1880.12.15

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 47

τῆς 15 Δεκεμβρίου 1880.

Ὥρᾳ 2½ μ. μ.

Ἀπαρτίας γενομένης, ἀνεγνώσθησαν καὶ ἐνεκρίθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Π. Σκλαβοχωρίτης ζητεῖ τὸ προνόμιον ἐπὶ τῆς ἀχρήστου ὕλης τῆς ἐξαγομένης ἐκ τῶν οἰνοδοχείων. Θὰ παραπεμφθῇ εἰς τὴν ἁρμοδίαν ἐπιτροπὴν ἡ ἀναφορά του. Ὁ βουλευτὴς κ. Τζάνες ὑποβάλλει ἐκ νέου δύο πρατάσεις νόμου περὶ ἀπαγορεύσεως τῆς ἐφέσεως κατὰ τῶν δικαστικῶν ἀποφάσεων ἐν γένει, καὶ περὶ ἐπεκτάσεως τῆς ἁρμοδιότητος τῶν εἰρηνοδικῶν.

§2ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν.) Ὑποβάλλω νομοσχέδιον περὶ τῶν ἐν τῷ Συνεργείῳ τοῦ ναυστάθμου ὑπηρετούντων. Περὶ τῶν ἐπιστράτων τῆς θαλάσσης ἠρεύνησα ὅλας τὰς ἐγκυκλίους τοῦ ὑπουργείου καὶ εὑρέθησαν τὰ περὶ τούτων γενόμενα σύμφωνα τοῖς νόμοις. Οἱ ναυτικοὶ τῆς θαλάσσης, ἐνῷ ἐξεδόθησαν φύλλα πορείας, δὲν προσέρχονται, διότι ἐπεδόθησαν εἰς χεῖρας συγγενῶν των· ἐκ τούτου καταδιώκονται, καὶ ἐντεῦθεν τὰ παράπονα.

§3ΖΕΡΒΑΣ. Ἐξεδόθησαν φύλλα πορείας;

§4ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Πρὸ πολλοῦ· σᾶς παρακαλῶ δὲ νὰ συνδράμωμεν πάντες, διότι ἔχομεν ἀνάγκην τῶν ἐπιστράτων τούτων. Ἡ ἀναλογία τῶν ἐπιστράτων τῆς ξηρᾶς εἶναι 1/25, ἐνῷ τῶν τῆς θαλάσσης ἐπὶ τοῦ ὅλου πληθυσμοῦ εἶναι τὸ 1/60. Οὕτω βλέπετε εἰς ποίαν εὐνοϊκὴν θέσιν εὑρίσκονται οἱ κατὰ θάλασσαν στρατολογούμενοι. Ὁμολογῶ, ὅτι οἱ συμπολῖταί μου καὶ οἱ ἐξ Ὕδρας καὶ Ἑρμιόνης εἶναι οἱ παρεμβάλλοντες μικράς τινας δυσκολίας, ἐνῷ ἀπὸ τὰ λοιπὰ μέρη προσέρχονται προθύμως. Καθῆκον ἔχομεν ἡμεῖς νὰ ὁδηγήσωμεν καὶ ἐκείνους εἰς τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ καθήκοντός των, ὅπως ἐκπληροῖ τοῦτο ὅλος ὁ τόπος.

§5ΖΕΡΒΑΣ. Οἱ κάτοικοι Ἑρμιόνης ποτὲ δὲν ἔτυχον νὰ ἔχωσιν ὑπουργὸν τῶν Ναυτικῶν, καὶ διὰ τοῦτο συνείθισαν πάντοτε νὰ ὑπακούωσιν εἰς τοὺς νόμους.

§6ΚΑΡΑΛΙΒΑΝΟΣ. Ὅ,τι ἐγὼ γνωρίζω, εἶναι, ὅτι πρὸ πολλῶν ἡμερῶν ἐξεδόθη ἐγκύκλιος περὶ τῶν ἐπιστράτων τούτων, καὶ φύλλα πορείας ἐστάλησαν καὶ εἰς τὴν πατρίδα μου, καὶ πολλοὶ ἐξ αὐτῶν προσῆλθον καὶ κατετάχθησαν· ὥστε εἶναι ἀληθέστατον ὅ,τι εἶπεν ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν, ὅτι καὶ ἐγκύκλιοι ἐστάλησαν καὶ φύλλα πορείας ἐξεδόθησαν. Προχθὲς εἶπεν ὁ κ. Μίλησης, ὅτι κατὰ χιλιάδας ἐμποδίζονται οἱ ναυτολογούμενοι ἀπὸ τοῦ νὰ ἐκπλεύσουν, ὁ δὲ κ. Καλλιγᾶς ἀνεβίβασε τὸ ναυτικὸν τῆς Ἑλλάδος εἰς 60,000 ναύτας, ἐνῷ κατὰ τοὺς καταλόγους τοὺς ἐπισήμους ἀνεβαίνουσι μόνον εἰς 30,100. (Θόρυβος.) Ἐγὼ ὅμως γνωρίζω, ὅτι εἰς τὴν ἡλικίαν αὐτὴν, τὴν ὁποίαν ὁ ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν ὥρισεν, ὁ ἀριθμὸς ἐν τῇ πατρίδι μου ἀναβαίνει εἰς μόνον 44. Δίδω δὲ τὴν πληροφορίαν αὐτὴν, ὅπως δικαιώσω τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Ναυτικῶν.

§7ΡΩΜΑΣ. Εὐχαρίστως γνωστοποιῶ εἰς τὴν Βουλήν, κύριοι, ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐπεράτωσε σήμερον τὸ ἔργον της. Ὁ νοήμων καὶ δραστήριος εἰσηγητὴς αὔριον θέλει φέρει τὴν ἔκθεσίν του εἰς τὴν ἐπιτροπὴν, καὶ μεθαύριον θέλει ὑποβληθῆ εἰς τὴν Βουλήν· αἱ παρατηρήσεις τῆς ἐπιτροπῆς θέλουσιν ὑποβληθῆ ὑπὸ τὰς σκέψεις τῆς Βουλῆς. Ἀσμένως ἀναγγέλλω, ὅτι ἡ ἁρμονία ὑπῆρξε πλήρης καὶ ἡ ἐπεξεργασία ὑπῆρξε ταχίστη, τὸ πνεῦμα δ’ αὐτῆς ἐξεδηλώθη μαχιμώτατον. Παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ ἐκφράσῃ τὴν εὐαρέσκειάν της ἰδίως εἰς τοὺς κυρίους Ζηνόπουλον, Σιμόμουλον καὶ τὸν γραμματέα τῆς ἐπιτροπῆς κ. Σκουζέν.

§8ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Κύριοι, ὑποβάλλω ἀναφορὰν πολλῶν κατοίκων τοῦ Λαυρίου, ὅπου ὑπάρχουσι τὰ μεταλλουργεῖα, καὶ ζητῶ τὴν ἄδειαν νὰ εἴπω ὀλίγας λέξεις, παρακαλέσω δὲ τὴν Βουλὴν νὰ συστήσῃ αὐτὴν ὅπου δεῖ. Ἡ αἴτησις εἶναι ἡ ἑξῆς. Γνωρίζετε, ὅτι ἐν Λαυρίῳ ὑπάρχει κέντρον σπουδαῖον μεταλλουργικῆς βιομηχανίας, ὅτι τὸ ἔδαφος ὑπῆρχε φιλονεικούμενον, ἐνῷ κατεπείγουσα ἦτον ἡ ἀνάγκη νὰ σχηματισθῇ συνοικισμὸς ἐργατικός, ὅστις ὅμως δὲν ἠδύνατο νὰ ὑπάρξῃ, ἐὰν δὲν ἐδίδετο εἰς αὐτὸν στέγη. Ἐπετράπη λοιπὸν εἰς τοὺς βουλομένους νὰ οἰκοδομήσωσι, καὶ συνεπείᾳ τούτου ᾠκοδόμησεν ἕκαστος τὴν οἰκίαν του, ἀλλ’ ἐπὶ ἐδάφους ἐθνικοῦ· ὡς ἐκ τούτου δ’ εὑρίσκονται ἤδη εἰς τὴν θέσιν τῶν παρανόμως οἰκοδομησάντων κατὰ τὸν νόμον τοῦ 1855. Ἀλλὰ φαίνεται, ὅτι τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν προτίθεται νὰ ἐκποιήσῃ αὐτὰς τὰς γαίας κατὰ τὸν νόμον περὶ ἐκποιήσεως τῶν ἐθνικῶν κτημάτων, καὶ τότε δὲν ἔχουσιν αὐτοὶ τὴν προτεραιότητα, δὲν λαμβάνουσι τουτέστι τὸ ἔδαφος, ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἔχουσιν οἰκοδομήσει, κατ’ ἐκτίμησιν. Φαίνεται, ὅτι ὑπῆρξε καὶ ἓν συμβόλαιον μεταξὺ αὐτῶν καὶ τοῦ οἰκονομικοῦ ἐφόρου, τὸ ὁποῖον βεβαίως δύναται νὰ θεωρηθῇ ὡς παγὶς, διότι δι’ αὐτοῦ τοῦ συμβολαίου φαίνεται, ὅτι ἐδόθη εἰς αὐτοὺς ἄδεια νὰ οἰκοδομήσωσιν, ἐπὶ τῇ ὑποχρεώσει νὰ τοῖς ἀφαιρεθῶσιν αἱ οἰκοδομαὶ, ὁσάκις προσκληθῶσιν. Λοιπὸν ὑποθέσατε εἰς ποίαν δεινὴν εὑρίσκονται περίστασιν, ὄχι δύο καὶ τρεῖς, ἀλλ’ ὅλοι οἱ κάτοικοι αὐτῆς τῆς κοινότητος τῆς μεταλλουργικῆς βιομηχανίας. Παρακαλῶ λοιπὸν τὴν Βουλὴν νὰ συστήσῃ τὴν ἀναφορὰν εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, ὅπως ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν, ἐὰν νομίζῃ, ὅτι δικαιοτέρα λύσις ἠμπορεῖ νὰ γείνῃ δεκτή.

§9ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§10ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΤΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ. Ὅμοια παράπονα ὑπεβλήθησαν καὶ πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν, διετάχθησαν δὲ τὰ δέοντα καὶ γίνεται σκέψις περὶ τούτου.

§11ΡΑΛΛΗΣ. Προεκλήθη συμβόλαιον μεταξὺ τοῦ οἰκονομικοῦ ἐφόρου καὶ αὐτῶν, ὅπως ἀπαλλοτριωθῶσι τῶν κτημάτων των.

§12ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΤΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ. Αὐτὸ στηρίζεται εἰς συμφωνίαν μεταξὺ τοῦ δημοσίου καὶ τῶν κατοίκων. Ἕως τώρα ἐπωλήθησαν ἄπειρα οἰκόπεδα εἰς τὸ Λαύριον, διότι τὰ ἐν Λαυρίῳ οἰκόπεδα δὲν παραχωροῦνται κατ’ ἐκτίμησιν’ ἐνῷ δὲ ὑπάρχει καὶ ἤδη εἰς τὴν Βουλὴν ὑποβεβλημένον νομοσχέδιον περὶ παραχωρήσεως τοῦ ἐδάφους εἰς ὅσους ὠκοδόμησαν ἐπὶ ἐθνικῆς γῆς, ἐξαιροῦνται τὰ οἰκόπεδα τοῦ Λαυρίου. Αὐτὸς εἶναι ὁ λόγος, δι’ ὃν τὸ δημόσιον προβαίνει εἰς τὴν ἐκποίησιν. Τώρα, ἐὰν μὲν οἱ παραπονούμενοι ἔχωσιν οἰκοδομήσει καλύβας, δὲν ὑπάρχει λόγος, ὅπως μὴ ἐκποιηθῶσι τὰ οἰκόπεδα· ἐὰν ὅμως ἀνήγειραν οἰκοδομὰς λιθοκτίστους, πρέπει νὰ γείνῃ σκέψις, ὅπως μὴ ἀδικηθῶσι.

§13ΡΑΛΛΗΣ......

§14ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΤΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ. Ἀφοῦ γίνεται δημοπρασία, πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ γείνῃ τοῦτο;

§15ΡΑΛΛΗΣ....................

§16ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΤΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ. Κατὰ τὸν νόμον, τὰ πρακτικὰ τῆς ἐκποιήσεως παντὸς κτήματος ἀποστέλλονται ἀπ’ εὐθείας εἰς τὰς δημοτικὰς ἀρχάς. Ἐὰν ἡ τοῦ Λαυρίου δὲν εἰδοποίησε τοὺς κατοίκους, δὲν ἐννοῶ τί πταίει ὁ ἔφορος.

§17ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν λέγω περὶ τούτου, ἀλλ’ ὅτι ὁ οἰκονομικὸς ἔφορος Λαυρίου........................................

§18ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΤΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ. Δὲν ἠξεύρω τι περὶ τούτου.

§19ΣΚΟΥΖΕΣ. Αὐτὸ διαφέρει ἐκείνου, τὸ ὁποῖον ἀνέφερε πέρυσιν ὁ κ. Ῥάλλης. Νῦν πρόκειται διὰ τὸν Κυπριανόν, ἔνθα εἶναι συνοικισμὸς ὁλόκληρος ἐκ 250 οἰκιῶν· ὑπάρχουσι δὲ οὐχὶ παραπήγματα μόνον, ἀλλὰ καὶ οἰκίαι 5, 10 καὶ 15,000 δραχ. ἀξίας. Ἐὰν δὲ τὰ γήπεδα ταῦτα ἐκτεθῶσιν εἰς πλειστηριασμὸν, οἱ ἰδιοκτῆται τῶν οἰκιῶν θ’ ἀναγκασθῶσι νὰ πληρώσωσι τὸν λεγόμενον ἀέρα, 100, 200 ἢ 500 δραχμὰς, πρὸς ἐκείνους, οἵτινες, κερδοσκοποῦντες ἐπὶ τῆς ἀνάγκης των, θὰ θελήσωσι νὰ πλειοδοτήσωσιν, ὅπως μὴ ἀπολέσωσι τὰς οἰκίας των· οὕτω δὲ οὐδὲν μὲν θὰ ὠφεληθῇ τὸ δημόσιον, αὐτοὶ δὲ θὰ ζημιωθῶσιν. Ἔχουσι δὲ καὶ τὸ παράπονον, ὅτι, ἐνῷ ᾠκοδόμησαν ἀδείᾳ τοῦ δημοσίου, τίθενται εἰς ἥσσονα μοῖραν τῶν παρανόμως οἰκοδομησάντων, ὑπὲρ ὧν ἐξεδόθη εὐεργετικὸς νόμος.

§20ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΤΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ. Δὲν ἀμφιβάλλω, ὅτι θέλει καταβληθῆ πᾶσα προσπάθεια, ὅπως ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ ἐπιόντος ἔτους συζητηθῇ πρὶν λήξῃ τὸ τρέχον ἔτος· μ’ ὅλα ταῦτα, διὰ πᾶν ἐνδεχόμενον, ἐθεώρησα ἀναγκαῖον νὰ ὑποβάλω νομοσχέδιον, δι’ οὗ ζητῶ νὰ χορηγηθῇ πίστωσις ἴση μὲ τὸ δωδεκατημόριον τοῦ ὑποβληθέντος προϋπολογισμοῦ, διὰ τὰ ἔξοδα τοῦ ἐπιόντος Ἰανουαρίου. Τὸ νομοσχέδιον τοῦτο εἶναι ἀναγκαῖον, ὄχι μόνον διὰ τὴν πληρωμὴν τῶν ἐξόδων, πολλὰ τῶν ὁποίων καθίστανται ἀπαιτητὰ ἀπὸ τὰς πρώτας ἡμέρας τοῦ μηνός, ἀλλὰ καὶ διὰ νὰ δοθῇ ἡ ἄδεια εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως ἐξακολουθήσῃ τὴν εἴσπραξιν τῶν ἐσόδων τοῦ Κράτους ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ἰσχυόντων νόμων. Τὸ νομοσχέδιον τοῦτο θὰ τυπωθῇ, καὶ παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ τὸ θεωρήσῃ κατεπεῖγον.

§21Θ. ΖΕΡΒΟΣ. Καὶ διὰ τὸν Φεβρουάριον μάλιστα.

§22ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ἤθελον ἐρωτήσει τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, ἐὰν σκέπτηται, καὶ τοῦτο ἐξαρτᾶται ἀπὸ τὰς διαθέσεις του, διότι εἶναι δικαίωμά του, νὰ κυρώσῃ τὸν νόμον περὶ ἀποστράτων, διότι μέχρι τοῦδε, ἂν καὶ ὁ νόμος ἐψηφίσθη, δὲν παρουσιάσθη πρὸς κύρωσιν, ὡς πληροφοροῦμαι. Ἐὰν ἐπρόκειτο μόνον περὶ ἐκείνων, οὓς ἤθελε τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν καλέσει κατὰ τὰς ἀνάγκας τῆς ὑπηρεσίας ἐν τοῖς γραφείοις, δὲν ἤθελον τῷ κάμει τὴν ἐπερώτησιν· ἀλλὰ πρόκειται περὶ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ὑπηρετοῦσι καὶ οἵτινες μισθοδοτοῦνται χωρὶς νὰ ὦσιν ἱκανοί.

§23ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΤΩΝ ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΩΝ. Ὁ νόμος οὗτος ὑπεβλήθη εἰς τὴν κύρωσιν τοῦ βασιλέως. Συνεπῶς πρὸς ἣν ὑπόσχεσιν ἔδωκα ἐπὶ τῆς ἐπερωτήσεως κατὰ τὴν παρελθοῦσαν συνεδρίασιν περὶ εἰδῶν ἐξαρτήσεως, τὰ ὁποῖα ἀπὸ μίαν μὲν ἐπιτροπὴν ἀπεῤῥίφθησαν ὡς ἄχρηστα, ἀπὸ ἑτέραν δὲ παρελήφθησαν ὡς εὔχρηστα, δίδω τὰς ἀκολούθους πληροφορίας εἰς τὸ Σῶμα. Ἐν τούτοις, ἐπειδὴ κατὰ τὴν παρελθοῦσαν συνεδρίασιν ὑπέθεσα, ὅτι τὸ τοιοῦτον εἶδος τῆς ἀταξίας ἔλαβε χώραν πρὸ τῆς 13 Ὀκτωβρίου, βεβαιῶ, ὅτι ἀπὸ πολλῶν ἐτῶν γίγνεται ἡ αὐτὴ ἀταξία καὶ ἐξακολουθεῖ γιγνομένη μέχρι πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν ἀκόμη. Ἡ ἐσπευσμένη παράδοσις ὅσον τὸ δυνατὸν περισσοτέρου ὑλικοῦ ἀναγκάζει τὰς ἐπιτροπὰς πολλάκις νὰ παραλαμβάνωσιν οὐχὶ μετὰ πολλῆς προσοχῆς, καὶ ὡς ἐκ τούτου ἐπέρχονται ζημίαι ἑκατέρωθεν, πολλάκις μὲν ἐπὶ βλάβῃ τῶν ἐργολάβων, πολλάκις δὲ ἐπὶ βλάβῃ τοῦ Δημοσίου· δὲν ἦτο δυνατὸν ὅταν τοὐλάχιστον πρὸ μηνὸς καθ’ ἑκάστην προσήρχοντο ἐργολάβοι εἰς τὰς ἐπιτροπάς, ἵνα παραδώσωσι διάφορα εἴδη ὑλικοῦ εἰς ἀριθμὸν μέγαν, ὡς π. χ. 1,000 σάκκους, 5,000 κρεμάστρας καὶ 3,000 παλάσκας, δὲν ἦτο δυνατόν, λέγω, εἰς διάστημα ὀλίγων ὡρῶν νὰ ἐξετασθῶσιν ἀκριβῶς, καὶ ἢ νὰ ἀποῤῥιφθῶσιν ἢ νὰ παραλειφθῶσι. Τὰς ἐπιτροπὰς δὲ ταύτας, αἱ ὁποῖαι παραλαμβάνουσι τὸ διάφορον ὑλικόν, τὰς σχηματίζει ἐξ ἐπαγγέλματος τὸ Φρουραρχεῖον, τηροῦν τάξιν ὡς πρὸς τὰ πρόσωπα, ἅτινα ἀποτελοῦσι τὰς ἐπιτροπὰς ταύτας. Καὶ εἶναι μὲν ἀληθές, ὅτι πρὸ 15 ἢ 20 ἡμερῶν, ἐπιτροπὴ συστηθεῖσα διὰ νὰ παραλάβῃ εἴδη ἐξαρτήσεως, ἅμα ἐθεώρησεν ὀλίγα τεμάχια τοῦ εἴδους αὐτοῦ, τὰ ὁποῖα δὲν εὗρε κατάλληλα καὶ σύμφωνα πρὸς τοὺς συμπεφωνημένους ὅρους, ἐθεώρησε περιττὸν νὰ ἐξελέγξῃ τ’ ἄλλα, τ’ ἀπέῤῥιψεν ἅπαντα· ἀλλ’ ἴσως διὰ τὸν αὐτὸν λόγον ἡ συστηθεῖσα μετ’ ὀλίγας ἡμέρας, διὰ νὰ παραλάβῃ νέαν δόσιν τοῦ εἴδους αὐτοῦ τοῦ ὑλικοῦ, εἰς τὴν ὁποίαν δὲν ἦτο οὐδόλως ἀπίθανον, ὅτι ὑπῆρχον καὶ εἴδη ἐξ ἐκείνων, ἅτινα ἀπεῤῥίφθησαν...........

§24ΚΑΡΑΪΣΚΑΚΗΣ. Ὅταν ἀποῤῥίπτωνται, σφραγίζονται.

§25ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΤΩΝ ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΩΝ. Ὁ ὅρος τῆς σφραγίσεως δὲν ὑπάρχει δυστυχῶς εἰς ὅλα τὰ συμβόλαια· ὑπάρχουσι συμβόλαια, καθ’ ἃ τ’ ἀποῤῥιπτόμενα εἴδη πρέπει νὰ σφραγίζωνται ὡς ἄχρηστα, ἀλλ’ ὑπάρχουσι καὶ συμβόλαια, καθ’ ἃ δὲν ὑπάρχει αὐτὴ ἡ διάταξις, καὶ κατὰ συνέπειαν οἱ ἐργολάβοι δὲν δέχονται νὰ σφραγισθῶσι τὰ πράγματά των ὡς ἄχρηστα. Ἄλλως τε ἡ πληθὺς τῶν εἰδῶν καὶ ὁ ἀπαιτούμενος ὑλικὸς χρόνος πρὸς ἐξέλεγξιν αὐτῶν κατέδειξαν, ὅτι πολλὰ εἴδη, διὰ μιᾶς ἐρχόμενα, δὲν δύνανται νὰ ἐξελεγχθῶσιν ἀκριβῶς, καὶ διὰ τοῦτο ἐπῆλθε τὸ ἄτοπον, ὥστε ποτὲ μὲν τὸ ὑλικὸν νὰ θεωρῆται ἄχρηστον, ποτὲ δὲ νὰ γίνηται δεκτόν Ἕνεκα τῆς ἀταξίας ταύτης καὶ τοῦ μεγάλου ποσοῦ, τὸ ὁποῖον εἰσέῤῥευσε διὰ μιᾶς εἰς τὰς ἀποθήκας ἐντὸς ὀλιγίστου χρονικοῦ διαστήματος, καὶ τῆς ἐλλείψεως ἀξιωματικῶν, οἱ ὁποῖοι, ὡς ἐκ τῶν ἄλλων ἀσχολιῶν τῆς ὑπηρεσίας, δὲν δύνανται νὰ διαθέσωσιν ὥρας πολλὰς εἰς τὴν ἐργασίαν αὐτὴν τῆς παραλαβῆς, ἔσπευσα ὅπως κανονίσω μεθοδικώτερον τὰ περὶ παραλαβῆς, ὥστε οἱ ἐργολάβοι, καί τοι ὑποχρεούμενοι νὰ παραδώσωσιν εἰς τὸ δημόσιον μέγα ποσὸν ὑλικοῦ, δὲν δύνανται ν’ ἀπαιτήσωσιν ἀπὸ τὰς ἐπιτροπὰς νὰ παραληφθῇ ὅλον, ἀλλὰ μόνον τὸ ποσόν, τὸ ὁποῖον ὁ πρόεδρος τῆς ἐπιτροπῆς ἤθελεν ὁρίσει ὡς δυνάμενον νὰ ἐξελεγχθῇ ἀκριβῶς, ἀναλόγως τῶν ὡρῶν, ἃς διατίθησιν ἡ ἐπιτροπή. Οὐδεμία ἀμφιβολία, κύριοι, ὅτι ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου δὲν πρέπει οὔτε καθ’ ὑπόνοιαν νὰ παραγνωρισθῇ ἡ καλὴ πίστις τῆς ὑπηρεσίας, καὶ ἀπόδειξις, ὅτι ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ αἱ ἐπιτροπαὶ ἀποτελοῦνται ἐξ ἀξιωματικῶν, οἱ ὁποῖοι δὲν ἔχουσι μόνιμον ἔργον τὸ τῆς ἐξελέγξεως, ἀλλ’ ἐκ περιτροπῆς ἐνεργοῦσι τὸ ἔργον τοῦτο· εἰς τὰς ἐπιτροπὰς δὲ πάντοτε παρίστανται ἐμπειροτέχναι καὶ ἐκ μέρους τοῦ Δημοσίου καὶ ἐκ μέρους τοῦ ἐργολάβου· ὥστε πλαγία τις σκέψις ἢ αἰτίασις δὲν δύνανται οὔτε κατὰ διάνοιαν ν’ ἀποδοθῇ εἰς τὰς ἐπιτροπὰς, αἱ ὁποῖαι εἴτε ἐν μέρει εἴτε ἐν ὅλῳ ἀπεδέχθησαν ἢ ἀπέῤῥιψαν. Ταῦτα καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἐπερώτησιν, ἣν ἔκαμεν ὁ ἔντιμος Βουλευτὴς Ξηροχωρίου. Ὑποβάλλω τὸν νόμον περὶ εἰσφορῶν, διότι καθ’ ἑκάστην παρουσιάζονται ἀνάγκαι τῆς ὑπηρεσίας, αἱ ὁποῖαι ἀπαιτοῦσι νὰ τεθῇ ἐκ νέου ὁ νόμος ἐν ἰσχύϊ. Ὁ νόμος ἐψηφίσθη ἄλλοτε, ἡ δὲ ἰσχὺς αὐτοῦ θέλει διαρκέσει ἐφ’ ὅσον καὶ ἡ κατάστασις τῆς ἐπιστρατείας.

§26ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ἡ ἐπερώτησίς μου οὐδένα ἄλλον σκοπὸν εἶχεν, ἢ, ἂν ἦτο δυνατὸν, νὰ προληφθῶσί τινες καταχρήσεις, καὶ τοῦτο ἔπραξα οὐχὶ μόνον ὡς βουλευτὴς, ἀλλὰ διότι εἶχον καὶ ἔχω, ἄνευ κολακείας, τὴν βεβαιότητα, ὅτι ὁ κ. ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν ἔχει τὴν ἐπιθυμίαν καὶ τὴν θέλησιν νὰ προλαμβάνῃ τὰς παρεκτροπὰς καὶ νὰ ἐμποδίζῃ τὰς καταχρήσεις, ἂν βεβαίως γίνωνται ἐν ἀγνοίᾳ του. Δὲν ἠθέλησα νὰ προσβάλω οὐδένα ἐκ τῶν κ. ἀξιωματικῶν ὅσοι ἔλαβον μέρος εἰς τὰς ἐπιτροπὰς, ἀλλὰ παρατηρῶ εἰς τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, ὅτι συνήθως αἱ ἐπιτροπαὶ, ἕνεκα τῆς πληθύος τοῦ ὑλικοῦ, οὐδέποτε παραλαμβάνουσι μετ’ ἀκριβείας τὰ παραδιδόμενα, ἕνεκα τούτου δὲ λαμβάνουσι χώραν αἱ καταχρήσεις. Δὲν θέλω νὰ κατηγορήσω τοὺς ἐν τῷ φρουραρχείῳ ὑπαλλήλους· σᾶς παρατηρῶ μόνον, συναισθανόμενος τὸ ἀνεύθυνον τοῦ βήματος, ὅτι ὑπάρχουν πολλοί, οἱ ὁποῖοι καταχρῶνται, εὐκολύνοντες τὰς παραδόσεις.

§27ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΤΩΝ ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΩΝ. Ἀλλὰ πρέπει νὰ τὸ ἀποδείξητε.

§28ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Θὰ τὸ ἀποδείξω, καὶ χωρὶς νὰ ὀνομάσω πρόσωπα, λέγω, ὅτι ἐλήφθησαν ἀποδείξεις διὰ παραδοθείσας παραγγελίας, καὶ τὰ χρήματα ἐλήφθησαν, δηλαδὴ ἡ ὁλικὴ ἀξία τῶν παραγγελιῶν ἀπὸ τὸ δημόσιον ταμεῖον, χωρὶς νὰ παραληφθῶσιν ὅλα αἱ παραγγελίαι ἐν τούτοις. Σᾶς παρακαλῶ δὲ νὰ σχετίσητε τὰς ἀποδείξεις, αἱ ὁποῖαι ὑπάρχουσιν ἐν τῷ φρουραρχείῳ, μὲ τὰς ἀποδείξεις, αἱ ὁποῖαι ὑπάρχουσιν ἐν ταῖς ἀποθήκαις Πειραιῶς, καὶ ἐκ τοῦ παραλληλισμοῦ θέλετε βεβαιωθῆ, ὅτι ὅσα σᾶς λέγω εἶναι ἀληθῆ· δὲν συνείθισα νὰ λέγω πράγματα διὰ τὰ ὁποῖα δὲν εἶμαι βέβαιος. Καὶ ταῦτα μὲν ὡς πρὸς τὸν ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν. Τώρα ἔρχομαι εἰς τὸν ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, καὶ πράττω τοῦτο, λαμβάνων ἀφορμὴν ἐκ τῆς πιστώσεως τοῦ δωδεκατημορίου, τὴν ὁποίαν παρουσίασεν. Ἡ πίστωσις αὕτη δὲν δύναται νὰ ἦναι ἐπὶ τοῦ ὅλου ποσοῦ τοῦ προϋπολογισμοῦ· ἑπομένως δὲν εἶναι ἀκριβὴς, καὶ τοῦτο τὸ ὑποθέτω, διότι ἐνῷ ἡ ἐπιτροπὴ τῶν Οἰκονομικῶν, κατ’ ἀντίθεσιν τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἐπεξειργάσθη τὸ νομοσχέδιον τῆς ἐγγείου φορολογίας, τοῦτο μέχρι τοῦδε δὲν ἐνεγράφη εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Πῶς εἶναι δυνατὸν ἡ Βουλὴ νὰ δώσῃ τὸ 1 δωδεκατημόριον, ἀφοῦ ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ἀνακρούων πρύμναν, ἔχει σκοπὸν ν’ ἀποσύρῃ τὸ νομοσχέδιόν του τοῦτο; Ἂν λοιπὸν τὸ νέον φορολογικὸν νομοσχέδιον ἀποσυρθῇ, τότε τὸ ἐν τῷ προϋπολογισμῷ ἀναγραφὲν ποσὸν θὰ μειωθῇ· ἄρα ἡ αἰτηθεῖσα πίστωσις εἶναι ἀνακριβής.

§29ΡΑΛΛΗΣ. (Ὅρα παράρτημα.)

§30Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ἐὰν προσείχετε, ἠθέλετε ἰδεῖ, ὅτι τ’ ἀποῤῥιφθέντα εἴδη δὲν ἐσφραγίσθησαν· ἑπομένως εἶναι πολὺ πιθανὸν νὰ ὑπῆρχον εἰς ἄλλην δόσιν...

§31ΚΑΡΑΪΣΚΑΚΗΣ. Πότε ἀπεῤῥίφθησαν; Διότι, ὅτε ἤμην ἐγώ, δὲν ἐνθυμοῦμαι ἂν ἀπεῤῥίφθησαν ἢ ἂν δὲν ἐσφραγίσθησαν.

§32Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Δὲν εἶπον αὐτό. Ἡ κατάστασις αὐτὴ τῆς παραλαβῆς ἐξακολουθεῖ ἀπὸ πολλοῦ χρόνου, ἐὰν δὲ δὲν συνέβη εἰς τὴν ὑπουργείαν τοῦ κ. Καραϊσκάκη...

§33ΚΑΡΑΪΣΚΑΚΗΣ. Ἐτιμωρήθησαν ἄλλοτε, καὶ μεταξὺ τῶν τιμωρηθέντων ἤμην καὶ ἐγώ. Μὲ ἐτιμώρησεν, ὡς ὑπουργὸς, ὁ κ. Γρίβας, καὶ ἔκαμε πολὺ καλά, καὶ τὰ ἐπλήρωσα.

§34Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Σᾶς εἶπον, ὅτι, τοὐλάχιστον ἀφ’ ἧς ἤρξαντο αἱ μεγάλαι καὶ ἔκτακτοι προμήθειαι, ἐδέησε νὰ εἰσρεύσωσι διὰ μιᾶς εἰς τὰς ἀποθήκας τοῦ Κράτους πολλὰ εἴδη ὑλικοῦ. Συνεπῶς ἐπρόκειτο καθ’ ἑκάστην σχεδὸν νὰ γίνηται παραλαβὴ διαφόρων εἰδῶν. Τὰ διάφορα αὐτὰ εἴδη δὲν εἶναι μικροῦ ἀριθμοῦ, καὶ ἐπὶ παραδείγματι, εἰς τὴν τελευταίαν μειοδοσίαν διὰ τοὺς γυλιοὺς τοῦ στρατοῦ ὑποχρεοῦνται οἱ ἐργολάβοι καθ’ ἑβδομάδα νὰ παραδίδωσι 1,000 τοιούτους· διὰ νὰ ἐξετασθῶσι δὲ ἀκριβῶς, πρέπει νὰ παρέλθωσι 5 ἢ 6 ὧραι.

§35ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ἂς παρέλθουν· ὀφείλουν νὰ τὸ κάμουν.

§36Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Βεβαίως ὀφείλουν νὰ τὸ κάμουν, ἀλλὰ πρέπει νὰ ζητήσωμεν ἀπὸ τὴν ἐπιτροπὴν ὅ,τι εἶναι δυνατόν· καὶ δυνατὸν εἶναι ὁ ἔλεγχος νὰ γείνῃ ἄλλως. Τοὺς χιλίους, τοὺς ὁποίους ὀφείλει ὁ ἐργολάβος νὰ τοὺς εἰσαγάγῃ, νὰ τοὺς εἰσαγάγῃ, ἀλλὰ νὰ μὴ παραληφθῶσιν αὐθημερόν, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γείνῃ ἐξέλεγξις ἀκριβής, ἀλλὰ νὰ παραλαμβάνωνται τόσοι γυλιοί, ὅσοι εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξελεγχθῶσι, καὶ κατὰ συνέπειαν, ἀντὶ ἡ ἐξέλεγξις νὰ γείνῃ εἰς διάστημα μιᾶς ἡμέρας, νὰ γείνῃ εἰς 3 ἢ 4 ἡμέρας, χωρὶς διὰ τοῦτο ὁ ἐργολάβος νὰ καθυστερῇ τὴν δόσιν τῶν χιλίων γυλιῶν, οὓς ὀφείλει καθ’ ἑβδομάδα νὰ παραδίδῃ. Τοῦτο συνέβαινε μέχρις αὐτῆς τῆς στιγμῆς, καὶ διὰ τοῦτο ἡ ἐπιτροπή, ἡ ὁποία ἐξήλεγξεν εἶδος τι ὑλικοῦ καὶ ἡ ὁποία συνέκειτο ἀπὸ τοὺς ταγματάρχας κ. κ. Μεταξᾶν, Σαράτσογλουν καὶ Χατζηπέτρον, ἀπέῤῥιψεν αὐτό· ἀλλ’ ἐπειδὴ τὰ ἀποῤῥιφθέντα δὲν ἐσφραγίσθησαν, δυνατὸν ἐξ αὐτῶν, τὰ ὁποῖα ἀπέῤῥιψεν ἡ ἐπιτροπὴ ἐν ὅλῳ, νὰ ὑπῆρχον καὶ εἰς τὴν ἄλλην δόσιν.

§37ΡΑΛΛΗΣ. Δι’ ἄλλην δόσιν ἐσυστήθη ἡ ἐπιτροπή;

§38Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Βεβαίως· ἀλλὰ δὲν δύναμαι νὰ βεβαιώσω, ὅτι δὲν ὑπῆρχον ἀπὸ τὰ ἀποῤῥιφθέντα.

§39ΡΑΛΛΗΣ. Δι’ αὐτὸ εὐθύνεται τὸ φρουραρχεῖον, καὶ ὄχι τὸ ὑπουργεῖον.

§40Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ἀπέναντι αὐτῆς τῆς ἀταξίας, ἥτις γίνεται ἀπὸ πολλοῦ, καὶ ἐπειδὴ πράγματι παρετηρήθη, ὅτι πολλὰ εἴδη πολλάκις παραλαμβάνονται οὐχὶ καλῶς ἐξελεγχθέντα, πολλάκις δὲ αἱ ἐπιτροπαί, οὖσαι πέρα τοῦ δέοντος αὐστηραὶ ἢ ἐξ ἰδιοτροπίας, δύνανται νὰ ζημιώσωσιν, ἐνόμισα, ὅτι ὤφειλον, ἵνα ἄρω αὐτὸ τὸ ἄτοπον, νὰ ἐξεύρω μέσον, ὥστε τὸ μὲν δημόσιον νὰ δύναται νὰ σφραγίζῃ ὅσα θεωρεῖ ὡς ἄχρηστα ἡ ἐπιτροπή, εἰς δὲ τὴν ἐπιτροπὴν νὰ δώσω τὸν ἀπαιτούμενον χρόνον πρὸς κανονικὴν ἐξέλεγξιν. Αὐτὰ εἶναι τὰ πράγματα, κύριοι. Ὡς καὶ πρότερον εἶπον, τὸ πολὺ ὑλικὸν καὶ ἡ κατεσπευσμένη παράδοσις ἔκαμεν αὐτοὺς τοὺς ἀξιωματικοὺς νὰ πράξωσιν ἐκεῖνο, ὅπερ εὐλογοφανῶς ἠδύνατο νὰ δώσῃ ἀφορμήν.

§41ΡΑΛΛΗΣ. Φρονῶ ὅτι εἶναι καλὸν νὰ μὴ συνιστᾶται δευτέρα ἐπιτροπὴ διὰ τὰ ἀποῤῥιφθέντα εἴδη, διότι τὴν διαδικασίαν τῆς ἀποῤῥίψεως καὶ τὸ δικαίωμα τῆς ἐφέσεως κατὰ τοιαύτης ἀποφάσεως τὴν ὁρίζει τὸ συμβόλαιον. Πολλάκις ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν συνέστησε δευτέραν ἐπιτροπὴν, ἥτις ἐνέκρινε καὶ παρέλαβεν ὅσα ἡ πρώτη ἀπέῤῥιψεν.

§42Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Τὸ ὑπουργεῖον δὲν προσδιορίζει τὴν ἐπιτροπήν, ἥτις θέλει παραλάβει, ἀλλὰ τὸ φρουραρχεῖον.

§43ΡΑΛΛΗΣ. Γνωρίζω, ὅτι τοιαύτη διαταγὴ ἐξεδόθη ἐπανειλημμένως.

§44Σ. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Δὲν πρέπει νὰ ἐπιτρέπηται ἡ σύστασις δευτέρας ἐπιτροπῆς πρὸς ἐξέτασιν τοῦ ἀποῤῥιφθέντος ὑλικοῦ.

§45Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Τὰ ἀποῤῥιφθέντα πρέπει νὰ σφραγίζωνται.

§46ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἡ δευτέρα ἐπιτροπὴ ἐξήτασεν ὅ,τι ἡ πρώτη ἀπέῤῥιψεν; Αὕτη δὲν συνέταξε πρωτόκολλον;

§47Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ὑποθέτω.

§48ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Σᾶς παρακαλῶ νὰ καταθέσητε τὰ πρωτόκολλα.

§49Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Τὸ δεύτερον τῶν εἰς τρίτην συζήτησιν νομοσχεδίων, κατὰ τὴν σειρὰν τῆς σημερινῆς διατάξεως, τὸ περὶ τυποκλοπίας, εἶναι σπουδαιότατον, καὶ παρακαλῶ τὴν Βουλήν, ἵνα εὐαρεστηθῇ νὰ τὸ συζητήσῃ. Καὶ δὲν εἶμαι βεβαίως ἁρμόδιος νὰ κρίνω περὶ τῆς σπουδαιότητός του· ἀλλὰ πολλοὶ τῶν διδασκάλων καὶ ἐκ τῶν ἐπαρχιῶν μοὶ παρέστησαν τὴν ἀνάγκην τῆς ἐπιψηφίσεώς του.

§50ΠΟΛΛΟΙ. Εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, κύριε Πρόεδρε.

§51ΠΡΩΘΥΠΟΥΡΓΟΣ. Ἐὰν δὲν πρόκηται νὰ γείνῃ συζήτησις, μάλιστα.

§52ΤΙΝΕΣ. Δὲν πρόκειται.

§53ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἐπειδὴ ἴσως γείνῃ συζήτησις, νὰ μείνῃ δι’ αὔριον.

§54ΤΙΝΕΣ. Αὔριον.

§55ΣΕΧΙΩΤΗΣ. Εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν εἶναι ἐγγεγραμμένον καὶ τὸ νομοσχέδιον περὶ κυρώσεως τῆς συμβάσεως περὶ ἱπποσιδηροδρόμων. Τὸ νομοσχέδιον τοῦτο εἶναι, νομίζω, κατεπεῖγον, διότι πρόκειται περὶ συγκοινωνίας, ἡ ἀνάπτυξις τῆς ὁποίας πρέπει, κατὰ τὰς παρούσας μάλιστα περιστάσεις, νὰ ἦναι ἐκ τῶν πρωτίστων μελημάτων ἡμῶν. Εἶναι περιττὸν βεβαίως νὰ εἴπω ἐγὼ πόσον ὠφέλιμος θ’ ἀποβῇ εἰς τὴν συγκοινωνίαν ἡ ἐκτέλεσις τοῦ περὶ οὗ πρόκειται ἔργου, διότι οἱ πάντες, πιστεύω, ἀναγνωρίζετε τοῦτο, καὶ ἡ παρελθοῦσα δὲ καὶ ἡ παροῦσα Κυβέρνησις ἐνέκριναν τοὺς ὅρους τῆς συμβάσεως. Δὲν θὰ γείνῃ ἀντίῤῥησις, καὶ παρακαλῶ τὸν κ. πρόεδρον νὰ ἐρωτήσῃ τὴν Βουλὴν περὶ τούτου.

§56ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρῶτον θὰ ἐρωτήσω περὶ τοῦ περὶ τυποκλοπίας.....

§57ΤΙΝΕΣ. Αὔριον.

§58ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν αὔριον θὰ προταχθῇ.

§59ΠΟΛΛΟΙ. Εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§60ΚΟΤΤΑΡΗΣ. Σπουδαιότερον εἶναι τὸ περὶ ζωοκλοπῆς, καὶ αὐτὸ πρέπει νὰ προταχθῇ· ἄλλως διαμαρτύρομαι (θόρυβος).

§61ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγκρίνει ἡ Βουλὴ ν’ ἀναγνωσθῇ τὸ νομοσχέδιον.....

§62ΤΙΝΕΣ. Εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§63ΦΛΕΣΣΑΣ. Ὑποβάλλω αἴτησιν τοῦ κ. Μ. Παπάζογλου, ἣν ἐκ Ψαρῶν μοὶ ἀπέστειλεν οὗτος. Παραπονεῖται δι’ αὐτῆς, ὅτι, ἐνῷ ἔλαβε μέρος εἰς πλείστας ναυμαχίας καὶ φέρει πολλὰς πληγάς, αἱ Κυβερνήσεις δὲν ἐμερίμνησαν δεόντως περὶ αὐτοῦ. Ἐπειδὴ δὲ ἤδη εὑρίσκεται εἰς τὰ ἔσχατα τῆς ἡλικίας του ἐν πενίᾳ μεγάλῃ, παρακαλεῖ τὴν Βουλὴν νὰ συστήσῃ τὴν ἀναφοράν του εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἥτις νὰ λάβῃ πρόνοιαν περὶ αὐτοῦ.

§64ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νὰ συστηθῇ εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν.

§65ΦΛΕΣΣΑΣ. Νὰ συστηθῇ στενῶς, καὶ ὁ ὑπουργὸς νὰ ὑποβάλῃ τὸ προσῆκον νομοσχέδιον.

§66ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν συνιστᾶται στενῶς εἰς τὸ ὑπουργεῖον.

§67ΠΟΛΛΟΙ. Ἐμπρός, κ. Πρόεδρε, εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§68Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Περὶ τῆς ἡμερησίας διατάξεως θὰ εἴπω ὀλίγας λέξεις. Εἰς τὰ τῆς ἡμερησίας διατάξεως ἡ Βουλὴ συστηματικῶς παραδέχεται τὸν κανονισμόν, ὃν εἰσάγει ἡ Κυβέρνησις. Παραδέχεται αὐτὸν, διότι θεωρεῖ, ὅτι ἡ Κυβέρνησις εἶναι κατάλληλος ὡς ἐκ τῆς θέσεώς της νὰ δεικνύῃ τίνα εἶναι τὰ μᾶλλον ἐπείγοντα. Ἀλλ’ ὑπάρχουσι καὶ περιστάσεις, καθ’ ἃς ἡ Βουλὴ ἀντιλαμβάνεται, ὅτι δὲν ἀκολουθοῦμεν τὴν πρέπουσαν ὁδὸν, καὶ τοῦτο συμβαίνει ἤδη. Πρὸ ὀλίγου ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἔφερε πρότασιν, ὅπως ἐκ τῶν πρώτων ψηφίσωμεν νομοσχέδιον πιστώσεως δωδεκατημορίου διὰ τὸ ἐπιὸν ἔτος, διότι φρονεῖ, ὅτι ἴσως δὲν προφθάσωμεν νὰ ψηφίσωμεν ἐγκαίρως τὸν προϋπολογισμόν. Ἀλλ’ ὁ προϋπολογισμὸς, καθ’ ἃ εἶπε πρὸ ὀλίγου ὁ ἀξιότιμος πρόεδρος τῆς ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐπιτροπῆς, ἐπεξειργάσθη ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς καὶ τάχιστα θέλει ὑποβληθῆ εἰς τὴν ψῆφον ἡμῶν. Εἶναι δὲ ἀναντίῤῥητον, ὅτι πρὸ πάντων ἡ Βουλὴ πρέπει νὰ προσπαθήσῃ νὰ ψηφίσῃ τὸν προϋπολογισμὸν, καὶ μόνον ἐν ἐσχάτῃ ἀνάγκῃ νὰ προβῇ εἰς τὴν ψήφισιν τοῦ δωδεκατημορίου. Ἀλλὰ βεβαίως δὲν θὰ ἤμεθα εἰς θέσιν νὰ ἐπιληφθῶμεν τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἐὰν μὴ προβῶμεν ἐν τάχει εἰς τὴν ψήφισιν τῶν νομοσχεδίων, ὧν ἄνευ ὁ προϋπολογισμὸς δὲν δύναται νὰ λειτουργήσῃ. Πρέπει νὰ ψηφισθῶσι πρότερον τὰ φορολογικὰ νομοσχέδια, καὶ νομοσχέδια ἄλλα, οἷα εἶναι τὰ ὑποβληθησόμενα ὑπὸ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ναυτικῶν εἰς κανονισμὸν νομοθετικὸν τῶν ἐν τῷ προϋπολογισμῷ ναυτικῶν δαπανῶν, αἵτινες δὲν στηρίζονται ἐπὶ τοῦ ὑπάρχοντος νόμου. Τὸ ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν, παρετήρησα εὐχαρίστως, ὅτι, συντάττον τὸν προϋπολογισμὸν, ἐστηρίχθη ἐν συνόλῳ ἐπὶ τοῦ διατάγματος τῆς ἐπιστρατεύσεως, ὅπερ ἡ προκάτοχος κυβέρνησις συνέταξεν· ἀλλ’ ὅσον καὶ ἂν ἔχωμεν ἐγωϊσμὸν, δὲν δυνάμεθα νὰ ὑποθέσωμεν, ὅτι οὐδεμία μεταβολὴ θέλει γείνει εἰς τὸν ὀργανισμὸν ἐκεῖνον, ὃν τὰ μέλη τῆς παρούσης κυβερνήσεως, πρὶν ἢ κληθῶσιν εἰς τὴν ἐξουσίαν, δριμέως κατέκριναν. Ἐὰν θέλωσι νὰ φέρωσι μικράς τινας τροποποιήσεις, πρέπει νὰ τὰς φέρωσιν ἐγκαίρως· οὐδὲν ὅμως τοιοῦτον νομοσχέδιον μέχρι τοῦδε ὑπέβαλον ὅσα δὲ ὑπέβαλον, οὐδεμίαν ἔχουσι σημασίαν. Ἐὰν πρόκηται νὰ μεταβάλωσι τὸν ὀργανισμὸν, ὀφείλουσι νὰ ὑποβάλωσι πρὸ τῆς ψηφίσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ ἓν νομοσχέδιον ὅ,τι νομίζουσιν ἀναγκαῖον. Ἀλλὰ τοιοῦτόν τι δὲν βλέπω, ὁ δὲ κ. ὑπουργὸς, πρὶν ἢ γείνῃ ὑπουργὸς, ἐθεώρει τὸν ὀργανισμὸν τοῦτον ἄξιον πάσης κατακρίσεως· ἀφότου ὅμως ἔγεινεν ὑπουργὸς, ἔδειξε τῳόντι πρὸς τὸν ἡμέτερον ὀργανισμὸν εὐλάβειαν, τὴν ὁποίαν οὐδὲ ἡμεῖς ὑπὲρ τοῦ ἰδίου ἡμῶν ἔργου ἠδυνάμεθα ν’ ἀξιῶμεν. Παρακαλῶ ἄρα τὸν κ. πρόεδρον τῆς κυβερνήσεως, ὅστις βεβαίως ἀσπάζεται τὰς ἰδέας ταύτας (ἱλαρότης), ἀφοῦ ἡ Βουλὴ δεικνύει τοσαύτην ἁβρότητα πρὸς τὴν κυβέρνησιν, ὥστε νὰ τῇ ἐπιτρέπῃ ὅπως κανονίζῃ τὰ τῆς ἡμερησίας διατάξεως καὶ διευθύνῃ τὰ τῆς τάξεως τῆς συζητήσεως τῶν διαφόρων νομοσχεδίων, νὰ εὐαρεστηθῇ νὰ συντάξῃ οὕτω τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, ὥστε νὰ μὴ εὑρεθῶμεν ὑπερήμεροι καὶ ἀναγκασθῶμεν νὰ ψηφίσωμεν νομοσχέδιον περὶ δωδεκατημορίου, ὅπερ ἐπιτρέπεται μόνον, ὅταν ἴδωμεν, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ψηφίσωμεν ἐγκαίρως τὸν προϋπολογισμόν.

§69Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ἐπειδὴ ἐγένετο μνεία περὶ τῶν ἰδεῶν, τὰς ὁποίας εἴχομεν περὶ τοῦ ὀργανισμοῦ, τὸν ὁποῖον ὑπέβαλεν ὁ τότε Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, δηλοῦμεν, ὅτι ἡμεῖς ἐξακολουθοῦμεν νὰ ἐμμένωμεν εἰς αὐτὰς τὰς ἰδέας. Ἐὰν δὲ τὰ πράγματα ἤλλαξαν, βεβαίως δὲν εἶμαι ἐγὼ ὁ ἀσυνεπής, ἀλλ’ εἶναι ὁ τότε Πρωθυπουργὸς καὶ σήμερον βουλευτὴς Μεσολογγίου, ὁ ὁποῖος, ἅμα ἐθεώρησεν ἀναγκαῖον, ὅτι πρέπει νὰ ἔχῃ ἀληθῆ στρατὸν, ἐγκατέλειψε τὸν ὀργανισμόν του, ὅστις διῄρει τὸν στρατὸν εἰς στρατὸν ἐκπαιδεύσεως καὶ στρατὸν ὑπηρεσίας, καὶ παρεδέχθη τὸν ὀργανισμὸν, τὸν ὁποῖον ὅλα τὰ Κράτη εἶχον καὶ ἐξακολουθοῦν νὰ ἔχουν. Ἀπορῶ δὲ πῶς ὁ τότε Πρωθυπουργὸς διὰ τοῦ περὶ ἐπιστρατεύσεως διατάγματος κατέστη ἀσυνεπὴς πρὸς τὰς ἰδέας, τὰς ὁποίας ἄλλοτε ἐξέθηκεν ἀπὸ τοῦ βήματος, τὸ ὁποῖον μάλιστα ἀποδεικνύει ὁ περὶ τοῦ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ νόμος, τὸν ὁποῖον ἡμεῖς ἠθέλομεν ἐπροκάλεσε δὲ τὸ Βασιλικὸν Διάταγμα τῆς ἐπιστρατεύσεως, καὶ οὕτως εὑρέθη εἰς τὴν θέσιν, εἰς τὴν ὁποίαν τὰ πράγματα ὤφειλον νὰ τὸ φέρωσιν ἀργὰ ἢ ὀγλήγορα.

