἰς ἡμᾶς ἑταιρία, ἡ ὁποία, ὡς εἶπεν ὀρθῶς ὁ κ. Καλλιγᾶς, εἶνε ἀγέννητος. Ἔρχομαι, κύριοι, νὰ παραβάλω τώρα κατὰ ποῖον τρόπον εἰσήγετο τότε ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία τῆς πιστωτικῆς, καὶ κατὰ ποῖον τρόπον εἰσάγεται τώρα. Ἐπαναλαμβάνω πρὸς τιμὴν τῶν ἀδελφῶν Ἑπτανησίων, ὅτι τότε οἱ ὅροι ἦσαν τοιοῦτοι, ὥστε τοὺς ἔπειθον, ὅτι σπουδαίως ἡ κυβέρνησις θέλει νὰ προλάβῃ τὸν κίνδυνον τῶν συνεπειῶν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας γραμματίων τῆς πιστωτικῆς, καὶ παρεδέχθησαν ὅλας ἐκείνας τὰς ἐγγυήσεις, αἱ ὁποῖαι ἠδύναντο νὰ τοὺς καθησυχάσωσιν. Ἡ σημερινὴ σύμβασις λέγει ἐν ἄρθρῳ ά: «Εἰς τὴν πιστωτικὴν τράπεζαν ἐν Ἑπτανήσῳ, τῆς ὁποίας ἡ ἵδρυσις ἐνεκρίθη διὰ τοῦ νόμου ΩΚΘʹ τῆς δεκάτης ὀγδόης Ἀπριλίου ἐ. ἔ. χορηγεῖται, ὑπὸ τὸν ὅρον τῆς ἐγκρίσεως τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας, τὸ δικαίωμα τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας τῶν παρ’ αὐτῆς ἐκδιδομένων τραπεζικῶν γραμματίων, τὰ ὁποῖα θέλει θέσει εἰς κυκλοφορίαν, χορηγοῦσα δάνεια καὶ ἀνοικτοὺς λογαριασμοὺς ἐπὶ ὑποθήκῃ, ὡς καὶ δάνεια πρὸς γεωργοὺς ἐπὶ ὑποθήκῃ κτημάτων ἀγροτικῶν ἢ ἐπὶ τριτεγγυημένοις γραμματίοις, συμφώνως μὲ τὰ ἐδάφια γʹ ϛʹ καὶ ί τοῦ ἄρθρου 6 τῆς ἀπὸ 31 Μαρτίου ε. ε. συμβάσεως, τῆς κυρωθείσης διὰ τοῦ νόμου ΩΚΘʹ ἑπομένως τὰ παρὰ τῆς πιστωτικῆς τραπέζης ἐκδιδόμενα γραμμάτια θέλουσι δίδεσθαι καὶ λαμβάνεσθαι ἐν τοῖς ἑπτὰ νήσοις τῆς πρώην Ἰονίου πολιτείας ὑποχρεωτικῶς ὡς νόμιμον νόμισμα ἐπὶ τῇ ὀνομαστικῇ αὐτοῦ ἀξίᾳ κλπ. Δὲν ὑπάρχει οὐδεὶς περιορισμὸς, οὐδεμία πρᾶξις προηγουμένη τῆς τραπέζης, ἡ ὁποία νὰ παρέχῃ ἐγγύησιν, ὅτι ἔχει χρήματα, διότι περὶ τούτου πρόκειται, ἐὰν ἔχῃ χρήματα καὶ ἂν παρουσιάζηται εἰς τὴν Ἑπτάνησον ὡς σπουδαία τράπεζα, ἡ ὁποία δὲν ἐπαπειλεῖ τὸν τόπον νὰ σαλεύσῃ τὰς βάσεις τῆς κοινωνίας. Ἐπίσης, καθ’ ἃ προανέφερον, κατὰ τὸ ἄρθρον 16 τῆς πρώτης συμβάσεώς σας, κύριε Πρωθυπουργὲ, ἡ τράπεζα δὲν ἠδύνατο νὰ ἐκδώσῃ τραπεζικὰ γραμμάτια, παρὰ ἀφοῦ καταβάλῃ 5,000,000· τοῦτο λέγει ἡ σύμβασίς σας ἡ πρώτη· τώρα δὲ τὴν ἀφίνετε ἀμέσως μετὰ 2 μῆνας νὰ παρουσιασθῇ μὲ τὸ χάρτινον νόμισμά της. Καὶ εἶχον ἐγὼ ἀνάγκην, κύριοι ὑπουργοὶ, νὰ λάβω τὸν λόγον, ὅπως πολεμήσω τὴν σύμβασιν, ὅταν κατὰ τῆς συμβάσεως εἶσθε σεῖς οἱ διαμαρτυρόμενοι; διότι τὸ ἄρθρον 16 τῆς πρώτης συμβάσεως εἶναι ἔργον ἰδικόν σας· καὶ τώρα πείθομαι, ὅτι κἄπως ὑπῆρξεν εἰλικρίνεια τότε, καὶ τώρα δύναμαι νὰ ἐπαναλάβω ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐῤῥέθη ἄλλοτε περὶ ἄλλης συμβάσεως, ὅτι σᾶς ἔφερε τὴν σύμβασιν τὴν προκειμένην ὁ κύριος διευθυντὴς τῆς πιστωτικῆς τραπέζης, καὶ σεῖς τὴν ὑπεγράψατε. Ἀπεκρούσθη, κύριοι, ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία, ὄχι μόνον παρ’ ἐμοῦ ἐν τῇ Βουλῇ πέρυσιν, ἀλλὰ παρ’ ὁλοκλήρου τῆς κοινωνίας τῆς Κερκύρας· ἀπεκρούσθη παρὰ τοῦ ἐκεῖ ἐμπορικοῦ συλλόγου, ὁ ὁποῖος τιμᾷ τὴν Ἑλλάδα, διότι δὲν εἶναι, ὡς εἶπον, τοκογλυφικὸς, ἀλλ’ ἦτο εἰς θέσιν νὰ γνωρίζῃ κάλλιον ὑμῶν τὰ συμφέροντα τῆς Κερκύρας. Διεμαρτυρήθη τηλεγραφικῶς καὶ δι’ ἀναφορᾶς εἰς τὴν Βουλὴν, ὅπως ἀποσοβήσῃ τὸν ἀπειλούμενον κίνδυνον. Ἀποκρούω καὶ πάλιν τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν· ἐλπίζω, ὅτι οἱ κύριοι βουλευταὶ τῆς Ἑπτανήσου, οἱ πέρυσιν αὐτὴν ἀνεχόμενοι, ἐπειδὴ ἤλπιζον, ὅτι θέλει ἀρθῇ ἐν βραχεῖ χρόνῳ, θὰ ἦναι σήμερον μετ’ ἐμοῦ. Ἀλλὰ καὶ ἂν δὲν ἦσαν, μήπως αὐτὸ εἶναι ζήτημα ἑπτανησιακὸν, μήπως δὲν εἶναι ζήτημα κοινωνικὸν, δὲν εἶναι ζήτημα καλῆς ἢ κακῆς διοικήσεως; Μήπως δύναται οἱαδήποτε συμπάθεια νὰ ἐμποδίσῃ τὴν Βουλὴν νὰ καταψηφίσῃ τὴν σύμβασιν ταύτην, μήπως πρόκειται περὶ παρονυχίδος; Κύριοι, εὐγνωμονῶ πρὸς τὸν κ. Καλλιγᾶν, διότι ὑπέμνησε χθὲς εἰς τὴν Βουλὴν ἐν παρόδῳ τὸν πατριωτισμὸν τῶν Ἑπτανησίων, τὴν ἀφοσίωσίν των εἰς τὴν ἐθνικὴν ἑνότητα, τὰς θυσίας, τὰς ὁποίας ὑπὲρ τῆς Ἑλλάδος κατέβαλον· ἡ ἕνωσις ἐγένετο, διότι τὴν ἤθελον οἱ Ἑπτανήσιοι, καὶ ἐθυσίασαν ὑλικὴν τότε εὐημερίαν. Διὰ τοῦτο, διερμηνεύων τὰ αἰσθήματα ταῦτα, σᾶς λέγω, ὅτι, ἐὰν ἐπρόκειτο, χάριν τῶν ἐθνικῶν συμφερόντων, χάριν τῶν ἀναγκῶν τοῦ Κράτους, νὰ ὑποστῶμεν τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν καὶ τὰς ζημίας αὐτῆς, δὲν ἤθελον γογγύσει, οὔτε ἤθελον γογγύσει οἱ ἐντολεῖς μου. Ἀλλὰ, κύριοι, εἶναι