1880.12.08

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 41

τῆς 8 Δεκεμβρίου 1880.

(Ὥρα 2¼ μ. μ.)

(Τὴν ἕδραν τοῦ Προέδρου κατέχει ὁ ἀντιπρόεδρος κ.

Κρίσπης.) Ἀπαρτίας γενομένης, ἀναγινώσκονται καὶ ἐγκρίνονται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δι’ ἐπιστολῆς πρὸς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Βουλῆς, Πολύδωρός τις Ἀγαθόνικος ζητεῖ, ὅπως ἡ Βουλὴ καὶ ἡ Κυβέρνησις λάβωσι πρόνοιαν περὶ τῆς μεταξὺ τοῦ Δημοσίου καὶ τῶν Μεταλλουργείων τοῦ Λαυρίου δίκης. Θὰ σταλῇ ἡ ἐπιστολὴ εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν. Ἐργοστασιάρχης τις χαρτοποιείου ζητεῖ τὴν κατάργησιν τοῦ φόρου ἐπὶ τῶν παιγνιοχάρτων. Θὰ σταλῇ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τῶν Οἰκονομικῶν ἡ ἀναφορά του.

§2ΠΟΛΛΟΙ. Εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τοῦ προϋπολογισμοῦ.

§3ΚΩΝΣΤΑΝΤΑΣ. Διότι ἐν τῇ ἐπιτροπῇ τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐγένετο λόγος ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ ζητήματος.

§4ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πολὺ καλά· Θὰ σταλῇ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τοῦ προϋπολογισμοῦ. Ὁ κ. Μερκάτης, ἐργοστασιάρχης τῆς ἀτμομηχανῆς τοῦ πυρηνελαίου Ζακύνθου, ζητεῖ τὴν κατάργησιν τοῦ ἐξαγωγικοῦ τέλους ἐπὶ τοῦ πυρηνελαίου καὶ τοῦ σάπωνος. Θὰ σταλῇ ἡ ἀναφορά του εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τοῦ προϋπολογισμοῦ. Ὁ Π. Λειβαδᾶς ἐκ Κεφαλληνίας ὑποβάλλει ἔκθεσιν κατὰ τῆς Ἰονικῆς Τραπέζης, ἐπὶ παραβάσει τῆς συμβάσεως κτλ. Θὰ σταλῇ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τῶν ἀναφορῶν.

§5Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν.) Σχετικῶς πρὸς τὴν ἐπερώτησιν τοῦ κ. βουλευτοῦ Καλαμῶν, πληροφορῶ τὴν Βουλήν, ὅτι ὁ ἐν τῇ πόλει Καλαμῶν φόνος ἐγένετο ὡς ἑξῆς· χωροφύλακες καὶ ἀγροφύλακες συνέλαβον καὶ ὡδήγουν εἰς τὴν ἁρμοδίαν ἀρχὴν βόας, τούτων δὲ ὁ υἱὸς τοῦ ἰδιοκτήτου ἀπῄτησε τὴν παράδοσιν· ἐπειδὴ δὲ δὲν εἰσηκούσθη, ἐπετέθη καθ’ ἑνὸς στρατιώτου ἢ χωροφύλακος καὶ τοῦ ἀφῄρεσε τὴν ξιφολόγχην, οὗτος δὲ ἠναγκάσθη νὰ πυροβολήσῃ. Ὡς πρὸς τὸν φόνον ἐν τῷ Δήμῳ Θουρίας, οὗτος προῆλθεν ἐκ τοῦ ὅτι φυγόδικοι ἐζήτησαν ν’ ἀπελευθερώσωσιν ἕτερον τοιοῦτον ἀπὸ τὰς χεῖρας τῆς ἐξουσίας, ἐπυροβόλησαν κατὰ τῶν χωροφυλάκων, ἐκ δὲ τῶν πυροβολισμῶν καὶ τῶν ἀντιπυροβολισμῶν ἐγένετο τὸ δυστύχημα.

§6ΦΛΕΣΣΑΣ. Ἐγὼ ὡμίλησα περὶ φυγοδίκων καὶ ἐπιστράτων.

§7ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΤΩΝ ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΩΝ. Αἱ ἁρμόδιαι ἀρχαί, ἡ Διοικητική, ἡ Στρατιωτικὴ καὶ ἡ Δικαστική, οὐ μόνον δὲν ἔχουν ἀφορμὴν κατὰ τῶν ὑποδεεστέρων στρατιωτῶν τῶν ἐκτελούντων τὴν τοιαύτην ὑπηρεσίαν, ἀλλ’ ἐξέφρασαν μάλιστα καὶ ἐπαίνους ὑπὲρ αὐτῶν.

§8ΦΛΕΣΣΑΣ. Ἡμεῖς κατηγοροῦμεν, ὅτι ἔλαβον χρήματα καὶ ἀπέλυσαν συλληφθέντας.

§9ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΤΩΝ ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΩΝ. Αὐτὸ τὸ λέγετε σεῖς μόνον· πρέπει νὰ τὸ ἀποδείξητε.

§10ΦΛΕΣΣΑΣ. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν μ’ ἀναγκάζει ν’ ἀναβῶ τὸ βῆμα, διότι μὲ ὠνόμασε συκοφάντην.

§11ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΤΩΝ ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΩΝ. Ὄχι· τοιαῦται εἶναι αἱ πληροφορίαι μου ἐκ τῆς ὑπηρεσίας.

§12ΦΛΕΣΣΑΣ. Σεῖς λέγετε, ὅτι ὅ,τι πράττουν, εἶναι πιστὴ ἐκπλήρωσις τῶν καθηκόντων των. Ἐγὼ σᾶς ὀνομάζω πρόσωπα· ὁ.................... συνέλαβε τὸν............., ἔλαβε δὲ χρήματα καὶ τὸν ἀπέλυσε· συνέλαβε 10 ἐπιστράτους, ἀλλ’ ἔλαβε χρήματα καὶ τοὺς ἀπέλυσεν. Εἶναι λοιπὸν ἐκπλήρωσις καθήκοντος αὐτό;

§13ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΤΩΝ ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΩΝ. Πρέπει νὰ τὸ ἀποδείξητε, ὄχι νὰ τὸ λέγητε μόνον.

§14ΦΛΕΣΣΑΣ. Τοιαύτας ἀποδείξεις ἔχομεν. Εἶναι ἐκπλήρωσις καθήκοντος αὐτό;

§15ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΤΩΝ ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΩΝ. Δὲν εἶναι ἀληθές.

§16ΦΛΕΣΣΑΣ. Ὅλοι τὰ λέγουν, ἐκτὸς τοῦ μοιράρχου.

§17ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μεσσηνέζης ἔχει τὸν λόγον πρὸ τῆς ἡμερησίας διατάξεως.

§18ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Κύριοι βουλευταί, ἐξ αἰσθήματος κοινοῦ εἰς πᾶσαν Ἑλληνικὴν καρδίαν ἀγόμενος, ἔρχομαι ἐφιστῶν τὴν προσοχὴν τῆς τε Βουλῆς καὶ τῆς Κυβερνήσεως ἐπί τε τῶν λεχθέντων καὶ τῶν ἀποφασισθέντων κατὰ τὸ τελευταῖον ἐν Λονδίνῳ συγκροτηθὲν Συλλαλητήριον τῶν Φιλελλήνων. Ἄπειρος καὶ ἀΐδιος ὀφείλεται εὐγνωμοσύνη τῇ πεπολιτισμένῃ Εὐρώπῃ ἐπὶ τῇ πολιτείᾳ αὐτῆς κατὰ τοὺς τελευταίους τούτους καιρούς. Ἔπαυσεν εὐτυχῶς ἡ Εὐρώπη δυσπιστοῦσα πρὸς τὸν Ἑλληνισμόν. Δυσπίστως διατεθειμένη ὑπῆρξεν, ὅτε οἱ Πατέρες ἡμῶν, τολμήσαντες τὸ Μαραθώνειον τόλμημα, κατέδειξαν δι’ ἔργων ἀπαραμίλλων, ὅτι Ἔθνος, ὁποῖον τὸ Ἑλληνικόν, οὐδέποτε καταστρέφεται ἢ ἀποθνήσκει. Καὶ μετὰ τὴν ἐκβιασθεῖσαν δι’ ἑπταετοῦς ἀγῶνος ἀναγνώρισιν τῆς ἑλληνικῆς ἀνεξαρτησίας, ἡ Εὐρώπη ἐπέμεινε δυσπιστοῦσα πρὸς τὸν ἀναγεννηθέντα πράγματι Ἑλληνισμόν. Συνταράσσεται ὁ ὑπὸ τὴν δουλείαν γνώμη καὶ θελήσει τῆς Εὐρώπης ἐπανακάμψας χριστιανικὸς πληθυσμός, συγκινεῖται ἐπὶ τούτῳ ἡ Ἑλλάς. Ῥωσσικὴ ῥαδιουργία, ἔλεγεν ἡ Εὐρώπη, ἀνακυκᾷ καὶ πάλιν τὰ τῆς Ἀνατολῆς, χάριν ἰδιοτελῶν καὶ φιλοδόξων σκοπῶν. Ἡ ἡρωϊκὴ Κρήτη, μὴ ἀνεχομένη νὰ διατελῇ ὑπὸ δουλείαν, ἣν ἀπετίναξε διαρκοῦντος τοῦ πανελληνίου ἀγῶνος, ἐξεγείρεται κατὰ τοῦ τουρκικοῦ ζυγοῦ· δάκτυλος ῥωσσικός, ἔλεγε πάλιν ἡ Εὐρώπη, κατεργάζεται ταῦτα. Ἡ πελασγικὴ Ἀλβανία, ἡ πατρὶς τοῦ Μπότζαρη, τοῦ Τζαβέλα, δεικνύει σημεῖα, ὅτι δὲν θέλει νὰ ἐξακολουθῇ δουλεύουσα φυλῇ ὑποδεεστέρᾳ κατὰ πολὺ ἑαυτῆς, λαμβάνει τὰ ὅπλα· ἀποκηρύσσεται ἡ Ἀλβανία, ἀποκηρύσσεται ἡ συμπαθῶς, ὡς εἰκός, πρὸς αὐτὴν διατεθεῖσα Ἑλλάς, λόγῳ, κατὰ τὴν Εὐρώπην, ὅτι ἡ ῥωσσικὴ πολιτικὴ ὑπεκίνησε καὶ τοῦτο. Ἡ Ἰταλία ἀποτινάσσει τὸν αὐστριακὸν ζυγόν, τὸ μέγα αὐτὸ γεγονὸς ἀντηχεῖ εἰς τὰς κοιλάδας καὶ τὰς φάραγγας τῆς Ἤδης, ἐξεγείρεται καὶ πάλιν ἡ ἡρωϊκὴ Κρήτη, ζητοῦσα τὴν ἀπελευθέρωσιν αὑτῆς, συντρίβει ἐπανειλημμένως τὰς δυνάμεις τῆς Τουρκίας, συγκινοῦνται οἱ λαοὶ τῆς Εὐρώπης· αἱ κυβερνήσεις ὅμως δὲν ἀποβάλλουσι τὴν δυσπιστίαν· καταδικάζεται καὶ ὑποκύπτει εἰς τὸν ζυγόν. Κατὰ τὸ 1854 ἐκρήγνυται ὁ ῥωσσοτουρκικὸς πόλεμος· ἐπὶ μόνῳ τῷ ἀκούσματι αὐτοῦ, κλονίζεται τὸ σαθρὸν οἰκοδόμημα τῆς ἐξ Ἀσίας τελευταίας εἰσβολῆς βαρβάρων· ἐξανίσταται ὁ Ἑλληνισμός, πιστεύσας, ὅτι ἐσήμανεν ἡ ὥρα, καθ’ ἣν θ’ ἀναγνωρισθῶσι τὰ ἀπαράγραπτα αὐτοῦ δικαιώματα ἐπὶ τῆς κληρονομίας τοῦ ἀσθενοῦς τοῦ αὐτοκράτορος Νικολάου· καταλαμβάνεται ἡ ἑλληνικὴ χώρα ὑπὸ συμμαχικοῦ στρατοῦ, καὶ ἐξαναγκάζεται ἡ Ἑλλὰς βίᾳ εἰς τὴν ὑποχώρησιν, καί, ὅπως ταπεινωθῇ ἡ Ῥωσσία, κλονίζεται τὸ ἐν Ἑλλάδι καθεστώς. Ἕνεκα δὲ τῆς τοιαύτης καὶ τηλικαύτης δυσπιστίας τῆς Εὐρώπης, ἐδέησε κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη, ὅτε οἱ ἐν Ἀνατολῇ χριστιανικοὶ λαοὶ ἐξηγέρθησαν ἀπ’ ἄκρου εἰς ἄκρον, ὅπως ἀποσείσωσι τὸν βαρὺν ζυγόν, ὑπὸ τὸν ὁποῖον ἐστέναζον, καὶ τῆς Ῥωσσίας ἐξορμησάσης κατὰ τῆς Τουρκίας, αὕτη συνετρίβετο καὶ νεκρὰ ἔπιπτε πρὸ τῶν ποδῶν αὐτῆς, ἐδέησε νὰ καταδικάσῃ ὁ Ἑλληνισμὸς ἑαυτὸν εἰς τὴν ἀπραξίαν, μὴ δυνάμενος ἄλλως νὰ πείσῃ τὴν Εὐρώπην, ὅτι ἡ Ἑλλὰς δὲν ἀνήκει ἢ εἰς ἑαυτήν. Κατεδίκασε δὲ ἑαυτὴν ἡ Ἑλλὰς νὰ μένῃ τὰς χεῖρας ἐσταυρωμένας ἔχουσα, ὅτε διεδραματίζοντο τόσα καὶ τόσα γεγονότα, τὰ ὁποῖα ἔδωκαν ὕπαρξιν εἰς ἄλλας ἐθνότητας, τῆς Ἑλλάδος μενούσης ἐντὸς τῶν ἀποπνιγόντων αὐτὴν στενῶν ὁρίων της. Ἔκτοτε, κύριοι, εὐτυχῶς ἔπαυσε πλέον ἡ Εὐρώπη δυσπιστοῦσα πρὸς τὸν ἑλληνισμόν, ἀπείρους δ’ ἔκτοτε ὀφείλει ὁ ἑλληνισμὸς χάριτας πρὸς ἁπάσας τὰς Εὐρωπαϊκὰς Κυβερνήσεις καὶ πρὸς ἅπαντας τοὺς ἐξόχους ἄνδρας, τοὺς τὰς τύχας τῆς Εὐρώπης τανῦν ἰθύνοντας, Γάλλους τε Ἄγγλους καὶ Ἰταλοὺς, Γερμανοὺς καὶ Αὐστριακοὺς καὶ Ῥώσσους, λαβόντας ὑπὸ τὴν κραταιὰν αὐτῶν προστασίαν τὸν Ἑλληνισμὸν καὶ ἀναγνωρίσαντας διὰ δύο ἀποφάσεων, ἐν Βερολίνῳ γενομένων, τὰ ἐπὶ τῆς Ἀνατολῆς ἀπαράγραπτα δικαιώματα τοῦ Ἑλληνισμοῦ, ἰσχυροῦ ἐκπολιτιστικοῦ στοιχείου ὄντος. Ἡ δυσπιστία ἐξέλιπεν, εἶναι ἀληθές, καὶ ὅμως εἰς νέας ὑποβάλλεται ὁ Ἑλληνισμὸς δοκιμασίας, ἐκ φόβου διαταράξεως τῆς μὴ ὑπαρχούσης εἰρήνης, ἐκ φόβου διαταράξεως τῆς μὴ δυνατῆς οὔσης εἰρήνης. Καὶ κατὰ τὸ στάδιον δὲ τοῦτο τῶν νέων τῆς Ἑλλάδος δοκιμασιῶν πολλαὶ εὐγενεῖς καὶ συμπαθεῖς φωναὶ ὑψώθησαν, καὶ ἐν Γαλλίᾳ, καὶ ἐν Ἀγγλίᾳ, καὶ ἐν Γερμανίᾳ, καὶ ἐν Ῥωσσίᾳ, καὶ ἐν Ἰταλίᾳ ὑπὲρ τοῦ ἀδικουμένου Ἑλληνισμοῦ. Οὐδαμοῦ ὅμως τῆς Εὐρώπης προῆλθεν ἡ κοινὴ γνώμη εἰς ἐκδήλωσιν τοιαύτην, ὁποία εἶναι ἡ ἐκδήλωσις ἡ γενομένη κατὰ τὸ ἐν Λονδίνῳ Συλλαλητήριον. Κατὰ τὸ Συλλαλητήριον τοῦτο, εἰς ὃ ἔλαβον μέρος πολλοὶ ἐπίσημοι ἄνδρες τῆς Ἀγγλίας, ἐλέχθησαν πολλά, τὴν βαθεῖαν σύνεσιν τῶν εἰπόντων ἐκδηλοῦντα καὶ τὸν ἄκρον φιλελληνισμὸν καταδεικνύοντα καὶ ἀπεικονίζοντα. (Συνδιαλέξεις μεταξὺ τῶν βουλευτῶν.) Ἐὰν ἡ Βουλὴ θέλῃ νὰ μὲ ἀκροασθῇ, νὰ ἐξακολουθήσω, ἐὰν δὲ θεωρῇ τὰ λεγόμενα ἀνάξια, νὰ καταπαύσω τὸν λόγον.

§19ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι, ὄχι, κ. Μεσσηνέζη, ἐξακολουθήσατε.

§20ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παύσατε τοὺς διαλόγους, κύριοι βουλευταί.

§21ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Ὅσα ἐλέχθησαν ἐν τῷ Συλλαλητηρίῳ ὑπὸ τοῦ εὐγενοῦς κόμητος Ῥόσβερυ, τοῦ καὶ προέδρου τοῦ Κομιτάτου, ὅσα ἐλέχθησαν ὑπὸ τοῦ εὐγενοῦς καὶ γενναιόφρονος βουλευτοῦ Ἀρθούρου Ἀρνόλδου, εἰσὶν ἄξια πολλῆς μελέτης καὶ προσοχῆς, ἐγκριθέντα καὶ τὰς ἐπευφημίας τῶν λαβόντων μέρος εἰς τὸ συλλαλητήριον ἐπισήμων ἀνδρῶν ἀποσπάσαντα, μαρτυροῦντα δ’ ἀριδήλως, ὅτι ἡ κοινὴ τῆς Μεγάλης Βρετανίας γνώμη ἤδη τυγχάνει οὖσα εὔνους πρὸς τοὺς δικαίους πόθους τοῦ Ἑλληνισμοῦ, ὅτι τὴν ἐκπλήρωσιν τῶν πόθων τούτων ἐγγυᾶται αὐτὴ ἡ τιμὴ τῆς Εὐρώπης, καὶ ὅτι θὰ ἔχωμεν συμμάχους, ἐὰν τὰ πράγματα ἐξαναγκάσωσιν ἡμᾶς νὰ διεκδικήσωμεν διὰ τῶν ἰδίων χειρῶν τὰ δικαιώματα, τ’ ἀναγνωρισθέντα παρ’ ὁλοκλήρου τῆς Εὐρώπης. Αἴσθημα δὲ βαθείας εὐγνωμοσύνης διεγείρουσι ταῦτα ἐν τῇ καρδίᾳ παντὸς Ἕλληνος πρὸς τοὺς εἰπόντας καὶ τοὺς ἐπευφημήσαντας. Κατὰ μείζονα δὲ λόγον ἄξιαι ἐθνικῆς ἀϊδίου εὐγνωμοσύνης εἰσὶν αἱ μετὰ τοὺς λόγους ἐκείνους ὑπὸ τοῦ Κομιτάτου παμψηφεὶ γενόμεναι δεκταὶ προτάσεις, ἔχουσαι ὡς ἀκολούθως. (Ἀναγινώσκει ὁ ὁμιλῶν τὸ ψήφισμα τοῦ ἐν Λονδίνῳ Συλλαλητηρίου) Ἡ ἐπίσημος αὕτη καὶ πάνδημος ἐκδήλωσις, προερχομένη ἐκ Κομιτάτου, περιλαμβάνοντος ἐπισήμους ἄνδρας, ἐπιβάλλει ἡμῖν, φρονῶ, τὴν ὑποχρέωσιν, ὅπως οὐ μόνον ὦμεν ἐσαεὶ εὐγνώμονες πρὸς τοὺς περὶ τῆς τύχης τοῦ Ἑλληνισμοῦ μεριμνῶντας τηλικούτους ἄνδρας, ἀλλὰ καὶ ἐκφράσωμεν τούτοις δι’ ὅσον ἔνεστι ἐπισημοτέρου τρόπου τὸ αἴσθημα ἡμῶν τοῦτο τῆς ἀϊδίου εὐγνωμοσύνης. Διὰ ταῦτα προτείνω, ὅπως ὁ Πρόεδρος τῆς Βουλῆς ἀπευθύνῃ πρὸς τὸν εὐγενῆ κόμητα Ῥόσβερυ, Πρόεδρον τοῦ ἐν Λονδίνῳ Κομιτάτου τῶν Φιλελλήνων, ἐπιστολὴν, ἐκφράζουσαν καὶ βεβαιοῦσαν τὴν βαθεῖαν τοῦ ἑλληνικοῦ ἔθνους εὐγνωμοσύνην ἐπί τε τοῖς λεχθεῖσι καὶ τοῖς ἀποφασισθεῖσιν ἐν τῷ Συλλαλητηρίῳ.