§70ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Τὰ πράγματα ἀπέδειξαν, ὅτι τὰ ἐκανόνισε καλῶς.

§71Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Περίεργος ἡ τόλμη, μὲ τὴν ὁποίαν ὑποστηρίζουν τὰς ξένας ἰδέας οἱ κκ. ὑπουργοί. Ἐνθυμεῖσθε, κ. Πρόεδρε, ὅτι καὶ κατὰ τὴν συζήτησιν τῶν φορολογικῶν νόμων, καὶ κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ, ὁποία ἔλαβε χώραν ζωηρὰ συζήτησις. Καὶ ἐνθυμεῖσθε ἀκόμη πολὺ, περισσότερον, ὅτι, καὶ ἀφοῦ ἀνεχώρησεν ἡ Βουλὴ, μέχρι τῆς ἐπιστρατεύσεως, τὰ δύο ταῦτα ζητήματα ὑπῆρξαν τὰ πρὸ πάντων ἀντικείμενα τῆς μομφῆς κατὰ τῆς παρελθούσης Κυβερνήσεως παρὰ τῆς τότε ἀντιπολιτεύσεως. Καὶ μόλα ταῦτα, ὅταν εὐτυχῶς ἐπανῆλθεν ἡ Βουλὴ καὶ ἡ πλειονοψηφία ὑπεστήριξε τὴν παροῦσαν Κυβέρνησιν, ἡ ὁποία ἀπετέλει τὴν τότε ἀντιπολίτευσιν, καὶ ἡ ὁποία τότε ὡς ὅρους πρώτους τῆς κατηγορίας αὐτῆς ἔφερε πάντοτε τὸ Βωδολογικὸν λεγόμενον σύστημα καὶ τὸ σύστημα τοῦ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ, αὐτοὶ οἱ ἀποτελοῦντες τὸ ὑπουργεῖον, καί τοι ὑποστηριζόμενοι σήμερον, τὸ ἐπαναλαμβάνω, ἀπὸ πλειονοψηφίαν, οὐχ ἧττον τὰ δύο ταῦτα συστήματα τὰ διετήρησαν καὶ ἐθεώρησαν ἐκ τῶν ὧν οὐκ ἄνευ, καὶ διὰ τὴν ὕπαρξιν τοῦ στρατοῦ, καὶ διὰ τὴν ὕπαρξιν αὐτῶν τῶν ἰδίων. Σήμερον δέ, ὅταν παραδέχωνται αὐτὰ τὰ συστήματα καὶ καθ’ ὁλοκληρίαν ἀκολουθοῦν ὅ,τι ἡμεῖς ἐκάμαμεν, λέγουν ἡμᾶς ἀσυνεπεῖς. Διὰ τοῦτο λέγω, ὅτι τωόντι ἀπαιτεῖται τόλμη, διὰ νὰ εἴπῃ τις ὅσα εἶπεν ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν. Εἰσηγάγετε νομοσχέδιον, καὶ σᾶς τὸ εἶπον εἰς ἄλλην συνεδρίασιν, διὰ νὰ μεταβάλετε τὸ φορολογικὸν σύστημα, καὶ τὸ ἀφήσατε ἔκθετον· κατηγορούσατε τὸν ὀργανισμὸν τοῦ στρατοῦ, καὶ σήμερον οὐδὲ ἓν νομοσχέδιον στρατιωτικὸν ἐφέρατε, ἀλλὰ μόνον τὸ περὶ εἰσφορῶν. Κατὰ τί μετεβάλετε τὰ πράγματα; Ὅλα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἐλέγετε, ὅλα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἰσχυρίζεσθε ὡς πρόγραμμά σας, δὲν ἦσαν τίποτε ἄλλο παρὰ λόγοι, κρότοι, θόρυβοι, ἄνευ οὐδεμιᾶς ἐννοίας καὶ σημασίας.

§72ΑΡΙΣΤ. ΡΟΥΚΗΣ. Ταύτῃ τῇ στιγμῇ ἐγένετο γνωστὸν, ὅτι ἐξέλιπε καὶ τὸ μόνον ἐπιζῶν λείψανον τοῦ ἱεροῦ ὑπὲρ ἀνεξαρτησίας ἀγῶνος, ὁ ἀντιστράτηγος Γεώργιος Δυοβουνιώτης. Περιττὸν κρίνω νὰ εἴπω ἐγὼ πρὸς ὑμᾶς ὁποῖαι αἱ πρὸς τὴν Πατρίδα πολιτικαὶ καὶ στρατιωτικαὶ ὑπηρεσίαι τοῦ ἀνδρὸς· νομίζω δέ, ὅτι διερμηνεύω τὸ φρόνημα τῆς Βουλῆς, προτείνων, ἵνα μὴ συνεδριάσωμεν αὔριον, πρὸς ἔνδειξιν σεβασμοῦ, καὶ συνοδεύσωμεν ἐν σώματι τὴν ἐκφορὰν τοῦ νεκροῦ τοῦ τελευταίου στρατηγοῦ τῆς μεγάλης γενεᾶς τοῦ 21.

§73Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ (Πρωθυπουργός.). Πρὸς τὴν μνήμην τοῦ ἀποβιώσαντος στρατηγοῦ ὀφείλομεν πάντες βεβαίως νὰ φέρωμεν τὸ ἀπαιτούμενον σέβας· ἀλλὰ πρέπει, νομίζω, καὶ τὸ καθῆκον τοῦτο νὰ ἐκπληρώσωμεν, καὶ τὰ ἔργα, τὰ ὁποῖα αἱ περιστάσεις ὡς κατεπείγοντα ἐπιβάλλουσι καὶ ἡ ὑπηρεσία τοῦ Κράτους ἀπαιτεῖ, νὰ μὴ λησμονήσωμεν. Ἐὰν λοιπὸν ἡ Βουλὴ αὔριον θὰ συνοδεύσῃ τὸν νεκρὸν τοῦ θανόντος, δὲν πρέπει νὰ μὴ ἐργασθῶμεν, ἀλλὰ νὰ συνεδριάσωμεν τὸ πρωΐ, συνερχόμενοι τὴν ἐννάτην, καὶ μετὰ μεσημβρίαν νὰ συνοδεύσωμεν τὴν κηδείαν.

§74ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§75ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγκρίνει ἡ Βουλὴ τοῦτο;

§76ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§77ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Οἱ ἄνθρωποι τῆς ἡμέρας παραγνωρίζουσι πάντοτε τοὺς παλαιούς.

§78ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχομεν εἰς βʹ συζήτησιν τὸ νομοσχέδιον περὶ ἐπεκτάσεως τοῦ κύρους τοῦ διατάγματος περὶ ἀναβολῆς κατατάξεως. (Γίνεται δεκτόν.) Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ χορηγίας ἐπιδόματος εἰς τοὺς ἀρχιτεχνίτας, ἀρχιμουσικοὺς κτλ. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν ὑπέβαλεν ἴδιον νομοσχέδιον διὰ τοὺς ναυτικούς, ὁ δὲ κ. Δουζίνας ἀποσύρει τὴν τροπολογίαν του· ἑπομένως ἔχομεν μόνην τροπολογίαν τὴν τῶν κ. κ. Συνοδινοῦ, Κατσανδρῆ καὶ Σκουζέ.

§79Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Νομίζω, ὅτι τὸ ἐπίδομα πρέπει νὰ ὁρισθῇ ἀντὶ «50 δραχ. μετὰ 5 ἔτη» εἰς 25 δραχμὰς» ὥστε ὁ ὑπηρετῶν 10 ἔτη νὰ λαμβάνῃ 50, καὶ καθ’ ἑξῆς.

§80ΤΙΝΕΣ. Μάλιστα. (Ἐπιψηφίζεται δι’ ἀνατάσεως ἡ ἀρχή.)

§81ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. (Πρωθυπουργός). Βλέπω, ὅτι θὰ γείνῃ συζήτησις, καὶ παρακαλῶ νὰ ἐπανέλθωμεν εἰς τὴν σύμβασιν.

§82ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Ἐγὼ ὑπέβαλα τὸ προκείμενον νομοσχέδιον, διότι ὑπηρέτησα ἐπὶ πολλὰ ἔτη εἰς τὸ ὁπλοστάσιον, καὶ βεβαιῶ, ὅτι οἱ ἀρχιτεχνῖται τοῦ ἐργοστασίου ὑπηρετοῦσι πολὺ καλλίτερον τὸν στρατὸν ἀπὸ ἡμᾶς τοὺς ἀξιωματικοὺς τῆς γραμμῆς, διότι ἀπὸ τῆς 6ης τῆς πρωΐας μέχρι τῆς 6ης τῆς ἑσπέρας ἐργάζονται· ὑπάρχει εἷς γέρων τεχνίτης... τοῦ ὁποίου οἱ συστρατιῶται εἶναι ταγματάρχαι καὶ συνταγματάρχαι. Νομίζω, ὅτι οὐδεὶς τῶν Βουλευτῶν πρέπει νὰ ἐναντιωθῇ εἰς τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, καὶ παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ τὸ ἐπιψηφίσῃ.

§83ΜΥΚΩΝΙΟΣ. Κανεὶς δὲν ἀνθίσταται... (Ἀναγινώσκεται τὸ ἄρθρον 1.)

§84ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Καὶ ἐξ ἀρχῆς σᾶς παρεκάλεσα νὰ διακόψωμεν πᾶσαν συζήτησιν καὶ νὰ ἐξακολουθήσωμεν τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, διότι ἔχομεν κατεπείγοντα νομοσχέδια ἀνεπίδεκτα ἀναβολῆς. Παρακαλῶ ὑμᾶς καὶ πάλιν, ἵν’ ἀναβληθῇ πᾶν νομοσχέδιον δυνάμενον νὰ προκαλέσῃ συζήτησιν.

§85ΜΥΚΩΝΙΟΣ. Δὲν εἶμαι ἐναντίος τοῦ νομοσχεδίου. Παρατηρῶ μόνον, ὅτι οἱ ὁπλοποιοὶ δὲν ἠμποροῦν νὰ προβιβασθῶσιν ἀπὸ τοῦ βαθμοῦ τοῦ λοχίου.

§86ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἀπορῶ πῶς προτείνουν Βουλευταὶ αὔξησιν τῶν ἐξόδων τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἐνῷ τοῦτο δὲν ἐπιτρέπεται.

§87ΣΤΑΜΟΥΛΗΣ. Νὰ γείνῃ δεκτὴ ἡ τροπολογία τῆς ἐπιτροπῆς.

§88ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Ἀφοῦ δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις, πρέπει νὰ γείνῃ δεκτόν.

§89Α. ΡΟΥΚΗΣ. Δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις.

§90ΜΥΚΩΝΙΟΣ. Θὰ ὑποβάλω τροπολογίαν.

§91ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δὲν δύνασθε. (Ἐπιψηφίζεται τὸ ἄρθρον 1.)

§92ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Νομίζω, ὅτι πρὸ ὀλίγου εἶπεν ὁ κ. πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι δὲν δύνανται ἐκ τῆς Βουλῆς νὰ προέλθωσι τοιαῦτα νομοσχέδια.

§93ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Χάριν προσώπων ἐννοῶ.

§94ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Αὐτὸ τὸ νομοσχέδιον τὸ κατήρτισεν ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, καὶ τὸ υἱοθέτησα ἐγώ.

§95ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν εἶναι προσωπικὸν αὐτό.

§96ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Δὲν εἶμαι ἐναντίος τοῦ νομοσχεδίου, ἀλλὰ θέλω ν’ ἀναλάβῃ τὴν εὐθύνην αὐτοῦ ἡ Κυβέρνησις.

§97ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 2 ὑπάρχει τροπολογία τῶν κκ. Συνοδινοῦ καὶ Σκουζέ, ὡς προσθήκη. (Ἀναγινώσκεται.) (Ἐπιψηφίζεται τὸ ἄρθρον 2 μετὰ τῆς προσθήκης ταύτης, εἶτα δὲ καὶ τὰ λοιπὰ ἄρθρα καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου.)

§98ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐξακολούθησις τῆς συζητήσεως ἐπὶ τῆς συμβάσεως μετὰ τῆς Πιστωτικῆς Τραπέζης. Ὁ κ. Σέρβος ἔχει τὸν λόγον.

§99ΣΕΡΒΟΣ. Κύριοι βουλευταί, ἀφοῦ κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος εἶχον τὴν τιμὴν νὰ λάβω μέρος εἰς τὰς συνδιασκέψεις περὶ καταρτίσεως τῆς συμβάσεως μετὰ τῆς Πιστωτικῆς Τραπέζης, καὶ περὶ τούτου ἐγένοντο πολλαὶ συνεδριάσεις μερικαί, ἀφοῦ ἡ Βουλὴ τὴν σύμβασιν ἐκείνην ὁμοθύμως παρεδέχθη, δὲν εἶναι ἄπορον ἐὰν παρουσιάζωμαι σήμερον νὰ ὁμιλήσω εἰς συζήτησιν δευτέρας συμβάσεως ὅλως ἐναντίας ἐκείνης. Ἐὰν μὲν ἐπρόκειτο περὶ ἀσημάντου ἀντικειμένου ἢ θίγοντος προσωπικὰ συμφέροντα ὀλίγων, τὸ πρᾶγμα ἦτο ἀδιάφορον· ἐνδιαφέρει ὅμως σύμπασαν τὴν κοινωνίαν τῆς Ἑπτανήσου, καὶ πρέπει νὰ προσέξητε διὰ νὰ μὴ ἐπιφέρητε ἀδικίαν, εἴτε παραδεχόμενοι, εἴτε ἀποῤῥίπτοντες. Κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος, ὅτε ἐπρόκειτο νὰ γείνῃ σύμβασις, ἡ ὁποία καὶ παρεδέχθη, ἔλαβον χώραν, ὡς εἶπον, πολλαὶ παρατηρήσεις καὶ κατέληξαν εἰς τὸ συμπέρασμα τῆς παραδοχῆς διὰ τοῦ νόμου ἐκείνου, τὸν ὁποῖον πρόκειται σήμερον νὰ μεταῤῥυθμίσωμεν, ἢ μᾶλλον εἰπεῖν, νὰ καταργήσωμεν. Τότε κυρίως ἐγένετο σκέψις περὶ ἀνακουφίσεως τῆς γεωργικῆς καὶ τῆς κτηματικῆς τάξεως, καὶ κατὰ δεύτερον λόγον τοῦ ἐμπορίου καὶ τῆς βιομηχανίας, ἀπεφάνθημεν δὲ ὁμοφώνως, ὅτι, ἂν ἠδυνάμεθα νὰ χορηγήσωμεν εἰς τοὺς ἡμετέρους γεωργοὺς κεφάλαια διὰ μικροῦ τόκου, πρῶτον 6 καὶ ἀκολούθως 5%, εἰς δὲ τοὺς κτηματίας δάνεια διὰ τόκου 8%, ἠθέλομεν παράσχει λίαν πραγματικὴν ὠφέλειαν, διότι ἠθέλομεν ἀπομακρύνει τοὺς τοκογλύφους, οἱ ὁποῖοι ἀποῤῥοφῶσι τὸ αἷμά των, λαμβάνοντες τόκον 10, 15 ἢ καὶ 20%· τὴν σήμερον ὅμως πρόκειται ν’ ἀφαιρέσωμεν τοῦτο, διότι ἐκείνη ἡ σύμβασις ἔχει ὅρον ἀπαραίτητον τὴν ἄρσιν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας. Ἐν ᾗ ὅμως καταστάσει σήμερον εὑρισκόμεθα, ὡς ἕκαστος γιγνώσκει, τὸ χρῆμα ἀπέναντι τοῦ χαρτονομίσματος ἔχει ὑπερτίμησιν· τὸ χαρτονόμισμα εἶναι εἰς ἔκπτωσιν 5 ἢ 8%, ἡ ὁποία διὰ τῆς ἐπαυξήσεως τοῦ χαρτονομίσματος δύναται νὰ καταντήσῃ 15 ἢ 20%, ἐπικειμένων μάλιστα σπουδαίων καὶ φοβερῶν περιστάσεων, καὶ ἑπομένως ὁ τόκος ὁ ὑποσχεθεὶς τῶν 5 ἢ 6%, θὰ καταντήσῃ εἰς 20 ἢ 25%. Ἡ διαφορὰ λοιπὸν μεταξὺ τῆς προηγουμένης συμβάσεως τῆς ὁμοθύμως παραδεχθείσης καὶ τῆς σημερινῆς, ἡ ὁποία παρέχει πολλὰς ἀντιῤῥήσεις, συνίσταται εἰς τοῦτο, ὅτι, ἐνῷ ὑπεσχέθημεν τόκον 5 ἢ 6%, πρόκειται νὰ τοὺς βαρύνωμεν μὲ τόκον 20, 25 καὶ 30%. Καὶ σημειώσατε, ὅτι, ἐνῷ ἐπρόκειτο νὰ ἐνεργοποιηθῇ ἡ σύμβασις ἐν τῷ διαστήματι 3, 5, 6 μηνῶν, ἀνεβάλομεν τὴν ἐνεργοποίησιν αὐτῆς μετὰ τὴν 1 Ἰανουαρίου 1881, διὰ νὰ ἐπιτύχωμεν τὸ ἐπιδιωκόμενον ἀποτέλεσμα τῆς ἄρσεως τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας. Ἅπαντες ἐχειροκρότησαν τὴν ἀπόφασίν μας, οὐδεὶς δὲ μᾶς εἶπεν, ὅτι ἔπρεπε νὰ πραγματοποιήσωμεν τὴν σύμβασιν πρὸ τῆς ἄρσεως. Νομίζετε, ὅτι σήμερον δὲν θὰ φέρωσι δίκαια καὶ πικρὰ παράπονα, ἐὰν, ἀντὶ τῆς ὑποσχέσεως ἐκείνης, ταῖς παρουσιάζωμεν ἕτερον ἀντάλλαγμα εἰς βάρος αὐτῶν; Αὐτὸ εἶνε τὸ κύριον ζήτημα, τὸ ὁποῖον παρουσιάζει ἡ σύμβασις. Δύναταί τις νὰ εἴπῃ, καὶ ἡ Ἰονικὴ Τράπεζα καὶ ἡ ἐθνικὴ δανείζουσιν ὑπὸ τοὺς αὐτοὺς ὅρους. Εἰς τοῦτο ἀπαντῶ, ὅτι δὲν εἶναι δεδομένον νὰ αὐξήσωμεν τὸ ὑπάρχον κακὸν, ἀλλ’ ἂν ἦνε ἀνάγκη, νὰ διατηρήσωμεν τὸ κακὸν τὸ ὑπάρχον, ὅπερ δὲν δυνάμεθα νὰ καταργήσωμεν. Ἡ ἐπιβολὴ τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας εἶνε κακὸν, τὸ ὁποῖον ἐπέβαλον αἱ ἐθνικαὶ περιστάσεις· ἡ ἐπιβολὴ ὅμως τῆς δευτέρας συμβάσεως εἶνε ἑκούσιον κακὸν, τὸ ὁποῖον ἡμεῖς θέλομεν παράσχει εἰς τοὺς συμπολίτας ἡμῶν, καὶ ἐγὼ ὑποσχεθεὶς ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον περιέχει ἡ σύμβασις τῆς 31 Μαρτίου 1880, δὲν δύναμαι νὰ δεχθῶ ἄλλο, ἔστω καὶ ἂν πρόκηται νὰ ἀναβληθῇ ἐπὶ 2, 3 ἢ 4 ἔτη ἡ σύστασις τῆς Τραπέζης. Βλέπετε, ὅτι γεννᾶται μεγάλη ἀντίῤῥησις, μεγάλη σύγκρουσις τῶν μὲν, παραδεχομένων τὴν σύμβασιν τῆς 31 Μαρτίου 1880, τῶν δὲ, παραδεχομένων τὴν ὑπὸ συζήτησιν. Ἐπὶ τούτων θὰ δικάσητε. Ἀλλ’ εἶναι ταῦτα τὰ μόνα κακὰ, τὰ ὁποῖα ἐπέρχονται ἀπὸ τὴν 2αν σύμβασιν; Νομίζω, ὅτι ὑπάρχει καί τι χεῖρον. Ἐνῷ κατὰ τὴν 2αν σύμβασιν ἐπεκτείνεται τὸ οἱονεὶ εὐεργέτημα τοῦ δανείζειν ἐπὶ ὠφελείᾳ τῶν δήμων, τῶν λιμενικῶν ἐπιτροπῶν, καὶ ὡς ἐκ τούτου ἔπρεπε νὰ ἐπέλθῃ τὸ ἀποτέλεσμα τῆς αὐξήσεως τοῦ ἑταιρικοῦ κεφαλαίου, παραδόξως τὸ κεφάλαιον, ἐνῷ ὡρίσθη διὰ τῆς 1ης συμβάσεως εἰς 5,000,000, διὰ τῆς 2ας συμβάσεως περιορίζεται εἰς 2,000,000, καὶ τὰ δύο ταῦτα ἑκατομμύρια δὲν θὰ ἦναι πραγματικὰ, ἐνῷ τὰ 5 θὰ ἦσαν πράγματι μεταλλικὸν κεφάλαιον. Τὰ 2 δὲ ἑκατομμύρια, τὰ ὁποῖα φαίνονται πραγματικὰ, θὰ ἦνε μέταλλον; Ἀμφιβάλλω, ἀναγινώσκων τὰς διατάξεις τῶν ἄρθρων 2 καὶ 3, κατὰ τὰς ὁποίας δὲν θὰ ὑπάρχῃ μέταλλον, ἀλλὰ κεφάλαιον καταβαλλόμενον καὶ εἰς χαρτονόμισμα. Ἀλλὰ νομίζετε, ὅτι οἱ γεωργοὶ, ἢ οἱ κτηματίαι θέλουσι λάβει τὴν ἐλαχίστην ἀνακούφισιν ἐκ τοῦ κεφαλαίου τούτου; οὐδεμίαν. Τί θὰ λάβωσιν οἱ γεωργοὶ ἢ οἱ κτηματίαι, ἀφοῦ διατεθῇ τὸ κεφάλαιον τῶν 2,000,000; ἐπειδὴ μετὰ τοῦτο ἐξουσιοδοτεῖται ἡ Τράπεζα νὰ τοῖς δώσῃ χαρτονόμισμα ἑνὸς ἑκατομμυρίου, αὐτὸ τὸ χαρτονόμισμα θὰ δοθῇ εἰς τοὺς κτηματίας καὶ τοὺς γεωργούς. Περὶ τούτου δὲν ὑπάρχει οὐδεμία ἀντίῤῥησις, διότι εἶνε σαφεστάτη ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου 1, τὸ ὁποῖον λέγει. «Εἰς τὴν πιστωτικὴν τράπεζαν χορηγεῖται τὸ δικαίωμα τῆς καταναγκαστικῆς κυκλοφορίας τῶν παρ’ αὐτῆς ἐκδιδομένων τραπεζικῶν γραμματίων, τὰ ὁποῖα θέλει θέσει εἰς κυκλοφορίαν, χορηγοῦσα δάνεια καὶ ἀνοικτοὺς λογαριασμοὺς ἐπὶ ὑποθήκῃ, ὡς καὶ δάνεια πρὸς γεωργοὺς ἐπὶ ὑποθήκῃ κτημάτων ἀγροτικῶν ἢ ἐπὶ τριτεγγυημένοις γραμματίοις συμφώνως μὲ τὰ ἐδάφια γʹ δʹ καὶ εʹ τοῦ ἄρθρου 5 τῆς ἀπὸ 31 Μαρτίου ε. ε. συμβάσεως.» Βλέπετε λοιπὸν, ὅτι τὸ εὐεργέτημα, τὸ ὁποῖον χορηγεῖται εἰς τοὺς χωρικοὺς, εἶνε νὰ δοθῶσιν εἰς αὐτοὺς τὰ χαρτιὰ, τὰ ὁποῖα τοῖς δίδομεν σήμερον, καὶ αὐτὸ νομίζετε ὡς πραγματικὸν εὐεργέτημα διὰ τοὺς γεωργούς; Ἀπέναντι τοιαύτης καταστάσεως πραγμάτων διστάζω νὰ δώσω τὴν ψῆφόν μου. Ἀλλ’ ὑπάρχει καί τι ἔκτακτον. Τὸ κεφάλαιον τῶν 2,000,000 θὰ διατεθῇ, ἔστω καὶ εἰς χαρτονόμισμα, ὑπὲρ τῆς Ἑπτανήσου, δηλ. ὑπὲρ τῶν γεωργῶν, τῶν κτηματιῶν, τῶν ἐμπόρων; οὐχί· δύναται νὰ διατεθῇ καὶ ἄλλως, διότι ἡ τράπεζα δύναται νὰ τὸ διαθέσῃ εἰς ἀγορὰν καὶ εἰς πώλησιν συναλλάγματος, καὶ μετὰ ταῦτα νὰ διαθέσῃ ὑπὲρ τῆς Ἑπτανήσου τὸ χαρτονόμισμα, διότι πρώτη καὶ κυρία ἐργασία εἶνε προεξόφλησις καὶ ἀγορὰ συναλλάγματος. Ἀλλ’ ἠμπορεῖ νὰ συμβῇ καὶ τοῦτο· ἡ Τράπεζα δικαιοῦται νὰ συστήσῃ τὰ ὑποκαταστήματά της ἐν τῇ προθεσμίᾳ 3 ἢ 6 μηνῶν. Λογικῶς, κύριοι, ἡ Τράπεζα αὐτὸ τὸ κεφάλαιον, τὸ ὁποῖον θὰ καταβάλῃ, θὰ ἀπασχολήσῃ ὅσον τὸ δυνατὸν ταχύτερον, διὰ νὰ μὴ μένῃ ἀργόν. Ἐκ τοῦ κεφαλαίου λοιπὸν τῶν 2,000,000 θὰ μένῃ ποσὸν μετὰ 3 καὶ 6 μῆνας ὑπὲρ τῶν ἄλλων νήσων, δηλ. ὑπὲρ τῆς Κεφαλληνίας, τῆς Ζακύνθου, τῆς Ἰθάκης; Λοιπὸν αἱ ἕξ νῆσοι, πρὸς πλήρη εὐεργεσίαν, θὰ ἔχουν ὀλίγον χαρτονόμισμα, τὸ δὲ μεταλλικὸν θὰ ἦναι διατεθειμένον ἄλλως ἐντὸς τοῦ διαστήματος τῶν 3 καὶ τῶν 6 μηνῶν. Αὐταὶ κατ’ ἐμὲ εἶναι, κύριοι, αἱ ἀντιῤῥήσεις, αἱ ὁποῖαι παρουσιάζονται κατὰ τῆς συμβάσεως, καὶ ἐπιθυμῶ νὰ περιορίσω, ὅσον τὸ δυνατόν, τὸν λόγον, ἐπιφυλαττόμενος, ἐὰν ἡ χρεία τὸ καλέσῃ, νὰ ἐπαναλάβω αὐτόν. Εἶναι περιττὸν νὰ ἐπαναλάβω ὅσα εἶπε πολὺ εὐστόχως ὁ ἀξιότιμος πρῶτος ἀγορεύσας ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου κ. Βαλσαμάκης· ἐπιθυμῶ ὅμως νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς εἰς τὴν διάταξιν, καθ’ ἣν μετὰ τὴν ἀπασχόλησιν τῶν κεφαλαίων δύναται ἡ Τράπεζα νὰ ἐκδώσῃ κτηματικὰς ὁμολογίας μετὰ ἢ ἄνευ λαχείου. Τὴν διάταξιν αὐτὴν θεωρῶ ὡς ἐπιφέρουσαν δύο μεγάλα κακά, τὸν διαγωνισμὸν καὶ ἐπὶ τοῦ χαρτοπαιγνίου τοῦ λαχείου, καὶ τὴν ζημίαν, τὴν ὁποίαν θὰ ἐπιφέρῃ εἰς ἄλλα ἀγαθοεργὰ καὶ ἱερὰ καταστήματα. Τὸν συναγωνισμὸν τοῦ λαχείου τὸν θεωρῶ ὡς ἓν χαρτοπαίγνιον, τὸ ὁποῖον εἶναι ἀποβλητέον, διότι δι’ αὐτοῦ ὁ πολίτης μανθάνει νὰ οἰκειοποιῆται πολλὰ ἄνευ κόπου, καὶ τοῦτο εἶναι διδασκαλία κακή, εἶναι δέλεαρ τρομερόν, τὸ ὁποῖον εἰς ὅλας τὰς κοινωνίας, καὶ εἰς ὅλα τὰ Κράτη, ὅπου εἰσήχθη, ἐπέφερεν οὐ μικρὰς ζημίας ὑλικὰς καὶ ἠθικάς. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου θὰ ἐπιφέρῃ μίαν ἐπιβλαβῆ συνέπειαν εἰς αὐτὰ τὰ καταστήματα τὰ ὁποῖα μέχρι τοῦδε εἶναι λίαν εὐεργετικά. Ὑπάρχουσι καὶ εἰς τὴν Κέρκυραν καὶ εἰς τὴν Ζάκυνθον ἐνεχυροδανειστήρια, τὰ ὁποῖα συντηροῦνται διὰ καταβολῶν μὲ τόκον 3 καὶ 4%. Ἀφοῦ εἰσαχθῇ αὐτὸ τὸ σύστημα, δυνάμει τοῦ ὁποίου δύναταί τις ν’ ἀπολαύσῃ ἐκ τῶν κτηματικῶν ὁμολογιῶν τόκον 6% καὶ προσέτι τὰ τυχηρὰ κέρδη τοῦ λαχείου, σᾶς φαίνεται, ὅτι θ’ ἀφήσουν τὰ κεφάλαιά των εἰς αὐτὸ τὸ ἐνεχυροδανειστήριον; Καὶ αὐτὰ τὰ ἐνεχυροδανειστήρια θὰ καταστραφοῦν. Ὑπάρχει ἓν τοιοῦτον κατάστημα ἐν Κερκύρᾳ καὶ τὸ ὁποῖον παρέχει τιμὴν καὶ ὑπόληψιν εἰς τὴν νῆσον καὶ εἰς τοὺς διευθύνοντας αὐτό, διότι λαμβάνει κεφάλαια πρὸς 4%, μέχρι τινὸς ἐλάμβανε πρὸς 3, καὶ χορηγεῖ μὲ τόκον 6%. Αὐτὸ τὸ κατάστημα θὰ δυνηθῇ πλέον νὰ συντηρηθῇ; Καὶ σημειώσατε, ὑπῆρξεν εὐεργετικὸν οὐχὶ μόνον διὰ τὴν ἐπαρχίαν Κερκύρας, ἀλλὰ καὶ διὰ τὰς ἄλλας νήσους. Ἐκτὸς λοιπὸν τῶν ἄλλων ζημιῶν θὰ φέρῃ ἀφεύκτως τὴν καταστροφὴν αὐτῶν τῶν καταστημάτων.