ἀληθὲς, ὅτι παραχωρεῖται ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία εἰς τὴν πιστωτικὴν, ὅπως ὠφεληθῇ τὸ Κράτος; Παρετήρησα ἰδικιτέρως εἰς τὸν κ. πρωθυπουργόν, διατί ἡ Πιστωτικὴ δὲν καταβάλλει ἀμέσως τὰ 5,000,000, καὶ τότε ὁ κ. πρωθυπουργὸς μοὶ ἀπήντησε: δὲν τὰ καταβάλλει, διότι τὰ δανείζει εἰς τὴν Κυβέρνησιν. Ἐδῶ, κύριοι, ἔρχεσθε εἰς τὴν ἐξέτασιν ἂν ἦναι πράγματι εὐεργεσία πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, δηλαδὴ ὠφελεῖται τὸ Κράτος ἐκ τῆς συμμετοχῆς εἰς τὸ δάνειον τῆς Πιστωτικῆς, ὥστε νὰ ἐπιβαρύνῃ τὴν Ἑπτάνησον μὲ νέαν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν; Τοῦτο τὸ ἀπέδειξαν ἄλλοι πρὸ ἐμοῦ λίαν εὐγλώτως. Ἡ ἐργασία, τὴν ὁποίαν κάμνει ἡ Πιστωτικὴ σήμερον, εἶναι ἐργασία, τὴν ὁποίαν δύναται νὰ κάμνῃ οἷος δήποτε, εἰς τὸν ὁποῖον δὲν δίδεται ἀντάλλαγμα νὰ εἰσαγάγῃ ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν εἴτε εἰς τὴν Ἑπτάνησον, εἴτε ἀλλαχοῦ. Κύριοι βουλευταὶ, χθὲς ἐθαύμαζον τὴν ὑπεράνθρωπον δύναμιν τῆς ἀφαιρέσεως τοῦ ἐκ Σύρου βουλευτοῦ κ. Δούμα, (ὁ ὁποῖος δὲν ἠξεύρω ἐὰν ἦναι παρών), δυναμένου νὰ διαιρέσῃ ὅλως διόλου τὴν ἰδιότητα αὑτοῦ ὡς βουλευτοῦ ἀπὸ τῆς ἰδιότητος τοῦ διευθυντοῦ τῆς πιστωτικῆς καὶ ὁμιλοῦντος ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἐν τρίτῳ προσώπῳ καὶ ἀναφέροντος τὸν διευθυντήν. Οὐδαμοῦ τοῦ κανονισμοῦ τῆς Βουλῆς ὑπάρχει διάταξις, ἀπαγορεύουσα εἰς τὸν ἐνδιαφερόμενον νὰ μὴ λαμβάνῃ τὸν λόγον ἐπὶ θέματός τινος, ἐνδιαφέροντος αὐτὸν προσωπικῶς, δὲν ὑπάρχει διάταξις νὰ ἀρνηθῇ εἰς αὐτὸν ἡ Βουλὴ τὸ δικαίωμα τοῦ ψηφοφορεῖν, καὶ ἐγὼ ἐγκρίνω τοιοῦτον κανονισμόν, διότι ἐν Ἑλλάδι, παραδέχομαι, ὅτι πρέπει νὰ ὑπάρχῃ πλήρης ἐλευθερία καὶ νὰ ἔχωμεν τὸ θάῤῥος ἐν τῇ Βουλῇ, καί τοι προσωπικῶς ἐνδιαφερόμενοι, νὰ ὑποστηρίζωμεν ἐκεῖνα, ὑπὲρ τῶν ὁποίων ἐνδιαφερόμεθα. Διὰ τοῦτο, ἐπειδὴ τοῦτο καθιεροῦται, καὶ εἰς ἐμὲ θὰ παραχωρηθῇ ἡ ἄδεια νὰ ἀποδείξω ὄχι τί ἐμελέτα ὁ βουλευτὴς ἐκ Σύρου, ἀλλὰ τί ἐσκόπει ὁ διευθυντὴς τῆς Πιστωτικῆς, καὶ εἰς τοῦτο μὲ ὑποβοηθεῖ πάλιν ἓν δημοσίευμα χθεσινὸν, τὸ ὁποῖον θὰ λάβω τὴν τιμὴν νὰ σᾶς ἀναγνώσω ἐν