§22ΟΛΟΙ ΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§23ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Τὸ τοιοῦτον ἐγένετο καὶ κατὰ τὴν ἐπανάστασιν. Καὶ βεβαίως, ὅταν εὐγενεῖς φωναὶ ἐγείρωνται ἐν τῷ μέσῳ ἐθνῶν πεπολιτισμένων καὶ κραταιῶν ὑπὲρ ἑνὸς λαοῦ, προγραφέντος ἄλλοτε καὶ διερχομένου ἤδη τοσοῦτον κρισίμους περιστάσεις, τὰ πάντα ἐπιβάλλουσιν εἰς τὸν λαὸν τοῦτον τὴν ὑποχρέωσιν, ὅπως ἐκφράσῃ ἐπισήμως τὰ ὁποῖα αἱ συμπαθεῖς φωναὶ διεγείρουσιν ἐν αὐτῷ αἰσθήματα.

§24ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ἡ Βουλὴ παραδέχεται τὴν πρότασιν τοῦ κ. Βουλευτοῦ Αἰγιαλείας;

§25ΟΛΟΙ ΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§26ΖΕΡΒΑΣ. Μετὰ μεγάλης εὐχαριστήσεως, κύριοι, ἤκουσα κατὰ τὴν τελευταίαν ὁμιλίαν τὸν κ. ἀξιότιμον πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως ἀνομολογοῦντα, ὅτι ἡ ναυτιλία ἡ ἱστιοφόρος ἰδίως ἔχει ἀνάγκην συνδρομῆς ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως· ἀλλὰ μέχρι τοῦδε δυστυχῶς τὰ πράγματα διέψευσαν τὴν ἰδέαν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ καὶ τὰς προσδοκίας τῶν ναυτιλλομένων, διότι ἀντὶ συνδρομῆς ἔχει αὕτη καταπιέσεις καὶ βάρη, τὰ ὁποῖα ἐπεβάρυνον πάντοτε τὴν μικρὰν ἰδίως ἱστιοφόρον ναυτιλίαν. Δὲν θὰ ἐκταθῶ εἰς τὰς διαφόρους ἀνάγκας, ἕνεκα τῶν ὁποίων ἡ ναυτιλία δυσκολεύεται νὰ ἐξακολουθήσῃ τὸ ἔργον της, ἀλλὰ περιορίζομαι εἰς δύο περιστάσεις προπάντων, καθ’ ἃς μεγάλη δυσκολία παρεμβάλλεται εἰς τὴν ναυτιλίαν. Καὶ πρῶτον ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν, ἐκδοὺς καὶ δημοσιεύσας τὸ περὶ ἐπιστρατείας κατὰ θάλασσαν Β. Διάταγμα, δὲν παρήγγειλε τὰ στρατολογικὰ γραφεῖα νὰ προσκαλέσωσιν ἀμέσως τοὺς ὑποχρέους τούτους, οὐδ’ ἔφερε μέχρι τοῦδε νομοσχέδιον κανονίζον τὰ περὶ ἐξαιρέσεως, ὅπως ἐγένετο διὰ τοὺς ἐπιστράτους τῆς ξηρᾶς, ἵνα οἱ ἔχοντες λόγους ἐξαιρέσεως δύνανται νὰ τοὺς προβάλωσι καὶ νὰ ἀπαλλαγῶσιν ἐν καιρῷ, ἀλλὰ διέταξε τὰς λιμενικὰς ἀρχὰς τοῦ Κράτους νὰ ἐμποδίζωσι καὶ ἀπαγορεύωσι τὴν ναυτολόγησιν τῶν ἀγόντων τὴν ἡλικίαν ἐκείνην, ἡ ὁποία περιλαμβάνεται εἰς τὸ διάταγμα τῆς ἐπιστρατείας· οὕτω δὲ μένουσιν ἀργοὶ πολλοὶ ναῦται, μὴ δυνάμενοι νὰ ναυτολογηθῶσιν, καὶ ὡς ἐκ τῆς ἐλλείψεως αὐτῆς οὔτε τὰ πλοῖα δύνανται νὰ ἐργασθῶσι, διότι φρονοῦν, ὅτι ἡ κατάστασις αὕτη εἶναι πρόσκαιρος. Θὰ παρακαλέσω λοιπὸν τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ναυτικῶν νὰ σπεύσῃ νὰ προσκαλέσῃ τοὺς πρὸς στράτευσιν ὑποχρέους, διότι ἄνευ λόγου μένοντες δὲν γνωρίζουσι ποία εἶναι ἡ τύχη των, καὶ δὲν δύνανται νὰ συντηρηθῶσιν ἄνευ ἐργασίας, οὕτω δὲ, ἀφοῦ προσέλθωσιν ὅσοι πρέπει, νὰ συμπληρωθῇ ὁ ἀναγκαῖος διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Β. Ναυτικοῦ ἀριθμὸς, διότι δὲν πιστεύω ἡ ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν νὰ ἔχῃ ἀνάγκην 7000 ἀνδρῶν, ὅσους περιλαμβάνουν αἱ 5 ἡλικίαι τοῦ Β. Διατάγματος.

§27ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΤΩΝ ΝΑΥΤΙΚΩΝ. Δὲν εἶναι 5, ἀλλὰ 3 ἡλικίαι.

§28ΖΕΡΒΑΣ. 3 ἡλικίαι εἶναι μέχρι τοῦ 26 ἔτους; Λοιπὸν καθ’ ὅσον ἀφορᾷ αὐτὰς τὰς ἡλικίας, νὰ προσδιορίσητε, κ. ὑπουργὲ, πόσους θέλετε, καὶ νὰ παύσῃ ἡ ἀπαγόρευσις ἀπὸ τοῦ νὰ ναυτολογῶνται τοὐλάχιστον διὰ ταξείδια ἐντὸς τοῦ Κράτους, διότι, μένοντες οὕτω, δὲν δύνανται νὰ ταξειδεύσωσιν οὔτε διὰ τὸ Ναύπλιον, οὔτε διὰ τὴν Σύρον, ἡ τοιαύτη δὲ ἀπαγόρευσις, ἐνῷ δὲν στηρίζεται εἰς κανένα νόμον, φέρει εἰς δεινὴν θέσιν τοὺς ναυτιλλομένους. Δεύτερον, παρακαλῶ καὶ τὴν Κυβέρνησιν καὶ τὴν Βουλὴν νὰ εὐαρεστηθῇ νὰ συστήσῃ εἰς τὸν ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, νὰ λάβῃ πρόνοιαν καὶ νὰ φέρῃ θεραπείαν δι’ ἕνα παράνομον φόρον, ἐπιβαλλόμενον εἰς μίαν τάξιν τῶν ναυτιλλομένων γενναίων ἐκείνων ναυτῶν, οἱ ὁποῖοι, ταξειδεύοντες καὶ περιπλέοντες τὰ παράλια τῆς Μικρᾶς Ἀσίας, τῆς Κύπρου καὶ τῆς Ἀφρικῆς ἀκόμη μὲ πλοιάρια ἀληθῶς σκαφίδια, ἀναζητοῦσι τὸν ἄρτον τῶν οἰκογενειῶν των εἰς τοὺς μυχοὺς τῆς θαλάσσης· τοιοῦτοι εἶναι οἱ σπογγαλιεῖς, οἱ ὁποῖοι μὲ ὅλην τὴν κατάπτωσιν τῆς ναυτιλίας κατώρθωσαν νὰ προμηθεύωνται τὸν ἄρτον των μὲ αὐτὸν τὸν τρόπον καὶ μετὰ κόπων καὶ κινδύνων μεγάλων. Ὁ παράνομος οὗτος φόρος εἶναι ὁ τοῦ ἐπιτηδεύματος, ἐνῷ εἶναι γνωστόν, ὅτι φόρος ἐπιτηδεύματος ἐπιβάλλεται εἰς τοὺς πολίτας ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἐνασκοῦν ἐπάγγελμά τι κερδοσκοπικὸν ἐντὸς τοῦ Βασιλείου τῆς Ἑλλάδος εἰς δῆμόν τινα, ἀλλ’ εἰς κανένα δῆμον τοῦ Κράτους δὲν ἐξασκοῦν τὸ ἐπιτήδευμά των οἱ σπογγαλιεῖς· αὐτοὶ εἶναι ναῦται, οἱ ὁποῖοι πλέουσιν εἰς Ἀφρικὴν καὶ τὰ παράλια τῆς Μικρᾶς Ἀσίας καὶ ἀναζητοῦσιν εἰς τοὺς μυχοὺς τῆς θαλάσσης τὸν σπόγγον, τὸν ὁποῖον πωλοῦσιν εἰς τὸ ἐξωτερικὸν καὶ εἰσάγουν χρήματα εἰς τὸν τόπον, διὰ νὰ διατηρήσωσι τὰς οἰκογενείας των. Ἐσχάτως ὑπεβλήθη περὶ τούτου μία ἀναφορὰ εἰς τὸν ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, καὶ παρακαλῶ τὸν κ. ὑπουργὸν, ἐὰν δὲν ἀπεφάνθη εἰσέτι ἐπ’ αὐτῆς, νὰ ἐξετάσῃ μετὰ προσοχῆς τὸ ζήτημα τοῦτο καὶ ν’ ἀπαλλάξῃ τοὺς σπογγαλιεῖς τῆς Ἑρμιονίδος ἀπὸ τὸν φόρον τοῦ ἐπιτηδεύματος, ἀπὸ τὸν ὁποῖον καὶ ἄλλων μερῶν σπογγαλιεῖς εἰσὶν ἀπηλλαγμένοι. Τὸ τοιοῦτον δὲ ἐπιβάλλεται οὐχὶ ὡς λόγος συνδρομῆς, τῆς ὁποίας ἄλλως εἶναι ἄξιοι, ἀλλὰ καὶ διότι δὲν πρέπει νὰ πληρώνωσι διὰ μίαν ἐργασίαν εὐτελῆ φόρον ἐπιτηδεύματος παρὰ τὸν νόμον.

§29ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΤΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ. Θέλω ἐξετάσει τὸ ζήτημα αὐτό.

§30ΖΕΡΒΑΣ. Ἔρχομαι ἤδη εἰς ἓν ἄλλο ἀντικείμενον, ἀλλὰ δὲν βλέπω παρόντα τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν.

§31ΤΙΝΕΣ. Παρὼν εἶναι.

§32ΖΕΡΒΑΣ. Εἶχον ζητήσει πρὸ ἡμερῶν μίαν ἔκθεσιν ἑνὸς ἀνωτάτου δικαστικοῦ ὑπαλλήλου ἀποσταλέντος παρὰ τῆς Κυβερνήσεως εἰς Σύρον, διὰ νὰ λάβῃ μερικὰς πληροφορίας, ἢ διὰ νὰ παρασταθῇ εἰς ἐργασίας ἀναγκαίας κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην τῆς ἀτμοπλοϊκῆς ἑταιρίας.

§33ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΤΩΝ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ. Τὸν Ταταράκην λέγετε;

§34ΖΕΡΒΑΣ. Ὄχι, τὸν Τυπάλδον.

§35ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΤΩΝ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ. Αὐτὴ ἡ ἔκθεσις μοὶ ἐδόθη, τὴν ἔχω ἐδῶ· εἶναι τοῦ Ταταράκη καὶ Λεβίδου· εἶναι τοῦ 1872 ἢ 1873.

§36ΖΕΡΒΑΣ. Ἐγὼ ἠξεύρω, ὅτι εἶναι τοῦ Τυπάλδου, καὶ αὐτήν ἐζήτησα.

§37ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Ὁ νόμος ΨΑʹ τῆς 13 Νοεμβρίου 1864 περὶ τῶν συντάξεων τοῦ στρατοῦ τῆς ξηρᾶς καὶ τῆς θαλάσσης ἐν ἄρθρῳ 3 ὁρίζει, ὅτι οἱ τιθέμενοι εἰς ἀποστρατείαν δικαιοῦνται εἰς τὴν ἀπονομὴν τῆς τοῦ ἀμέσως ἀνωτέρου βαθμοῦ αὑτῶν συντάξεως, ἐὰν συμμετέσχον ἀποδεδειγμένως εἴς τινα γνωστὴν μάχην ἢ πολιορκίαν κατὰ τὸν Ἐθνικὸν ἀγῶνα, ἐὰν ἔχωσι 40 ἐτῶν ὑπηρεσίαν, συμπεριλαμβανομένων καὶ τῶν ἐτῶν ἐκστρατείας, καὶ ἓν ἔτος εἰς τὸν βαθμὸν αὐτῶν. Τοῦ εὐεργετήματος τούτου, κύριοι, δὲν ἔτυχεν ὁ μόνος μείνας στρατηγὸς τοῦ ἀγῶνος, ὁ ἀντιστράτηγος Σ. Μήλιος, κατ’ αἴτησίν του τεθεὶς εἰς ἀποστρατείαν· ὑποβάλλει δὲ ἀναφορὰν δι’ ἐμοῦ, παρακαλῶν τὴν Βουλὴν, καὶ παρακαλῶ καὶ ἐγὼ αὐτὴν, ὅπως φροντίσῃ περὶ τῆς ἐκτελέσεως τοῦ νόμου.

§38ΛΑΠΑΣ. Αὐτὸ δὲν θὰ γείνῃ μόνον διὰ τὸν κ. Σ. Μήλιον, διότι δὲν πρέπει νὰ γείνῃ καμμία ἐξαίρεσις. (Θόρυβος.)

§39ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Ἂς γείνῃ γενικὸν, κ. Λάπα.

§40ΠΟΛΛΟΙ. Ἂς τυπωθῇ ἡ ἀναφορά.

§41ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν.). Ὑποβάλλω νομοσχέδιον περὶ συνομολογήσεως νέου δανείου ἐξ 120 ἑκατομμυρίων φράγκων· ἐλπίζω δέ, ὅτι, ἀφοῦ τυπωθῇ καὶ διανεμηθῇ, θὰ εὐαρεστηθῇ ἡ Βουλὴ νὰ τὸ θεωρήσῃ κατεπεῖγον καὶ διατάξῃ τὴν ἄμεσον αὐτοῦ συζήτησιν, διότι, ὡς σᾶς εἶπον καὶ ἄλλοτε, πρὸς συμπλήρωσιν τοῦ ἐλλείμματος τοῦ προϋπολογισμοῦ, ὃν ὑπέβαλον, ἀναγκαιοῦσιν ἔτι ὑπὲρ τὰ 30 ἑκατομμύρια. Καταθέτω τὸ βιβλίον τῶν οἰκοπέδων τῆς πόλεως Πατρῶν, τὸ ὁποῖον ἐζήτησεν ὁ βουλευτὴς Πατρῶν κ. Ῥοῦφος· παρακαλῶ δὲ αὐτὸν, ὅπως τὸ ταχύτερον λάβῃ ὅσας θέλει σημειώσεις, διότι εἶναι λίαν ἀναγκαῖον εἰς τὴν ὑπηρεσίαν καὶ δὲν δύναται νὰ μένῃ ἐνταῦθα παρὰ 1 ἢ 2 ἡμέρας.

§42ΛΑΠΑΣ. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ μᾶς δώσῃ πληροφορίας, πόσα ἑκατομμύρια ἀπὸ τῆς Βαβαροκρατίας καὶ ἐντεῦθεν ἐξωδεύθησαν, καὶ τὰ ὁποῖα τὰ χρεωστοῦμεν, διὰ νὰ ἠξεύρωμεν ποῦ εὑρισκόμεθα.

§43ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀνοίξατε τὸν προϋπολογισμὸν νὰ τὸ ἴδητε.

§44ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ ἀναφορὰ λοιπὸν τοῦ κ. Σ. Μήλιου θὰ σταλῇ εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν. Μεταβαίνομεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἐπικούρων ἰατρῶν, φαρμακοποιῶν καὶ νοσοκόμων. (Γίνεται δεκτὴ ἡ ἀρχή.) Ἄρθρον 1.

§45Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν.) Κατὰ τὴν τελευταίαν συνεδρίασιν ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Κυθήρων ἔκαμε μίαν ὀρθὴν παρατήρησιν: ἀντὶ «χρησιμοποιοῦνται» νὰ τεθῇ «δύνανται νὰ χρησιμοποιηθῶσιν.» Νομίζω ὅμως, ὅτι καλλίτερον θὰ ἦτο νὰ θέσωμεν: ἀντὶ «δύνανται» «τῇ συναινέσει των,» διότι δὲν θεωρῶ καλὸν ν’ ἀφήσωμεν τοῦτο εἰς τὸν ὑπουργὸν, διότι εἶναι πολλοὶ, οἵτινες ἠμποροῦν νὰ θέλουν νὰ ὑπηρετήσουν εἰς τὰς τάξεις τοῦ στρατοῦ, ὥστε νὰ μὴ δύναται ἡ Κυβέρνησις παρὰ τὴν θέλησίν των νὰ τοὺς λαμβάνῃ.

§46Π. ΚΟΡΩΝΑΙΟΣ. Ἐννοεῖται, ὅτι ἡ Κυβέρνησις θὰ ἔχῃ ἀνάγκην πάντοτε αὐτῶν. Ἀλλ’ ἠμπορεῖ νὰ ἦναι καὶ λόγοι νὰ μὴ θελήσῃ νὰ τοὺς μεταχειρισθῇ. Τινὲς ἐσπούδασαν τὴν ἰατρικὴν, οἱ ὁποῖοι δὲν ἐξήσκησαν τὸ ἐπάγγελμά των ἐπὶ 5 ἢ 10 ἔτη· αὐτοὶ παρουσιάζουν τὸ δίπλωμά των καὶ ζητοῦν νὰ καταταχθοῦν· ἑπομένως πρέπει νὰ μὴ ἦναι ὑποχρεωμένος ὁ ὑπουργός.

§47ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΤΩΝ ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΩΝ. Τὸ δικαίωμα τοῦ ὑπουργοῦ εἶναι πάντοτε πλῆρες· κατὰ τὸ νομοσχέδιον προσδιορίζονται προσόντα διὰ τὴν θέσιν ἑνὸς ἑκάστου. Βλέπετε, ὅτι οἱ ἔχοντες ἄδειαν ἔχουν τὴν θέσιν τοῦ ὑπιάτρου· οἱ ἐξασκήσαντες τὸ ἐπάγγελμά των ὑπάγονται εἰς ἄλλην περίπτωσιν κλπ. Πρὶν δ’ ἀναλάβουν τὰ καθήκοντά των, θὰ ὑποστῶσι πρακτικήν τινα ἐξέτασιν, ἀναλόγως δὲ τῆς ἐπιτηδειότητος καὶ ἱκανότητός των, θὰ καταταχθῶσιν.

§48Π. ΚΟΡΩΝΑΙΟΣ. Δὲν ἐπιμένω, ἀλλὰ λέγω, ὅτι δὲν πρέπει ἡ Κυβέρνησις νὰ ἔχῃ τοιαύτην ὑποχρέωσιν.

§49ΣΑΡΑΒΑΣ. Διαβατικὸς εἶναι ὁ βαθμός;

§50ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΤΩΝ ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΩΝ. Ἐντελῶς διαβατικός. (Γίνονται δεκτὰ τ’ ἄρθρα 1 μετὰ τῆς προσθήκης τῶν λέξεων «τῇ συναινέσει των» καὶ 2–4.) (Ἀναγινώσκεται ἡ τροπολογία τοῦ κ. Φλογαΐτου.)

§51Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ἐνόμισα, ὅτι ἔπρεπε νὰ μὴ τεθῶσιν εἰς ἴσην μοῖραν οἱ ὑπάρχοντες μὲ ὅσους θὰ εἰσαγάγωμεν εἰς τὴν ὑπηρεσίαν, πρῶτον μὲν διὰ λόγον οἰκονομικόν, διότι ἀρκετὰ ἐπιβαρύνεται τὸ Κράτος διὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, ἔπρεπε δὲ νὰ εὑρεθῇ ἀφορμή, ὅπως καταδείξω τὴν πρόθεσιν τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι ὅσον δύναται φροντίζει νὰ περιορίσῃ τὰς δαπάνας· δεύτερον ἐνόμισα, ὅτι δὲν θ’ ἀδικήσωμεν τὰ πρόσωπα αὐτά, ἀφοῦ τὰ ἀπαλλάττομεν τῆς στρατιωτικῆς ὑπηρεσίας, ἥτις εἶναι πολύκοπος, πολὺ δεινὴ ὑφ’ ὅλας τὰς ἐπόψεις. Μοὶ φαίνεται μάλιστα πολὺ νὰ λαμβάνουν τὰ ¾ τῶν ἀποδοχῶν. Εἷς πτυχιοῦχος, ὅστις ἦτο πρὸ 2 μηνῶν στρατιώτης καὶ ἐλάμβανε τὰς ἀποδοχὰς αὐτοῦ, ἤδη θὰ λαμβάνῃ 100 δραχμὰς ἀμέσως καὶ θ’ ἀπαλλαγῇ ὅλων τῶν ὑπηρεσιῶν, τῶν ἀγγαρειῶν, τῶν γυμνασίων, θὰ μεταβαίνῃ δὲ εἰς τὸ Νοσοκομεῖον, ἔχων ὅλας τὰς ἀναπαύσεις. Ἐάν, ἀντὶ νὰ λαμβάνῃ 100, λαμβάνῃ 75, δὲν εἶναι ἄδικον, ἀφοῦ ἐλάμβανεν 9 μόνον δραχμὰς κατὰ μῆνα. Ἄλλως τε ὁ ἰατρός, ὁ ὁποῖος ἔλαβε τὴν πρακτικὴν ἄδειαν καὶ ἐξήσκει τὸ ἐπάγγελμά του ἐπὶ 2–3 ἔτη, διότι καὶ ἡλικίαν 30 ἐτῶν ἐὰν ἔχῃ, δὲν θὰ ἦναι δυνατὸν νὰ ἐξήσκησε τὸ ἐπάγγελμα του πλέον τῶν 3–4 ἐτῶν, θὰ λαμβάνῃ, ἀντὶ 160 καὶ 180, 140 ἢ 120.