§100Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Αὐτὰ εἶναι τοῦ μεσαιῶνος.

§101ΣΕΡΒΟΣ. Σᾶς συγχαίρω. Τὰ τοιαῦτα καταστήματα τιμοῦν τὰ Κράτη, εἰς τὰ ὁποῖα εὑρίσκονται. Μετὰ τοῦτο ἐπιθυμῶ νὰ ἔλθω εἰς ἓν ἄλλο, σχετιζόμενον πρὸς τὴν καταβολὴν τῶν κεφαλαίων πρὸς 3 ἢ 4%. Πῶς συμβαίνει, ὅτι, ἐνῷ αἱ Τράπεζαι δανείζουν πρὸς 6%, ἐνῷ ὁ νομιμότατος τόκος εἶναι 8% ἢ 10%, εὐχαριστοῦνται νὰ καταθέτουν ἐκεῖ οἱ ἔχοντες κεφάλαια τὰ χρήματά των, καὶ νὰ τὰ καταθέτουν μὲ 3 ἢ 4%; Ἡ συνέπεια αὕτη ἐπέρχεται ἕνεκα τῶν προνομίων, τὰ ὁποῖα χορηγοῦμεν εἰς τὰς Τραπέζας, καὶ ἐνταῦθα τὰ χορηγοῦμεν ἀφειδῶς. Χορηγοῦμεν, κύριοι, τῇ πιστωτικῇ τὸ προνόμιον νὰ κάμνῃ δήλωσιν ἐπὶ κατασχέσεων ἄνευ τῆς προσαγωγῆς ἐγγράφων, σύντομον διαδικασίαν κατὰ τὴν ἀναγκαστικὴν ἐκποίησιν, μεγίστην δυσκολίαν πρὸς ἀναστολὴν τοῦ προγράμματος πλειστηριασμοῦ καὶ ἐν περιπτώσει ἀπολύτου ἀνάγκης, ἀλλὰ τὸ προνόμιον τοῦτο διατί νὰ μὴ τὸ ἔχωσιν οἱ πολῖται; Διατί χορηγοῦνται ταῦτα ἀπὸ Βουλὴν, ἡ ὁποία ἔχει τὴν ἀρχὴν τοῦ ἐλευθέρου συναγωνισμοῦ, ἀντὶ δὲ τούτου δὲν κάμνομεν ἄλλο, παρὰ νὰ δίδωμεν προνόμιον ἐπὶ ζημίᾳ τῆς κοινωνίας; Αὐτά, κύριοι, εἶχον νὰ εἴπω πρὸς δικαιολογίαν τῆς ψήφου μου.

§102ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Κύριοι, δὲν δυσαρεστοῦμαι ποσῶς, ὅτι ἐδόθη εὐρυτέρα ἔκτασις εἰς τὴν συζήτησιν περὶ τῆς συμβάσεως μετὰ τῆς Πιστωτικῆς Τραπέζης. Δὲν ἔγεινε μόνον λόγος κατὰ τῆς κυριωτέρας διατάξεως καὶ τοῦ κυριωτέρου σκοποῦ τῆς συμβάσεως, ἀλλὰ συνάμα προέβη ἡ ἐξέτασις μέχρι τῆς σκοπιμότητος τοῦ πολλαπλοῦ τῶν Τραπεζῶν ἢ τῆς ὑπάρξεως μιᾶς μόνης τραπέζης, τὴν ἔκτασιν δὲ ταύτην τῆς ἐξετάσεως ἔδωκεν ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Κραναίας κ. Μηλιαρέσης, ὅστις ἠθέλησε νὰ καταδείξῃ, ὅτι αἱ πολλαπλαῖ Τράπεζαι εἶναι μᾶλλον συμφέρουσαι καὶ εὐεργετικαὶ, καὶ ἔφερεν ἐπιχειρήματα πρὸς ἀντίκρουσιν ἐκείνων, τὰ ὁποῖα ἐγὼ ἐξέθεσα ἐνώπιον τῆς Βουλῆς ἐπὶ ἄλλης συζητήσεως. Ἠθέλησε νὰ καταδείξῃ, ὅτι τὸ σύστημα τῆς ἑνιαίας Τραπέζης ὑπάρχει μόνον ἐν Γαλλίᾳ, καὶ ὅτι αὐτὸ χρεωστεῖται εἰς τὸ δεσποτικὸν πνεῦμα τοῦ Ναπολέοντος. Νομίζω, ὅτι ὑπὲρ ἑνιαίας Τραπέζης ἐν Γαλλίᾳ ἠδύνατό τις ν’ ἀποδώσῃ τὴν αἰτίαν εἰς τὸν Ναπολέοντα, διότι εἶναι γνωστὸν, ὅτι ἐν πᾶσιν ἐδίωκε τὸ ἑνιαῖον, ὅπως καὶ κατὰ τὴν ἐκπαίδευσιν. Εἶναι γνωστὸν, ὅτι ἐν Γαλλίᾳ ἓν μόνον ὑπάρχει Πανεπιστήμιον καθ’ ὅλην τὴν Γαλλίαν, τὸ ἐν Παρισίοις, καθ’ ὅλας δὲ τὰς λοιπὰς πόλεις ὑπάρχουσι σχολαί, τοῦτο δὲ εἶναι δημιούργημα τοῦ Ναπολέοντος, ὅστις ἤθελε τὴν συγκέντρωσιν πάντων καὶ αὐτῆς τῆς παιδείας, καὶ ἤθελεν ἐν τῷ Πανεπιστημίῳ καὶ ἀντιπρόσωπον τῆς Κυβερνήσεως βασιλικὸν ἐπίτροπον, τὸν Fontanes. Ἀλλ’ ὅμως τὸ σύστημα τοῦ ἑνιαίου καὶ τῆς συγκεντρώσεως κατεδείχθη εὐεργετικὸν ἐν Γαλλίᾳ, ἐνῷ δὲ κατόπιν ἐδοκιμάσθη καὶ τὸ ἕτερον σύστημα, διότι εὑρέθη ἡ Γαλλία εἰς περίστασιν νὰ ἔχῃ δύο Τραπέζας, ὅτε ἐγένετο ἡ προσάρτησις τῆς Σαβαυδίας, οὐχ ἧττον ὑπερίσχυσε τὸ ἑνιαῖον, καὶ σήμερον οὐδεὶς πλέον φιλονεικεῖ ὁποίας ἐκτάκτους ὑπηρεσίας παρέχει καὶ πόσον συντελεῖ ὑπὲρ τῆς δημοσίας πίστεως. Ἠμφισβήτησεν ὁ ἔντιμος συνάδελφος, ὅτι ὑπάρχει ἑνιαία Τράπεζα ἐν Γερμανίᾳ. Τούτου ἕνεκεν ἔφερα τὸν νόμον τὸν Γερμανικὸν τοῦ 1875, ὅστις βεβαίως μ’ ἀπαλλάττει πάσης ἄλλης ἀποδείξεως. Ὁ νόμος οὗτος ὁρίζει, ὅτι συνιστᾶται μία νέα Τράπεζα, ἡ λεγομένη Τράπεζα τοῦ βασιλείου ἢ τῆς αὐτοκρατορίας Reichs-Bank, ὅτι συνεπείᾳ αὐτοῦ τοῦ συστήματος ὅλαι αἱ λοιπαὶ Τράπεζαι τῆς Γερμανίας, μέχρις οὗ διαρκεῖ τὸ προνόμιον αὐτῶν (διότι οὐδεὶς ἀσεβεῖ κατὰ κεκτημένων δικαιωμάτων, οὔτε ἐννοεῖ νὰ τ’ ἀθετήσῃ, διότι παραδέχεται ἑτέραν ἀρχὴν, ἐνόσῳ διαρκεῖ τὸ προνόμιον) περιορίζεται ἑκάστη αὐτῶν ἐντὸς τῆς ἐπικρατείας ἐκείνης, ἥτις ἐχορήγησε τὸ προνόμιον, καὶ τὰ γραμμάτια αὐτῆς δὲν εἶναι ὑποχρεωτικὰ ἐν ἄλλῃ περιφερείᾳ, διότι πᾶς τις βεβαίως εἶναι ἐλεύθερος νὰ δεχθῇ ἢ νὰ μὴ δεχθῇ τραπεζικὸν γραμμάτιον, ὅταν ἀποδίδῃ πίστιν. Τὰ γραμμάτια καὶ αὐτῆς τῆς ἡμετέρας Ἐθνικῆς Τραπέζης εἶναι δεκτὰ εἰς τὴν Εὐρώπην, καὶ οἱ ἐπανερχόμενοι ἐνταῦθα πολλάκις λαμβάνουσιν αὐτὰ μεθ’ ἑαυτῶν. Μετὰ τὸ πέρας δὲ τοῦ χρόνου τοῦ χορηγηθέντος εἰς αὐτὰς τὰς Τραπέζας δὲν ἀνανεοῦνται πλέον, καὶ μένει ἡ Τράπεζα τῆς αὐτοκρατορίας Reichs-Bank μόνη δὲν ἠδυνήθην νὰ φέρω τὸν Αὐστριακὸν νόμον, ὅστις μόλις πρὸ δύο ἐτῶν ἐγένετο. Κατ’ αὐτὸν, ἐπίσης μία καὶ μόνη Τράπεζα ὑπάρχει ἐν Αὐστρίᾳ διὰ τῆς ἑνώσεως τῆς πέραν τοῦ Λέθα καὶ τῆς ἐντεῦθεν τοῦ Λέθα, καὶ ὅταν λέγωμεν Τράπεζαν, δὲν πρέπει νὰ λαμβάνωμεν αὐτὴν κατὰ τὴν συνήθη χρῆσιν τῆς λέξεως· διότι τράπεζαι ὑπάρχουν πολλαὶ, ἀλλὰ τράπεζα, ἐκδίδουσα γραμμάτια, ἐν Αὐστρίᾳ ὑπάρχει μία μόνη, ἂν δὲ ὁ ἔντιμος συνάδελφος ἐνθυμῆται παλαιότερα πράγματα, εἶναι καλὸν νὰ λάβῃ γνῶσιν καὶ τῶν νεωτέρων, ἵνα μὴ φιλονεικῶμεν περὶ τῶν ἀνεπιδέκτων φιλονεικίας. Τί δὲ συμβαίνει ἐν Ἰταλίᾳ; Αὐτὸ θέλει συντελέσει εἰς τὸ νὰ σχηματίσωμεν ὀρθοτέραν ἰδέαν καὶ περὶ αὐτῆς τῆς συμβάσεως. Ἐν Ἰταλίᾳ πρὸ τῆς ἑνώσεως ὑπῆρχον τράπεζαι, ὧν ἑκάστη εἶχεν ἰδίαν περιφέρειαν, ὥστε τὰ γράμματα τῆς μιᾶς δὲν ἦσαν δεκτὰ εἰς τὴν περιφέρειαν τῆς ἄλλης. Δὲν εὑρίσκονται ἐν Ἰταλίᾳ ἐν τῇ αὐτῇ περιφερείᾳ δύο τράπεζαι ἐκδίδουσαι γραμμάτια. Τοῦτο εἶναι ἰδιαίτερον σύστημα, ἐπικρατοῦν ἐν Ἀμερικῇ. Ἅμα δώσετε δικαίωμα εἰς τραπέζας νὰ ἐκδίδωσι γραμμάτια, ἔστω καὶ κατ’ ἀναλογίαν τινά, ἀλλ’ ἀναλογίαν προϊοῦσαν, ἥτις δύναται νὰ φθάσῃ εἰς μεγάλας διαστάσεις, εἶναι ἀδύνατον νὰ διατηρηθῶσιν ἐν τῷ αὐτῷ τόπῳ ἄνευ συγκρούσεως, διότι γεννᾶται ὁ ἀνταγωνισμὸς, καὶ ἐξ αὐτοῦ ἐπὶ τέλους ζημιοῦται ἡ κοινωνία. Ἐν Ἰταλίᾳ λοιπὸν, ὅπου ὑπάρχουν 4 τράπεζαι, ἐγένοντο πολλαὶ ἀπόπειραι, ὅπως σχηματισθῇ μία μόνη, ἀλλ’ ἀπέτυχον· δὲν ἐγκατελείφθη ὅμως ἡ πρόθεσις, καὶ ἐντοσούτῳ ἔφθασαν εἰς σύστημα συνδιαλλακτικὸν, κατὰ τὸ ὁποῖον ὡρίσθη τὸ μέγιστον ποσὸν, μέχρι τοῦ ὁποίου ἑκάστη τράπεζα δύναται νὰ ἐκδώσῃ τραπεζικὰ γραμμάτια, ὥστε νὰ μὴ ὑπερτερήσῃ ἡ μία τὴν ἄλλην, καὶ οὕτω διὰ τοῦ συναγωνισμοῦ ἐπέλθωσιν ἐπιβλαβῆ ἀποτελέσματα, διότι ἑκάστη θὰ προσπαθήσῃ νὰ καταλάβῃ αὐτὴ τὴν ἀγορὰν κατὰ τὸ πλεῖστον διὰ τῶν γραμματίων της. Ἐδέχθησαν λοιπὸν τὸ λεγόμενον consortium, τὴν συναδελφότητα. Ἐπειδὴ δὲν ὑπερβαίνουν ὡρισμένον ποσὸν τὰ γραμμάτια, συνωμολογήθη ὥστε νὰ ἦναι δεκτὰ εἰς ὅλας τὰς περιφερείας. Συνέστη τοιουτοτρόπως ὁμοσπονδία τραπεζῶν, καὶ δι’ αὐτῆς τῆς ὁμοσπονδίας ἀναβάλλεται μὲν ἡ λύσις τοῦ ζητήματος τῆς ἑνώσεως εἰς μίαν καὶ μόνην, ἀλλ’ ἐπῆλθε τὸ αὐτὸ ἀποτέλεσμα τῆς ἑνιαίας τραπέζης, ὥστε καὶ εἰς τὴν Ἰταλίαν δύνασθε νὰ εἴπητε, ὅτι μία τράπεζα ὑπάρχει. Τί ἐπράξαμεν ἡμεῖς πρὸ ὀλίγου χρόνου; Ἐδέχθημεν τὴν σύστασιν δευτέρας τραπέζης ἐν Ἑπτανήσῳ ἐν τῷ αὐτῷ τόπῳ. Δὲν ἔρχομαι νὰ διαμφισβητήσω τὰ κεκτημένα δικαιώματα, ἄπαγε, ἀλλ’ ἔπεται, ὅτι πρέπει νὰ παραχωρήσωμεν εἰς τὰ ἔσχατα, νὰ φθάσωμεν εἰς ὅλα τὰ ἐντεῦθεν ἀποτελέσματα, ἢ ὅταν τὰ πράγματα δεικνύουν, ὅτι προβλέπονται συνέπειαι ἀπαίσιαι, νὰ θέτωμεν τέρμα εἰς αὐτάς· ἐδέχθημεν τὴν ὕπαρξιν δύο τραπεζῶν, συγχρόνως δὲ κατηργήσαμεν τὸν νόμον τῆς Ἑπτανήσου, ὅστις ἐδέχετο τὴν ἐλευθερίαν συστάσεως τραπεζῶν. Τοιαύτην βάσιν εὑρίσκομεν καὶ ἀλλαχοῦ, ὅπου δὲν ὑπάρχουσι περιστάσεις ἀπαιτοῦσαι μίαν καὶ μόνην τράπεζαν. Αὐτὴν εὑρίσκομεν ἐν Σκωτίᾳ, ἐν Ἀμερικῇ, ἐν Ἐλβετίᾳ. Ἀλλ’ ἡ Σκωτία ἀποτελεῖ μέρος τῆς Ἀγγλίας, ἔνθα ὑπάρχει ἑνιαία τράπεζα, ἐκ τῆς ὁποίας λαμβάνει τὸ Κράτος τὰ προσδοκώμενα ὠφελήματα, αἱ δὲ πολλαὶ τράπεζαι τῆς Σκωτίας δὲν εἶναι ἢ συναγωνισμὸς ἰδιωτῶν, ἐκ τοῦ ὁποίου οὐδεμία ἐλπίζεται συνδρομὴ ὑπὲρ τῆς Κυβερνήσεως ἐν δεδομένῃ περιστάσει. Ἐν τοιαύτῃ καταστάσει διετέλουν αἱ Ἰόνιοι νῆσοι ὑπὸ τὴν αἰγίδα τῆς προστασίας οὐδέποτε ἦτο δυνατὸν νὰ περιπλακῶσιν εἰς πόλεμον, οὔτε εὑρίσκοντο ὑπὸ τὰς περιστάσεις, ὑπὸ τὰς ὁποίας εὑρισκόμεθα ἡμεῖς, ἢ δυνάμεθα νὰ εὑρεθῶμεν· ἦτο κατάστασις εὐτυχὴς κατὰ τὴν εὐτοπίαν τῶν πρεσβευόντων τὴν διηνεκῆ εἰρήνην. Τὴν ὀνομάζω εὐτοπίαν, διότι οὐδὲν νέφος ἠπείλει καταιγίδα (θόρυβος καί τινες διακοπαί). Ὅταν παριστάνω τοιαύτην τὴν κατάστασιν ὑπὸ τὴν Ἀγγλικὴν προστασίαν, δὲν ἐξετάζω ἂν ἦτο καλὴ ἢ κακή. Τὴν ξενοκρατίαν καὶ ἐγὼ μισῶ, καὶ δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ εἴπω ποῖα ἦσαν τὰ ἑλληνικὰ αἰσθήματα ἐν Ἑπτανήσῳ, διότι ἀπεδείχθησαν γνήσια, καὶ εἰς αὐτὰ χρεωστοῦμεν τὴν ἕνωσιν. Ὅσα καὶ ἂν ἐδαψίλευεν εὐεργετήματα ἡ Ἀγγλία, δὲν ἦτο δυνατὸν ν’ ἀποδώσῃ τὸ ἀνεκτίμητον, τὴν ἕνωσιν μετὰ τῆς Ἑλλάδος. Δύνανται νὰ ὑποσχεθῶσιν ὅλα τ’ ἀγαθὰ τῆς γῆς εἰς τὴν Θεσσαλίαν, εἰς τὴν Ἤπειρον, εἰς τὴν Μακεδονίαν, εἰς τὴν Κρήτην, οὐδέποτε ὅμως θ’ ἀνταλλάξωσι ταῦτα πρὸς τὸ μόνον ἀνεκτίμητον, τὴν ἕνωσιν μετὰ τῆς Ἑλλάδος. Ἐξετάζω τὸ ζήτημα ὑπὸ τὴν ἔποψιν τὴν τραπεζιτικὴν, καὶ ἠξεύρετε, ὅτι ὑπὸ τὴν ἔποψιν ταύτην παύουν ὅλα τὰ μεγάλα αἰσθήματα καὶ οἱ παλμοὶ οἱ ἐθνικοί· αἱ τράπεζαι προσέχουν εἰς τὸν ἰσολογισμὸν καὶ εἰς τὰ μερίσματα. Λέγω λοιπὸν, ὅτι αἱ νῆσοι ἦσαν μακρὰν πάσης διαταράξεως ὑπὸ τὴν αἰγίδα τῆς Μεγάλης Βρεττανίας. Ἐνθυμοῦμαι, ὅταν ἔγεινεν ἡ ἕνωσις, ὑπῆρχε τὸ σύμβολον τῆς Μεγάλης Βρεττανίας κολοσσιαῖον ἐπὶ τοῦ ἀνακτόρου τοῦ Ἁρμοστοῦ, καὶ τὴν ἡμέραν, ὅτε ἔπεσεν ὁ πρῶτος πέλεκυς ἐπ’ αὐτοῦ ἐφρύαξαν ὅσοι ἦσαν προσκεκολλημένοι εἰς τὴν προστασίαν, ὡς ἐν ἀσφαλεῖ καὶ ἀκυμάντῳ λιμένι, καὶ ἐνόμιζον, ὅτι τὰ πάντα τετέλεσται. Εἰς ἐκείνην λοιπὸν τὴν κατάστασιν εὑρίσκεσθε ὑπὸ τὴν αἰγίδα ἐκείνην, καθ’ ἧς ὅλα τὰ κύματα παρήρχοντο ἀβλαβῆ ὡς ἀφρὸς τῆς θαλάσσης καὶ ἄνευ ἀποτελέσματος· ἑπομένως δὲν εἴχετε οὔτε καταιγίδας, οὔτε σάλους· ἦτο ἡ εἰρηνικὴ κατάστασις, ὡς τὴν ἐφαντάζετο ὁ Κάντιος. Νῦν πολλοὶ συνέχονται εἰς συνόδους συζητοῦντες πῶς δύνανται ὅλαι ὁμοῦ αἱ κοινωνίαι νὰ ζήσωσιν ἐν διηνεκεῖ εἰρήνῃ ἄνευ ξίφους. Ἐν τοιαύτῃ καταστάσει τὸ σύστημα τῶν πολλαπλῶν Τραπεζῶν εἶναι προτιμότερον, διότι μόνη ὑπάρχει ἡ ἅμιλλα μεταξὺ ἰδιωτῶν, ποῖος νὰ συστήσῃ Τράπεζαν ἐφελκύουσαν διὰ τῆς καλῆς διοικήσεως ἐμπιστοσύνην.

§103ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Καὶ πρὶν δὲν ὑπῆρχε παρὰ μία Τράπεζα.

§104ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Διότι ἴσως δὲν εὑρέθησαν κεφάλαια. Αὐτὴ ἡ Τράπεζα ὡς ἐκ τούτου ἔμεινε μόνη της, καὶ διότι εἶχε μεγάλην πίστιν ἐν Ἀγγλίᾳ, καὶ τὸ γνωρίζουσιν ὅσοι ἔζησαν ἐν Λονδίνῳ, ὅτι ἡ ὑπογραφὴ τῆς Jonian Bank εἰς τὸ χρηματιστήριον λογίζεται νόμισμα. Ὅταν ἡ ὑπάρχουσα Τράπεζα ἔχῃ τόσην ὑπόληψιν, οὐδεὶς ἐπιχειρεῖ νὰ συστήσῃ ἄλλην. Ἦτον ἐλεύθερον εἰς ἕκαστον νὰ συστήσῃ Τράπεζαν, ἐν τούτοις οὐδεὶς τὸ ἔπραξεν· ἡμεῖς δὲ ἤδη περιήλθομεν εἰς τὸ ἀντίθετον, διότι ἐδέχθημεν δύω Τραπέζας καὶ δὲν ἐπιτρέπομεν τὴν σύστασιν ἄλλης ἄνευ νόμου. Ἀπαιτεῖται λοιπὸν νόμος, καὶ δὲν ἀρκεῖ ἡ πρωτοβουλία τοῦ κεφαλαιούχου· ὁ κεφαλαιοῦχος πρέπει νὰ προστρέξῃ εἰς τὸν νομοθέτην, καὶ αὐτὸς θὰ δώσῃ τὴν ἔγκρισίν του. Ἐσυστήθη καὶ ἑτέρα Τράπεζα ἐν Ἑπτανήσῳ, καὶ ἔχομεν τὴν δυϊκότητα ἐν Ἑπτανήσῳ, ὅπου πρόκειται νὰ ἐνεργήσωσι καὶ αἱ δύο Τράπεζαι καὶ νὰ δοκιμάσωσι τὰς δυνάμεις των. Τοιοῦτος ἀγὼν δὲν εἶναι ἀπίθανον ν’ ἀποβῇ πρὸς βλάβην τῆς κοινωνίας, διότι μεταξὺ τῶν δύο τραπεζῶν ἐνδέχεται νὰ μὴ ὑπάρξῃ ἁρμονία. Μεταξὺ ἀντιζήλων συμφερόντων σπανίως ὑπάρχει ἁρμονία ἢ τὸ πολὺ λυκοφιλία. Ταῦτα ἔχοντες πρὸ ὀφθαλμῶν, ἐξετάζομεν τί πρέπει νὰ πράξωμεν. Τράπεζα προϋπῆρχεν, αὐτὴ εἶχε λάβει τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν, καὶ δι’ αὐτῆς εἶχε καταλάβει τὴν ἀγορὰν, διαδόσασα τὰ τραπεζικὰ γραμμάτιά της μέχρι 12 ἑκατομμυρίων. Τὸ πρῶτον, τὸ ὁποῖον ἀπαιτεῖται νὰ γνωρίσωμεν, καὶ περὶ τούτου δὲν μᾶς διεφώτισεν ἡ Κυβέρνησις, διότι ἀφίνει νὰ ἐξαντλήσωμεν ἡμεῖς τὸν λόγον, προβλέπουσα, ὅτι καὶ οἱ πνεύμονες καὶ ὁ λάρυγξ καὶ τὰ ἐπιχειρήματα ἡμῶν θέλουν καταναλωθῆ, καὶ μετὰ τὴν κατανάλωσιν, ὅπως συνέβαινε κατὰ τὴν ἄλλην σύμβασιν τῆς ἀτμοπλοϊκῆς ἑταιρίας, θὰ ἔλθῃ νὰ μᾶς εἰπῇ σκέψεις, ἀντὶ νὰ μᾶς δώσῃ οὐσιώδεις πληροφορίας, ἀφ’ ὧν ἔπρεπε νὰ γείνῃ ἡ ἕναρξις τῆς συζητήσεως. Τοιαῦτα νομοσχέδια, οἷον τὸ προκείμενον, δὲν ἔπρεπε νὰ ὑποβάλλωνται καθ’ ὃν χρόνον συζητοῦμεν τὰ κατεπείγοντα, τὰ συντελοῦντα εἰς τὸν μέγαν σκοπὸν, διὰ τὸν ὁποῖον ἐργαζόμεθα. Προετάχθη πάντων αὐτὸ τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον δὲν δεικνύει ὁποῖον ἔχει τὸ κατεπεῖγον· δὲν ἦτο λοιπὸν ἀπαραίτητον νὰ δικαιολογηθῇ ἡ Κυβέρνησις καὶ νὰ μᾶς εἴπῃ, σᾶς φέρω νομοσχέδιον καὶ ζητῶ νὰ προταχθῇ πρὸ τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἐθνικοῦ δανείου, διότι δὲν ἤκουσα ἐπιμονὴν περὶ τοῦ νόμου τοῦ δανείου, διὰ λόγους σπουδαίους. Τούτους ὤφειλε νὰ ἐκθέσῃ καὶ νὰ καταδείξῃ τὰ αἴτια, δι’ ἃ προτάσσει νομοσχέδιον ἀπαιτοῦν πολλὰ ἐφόδια, διὰ νὰ ἐννοήσωμεν τὴν οἰκονομίαν του. Ἡ Ἰόνιος Τράπεζα ἕνεκα τοῦ δανείου πρὸς τὴν Κυβέρνησιν ἔθεσεν εἰς κυκλοφορίαν 12 ἑκατομμύρια· γνωρίζετε δὲ πόσον εἶναι περιωρισμέναι αἱ ἀγοραὶ τῆς Ἑπτανήσου, Ζακύνθου, Κερκύρας, Κεφαλληνίας· ἡ Λευκὰς ἔχει τινὰ προϊόντα ἀλλ’ ὀλίγα· περὶ Ἰθάκης δὲν δύναται νὰ γείνῃ λόγος, περὶ Κυθήρων δὲν ἠξεύρω τί θὰ μᾶς εἴπῃ ὁ ἐκ Κυθήρων βουλευτὴς, ἐὰν ὑπάρχῃ ἐκεῖ ἀγορὰ καὶ ἐὰν δύναται νὰ δεχθῇ αὕτη πολλὰ γραμμάτια. Εἶναι δυνατὸν νὰ προστεθῶσι πρὸς τοῖς 12 ἑκατομμυρίοις καὶ ἄλλα, καὶ ἂν προστεθῶσι, ποία θὰ ἦναι ἡ συνέπεια. Θέλετε ἀντιπαρατηρήσει, ὅτι προστίθενται μικρὸν κατὰ μικρὸν, διὰ δόσεων κατ’ ἔτος, τὰ πρῶτα τρία ἔτη 3 ἑκατομμύρια, ἔπειτα 6. (Θόρυβος.)

§105ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ. Ἕξ τὸ ὅλον.

§106ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ἐνδέχεται νὰ λανθάνωμαι· τὸ ὅλον λοιπὸν 6 ἑκατομμύρια· θὰ φθάσωμεν εἰς τὰ 18 ἑκατομμύρια, διότι ὑπάρχουν τὰ δώδεκα τῆς Ἰονικῆς Τραπέζης. Δὲν μᾶς ἐδώσατε τὴν πληροφορίαν ποία εἶναι ἡ διαφορὰ τῶν γραμματίων τῆς Ἰονικῆς Τραπέζης πρὸς τὸ ἐξωτερικὸν συνάλλαγμα· δὲν ἀρκεῖ ἡ στερεότης τῆς Τραπέζης, ἵνα διατηρῆται εἰς τὸ ἄρτιον ἡ ἀξία τοῦ τραπεζικοῦ γραμματίου· ἐξαρτᾶται ἀπὸ τὴν σχέσιν τῆς συναλλαγῆς καὶ πρὸ πάντων ἀπὸ τὴν εἰσαγωγὴν καὶ ἐξαγωγὴν, ἀπὸ τὸ ἐμπόριον. Ὅταν ὑπάρχῃ ἀποστολὴ εἰς τὸ ἐξωτερικὸν χρημάτων, δὲν δύνασθε νὰ στείλητε τὰ τραπεζικὰ γραμμάτια· θὰ στείλητε λίρας καὶ φράγκα. Ποία εἶναι ἡ διαφορὰ μεταξὺ τραπεζικοῦ γραμματίου καὶ τοῦ φράγκου ἐν Ἑπτανήσῳ, καὶ ἂν ἡ διαφορὰ ἦναι τοιαύτη ἢ τοιαύτη, ποία μέλλει νὰ ἦναι διὰ τῆς προσθήκης 6 ἑκατομμυρίων; Ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Γόρτυνος ἔκαμεν ὑπολογισμὸν, τὸν ὁποῖον δὲν ἐδέχθην, καὶ σήμερον ἔτι δὲν δέχομαι· τὸν θεωρῶ πεπλανημένον. Πρέπει νὰ προσέχωμεν εἰς τὰς συναλλαγὰς τῆς ἀγορᾶς καὶ νὰ ἴδωμεν ἐὰν ἦναι ἐπιδεκτικαὶ τοιαύτης ἐπεκτάσεως. Αἱ συναλλαγαὶ ἐν Ἑπτανήσῳ εἶναι τοιαῦται, ὥστε εἶναι ἀνεπίδεκτοι αὐξήσεως, διότι δὲν ὑπάρχει μέγα ἐμπόριον, οὐδὲ μεγάλη βιομηχανία, δὲν ὑπάρχουσι παρὰ τὰ ἐγχώρια προϊόντα καὶ ἡ ἀνάγκη τῆς καταναλώσεως ἐξωτερικῶν προϊόντων· ἔχει ἀνάγκην ἡ κοινωνία σιτηρῶν, ἔχει ἀνάγκην ὑφασμάτων, ἐνδυμάτων· αὐτὰ δὲν δύναταί τις νὰ ἐπαυξήσῃ, δὲν δύνασθε νὰ εἴπητε, ὅτι εἰς τὴν Ἑπτάνησον θὰ φορῶσι τοῦ λοιποῦ διπλᾶ φορέματα καὶ ὅτι θὰ τρώγωσι διπλάσιον ἄρτον, ἢ πρίν· εἶναι ὡρισμένη ἡ κατανάλωσις, καὶ ἰδοὺ ὁ περιορισμός. Εὑρισκόμεθα εἰς κοινωνίαν, ἡ ὁποία δὲν ἔχει ἐλαστικότητα· ἐδῶ ἡ ἀγορὰ τῆς Ἑλλάδος δύναται νὰ ἔχῃ ἐλαστικότητα, ἂν καὶ οὐχὶ μεγάλην, ἐδῶ τὸ ἐμπόριον τῆς Ἑλλάδος εἶναι ἐπίσης εἰσαγωγὴ καὶ ἐξαγωγή, ἀλλ’ ὑπάρχει καὶ βιομηχανία τις, γίνονται παντοῖαι ἐπιχειρήσεις, συνιστῶνται ἑταιρίαι μεταλλουργικαί, ἔρχονται ἔξωθεν χρήματα εἴδετε, ὅτι ἡ Τράπεζα ἔκαμε μέγα δάνειον 60,000,000 μεταλλικοῦ· τοῦτο ἐπιτρέπει καὶ περισσοτέραν ἐπέκτασιν εἰς τὴν κυκλοφορίαν τῶν τραπεζικῶν γραμματίων· ἀλλ’ ἐν Ἑπτανήσῳ δὲν ὑπάρχει τοιοῦτόν τι, εὑρίσκεσθε εἰς στάσιμον κατάστασιν πραγμάτων, καὶ δύναται νὰ μεταβληθῇ, διότι ἡ Κέρκυρα εὑρίσκεται ἐπὶ τῆς ὁδοῦ ἀπὸ τῆς Τεργέστης πρὸς τὴν Αἴγυπτον καὶ ἀπὸ τῆς Αἰγύπτου πρὸς τὴν Τεργέστην καὶ πρὸς τὴν Ἰταλίαν, καὶ ἐκ τούτου πηγάζει σπουδαία ὠφέλεια. Ἂν ἐνθυμοῦμαι καλῶς, ὁ Θουκυδίδης, ὁμιλῶν περὶ τῆς καταλλήλου θέσεως, λέγει «ἐν παράπλῳ τῆς Σικελίας», καὶ τὸ εὑρίσκετε καὶ σήμερον οὕτως· ἐντεῦθεν ἕπεται ἐλαστικότης, καὶ ἐνῷ ἔχει τοιαύτην ἐλαστικότητα, ἐξετάσατε τὸ χαρτοφυλάκιον τῆς Ἰονικῆς Τραπέζης, καὶ θέλετε ἰδεῖ, ὅτι ἐν Κερκύρᾳ δὲν δύναται νὰ ἔχῃ ὄγκον, διότι δὲν γίνονται πράξεις ἐμπορικαί. Αὐτὸ ὁμολογοῦν οἱ ἰσολογισμοὶ τῆς Ἰονικῆς Τραπέζης, καὶ νὰ ἦσθε βέβαιοι, ὅτι οὐδεμία Τράπεζα θέλει προτιμήσει ἄλλα γραμμάτια ἀντὶ τῶν ἐμπορικῶν. Ἐνῷ λοιπὸν εὑρίσκετε τοιαύτην τὴν ἀγορὰν, ἔρχεσθε μικρὸν κατὰ μικρὸν νὰ ὑπερχειλίσητε τὴν ἀγορὰν διὰ τῶν μικρῶν δόσεων, νομίζοντες, ὅτι προπαρασκευάζετε τὴν ἀγορὰν νὰ δεχθῇ τὰ ἐπὶ πλέον. Ἀλλ’ αὐτὴ ἡ προπαρασκευὴ εἰς οὐδὲν συντελεῖ, αἱ μικραὶ δόσεις δὲν προπαρασκευάζουν, ἀλλὰ διατηροῦν διαρκῶς τὴν ἀπειλὴν καὶ προμηνύουν ἀποτελέσματα τῆς βλάβης μακρόθεν, διότι εἶναι γνωστὸν, ὅτι τὸ πᾶν ἐπὶ τοιούτων πιστωτικῶν ἀξιῶν, οἷαι εἶναι τὰ τραπεζικὰ γραμμάτια, εἶναι ὁ ὑπολογισμὸς, ὅστις γίνεται παρ’ ἑκάστου, ὅστις γνωρίζει καλῶς τὸ συμφέρον του, ἢ εἶναι τραπεζίτης ἐξ ἐπαγγέλματος, ἢ ἐργάζεται εἰς τὸ ἐμπόριον, καὶ ὅλη ἡ ἀξία τῶν πραγμάτων εἶναι τὸ γινόμενον αὐτῶν τῶν ὑπολογισμῶν. Ἕκαστος ὑπολογίζει, ὅτι σήμερον εἶναι ἐν κυκλοφορίᾳ 12,000,000, μετ’ ὀλίγον δὲ προστίθενται διαδοχικῶς ἄλλα. Ὑποθέσατε, ὅτι μετ’ ὀλίγον προσδοκᾶται ἡ ἄρσις τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, μετὰ ἕξ μῆνας, μετὰ ἓν ἔτος· πρὶν ἐκλείψῃ ἓν μόνον ἐκ τῶν 12,000,000, ἀμέσως ὑπερτιμῶνται· ἂν εἴπητε εἰς αὐτοὺς, ὅτι οὔτε μετὰ ἓν ἔτος, οὔτε μετὰ δέκα ἔτη αἴρεται ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία, ἀμέσως ἐκπίπτει ἡ ἀξία. Τώρα προσθέσατε τὴν προσδοκίαν ἑτέρων 6,000,000· πρὶν προστεθοῦν, καταπίπτει ἡ ἀξία ἐπαισθητῶς καὶ προβαίνει ἀκατασχέτως ἡ ὑποτίμησις. Εἶναι ἐκ τούτων πρόδηλον, ὅτι διὰ τῆς συμβάσεως πρόκειται νὰ ἐλαττώσητε τὴν ἀξίαν εἰς βαθμὸν σπουδαῖον. Δὲν τολμῶ νὰ εἴπω ὡρισμένως καὶ ἐπακριβῶς, ὡς ἔπραξεν ὁ ἐκ Γόρτυνος βουλευτὴς μέχρι κλάσματος, ὄχι, ἀλλ’ ἐν τοσούτῳ προβλέπω, ὅτι σήμερον τὴν λίραν τὴν ἀγγλικὴν ἀγοράζομεν ἐνταῦθα ἀντὶ 30 δραχμῶν· ἅμα ἐπέλθῃ ἡ Τράπεζα αὕτη, τὴν ἀκόλουθον ἡμέραν θὰ τιμᾶται πρὸς δραχμὰς 32 ἐν Ἑπτανήσῳ, καὶ ἐδῶ θὰ ἦναι πρὸς 30.

§107ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὁμιλεῖτε διὰ τὸν περυσινὸν νόμον, διότι εἰσαγωγὴν γραμματίων ἐπιτρέπει ὁ νόμος.

§108ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ἐὰν ἦτο ὁ περυσινὸς νόμος ἐν ἰσχύϊ, τότε ἤθελον ἐξαργυρόνεσθαι τὰ γραμμάτια, καὶ οὐδεμίαν ἤθελε φέρει μεταβολὴν ἡ προσθήκη τῶν 6,000,000, διότι ἕκαστος ἤθελε μεταβαίνει καὶ ἐξαργυρόνει τὰ γραμμάτιά του· ἅμα δώσητε ὅμως τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν, τότε ὑψοῦται ὁ χρυσός· σήμερον, ὅταν πρόκηται νὰ δώσωμεν τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν, αὐξάνομεν τὴν βλάβην. Ἄνευ τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας δύναμαι νὰ θεωρήσω, ὅτι εἶναι ἀθώα ἡ ἵδρυσις τῆς πιστωτικῆς Τραπέζης, δέχομαι τὸν συναγωνισμὸν τῶν δύω τραπεζῶν, καίτοι θεωρῶν αὐτὸ ἀλυσιτελῆ· ἀλλ’ ὅταν ἡ μία τράπεζα ἔχῃ τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν, ἡ δὲ ἄλλη στερεῖται, μὴ ἔχουσα τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν, δὲν μέλλει νὰ φέρῃ εἰς τὴν ἀγορὰν ὑποτίμησιν, διότι ὅστις ἔχει τὸ γραμμάτιόν της, ἔχει μέταλλον ἢ τὸ ἰσάξιον. Ἀλλὰ δὲν πράττομεν τοῦτο· ἡμεῖς χαριζόμενοι εἰς τὴν πιστωτικὴν Τράπεζαν, ἐθεωρήσαμεν ὡς συνέπειαν τῆς πρώτης συμβάσεως τὴν παραχώρησιν εἰς τὴν πιστωτικὴν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας. Περὶ τούτου βέβαια εἶναι ἀνάγκη νὰ γείνῃ σκέψις, ἂν ἦναι ἀναπόφευκτος συνέπεια, διότι εὑρέθη, ὅτι ἡ συστηθησομένη Τράπεζα ἀνήγγειλεν ἀπ’ ἀρχῆς, ὅτι θέλει νὰ ἔχῃ τὴν ἐλευθερίαν τῆς ἐπιλογῆς, ἂν διατηρῆται ἡ καταναγκαστικὴ κυκλοφορία, νὰ ἀναβάλῃ τὴν σύστασιν, μὴ οὖσα ὑπόχρεως ὑπὸ τὸ κράτος τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας νὰ προχωρήσῃ εἰς τὴν σύστασιν· τὰ συμφέροντά της ἠμποροῦν νὰ τὴν ἐμποδίζουν. Δι’ αὐτὴν τὴν αἰτίαν τότε συνωμολογήθη ὁ ὅρος, ὅτι, ἐὰν δὲν ἐπέλθῃ ἡ ἄρσις τῇ 1ῃ Ἰανουαρίου, εἶναι ἐλευθέρα νὰ ἀναλάβῃ τὴν ἐγγύησιν, τὴν ὁποίαν κατέθεσε, μὴ συσταίνουσα καὶ ἀναβάλλουσα τὴν σύστασιν τῆς Τραπέζης. Τώρα λοιπὸν ἔρχεται ἡ Τράπεζα παριστάνουσα, ὅτι ἰδοὺ πῶς εἶναι τὰ πράγματα· ἐψηφίσατε τὴν ἐξακολούθησιν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας· ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία ναὶ μὲν ἐψηφίσθη ὑπὲρ τῆς ἐθνικῆς Τραπέζης, ἀλλ’ ὑπάρχει σύμβασις μετὰ τῆς Ἰονικῆς, καθ’ ἣν δὲν δύναται νὰ ἀρθῇ ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία τῆς Ἰονικῆς Τραπέζης, ἂν δὲν ἀρθῇ καὶ τῆς ἐθνικῆς, καὶ ἑπομένως, ἀφοῦ δὲν πρόκειται ν’ ἀρθῇ τῆς ἐθνικῆς, ἄρα δὲν πρόκειται ν’ ἀρθῇ οὐδὲ τῆς Ἰονικῆς, καὶ τοιουτοτρόπως μέλλει νὰ ἐξακολουθήσῃ καταναγκαστικὴ κυκλοφορία καὶ ἐν Ἑπτανήσῳ· ἄρα εὑρισκόμεθα ὑπὸ τὸ κράτος τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, καὶ δὲν δυνάμεθα νὰ προχωρήσωμεν εἰς τὴν σύστασιν τῆς Τραπέζης. Δὲν εἶναι μόνον ὑπὲρ ὑμῶν ἡ σύστασις τῆς Πιστωτικῆς Τραπέζης, ἀλλ’ εἶναι καὶ ὑπὲρ τῆς κοινωνίας. Πῶς εἶναι ὑπὲρ τῆς κοινωνίας, οὐδὲν ἄλλο ἤκουσα ἢ τὸ τοῦ κ. Μηλιαρέση· ὁ κ. Μηλιαρέσης οὐδὲν ἄλλο εἶπεν, ἢ ὅτι μᾶς «χρεωστοῦν καὶ χρεωστοῦμεν». Πιστεύει, ὅτι ἡ νέα τράπεζα, ἥτις συσταίνεται, μέλλει νὰ ἦναι δεξαμενὴ, ἐκ τῆς ὁποίας ὅσοι χρεωστοῦν, θὰ ἀντλοῦν, διὰ ν’ ἀποδίδουν εἰς ἐκείνους, πρὸς τοὺς ὁποίους χρεωστοῦν. Λαμπρὸν αὐτὸ τὸ σύστημα, ἐὰν δύναταί τις ἔχων μόνον τὸν τίτλον, ὅτι χρεωστεῖ, νὰ προσέρχηται εἰς τὴν δεξαμενὴν καὶ νὰ ἀντλῇ, διὰ ν’ ἀποδίδῃ· ἂν εὑρεθῇ αὐτὸ τὸ σύστημα, βέβαια ὁ χρυσοῦς αἰὼν ἐπανῆλθε, καὶ πρέπει νὰ ὁμολογήσωμεν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἐπανέφερε τὸν χρυσοῦν αἰῶνα. Διατί δὲν εἰσάγει αὐτὸν καὶ ἐδῶ εἰς τὰς ἄλλας ἐπαρχίας;

§109ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Προχθὲς τὸν εἰσήγαγον.

§110ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Μοὶ φαίνεται πῶς ὅσοι χρεωστοῦν, πολὺ δύσκολα εὑρίσκουν· εὑρίσκουν ἐκεῖνοι, οἵτινες δὲν χρεωστοῦν, διότι ὅσοι χρεωστοῦν, δὲν ἔχουν νὰ δώσουν ἀσφάλειαν, καὶ δὲν εὑρίσκονται τράπεζαι δανείζουσαι ἄνευ ἀσφαλείας· τότε πρέπει νὰ συστήσητε τράπεζαν, ἥτις νὰ βαίνῃ εὐθὺ καὶ οἰκειοθελῶς πρὸς τὴν καταστροφήν της· τοῦτο δὲ εἶναι οἰκονομολογικὴ σκέψις, διότι δὲν θὰ εὑρῆτε ἐπικράτειαν, ὅπου δὲν ὑπάρχει αὐτὴ ἡ σχέσις τοῦ σοῦ χρεωστῶ καὶ μοῦ χρεωστεῖς· αὐτὸ εἶναι ἔκπαλαι εἰς ὅλην τὴν ὑφήλιον, δὲν εἶναι ἐξαιρετικόν· ἀπ’ ἐναντίας ἐγὼ βλέπω, ὅτι ἐν Ἑπτανήσῳ ὑπάρχουν πολὺ περισσότερα κεφάλαια παρὰ ἐν τῇ λοιπῇ Ἑλλάδι, διότι ἐν τῇ λοιπῇ Ἑλλάδι ἡ τιμὴ τῶν κεφαλαίων εἶναι πολὺ μεγαλειτέρα. Ἐν Ἑπτανήσῳ τὰ κεφάλαια σχετικῶς ἐλάχιστα τιμῶνται· ἐδῶ εὑρίσκεται τις εἰς τὴν ἀνάγκην ἐνίοτε νὰ δανεισθῇ καὶ πρὸς 20%.

§111ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Καὶ ἐκεῖ ὑπάρχουν τοκογλύφοι.

§112ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ἄλλο ζήτημα· Θέλετε νὰ ἐξαλείψητε τὴν τοκογλυφίαν; αὐτὸ εἶναι ἔργον τοῦ ἠθικολόγου· δὲν βλέπετε εἰς τὴν Γερμανίαν πῶς ἐπιπολάζει ἡ τοκογλυφία, ὥστε ἠναγκάσθη ἡ Κυβέρνησις νὰ προτείνῃ μέτρα; εἶναι τὸ ἴδιον ὡς νὰ μοὶ λέγητε, ὅτι θέλετε νὰ ἐξαλείψετε τὴν δολοφονίαν, τὴν κλοπήν· ἀλλὰ δὲν εἶναι ἡ Ἑπτάνησος θῦμα τῆς τοκογλυφίας· καὶ ἐδῶ καὶ ἐν Ἑπτανήσῳ ὑπάρχουν τοκογλύφοι, ἀλλὰ δὲν μὲ λέγετε μὲ ποῖον τόκον εὑρίσκετε χρήματα ἐν ταῖς ἐπαρχίαις; τὸ ἐλάχιστον εἶναι 12%, καὶ ἂν εὑρίσκεται τις εἰς ἀνάγκην νὰ προνοήσῃ διὰ τὴν καλλιέργειαν τοῦ κτήματος του, δίδει καὶ 20%· ὑπόκειται καὶ εἰς ἄλλο χειρότερον, προστοιχίζει τὰ προϊόντα· ἠξεύρετε τί θὰ εἰπῇ νὰ πωλήσητε ἀπὸ τοῦδε τὸν μοῦστον καὶ νὰ τὸν παραδώσητε ἐν καιρῷ τρύγου; πωλεῖ τὸν μοῦστον ὁ γεωργὸς πρὸς 30 λεπτά, ἐνῷ ἡ τιμή του τὸν Αὔγουστον εἶναι 60 λεπτά. Ἰδέτε ὅμως εἰς τὰς Ἰονίους νήσους, εἰς τὴν Κεφαλληνίαν, εὑρίσκετε ὅσα κεφάλαια θέλετε, καὶ σᾶς τὸ εἶπεν ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Πάλης, δὲν ὑπάρχει ἔλλειψις κεφαλαίων ἐκεῖ, ὑπάρχουν μεγάλοι κεφαλαιοῦχοι, καὶ ἀπόδειξις, ὅτι καταθέτουν τὰ κεφάλαιά των εἰς τὴν Ἰονικὴν τράπεζαν πρὸς 3%.

§113ΜΟΝΤΕΣΑΝΤΟΣ. Ὑπάρχουν χρήματα, μὰ τὰ ἔχουν χωσμένα εἰς τὴν γῆν.

§114ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Πῶς θέλετε, νὰ τὰ εὕρω ἐγὼ;

§115ΜΟΝΤΕΣΑΝΤΟΣ. Τὰ ἔχουν χωσμένα εἰς τὴν γῆν, καὶ ὁ γεωργὸς πεινᾷ.