βραχεῖ. Δὲν ἐξετάζω ποῖος ὁ δώσας τὴν ὑπογραφὴν, δὲν ἐξετάζω ἐὰν εἰς τὴν προκειμένην διατριβὴν, τὴν καταχωρισθεῖσαν ἐν τῷ «Αἰῶνι» ἔχῃ δίκαιον ὁ κ. οὗτος, πρὸς τὸν ὁποῖον οὐδεμίαν ἔχω σχέσιν, καὶ πιθανῶς δὲν θὰ ἔχω οὐδέποτε· καὶ ἂν ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα λέγει ὁ κ. Συγγρός, κατὰ τὰ ἄλλα ἦναι ἀκριβῆ. Μόνον ὠφελοῦμαι, διότι, βλέπετε, καὶ ἐγὼ εἶμαι ἐνδιαφερόμενος ὑπὲρ τοῦ τόπου μου, ἐκ τῆς δημοσιεύσεως, διὰ νὰ λάβω μόνον ἓν μέρος αὐτῆς, τὸ ὁποῖον πέποιθα, ὅτι δὲν ἐπιδέχεται διάψευσιν. Ἐγένοντο διαπραγματεύσεις (ὡς λέγει ἐδῶ), καὶ περὶ τούτου δὲν πιστοποιῶ τὴν ἀκρίβειαν, καὶ ἔλαβε (λέγει ὁ κ. Συγγρὸς) ἀπ’ ἀρχῆς ὁ κ. διευθυντὴς τῆς Πιστωτικῆς τὴν ἐντολὴν νὰ διαπραγματευθῇ δάνειον σπουδαῖον ἐξωτερικὸν· κατόπιν, μετὰ τὴν παρέμβασιν τοῦ κ. Συγγροῦ, ὑπεσχέθη ἡ Πιστωτικὴ, ὅτι θὰ λάβῃ συμμετοχὴν εἰς τὸ δάνειον διὰ 5,000,000 δραχμῶν νέων. Ἀλλ’ ἐνῷ ὁ κ. Συγγρὸς (ὡς λέγει) ἐστηρίζετο πολὺ εἰς τὰ πέντε ταῦτα ἑκατομμύρια, διότι, καθ’ ἣν εἶχε λάβει ἐντολὴν ἀπὸ τὸν κ. Ἀθηνογένην ἐν Παρισίοις, ἔπρεπε νὰ πραγματοποιήσῃ τοὐλάχιστον 10,000,000 ἐν Ἑλλάδι, ἐλυπήθη πολύ, ὅταν εἶδεν, ὅτι ἡ συμμετοχὴ εἰς τὸ δάνειον τοῦτο ὑπεβάλλετο εἰς ἕνα ὅρον, τοῦ ὁποίου δὲν ἦτο κύριος οὔτε ὁ κ. Δούμας, οὔτε ὁ κ. Συγγρὸς, διότι ἐξηρτᾶτο ὄχι μόνον ἀπὸ τὴν Βουλὴν, ὄχι μόνον ἀπὸ τὴν κυβέρνησιν, ἀλλὰ καὶ ἀπὸ τὸν βασιλέα (ὡς λέγει) καὶ ἀπὸ τὴν δημοσίευσιν τοῦ νόμου εἰς τὴν «Ἐφημερίδα τῆς Κυβερνήσεως». Ἰδοὺ τί λέγει ὁ κ. διευθυντὴς τῆς Τραπέζης, ὁ κ. Ἰωάννης Δούμας. «Ἀθῆναι, 18 Νοεμβρίου 1880 Φίλε κύριε Α. Συγγρέ, Ἐνταῦθα. «Σᾶς γνωστοποιῶ πρὸς ὁδηγίαν σας, ὅτι λαμβάνομεν συμμετοχὴν εἰς τὸ ἐξωτερικὸν δάνειον ἢ τὴν avance, ἣν διαπραγματεύεσθε μετὰ τῆς ἑλληνικῆς κυβερνήσεως ὑπὸ τοὺς ἑξῆς ὅρους: Ἡ συμμετοχή μας τῆς Γενικῆς Πιστωτικῆς Τραπέζης ὁρίζεται εἰς φράγκα 5,000,000, ὑπὸ τοὺς ἀρχικοὺς ὅρους (conditions originelles), ἀπολαμβάνοντες»—ἐδῶ ὑπάρχει σολοικισμὸς ἐξ ἐκείνων, τοὺς ὁποίους ἡμεῖς οἱ σοφολογιώτατοι συγχωροῦμεν μόνον εἰς τὸν Δημοσθένη ἢ εἰς τὸν Θουκυδίδην· εἶναι ὀνομαστικὴ ἀπόλυτος λεγομένη — «ὅλων τῶν πλεονεκτημάτων καὶ ὑποβαλλόμενοι εἰς ὅλας τὰς ὑποχρεώσεις ὑμῶν τῶν συμβαλλομένων· δεύτερον ἡ συμμετοχή μας εἶναι ὑποχρεωτικὴ δι’ ἡμᾶς, ὅταν ψηφισθῇ ὑπὸ τῆς Βουλῆς καὶ κυρωθῇ ὑπὸ τοῦ Βασιλέως καὶ δημοσιευθῇ διὰ τῆς «Ἐφημερίδος τῆς Κυβερνήσεως» ἡ σύμβασις τῆς Πιστωτικῆς Τραπέζης ἐν Ἑπτανήσῳ, ἣν κατεθέσαμεν εἰς τὴν κυβέρνησιν πρὸς παραδοχήν. Ὑστερόγραφον. Σᾶς γνωστοποιῶ, ὅτι ἀπὸ τῆς 12 τρέχοντος ἀνελάβομεν πρὸς τὴν ἑλληνικὴν κυβέρνησιν τὴν αὐτὴν ὑποχρέωσιν ὑπὸ τοὺς αὐτοὺς ὅρους.» Ἑπομένως ἐδῶ ἡ ἐν Ἀθήναις Πιστωτική, ὡς ὅρον, διὰ νὰ κάμῃ αὐτὸ τὸ μέγα εὐεργέτημα, νὰ δώσῃ 3½ ἑκατομμύρια (νομίζω) μεταλλικὸν εἰς τὴν κυβέρνησιν, ἐζήτει, ὥστε ὅλαι αἱ ἀρχαὶ τοῦ Κράτους, ὅλος ὁ κόσμος νὰ συντρέξῃ, ὅπως αὕτη λάβῃ τιμάριον τὴν Ἑπτάνησον, καὶ ὅπως ἡ Ἑπτάνησος, ἀπὸ τῆς ὁποίας θ’ ἀφῃροῦντο 10,000,000, γεμίσῃ τὸ ταμεῖον τῆς Πιστωτικῆς. Τοῦτο, κύριοι, καὶ μόνον ἤρκει, ὅπως μετ’ ἀγανακτήσεως ἡ Βουλὴ μὴ ἐπιτρέψῃ οὔτε τὴν πρώτην συζήτησιν τοιαύτης συμβάσεως. Αὐτὰ, κύριοι, ἐὰν ἐῤῥίφθησαν εἰς τὴν δημοσιότητα, ἐγὼ οὐδεμίαν ἔχω εὐγνωμοσύνην πρὸς τὸν ῥίψαντα αὐτὰ, εἶναι λογαριασμός του· ἀλλὰ κρίνω ἐμαυτὸν εὐτυχῆ, ὅτι ὅσα ἐγὼ ὑπωπτευόμην κατὰ τῆς Πιστωτικῆς Τραπέζης πέρυσι, σήμερον ἔρχονται εἰς φῶς, διὰ νὰ φωτίσουν καὶ τὸ κοινὸν καὶ τὴν ἑλληνικὴν Βουλήν. Λυποῦμαι, κύριοι, ὅτι οἱ προαγορεύσαντες διέτριψαν χρόνον πολύν, ὅπως ἀναπτύξουν ἐπιστημονικὰς θεωρίας. Καὶ τί τὰς θέλετε τὰς ἐπιστημονικὰς θεωρίας νὰ τὰς κυλίετε εἰς τοιοῦτον βόρβορον! Κύριοι, ἡ ἐπιστήμη ἡ οἰκονομικὴ ἵσταται λίαν ὑψηλὰ, καὶ ζηλεύω πολύ, σᾶς τὸ ὁμολογῶ ἐγὼ ὁ ἀδαὴς αὐτῆς, ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι σήμερον δύνανται νὰ μελετήσουν αὐτὴν καὶ νὰ ἐμβαθύνουν εἰς αὐτήν, διότι ἀπεδείχθη, ὅτι εἶναι ὁ μόνος τρόπος, ἵνα προάγῃ τὴν εὐημερίαν τοῦ λαοῦ ὄχι μόνον ὑλικῶς, ἀλλὰ καὶ ἠθικῶς. Ἀλλὰ νομίζω, ὅτι ἡ βάσις αὐτῆς τῆς ἐπιστήμης δὲν εἶνε ἡ καταπίεσις τοῦ λαοῦ, ἀλλ’ ἡ ἀνακούφισις αὐτοῦ. Ἐκεῖ ἔγκειται τὸ μυστήριον· πρέπει νὰ ἀνακουφίσητε τὸν μικρὸν καὶ νὰ πάρητε ἀπὸ τὸν πλουσιώτερον, ἐὰν ἦνε δυνατόν, διὰ νὰ προλάβητε κοινωνικὰ ζητήματα, τὰ ὁποῖα ἀλλοῦ ἐγεννήθησαν δι’ αὐτὸν τὸν λόγον.