§52ΦΛΟΓΑΪΤΗΣ. Ἀναγνωρίζω πραγματικῶς, ὅτι θὰ ἦναι ἀνετώτερος ὁ βίος, τὸν ὁποῖον θὰ διανύσουν οἱ ἐπίστρατοι ἐν τῇ ἰατρικῇ ὑπηρεσίᾳ. Ἀλλά, κατὰ τὸ 8 ἄρθρον αὐτοῦ τοῦ νομοσχεδίου, δὲν πρόκειται νὰ ὑπηρετήσωσιν ἐν ἰατρικῇ ὑπηρεσίᾳ μόνον οἱ ἐπίστρατοι, ἀλλὰ καλοῦνται καὶ ἰδιῶται ἰατροί, καὶ τοῦτο, διότι θὰ λάβῃ τὴν ἀνάγκην ὁ στρατὸς τῆς ὑπηρεσίας αὐτῶν. Πῶς εἶναι δυνατὸν αὐτοὶ οἱ ἰδιῶται, προσκαλούμενοι, νὰ ἔχωσι κατωτέραν τρόπον τινὰ θέσιν, ἕνεκα τοῦ ἐλάσσονος μισθοῦ; Διότι ὅπως δήποτε κατώτερος μισθὸς τάσσει αὐτοὺς εἰς κατωτέραν θέσιν.

§53Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ὄχι. Ὅταν ἔλθωμεν εἰς τὸ ἄρθρον 8, θὰ λάβω ὑπ’ ὄψιν τὴν τροπολογίαν τοῦ κ. Φλογαΐτου, διότι ἀμφότεροι ἐπιδιώκομεν ἕνα καὶ τὸν αὐτὸν σκοπόν· μόνον δὲ παρατηρῶ, ὅτι τὸ ζήτημα τῆς μισθοδοσίας δὲν ........τὸν βαθμόν. Ἕκαστος θὰ φέρῃ τὴν στολὴν τῆς θέσεώς του, καὶ θὰ φέρῃ στολὴν ἰατρικήν.

§54ΦΛΟΓΑΪΤΗΣ. Δὲν νομίζετε, ὅτι πρέπει νὰ ὁρισθῇ διὰ νόμου, ὅτι θὰ φέρωσι τὴν αὐτὴν στολήν; Διότι τότε δὲν θὰ ὑπάρχῃ ἡ ἀναγκαία ἁρμονία μεταξὺ προϊσταμένων καὶ ὑφισταμένων, καὶ θὰ θεωρῶνται ὡς κατώτεροι.

§55Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Αὐτὸ θὰ κανονισθῇ διὰ διατάγματος· εἶναι ἄλλο ζήτημα, ἂν πρέπῃ νὰ ἔχωσιν ἄλλην στολήν.

§56ΦΛΟΓΑΪΤΗΣ. Νομίζω, ὅτι θὰ ἦναι καλὸν νὰ καθιερωθῇ νομοθετικῶς.

§57ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Φλογαΐτη, τὴν τροπολογίαν σας τὴν ἀποσύρετε;

§58ΦΛΟΓΑΪΤΗΣ. Ὅ,τι θέλετε· πράξατε. (Γίνονται δεκτὰ τὰ ἄρθρα 5 καὶ 6.) Ἄρθρον 7.

§59Π. ΚΟΡΩΝΑΙΟΣ. Δὲν νομίζετε, ὅτι εἶναι περιττὸν τὸ ἄρθρον αὐτό;

§60ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΤΩΝ ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΩΝ. Ἐπειδὴ ἡ διοίκησις θὰ ἦναι μακρὰν καὶ ὁ ὑπουργὸς πολὺ εὐκόλως δὲν θὰ δύναται, ἀφέθη εἰς τοὺς ἁρμοδίους ἡ τοποθέτησις. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 7.) Ἄρθρον 8. (Ἀναγινώσκεται ἡ τροπολογία τοῦ κ. Φλογαΐτου.)

§61Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ἡ τροπολογία αὐτὴ ἔχει τὴν θέσιν τῆς ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, δυστυχῶς ὅμως δὲν συμπεριελήφθη εἰς τὸ νομοσχέδιον, ἕνεκα τοῦ κατεπείγοντος. Δύναται λοιπὸν νὰ συμπληρωθῇ ἡ διάταξις, ἐὰν προσθέσωμεν μετὰ τὴν ἁ. παράγραφον τοῦ ἄρθρ. 8 «δύναται ν’ ἀνατεθῇ καὶ εἰς διακεκριμένους ἰδιώτας ἰατροὺς ἢ διατήρησις στρατιωτικῶν νοσοκομείων.»

§62Π. ΚΟΡΩΝΑΙΟΣ. Νὰ μὴ δύνανται νὰ παραιτηθῶσιν.

§63Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ἐὰν ἦναι ὑπήκοος Ἕλλην, δὲν θ’ ἀρνηθῇ τὴν ὑπηρεσίαν του. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 8 μετὰ τῆς προσθήκης.) Ἄρθρον 9.

§64Π. ΚΟΡΩΝΑΙΟΣ. Ἐνδεχόμενον νὰ μὴ ὑπηρετῶσί τινες καλῶς.

§65Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ἡ ἀπόλυσις προέρχεται ἐκ μέρους τῆς κυβερνήσεως· ὥστε πρέπει νὰ μείνῃ τὸ δικαίωμα. Δὲν πιστεύω δὲ ἢ νὰ ἦναι ὀλίγαι μόνον ἀτομικαὶ περιστάσεις. (Γίνονται δεκτὰ τὸ 9 καὶ τὰ λοιπὰ ἄρθρα, εἶτα δὲ καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου.)

§66ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ ἐπιτροπὴ τῶν Οἰκονομικῶν καὶ τῶν Ἐξωτερικῶν ὑπέβαλον τὴν ἔκθεσίν των ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ κυρώσεως τῆς συμβάσεως μετὰ τῆς Βαυαρίας. Θὰ τυπωθῇ. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἐλαττώσεως τοῦ χρόνου πρὸς προβιβασμὸν τῶν ὑπαξιωματικῶν τοῦ ναυτικοῦ (Ἐπιψηφίζεται.) Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἀριθμοῦ τῶν μηχανικῶν τοῦ βασιλικοῦ ναυτικοῦ ἐν καιρῷ εἰρήνης. (Ἐπιψηφίζεται.)

§67ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ ἐπιτρέψῃ ν’ ἀναγνωσθῇ εἰς ἁ. ἀνάγνωσιν τὸ νομοσχέδιον περὶ ἐμποροδικείου ἐν Πάτραις, ἐγγεγραμμένον ὑπ’ ἀριθμὸν 23 εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, διότι εἶναι λίαν κατεπεῖγον.

§68ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§69Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. (Πρωθυπουργός). Παρακαλῶ καὶ ἐγὼ τὴν Βουλὴν νὰ συζητήσῃ τὸ νομοσχέδιον περὶ συμβάσεως ἀφορώσης τὴν σύστασιν τραπέζης ἐν Ἑπτανήσῳ, διότι εἶναι λίαν κατεπεῖγον, ἀφοῦ εἰς τὸ τέλος τοῦ μηνὸς τελειώνει ἡ προθεσμία. Ἠμπορεῖτε νὰ τὸ ἀποῤῥίψητε, ἐὰν θέλητε. (Γίνεται δεκτὸν εἰς ἁ. συζήτησιν τὸ νομοσχέδιον περὶ ἐμποροδικείου ἐν Πάτραις.)

§70ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐξακολούθησις τῆς συζητήσεως τοῦ νομοσχεδίου περὶ τῆς μετὰ τῆς ἀτμοπλοϊκῆς ἑταιρίας συμβάσεως.

§71ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. (Πρωθυπουργός). Σᾶς εἶπον προχθές, ὅτι ἡ ἀτέλεια διὰ τὰ ἄλλα ἀτμόπλοια δὲν ἐσημειώθη εἰς τὸ νομοσχέδιον κατὰ λάθος· τὸ λάθος τοῦτο διορθοῦται. Πολὺς λόγος ἐγένετο καὶ πολλοὶ ἐμέμφθησαν τὴν ἑταιρίαν, ὅτι ἡ ἀτέλεια τῶν τελωνιακῶν δικαιωμάτων δίδει τὴν εὐκολίαν εἰς αὐτὴν νὰ καταχρᾶται. Ἀμφιβάλλω ἐὰν ἀληθῶς τὸ ποσὸν τὸ μὴ πληρονόμενον ἀπὸ τὴν ἑταιρίαν εἶναι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἀνεφέρθη ἐδῶ. Διὰ νὰ ἐκλείψῃ ὅμως καὶ αὐτὴ ἡ ἀμφιβολία καὶ αὐτὴ ἡ μομφὴ, ἡ ἑταιρία παραδέχεται νὰ ὁρισθῇ εἰς 10,000 δραχμὰς κατ’ ἔτος, οὕτω δὲ παρατεῖται παντὸς δικαιώματος ἀτελείας καὶ τοῦτο πρὸς ἀπόδειξιν τοῦ ὅτι ὅσα λέγονται, δὲν πρέπει εὐκόλως καὶ νὰ πιστεύωνται. Ζητεῖ δὲ μόνον νὰ ἐξαιρεθῇ ἡ περίστασις, καθ’ ἣν κατασκευάσῃ ἐν Ἑλλάδι τὰ νέα ἀτμόπλοια· τὸ ὑλικὸν διὰ τὴν κατασκευὴν αὐτῶν ζητεῖ νὰ μὴ φορολογηθῇ. Τὸ ἄρθρον 28 τροποποιεῖται ἐπίσης. Πρῶτον ἀφαιρεῖται ἡ διάταξις περὶ προτιμήσεως καὶ δίδεται μετὰ 3 ἔτη ἐλευθερία ἐπὶ τριετίαν......εἰς ὅντινα θέλει νὰ παρουσιασθῇ νὰ σχηματίσῃ νέαν ἑταιρίαν καὶ νὰ συναγωνισθῇ πρὸς ἀντικατάστασιν τῆς ἑταιρίας. Ἐὰν ἐντὸς 3 ἐτῶν μετὰ τὰ πρῶτα τρία ἔτη δὲν εὑρεθῇ ἑταιρία, τότε κατὰ τὰ ἄλλα 6 ἔτη θέλει μένουσι τὰ πράγματα ὅπως ἔχουσιν. Ὅλαι αὐταὶ αἱ ἰδέαι θέλουν σημειωθῇ εἰς τὴν σύμβασιν. Ἀκόμη ἓν ζήτημα δὲν ἠδυνήθημεν νὰ λύσωμεν ὁριστικῶς, καὶ πιστεύω ἕως αὔριον φθάνομεν εἰς ἀποτέλεσμα· τὸ ζήτημα ἀφορᾷ εἰς τὸν τρόπον, καθ’ ὃν ἠμποροῦν νὰ ἐλαττωθοῦν οἱ ναῦλοι, νὰ ἐξακολουθῇ ὁ συναγωνισμὸς ἄνευ βλάβης οὔτε τῆς ἑταιρίας, οὔτε τῶν ἄλλων ἀτμοπλοίων. Εἶναι ἓν ζήτημα ἀρκετὰ δύσκολον· πρῶτον ἤδη ἑταιρία προστατευομένη συναγωνίζεται μετ’ ἄλλων ἑταιριῶν ἄνευ προστασίας καὶ μετὰ πλοίων ἰδιαιτέρων· ἑπομένως πρέπει νὰ συνδυασθοῦν ὅλα αὐτὰ τὰ συμφέροντα, νὰ ἀποφύγωμεν τὰς δολιότητας καὶ τοὺς κινδύνους. Κύριοι, τὰς τροπολογίας αὐτὰς θέλομεν διατυπώσει, καὶ αὔριον θὰ ἤμεθα εἰς θέσιν νὰ τὰς παρουσιάσωμεν. Διὰ τοῦτο, ἀφοῦ ἔχετε τὰς ἐξηγήσεις αὐτὰς, παρακαλοῦμεν νὰ ψηφίσητε εἰς πρώτην ἀνάγνωσιν τὸ νομοσχέδιον, αὔριον δὲ λαμβάνετε ὑπ’ ὄψιν ὅλας τὰς τροπολογίας.

§72ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παραδέχεται ἡ Βουλὴ νὰ ψηφισθῇ εἰς ά. ἀνάγνωσιν;

§73ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ὄχι, κ. Πρόεδρε· ἔχω τὸν λόγον. Κύριοι, ἤλπιζον, ὅτι σήμερον μετὰ δύο ἡμερῶν διακοπὴν ὁ ἔντιμος ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν εἶχεν εὐκαιρίαν νὰ φέρῃ ἐκείνας τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας εἶχον ζητήσει καὶ τὰς ὁποίας ἐθεώρουν λίαν οὐσιώδεις, ἵνα ἐκτιμήσωμεν τοὺς κυριωτέρους ὅρους τῆς συμβάσεως. Δυστυχῶς ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, καθὼς τώρα ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ μάθω, ἐθεώρησεν, ὅτι αὐταὶ αἱ πληροφορίαι ἔμελλον νὰ δοθῶσι κατὰ τὴν δευτέραν ἀνάγνωσιν, καὶ οὕτως ἐνόησεν ἀπ’ ἀρχῆς τὴν ὑπόσχεσιν, τὴν ὁποίαν ἔδωκεν. Ἀναγκάζομαι ἑπομένως νὰ ὁμιλήσω, στερούμενος αὐτῶν τῶν πληροφοριῶν καὶ νὰ προστρέξω εἰς ἐκείνας, τὰς ὁποίας ἔχω ἐξ ἰδίων καὶ εἰς τοὺς ὑπολογισμοὺς, τοὺς ὁποίους κατασκευάζει ἕκαστος, ὅταν ἔχῃ διδόμενα, ὅταν ἐκ γνωστῶν ἐξάγῃ τὸ ἄγνωστον. Στερούμενος ἐκείνων τῶν πληροφοριῶν, εὑρίσκομαι μόνον ἐνώπιον τῆς ἀνάγκης, τὴν ὁποίαν προέταξεν ὁ ἔντιμος ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν πρὸς ὑποστήριξιν τῆς συμβάσεως. Δυστυχῶς αὐτὸς ὁ ἀπὸ μηχανῆς θεὸς, ἡ ἀνάγκη, ἐνσκήπτει κατὰ πᾶσαν συζήτησιν σπουδαίου νομοσχεδίου κατὰ τὴν παροῦσαν σύνοδον. Εἴδομεν, ὅτι, προκειμένου περὶ ἐπιστρατείας, μόνη ἀκαταμάχητος ἀνάγκη ἐφαίνετο συνηγοροῦσα ὑπὲρ αὐτῆς, καὶ τῳόντι ἡ ἀνάγκη εἶναι δύναμις ἀκαταγώνιστος καὶ σοβαρά, ἀλλ’ ὑπάρχει ἀνάγκη τυφλὴ καὶ ἀνάγκη λελογισμένη. Ἡ τυφλὴ ἀνάγκη μᾶς καθιστᾷ δούλους τῶν πραγμάτων, διότι δὲν γνωρίζομεν τὸ πέρας αὐτῆς, οὔτε γνωρίζομεν διατί ἐπιβάλλεται, ἐνῷ ἡ λελογισμένη ἀνάγκη μᾶς πείθει καὶ ἑκουσίως καὶ ἐν γνώσει προσβλέπομεν πρὸς ὡρισμένον σκοπόν. Τὴν τυφλὴν ἀνάγκην μᾶς προέταξαν περὶ ἐπιστρατείας, διότι μᾶς ἔλεγον ἡ ἐπιστρατεία εἶναι γέννημα αὐτοβουλίας, ὑφίσταται, δὲν δυνάμεθα νὰ ὀπισθοδρομήσωμεν, ἡ ὀπισθοδρόμησις εἶναι αὐτοκτονία· ὄχι, ὅτι ἡ ἐπιστρατεία ὑπαγορεύεται ἐκ τῶν περιστάσεων, ἐξ αὐτῶν ἔλαβε τὴν ἀρχὴν καὶ ἐξ ἐλευθέρας ἀποφάσεως ἀσπαζόμεθα αὐτὴν, ὥστε συντρέχει καὶ ἡ ἡμετέρα βούλησις. Ὅτε πάλιν ἐπῆλθεν ἡ σύμβασις μετὰ τῆς Τραπέζης, ἠκούσατε, ὅτι τὴν ὀγδόην ἡμέραν τῆς συζητήσεως προέταξαν πρὸς λύσιν τοῦ ἐναγωνίου δράματος τὴν ἀδυσώπητον ἀνάγκην, καὶ ἐνθυμεῖσθε κάλλιστα πόσον ἐταράχθη τότε ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Γόρτυνος, καὶ δικαίως ἐταράχθη, διότι μόνον τὴν 8ην ἡμέραν, ἀφοῦ ἐξετυλίχθησαν ὅλα τὰ ἐπιχειρήματα, τότε μόνον ἔγεινε χρῆσις τοῦ μηχανήματος τῆς ἀνάγκης. Ἐγείνατε θεαταὶ τοῦ τραγικοῦ πάθους ἐπὶ τοῦ βήματος τούτου, καὶ ἦτο πράγματι τραγικὸν τὸ πάθημα, νὰ μάθῃ τὴν τελευταίαν ὥραν τῆς ἐπιψηφίσεως, ὅτι ἐπίκειται ἀνάγκη. Τὸ δραματικὸν πάθος ἔχει τὸ δραματικὸν ἐνδιαφέρον, τὸ δὲ δραματικὸν ἐνδιαφέρον εἰς τὴν περίστασιν ταύτην ἦτο ὡς ἑξῆς: ὅτι δὲν ἠδύνατο πλέον νὰ διατηρήσῃ τὸ ἀξίωμα τοῦ ἡγέτου τοῦ δυναμένου νὰ ἐννοήσῃ ἐξ ἰδίων τὰ δέοντα γενέσθαι, καταβιβασθεὶς εἰς τὴν δευτέραν τοῦ Ἡσιόδου, «ὃς εὖ εἰπό τι πίθηται.» Ἰδοὺ καὶ σήμερον, προκειμένης αὐτῆς τῆς συμβάσεως, προβάλλεται ὡς κεφαλὴ Μεδούσης ἡ ἀνάγκη ὑπὸ τοῦ ἐντίμου ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν. Ἐὰν δὲν ἐπιψηφίσητε τὴν σύμβασιν, ἡ ἑταιρία ἀποσύρεται καὶ ἀφίνει τὸ Κράτος ἄνευ ἀτμοπλοϊκῆς συγκοινωνίας. Εἴμεθα λοιπὸν πάλιν ὑπὸ τὴν πίεσιν τῆς τυφλῆς ἀνάγκης, καὶ ὑπὸ τὴν πίεσιν ταύτην παραιτούμεθα πάσης ἐξετάσεως, οὐδὲ προσέχομεν πλέον εἰς τὴν ἀκρίβειαν τῶν πραγμάτων; Τὰ ὡρισμένα ἐκεῖνα στοιχεῖα, τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ ἔχωμεν πρὸ ὀφθαλμῶν, διὰ νὰ σχηματίσωμεν μίαν γνώμην περὶ τῆς ὀρθότητος μιᾶς συμβάσεως, ὀφείλομεν τάχα νὰ παρίδωμε; Διὰ τοῦτο βλέπετε, ὅτι βραδύνει ἡ παροχὴ ἐκείνων τῶν πληροφοριῶν, μεχρισοῦ φθάσωμεν εἰς τὴν 2 ἢ τὴν 3ην συζήτησιν· τότε ἴσως μάθωμέν τινα ἐξ ἐκείνων, τὰ ὁποῖα ἐζητήσαμεν. Νομίζω ὅμως, ὅτι δὲν ἔχομεν πολλὴν ἀνάγκην ὅλων ἐκείνων τῶν πληροφοριῶν, ἐὰν ἀποβλέψωμεν εἰς ἐκεῖνα τὰ διδόμενα, τὰ ὁποῖα εἶναι ἀναμφισβήτητα, καὶ εἶναι τὰ ἑξῆς· Ἐνθυμεῖσθε, ὅτι ἐζήτησα τὴν πληροφορίαν· τὸ ποσὸν τῆς ἐπιχορηγήσεως τῶν 650,000 δραχμῶν ἀντιστοιχεῖ εἰς ὑπηρεσίαν; Ἐζήτησα νὰ διασταλοῦν αἱ γραμμαὶ αἱ ἄγονοι ἀπὸ τὰς προσοδοφόρους, καὶ εἶπον, ὅτι εἶναι δικαιότατον νὰ δοθῇ ἀποζημίωσις ἀνάλογος πρὸς τὴν ὑπηρεσίαν ταύτην· ἐννοῶ δὲ ἀγόνους γραμμὰς τὰς τῶν Κυκλάδων καὶ τῶν Σποράδων ἀπὸ Σκοπέλου μέχρι Θήρας καὶ τὴν τῆς Ἀκαρνανίας, ὅλας δὲ τὰς ἄλλας γραμμὰς τὰς ἐννοῶ ἐπικερδεῖς, εἰς τὰς ὁποίας δὲν ἔχει ἀνάγκην ἡ ἑταιρία τῆς συνδρομῆς μας, διότι ὅλαι αἱ ἑταιρίαι σήμερον ἐνεργοῦν αὐτὴν τὴν ὑπηρεσίαν, ταύτην μάλιστα συχνότερον, παρ’ ὅτι ἄλλοτε ἐγίνετο παρὰ τῆς ἀτμοπλοϊκῆς ἑταιρίας. Οὕτω μόνον θέλομεν ἐξέλθει ἐκ τῶν χειρῶν τῆς τυφλῆς ἀνάγκης, ὅταν βεβαιωθῶμεν, ὅτι ἡ ἀποζημίωσις ἀντιστοιχεῖ εἰς ὡρισμένην ὑπηρεσίαν. Ἐν πρώτοις λέγω, διὰ νὰ μάθωμεν τὴν ἀναλογίαν τῆς ἐπιχορηγήσεως πρὸς τὰς ὑπηρεσίας, τὰς ὁποίας μέλλει νὰ παρέξῃ ἡ ἑταιρία, ὡς παρεῖχε μέχρι τοῦδε, δὲν ἀρκεῖ, ὅτι τοσαύτη μέχρι τοῦδε ἐδίδετο, ἀλλ’ ἐμφαίνει, ὅτι καὶ ἄλλοτε αὐτὴ ἡ ἀνάγκη ἐδέσποζε τῆς Βουλῆς. Τὰ ἔκπαλαι γινόμενα, ὡς λέγει ὁ ποιητὴς Γκαῖτε «μήπως τὰ κληρονομικὰ μολύσματα δὲν μεταδίδονται ἀπὸ γενεᾶς εἰς γενεάν;» λοιπὸν ἡ παλαιὰ συνήθεια δὲν ἀποδεικνύει τὸ λογικὸν τοῦ πράγματος. Βέβαιον εἶναι, ὅτι ἡ ἀτμοπλοϊκὴ ἑταιρία μόνον εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τῆς ἀκτοπλοΐας ἐργάζεται, ἀλλ’ εἶναι ὅλως ἐξαιρετικὸν νὰ δίδεται ἐπιχορήγησις πρὸς τοιοῦτον σκοπόν. Ὅλα τὰ παραδείγματα τῆς Γαλλίας, τῆς Ἀγγλίας ἢ τῆς Αὐστρίας περὶ ἐπιχορηγήσεως, διδομένης εἰς ἀτμοπλοϊκὴν ἑταιρίαν, ἀποδεικνύουν, ὅτι οὐδέποτε διὰ τὴν ἐσωτερικὴν συγκοινωνίαν δίδεται ἐπιχορήγησις, ὅπως δίδομεν μόνοι ἡμεῖς, διότι οὐδεμία ὑπάρχει ἀνάγκη, ἀλλ’ ἡ ἐπιχορήγησις δίδεται πρὸς ἀνάπτυξιν τῆς ἀτμοπλοϊκῆς ναυτιλίας εἰς τὸ ἐξωτερικὸν πρὸς διοχέτευσιν ταχυτέραν καὶ εὐθηνοτέραν τῶν ἐγχωρίων προϊόντων εἰς τὴν ἀλλοδαπὴν, εἰς ὡρισμένους λιμένας εἰς τὴν Ἀνατολὴν ἢ εἰς τὴν Ἀμερικήν. Ὅταν ὅμως πρόκηται περὶ ἀκτοπλοΐας, οὐδεμία ἀνάγκη ὑπάρχει πρὸς τοῦτο. Προκειμένου λοιπὸν περὶ ἐπιχορηγήσεως διὰ τὴν ἐσωτερικὴν ἀκτοπλοΐαν, δὲν φαίνεται ὁ σκοπὸς τῆς ἀναπτύξεως τῆς Ἑλληνικῆς ἀτμοπλοΐας ἐντὸς τόσον μικροῦ κύκλου· βʹ) δὲν πρόκειται τὰ προϊόντα τῆς Ἑλλάδος νὰ ἐξαχθῶσι τοῦ Κράτους, οὔτε ὠφελεῖται ἡ ἐγχώριος βιομηχανία. Ἡ ἀποζημίωσις λοιπὸν πρὸς ἕνα μόνον σκοπὸν γίνεται, πρὸς ἀποζημίωσιν δι’ ὡρισμένην ὑπηρεσίαν ἀναγκαίαν εἰς τὸ Κράτος, ὑπηρεσίαν, τὴν ὁποίαν καὶ τὸ Κράτος δύναται ν’ ἀναλάβῃ, διότι δύναται νὰ ἔχῃ ἴδια ἀτμόπλοια ἢ νὰ συμφωνήσῃ μετ’ ἄλλων ἐπὶ μισθῷ διὰ τὴν συγκοινωνίαν τῶν νήσων καὶ τῆς Ἀκαρνανίας, δύω καθ’ ὑπόθεσιν διὰ τὰς νήσους καὶ ἓν διὰ διὰ τὴν Ἀκαρνανίαν, καὶ νὰ ἐκτελῇ οὕτω τὴν ὑπηρεσίαν. Ὡς πρὸς δὲ τὴν ἀνάπτυξιν τῆς ἀτμοπλοϊκῆς ἑταιρίας τὸ παρελθὸν ἀποδεικνύει, ὅτε οὐδεμία ἐπῆλθεν ἀνάπτυξις. Ἂς ζητήσωμεν τώρα ἀναλογίαν. Δὲν γνωρίζω, πόση εἶνε ἐν Ἀγγλίᾳ οὔτε ἐν Γαλλίᾳ ἡ ἐπιχορήγησις, ἐλπίζω διαρκούσης τῆς συζητήσεως νὰ ἔλθουν πληροφορίαι περὶ τούτου, ὥστε νὰ φωτισθῶμεν· ἀλλὰ λαμβάνω τὴν Αὐστρίαν. Εἶνε γνωστὸν, ὅτι ἡ Αὐστριακὴ Κυβέρνησις τελευταῖον δίδει 6% ἐπὶ τοῦ ὀνομαστικοῦ κεφαλαίου τῆς ἑταιρίας Λόϋδ. Ἂς ἐξετάσωμεν τί προσφέρομεν ἡμεῖς. Διὰ νὰ μάθωμεν τί προσφέρομεν, πρέπει νὰ ἐρωτήσωμεν ποῖον εἶναι τὸ κεφάλαιον τῆς ἑταιρίας, καὶ διὰ τοῦτο εἶχον ἐρωτήσει πόσαι μετοχαὶ ἐξεδόθησαν καὶ ἔμαθον μετὰ ταῦτα, ὅτι ἐξεδόθησαν 6 χιλιάδες μετοχῶν· αὐταὶ ἐξεδόθησαν πρὸς δραχμὰς 500. Λοιπὸν τὸ ὀνομαστικὸν κεφάλαιον τῆς κυκλοφορίας εἶνε 3,000,000· ἐπὶ 3,000,000 ἂν δώσωμεν ἀμοιβὴν 6%, περιορίζεται εἰς 180,000 δραχμῶν· ἐὰν δὲ λάβωμεν τὰς 650,000, τί ἀναλογίαν ἔχομεν πρὸς τὰ 3,000,000;