§116ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ὅταν τὰ εὕρητε, νὰ μὲ εἰδοποιήσητε. Ἀλλὰ δὲν ἐξετάζω ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ὑπάρχουν εἰς τοὺς μυχοὺς τῆς γῆς, βλέπω τί γίνεται ἐν τῷ φανερῷ, ἐπισήμως· ἐπισήμως βλέπω 7,000,000 κατατεθειμένα παρὰ τῇ Ἰονικῇ Τραπέζῃ πρὸς 3%. Τί ἀποδεικνύει τοῦτο; ἀποδεικνύει, ὅτι ὑπάρχει ἀφθονία κεφαλαίων, καὶ ὁ τόκος ἐν γένει ἐν Ἑπτανήσῳ δὲν ὑπερβαίνει τὰ 7%, σπανίως φθάνει τὰ 8%. Μέχρι τινὸς διὰ νόμου ἴσχυε τὸ 6%, καὶ τὸ κατηργήσαμεν, διότι ὅλοι ἐξ Ἑπτανήσου μᾶς εἶπον, μὴ φοβεῖσθε, δώσατε τὴν ἐλευθερίαν τοῦ τόκου, μὴ φοβεῖσθε ποτὲ, ὅτι θὰ φθάσῃ τὸ 12 καὶ τὸ 15%.

§117ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὑπάρχουν παρακαταθῆκαι εἰς τὴν Τράπεζαν ἐνταῦθα;

§118ΚΑΛΛΙΓΑΣ. 40,000,000· ἀλλ’ εἶναι πρὸς 3%.

§119ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δὲν τὸ ἠξεύρω.

§120ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Πρέπει νὰ τὸ ἠξεύρῃ ὁ πρωθυπουργός· ὁ ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν πρέπει νὰ ἦνε ἐν ἀκριβεῖ γνώσει, καὶ ὅταν λέγητε, ὅτι δὲν γνωρίζητε, δὲν ἠμπορῶ νὰ τὸ ἐξηγήσω ἄλλως, παρ’ ὅτι δὲν θέλετε νὰ τὸ γνωρίζητε. Οὕτω συνέβη νὰ μὴ ἦσθε ἐν γνώσει καὶ εἰς τὰ τῆς ἀτμοπλοϊκῆς ἑταιρίας. Ἐγὼ ἠρώτησα τὸν τμηματάρχην σας, Δὲν εἶσθε ἐν γνώσει τῶν τῆς Ἀτμοπλοϊκῆς Ἑταιρίας; καὶ μοὶ εἶπεν, ἡμεῖς δὲν εἴμεθα εἰς γνῶσιν, ὅ,τι θέλετε σᾶς πληροφοροῦμεν. Λοιπὸν ἐδῶ εἶναι 40,000,000 παρακαταθήκη, ἀλλὰ φθάνουν καὶ εἰς τὸ 6%, εἰς μερικοὺς δὲ δίδεται καὶ 6½%, πολλὰ δὲ ἐξ αὐτῶν τῶν χρημάτων εἶναι χρήματα ἐκ κληροδοτημάτων, τὰ ὁποῖα ὥρισαν οἱ διαθέται νὰ κατατεθοῦν ἐπὶ τόκῳ εἰς τὴν Τράπεζαν.

§121ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὑπάρχουν ἄτοκοι καταθέσεις.

§122ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Προσωρινῶς, δι’ ὀλίγας ἡμέρας καταθέτει τις τὰ κεφάλαιά του, μέχρις ὅτου γείνῃ ἡ ἐπιχείρησίς του· εἶναι ἄτοκα τῆς κυβερνήσεως χρήματα.

§123Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Εἶναι πολλὰ ἄτοκα;

§124ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Δὲν γνωρίζω ἀκριβῶς.

§125Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Πῶς; σύμβουλος τῆς Τραπέζης;

§126ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ἔπρεπε νὰ τὸ γνωρίζητε σεῖς καλλίτερον ἐμοῦ, ἔπρεπε νὰ γνωρίζετε, ὅτι αὐτὸ, τὸ ποσὸν τῶν ἀτόκων εἶναι πολὺ μεταβλητὸν, καὶ δὲν ἠμπορεῖ νὰ σᾶς εἴπῃ τις, ὅτι κατὰ μέσον ὅρον τόσα εἶναι τὰ ἄτοκα, διότι τὰ ἄτοκα εἶνε τὰ εἰς πρώτην ζήτησιν ἀποδοτέα· διὰ μίαν στιγμὴν καταθέτει τις 5,000,000, ὥστε σήμερον εἶνε 5,000,000 ἄτοκα, μετὰ δέκα ἡμέρας λαμβάνει ὁ καταθέσας τὰ χρήματά του, δὲν ὑπάρχουν πλέον τὰ 5,000,000· λοιπὸν περὶ τῶν ἀτόκων δὲν ἠμπορεῖ νὰ γείνῃ λόγος σταθερός· ἐννοεῖτε, ὅτι αὐτὰ δὲν δίδουν ὠφέλειαν, ἡ Τράπεζα εἶνε ἁπλοῦς θεματοφύλαξ, ὁ ὁποῖος φέρει τὸν κίνδυνον τῆς φυλάξεως. Λέγω λοιπὸν, ὅτι ἐν Ἑπτανήσῳ δὲν ὑπάρχει στέρησις κεφαλαίων· ἀλλὰ τί καταδεικνύει ἡ κατάθεσις παρὰ τῇ Τραπέζῃ πρὸς 3%; ἀποδεικνύει ἔλλειψιν πράξεων, καὶ δὲν πιστεύω νὰ τὸ ἀρνηθῇ τις ἐνταῦθα, ὅτι ἐν Ἑπτανήσῳ ὀλίγοι ἀγοράζουν ἀκίνητα, καὶ δὲν ὑπάρχει ἀγοραία τιμὴ ἀκινήτων. Ἀπανταχοῦ ἐν Ἑλλάδι δύνασθε νὰ προσδιορίσητε κατὰ μέσον ὅρον τὴν ἀγοραίαν ἀξίαν· λέγετε, ὅτι τὸ γήπεδον ἔχει τόσον ἐμβαδὸν, ἡ οἰκοδομὴ τόσον, καὶ εἶναι βέβαιον, ὅτι ὁ πλειστηριασμὸς θὰ σᾶς φέρῃ τόσον, ἀλλ’ ἐν Ἑπτανήσῳ δὲν ὑπάρχει ἀγοραία τιμή, καὶ δὲν ὑπάρχει ἀγοραία τιμή, διότι δὲν ὑπάρχουν ἀγορασταὶ κτημάτων, δὲν γίνονται πράξεις, δὲν γίνεται ἐπίσης ἐμπόριον ἐκτεταμένον, διότι οἱ μετερχόμενοι τὸ μέγα ἐμπόριον τὸ παγκόσμιον, αὐτοὶ δὲν ἔχουν κατάστημα ἐν Ἑπτανήσῳ. Γνωρίζομεν, ὅτι ἡ Κεφαλληνία ἀντιπροσωπεύεται ἐν Εὐρώπῃ ὑπὸ μεγαλειτέρου καταστήματος ὅλων τῶν ἑλληνικῶν καταστημάτων, ὅτι δὲν ὑπάρχει ἑλληνικὸν κατάστημα, τὸ ὁποῖον νὰ δύναται νὰ παραβληθῇ πρὸς αὐτό, ἐν Λονδίνῳ, ἐν Μασσαλίᾳ, ἐν Κωνσταντινουπόλει καὶ ἐν Ὀδησσῷ· ἀλλ’ ἡ Κεφαλληνία τίποτε δὲν ὠφελεῖται ἐκ τούτου. Δὲν γίνονται λοιπὸν πράξεις, καὶ συνέπεια εἶνε, ὅτι θὰ ἐπέλθῃ σώρευσις encombrement ἐν τῇ ἀγορᾷ διὰ τῆς ἐλαχίστης αὐξήσεως, καὶ μάλιστα προϊούσης. Δὲν ἀρκεῖ, ὅτι κατ’ ἔτος προστίθεται 1,000,000, διότι ἡ αὔξησις εἶνε προϊοῦσα ἀπὸ ἔτους εἰς ἔτος, ὥστε προβλέπεται, ὅτι, ἐνῷ κατὰ τὸ ἐνεστὼς εἶνε τόσον, τὸ ἐρχόμενον ἔτος, ἀντὶ τὸ κακὸν νὰ ἐλαττωθῇ, θὰ ἔχῃ αὔξησιν, καὶ οὕτω βαθμηδὸν ἕως ὅτου νὰ πέσῃ ἐπὶ τῆς ἀγορᾶς ὁλόκληρον τὸ ποσὸν τῶν 6,000,000. Ἐνῷ τοιαῦτα εἶναι τὰ πράγματα, φαίνεται ὅτι ἔχομεν ἠθικὴν ὑποχρέωσιν πρὸς τὴν Πιστωτικὴν Τράπεζαν, διότι δὲν ἐπῆλθεν ἡ ἄρσις τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, τὴν ὁποίαν προσεδόκα πρὸς σύστασιν. Ἀλλ’ εἶναι ἀληθές, ὅτι ἄνευ τῆς ἄρσεως τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας δὲν δύναται νὰ συστηθῇ, εἰμὴ μεταλαμβάνουσα τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας; Διατί δὲν δύναται νὰ τὸ πράξῃ δὲν ἤκουσα νὰ ἀναπτυχθῇ ἀρκούντως, καὶ δὲν εἶναι ὅλως ἔκτακτον ἂν δὲν ὑπολογίζω καλῶς, ἢ ἂν περιπίπτω εἰς ἐσφαλμένους ὑπολογισμούς, διότι ἤλπιζον, ὅτι ἡ συζήτησις ἤθελε γείνει εὐρεῖα ἂν ἦναι ἀληθές, ὅτι πρόκειται περὶ σπουδαίου ζητήματος, ἀφοῦ τὸ Ὑπουργεῖον προτάσσει τὴν συζήτησίν του. Τὸ κατ’ ἐμέ, ποία εἶναι ἡ σπουδαιότης του δὲν βλέπω μὴ δυνηθεὶς νὰ φωτισθῶ. Οὐδεὶς εἶπε διατί εἶναι ἀναγκαία εἰς τὴν νέαν Τράπεζαν ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία. Τίς κωλύει ν’ ἀνταλλάξῃ ἀμέσως τὸ μεταλλικὸν εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια τῆς Ἰονικῆς Τραπέζης; Πρὸς καταρτισμὸν τῆς νέας Τραπέζης εἰς αὐτὴν μένει τὸ κέρδος τῆς διαφορᾶς. Ἀλλὰ προέβημεν εἰς πρᾶγμα, οὗ ὁμολογῶ, ὅτι οὐδαμοῦ εἶδον ὅμοιον, τὸ ὁποῖον ἤδη ἐκ τῶν ὀλίγων γνώσεών μου μοὶ φαίνεται, ὅτι εἶναι πρωτοφανὲς εἰς τὰ χρονικὰ τοῦ κόσμου, νὰ γεννᾶται τράπεζα συνάμα μετὰ τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, ἀπὸ τῆς πρώτης ἡμέρας τῆς ἐμφανίσεως αὐτῆς τῆς Τραπέζης νὰ ὑπάρχῃ ὑπὲρ αὐτῆς ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία. Τοιοῦτον φαινόμενον ὁμολογῶ, ὅτι δὲν εἶδον ἀκόμη, δὲν ἔχω παράδειγμα ab ovo, δηλ. πρὶν σκάσῃ ἀπὸ τὸ αὐγό, ἐξέρχεται μὲ τὸν φλοιὸν εἰς τὴν ῥάχιν καὶ φέρει μεθ’ ἑαυτῆς τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν· διατί; εἰς ποίας περιστάσεις, λέγουν οἱ συγγραφεῖς, δέχονται τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν; Γνωρίζω, ὅτι ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία χορηγεῖται κυρίως εἰς τὴν περίστασιν, κατὰ τὴν ὁποίαν δίδεται δάνειον εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἢ μᾶλλον δίδεται ἡ χρῆσις τῶν τραπεζικῶν γραμματίων εἰς τὴν Κυβέρνησιν, καὶ οὕτω προστίθεται νέον ποσὸν εἰς τὴν κυκλοφορίαν δι’ αὐτοῦ τοῦ δανείου· ἐπειδὴ συγχρόνως δίδεται καὶ μεταλλικὸν, ὥστε ἀφαιρεῖται τὸ μέσον τῆς ἐξαργυρώσεως, εἶναι ἀναπόδραστος ἀνάγκη νὰ χορηγηθῇ ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία, εἶναι ἐκ τῶν ὧν οὐκ ἄνευ, καὶ αὐτὴ εἶναι ἡ πρώτη τῶν περιστάσεων ἡ ἀναπόφευκτος· ἡ δευτέρα περίστασις εἶναι ὅταν ἐπέρχεται κρίσις, διαδίδεται φόβος, ὡς ἐδοκιμάσαμεν δὶς ἐν Ἑλλάδι. Ἐπέρχεται ὁ πανικὸς φόβος· ὡς ἐκ τῶν ὑπολογισμῶν περὶ ἀδυναμίας τῆς ἐξαργυρώσεως τῶν γραμματίων, ἅμα ὑπολογίζει τις, ὅτι ἡ ἐξαργύρωσις εἶναι προβληματικὴ, καταλαμβάνεται ὑπὸ τῆς στενοχωρίας, ὅτι δὲν δύναται νὰ στείλῃ εἰς τὸ ἐξωτερικὸν τὰ γραμμάτια· τότε γεννᾶται ὁ πανικὸς φόβος, ἐνῷ δὲν ὑπάρχει δυσαναλογία μεταξὺ τοῦ ποσοῦ τῶν ἐξαργυρωτέων γραμματίων καὶ τῆς περιουσίας τῆς Τραπέζης, καὶ ἐντεῦθεν ἐπέρχεται ἓν τρομερὸν φαινόμενον, ὅτι ὅλοι ὁρμοῦν εἰς τὰς Τραπέζας, διὰ νὰ ἀνταλλάξουν τὰ γραμμάτια. Νομίζετε, ὅτι, ὅταν εὑρέθημεν ἐδῶ εἰς αὐτὴν τὴν κρίσιν, ὑπῆρχε δυσαναλογία τοῦ μεταλλικοῦ τῆς Τραπέζης καὶ τῆς λοιπῆς περιουσίας πρὸς τὰ γραμμάτια; ὄχι, ὑπῆρχε περιουσία, καὶ μάλιστα ὑπερβάλλουσα, καὶ ἰδοὺ ἡ ἀπόδειξις· διότι πολλοὶ ἐνόμιζον, ὅτι ἡ Τράπεζα, μὴ οὖσα εἰς κατάστασιν νὰ ἐξαργυρώσῃ ἑτοίμως τὰ γραμμάτιά της, ἐπτώχευσε· δὲν εἶναι ἀληθές. Ἂς λάβωμεν μίαν ἀναλογίαν μεταξὺ τοῦ μεταλλικοῦ ἀποταμιεύματος καὶ τοῦ ποσοῦ τῶν ἐν κυκλοφορίᾳ γραμματίων· ὑποθέσωμεν λοιπόν, ὅτι τὰ ἐν κυκλοφορίᾳ τραπεζικὰ γραμμάτια ἦσαν 30,000,000, ἤτοι τριπλάσια τοῦ μεταλλικοῦ· ἂν οἱ κάτοχοι τῶν 30,000,000 τραπεζικῶν γραμματίων ἔλεγον εἰς τὴν Τράπεζαν, θέλομεν νὰ μᾶς ἐξαργυρώσῃ τὰ γραμμάτιά μας, ἐπειδὴ ἡ Τράπεζα εἶχε μόνον 10,000,000 μεταλλικόν, ἕπεται ἡ ἀδυναμία· δὲν ἕπεται ὅμως, ὅτι ἡ Τράπεζα δὲν εἶχεν ἄλλην περιουσίαν, ὑποθήκας, χαρτοφυλάκιον, ἀνοικτοὺς λογαριασμοὺς πενταπλασίως, ἀλλ’ εἶναι χρήματα αὐτὴν τὴν στιγμὴν τῆς ἐξαργυρώσεως; δὲν εἶναι χρήματα· λοιπὸν δὲν ἐπτώχευσεν ἡ Τράπεζα, ἀλλὰ διεδόθη ὁ πανικὸς φόβος. Πρέπει νὰ δοθῇ καιρὸς, ὥστε οἱ κάτοχοι νὰ πεισθοῦν, ὅτι ἡ Τράπεζα ἔχει περουσίαν πολλαπλασίαν, 55,000,000, ἔχει νὰ λάβῃ ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν 60,000,000. Ἔχομεν λοιπὸν ἀμέσως 55,000,000 καὶ 60,000,000 τὸ ὅλον 120,000,000 περίπου. Ὥστε ἡ Τράπεζα ἔχει ἀνάγκην καιροῦ νὰ εἰσπράξῃ, πρὶν τούτου δὲ δὲν εἶναι εἰς κατάστασιν νὰ ἀνοίξῃ τὸ ταμεῖόν της καὶ νὰ πληρώσῃ, διότι ἔχει νὰ ἐξαργυρώσῃ 30 ἑκατομμύρια, κατέχει δὲ μόνον 10 ἑκατομμύρια μεταλλικόν. Ἀλλ’ οἱ κάτοχοι τῶν ὑπολοίπων 20 ἑκατομμυρίων δὲν περιμένουν νὰ διευθετήσῃ ἡ Τράπεζα τὰ καθ’ ἑαυτὴν, διὰ νὰ τοὺς πληρώσῃ, καὶ ἰδοὺ ὁ πανικὸς φόβος. Τότε ἔρχεται εἰς ἀρωγὴν ἡ Κυβέρνησις προσωρινῶς διὰ τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας· εἶναι στιγμιαία ἡ κρίσις καὶ ζητεῖται ἁπλῆ ἀναστολὴ ἑνὸς ἢ δύο μηνῶν, καὶ οὕτω παρέρχεται ἡ κρίσις ἀζημίως. Εἰς αὐτὸ τὸ διάστημα ἀποσύρει τὰ γραμμάτια, ἐνῷ εἰσπράττει τὰ ὀφειλόμενα πανταχόθεν, ἐκ τῶν ἀνοικτῶν λογαριασμῶν, ἐκ τῶν ὑποθηκῶν, λαμβάνει μέτρα, καὶ ἰδοὺ ἐπανέρχεται εἰς κατάστασιν νὰ πληρώσῃ. Λοιπὸν τί εἶναι αὐτό; εἶναι ἰαματικὸν μέσον ὄχι βεβαίως ἐξ εὐνοίας καὶ μεροληψίας, διὰ νὰ βλάψῃ τοὺς δανειστὰς τῆς Τραπέζης, εἶναι διὰ νὰ θεραπεύσῃ τὰς ἰδέας ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι δὲν εἶναι εἰς κατάστασιν νὰ ἐννοήσουν καὶ νὰ ὑπολογίσουν τὰ ἐνόντα. Τοῦτο συνέβη δὶς παρ’ ἡμῖν. Αὗται εἶναι αἱ δύο μόναι περιστάσεις, καθ’ ἃς χορηγεῖται ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία. Ἐδῶ ὅμως οὐδὲ ἡ πρώτη περίστασις ὑπάρχει, οὐδὲ ἡ δευτέρα· οὐδὲ ἡ περίστασις, καθ’ ἣν δίδει τὸ μεταλλικόν της ἡ Τράπεζα καὶ τὰ τραπεζικὰ γραμμάτια εἰς τὴν Κυβέρνησιν, καὶ δὲν ἔχει τὰ μέσα τῆς ἐξαργυρώσεως, οὐδὲ ἡ ἄλλη περίστασις τοῦ πανικοῦ φόβου. Ἡ Τράπεζα, περὶ ἧς πρόκειται, κυοφορεῖται εἰσέτι· τὸ μόνον, τὸ ὁποῖον γνωρίζομεν, εἶναι, ὅτι ἐσκίρτησεν ἐν τῇ γαστρὶ τῆς μητρός· περισσότερον δὲν γνωρίζομεν. Εἰσέτι δὲν ἐγεννήθη ἡ μήτηρ· εἶναι ἡ ἐνταῦθα Πιστωτικὴ, καὶ αὐτὴ εἶναι ἡ συμβαλλομένη· ἡ κόρη ἀκόμη δὲν ἐγεννήθη, μόνον ἐσκίρτησεν ἐν τῇ γαστρί. Εἶναι ὡς νὰ ἀνεγινώσκετε τὴν εἴδησιν, ὅτι ἐγεννήθη κοράσιον φέρον ἕνα πῆχυν ὑπογένειον· τί ἠθέλατε εἰπεῖ; πῶς γίνεται; εἶναι δυνατόν; (Ἱλαρότης.) Αὐτὸ πρόκειται νὰ γείνῃ, νὰ γεννηθῇ τὸ κοράσιον, ὅπως δημοσιεύουν περὶ θαυμασίων ἀκουσμάτων. Ἐνθυμεῖσθε τὸ ἐπίγραμμα: Γυνὴ γραμματικοῦ... ἔτεκε παιδίον ἀρσενικόν, θηλυκόν, οὐδέτερον. Ὁ δὲ κ. Κουμουνδοῦρος ἔτεκε κοράσιον μὲ πηχυαῖον πώγωνα (ἱλαρότης), τὴν ἀναγκαστικὴ κυκλοφορίαν.

§127Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἱλαρότης!!!

§128ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Αὐτὸ εἶναι βρέφος ἀκόμη, τὸ ὁποῖον δὲν ἐθήλασε τὸ γάλα τῆς τιθήνης, δὲν ἤνθισεν ἡ ἁπαλὴ χροιὰ αὐτοῦ ὡς τὸ λευκὸν τοῦ γάλακτος, δὲν γνωρίζομεν ἄλλο, εἰμὴ ὅτι πρόκειται νὰ γεννηθῇ· καὶ πῶς; μετὰ τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας. Διατί λοιπὸν δίδομεν αὐτὴν τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν; διὰ νὰ γεννηθῇ; Ηὔξησαν οἱ ὅροι τῆς πρώτης συμβάσεως, ὥστε τῳόντι αἱ θυσίαι τῆς Τραπέζης εἶναι ἀνώτεραι, καὶ ἐπειδὴ εἶναι ἀνώτεραι, εἰς ἀντάλλαγμα τῶν θυσιῶν δίδεται ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία; ἠδύνατο νὰ ἦναι καὶ τοῦτο. Πρόκειται νὰ γεννηθῇ αὐτὴ ἡ Τράπεζα καὶ ἀμέσως ἐρχομένη εἰς τὸν κόσμον, βλέπουσα τὸ φῶς τῆς ἡμέρας, θηλάζει τὸ γάλα καὶ ἐκπέμπει ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν.

§129ΚΟΤΤΑΡΗΣ. Καὶ γιαούρτι δὲν θὰ τρώγῃ;

§130ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Νὰ τὸ φέρετε ἀπὸ τὴν πατρίδα σας.

§131ΚΟΤΤΑΡΗΣ. Κατασκευαζόμενον τὸ γάλα γιαούρτι, γίνεται γουστόζον, ὀρεκτικώτατον.

§132ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Αὐτὸ τὸ γιαούρτι, τὸ ὁποῖον ἐκπέμπει, νὰ τὸ γευθῆτε μὲ τῆς ὑγείας σας. Ἐξετάζοντες τὴν σύμβασιν, ἀντὶ νὰ εὕρωμεν αὐξήσεις, εὑρίσκομεν ἐλαττώσεις· ἀντὶ 5,000,000, ἅπερ εἶχεν ἡ πρώτη σύμβασις μεταλλικόν, ἔχομεν τέσσαρα, δύω εἰς δύω συνεχῆ ἔτη κεφάλαιον, χωρὶς νὰ γνωρίζωμεν ἂν ἦναι μεταλλικόν, διότι δύναται νὰ ἔχῃ καὶ μὴ μεταλλικόν, ἀλλὰ καὶ μεταλλικὸν ἐὰν καταβάλῃ, δὲν δύναται νὰ δίδῃ τὸ μεταλλικὸν εἰς τὴν ὀνομαστικὴν ἀξίαν του, ὥστε αὐτὸ τὸ μεταλλικὸν θὰ τὸ ἔχῃ ὡς δεῖγμα, ὅπως θέτουν τὰ δείγματα ὑπὸ τὰς ὑέλους, λέγοντες «ἰδοὺ τὸ μεταλλικόν». Ὥστε τὸ μεταλλικὸν θὰ μένῃ εἰς τὴν Τράπεζαν, καὶ διὰ γραμματίων θὰ δανείζῃ, εἴτε τοῦ 1,000,000 ἐκ τῶν ἰδίων, εἴτε προμηθευομένη γραμμάτια τῆς Ἰονικῆς Τραπέζης, διότι οὐδὲν κωλύει αὐτὴν νὰ πράξῃ τοῦτο, καὶ τὸ ἴδιον συμφέρον ὑπαγορεύει. Ἐνῷ εἴχετε ὑποχρέωσιν διὰ τῆς πρώτης συμβάσεως νὰ φθάσητε μέχρι 10,000,000, τώρα μένει τοῦτο εἰς τὴν διάκρισίν σας καὶ τὸ συμφέρον σας, διότι, ἀφοῦ καταθέσετε τὰ 4,000,000, εἶσθε ἐλεύθεροι καὶ δύνασθε ν’ ἀναλάβητε τὴν ἐγγύησιν, ἣν ὁποίαν κατεθέσατε, καὶ ἅμα λάβετε αὐτήν, οὐδεμία ἄλλη κύρωσις ἐν τῇ συμβάσει ὑπάρχει περὶ τῆς ὑποχρεώσεως. Οὐδεμία δύναται κυβέρνησις νὰ εἴπῃ: διατί δὲν καταθέτεις καὶ τ’ ἄλλα κεφάλαια; Ἰδοὺ λοιπὸν καὶ ἄλλη ἐλάττωσις.

§133ΔΟΥΜΑΣ. Ἐὰν διαβάσητε τὴν περυσινὴν σύμβασιν, θὰ ἴδητε, ὅτι...............

§134ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Διατί δὲν ὡμιλήσατε;

§135ΔΟΥΜΑΣ. Θὰ σᾶς ἀπαντήσω.

§136ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ἔχω πολλὴν ὄρεξιν, ἡ διάθεσίς μου εἶναι μεγάλη· ὅσον δι’ ὄρεξιν, σᾶς τὸ ὑπόσχομαι· ἠμπορεῖ ἡ ἐπιτυχία νὰ μοῦ λείψῃ· ὁ μὲν νοῦς πρόθυμος, ἡ δὲ σὰρξ ἀσθενής.

§137ΔΟΥΜΑΣ. Πάντοτε εἶσθε πρόθυμος νὰ ἀπαντήσητε.