§72Θ. ΖΕΡΒΟΣ. Αὐτὸ γυρεύομεν.

§73ΠΟΛΥΛΑΣ. Ἀλλὰ θὰ σοῦ ἀποδείξω, ὅτι σὲ θὰ σὲ ἀπογυμνώσουν, διότι εἶσαι πτωχός.

§74Θ. ΖΕΡΒΟΣ. Εἶμαι τῆς κόκκινης σκούφιας.

§75ΠΟΛΥΛΑΣ. Ἐλυπήθην, κύριοι, πολὺ, καὶ ἴσως λυπηθῶ ὅταν ἀκούσω καὶ τὸν κ. Τρικούπην καταναλίσκοντα χρόνον πολὺν καὶ συζητοῦντα περὶ οἰκονομικῶν θεωριῶν καὶ πολλαπλοῦ τῶν τραπεζῶν καὶ περὶ ἄλλων, προκειμένου περὶ τοιούτων συμβάσεων, αἱ ὁποῖαι εἶναι σκανδαλώδεις, συμβάσεων, αἱ ὁποῖαι προδίδουν, ἐπαναλαμβάνω, ὁλόκληρον πληθυσμὸν, μὲ τὸ ἐπιχείρημα, ὅτι δῆθεν θὰ ἀνακουφίσουν τὴν γεωργικὴν τάξιν. Αἴ! κύριοι, ἐὰν ἠθέλατε ἐν Ἑπτανήσῳ νὰ ἀνακουφίσητε σεῖς ἡ Κυβέρνησις τὴν ἀγροτικὴν τάξιν, εἴχετε τὸν τρόπον πρόχειρον· ἐὰν εἴχατε μελετήσει τοιαῦτα ζητήματα, ὡς ἔπρεπε νὰ τὸ πράξητε μετὰ 17 ἤδη ἔτη ἀπὸ τῆς ἑνώσεως, ἠθέλετε πεισθῆ, ὅτι ἡ Κέρκυρα μόνον σᾶς δίδει ὑπὲρ τὸ 1,000,000 κατ’ ἔτος, κατὰ τὴν ἀναλογίαν τοῦ πληθυσμοῦ, περισσότερον παρὰ αἱ ἄλλαι ἐπαρχίαι, καὶ οὕτω καὶ αἱ ἄλλαι νῆσοι. Καὶ ἦτο δύσκολος ἡ θεραπεία; καθ’ ὅλου, κύριοι, δύσκολος, διότι, καὶ χωρὶς νὰ μεταβληθῇ τὸ σύστημα ἐκεῖνο, ἔπρεπε νὰ ἀνακουφίσητε τοὺς γεωργούς, διότι αὐτοὶ πληρόνουν 20% ἐπὶ τῆς ἀκαθαρίστου προσόδου, τουτέστι πληρόνουσι 40% ἐπὶ τῆς καθαρᾶς προσόδου.