§74ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Τὰ ἔξοδα;

§75ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Θὰ ἀναλάβωμεν ἡμεῖς τὰ ἔξοδα τῆς ἑταιρίας; Ἡ Αὐστριακὴ Κυβέρνησις ἀναλαμβάνει τάχα τὰ ἔξοδα τῆς ἑταιρίας; δίδει 6% ἐπὶ τοῦ ὀνομαστικοῦ κεφαλαίου. Ἐπειδὴ ὅμως εἴπατε τὰ ἔξοδα, ἐγὼ λέγω, ὅτι ἡ ἑταιρία αὕτη ἔχει ἔξοδα περισσότερα ἀναλόγως, καὶ δὲν ἀντιλέγω ἀντὶ 6 νὰ δώσωμεν 12%.

§76ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ. 6% δίδει ἡ Αὐστριακὴ Κυβέρνησις εἰς τὸν Λόϋδ ἐπὶ τῶν κεφαλαίων, χωρὶς ν’ ἀφαιρέσῃ τὰ ἔξοδα;

§77ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ἐπὶ τοῦ ὀνομαστικοῦ κεφαλαίου. Βλέπετε καὶ εἰς τὰς ἑταιρίας τῶν σιδηροδρόμων ἡ Κυβέρνησις ἐγγυᾶται 5%. Καμμία Κυβέρνησις δὲν ἀναλαμβάνει ἀορίστως τὰ ἔξοδα οἱασδήποτε ἐπιχειρήσεως. Ὅταν λέγουν 6%, εἶνε ἀδιάφορον εἴτε κερδήσῃ, εἴτε ζημιωθῇ ἡ ἑταιρία.

§78ΜΗΛΙΑΡΕΣΗΣ. Ἐκτὸς τοῦ 6% πληρώνει καὶ τόσον τὸ μίλι δι’ ὅλα τὰ ταξείδια ὥστε ἀπατᾶσθε.

§79ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Πιθανὸν ἄλλοτε νὰ ὑπῆρχεν αὐτό.

§80ΜΗΛΙΑΡΕΣΗΣ. Καὶ τώρα ὑπάρχει.

§81ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ἄλλοτε ἔδιδον ἕν ὡρισμένον ποσὸν, καὶ ὑπεχρεοῦτο ἡ ἑταιρία νὰ κατασκευάζῃ κατ’ ἔτος ἓν ἢ δύο ἀτμόπλοια, ὥστε τὰ χρήματα δὲν ἐδίδοντο διὰ νὰ διανέμωνται εἰς τοὺς μετόχους ὡς μέρισμα, ἐδίδοντο μὲ τὴν ὑποχρέωσιν νὰ κατασκευάζῃ ἀτμοκίνητα, καὶ ἔφθασαν μέχρι τῶν 77. Ἡ ἑταιρία τοῦ Λόϋδ, διὰ ν’ ἀπαλλαχθῇ ἀπὸ τὰ συμβαίνοντα πάντοτε ἀτοπήματα τῆς διαχειρίσεως, προσδιώρισεν ὡρισμένον κατὰ μίλι ἔξοδον, καὶ διὰ τοῦτο βλέπετε, ὅτι τὰ αὐστριακὰ ἀτμοκίνητα οὐδέποτε διανύουν πλέον τῶν ὀκτὼ μ. λέων τὴν ὥραν καὶ ἀπαγορεύεται νὰ πλέουν διὰ πλείονος ταχύτητος, διότι δὲν ἐπιτρέπεται νὰ δαπανοῦν πλέον τοῦ ὡρισμένου ποσοῦ γαιανθράκων καθ’ ὥραν, τὸ δὲ ὑπερβάλλον βαρύνει τὸν κυβερνήτην· ὥστε τοῦτο ἴσως συγχέετε μὲ τὴν ἀποζημίωσιν. Μελετήσατέ το, τὸ μελετῶ καὶ ἐγώ, καὶ εἰς τὴν 2 συζήτησιν ἐρχόμεθα μεμελετημένοι. Ἂς ὑποθέσωμεν λοιπὸν 1200, τότε ἔχομεν 360,000 δραχ. Τί δίδετε σεῖς χορηγοῦντες 650,000 δραχμάς; Δίδετε 22% ἐπὶ τοῦ ὀνομαστικοῦ κεφαλαίου. Ἀλλ’ εἶναι τάχα τοῦτο τὸ πραγματικὸν κεφάλαιον τῆς ἑταιρίας; Πολλοῦ γε καὶ δεῖ. Ἡμεῖς ἐδῶ κάμνομεν ὑποθέσεις καὶ φαίνεται τρόπον τινὰ, ὅτι ὅλοι ἀγνοοῦμεν ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ὅλοι γινώσκομεν. Ἐξέλθετε ἀπὸ τὴν Βουλὴν, πηγαίνετε εἰς τὸ χρηματιστήριον ἢ ὅπου ἄλλοθι θέλετε καὶ ἐρωτήσατε ποίαν ἀξίαν ἔχουν αἱ μετοχαὶ τῆς ἑταιρίας, καὶ θέλουν σᾶς εἴπει 250 δραχμὰς καὶ ἴσως ὀλιγώτερον. Διατί τοῦτο; διότι τόσην ἀξίαν ἀποδίδουσιν ἐν συνόλῳ ἀθροίζοντες ὅλας τὰς ἑξακισχιλίας μετοχὰς εἰς τὸ πραγματικὸν κεφάλαιον τῆς ἑταιρίας. Ἀλλ’ ἔχετε καὶ ἄλλον γνώμονα. Οἱ ἐν Ἀγγλίᾳ Ἕλληνες μέτοχοι ἐπώλησαν ὅσας εἶχον μετοχὰς εἰς ὀλίγους 10 ἢ 15 ἐν Σύρῳ καὶ αὐτοὶ εἶναι ὅλοι οἱ μέτοχοι· ἠγόρασαν δὲ τὰς μετοχὰς πρὸς 250 ἢ 240 δραχ. Τοῦτο εἶναι γεγονός. Λοιπὸν βλέπετε, ὅτι σήμερον τὸ πραγματικὸν κεφάλαιον τῆς ἑταιρίας δὲν εἶναι 3 ἑκατομμύρια, ἀλλ’ εἶναι ἓν καὶ ἥμισυ.

§82ΚΑΡΑΛΗΣ. Δὲν ἐζημιώθη;

§83ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Δὲν εἶναι ἀπίθανον, ἀλλὰ τοῦτο προῆλθεν ἐκ τῆς διοικήσεως. Λοιπὸν, κύριοι, τὸ κεφάλαιον εἶναι 1,500,000· ποία εἶναι ἡ ἀμοιβὴ, ὅταν δίδωμεν 650,000; εἶναι 45%· ἀλλ’ ἠκούσθη ποτὲ εἰς ἐπιχείρησιν νὰ δίδωνται 45%; εἶναι πρωτάκουστον καὶ τερατῶδες. Ταῦτα δὲ πρόκειται νὰ ἐξασφαλίσωμεν εἰς 10 ἢ 15 μετόχους 45%. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἔννοια τῆς συμβάσεως καὶ ὅλον τὸ μυστήριον τῶν ὅρων αὐτῆς.

§84ΓΡΥΠΑΡΗΣ. Ἡ Κυβέρνησις ἔχει 1,400 μετοχάς.

§85ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ἀλλ’ ἠκούσατε τί εἶπεν ἡ Κυβέρνησις, ὅτι προτίθεται νὰ πωλήσῃ τὰς μετοχάς της, διότι εἶναι κακὸς μέτοχος, καὶ πρώτην φορὰν ἀκούω, ὅτι ὁ μέτοχος ἀνωνύμου ἑταιρίας εἶναι καλὸς ἢ κακός. Ὁ μέτοχος περιμένει τὰ μερίσματα καὶ δὲν ἀναμιγνύεται εἰς τὴν διοίκησιν μιᾶς ἀνωνύμου ἑταιρίας· σᾶς ἐρωτῶ κατὰ τί εἶναι καλὸν ἢ κακόν; οἱ μέτοχοι τῆς Τραπέζης εἶναι ἀθωότατοι ἄνθρωποι, ὥστε ἀθωοτάτη εἶναι καὶ ἡ Κυβέρνησις, ἥτις κατὰ τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν εἶναι κακὸς μέτοχος, καὶ διὰ τοῦτο θὰ πωλήσῃ τὰς μετοχάς, ἠκούσατε δὲ, ὅτι θὰ τὰς πωλήσῃ πρὸς 250 δραχμάς. Ἐκτὸς τώρα τῶν 1400 μετοχῶν, εἶναι καὶ ἄλλαι 460, εὑρισκόμεναι εἰς χεῖρας δέκα περίπου προσώπων.

§86ΚΑΡΑΛΙΒΑΝΟΣ. Εἶναι τετρακόσιοι μέτοχοι.

§87ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν δὲν μᾶς ἔφερε τὸν κατάλογον, ἵνα ἴδωμεν, ὅτι εἶναι τετρακόσιοι· πρὸ ὀλίγου ἐγένετο συνέλευσις τῶν μετόχων· ὥστε ὁ κατάλογος εἶναι γνωστός. Ὅλαι αἱ ἑταιρίαι καταδεικνύουν πόσους ἔχουν μετόχους.

§88ΓΡΥΠΑΡΗΣ. Εἶναι τετρακόσιοι μέτοχοι.

§89ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Καὶ ἐγὼ γνωρίζω πρόσωπα, τὰ ὁποῖα ἔχουν 2 ἢ 3 μετοχάς, ἀλλὰ τοῦτο δὲν εἶναι σπουδαῖον ποσόν· ὁ λόγος εἶναι πόσοι οἱ ἔχοντες 500 καὶ 1000, εἰς τοὺς ὁποίους πρόκειται νὰ προικοδοτήσωμεν διὰ 45% κατ’ ἔτος. Τεσσαράκοντα πέντε ἐπὶ τοῖς ἑκατὸν πρᾶγμα τερατῶδες· δὲν ἠξεύρω πῶς ὁ κ. Καράπαυλος τὸ θεωρεῖ, ἴσως ἀπαιτεῖ νὰ δίδεται καὶ κέρασμα· δὲν σᾶς φθάνει τὸ 45%. Ὑπάρχει ἄλλη ἑταιρία ἐν Ἑλλάδι λαμβάνουσα 45% ἐπὶ τῆς πραγματικῆς ἀξίας τῶν μετοχῶν; Τώρα ἄρχομαι καὶ ὑπὸ ἑτέραν ἔποψιν ἐξετάζων, καὶ προβαίνω εἰς τὸν ὑπολογισμόν. Ἐπειδὴ δὲν βοηθοῦμαι ὑπὸ τοῦ ἁρμοδίου ὑπουργοῦ, ὅστις τὴν τυφλὴν ἀνάγκην ἔπρεπε νὰ καταστήσῃ ἐνόμματον, ἔρχομαι νὰ ὑπολογίσω ποῖα εἶναι τὰ ἔξοδα διὰ τοὺς πλόας τῶν Κυκλάδων καὶ τῶν Σποράδων, ἀπὸ σκοπέλου μέχρι Θήρας ἅπαξ τῆς ἑβδομάδος· τὰ ἔξοδα δὲν δύνανται νὰ ἦναι περισσότερα τῶν 2000 δραχ. τόσα δὲ εἶναι εἰς τὴν ἄλλην γραμμὴν τῆς Ἀκαρνανίας. Ἔτυχε καὶ παρ’ ἐμοῦ νὰ γείνῃ εἰδικὴ ναύλωσις ἀτμοπλοίου, καὶ γνωρίζω τὴν δαπάνην, ὥστε ἔχομεν 52 ἑβδομάδας, δηλ. περίπου 200,000 δραχ. Αὐτὴ εἶναι ἡ δαπάνη, ἐὰν θέλῃ ἡ Κυβέρνησις νὰ δεχθῇ ὅλην τὴν δαπάνην, διότι ἀτμοκίνητα, τὰ ὁποῖα ἀναδέχονται τακτικῶς αὐτὴν τὴν ὑπηρεσίαν, θὰ λάβουν βεβαίως ὀλιγώτερον ποσὸν ἐκείνων, τὰ ὁποῖα ναυλώνει τις ἅπαξ καὶ ἐκτάκτως ἀπὸ τόπου εἰς τόπον· ἐγὼ προσθέτω ἀκόμη, ὅτι τὸ ποσὸν εἶναι 300 χιλ. μέχρι τῶν 650· τὸ διάστημα εἶναι μέγιστον.

§90ΛΕΩΝΙΔΑΣ. Ὑπάρχουσι προτάσεις διὰ 5,000 δραχ. διὰ μόνον τὰς Σποράδας.

§91ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Δὲν ἐξετάζω τὰς ἰδιαιτέρας προτάσεις, αἵτινες γίνονται, προκειμένης τῆς συζητήσεως· δὲν δύναμαι νὰ θέσω πίστιν, διότι πολλάκις λέγονται ταῦτα κατὰ τὴν κρίσιμον ὥραν ἐπίτηδες πρὸς ἐπιτυχίαν σκοποῦ, διὰ νὰ ὠφεληθῶσιν ἐκ τῆς περιστάσεως. Ἰδοὺ πόσον ἡ μέτοχος Κυβέρνησις εἶναι καλὴ, αὐτὴ, τὴν ὁποίαν ὁ κ. ὑπουργὸς ὠνόμασε κακὸν μέτοχον· ἐγὼ σᾶς λέγω, ὅτι εἶναι ὁ ἀγαθώτερος τῶν μετόχων.