§138ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ἔρχομαι τώρα εἰς τὸ τοῦ δανείου. Ἰδοὺ ἡ Τράπεζα παραχωρεῖ τὴν ἀνάλογον θυσίαν, δι’ ἣν λαμβάνει τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν ἀμέσως, ἅμα γεννηθῇ, ἄνευ προηγουμένου παραδείγματος, διότι εἶνε ἄγνωστα τοιαῦτα παραδείγματα ἐν τῇ ἱστορίᾳ· δὲν ἐγεννήθη ποτὲ Τράπεζα μὲ τοιοῦτον ὑπογένειον. Διατί ὅλα αὐτὰ γίνονται μετὰ σπουδῆς; καὶ λόγῳ συμφέροντος τοῦ Κράτους; διατί προτάσσεται καὶ ἡ συζήτησις αὐτῆς τῆς συμβάσεως ὅλων τῶν ἄλλων συζητήσεων; Γίνεται τοῦτο διατί; διότι ἡ Τράπεζα πρόκειται νὰ λάβῃ μέρος ἐκ τοῦ δανείου; Περὶ τοῦ δανείου δὲν εἶδον τὴν αὐτὴν σπουδήν. Τοῦ περὶ δανείου νομοσχεδίου ἡ συζήτησις ἀναβάλλεται· λέγουν μάλιστα, ὅτι πρόκειται νὰ εἰσαχθῇ ἡ σύμβασις· περὶ αὐτοῦ θὰ γνωρίζῃ ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν οἰκονομικῶν.

§139ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἔχει σχέσιν τὸ δάνειον μὲ αὐτὴν τὴν σύμβασιν.

§140ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Εἶνε ἄσχετον λοιπὸν, ἴσως καὶ μὲ τὰ συμφέροντα τοῦ Κράτους, διότι σήμερον συμφέρον τοῦ Κράτους δὲν εἶνε βεβαίως αὐτὸ, τὸ ὁποῖον συζητοῦμεν. Ἔμαθον μάλιστα, ὅτι ὑπῆρχε λόγος εἰς αὐτὴν τὴν σύμβασιν, τὴν ὁποίαν πρόκειται νὰ εἰσάξητε περὶ τοῦ δανείου, ἐκτὸς ἐὰν παραιτῆσθε καὶ αὐτῆς τῆς συμβάσεως, ὅτι ἔπρεπε ν’ ἀποτελέσῃ μέρος ἡ σύστασις τῆς τραπέζης μετὰ τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, καὶ μάλιστα μοὶ ἔδειξαν καὶ ἐπιστολὴν τοῦ κ. Διευθυντοῦ τῆς Τραπέζης, ἥτις ἔθετον αὐτὸ ὡς ὅρον. Φαίνεται ὅμως, ὅτι κατόπιν ἐπείσθησαν, ὡς εἶπεν ὁ ἔντιμος ὑπουργὸς τῶν ἐσωτερικῶν, ὅτι εἶνε ἄσχετον, καὶ τοιουτοτρόπως ἐλλείπει ἡ σχέσις μεταξὺ τῶν δύο· ὥστε δὲν ἔχει σχέσιν ἡ παροῦσα σύμβασις μετὰ τῆς συμβάσεως τοῦ δανείου· ἡ μετοχή, τὴν ὁποίαν πρόκειται νὰ λάβῃ, εἶναι ὅλως ἀνεξάρτητος ἀπὸ τὴν σύμβασιν περὶ πραγματοποιήσεως τοῦ δανείου τῶν 120,000,000. Ἐν τούτοις τὸ δάνειον εἶνε τὸ πρώτιστον συμφέρον τοῦ Κράτους, καὶ εἰς αὐτὸ πρέπει νὰ δώσῃ ὅσον ἔνεστι μεγαλειτέραν ὑπόληψιν ἡ Κυβέρνησις καὶ νὰ τὸ παραστήσῃ διὰ τρόπου καταλλήλου, ὄχι διὰ πλάνης, ἀλλὰ δι’ ἐξηγήσεως τῶν ἀληθῶν ὠφελειῶν, τὰς ὁποίας παρέχει τὸ δάνειον ὑπὲρ τῶν κεφαλαιούχων, νὰ πείσῃ αὐτοὺς ἀνενδοιάστως, ὥστε νὰ γείνῃ ἐπιζήτητον, νὰ μὴ ἔχωμεν δὲ ἀνάγκην νὰ τρέχωμεν κατόπιν αὐτῶν. Ἐνῷ ἐκ πρώτης ἀφετηρίας, πρὶν εἰσαχθῇ ἡ σύμβασις, διὰ τὴν ὁποίαν ἐσκέφθητε........

§141Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Εἶναι καὶ μερικὰ, τὰ ὁποῖα δὲν λέγονται, διότι κάμνετε ὑπόθεσιν.

§142ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ἐκ τῆς σιωπῆς σας ἐξάγω, ὅτι δὲν εἶσθε εὐχαριστημένοι μὲ τὴν περὶ δανείου σύμβασιν· θέλετε νὰ ἐξάξω ἄλλο πόρισμα; πείσατέ με. Λέγω λοιπόν, ὅτι τοιοῦτον δάνειον εἶναι φοβερὸν διὰ τὴν Ἑλλάδα· πρώτην φορὰν τὸ ἠκούσαμεν, δάνειον 120,000,000. Ἄλλοτε ἐφαίνετο μέγα τὸ δάνειον 10,000,000, ἔτι μᾶλλον 26,000,000, καὶ ἔγεινε μεγάλη συζήτησις, ἐφθάσαμεν εἰς τὰ 60,000,000, καὶ ἐνθυμεῖσθε πόσην συζήτησιν διεξηγάγομεν εἰς τὴν ἔναρξιν τῆς περιόδου. Τώρα λέγομεν 120,000,000, καὶ τὸ λέγομεν ἁπλούστατα, ἄνευ προοιμίων, διότι εἰσάγεται τὸ νομοσχέδιον καὶ οὐδεμία συνοδεύει αὐτὸ ἔκθεσις (Θόρυβος.) Λοιπὸν 120,000,000 θὰ ζητήσωμεν ἐπικαλούμενοι τὴν δημοσίαν πίστιν. Οἱ κεφαλαιοῦχοι θέλουν ἐρωτήσει ποῖαι εἶναι αἱ δυνάμεις τοῦ ἔθνους αὐτοῦ, ὥστε ζητεῖ τοιοῦτον δάνειον; Οὐδεὶς ἔχει σκοπὸν νὰ δωρήσῃ· ἐὰν ἐπρόκειτο περὶ δωρεᾶς, τότε θὰ προσεκαλούσατε ὅλους τοὺς εὐεργέτας, τοὺς φιλογενεῖς νὰ δωρήσουν, ἀλλὰ ἐδῶ ζητεῖτε ἐπὶ ἀποδόσει μὲ χρεωλύσιον καὶ μὲ ὠφέλειαν τοῦ τόκου. Πρέπει νὰ πείσητε τοὺς κεφαλαιούχους νὰ ἀνοίξωσι τὰ βαλάντιά των· καὶ κανεὶς δὲν ἀνοίγει αὐτά, ἐὰν δὲν ἔχῃ πεποίθησιν. Ἀλλὰ τοῦτο τάχα κατορθοῦται, ὅταν λέγετε: εἰς σὲ, διότι θὰ λάβῃς 5,000,000 ἐκ τοῦ δανείου, ἤτοι τὸ 1)24, δίδω τὸ δικαίωμα νὰ συστήσῃς Τράπεζαν μὲ ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν· τὸ νομίζετε μικρόν; Δὲν ἠξεύρω τί ὑπόσχεσθε εἰς τοὺς ἄλλους, δὲν ἐφέρατε τὴν σύμβασιν. Δίδετε λοιπὸν τοιαύτην ἀμοιβὴν ἔκτακτον, τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν· καὶ προβαίνετε διὰ παντὸς τρόπου μέχρις ἀθετήσεως τῶν στοιχειωδῶν κανόνων τῆς οἰκονομικῆς ἐπιστήμης, εἰς τὸ πεῖσμα αὐτῆς, τὴν καταπατεῖτε ὡς ἂν μὴ ὑπῆρχεν, ἂν ἦτον, οὕτως εἰπεῖν, βδέλυγμα, στρέφετε πρὸς αὐτὴν τὰ νῶτα δικαιολογούμενοι, ὅτι δίδετε τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν ὡς ἀμοιβὴν εἰς τὴν λαμβάνουσαν τὸ 1)24 τοῦ δανείου. Σᾶς ἐρωτῶ, τί θέλετε νὰ φρονῶσιν οἱ λοιποί, ὧν ζητεῖτε τὰ κεφάλαια; Εἰς τὴν Πιστωτικὴν Τράπεζαν ἐδώσατε τηλικαύτην ἀμοιβὴν, δὲν θέλουν ἀπαιτήσει καὶ αὐτοὶ, νὰ λάβουν ἀνάλογον, διὰ νὰ σᾶς δανείσωσι; Καὶ ἐνῷ τοιουτοτρόπως καταστρέφετε τὴν ὑπόληψιν τοῦ δανείου, ἀδιαφορεῖτε περὶ τῆς ὑπολήψεως αὐτοῦ εἰς τοιαύτην στιγμὴν κρίσιμον τοῦ ἔθνους, ὅταν σκοπὸς παντὸς Ἕλληνος ἦναι νὰ εὐοδωθῇ τὸ ἔργον; Καὶ ὅταν ἡ εὐόδωσις τοῦ ἔργου δὲν ἦναι εἰσέτι ἐπὶ ὁδοῦ ὁμαλῆς, ἀλλ’ ἔχετε νὰ ἀπαντήσητε πλεῖστα καὶ παντοῖα προσκόμματα καὶ θὰ προκινδυνεύσῃ τὸ ἔθνος, αὐτὴν τὴν στιγμὴν καταστρέφετε τὴν ὑπόληψιν τοῦ δανείου καὶ λέγετε εἰς τοὺς ἄλλους ἀποτόμως: δὲν δίδω τίποτε, ἀλλὰ μόνον σᾶς προσκαλῶ νὰ ἐγγραφῆτε πρὸς 5% τόκον ἐπὶ 68, εἰς δὲ τὴν Πιστωτικὴν Τράπεζαν δὲν δίδετε μόνον τὰ 5%, ἀλλὰ εἰς ἐπίμετρον ἐπιβραβεύετε καὶ μέγιστον δῶρον, τὸ ὁποῖον οὔτε τὸ νέον ἔτος ὁ πλουσιώτερος τῶν πλουσιωτέρων καὶ ὁ κολυμβῶν ἐν τοῖς ἑκατομμυρίοις δὲν δίδει· οὔτε συμπεθεριὰ ἐὰν εἴχετε, δὲν ἠθέλετε δώσει δῶρον, διότι τὸ δῶρον γίνεται μόνον πρὸς ἀνάμνησιν, καὶ ὄχι πρὸς αὔξησιν περιουσίας. Τοιουτοτρόπως ἐννοεῖτε νὰ ὑπηρετήσητε τὸ Κράτος· καὶ οὕτω κήδεσθε περὶ τῶν συμφερόντων αὐτοῦ, ὥστε οὐδὲ κἂν ἐσκέφθητε, ὅτι καταστρέφετε τὴν δημοσίαν πίστιν καὶ ἀπομακρύνετε τοὺς κεφαλαιούχους νὰ προσέλθωσιν εἰς τὸ δάνειον. Ἀλλὰ καὶ τὸ δάνειον κατὰ τὸ μέρος, καθ’ ὃ πρόκειται νὰ μετάσχῃ, δὲν συνομολογεῖται πρὸς 5%, ἀλλὰ περισσότερον. Διατί δὲν λέγει ἡ Πιστωτικὴ Τράπεζα, ὅπως ἡ Ἐθνικὴ, ὅτι ἀπὸ τοῦδε λαμβάνω δι’ 6,000,000 μέρος εἰς τὸ δάνειον πρὸς 68; Ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα δὲν ἐζήτησε νὰ ὠφεληθῇ τὴν ἐνδεχομένην διαφορὰν τῆς τιμῆς, διότι ἐνδέχεται νὰ ἐκδοθῇ πρὸς 65 ἢ πρὸς 63, ἀλλ’ ἐδήλωσεν, ὅτι δὲν ἐννοεῖ νὰ κερδοσκοπήσῃ, ἂν καὶ ἦναι κατάστημα κερδοσκοπικόν, ἀλλὰ λαμβάνει μέρος ὁριστικῶς πρὸς 68. Ἐδῶ δὲν λέγει 68, ἀλλὰ λέγει: δώσατέ μου 2 μῆνας καιρὸν, νὰ ἴδω ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι θὰ λάβουν μέχρι ποσοῦ 5,000,000, πόσα θὰ δώσουν.

§143ΔΟΥΜΑΣ. Αὐτὸ δὲν ὑπάρχει.

§144ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ἐξέλιπεν; ὑπάρχει τροπολογία;

§145ΔΟΥΜΑΣ. Θὰ εἰσέλθῃ ἐν τῷ νομοσχεδίῳ.

§146ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ἐγὼ ἐκφράζω τὴν γνώμην μου ὡς μειονοψηφῶν, καὶ ἔχω ἐνώπιόν μου τὸ νομοσχέδιον· τώρα ἐὰν ἐπέλθῃ δεύτερον νομοσχέδιον, δὲν μὲ εἶναι γνωστόν. Ἀλλ’ ἡ σύμβασις, τὴν ὁποίαν ὑπεγράψατε, φέρει τὴν ὑπογραφὴν τοῦ ὑπουργοῦ, ὥστε δὲν ἠμπορεῖτε νὰ εἰπῆτε, ὅτι δὲν εἴχετε τοιαύτην πρόθεσιν, οὔτε ἁρμόζει πάλιν νὰ μοῦ εἰπῆτε διὰ τί ὁμιλῶ περὶ προθέσεως.

§147ΔΟΥΜΑΣ. Ὅταν ὑπεγράφη ἡ σύμβασις, τὸ δάνειον δὲν εἶχε γείνει, ἔγεινε κατόπιν· τότε δὲν ἦτο γνωστὸν ἂν πρὸς 68· ὅτε δὲ ὡρίσθη πρὸς 68, τὸ ἐδέχθημεν, καὶ διὰ τοῦτο ὁ πρόεδρος τῆς ἐπιτροπῆς ἐπρότεινεν αὐτό. Καθ’ ὅσον δὲ ἀφορᾷ τὴν σύμβασιν, τὰ 5 καὶ 6 ἑκατομμύρια, θὰ σᾶς ἀπαντήσω.

§148ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ἀφοῦ τὸ ὑπόσχεσθε, ὅτι θὰ ὁμιλήσητε, τὸ πιστεύω καὶ τὸ ἐλπίζω.

§149ΔΟΥΜΑΣ. Παρατείνετε τὴν ὁμιλίαν σας ἐπὶ τοῦ δανείου, ἐνῷ εἴμεθα ἐπὶ τῆς συμβάσεως.

§150ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Τώρα θέλετε νὰ διακόψω, πρὶν συμπληρώσω τὰς ἰδέας μου; Λέγω λοιπὸν, ὅτι εὑρισκόμεθα ἐν ἀγνοίᾳ πραγμάτων, τῶν ὁποίων ἐγὼ πρὸ πάντων ἔπρεπε νὰ ἔχω γνῶσιν.

§151Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Διατί σεῖς;

§152ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Εἶναι στιγμαὶ, κατὰ τὰς ὁποίας ἔχω καὶ ἐγὼ τὰ πρωτεῖά μου, διότι ὡς μέλος τῆς ἐπιτροπῆς τῶν οἰκονομικῶν ἔχω τὰ πρωτεῖα νὰ μανθάνω τὰ πράγματα, πρὶν γείνωσι γνωστὰ εἰς τοὺς ἄλλους.

§153ΡΙΚΑΚΗΣ. Συνήλθομεν ὅλοι, ἐλάβετε γνῶσιν, εἶσθε παρὼν καὶ ὑπεγράψατε τὴν ἔκθεσιν. (Θόρυβος.)

§154ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Τὸ περίεργον εἶναι τὸ ἑξῆς.

§155ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ. Νὰ σᾶς εἴπω ποῖον εἶναι τὸ περίεργον. Εἶναι, κ. Καλλιγᾶ, ὅτι ὁ σοφὸς καθηγητὴς, ὁ σοφὸς διδάσκαλος, εἰς ταύτας τὰς κρισίμους περιστάσεις, θέλει νὰ καταναλίσκῃ τὸν χρόνον. (Θόρυβος καὶ ποδοκροτήματα.)

§156ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Τὸ περίεργον, λέγω, εἶναι τὸ ἑξῆς, ὅτι ἔγεινε συνεδρίασις τῆς ἐπιτροπῆς τῶν Οἰκονομικῶν, καὶ ἐξετέθησαν ἀντίθετοι γνῶμαι, ἐπεφυλάχθην δὲ νὰ φέρω ἔκθεσιν. Οὐδὲν ἐῤῥέθη περὶ τούτου κατ’ ἐκείνην τὴν συνεδρίασιν, ἐκτὸς ἐὰν ὑποθέσητε, ὅτι στεροῦμαι μνημονικοῦ.

§157ΡΙΚΑΚΗΣ. Ὁ κ. Στεφανόπουλος εἶναι μάρτυς.

§158Α. Γ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἡ ἔκθεσις τέλος πάντων δὲν λέγει τίποτε.

§159ΔΟΥΜΑΣ. Τὸ λέγει· ἀπὸ τῆς 3 Δεκεμβρίου εἶναι τυπωμένη.

§160ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ κ. Καλλιγᾶς ἀπὸ τὴν πρώτην συνεδρίασιν ἐξέθεσε τὴν γνώμην του· ἡ ἐπιτροπὴ δὲν ἐσυμφώνησεν· κατόπιν συνήλθομεν ἐκ νέου.

§161ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Χωρὶς νὰ μὲ εἰδοποιήσητε. Ἐγὼ γνωρίζω μόνον, ὅτι ἐνίοτε συνεδριάζει ἡ ἐπιτροπὴ χωρὶς νὰ μὲ προσκαλέσῃ.

§162ΡΙΚΑΚΗΣ. Ποτέ.

§163ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ἐκάμετε δευτέραν συνεδρίασιν· ἐγὼ δὲν προσεκλήθην. Ἠρώτησα δὶς καὶ τρίς ποῦ εἶναι αἱ ἐκθέσεις; καὶ μοὶ ἔδωσαν μίαν ἔκθεσιν νὰ ὑπογράψω, χωρὶς νὰ τὴν ἀναγνώσω, καὶ προσεκόλλησα τὴν ἔκθεσίν μου ὀπίσω εἰς τὴν ἰδικήν σας, καὶ ἐδόθη εἰς τύπωσιν. Ἠμποροῦσα λοιπὸν νὰ μελετήσω πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον δὲν μοὶ ἐδείξετε; Ἀλλὰ καὶ ἤδη ἁπλῶς ἡ πλειονοψηφία βεβαιοῖ τὴν συγκατάθεσιν τῆς Πιστωτικῆς, τροποποίησις ὅμως δὲν ὑπεβλήθη. Καὶ ἠκούσθη ποτὲ νὰ ἀφίνεται εἰς ἕνα ὑπουργὸν νὰ προσδιορίζῃ τὴν τιμήν, τὸ ὁποῖον εἶναι τόσον εὐκίνητον καὶ μεταβάλλεται καθ’ ἡμέραν, νὰ συγκαθήσουν πέριξ τραπέζης οἱ huis καὶ μόνοι ν’ ἀποφασίσουν; Πῶς εὑρέθη ὑπουργὸς νὰ τὸ ὑπογράψῃ; Καὶ ἡ ἀνάκλησις ἔτι μᾶλλον μὲ ἱκανοποιεῖ, διότι ἀποδεικνύει πόσον μέγα ἦτο τὸ σφάλμα. Ἀλλ’ ἂς ἀφήσωμεν αὐτό. Ἠξεύρετε πόσοι παρακαλοῦν νὰ λάβουν μέρος εἰς τὸ δάνειον; Πλῆθος κεφαλαιούχων συνῆλθον, ἕτοιμοι νὰ λάβουν μέρος· ἡ βιομηχανικὴ τράπεζα πρώτη εἶπεν, ὅτι λαμβάνει μέρος, χωρὶς νὰ ζητήσῃ οὐδὲν ἀντάλλαγμα. Διατί λοιπὸν νὰ δώσω ἐγὼ ἐναντίον ὅλων τῶν ἀξιωμάτων καὶ τῶν ἀρχῶν τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν, ἡ ὁποία πρόκειται νὰ διαταράξῃ τὰς ἀγορὰς τῶν Ἰονίων νήσων, νὰ ἐπιφέρῃ ἔκπτωσιν δυσανάλογον, ἀνωτέραν παρ’ ὅ,τι εἰς τὸ λοιπὸν βασίλειον; Πράττει τὸ συμφέρον της ἡ τράπεζα, λαμβάνουσα μέρος εἰς τὸ δάνειον. Θὰ λαμβάνῃ πρὸς 68, 66, 64, 63, ἔστω καὶ 60, καὶ θὰ πωλήσῃ πρὸς 75, ἢ καὶ πρὸς 80, ἐὰν ἡ Ἑλλὰς κατορθώσῃ νὰ ὑπερνικήσῃ τὰς δυσκολίας, καὶ νὰ ἐπιτύχῃ τὸ ἀποτέλεσμα, τὸ ὁποῖον ἐπιδιώκει. Εἴχετε λοιπὸν ἀνάγκην νὰ δείξητε τόσον μεγάλην σπουδήν; καὶ νὰ ἐξευτελίσητε καὶ τὴν Κυβέρνησιν, διὰ νὰ ἀπασχολήσητε ἐκ τοῦ δανείου 120,000,000 τὰ 5,000,000; δὲν ἐβεβαιώθητε ἀπὸ τὴν διαπραγμάτευσιν τοῦ ἄλλου δανείου, ὅτι ἠδύνασθε νὰ εὕρητε μεγαλειτέραν τιμήν; Διότι εἰς τὰ 395 ἔφθασεν ἀμέσως τὸ δάνειον ἐκεῖνο μετὰ τὴν διαπραγμάτευσιν· ἐγὼ αὐτὸς ἠγόρασα εἰς αὐτὴν τὴν τιμήν. Δὲν πρέπει νὰ στερῆται θάῤῥους πᾶσα κυβέρνησις, πρέπει νὰ προβαίνῃ γενναίως, νὰ μὴ δεικνύῃ δειλίαν. Ἄλλως ὑποθάλπετε τὴν δυσπιστίαν, ἐὰν ἐκ προκαταβολῆς δείξετε, ὅτι χρεωστεῖται πλήρης πίστις· εἰς αὐτὴν τὸ κοινὸν θέλει ἀνταποκριθῆ. Ἡ κυβέρνησις, ἥτις διευθύνει κατὰ τοὺς σκοποὺς τοῦ ἔθνους, εἶναι πάντοτε ἰσχυρά. Διατί νὰ μὴ ἔχουν ἐμπιστοσύνην εἰς αὐτήν, ὅταν βλέπουν, ὅτι τὸ μέλλον τῆς Ἑλλάδος πανταχοῦ προοιωνίζεται αἴσιον καὶ εὐάρεστον; Λοιπὸν σεῖς οἱ ἴδιοι φαίνεσθε ὑποπτευόμενοι, ὅτι ἡ λύσις θὰ ἐπέλθῃ κατὰ τῆς Ἑλλάδος. Ῥίπτετε τοιαύτην ὑπόνοιαν εἰς τὸ κοινόν, εἰς τὴν δημοσιότητα, εἰς τὸ ἐξωτερικόν, καὶ διὰ τοῦτο προχωρεῖτε ἕως εἰς αὐτὰς τὰς θυσίας. Λυποῦμαι, κύριοι, ὅτι εὑρίσκομαι εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ σᾶς κάμω αὐτὰς τὰς παρατηρήσεις· δὲν ἔπρεπε νὰ τὰς ἀκούσητε παρ’ ἐμοῦ, καὶ διὰ τοῦτο προτιμῶ νὰ καταπαύσω τὸν λόγον μου καὶ νὰ σᾶς ἐνθυμίσω μόνον, ὅτι ἡ εὐθύνη ὑμῶν ἐνώπιον τοῦ ἔθνους εἶναι μεγάλη.

§164ΔΟΥΜΑΣ. Δὲν ἐπίστευον, ὅτι ἡ συζήτησις ἤθελε λάβει αὐτὰς τὰς διαστάσεις, διότι ἡ σύμβασις αὕτη ἐθεωρήθη παρὰ πάντων ὡς ἀναγκαία διὰ τὴν πραγματοποίησιν τῆς συμβάσεως τῆς 31 Μαρτίου, ἥτις ἐψηφίσθη παρ’ ὅλων, πλὴν ὀλίγων ἐξαιρέσεων, ὡς εὐεργετικὴ διὰ τὴν Ἑπτάνησον. Τὴν σύμβασιν δὲ αὐτὴν ἀπεδέχθη καὶ ὁ ἔντιμος κ. Τρικούπης.

§165ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν εἶναι ἀληθές, καὶ νὰ γραφῇ εἰς τὰ πρακτικά.

§166ΔΟΥΜΑΣ. Σᾶς παρακαλῶ νὰ μὲ ἀκούσητε, καὶ κατόπιν ἀντικρούετε· ἀπορῶ δὲ πῶς μὲ διακόπτετε τόσον ἀποτόμως.

§167ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Διότι δὲν ἐπίστευα, ὅτι ἠθέλετε εἴπει πρᾶγμα τόσον μὴ ἀκριβές.