§76ΤΙΝΕΣ. Ἀλλὰ δὲν πληρόνουν τίποτε ἄλλο.

§77ΠΟΛΥΛΑΣ. Δίδουσιν ὅμως περισσότερα εἰς τὸ Κράτος.

§78Κ. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἂς ἀφομοιωθοῦν τότε.

§79ΠΟΛΥΛΑΣ. Εἶπον, κύριοι, ὅτι, ἐὰν ἡ Κυβέρνησις μεριμνᾷ πατρικῶς περὶ τῆς γεωργικῆς τάξεως τῆς πασχούσης τῆς Ἑπτανήσου, ἰδίως τῆς γεωργικῆς, ἐπειδὴ τὸ κυριώτερον προϊὸν εἶνε ἡ σταφὶς καὶ τὸ ἔλαιον, ἐπειδὴ αὐτὸ ἐπιβαρύνεται μὲ 40% ἐπὶ τῆς καθαρᾶς προσόδου, πρᾶγμα φρικτὸν, καὶ ἐπειδὴ ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν καλῶς γινώσκει, ὅτι πληρόνομεν πολὺ περισσότερον ἀναλόγως τοῦ πληθυσμοῦ παρὰ αἱ ἄλλαι ἐπαρχίαι......

§80ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι ἀναλόγως τοῦ πληθυσμοῦ.

§81ΚΑΤΣΑΝΔΡΗΣ. Διατί δὲν ἐδέχθησαν τὴν ἀφομοίωσιν ὁσάκις ἐπροτάθη;

§82ΠΟΛΥΛΑΣ. Ἔπρεπεν ἡ Κυβέρνησις νὰ φέρῃ πρότασιν ὅπως ἐλαττώσῃ κατὰ 2, 3, 5% τὸ ἐξαγωγικὸν τέλος τῆς σταφίδος καὶ τοῦ ἐλαίου, χωρὶς καθόλου νὰ προσβληθῇ ἡ ἰσότης, ἣν θεσπίζει τὸ Σύνταγμα. (Θόρυβος.) Ἀλλὰ μοὶ λέγουν, διατί δὲν παραδέχεσαι τὴν ἀφομοίωσιν. Δὲν τὴν παραδέχομαι, διότι καὶ σεῖς (εἰς τὸ ζήτημα τοῦτο βλέπετε, ὅτι μεταχειριζόμεθα τὸ ἡμεῖς καὶ σεῖς, διότι ἐσμὲν χωρισμένοι κατὰ τὸ φορολογικὸν σύστημα), διότι καὶ σεῖς οἱ σπουδαιότεροι ἄνθρωποι τῆς Ἑλλάδος, οἱ εἰδικώτεροι, παραδέχεσθε, ὅτι τὸ φορολογικὸν σας σύστημα δὲν εἶναι καλόν· ὅταν λοιπὸν τὸ μεταῤῥυθμίσητε, ἀφομοιούμεθα. (Θόρυβος.)

§83ΤΙΝΕΣ. Ἐπὶ τοῦ θέματος.

§84ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Αὐτὰ εἶνε ἄσχετα.

§85ΠΟΛΥΛΑΣ. Δὲν εἶναι ἄσχετα διόλου, διότι περὶ φόρου πρόκειται, περὶ ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας. (Θόρυβος.) Δὲν εἶνε ἄσχετα, διότι διὰ τούτων ἠθέλησα νὰ ἀποδείξω, ὅτι δὲν ἐμεριμνήσατε περὶ τῆς Ἑπτανήσου, διότι, ἂν ἠθέλατε μεριμνήσει, θὰ ἦτο εὔκολον νὰ θεραπεύσητε τὰς ἀνάγκας τῆς γεωργικῆς τάξεως, ἐνῷ σήμερον ἐννοεῖτε νὰ τὴν ἐγκαταλείψητε, νὰ τὴν καταστρέψητε, καὶ τοῦτο θέλω ν’ ἀποδείξω. Εἶμαι ἤδη ὑποχρεωμένος νὰ μεταβῶ εἰς ἑτέραν ὄψιν τοῦ ζητήματος.

§86ΠΟΛΛΟΙ. Παρῆλθεν ἡ ὥρα. Αὔριον. Λύεται ἡ συνεδρίασις τῇ μεσημβρίᾳ.