§92ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ ὁ ἄγαν ἀγαθὸς εἶναι κακός·

§93ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Διὰ τὸν ἑαυτόν του, ὄχι διὰ τοὺς ἄλλους· Βλέπετε λοιπόν, ὅτι καὶ ὑπὸ τὴν μίαν καὶ ὑπὸ τὴν ἄλλην ἔποψιν, εἴτε ὑπολογίσετε τὴν δαπάνην, εἴτε ζητήσετε νὰ εὕρητε ἀνάλογον τῆς ἐπιχορηγήσεως πρὸς τὸ καταβληθὲν κεφάλαιον, εὑρίσκετε μεγάλην ἀπόστασιν πρὸς τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον προτίθεσθε νὰ δώσητε, οὐδεμίαν δὲ ἤκουσα δικαιολογίαν παρὰ τὴν τοῦ ἐντίμου ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν· καὶ τὸ λέγω, ὅπως δώσω ἀφορμὴν εἰς ἐμβριθεστέραν ἐξέτασιν, διότι ἡ Βουλὴ πρέπει νὰ ἦναι ἐν γνώσει, ὅτι δίδουσα 650 χιλιάδας, δὲν δίδει αὐτὰς ἐκ πλεοναζούσης ἀγαθότητος, ἀλλὰ δι’ ὡρισμένην αἰτίαν, σήμερον δὲ δὲν εὑρίσκω ἄλλην ἐξήγησιν εἰμὴ τὴν ἀγαθότητα. Λέγω ἤδη, ὅτι δὲν πολεμῶ τὸ ποσὸν τῶν 650 χιλιάδων δι’ αὐτὰς μόνας τὰς σκέψεις, τὰς ὁποίας ὑποβάλλω εἰς τὴν Βουλὴν, ἀλλὰ καὶ δι’ ἄλλον λόγον, τὸν ὁποῖον ἐθεώρησα εἰς τὴν πρώτην μου ἀγόρευσιν λίαν ἐπικίνδυνον καὶ ἐπίφοβον. Ἐκεῖνο, εἰς ὃ ἀποδίδω χαρακτῆρα σοβαρὸν, εἶναι τὸ ἑξῆς· ὅτι αὐτὴ ἡ ἀποζημίωσις δὲν ἀντιστοιχεῖ εἰς ζημίαν ὡρισμένην, οὐδὲ πρόκειται ν’ ἀναπληρώσῃ τὴν ζημίαν, ὥστε οἱ μέτοχοι οἱ καταβαλόντες κεφάλαια νὰ μὴ ὑπηρετῶσι τὸ Κράτος ἐξ ἰδίων, διότι τότε ἠδύνατο νὰ γείνῃ χρῆσις αὐτῆς τῆς ἀποζημιώσεως, ἤδη ὅμως θέλει δοθῆ πρὸς ὀλέθριον σκοπὸν, λίαν ἐπιβλαβῆ, ὡς ἐφόδιον πρὸς καταπολέμησιν τοῦ συναγωνισμοῦ, καὶ βλέπω πολλὰ διδόμενα, τὰ ὁποῖα καθιστῶσιν ὕποπτον τὴν μέλλουσαν χρῆσιν τῆς ἐπιχορηγήσεως, βλέπω τὸ διδόμενον τῆς ἐλαττώσεως τῶν ναύλων σχετικῶς πρὸς τὰς ἄλλας συναγωνιζομένας ἑταιρίας, βλέπω τὰς ὑποχρεώσεις, αἱ ὁποῖαι πρόκειται νὰ ἐπιβληθῶσιν εἰς τὰς ἄλλας ἑταιρίας τοῦ νὰ ἔχουν πρακτορεῖα εἰς τοὺς λιμένας τοῦ ἀπόπλου καὶ κατάπλου. Ἔχω ἀτμόπλοιον ἐλθὸν ἐκ Ῥωσσίας εἰς Πειραιᾶ μὲ σῖτον, καὶ ἐγένετο ἡ ἐκφόρτωσις· δὲν ὑπάρχει ἄλλη ἐργασία ἐν τῷ μεταξὺ· διὰ νὰ μὴ ζημιοῦμαι, διατάττω νὰ μεταβῇ εἰς Χαλκίδα· πρέπει λοιπὸν ἐκεῖ νὰ συστήσω πρακτορεῖον καὶ νὰ ἔχω καὶ ἐν Πειραιεῖ. Ποῦ εἶναι ἡ ἐλευθέρα ἀκτοπλοΐα; Ἡμεῖς ἐνταῦθα ἔχομεν ἐλευθέραν ἀκτοπλοΐαν, διατί θέλετε νὰ καταστρέψωμεν τὴν ἀρχὴν τῆς ἐλευθερίας, τὴν ὁποίαν ὅλα τὰ ἔθνη ἐδέχθησαν; Εἶναι καὶ αὐτὸ ἕν βῆμα εἰς τὰ πρόσω τοῦ πολιτισμοῦ, καὶ πᾶσα ὀπισθοχώρησις εἶναι ἐπάνοδος εἰς τὴν βαρβαρότητα. Ἐγένετο ἅπαξ τὸ βῆμα τῆς ἐλευθέρας ἀκτοπλοΐας· οὐαὶ εἰς ἐκεῖνον, ὁ ὁποῖος θὰ ὀπισθοχωρήσῃ· εἶναι αὐτοκτονία, ὡς εἶπεν ὁ ἔντιμος ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν εἰς ἄλλην περίστασιν. Θέλετε λοιπὸν καὶ νὰ συστήσωσι πρακτορεῖα, θέλετε συναγωνισμὸν συστηματικὸν καὶ δι’ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι οὐδεμίαν ἀνέλαβον ὑποχρέωσιν πρὸς τὸ Κράτος, θέλετε νὰ δημοσιεύωσι τιμολόγια, νὰ ὑπόκηνται εἰς ποινὰς καὶ πρόστιμα, ἐνῷ εἰς τὴν μίαν ἑταιρίαν δίδετε τὰ μέσα νὰ ὑποβιβάσῃ τὰ τιμολόγιά της. Ἰδοὺ εἰς τί πρόκειται νὰ συντελέσῃ αὐτὴ ἡ ἐπιχορήγησις, εἰς τὸ ν’ ἀναλάβῃ τὸ Κράτος τὴν διαφορὰν τῆς ὑποτιμήσεως πρὸς καταπολέμησιν τοῦ συναγωνισμοῦ. Οὐδὲν ἄλλο πράττομεν, ἢ καταβαίνομεν εἰς τὴν παλαίστραν μεροληπτικῶς, διὰ νὰ δώσωμεν βοήθειαν εἰς τὸν ἕτερον τῶν παλαιστῶν. Εἴδετε ποτὲ τοὺς ἀγωνοδίκας νὰ καταβαίνουν εἰς τὴν παλαίστραν ὑπὲρ τοῦ ἑτέρου τῶν ἀγωνιζομένων; ὅταν γίνηται ὁ ἀγὼν τῆς πυγμῆς, καταβαίνει ὁ ἀγωνοδίκης καὶ διευθύνει τὴν χεῖρα τοῦ ἀγωνιστοῦ κατὰ τοῦ ἀντιπάλου του, προσθέτων καὶ τὴν ἰδίαν πυγμήν; Τοῦτο πρόκειται νὰ πράξωμεν. Ἐνθυμεῖσθε ὅσοι εἴδετε τὸ δρᾶμα τοῦ Faust, εἴδετε τὸν Faust μονομαχοῦντα καὶ ὄπισθεν αὐτοῦ ὁ Μεφιστοφελῆς κρατεῖ μακρὸν ξίφος καὶ δι’ αὐτοῦ θανατηφόρως πληγώνει τὸν ἀντίπαλον· αὐτὸ προτιθέμεθα νὰ πράξωμεν· κρατοῦμεν τὸ ξίφος τοῦ Μεφιστοφεροῦς, διὰ τοῦ ὁποίου νὰ δολοφονήσωμεν τὸν ἀνταγωνιζόμενον, ἀλλὰ δολοφονοῦντες τὸν ἀνταγωνιζόμενον, δολοφονοῦμεν τὴν ἑλληνικὴν ναυτιλίαν. Σᾶς εἶπον προχθὲς ὀλίγας λέξεις, διότι βεβαίως δὲν εἶμαι ἐντριβὴς εἰς τὰ τοιαῦτα, περὶ τῆς ἑλληνικῆς ναυτιλίας· ἐπιτρέψατέ μοι νὰ προσθέσω καὶ ἄλλα. Εἴδετε, ὅτι ὁ ἔντιμος πρωθυπουργὸς ἐξετίμησέ τινας τῶν λόγων μου καὶ ἐφάνη εὐδιάθετος νὰ συντελέσῃ ὑπὲρ τῆς ναυτιλίας, τὴν ὁποίαν ἐπίσης ὡμολόγησεν ὡς πάσχουσαν, καὶ ἐγὼ τὴν εἶπον φθισιῶσαν, καὶ εἶναι φθισιῶσα, διότι, ὡς εἶπεν ὁ ἔντιμος πρωθυπουργὸς, ἁπανταχοῦ τὰ πλοῖα εἶναι δεδεμένα ἐν ἀργίᾳ καὶ ἐν τοῖς ναυπηγείοις ἐλάχιστα ἐργάζονται. Ἀλλὰ ὑπάρχει καὶ ἄλλο φαινόμενον σοβαρὸν, εἰς τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ ἐπιστήσωμεν τὴν προσοχὴν ἡμῶν. Ἔχομεν 60 χιλιάδας ναύτας, ὁ ἔντιμος δὲ συνάδελφος ἐξ Ἀττικῆς ἀνέγνωσεν εἰς τὴν «Revue Maritime», ὅτι ἡ Ἑλλὰς κατατάσσεται ὡς ἑβδόμη δύναμις κατὰ θάλασσαν ἀμέσως μετὰ τὴν Γαλλίαν, καὶ ἐν ᾧ ἔχομεν αὐτὴν τὴν ὑπέροχον θέσιν, ἕνεκα τῆς ἐλλείψεως ἐργασίας, ἕνεκεν ἐλλείψεως τῶν μέσων πρὸς ἀνάπτυξιν τῆς ἀτμοκινήτου ναυτιλίας, ἥτις εἶναι ἡ ναυτιλία τῶν ἡμετέρων χρόνων, οἱ ναῦται ἡμῶν μεταναστεύουν, καὶ προσέξατε καλῶς εἰς τὸ φαινόμενον τοῦτο, διότι, ἂν δὲν τὸ προλάβωμεν, αἱ συνέπειαι θὰ ἦναι μεγάλαι διὰ τὸ ἔθνος. Γνωρίζετε, ὅτι πέραν τοῦ Ἰσθμοῦ τοῦ Σουὲζ ἕως εἰς τὴν ἀκτὴν τοῦ Μαλαβὰρ εὑρίσκονται Ἕλληνες ναῦται, γνωρίζετε, ὅτι ἐντεῦθεν πάλιν μέχρι τῆς Ἀγγλίας εὑρίσκεται πλῆθος ναυτῶν Ἑλλήνων. Προχθὲς εἷς τῶν σπουδαιοτέρων ἐμπόρων, ὅστις ἐτίμησεν ἐν Ἀγγλίᾳ τὸ ἑλληνικὸν ὄνομα καὶ ἤδη ἀποκατεστάθη παρ’ ἡμῖν, μοὶ εἶπεν, ὅτι σταθερῶς ἐν Ἀγγλίᾳ ὑπάρχουν 3 χιλιάδες ναῦται εἰς τὸ docks εἰς ἄλλην ὑπηρεσίαν καὶ προτιμῶνται διὰ τὴν ὀλιγάρκειάν των. Αὐτοὶ ὀλίγον κατ’ ὀλίγον ἐκφυλίζονται, διότι συνειθίζουν ἄλλον βίον, ἐὰν μάλιστα καὶ συζευχθῶσιν ἐκεῖ, δὲν ἐπανέρχονται πλέον. Προχωρήσατε εἰς τὸν Ἀτλαντικὸν μέχρις Ἀμερικῆς καὶ Αὐστραλίας καὶ θέλετε καὶ ἐκεῖ εὕρει Ἕλληνας ναύτας οὐχὶ ἐπὶ ἑλληνικῶν, ἀλλὰ ἐπὶ ἀγγλικῶν ἢ ἀμερικανικῶν πλοίων· ὅλοι αὐτοὶ ὀλίγον κατ’ ὀλίγον ἀποσπῶνται, ἐκφυλίζονται καὶ γίνονται μετανάσται. Ἰδοὺ καὶ παρ’ ἡμῖν ἡ μετανάστευσις, ἥτις παρατηρεῖται ὡς ἀπαίσιον φαινόμενον ἐν Γερμανίᾳ. Ὅστις θέλει νὰ παραστήσῃ, ὅτι τὰ πάντα δὲν εἶναι εὐδαιμονία ἐν Γερμανίᾳ μετὰ τὴν πλήρη ἕνωσιν τοῦ γερμανικοῦ ἔθνους, φθάσαντος εἰς τὸν κολοφῶνα τῆς δόξης, αὐτὴν τὴν σκιὰν καταδεικνύει ἐν τῷ συνόλῳ, ὡς μαρτυροῦσαν, ὅτι δὲν ὑπάρχει εἰς ὅλας τὰς τάξεις εὐζωία, ὅτι ἡ κοινωνία δὲν παρέχει εἰς τὸν πένητα ὅ,τι ὀφείλει νὰ παρέξῃ. Τὸ αἴσθημα τῆς φιλανθρωπίας δὲν εἰσεχώρησε μέχρι τοῦ νομοθέτου, ὅστις ὑπνώττων δὲν προσέχει τί πάσχουν τὰ κατώτερα στρώματα καὶ δὲν φροντίζει ν’ ἀνακουφίσῃ αὐτὰ ἀπὸ τὰ πιέζοντα δεινά. Τὸ φαινόμενον τῆς μεταναστεύσεως τοῦ ναυτικοῦ πληθυσμοῦ τῆς Ἑλλάδος δεικνύει, ὅτι ἐν τῷ κέντρῳ δὲν ὑπάρχει ἡ δέουσα πρόνοια. Εἶδον ὅμως διαθέσεις τοῦ ἐντίμου πρωθυπουργοῦ, τὰς ὁποίας ἐκτιμῶ, ἀλλ’ ὅσα ὑπόσχεται εἶναι μηδέν. Ἐδῶ ἔχομεν κατάστασιν φθίσεως, καὶ προσφέρεται νὰ καταργήσῃ λιμενικά τινα δικαιώματα, εἰς ἃ ὑπόκειται ἡ ἀκτοπλοΐα, καὶ τὸν δασμὸν τῆς ναυπηγησίμου ξυλείας, ἀλλ’ ὅλον αὐτὸ τὸ ποσὸν εἶναι 60,000. Τί εἶναι ταῦτα διὰ τοὺς 60,000 ναύτας; οὐδὲ ἓν λεπτὸν δι’ ἕκαστον. Τάχα διὰ τοιούτων μέσων θέλομεν παρέξει ἀνακούφισιν; Ἐνῷ πάσχομεν φθίσιν, δίδομεν καραμέλαις διὰ τὸν βῆχα. Τοῦτο εἶπον προχθὲς διακόπτων, ὁ δὲ ἔντιμος πρωθυπουργὸς ἐξέλαβε, διότι εἶχε βῆχα, ὅτι πράγματι προσφέρω εἰς αὐτὸν καραμέλας, καὶ δὲν τὰς ἐδέχθη. Ἐὰν θέλωμεν νὰ ὠφελήσωμεν τὴν ναυτιλίαν, πρέπει νὰ προβῶμεν εἰς σκέψεις σοβαρωτέρας καὶ νὰ ἄρωμεν ἐκ τοῦ μέσου ὅ,τι κωλύει τὴν πρόοδον τῆς ναυτιλίας, ἐνταῦθα δὲ κωλύει αὐτὴν τὸ ξίφος τοῦ Μεφιστοφελοῦς, τὸ ὁποῖον κρατεῖτε ὄπισθεν τῆς ἀτμοπλοϊκῆς ἑταιρίας, διὰ νὰ δολοφονήσητε τὸν συναγωνισμόν.

§94ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Οὕτω πως θὰ εὐτυχήσουν οἱ 60,000 ναῦται;

§95ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Θὰ εὐτυχήσουν ὅσοι ἐπιδοθοῦν εἰς τὴν ἀτμοκίνητον ναυτιλίαν, ἥτις, ἐὰν δυνηθῇ νὰ λάβῃ βάσιν ἑδραίαν εἰς τὴν Ἑλλάδα, θὰ προχωρήσῃ καὶ ἐκτὸς, καὶ τότε δύναται νὰ εὕρῃ τὰ μέσα τῆς ὑπάρξεως, διότι τὰ ἱστιοφόρα σήμερον πλοῖα εἶναι κλινήρη, καὶ διὰ τὴν ἀσθένειαν, τὴν ὁποίαν πάσχουν, δὲν ὑπάρχει θεραπεία. Βοηθήσατε λοιπὸν ν’ ἀναπτυχθῇ ἡ ἀτμοκίνητος ναυτιλία καὶ μὴ προσφέρετε τὴν βοήθειαν εἰς μίαν μόνην ἑταιρίαν, κρατοῦντες ὄπισθεν αὐτῆς τὸ ξίφος τοῦ Μεφιστοφελοῦς καὶ πληγώνοντες πᾶσαν ἄλλην, διότι οὕτως ἀναδέχεσθε πρᾶξιν φοβεράν. Ἡ Ἑλλὰς ὀφείλει διὰ παντὸς μέσου, καὶ διὰ τῆς νομοθεσίας, νὰ μὴ συνταχθῇ μεθ’ ἑνὸς τῶν παλαιστῶν, τείνουσα εἰς αὐτὸν μόνον τὴν χεῖρα, ἀλλ’ ὀφείλει νὰ συντελέσῃ εἰς τὸν ἐλεύθερον συναγωνισμόν, διότι δι’ αὐτοῦ θ’ ἀναπτυχθῶσι πλείονες ἑταιρίαι· δὲν ἠξεύρω διατί ἀναφέρουσι μόνον ἑταιρίαν Γιαλούση, ἑταιρίαν Γουδῆ.

§96Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Διότι ἐγένετο λόγος περὶ τῶν ὑπαρχουσῶν.

§97ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ἐγὼ θέλω γενικὴν τὴν προστασίαν καὶ οὐχὶ ὑπὲρ ὡρισμένων προσώπων, καὶ διὰ τοῦτο ἤθελον παραιτηθῆ τοῦ λόγου, ἐὰν ἤκουον παραχωρήσεις σπουδαίας, ὅπως προβῶμεν εἰς τὴν δευτέραν ἀνάγνωσιν, ἀλλ’ ἤκουσα παραχωρήσεις μηδαμινάς, δι’ ὧν δὲν μεταβάλλονται τὰ ἀποτρόπαια, τὰ δηλητηριάζοντα τὴν ναυτιλίαν. Θέλω ἡ ἐπιχορήγησις νὰ περισταλῇ, ὥστε ἡ ἑταιρία νὰ μὴ δύναται νὰ κάμῃ χρῆσιν ταύτης, ὅπως καταβάλῃ δι’ αὐτῆς ἐν τῇ πάλῃ πᾶσαν ἄλλην ἑταιρίαν, ἀλλὰ ζητῶ νὰ παλαίσῃ ἔχουσα τὰς ἰδίας δυνάμεις καὶ νὰ ἐκτιμηθῇ ἡ ὑπηρεσία της πρὸς τὸ Κράτος, ὥστε νὰ λάβῃ τὴν δέουσαν ἀποζημίωσιν. Διὰ τοῦτο χρέος ἔχομεν ν’ ἀνατρέξωμεν εἰς ὅλας τὰς πληροφορίας, διότι, ὡς εἶπεν ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Κραναίας, δυνάμεθα νὰ ὑπολογίσωμεν καὶ κατὰ μίλιον τὴν δαπάνην. Ἤκουσα πολλάκις νὰ γίνωνται τοιοῦτοι ὑπολογισμοί· τί μᾶς ἐμποδίζει λοιπὸν νὰ ὑπολογίσωμεν κατὰ μίλιον; Θέλετε νὰ ἐγγυηθῆτε ἕνα τόκον; μάλιστα, ἀλλὰ πρὸς 3 ἢ 4 ἢ 5 τοῖς ἑκατόν, οὐχὶ πρὸς 45% καὶ ὑπὲρ δέκα προσώπων. Αὐταὶ αἱ προταθεῖσαι ὑποχωρήσεις εἶναι μόνον κατ’ ἐπιφάνειαν καὶ οὐδεμίαν ἔχουν ἀξίαν, οὐδὲ ἄλλον σκοπὸν, εἰμὴ νὰ ματαιώσουν τὰς ἀντιῤῥήσεις, τὰς ὁποίας φέρομεν καὶ νὰ τὰς ἐκμηδενίσουν, νὰ διατηρήσουν δὲ τὸ κακόν, τὸ ὁποῖον ὑπῆρξε μέχρι τοῦδε, κακόν, τὸ ὁποῖον θεωρῶ βαρύτατον διὰ τὴν Ἑλλάδα, διότι τί ἔχομεν μέχρι τοῦδε μετὰ τόσα ἔτη ἀπὸ τοῦ 1856, ὅτε συνέστη ἡ ἑταιρία; Εἶναι γνωστόν, ὅτι τότε ἡ κυβέρνησις εἶχεν ἀναλάβει ἐπὶ τοῦ μακαρίτου Μαυροκορδάτου τὴν κατασκευὴν ἀτμοκινήτων, καὶ ἐνέδωκεν εἰς τὴν ἰδέαν τοῦ ναυπηγοῦ, εἰς ὃν ἀνέθεσε τὴν φροντίδα. Οὗτος κατεσκεύασεν ἐν Ἀγγλίᾳ ἀτμοκίνητα ἀρίστης ἴσως ποιότητος, ἀλλὰ πρὸς μεταφορὰν ἐμπορευμάτων, οὐχὶ πρὸς μεταφορὰν ἐπιβατῶν. Ἦτο μέγιστον λάθος νὰ νομίζῃ, ὅτι ἐν Ἑλλάδι διὰ τὴν ἀκτοπλοΐαν ὑπάρχει ἀνάγκη φορτηγῶν ἀτμοκινήτων, κατενοήθη δ’ ἔπειτα, ὅτι ταῦτα δὲν ἔχουσι κέρδος, διότι ἐλάχιστα εἶναι τὰ προϊόντα τὰ μεταφερόμενα ἀπὸ λιμένος εἰς λιμένα, καὶ αὐτὰ τὰ ὑπάρχοντα ἐν ὡρισμένῃ μόνον ὥρᾳ τοῦ ἔτους ὑπάρχουν. Ὅτε συνέστη ἡ ἑταιρία, ἐγένετο λόγος εἰς τὴν γενικὴν συνέλευσιν τῶν μετόχων σφοδρός· τινὲς ἐπέμενον νὰ μὴ δεχθῶσι τὰ τρία ἀτμοκίνητα τὰ κατασκευασθέντα κατὰ παραγγελίαν τῆς κυβερνήσεως, ἀλλ’ ἡ ἑταιρία διὰ τῶν κεφαλαίων της νὰ κατασκευάσῃ νέα διὰ τὴν μεταφορὰν ἐπιβατῶν. Ἀλλ’ ὅμως ὑπερίσχυσεν ἡ ἐναντία γνώμη, καὶ ὡς ἐκ τούτου μέλη τινὰ τῶν μετόχων ἀπεσύρθησαν καὶ ἔμειναν τ’ ἀτμοκίνητα εἰς τὴν ἑταιρίαν. Τοῦτο ἦτο δι’ αὐτὴν τὸ πρῶτον ἁμάρτημα, ἐκ τοῦ ὁποίου ἔπαθε πραγματικὴν ζημίαν, καὶ ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη ἐγένετο παραίτιος, ὥστε πράγματι ὤφειλε ν’ ἀποζημιώσῃ τὴν ἑταιρίαν, Αὐτὰ δὲ τὰ τρία ἀτμοκίνητα, τὰ ὁποῖα ἀκόμη ὑπάρχουν, εἶναι ἐντελῶς ἄχρηστα· ἔχει ἕτερα πέντε, δι’ ὧν γίνεται ἡ ὑπηρεσία. Περὶ αὐτῶν λέγεται τὸ πρωτάκουστον, ὅτι πώποτε δὲν γηράσκουσιν. Τὰ πάντα ἐν τῷ κόσμῳ γηράσκουν, πλὴν αὐτῶν· καὶ ἡ εὐφυΐα ἐξασθενεῖ, ἡ βλακεία οὐδέποτε· φαίνεται, ὅτι αὐτὰ τὰ ἀτμόπλοια ἔχουν τὴν ἰδιότητα τῆς βλακείας (ἱλαρότης). Μᾶς ἀναφέρουν τὸ ἐργοστάσιον τῆς ἑταιρίας· δύναται νὰ ἔχῃ τὴν ἀξίαν του· εἶναι ἐργοστάσιον ὡς πᾶν ἄλλο, δὲν εἶναί τι ἔκτακτον· καὶ εἰς τὸν Πειραιᾶ εἶναι ἐργοστάσια, τὰ ὁποῖα κάμνουν τὰ ἴδια ἔργα. Τὸ ἐργοστάσιον τῆς Σύρου ἀνέπτυξε τὸν κλάδον τοῦτον, διότι εἰς τοῦτο εἰδικῶς ἀσχολεῖται· ὅτι δὲ τὸ ἐργοστάσιον δὲν εἶναί τι ἔκτακτον, τὸ παρατηρεῖτε εἰς τὴν ἀγοράν· πόσον ἔχουν αἱ μετοχαὶ τῆς ἀτμοπλοϊκῆς ἑταιρίας; 250 δραχμάς. Πῶς ὁ ἀγοράζων μετοχὴν γνωρίζει, ὅτι γίνεται συνιδιοκτήτης τοῦ ἐργοστασίου καὶ τῶν ἀτμοπλοίων, ἀλλὰ δὲν ἐκτιμᾷ πλέον; Ὑπόσχεται ἡ ἀτμοπλοϊκὴ ἑταιρία μετὰ πόσας ὑπὲρ αὐτῆς θυσίας νὰ κατασκευάσῃ ἔτι τρία ἀτμόπλοια καὶ ταῦτα ἐπὶ δώδεκα ἔτη. Τὰ πέντε, τὰ ὁποῖα δὲν ἐγήρασαν μέχρι τοῦδε καὶ τὰ ὁποῖα οὐδέποτε θέλουν γηράσει, καὶ τὰ τρία, τὰ ὁποῖα θὰ κατασκευασθῶσι, θὰ μείνωσι μὲ τὴν αὐτὴν ἰδιότητα. Τί μᾶς εἴπατε περὶ αὐτῆς τῆς δωδεκαετίας, νὰ ἐλαττωθῇ εἰς 6 ἔτη;