§168ΔΟΥΜΑΣ. Ἐξηγοῦμαι. Ὅτε τὸν Ὀκτώβριον ἠκούσθη, ὅτι σύμβασις προνομίου γίνεται μετὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, σκοπὸς τῆς ὁποίας εἶναι ἡ παράτασις τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, ὁ διευθυντὴς τῆς Πιστωτικῆς Τραπέζης ἐπεσκέφθη τὸν τότε πρωθυπουργὸν καὶ τῷ εἶπεν, ὅτι, μὴ αἰρομένης τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, ἡ ἵδρυσις Τραπέζης ἐν Ἑπτανήσῳ εἶναι ἀδύνατος. Εἰς τὸν διευθυντὴν τῆς Τραπέζης ὁ ἔντιμος Πρωθυπουργὸς εἶπεν, ὅτι βλέπει ὅτι πράγματι ἡ θέσις τῆς Τραπέζης ἐκείνης θὰ ἦναι δυσχερὴς, ἐφ’ ὅσον ὑφίσταται ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία τῆς Ἰονικῆς Τραπέζης, καὶ διὰ τοῦτο θέλει σκεφθῆ καὶ αὐτὸς, ἐπειδὴ περὶ πολλοῦ ποιεῖται τὴν ἵδρυσιν τῆς Τραπέζης ταύτης ἐν Ἑπτανήσῳ, διὰ ποίου τρόπου θὰ εὐκολυνθῇ ἡ ἵδρυσις τῆς Τραπέζης. Μετὰ δύο ἢ τρεῖς ἡμέρας ἐπανεῖδεν αὐτὸν ἐκ νέου ὁ διευθυντὴς τῆς Πιστωτικῆς Τραπέζης καὶ τῷ εἶπεν, ὅτι κατάλληλον διέξοδον νομίζει τὴν παραδοχὴν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας τῶν γραμματίων τῆς Πιστωτικῆς Τραπέζης, ἐπὶ τῷ ὅρῳ τὰ γραμμάτια αὐτῆς νὰ μὴ ἐκδίδωνται παρὰ μετὰ τὴν πραγματοποίησιν τῶν κεφαλαίων τῆς Τραπέζης, τιθέμενα εἰς κυκλοφορίαν ἀνὰ ἓν ἑκατομμύριον κατ’ ἔτος, μέχρι τοῦ ποσοῦ τῶν 5 ἢ 6 ἑκατομμυρίων, καὶ χορηγούμενα εἰς δάνεια γεωργῶν καὶ κτηματιῶν. Τὴν πρότασιν αὐτὴν κατ’ ἀρχὴν παρεδέχθη ὁ ἔντιμος τότε Πρωθυπουργὸς, ἐζήτησε δὲ νὰ τῷ ἀφήσωσι τὴν σύμβασιν, ἥτις καὶ ἔμεινεν εἰς χεῖράς του. Προσέθεσε δὲ τότε, ὅτι, ἐπειδὴ μέλλει νὰ ὑπογράψῃ τὴν σύμβασιν μετὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης καὶ ἐπειδὴ ἐν τῇ συμβάσει αὐτῇ ὑπάρχουν διατάξεις, αἵτινες δύνανται νὰ ὦσι χρήσιμοι καὶ εἰς τὴν Πιστωτικὴν διὰ τὰ ἐνυπόθηκα δάνειά της, ὅσαι θεωρηθῶσι παρ’ αὐτῆς ὡς τοιαῦται, νὰ συμπεριληφθῶσιν ἐν τῇ νέᾳ συμβάσει. Μετὰ δύο ἢ τρεῖς ἡμέρας τὸ ὑπουργεῖον ἔπεσεν, ὁ διευθυντὴς τῆς Πιστωτικῆς Τραπέζης ἀπετάθη εἰς τὸν διάδοχον τοῦ κ. Τρικούπη, καὶ τῷ ἐζήτησε τὴν ἐξακολούθησιν τῆς διαπραγματεύσεως ταύτης· οὗτος ὅμως εἶπεν, ὅτι δὲν δύναται νὰ παραδεχθῇ νέαν σύμβασιν, τροποποιοῦσαν τὴν σύμβασιν τῆς 31 Μαρτίου μὲ δικαίωμα ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας· ὁ διευθυντὴς ὅμως τῆς Γεν. Πιστωτικῆς Τραπέζης τῷ ἀνέφερε τὴν μετὰ τοῦ προκατόχου του ἀρχίσασαν διαπραγμάτευσιν, καὶ τὸν παρεκάλεσε νὰ ζητήσῃ δι’ ἐπιστολῆς τὸ εἰς χεῖρας τοῦ κ. Τρικούπη μεῖναν σχέδιον τῆς συμβάσεως.

§169ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἰδικόν σας σχέδιον.

§170ΔΟΥΜΑΣ. Ἰδικόν μου· ἀλλ’ ἀρνεῖσθε, ὅτι παρεδέχθητε αὐτὸ κατ’ ἀρχήν.

§171ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Θὰ ὁμιλήσω ἐπ’ αὐτοῦ τώρα.

§172ΔΟΥΜΑΣ. Λυποῦμαι, κ. Τρικούπη.

§173ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐγὼ λυποῦμαι δι’ ὑμᾶς.

§174ΔΟΥΜΑΣ. Καὶ ἐγὼ λυποῦμαι διὰ σᾶς. (Θόρυβος.) Θὰ σᾶς ἀναγνώσω μίαν ἐπιστολὴν τοῦ κ. Τρικούπη, γραφεῖσαν παρ’ αὐτοῦ, ὅπως φθάσωμεν εἰς ἀποτελέσματα ἐπὶ τῶν διαπραγματεύσεων αὐτῶν. «Κύριε Δούμα, ἂν εὐκολύνησθε νὰ ἔλθητε εἰς ἐντάμωσίν μου ἐν τῷ ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργείῳ, δυνάμεθα νὰ ἐξακολουθήσωμεν τὴν προχθεσινὴν ὁμιλίαν μας ἐπ’ αἰσίοις, ὡς ἐλπίζω.» Δὲν ἐπιμένω ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου, καθόσον ὅ,τι εἶπον, ἔχω τὴν πεποίθησιν, ὅτι εἶπον τὴν ἀλήθειαν. Περιμένω νὰ ὁμιλήσῃ ὁ κ. Τρικούπης, διὰ νὰ διατυπώσῃ πῶς ἐνόει τὴν διαπραγμάτευσιν αὐτήν. Δὲν εἰσέρχομαι εἰς τὴν θεωρίαν τῶν πολλῶν ἢ τῆς μιᾶς Τραπέζης, διότι ἡ συζήτησις θὰ μετατραπῇ εἰς ἀκαδημαϊκὴν συζήτησιν ἄνευ οὐδενὸς πρακτικοῦ ἀποτελέσματος. Εἶναι σήμερον παραδεδεγμένον ἀπὸ ὅλους τοὺς δημοσιολόγους, ὅτι αἱ τοπικαὶ Τράπεζαι, ἔχουσαι προνόμια, ὑπηρετοῦσι τὰ συμφέροντα τοῦ τόπου καλλίτερον καὶ ἀποδίδουσιν ὠφελείας περισσοτέρας. Αἱ ἐν Σκωτίᾳ Τράπεζαι εὐδοκιμοῦσι καὶ προάγονται, συνεργαζόμεναι καὶ συναγωνιζόμεναι, ὅπερ δὲν ὑποστηρίζει τοὺς φόβους τοῦ κ. Καλλιγᾶ περὶ τοῦ συναγωνισμοῦ τῶν Τραπεζῶν καὶ τῆς βεβαίας καταστροφῆς τῶν ἐκ τούτου. Ἐκεῖ εἶναι πολλαὶ Τράπεζαι, αἱ ὁποῖαι ἔχουν τραπεζικὰ γραμμάτια εἰς κυκλοφορίαν, ἀναλόγως δὲ ἔχουσιν ἐλάχιστον ποσὸν γραμματίων εἰς κυκλοφορίαν, διότι ἔχουσι καταθέσεις ἀφθόνους καὶ πίστιν ἄπειρον. Τὸ σύστημα τῆς μιᾶς Τραπέζης, τὸ ἑνιαῖον, εἶναι ἴσως καλὸν διὰ τὰς Κυβερνήσεις, διότι εἰς ἐκτάκτους περιστάσεις προστρέχουσιν εἰς αὐτήν. Ἀλλὰ διὰ τὰ συμφέροντα τῶν συναλλαττομένων πάντοτε μειονεκτεῖ τοῦ συστήματος τῶν τοπικῶν Τραπεζῶν αἵτινες ἔχουσιν ὀλιγώτερα βάρη διαχειρίσεως. Αἱ τοπικαὶ Τράπεζαι εἶναι εἰς καλλιτέραν θέσιν νὰ γνωρίζωσι τὰ συμφέροντα τοῦ τόπου, εἰς τὸν ὁποῖον ὑπάρχουσιν, ὡς καὶ τὸ ἀξιόπιστον τῶν προσώπων, μεθ’ ὧν συναλλάσσονται, παρὰ αἱ ἑνιαῖαι, αἱ ὁποῖαι ἔχουν μεγάλα βάρη καὶ ἀπείρους ὑπαλλήλους, εἶναι μακρὰν τῶν ἐπαρχιακῶν κέντρων, καὶ δὲν δύνανται νὰ ἐπιβλέπωσιν ἀρκούντως· ταῦτα αἱ στατιστικαὶ ὅλων τῶν δημοσιολόγων μαρτυροῦσιν. Ἐὰν εἰς τὴν Ἑλλάδα θέλετε μίαν Τράπεζαν, διατί τότε τὸν Μάϊον νὰ μὴ πολεμήσητε τὴν Ἰονικὴν καὶ τὴν Πιστωτικὴν Τράπεζαν, νὰ ὑποχρεώσητε δὲ τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν ν’ ἀναλάβῃ τὴν ἵδρυσιν Τραπέζης καὶ ἐν Ἑπτανήσῳ, ὅπου νὰ δανείζῃ ὑπὸ τοὺς ὅρους, οὓς περιλαμβάνουσιν αἱ περὶ ὧν ὁ λόγος συμβάσεις, καὶ νὰ παύσῃ οὕτω πᾶσα συζήτησις; Δὲν τὸ ἐπράξατε τότε. Σήμερον διὰ τῆς ἱδρύσεως τῆς Τραπέζης, ἐκτὸς τῶν ἄλλων ὠφελειῶν, δὲν νομίζετε, ὅτι θ’ ἀναπτυχθῶσι τὰ μέσα τῆς συναλλαγῆς τῆς Ἑπτανήσου μετὰ τοῦ ἐπιλοίπου Βασιλείου;

§175ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Τοῦ ἐπιλοίπου ὄχι· δὲν ὑπάρχει κοινὸν μεταξὺ αὐτῶν τῶν μερῶν.

§176ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Πρέπει νὰ ὑπάρχωσι πολλαὶ Τράπεζαι καὶ εἰς τὴν λοιπὴν Ἑλλάδα.

§177ΔΟΥΜΑΣ. Ἀπατᾶσθε, κ. Καλλιγᾶ· αἱ σχέσεις θ’ αὐξήσωσι. Παρετηρήθη, ὅτι εἰς τὴν Ἑπτάνησον ἡ Πιστωτικὴ Τράπεζα θὰ καταθέσῃ ἓν κεφάλαιον 4,000,000 δραχμῶν· ἐγένετο δὲ ζήτημα πῶς θὰ καταθέσῃ αὐτὰ τὰ χρήματα. Ὅτι δὲ δὲν εἶναι 4, ἀλλὰ 10,000,000, ἀποδεικνύεται ἀρκούντως ἐκ τῆς συμβάσεως, ἡ δὲ ἐγγύησις τῶν 500,000 φράγκων εἶναι πρόσθετος. Ἐὰν ὑπετίθετο, ὅτι ἠδύνατο νὰ γείνῃ παρατήρησις περὶ τῆς καταθέσεως ὁλοκλήρου τοῦ κεφαλαίου, δὲν θὰ ἦτο δύσκολον νὰ τεθῇ ἡ ἐπιστροφὴ τῆς ἐγγυήσεως μετὰ τὴν κατάθεσιν ὄχι τῶν 4,000,000, ἢ τῶν 6,000,000, ἢ 8,000,000, ἀλλὰ καὶ αὐτῶν τῶν 10,000,000. Δὲν θὰ ἐγίνετο ἡ παραμικρὰ ἀντίῤῥησις, διότι καὶ εἰς τὸν καταρτισμὸν τῆς συμβάσεως τοῦ Μαρτίου, ὡς καὶ εἰς τὸν καταρτισμὸν τῆς συμβάσεως τοῦ Νοεμβρίου, ἡ αὐτὴ βασιλεύει ἀρχή, ἡ καλὴ πίστις. «Δὲν θὰ ὠφεληθῇ ὁ ἑπτανησιακὸς λαὸς ἀπὸ τὴν σύμβασιν αὐτήν.» Καὶ λυποῦμαι, ὅτι τοῦτο τὸ λέγουσιν Ἑπτανήσιοι, καὶ ἄνθρωποι γνωρίζοντες τὰ πράγματα. Ὅταν ἐν τῇ συμβάσει ὑπάρχῃ ὅρος, ὅτι πρὶν ἡ Τράπεζα ἐκδώσῃ τραπεζικὰ γραμμάτια, ὀφείλει τὸ κεφάλαιον, τὸ ὁποῖον θὰ καταθέσῃ, νὰ τὸ καταθέσῃ εἰς μέταλλον, διότι δὲν δύναται ἄλλως νὰ μεταφέρῃ κεφάλαια ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ παρὰ εἰς μέταλλον ἢ εἰς συνάλλαγμα, ἡ μεταφορὰ αὕτη τῶν χρημάτων θὰ γείνῃ πάντοτε πρὸς ὄφελος τῶν Ἑπτανησίων, διότι θὰ ὑπάρχῃ ἄφθονον τὸ μέταλλον ἢ τὸ συνάλλαγμα, καὶ ἡ ὑποτίμησις τῶν γραμματίων τῆς Ἰονικῆς Τραπέζης θέλει περιορισθῆ οὕτως, ὥστε, ἀντὶ νὰ ἐπέλθῃ τὸ ἀποτέλεσμα, τὸ ὁποῖον ἐφοβήθη ὁ κ. Καλλιγᾶς, ὅτι ἡ λίρα θὰ τιμᾶται 30 δραχμῶν, θὰ ἐπέλθῃ τὸ ἐναντίον, καὶ οἱ Ἑπτανήσιοι θὰ ἔχωσι τὴν λίραν εἰς πολὺ συμφερωτέραν τιμήν, παρὰ οἱ κάτοικοι τοῦ παλαιοῦ βασιλείου. Μετὰ τὴν διάθεσιν δὲ τῶν δύο πρώτων ἑκατομμυρίων, θὰ ἔχῃ τὸ δικαίωμα ἡ Τράπεζα νὰ ἐκδώσῃ τραπεζικὰ γραμμάτια. Ἡ σύμβασις λέγει ῥητῶς, ὅτι θὰ ἐκδώσῃ τραπεζικὰ γραμμάτια, ὅταν συμφώνως πρὸς τὴν σύμβασιν τῆς 31 Μαρτίου δανείσῃ εἰς γεωργοὺς καὶ κτηματίας τὰ ¾ τῶν κατατεθησομένων κεφαλαίων. Ἡ σύμβασις εἶναι ῥητή· διατὶ τὸ ἀποσιωπᾶτε αὐτό; Ὁ φόβος αὐτός, ὅτι δύναται νὰ διαθέσῃ κεφάλαια, εἴτε εἰς προεξοφλήσεις, εἴτε εἰς χρεώγραφα τῆς Κυβερνήσεως, εἴτε ἄλλως πως, δὲν ὑπάρχει· ὅτι δὲ θὰ ἦναι εὐεργετικὴ ἡ σύστασις Τραπέζης καὶ ὅτι τὸ καθῆκον μιᾶς Κυβερνήσεως εἶναι νὰ ὑποβοηθήσῃ τὴν σύστασιν αὐτῆς, ἀπόδειξις εἶναι ἡ κατάργησις τοῦ νόμου τῆς Ἑπτανήσου, ὅστις περιώριζε τὸν τόκον εἰς 6%. Τὴν κατάργησίν του ἐζήτησαν οἱ Ἑπτανήσιοι πέρυσιν. Ὁ νόμος αὐτὸς ἐμπόδιζε τὴν συνομολόγησιν δανείων ἐνυποθήκων ἐν Ἑπτανήσῳ, διότι οἱ δανείζοντες εὕρισκον εὐτελῆ τὴν ὠφέλειαν καὶ ἐπροσπάθουν νὰ τὸν δολιεύωνται, ὅπως λάβωσι τόκον ἀνώτερον. Ἡ σύμβασις προσφέρει 6,000,000 δραχ. ἐκ τοῦ πραγματικοῦ κεφαλαίου, 6 δὲ ἕτερα ἑκατομμύρια ἐκ τῶν τραπεζικῶν γραμματίων, τὸ ὅλον 12,000,000 εἰς δάνεια ἐνυπόθηκα καὶ γεωργῶν. Οὕτως εἰς τὴν διάθεσιν τοῦ ἑπτανησιακοῦ λαοῦ θὰ τεθῶσι ταῦτα μὲ τὸν μικρὸν τόκον 5½% καὶ 7½%. Τοῦτο δὲ τὸ θεωρεῖτε μικρὸν εὐεργέτημα; Ἐπανέρχομαι εἰς τὰ γραμμάτια. Τὰ γραμμάτιά της, τὰ ὁποῖα τόσον φοβοῦνται, ὅτι θὰ ὑποτιμηθῶσι, δὲν θὰ ὑποστῶσιν οὐδεμίαν βλάβην· ἁπλῆ καὶ ψυχρὰ σκέψις ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου δύναται νὰ σᾶς πείσῃ, καὶ νὰ μὴ φοβηθῆτε τὴν ἐπιψήφισιν τῆς συμβάσεως. Εἰς τὴν Ἑπτάνησον ἔχομεν πληθυσμὸν 250,000, ἐνῷ ἐδῶ ἔχομεν πληθυσμὸν 1,350,000. Ἐν Ἑπτανήσῳ θὰ ἔχωμεν ἀνώτερον ὅρον ἐν κυκλοφορίᾳ τραπεζικῶν γραμματίων 18,000,000 δραχμῶν, ἐνταῦθα δὲ ἴσως πλέον τῶν 120,000,000. Ὥστε ἡ ἀναλογία τῶν ἐν κυκλοφορίᾳ τραπεζικῶν γραμματίων θὰ ἦναι εἰς πολὺ μικρότερον βαθμόν, παρὰ εἰς τὸ παλαιὸν Βασίλειον. Ἐκτὸς τούτου, αἱ δύο Τράπεζαι ἐν Ἑπτανήσῳ θὰ ἔχωσιν εἰς μεταλλικὸν ἀποταμίευμα τὸ ⅓ τῶν ἐν κυκλοφορίᾳ τραπεζικῶν γραμματίων, ἡ Ἰονικὴ δὲ θὰ μειονεκτῇ κατὰ τοῦτο, διότι θὰ ἔχῃ περισσότερα γραμμάτια ἐν κυκλοφορίᾳ, παρ’ ὅ,τι ἔχει πραγματικὸν κεφάλαιον· ἡ δὲ Πιστωτικὴ θὰ πλεονεκτῇ, διότι τὸ πραγματικὸν κεφάλαιόν της θὰ ἦναι 10,000,000, τὰ δὲ ἐν κυκλοφορίᾳ γραμμάτιά της, ἀφαιρουμένου τοῦ μεταλλικοῦ της, θὰ ἦναι μόνον 4,000,000. Ὥστε ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῆς ἀσφαλείας καὶ τῆς πίστεώς των οὐδεμία συζήτησις, οὐδὲ ἐπιστημονικὴ οὐδὲ πρακτικὴ, δύναται νὰ λάβῃ χώραν. Θὰ εἴπω ὀλίγας λέξεις καὶ περὶ τοῦ δανείου, τὸ ὁποῖον ὁ κ. Καλλιγᾶς ἠθέλησε νὰ ἐξυμνήσῃ. Ἡ βάσις τῆς πρώτης διαπραγματεύσεως τῆς συμβάσεως δὲν ἦτο τὸ δάνειον· καὶ ἐνθυμοῦμαι ἤδη, ὅτι ἐπρόκειτο νὰ γείνῃ συγχρόνως ἑτέρα σύμβασις μετὰ τῆς Ἰονικῆς Τραπέζης, δυνάμει τῆς ὁποίας ἤθελεν ὁ κ. Τρικούπης νὰ περιορίσῃ τὰ ἐν κυκλοφορίᾳ τραπεζικὰ γραμμάτια τῆς Ἑπτανήσου, ὥστε οὕτω νὰ ἐπέλθῃ ἐλάττωσις τῶν ἐν κυκλοφορίᾳ γραμματίων της. Κατὰ τὴν σύμβασιν τὴν παλαιάν, ἡ Ἰονικὴ Τράπεζα ὤφειλεν ἔτι εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν, καὶ ἠδύνατο ἡ Κυβέρνησις νὰ ζητήσῃ τὸ ποσὸν τοῦτο εἰς μεταλλικὸν ἢ εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια. Τοῦτο εἶπον εἰς τὸν κ. πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῷ ἐπρότεινα νὰ μὴ ζητήσῃ τὸ ποσὸν τοῦτο παρ’ αὐτῆς, ἀλλὰ νὰ δώσῃ ἡ Πιστωτικὴ 2 ἑκατομμύρια εἰς μεταλλικόν, ὥστε νὰ μὴ ἐκδώσῃ ἡ Ἰονικὴ ἄλλα τραπεζικὰ γραμμάτια. Τοῦτο τὸ ἐνθυμοῦμαι τώρα, κ. Τρικούπη, ὅτι κατὰ τὴν διαπραγμάτευσίν μας μοὶ εἶπεν ὅτι ἐννοεῖτε, περιορίσητε τὰ γραμμάτια τῆς Ἰονικῆς. (Θόρυβος· διάλογος μεταξὺ Τρικούπη καὶ Δοῦμα.) Τὴν ἰδέαν σας αὐτήν, νὰ ἐλαττωθῶσι κατά τι τὰ γραμμάτια τῆς Ἰονικῆς, ὅπως ἐπέλθῃ ἰσοῤῥοπία, ἀνέφερον εἰς τὴν Κυβέρνησιν. Ἀλλ’ ἡ Ἰονικὴ Τράπεζα ἐπρότεινεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ τῇ δανείσῃ ποσόν τι εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια καὶ μεταλλικόν, ἀλλὰ δὲν ἔφθασαν εἰς ἀποτελέσματα. Κατὰ συνέπειαν ἡ Πιστωτικὴ ἐπρότεινε νὰ δώσῃ εἰς τὴν Κυβέρνησιν 3 ἑκατομμύρια εἰς μεταλλικόν, ποσὸν, τὸ ὁποῖον ὁ κ. Καλλιγᾶς θεωρεῖ εὐτελές. Ὅταν μία Τράπεζα δίδῃ εἰς τὴν Κυβέρνησιν 3½ ἑκατομμύρια μεταλλικόν, τοῦτο ἀποδεικνύει πεποίθησιν τῆς Τραπέζης εἰς τὴν πίστιν τῆς Κυβερνήσεως καὶ προσπάθειαν νὰ τὴν συντρέξῃ εἰς τὴν δυσχερῆ θέσιν της. Ὡς ἐκ τῶν δανείων τούτων ἐπῆλθε καὶ ἡ τροποποίησις τῶν καταθέσεων τῶν κεφαλαίων, διότι οὕτω ἐντὸς τοῦ ἔτους ἡ Τράπεζα εἶναι ὑπόχρεως νὰ δώσῃ εἰς τὴν Κυβέρνησιν 3½ ἑκατομμύρια καὶ 2 νὰ καταθέσῃ διὰ τὰς ἐργασίας, τὸ ὅλον 5½ ἑκατομμύρια δραχμάς. Κατὰ δὲ τὴν παλαιὰν σύμβασιν θὰ ἔδιδε 5 ἑκατομμύρια διὰ τὰς ἐργασίας της. Ἀλλά, κύριοι, θὰ ἠδύνατο ἡ Τράπεζα νὰ διαθέσῃ τὰ 5 ἑκατομμύρια δραχμάς, καὶ ἂν τὰ κατέθετε τὸ πρῶτον ἔτος; Κατὰ τὴν ὁμιλίαν τοῦ κ. Καλλιγᾶ, ἀφθονοῦν τὰ χρήματα εἰς Ἑπτάνησον, κατὰ συνέπειαν τὰ τῆς Τραπέζης ἤθελον μείνει νεκρά. Κατὰ τὴν ἐμὴν γνώμην, καὶ ἐκτὸς τούτου, εἶναι ἀδύνατον νὰ διατεθῶσι συμφερόντως ἐντὸς ἔτους 5 ἑκατομμύρια. Ἔχουν συμφέρον αὐτοὶ οἱ Ἑπτανήσιοι νὰ γνωρίζωσιν, ὅτι ἡ Τράπεζα τοῦ τόπου των τοποθετεῖ τὰ κεφάλαιά της βαθμηδὸν καὶ ἀσφαλῶς, καὶ ὅτι δὲν σπεύδει ἐνεργοῦσα σπασμωδικῶς. Τὸ δάνειον δὲ, τὸ ὁποῖον ὁ κ. Καλλιγᾶς ἐξαίρει, νομίζω, ὅτι δὲν εἶναι τοιοῦτον, καὶ ἠδυνάμεθα νὰ ἀποφύγωμεν τοὺς ὕμνους αὐτούς, διότι δὲν εἶδον νὰ λάβῃ ἐξ αὐτοῦ ἄλλος παρὰ ἡ Πιστωτικὴ Τράπεζα· αὐτὴ ὑποχρεοῦται νὰ λάβῃ 5 ἑκατομμύρια, ἄνευ οὐδεμιᾶς ἀπολαυῆς. Ἡ Βιομηχανικὴ Τράπεζα ἔλαβεν οὐχὶ δάνειον, ἀλλ’ ἐκ τῆς προκαταβολῆς, ἡ ὁποία ἐγένετο ὑπὸ ἄλλους ὅρους καὶ μὲ ἄλλα πλεονεκτήματα, τὰ ὁποῖα πολὺ καλὰ γνωρίζει ὁ κ. Καλλιγᾶς· καὶ εἰς τὰ πλεονεκτήματα αὐτὰ δὲν ἐνέχεται ἡ Πιστωτικὴ Τράπεζα. Κατ’ ἐμὴν γνώμην, κύριοι, συμπεραίνων, θεωρῶ τὴν σύμβασιν αὐτὴν ὡς δυναμένην νὰ συντελέσῃ εἰς τὴν εὐημερίαν τοῦ ἑπτανησιακοῦ λαοῦ, διότι διὰ τῆς ἱδρύσεως τῆς Τραπέζης ταύτης θὰ πλεονάσωσι τὰ κεφάλαια μὲ μικρὸν τόκον, εὐεργέτημα, τὸ ὁποῖον δὲν ἀπολαμβάνει εἰσέτι τὸ παλαιὸν Βασίλειον. Δὲν ὡμίλησα περὶ τῶν κτηματικῶν ὁμολογιῶν, διότι αὗται ἐτέθησαν εἰς τὴν σύμβασιν κατ’ αἴτησιν τῶν Ἑπτανησίων, κατὰ δὲ τὴν γνώμην μου, θὰ παρέλθῃ χρόνος πολὺς διὰ νὰ πραγματοποιηθῶσιν. Ὅλοι δὲ οἱ φόβοι ζημιῶν, οἱ ὁποῖοι ἀνεπτύχθησαν, νομίζω, ὅτι δὲν ὑφίστανται διὰ τὸν ἀμερολήπτως καὶ ψυχρῶς κρίνοντα· ἐλπίζω δέ, ὅτι ἡ σύμβασις δὲν θὰ θεωρηθῇ ὡς παλαίστρα, ἐντὸς τῆς ὁποίας θὰ παλαίσωσι τὰ κόμματα, ἀλλ’ ἁπλῶς θὰ τὴν ἐξετάσητε ὑπὸ τὴν πρακτικὴν αὐτῆς σημασίαν, ἤτοι, ἐὰν ἦναι συμφέρουσα ἢ ὄχι εἰς τὸν ἑπτανησιακὸν λαόν, καὶ τὴν ἔννοιαν αὐτὴν θὰ ἔχῃ ἡ ψῆφός μας. Λύεται ἡ συνεδρίασις ὥρᾳ 7 μ. μ.