§98ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὄχι.

§99ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Οὔτε ἕξ; θέλετε δώδεκα; καὶ ἐκάματε ὑποχώρησιν μικρὰν εἰς αὐτοὺς τοὺς πολλοὺς ὅρους τοῦ ἄρθρου 28, ὥστε ἐντὸς τριετίας αὐτὴ ἀταράχως προχωρεῖ κατὰ τὴν τριετίαν δύναται ἄλλος νὰ ἔλθῃ νὰ τὴν ἀντικαταστήσῃ, καὶ ἑπομένως νὰ προκαλέσῃ τὴν Κυβέρνησιν νὰ διαλύσῃ τὴν σύμβασιν, ἀλλὰ διὰ νὰ γείνουν ὅλα αὐτὰ, ἀπαιτοῦνται φοβερὰ πράγματα. Αὐτὴ ἡ ἑταιρία τοῦ 1,500,000 θὰ λάβῃ 5,000,000, ἐδῶ ἐφθάσαμεν εἰς τὸν δεκαπλασιασμὸν, καὶ θὰ ἀγορασθοῦν καὶ τὰ ἀτμοκίνητα κλπ. καὶ πρέπει νὰ ἔχῃ καὶ τόσας ἐγγυήσεις αὐτὴ ἡ ἑταιρία, νὰ κάμῃ καὶ αὐτὴ ἓν ἐργοστάσιον. Τί νομίζετε, ὅτι ἠμπορεῖ νὰ εἴπῃ τις περὶ αὐτοῦ τοῦ ἄρθρου; διατί νὰ συζητῇ τις περὶ τοιούτων μετὰ λογικῶν ἀνθρώπων; Ὁ ἔντιμος ἐκ Μεσολογγίου βουλευτὴς εἶπε 3 ἔτη· τὸ κατ’ ἐμὲ τὸ θεωρῶ ὑπερβολήν· τὸ κατ’ ἐμὲ, οὔτε ἓν ἔτος δίδω, διότι εἶμαι βέβαιος, ὅτι ἐντὸς ἑνὸς ἔτους θὰ γείνουν καλλίτεραι προτάσεις.

§100ΓΡΥΠΑΡΗΣ. Διατί ἐντὸς 23 ἐτῶν, ἐνῷ ἡ αὐτὴ ἦτο ἐπιχορήγησις, δὲν ἔγεινε καμμία πρότασις;

§101ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ἔγεινε πρότασις, σᾶς εἶπεν ὁ κ. Τρικούπης, οὐδὲ ἔπαυσαν νὰ σκέπτωνται περὶ συστάσεως ἑταιρίας ἀτμοπλοϊκῆς, καὶ ἂν θέλητε, σᾶς παραπέμπω καὶ εἰς ὡρισμένα πρόσωπα, δὲν ἐπιθυμῶ νὰ λέγω κύρια ὀνόματα, νὰ μάθητε, ὅτι ὑπάρχουν κεφαλαιοῦχοι ἑκατομμυρίων, εἷς μόνον ἠμπορεῖ νὰ καταθέσῃ 15,000,000, τὰ ὁποῖα ἤδη τοκίζει πρὸς ἓν τοῖς ἑκατὸν καὶ ἔχει φίλους νὰ καταθέσωσι 30,000,000· ἀλλ’ ὅταν αὐτοὶ βλέπουν τὸ ἄρθρον 28 καὶ τὴν ἐξαίρετον εὔνοιαν, δὲν τολμοῦν νὰ κινηθῶσιν, οὔτε ἐξευτελίζονται νὰ κλίνωσι γόνυ καὶ νὰ σᾶς ἱκετεύσωσιν, ἐκλιπαροῦντες τὴν χάριν νὰ τοὺς δεχθῆτε τὴν πρώτην, νὰ τοὺς ἐξηγήσητε τὸ ἄρθρον 28. Αὐτὸ τὸ ἄρθρον εἶναι ὅ,τι δύναταί τις νὰ φαντασθῇ Σατανικόν, εἶναι αὐτὸ ἐκεῖνο τὸ κάγχασμα τοῦ Σατανᾶ. Ὅταν ῥίψῃ τὸν βρόχον καὶ σᾶς συλλάβῃ, τὸ κάγχασμά του ἀντηχεῖ ἁπανταχόσε χά! χά! χά!

§102ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν.) Ὀφείλω, κύριοι, ν’ ἀπαντήσω καὶ δευτέραν φορὰν πρὸς τὸν ἔντιμον βουλευτὴν τῆς πρωτευούσης, ἀλλὰ καὶ κατὰ τὴν φορὰν ταύτην δὲν θὰ τὸν μιμηθῶ, οὔτε ὡς πρὸς τὸ πεῖσμά του, οὔτε ὡς πρὸς τὴν κακίαν, οὔτε ὡς πρὸς τὴν ἐπιμονήν, μὲ τὴν ὁποίαν ἐξακολουθεῖ τὴν προκειμένην συζήτησιν· ἐγὼ θὰ συζητήσω ἀπαθῶς καὶ θὰ ἐκθέσω τὰ γεγονότα μὲ ψυχραιμία, ὡς ἔχουσι καὶ ὅσον τὸ δυνατὸν ἀκριβῶς. Παρακαλῶ μόνον τὴν Βουλὴν νὰ μοὶ χορηγήσῃ τὴν ὑπομονήν της, τοὺς δὲ κ.κ. βουλευτὰς νὰ μὴ μὲ διακόπτωσιν. Ἤλπιζον, ὅτι μετὰ τὰς πληροφορίας, ἃς ὑπέβαλεν ὁ ἀξιότιμος κ. πρωθυπουργὸς περὶ τῶν τροποποιήσεων, αἵτινες μέλλουσι νὰ λάβωσι χώραν εἰς τὴν σύμβασιν, ὁ κ. Καλλιγᾶς δὲν ἤθελε λάβει τὸν λόγον καὶ δευτέραν φορὰν κατὰ τὴν πρώτην συζήτησιν, ἀλλ’ ὅτι ἤθελεν ἐπιφυλαχθῆ τοὐλάχιστον κατὰ τὴν βʹ συζήτησιν. Ὁ κ. Καλλιγᾶς ὅμως ἐσκέφθη ἄλλως, καὶ διὰ τοῦτο εἶμαι καὶ ἐγὼ ὑποχρεωμένος ν’ ἀπαντήσω εἰς αὐτὸν συνοπτικῶς μὲν, ἀλλ’ ὅσον τὸ δυνατὸν ἀκριβῶς. Δὲν θὰ κάμω βεβαίως λόγον περὶ τοῦ ζητήματος τῆς ἐπιστρατείας, τὸ ὁποῖον ἀκαίρως καὶ ἀτόπως ἔφερεν ἐν τῷ μέσῳ ὁ κύριος Καλλιγᾶς, θέλων ἴσως διὰ τούτου ν’ ἀποδείξῃ καὶ κατὰ ταύτην τὴν συζήτησιν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις, εἰς τὴν ἀνάγκην ὑπείκουσα, ἐξακολουθεῖ τὴν ἐκτέλεσιν τῆς ἐπιστρατείας, ἐν ᾧ ἡ συζήτησις πρὸ ἡμερῶν ἐξηντλήθη καὶ κατ’ αὐτὴν ἀπεδείχθη, ὅτι ἡ ἐπιστρατεία ἦτο καὶ θὰ ἦναι τὸ πρόγραμμα τὸ πολιτικὸν τῆς ἐνεστώσης Κυβερνήσεως. Δὲν θὰ κάμω βεβαίως λόγον οὔτε περὶ τῆς συζητήσεως, ἥτις ἔλαβε χώραν ἐπὶ τῆς συμβάσεως μετὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, διότι ἡ συζήτησις ἐκείνη, ἐπὶ πολλὰς ἡμέρας παραταθεῖσα, ἐξήντλησεν ὅλα ἐν γένει τὰ ζητήματα, καὶ ἀπορῶ πῶς ὁ κ. Καλλιγᾶς ἐπανέλαβε σήμερον καὶ τὸ ζήτημα τοῦτο. Ἀλλ’ ἐπειδὴ ὁ κ. Καλλιγᾶς μὲ κατήγγειλε τρόπον τινὰ εἰς τὴν Βουλὴν, ὡς ὀκνήσαντα νὰ φέρω τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας κατά τινα τῶν παρελθουσῶν συνεδριάσεων ἐζήτησεν ἀπὸ ἐμὲ ὡς Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, παρατηρῶ εἰς τὸν κ. Καλλιγᾶν, ὅτι ἡ καταγγελία του ἦτο ἄδικος, διότι ἐγὼ ῥητῶς ὑπεσχέθην τότε, ὅτι τὰς πληροφορίας ταύτας θέλω ὑποβάλει κατὰ τὴν βʹ συζήτησιν, ἐφ’ ὅσον μοὶ ἦτο δυνατὸν, καθόσον δὲν ἐγίνωσκον οὔτε τὰς ἀγόνους γραμμὰς, οὔτε τὸ ποσὸν τῆς δαπάνης, ὅπερ ἀπῃτεῖτο διὰ τὴν συγκοινωνίαν αὐτῶν· καὶ ἰδοὺ τί εἶπον τότε πρὸς τὸν κ. Καλλιγᾶν.... (Ἀναγινώσκει.) Καὶ ἤμην ἀληθῶς ἕτοιμος νὰ χορηγήσω κατὰ τὴν βʹ συζήτησιν πᾶσαν ἀναγκαίαν πληροφορίαν, ἐφ’ ὅσον μοὶ ἦτο δυνατὸν, εἰς ἀπάντησιν τῶν ἐρωτήσεών του. Ἰδοὺ διατὶ δὲν ἔσπευσα σήμερον, ἐξακολουθούσης τῆς πρώτης συζητήσεως, νὰ φέρω τὰς πληροφορίας ταύτας. Ἀλλ’ ἂς μοὶ συγχωρήσῃ ὁ κύριος Καλλιγᾶς νὰ τῷ παρατηρήσω, ὅτι αὗται οὔτε κἂν σπουδαῖαι ἦσαν, διὰ νὰ ἐκφέρῃ τοιοῦτον παράπονον κατ’ ἐμοῦ ἐπὶ τῇ μὴ ὑποβολῇ αὐτῶν. Τί ἐζήτησεν ὁ κ. Καλλιγᾶς; ἐζήτησε νὰ μάθῃ ά. ποῖαι εἶναι αἱ ἄγονοι γραμμαὶ τῆς ἀτμοπλοϊκῆς ἑταιρίας, βʹ ποία ἡ δαπάνη ἀναλόγως τῶν πλόων πρὸς συντήρησιν αὐτῶν τῶν γραμμῶν, καὶ γʹ πόσοι εἶναι οἱ μέτοχοι τῆς ἀτμοπλοϊκῆς ἑταιρίας. Μολονότι κατὰ τὴν στιγμὴν ἐκείνην δὲν ἤμην εἰς θέσιν νὰ γνωρίζω ἂν ἠδυνάμην νὰ χορηγήσω ἢ μὴ τὰς δύο πρώτας πληροφορίας, ἔσπευσα μολαταῦτα νὰ κάμω τὴν παρατήρησιν εἰς τὸν κ. Καλλιγᾶν, ὅτι ἀμφιβάλλω περὶ τῆς ὑπάρξεως τοιούτων πληροφοριῶν ἐν τῷ ὑπουργείῳ, ἵνα τὰς μεταβιβάσω εἰς τὴν Βουλὴν· καὶ δὲν εἶχον ἄδικον εἰς τὸν ἐνδοιασμόν, τὸν ὁποῖον τότε ἐξέφρασα. Ἐζήτησα τῷ ὄντι τοιαύτας πληροφορίας ἀπὸ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν, ἀλλ’ ἡ ὑπηρεσία μετ’ ἀπορίας τῆς ἤκουσεν, ὅτι ζητῶ παρ’ αὐτῆς τοιαύτας πληροφορίας· ἐν τούτοις προσεπάθησε καὶ αὐτὴ νὰ μὲ ὑποβοηθήσῃ εἰς τὴν συλλογὴν αὐτῶν, διὰ νὰ εὐχαριστήσω τὸν κ. Καλλιγᾶν, ἀλλ’ ἐστάθη ἀδύνατον. Ποῦ κατέφυγον ἐπὶ τέλους; κατέφυγον εἰς τὸν τελευταῖον ἰσολογισμὸν τῆς ἀτμοπλοϊκῆς ἑταιρίας, τὸν τοῦ 1877, τὸν ὁποῖον ἐὰν ἐλάμβανε τὸν κόπον νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν ὁ κ. Καλλιγᾶς, θὰ ἐλάμβανε τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας καὶ ἐγὼ ἔλαβον, καὶ εἶμαι ὑποχρεωμένος μᾶλλον νὰ ἀναγνώσω ἢ νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλὴν. Κατὰ τὸν ἰσολογισμὸν τοῦτον, ὅστις θεωρεῖται βεβαίως ὡς ἐπίσημον στοιχεῖον, ἡ ἀτμοπλοϊκὴ ἑταιρία ἐκτελεῖ τὴν συγκοινωνίαν τοῦ τόπου διὰ τῶν γραμμῶν (Ἀναγινώσκει). Πελοποννήσου, Ἀργολικοῦ κόλπου, Ἑπτανήσου, Κορινθιακοῦ κόλπου, Καλαμακίου, Εὐβοϊκοῦ καὶ Μαλιακοῦ κόλπου, Πειραιῶς, Κυκλάδων καὶ Ἀκαρνανίας· ἐκτελεῖ δὲ προσέτι καὶ ἐκτάκτους πλόας. Κατὰ τὸ 1877 λοιπὸν, τοῦ ὁποίου τὸν ἰσολογισμὸν ἔχω ἀνὰ χεῖρας, ἡ ἑταιρία ἐξετέλεσε τοὺς ἑπομένους πλόας. Αʹ) Εἰς τὴν γραμμὴν τῆς Πελοποννήσου πλόας 27, μὲ ἐπιβάτας 35,625, ἐξ ὧν εἰσέπραξε ναῦλον 342,422· μὲ δέματα ἐμπορευμάτων 51,170, ἐξ ὧν εἰσέπραξε ναῦλον δραχμὰς 172,583, 89 λεπτὰ· μὲ χρηματοδέματα 1,944, ἐξ ὧν εἰσέπραξε ναῦλον 9,258, 59 λεπτά· καὶ ἐξ ἐκτάκτων εἰσπράξεων δραχμὴν 1 καὶ λεπτὰ 80. Ἤτοι ἐν ὅλῳ εἰσέπραξεν ἀπὸ τὴν γραμμὴν ταύτην 524,266, 28. Ἑπομένως δύναται νὰ θεωρηθῇ ἡ γραμμὴ αὕτη μὴ οὖσα ἄγονος, μολονότι γίνεται ἡ παρατήρησις, ὅτι ἡ μεταξὺ Πειραιῶς καὶ Ναυπλίου γραμμὴ πρὸ πάντων ἀποφέρει πλειότερα κέρδη, ὡς γονιμωτέρα· ἀπεναντίας δὲ ἡ ἀπὸ Ναυπλίου διὰ τοῦ κύκλου μέχρι Κορίνθου εἶναι ἄγονος, διότι κατὰ τὸν διάπλουν τοῦτον ἐκτελεῖ πολλὰς προσεγγίσεις εἰς μέρη ἀπόκεντρα καὶ ἄγονα. Ἀλλὰ περὶ τούτου δὲν ἔχω λεπτομερῆ σημείωσιν. Βʹ) Εἰς τὴν γραμμὴν τοῦ Ἀργολικοῦ κόλπου ἐξετέλεσε πλόας 26, μὲ ἐπιβάτας 12,083, ἐξ ὧν εἰσέπραξεν 100,189 καὶ 15 λεπτά· μὲ δέματα ἐμπορευμάτων 13,499, ἐξ ὧν εἰσέπραξε ναῦλον 30,733 καὶ 53 λεπτά· μὲ χρηματοδέματα 392, ἐξ ὧν εἰσέπραξε ναῦλον 1,524 καὶ 25 λεπτά· Ἤτοι ἐν ὅλῳ 132,446,93. Γʹ) Εἰς τὴν γραμμὴν τῆς Ἑπτανήσου ἐξετέλεσε πλόας 52, μὲ ἐπιβάτας 11,855, ἐξ ὧν εἰσέπραξε ναῦλον 207,815 καὶ 77 λεπτά· μὲ δέματα ἐμπορευμάτων 13,983, ἐξ ὧν εἰσέπραξε ναῦλον 39,290 καὶ 4 λεπτά· μὲ χρηματοδέματα 752, ἐξ ὧν εἰσέπραξε ναῦλον 8,121 καὶ 7 λεπτὰ καὶ ἐξ ἐκτάκτων εἰσπράξεων 1,347 καὶ 36. Ἤτοι ἐν ὅλῳ 256,574 καὶ 24 λεπτά. Δʹ) Εἰς τὴν γραμμὴν τοῦ Κορινθιακοῦ κόλπου ἐξετέλεσε πλόας 27, μὲ ἐπιβάτας 16,373, ἐξ ὧν εἰσέπραξε ναῦλον 201, 513· μὲ δέματα ἐμπορευμάτων 2,028, ἐξ ὧν εἰσέπραξε ναῦλον 4,686,50· μὲ χρηματοδέματα 24, ἐξ ὧν εἰσέπραξε ναῦλον 49,45 λεπτά. Ἤτοι ἐν ὅλῳ 206,278 καὶ 95 λεπτά. Εʹ) Εἰς τὴν γραμμὴν τοῦ Καλαμακίου ἐξετέλεσε πλόας 107, μὲ ἐπιβάτας 5,469, ἐξ ὧν εἰσέπραξε ναῦλον 44,916 καὶ 20 λεπτά· μὲ δέματα ἐμπορευμάτων 2,012, ἐξ ὧν εἰσέπραξε ναῦλον 4,106 καὶ 5 λεπτά· μὲ χρηματοδέματα 75, ἐξ ὧν εἰσέπραξε ναῦλον 306 καὶ 32 λεπτά. Ἤτοι ἐν ὅλῳ δραχμὰς 49,628 καὶ 57 λεπτά. ΣΤʹ) Εἰς τὴν γραμμὴν τοῦ Εὐβοϊκοῦ καὶ Μαλιακοῦ κόλπου ἐξετέλεσε πλόας 26, μὲ ἐπιβάτας 10,832, ἐξ ὧν εἰσέπραξε ναῦλον 119,123 καὶ 95 λεπτά· μὲ δέματα ἐμπορευμάτων 15,405, ἐξ ὧν εἰσέπραξε ναῦλον 45,236 καὶ 55 λεπτά· μὲ χρηματοδέματα 678, ἐξ ὧν εἰσέπραξε ναῦλον 2,447 καὶ 5 λεπτά. Ἤτοι ἐν ὅλῳ 166,807.55. Ζʹ) Εἰς τὴν γραμμὴν τοῦ Πειραιῶς ἐξετέλεσε πλόας 26, μὲ ἐπιβάτας 3,590, ἐξ ὧν εἰσέπραξε ναῦλον 28,704 καὶ 89 λεπτά· μὲ δέματα ἐμπορευμάτων 4,715, ἐξ ὧν εἰσέπραξε ναῦλον 8,536 καὶ 13 λεπτά· μὲ χρηματοδέματα 38, ἐξ ὧν εἰσέπραξε ναῦλον 217, ἤτοι ἐν ὅλῳ 37,458,2. Ηʹ) Εἰς τὴν γραμμὴν μεταξὺ Σύρου, Τήνου καὶ Ἄνδρου ἐξετέλεσε πλόας 26, μὲ ἐπιβάτας 2,769, ἐξ ὧν εἰσέπραξε ναῦλον 11,796 καὶ 5 λεπτά· μὲ δέματα ἐμπορευμάτων 409, ἐξ ὧν εἰσέπραξε ναῦλον 112,70 λεπτά· μὲ χρηματοδέματα 43, ἐξ ὧν εἰσέπραξε ναῦλον 78,47 λεπτά. Ἤτοι ἐν ὅλῳ 11,987,22 λεπτά. Θʹ) Εἰς τὴν γραμμὴν μεταξὺ Σύρου, Τήνου καὶ Μυκόνου ἐξετέλεσε πλόας 25, μὲ ἐπιβάτας 1,777, ἐξ ὧν εἰσέπραξε ναῦλον 7,243,72 λεπτά· μὲ δέματα ἐμπορευμάτων 25, ἐξ ὧν εἰσέπραξε ναῦλον 53,35 λεπτά· μὲ χρηματοδέματα 17, ἐξ ὧν εἰσέπραξε ναῦλον 44,25. Ἤτοι ἐν ὅλῳ δρ. 7,341,32 λεπτά. Ιʹ) Εἰς τὴν γραμμὴν μεταξὺ Σύρου, Πάρου, Νάξου, Ἴου καὶ Θήρας ἐξετέλεσε πλόας 26, μὲ ἐπιβάτας 2,497, ἐξ ὧν εἰσέπραξε ναῦλον 19,920,5 λεπτά· μὲ δέματα ἐμπορευμάτων 1,109, ἐξ ὧν εἰσέπραξε ναῦλον 1,444 καὶ 50 λεπτά· μὲ χρηματοδέματα 131, ἐξ ὧν εἰσέπραξε ναῦλον 429 καὶ 8 λεπτά. Ἤτοι ἐν ὅλῳ 21,793 καὶ 63 λεπτά. ΙΑʹ) Εἰς τὴν γραμμὴν μεταξὺ Σύρου, Σερίφου, Σίφνου καὶ Μήλου ἐξετέλεσε πλόας 26, μὲ ἐπιβάτας 896, ἐξ ὧν εἰσέπραξε ναῦλον 5,981,20· μὲ δέματα ἐμπορευμάτων 154, ἐξ ὧν εἰσέπραξε ναῦλον 108,35· μὲ χρηματοδέματα 24, ἐξ ὧν εἰσέπραξε ναῦλον 46,90. Ἤτοι ἐν ὅλῳ δρ. 6,136,45. ΙΒʹ) Εἰς τὴν γραμμὴν Ἀκαρνανίας ἐξετέλεσε πλόας 51, μὲ ἐπιβάτας 4,049 ἐξ ὧν εἰσέπραξε ναῦλον 43,605 καὶ 80 λεπ· μὲ δέματα ἐμπορευμάτων 668, ἐξ ὧν εἰσέπραξε ναῦλον 1,827,11· μὲ χρηματοδέματα 337, ἐξ ὧν εἰσέπραξε ναῦλον 1,166,55. Ἤτοι ἐν ὅλῳ δρ. 51,599,26 λεπτὰ. Ἐκτάκτους πλόας ἐξετέλεσεν 6, μὲ ἐπιβάτας 1222, ἐξ ὧν εἰσέπραξε ναῦλον 4,021,35· μὲ δέματα ἐμπορευμάτων 134, ἐξ ὧν εἰσέπραξε ναῦλον 175,40· μὲ χρηματοδέματα 1, εἰσέπραξε ναῦλον λεπτὰ 50. Ἤτοι ἐν ὅλῳ εἰσέπραξε δρ. 4,197,25. Τὸ ὅλον πασῶν τῶν εἰσπράξεων τούτων ἀνέρχεται εἰς δρ. 1,476,515, καὶ 67 λεπτά. Αὗται εἶναι, κύριοι, αἱ γραμμαὶ, τῶν ὁποίων τὴν συγκοινωνίαν ἐκτελεῖ ἡ ἀτμοπλοϊκὴ ἑταιρία, καὶ αὐτὰ τὰ ποσὰ, τὰ ὁποῖα εἰσέπραξεν ἐξ ἑκάστης γραμμῆς. Ἂς κρίνῃ δὲ ἡ Βουλὴ τίς ἐκ τῶν γραμμῶν τούτων εἶναι ἡ μᾶλλον γόνιμος, τίς δὲ μᾶλλον ἄγονος. Βλέπετε λοιπόν, ὅτι μάτην ἐθορύβησε περὶ τῶν πληροφοριῶν τούτων ὁ κ. Καλλιγᾶς, ἀφοῦ ἠδύνατο, καὶ εἰς ἕνα ἰσολογισμὸν τῆς ἑταιρίας ἀνατρέχων, νὰ πορισθῇ αὐτάς. Ἑτέραν πληροφορίαν ἐζήτησε περὶ τοῦ ποσοῦ τῆς διὰ τὴν συγκοινωνίαν τῶν ἀγόνων γραμμῶν δαπάνης, τὴν ὁποίαν ἀμφιβάλλω ἂν καὶ αὐτὴ ἡ ἑταιρία δύναται νὰ δώσῃ, διότι ἐν τῷ μεταξὺ τῶν ἀγόνων τούτων προσεγγίσεων μεσολαβοῦσι καὶ γόνιμοι. Τρίτην πληροφορίαν ἐζήτησε περὶ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν μετόχων τῆς ἀτμοπλοϊκῆς ἑταιρίας, ἀλλὰ καὶ ταύτην τὴν πληροφορίαν ἠδύνατο νὰ ἔχῃ ὁ κύριος Καλλιγᾶς, ἀναγινώσκων τὸ καταστατικὸν τῆς ἑταιρίας ἢ ἐρωτῶν οἱονδήποτε μέτοχον. Μ’ ὅλον τοῦτο, ὅπως ἀπαλλάξω τὸν κ. Καλλιγᾶν καὶ τοῦ κόπου τούτου, χορηγῶ καὶ τὴν πληροφορίαν ταύτην. Τὸ μετοχικὸν κεφάλαιον τῆς ἀτμοπλοϊκῆς ἑταιρίας προσδιωρίσθη κατ’ ἀρχὰς εἰς 3,000,000, ἀλλὰ κατόπιν ηὐξήθη εἰς 5,000,000· ἑπομένως 5,000,000 δραχμῶν ἀντιπροσωπεύουσι 10,000 μετοχὰς, διότι ἑκάστη μετοχὴ συνίσταται ἐκ 500 δραχμῶν. Ἐκ τῶν 10,000 μετοχῶν ἐπραγματοποιήθησαν 7,905, καὶ ἐξ αὐτῶν εἰσεπράχθησαν 3,952,000. Ἐκ τοῦ ποσοῦ δὲ τούτου ἔχει μετοχὰς τὸ δημόσιον 2,800, τουτέστιν 1,400,000 δραχμῶν· ἐκληροδότησε δὲ καὶ ὁ ἀοίδιμος Ζάππας πρὸς τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν 400 μετοχάς, ὅπως ἐκ τῆς προσόδου αὐτῶν τελῆται κατὰ τετραετίαν ἡ γνωστή τῶν Ὀλυμπίων ἔκθεσις. Ἐπαναλαμβάνω λοιπόν, ὅτι ἐπὶ τῇ βραδύτητι τῆς ὑποβολῆς τῶν πληροφοριῶν τούτων δὲν ἐδικαιοῦτο ὁ κ. Καλλιγᾶς νὰ μὲ καταγγείλῃ σήμερον ὡς ὀλιγωρήσαντα, τόσῳ μᾶλλον, ὅσῳ δὲν ὑπεσχέθην νὰ χορηγήσω αὐτὰς πρότερον, ἀλλὰ κατὰ τὴν δευτέραν συζήτησιν. Ἂς μοὶ ἐπιτρέψῃ ἐν τούτοις ὁ κ. Καλλιγᾶς νὰ ἐκφράσω καὶ ἐγὼ ἣν ἀπορίαν προχθὲς ἐξέφρασεν ὁ κ. Πρωθυπουργός, ὅτι, ἐνῷ ἦτο μέλος τῆς ἐπιτροπῆς τῶν Οἰκονομικῶν, ἥτις μετὰ τῆς ἐπιτροπῆς τῶν Ἐσωτερικῶν ἐπεξειργάσθη τὴν σύμβασιν ταύτην, οὐδεμίαν ἀντίῤῥησιν ἐπέφερε κατὰ τῆς συμβάσεως· ἀπ’ ἐναντία, εὗρε τὰ πάντα καλῶς ἔχοντα, καὶ τοῦτο, διότι, φαίνεται, ἐμελέτησε τὸ ζήτημα καὶ ἐνέκυψεν εἰς τὰς λεπτομερείας τῆς συμβάσεως, εὗρε δὲ μόνον ἐλλείψεις τινὰς εἰς τὸ νομοσχέδιον περὶ κυρώσεως τῆς συμβάσεως, καὶ τῶν ἐλλείψεων τούτων ῥητῶς διὰ τῆς ἐκθέσεώς του ἐπρότεινε τὴν διόρθωσιν, διότι, ἀφοῦ ἡ ἐπιτροπὴ λέγει ὅσα λέγει ἐν τῇ ἐκθέσει της, χωρὶς ν’ ἀποκρούῃ ταῦτα ὁ κ. Καλλιγᾶς, εἰς τί, νομίζετε, διεφώνησε; Διεφώνησε μόνον ὡς πρὸς δύο διατάξεις τοῦ νομοσχεδίου, καὶ ταύτας ἐπουσιώδεις. (Ἀναγινώσκει τὴν ἔκθεσιν τῆς ἐπιτροπῆς καὶ τὰς ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου παρατηρήσει, τοῦ κ. Καλλιγᾶ.) Αὐτὰς μόνον τὰς παρατηρήσεις ὑπέβαλεν ὁ κ. Καλλιγᾶς, ὡς μέλος τῆς ἐπιτροπῆς· τὴν σύμβασιν τὴν εὑρίσκει αὐτὸς, ὡς καὶ τὰ ἄλλα μέλη τῶν ἐπιτροπῶν, ὡς συμφέρουσαν καὶ ἐξυπηρετοῦσαν τὴν συγκοινωνίαν τοῦ τόπου. Ἀλλὰ μετὰ τὴν ἔκθεσιν ταύτην παρουσιάζεται σφοδρὸς πολέμιος τῆς συμβάσεως, χωρὶς νὰ δικαιολογῇ κἄν τὴν μεταβολὴν ταύτην τῆς γνώμης του. Περὶ τῆς τοιαύτης παραδόξου μεταβολῆς δύναται πᾶς τις ν’ ἀπορήσῃ, ἀναγινώσκων ὅ,τι ἐν τῇ ἐκθέσει τῆς ἐπιτροπῆς ἔγραψε τότε ὁ κ. Καλλιγᾶς καὶ ἀκούων αὐτὸν νῦν τόσῳ σφοδρῶς καταφερόμενον κατὰ τῆς συμβάσεως. Ὁ κ. Καλλιγᾶς θρηνεῖ καὶ οἰκτείρει τὴν κατάστασιν τῆς ἱστιοφόρου ναυτιλίας, ἀποφαινόμενος ὅτι θὰ καταστραφῇ αὕτη, ἂν γείνῃ δεκτὴ ἡ σύμβασις. Τί λοιπὸν ζητεῖ ὁ κ. Καλλιγᾶς; Θέλει νὰ καταστρέψωμεν τὴν ἑταιρίαν, διὰ νὰ σώσωμεν τὰ συμφέροντα τῆς ἱστιοφόρου ναυτιλίας; Ἀλλὰ δὲν πρόκειται περὶ τούτου. Ἂν δὲν πρόκηται λοιπὸν νὰ ἐπιδείξωμεν ἁπλῶς ἐνδιαφέρον ὑπὲρ τῆς ἱστιοφόρου ναυτιλίας, θρηνοῦντες τοὺς 60,000 ναύτας, τοὺς ὁποίους καὶ προχθὲς καὶ σήμερον θρηνεῖ καὶ οἰκτείρει ὁ κ. Καλλιγᾶς, τότε τί σχέσιν ἔχει ἡ σύμβασις, ἥτις πρόκειται νὰ διατηρήσῃ καὶ ἐξασφαλίσῃ τὴν ἀτμοπλοϊκὴν συγκοινωνίαν τοῦ Κράτους, μὲ τὴν κακὴν κατάστασιν τῆς ἱστιοφόρου ναυτιλίας, ὑπὲρ τῆς ὁποίας ἡ Κυβέρνησις ἔλαβε καὶ ὑποβάλλει εἰς τὴν Βουλὴν μέτρα, ὅσῳ τὸ δυνατὸν, ἀνακουφίζοντα αὐτὴν ἀπὸ τὰ βάρη, εἰς τὰ ὁποῖα εἶναι ὑποβεβλημένη; Πολὺν θόρυβον ἐποιήσατο ὁ κ. Καλλιγᾶς καὶ προχθὲς καὶ σήμερον καὶ κατὰ τῶν πρακτορείων. Τὰ πρακτορεῖα, λέγει, εἶναι ἡ καταστροφὴ τῆς ἀτμοπλοϊκῆς συγκοινωνίας καὶ τῆς ἐλευθέρας ἀκτοπλοΐας· τί θέλετε νὰ συστήσητε πρακτορεῖα, πρὸς καταστροφὴν τῆς ναυτιλίας; Ἀλλ’ ὁ κ. Καλλιγᾶς γίνεται θερμότερος συνήγορος τῶν συμφερόντων τῶν ἄλλων ἑταιριῶν καὶ ἀπὸ αὐτοὺς τοὺς ἱδρυτὰς αὐτῶν, ὁποῖοι εἶναι οἱ κ. κ. Γουδῆς καὶ Γιαλούσης, οἵτινες ὑπεβλήθησαν εὐχαρίστως εἰς τὴν ὑποχρέωσιν νὰ ἔχωσι πρακτορεῖα ὅπου προσεγγίζουσι τὰ ἀτμόπλοιά των. Εἶπον προχθές, ἐπαναλαμβάνω δὲ καὶ σήμερον, ὅτι οἱ διευθυνταὶ τῶν δύω τούτων ἑταιριῶν, δηλαδὴ καὶ ὁ κ. Γουδῆς καὶ ὁ κ. Γιαλούσης, ἀνεδέχθησαν τὴν ὑποχρέωσιν ταύτην. Καὶ ὁ κ. Γουδῆς τὴν πρώτην φοράν, ὅτε ἓν μόνον ἀτμόπλοιον εἶχε, καὶ ἑπομένως δὲν ὑπῆρχεν ἴσως ἀνάγκη νὰ ἔχῃ πρακτορεῖα εἰς τὰ μέρη τῆς προσεγγίσεως αὐτοῦ, ἐδέχθη νὰ ὑποβληθῇ καὶ ὑπεβλήθη εἰς αὐτὴν τὴν ὑποχρέωσιν τῆς διατηρήσεως πρακτορείων καὶ τῆς δαπάνης αὐτῶν. Ἰδοὺ τί λέγει ἡ μετὰ τοῦ κ. Γουδῆ σύμβασις ἡ συναφθεῖσα μετὰ τῆς κυβερνήσεως καὶ κυρωθεῖσα διὰ νόμου. (Ἀναγινώσκει τὸ ἄρθρον 4 τῆς συμβάσεως περὶ διατηρήσεως πρακτορείων.) Καὶ ὁ κ. Γιαλούσης ἐπίσης ὑπεβλήθη εἰς τὴν ὑποχρέωσιν ταύτην τῆς διατηρήσεως πρακτορείων εἰς τὴν κατὰ τὸ λῆγον ἔτος συνομολογηθεῖσαν σύμβασιν, ἐν ἄρθρῳ 4 αὐτῆς. (Ἀναγινώσκει τὸ ἄρθρον τοῦτο.) Κάμνω δὲ τὴν παρατήρησιν (διότι μοῦ διέφυγε προχθές), ὅτι καὶ ἡ ἑταιρίᾳ Γιαλούση, ὅταν συνεβλήθη μετὰ τῆς κυβερνήσεως, ἓν καὶ μόνον ἀτμόπλοιον εἶχε, τὴν «Θεσσαλίαν,» καὶ ἐν τούτοις ἀνεδέχθη τὴν ὑποχρέωσιν αὐτὴν, νὰ ἔχῃ πρακτορεῖα ὅπου ἤθελε προσεγγίζει τὸ ἀτμόπλοιόν της, διότι εἶναι ὑποχρέωσις ἀπαραίτητος καὶ στοιχειώδης. Καὶ τοσοῦτον βέβαιον εἶναι, ὅτι εἶναι ἀπαραίτητος καὶ στοιχειώδης ὁ ὅρος οὗτος, ὥστε καὶ κατὰ τὸ 1856, ὅτε ἐσυστήθη ἡ ἀτμοπλοϊκὴ ἑταιρία καὶ συνήφθη ἡ πρώτη σύμβασις μεταξὺ αὐτῆς καὶ τοῦ ἀειμνήστου Μαυροκορδάτου ἢ τοῦ ἀειμνήστου Βούλγαρη, ῥητῶς ὑπῆρχεν ὁ ὅρος, ὅτι ὀφείλει νὰ ἔχῃ πρακτορεῖα εἰς τὰ μέρη τῶν προσεγγίσεων. Καὶ δὲν ἠδύνατο, κύριοι, ἄλλως νὰ γείνῃ, χωρὶς νὰ ὑπάρχῃ ἀταξία περὶ τὴν διαχείρισιν, ἥτις οὐδ’ εἰς τὰ παντοπωλεῖα ἐπιτρέπεται, πολλῷ δὲ μᾶλλον εἰς τοιαύτας ἑταιρίας.

§103ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἀλλ’ ἀφίνετε ἀτέλειαν....

§104ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν βλέπω ποία εἶναι ἡ διαφορά, ἀπαντῶ εἰς τὸν κ. Δραγούμην, μεταξὺ ἑταιριῶν ἐχουσῶν συμβάσεις, ὅταν πρόκηται τὰ αὐτὰ δικαιώματα, αἱ αὐταὶ ἀτέλειαι, νὰ χορηγηθῶσιν ἐν γένει εἰς τὰς ἀτμοπλοϊκὰς ἑταιρίας.

§105ΣΑΡΑΒΑΣ. Ἀλλ’ ἡ ἀτμοπλοϊκὴ ἑταιρία λαμβάνει καὶ ἀποζημίωσιν.

§106ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ διακοπὴ τοῦ ἐντίμου βουλευτοῦ κ. Σαράβα μοὶ δίδει ἀφορμὴν ν’ ἀπαντήσω εἰς τὴν παρατήρησιν αὐτοῦ, τοῦ ὅτι θέτω εἰς ἴσην μοῖραν καὶ τὰς ἄλλας ἑταιρίας, αἱ ὁποῖαι δὲν λαμβάνουσιν οὐδὲ λεπτὸν ἀπὸ τὸ δημόσιον ὡς ἀποζημίωσιν, ἐπαναλαμβάνων ὅσα εἶπον πρὸ μικροῦ, ὅτι δηλαδὴ ἡ ἑταιρία Γουδῆ, ἥτις ὑφίσταται πρὸ 3 ἐτῶν, ὡς καὶ ἡ ἄλλη ἑταιρία, ἡ τοῦ κ. Γικλούση, πρὸ ἑνὸς ἔτους ὑφισταμένη, ἐδέχθησαν τὴν ὑποχρέωσιν νὰ διατηροῦν πρακτορεῖα αὐτοβούλως, καὶ ἦτο μάλιστα περιττὸν νὰ τὸ εἴπω ἐγὼ, ἀφοῦ ἔπρεπε νὰ τὸ γνωρίζῃ ὁ κ. Σαράβας καὶ πᾶς ἄλλος, ἀφ’ ὅτου αἱ συμβάσεις ὑπεβλήθησαν εἰς τὴν Βουλὴν καὶ ἐκυρώθησαν καὶ λειτουργοῦσιν ὡς νόμοι τοῦ Κράτους. Αὐτὸς εἶναι ὁ νόμος ὁ κυρώσας τὰς συμβάσεις ταύτας. (Δεικνύει τὸν νόμον, κρατῶν αὐτὸν ἀνὰ χεῖρας.) Λοιπὸν πρὸς τί αὐτὸς ὁ θόρυβος κατὰ τῶν πρακτορείων; ποῦ εἶναι ὁ περιορισμὸς τοῦ συναγωνισμοῦ τῶν ἀτμοπλοϊκῶν ἑταιριῶν;

§107Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Δὲν τὸν θέλομεν ἡμεῖς αὐτὸν τὸν ὅρον, διὰ τὴν εὐκολίαν μας.

§108ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀλλὰ πλὴν τοῦ ὅτι τοῦτο εἶναι στοιχειῶδες καὶ οὐδεμία ἀμφισβήτησις ἠγέρθη ποτὲ κατὰ τοιούτου μέτρου, μόνος δὲ ὁ κ. Καλλιγᾶς ἔλαβε τὴν φροντίδα νὰ ἀντιπροσωπεύσῃ τὰ συμφέροντα τῶν ἑταιριῶν, οἵτινες ἐδέχθησαν τὸν ὅρον τοῦτον καὶ αἱ ὁποῖαι, ἐπαναλαμβάνω, οὐδένα δισταγμὸν καὶ οὐδεμίαν ἀντίῤῥησιν ἐπέφερον κατὰ τοῦ τοιούτου ὅρου· πλὴν τούτου, λέγω, καὶ τὸ δημόσιον ἔχει τὸ συμφέρον νὰ ὑπάρχωσι τὰ πρακτορεῖα καὶ νὰ ἐκδίδωσιν εἰσιτήρια, διὰ νὰ εἰσπράττῃ τὸν νενομισμένον φόρον ἐπὶ τῶν εἰσιτηρίων. Καὶ πῶς ἦτο δυνατὸν νὰ εἰσπράττῃ τὸν φόρον τοῦτο τὸ δημόσιον, ὅταν, ὡς πάντες γινώσκομεν, διὰ τοὺς ναύλους, οἵτινες εἰσπράττονται ἐντὸς τῶν ἀτμοπλοίων, οὐδὲν εἰσιτήριον ἐκδίδεται; Ἰδοὺ λοιπὸν καὶ ἄλλος λόγος, ἐπιβαλλόμενος ἀπὸ τὸ συμφέρον τοῦ δημοσίου, τοῦ νὰ ὑπάρχωσι τὰ πρακτορεῖα. Ἀλλ’ ὁ κ. Καλλιγᾶς λέγει, ὅτι τὸ ποσὸν τῆς χορηγουμένης ἀποζημιώσεως τῶν 650 χιλ. δραχμῶν εἶναι τοιοῦτον, ὥστε καὶ ἡ Βουλὴ καὶ τὸ Ἔθνος πρέπει νὰ τὸ ἀποκρούσῃ, διότι ὑπηρετεῖ ἀτομικοὺς σκοπούς. Ἡ ἱστορία, κύριοι, τῆς ἀτμοπλοϊκῆς ἑταιρίας ἐν συνόψει ἔχει ὡς ἑξῆς. Τὸ 1856 ἡ 1857 ἐσυστήθη ἡ ἑταιρία αὕτη· ἀλλὰ τὸ καταστατικόν της δὲν κατηρτίσθη ἔκτοτε, καταρτισθὲν τὸ 1860. Κατὰ τὴν πρώτην σύμβασιν ἡ Κυβέρνησις εἶχεν ἀναλάβει τὴν ὑποχρέωσιν νὰ ἐξασφαλίσῃ τόκον 5% εἰς τὴν ἑταιρίαν, ὄχι μόνον ἐπὶ τοῦ καταβληθέντος μετοχικοῦ κεφαλαίου, ἀλλὰ ἐφ’ ὅλων ἐν γένει τῶν κατόπιν κατατιθεμένων κεφαλαίων καὶ τῶν ἐξόδων καὶ πάσης ἄλλης δαπάνης, σχέσιν ἐχούσης μὲ τὴν σύστασιν καὶ διαχείρισιν τῆς ἀτμοπλοϊκῆς ἑταιρίας. Ἀλλὰ πρὸς τῷ τόκῳ τούτῳ, τὸ 1862, δηλαδὴ ὀλίγον πρὸ τῆς ὀκτωβριανῆς μεταπολιτεύσεως, ἡ Κυβέρνησις ἀνέλαβε τὴν ὑποχρέωσιν νὰ πληρώνῃ καὶ χρηματικὴν ἀποζημίωσιν 300 χιλ. δραχμὰς εἰς τὴν ἑταιρίαν· καὶ τότε ἡ ἑταιρία δὲν εἶχεν ἐν ἐνεργείᾳ παρὰ 4 ἢ 5 ἀτμόπλοια, καὶ οὔτε ἦτον ὑποχρεωμένη νὰ ἔχῃ περισσότερα. Λοιπὸν, ἐνῷ τὸ δημόσιον εἶχεν ἐξασφαλίσει εἰς τὴν ἑταιρίαν τόκον 5%, προσέφερε καὶ 300 χιλ. δραχμὰς ὡς ἀποζημίωσιν αὐτῆς. Τὸ προνόμιον τῆς ἑταιρίας ἔληξε τὸ 1869, διότι ἴσχυεν ἐπὶ 12 ἔτη, διὰ μεταγενεστέρας δὲ συμβάσεως, τῆς 8 Ἰουνίου 1871, τὸ προνόμιον τοῦτο παρετάθη ἐπὶ ἕτερα 8 ἔτη, ἤτοι μέχρι τοῦ 1877. Ἡ ὑποχρέωσις, τὴν ὁποίαν ἀνέλαβε τὸ δημόσιον νὰ πληρώνῃ τὰς 300 χιλιάδας δραχμάς, ἔληξε καὶ αὕτη συγχρόνως μὲ τὸ προνόμιον τὸν Ἰούλιον τοῦ 1869. Ἑπομένως ἔπρεπε νὰ παραταθῇ διὰ νέας συμβάσεως, καὶ διὰ τοῦτο ἡ διάρκεια τῆς ἀποζημιώσεως ὄχι μόνον παρετάθη μέχρι τέλους τοῦ προνομίου, τὸ ὁποῖον παρετάθη καὶ αὐτό, ὡς εἶπον, μέχρι τοῦ 1877, ἀλλ’ ἡ ἀποζημίωσις ἀπὸ 300 χιλ. δρ. ηὔξησεν εἰς 650 χιλιάδας δραχμὰς, καταργηθείσης τῆς ὑποχρεώσεως τοῦ δημοσίου περὶ ἐξασφαλίσεως τῇ ἑταιρίᾳ τόκου 5%. Τὸ 1877 μᾶς εὗρεν ἄνευ νέας συμβάσεως, διότι ἡ σύμβασις, ἥτις εἶχε συναφθῆ τὸ 1876, δὲν εἶχεν ὑποβληθῆ εἰς τὴν Βουλὴν, οὔτε ἑπομένως εἶχε κυρωθῆ παρ’ αὐτῆς. Νέαι λοιπὸν διαπραγματεύσεις, διότι πρὸς τῇ λήξει τοῦ προνομίου ἔληγε καὶ ἡ διάρκεια τῆς ἀποζημιώσεως, ἀντὶ τῆς ὁποίας ἦτον ἡ ἑταιρία ὑποχρεωμένη νὰ ἐκτελῇ τὴν συγκοινωνίαν, ἀπολήξασαι εἰς τὸ νὰ ὑποβληθῇ νέα σύμβασις διὰ 3 προσέτι ἔτη. Καὶ ἡ σύμβασις αὕτη — τὸ εἶπον καὶ προχθές, τὸ ἐπαναλαμβάνω καὶ σήμερον — ὑπεβλήθη ἐπὶ τῆς οἰκουμενικῆς Κυβερνήσεως, τῆς ὁποίας μέλος ἦτο καὶ ὁ κ. Τρικούπης, ὁ ὁποῖος οὐδὲ κἂν ἠμφισβήτησεν οὔτε τὸ ποσὸν τῆς χρηματικῆς ἀποζημιώσεως, οὔτε τὴν παράτασιν. Διὰ τῆς συμβάσεως λοιπὸν τῆς νέας ὡρίζετο καὶ αὖθις ἡ ἐπιχορήγησις τῶν 650 χιλιάδων δραχμῶν, καὶ προσέτι ἀνενεοῦτο ὁ καταργηθεὶς διὰ τῆς συμβάσεως τοῦ 1871 ὅρος, καθ’ ὃν ἐξησφαλίζομεν εἰς τὴν ἑταιρίαν τόκον 5%, ὡς καὶ πρὸ τοῦ 1871. Προχθὲς εἶπον καὶ σήμερον ἐπαναλαμβάνω, ὅτι τὸν ὅρον αὐτὸν παρελείψαμεν ἐν τῇ συζητουμένῃ συμβάσει· περιπλέον δὲ προσεθέσαμεν εἰς τὴν σύμβασιν πολλὰς νέας ἐγγυήσεις καὶ ἐπεβάλομεν τῇ ἑταιρίᾳ καὶ ἄλλας ὑποχρεώσεις, π. χ. τὴν ἐλάττωσιν τοῦ ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως πληρωνομένου ναύλου ἀπὸ 30% ηὐξήσαμεν εἰς 50%, τὴν προσθήκην καὶ ἄλλων προσεγγίσεων κλπ. Λοιπὸν δὲν εἶναι ἡ νέα αὕτη σύμβασις ἀρκετὰ βελτιωμένη καὶ πολὺ καλλιτέρα τῶν προηγουμένων; διατί ἡ τοσαύτη κακία τοῦ κ. Καλλιγᾶ κατὰ τῆς συμβάσεως, ἀφοῦ δὲν ἔλαβεν οὐδὲ κἂν τὸν κόπον νὰ παραβάλῃ αὐτὴν μὲ τὰς προηγουμένας; διατί ὁ θόρυβος καὶ ὁ πάταγος αὐτὸς, ὅτι καταστρέφεται δῆθεν τὸ συμφέρον τοῦ Δημοσίου, ἐνῷ ὅλως τὸ ἐναντίον συμβαίνει; Μάτην ἐγένετο ἡ παρατήρησις ὑπὸ τοῦ βουλευτοῦ Σύρου ὡς πρὸς τὴν χορηγουμένην τῇ ἑταιρίᾳ ἀτέλειαν, ὅτι τὸ ποσὸν εἶναι εὐτελέστατον, μὴ ὑπερβαῖνον τὰς 8–10,000 δραχμὰς, ἂν καὶ πρὸς ἀπόδειξιν τούτου ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Σύρου παρουσίασεν ἐπίσημον ἔγγραφον τῆς ἁρμοδίας ἀρχῆς, ὁποῖος εἶναι ὁ τελώνης Σύρου, ἐξ οὗ ἀποδεικνύεται, ὅτι τὸ 1866, 1867 καὶ 1868 ἡ ἀτέλεια αὕτη ἀνέρχεται εἰς 25 χιλιάδας δραχμῶν, ἑπομένως ἀναλογοῦσιν 8,300 περίπου κατ’ ἔτος. Καὶ μ’ ὅλα ταῦτα παρέστησαν τὴν ἀτέλειαν ταύτην ὡς μεγάλως ζημιοῦσαν τὸ Δημόσιον καὶ ὑποθάλπουσαν τὴν κατάχρησιν καὶ τὸ λαθρεμπόριον. Διὰ νὰ πιστευθῇ δὲ, ὅτι τῳόντι ἦτο μικρὰ ἡ ἐκ τῆς ἀτελείας ὠφέλεια τῆς ἑταιρίας, ἰδοὺ, ὅτι ἡ ἑταιρία παραδέχεται νὰ ὑποκύψῃ εἰς τὴν φορολογίαν ταύτην, αὐξανομένης μόνον κατὰ 10,000 δραχμὰς ἐτησίως τῆς ἐπιχορηγήσεώς της, καὶ μόνον εἰς περίστασιν, καθ’ ἣν κατασκευασθῇ ἐν Ἑλλάδι νέον ἀτμόπλοιον αὐτῆς, νὰ μείνῃ ἀφορολόγητον τὸ ὑλικόν. Ἐν ἐναντίᾳ δὲ περιπτώσει, τοῦτο θὰ κατασκευασθῇ εἰς τὸ ἐξωτερικὸν, ἐπὶ ζημίᾳ προφανεῖ τοῦ τόπου. Ὁ κ. Καλλιγᾶς σᾶς εἶπεν, ὅτι δὲν ἠδυνήθην νὰ ἐννοήσω τὰς ἰδέας του. Παρατηρῶ ὅμως εἰς αὐτὸν, ὅτι ἐξ ὅσων ἠδυνήθην νὰ διατηρήσω εἰς τὴν μνήμην μου ἀπὸ τὸν προχθεσινὸν λόγον του, ἐξάγω ἀδιστάκτως, ὅτι ὁ κ. Καλλιγᾶς ἀντιφάσκει πρὸς ἑαυτὸν, διότι, ἐνῷ εὑρίσκει τὴ σύμβασιν ὀλεθρίαν καὶ ὡς ἐκ τῆς διατάξεως τοῦ ἄρθρου 28 αὐτῆς, καθ’ ἣν, διὰ νὰ γείνῃ δεκτὴ ἄλλη ἑταιρία, ἀπαιτεῖται νὰ ἔχῃ κεφάλαιον 15 ἑκατομμυρίων, ὅπερ κατὰ τὸν κ. Καλλιγᾶν εἶναι ἀδύνατον, διότι ποτὲ δὲν θὰ παρουσιασθῇ τοιαύτη ἑταιρία, ὀλίγον μετὰ ταῦτα ὁ κ. Καλλιγᾶς εἶπεν, ὅτι παρουσιάσθησαν ὄχι μόνον μία, ἀλλὰ δύο–τρεῖς ἑταιρίαι, αἱ ὁποῖαι ἐπρότειναν, ὅτι δύνανται νὰ καταβάλωσι κεφάλαιον 15 μέχρι 30 ἑκατομμυρίων δραχμῶν. Ἀλλά, κ. Καλλιγᾶ ἐὰν ἦναι ἀληθὲς τοῦτο, διατί εὑρίσκετε τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον προσδιορίζει ἡ σύμβασις εἰς 15 ἑκατομμύρια, ὡς ἀνυπέρβλητον πρόσκομμα, ἐνῷ παρουσιάσθησαν ἤδη ἑταιρίαι τοιαῦται, ὑποσχόμεναι τὴν καταβολὴν ποσοῦ ὄχι μόνον 15 ἑκατομμυρίων, ἀλλὰ καὶ 30; Καὶ ὁμιλοῦντες περὶ τοιαύτης ἑταιρίας, ἐννοεῖτε βεβαίως, ὅτι θέλετε ἑταιρίαν ἀτμοπλοϊκὴν μὲ μεγάλα κεφάλαια καὶ πολλὰ ἀτμόπλοια, ἵνα ὑπηρετήσῃ πολιτικὸν σκοπὸν, καὶ ὄχι μόνον νὰ ἀντικαταστήσωμεν τὴν μίαν ἑταιρίαν διὰ τῆς ἄλλης. Καὶ ὅταν ὡμίλει περὶ τοιαύτης ἑταιρίας καὶ ὁ κ. Βουλευτὴς Μεσσολογγίου, βεβαίως τοιοῦτόν τι εἶχεν εἰς τὸν νοῦν του καὶ οὗτος. Καὶ ὅταν ἔκαμε τὴν πρότασιν τὸ νὰ μὴ συναφθῇ ἡ σύμβασις διὰ περισσότερα τῶν 3 ἐτῶν, ἀναντιῤῥήτως εἶχεν ὑπ’ ὄψιν του, ὅτι ἠδύνατο νὰ συστηθῇ μετὰ ταῦτα μία ἑταιρία σπουδαία, καὶ οὐχὶ διὰ κεφαλαίου 3–5 ἑκατομμυρίων, μάλιστα δὲ τὸ ποσὸν τῶν 15 ἑκατομμυρίων τὸ εὕρισκεν ἀνεπαρκὲς πρὸς τὸν σκοπὸν αὐτόν. Λοιπὸν καὶ ἡ ἀντίῤῥησις αὕτη κατὰ τοῦ ἄρθρου 28 τῆς συμβάσεως εἶναι ἐντελῶς ἀνυπόστατος. Ὁ κ. Καλλιγᾶς εὑρίσκει καὶ ἄλλα προσκόμματα ἐν τῷ ἄρθρῳ τούτῳ, πλὴν τοῦ χρηματικοῦ ποσοῦ, εἰς μάτην δὲ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐβεβαίωσεν αὐτὸν καὶ τὴν Βουλὴν, ὅτι γίνονται νέαι διαπραγματεύσεις μετὰ τῆς ἑταιρίας πρὸς ἁπλοποίησιν τοῦ ἄρθρου τούτου, τὸ πόρισμα τῶν ὁποίων ἤθελεν ὑποβληθῆ, ὡς καὶ ὑπεβλήθη ἤδη, εἰς τὴν Βουλήν. Ὁ κ. Καλλιγᾶς οὐδὲν ἧττον ἐμμένει. Ἂν καὶ δὲν διατηρῶ εἰς τὴν μνήμην μου τὴν ἀγόρευσιν τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ καὶ ἀρχηγοῦ τῆς ἀντιπολιτεύσεως, τὴν γενομένην πρὸ τριῶν ἡμερῶν, μολαταῦτα ὀφείλω νὰ ἐπανορθώσω ἀνακριβείας τινὰς καὶ αὐτοῦ. Ὁ κ. Τρικούπης σᾶς εἶπεν, ὅτι, ἐὰν ἡ Κυβέρνησις ἐπέμενεν, ἡ ἑταιρία ἤθελε παραδεχθῆ ὅλους τοὺς ὅρους, τοὺς ὁποίους ἡ Κυβέρνησις θὰ ἐθεώρει συμφερωτέρους, καὶ πρὸς ἀπόδειξιν τούτου ἀνέφερεν, ὅτι ἡ ἑταιρία ἔτρεχεν ὄπισθεν αὐτοῦ, ζητοῦσα τρόπον τινὰ ἐπαιτικῶς τὴν παράτασιν τῆς συμβάσεως κατὰ τὸν παρελθόντα Ἰούλιον. Ἐπειδὴ οἱ λόγοι τοῦ κ. Τρικούπη περιῆλθον εἰς γνῶσιν τῆς ἑταιρίας, αὕτη ἔσπευσε νὰ μοὶ χορηγήσῃ πᾶσαν πληροφορίαν σχετικῶς πρὸς τὰς μετὰ τοῦ κ. Τρικούπη διαπραγματεύσεις, καὶ ἔχω καθῆκον νὰ ἀνακοινώσω τὰς πληροφορίας ταύτας εἰς τὴν Βουλήν, καίτοι κινδυνεύων νὰ νομισθῶ συνήγορος τῆς ἑταιρίας. Ὡς μέλος τῆς Κυβερνήσεως τῆς παραιτηθείσης τὴν 10 Μαρτίου 1880, γνωρίζω, ὅτι ἡ ἑταιρία εἶχεν ὑποβάλει τότε προτάσεις νέας εἰς τὴν Κυβέρνησιν περὶ ἀνανεώσεως τῆς συμβάσεως, ἀλλὰ πρὶν φθάσωσιν εἰς πέρας αἱ διαπραγματεύσεις, ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη παρῃτήθη, καὶ εὗρε τὰς διαπραγματεύσεις ἡ Κυβέρνησις τοῦ κ. Τρικούπη ἐκκρεμεῖς. Ἡ ἑταιρία λοιπὸν ἐδήλωσεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὅτι, ἅμα λήξῃ ἡ διάρκεια τῆς χρηματικῆς ἀποζημιώσεως, εἶναι ἠναγκασμένη νὰ διακόψῃ τὴν συγκοινωνίαν, ἐὰν ἐγκαίρως δὲν ληφθῇ πρόνοια περὶ ἀνανεώσεως τῆς συμβάσεως, ἐτηλεγράφησε δὲ ἡ διοίκησις τῆς ἑταιρίας πρὸς τὸν ἐνταῦθα ἀντιπρόσωπον αὑτῆς κ. Νάξον τὴν 31 Μαρτίου παρελθόντος ἔτους τὰ ἑξῆς. (Ἀναγινώσκει τὸ τηλεγράφημα, δι’ οὗ ἐπιφορτίζεται ὁ κ. Νάξος νὰ ἐρωτήσῃ τὸν κ. Τρικούπην, ἐὰν ἦναι διατεθειμένος νὰ ἐξακολουθήσῃ τὰς διαπραγματεύσεις πρὸς ἀνανέωσιν τῆς συμβάσεως.) Ὁ ἀντιπρόσωπος τῆς ἀτμοπλοϊκῆς ἑταιρίας κ. Νάξος, ὡς μ’ ἐβεβαίωσε, καὶ οὐδένα λόγον ἔχω νὰ δυσπιστῶ, ἦλθεν εἰς τοιαύτας διαπραγματεύσεις μετὰ τῆς Κυβερνήσεως, ἰδίᾳ δὲ μετὰ τοῦ ἀξιοτίμου τότε πρωθυπουργοῦ καὶ βουλευτοῦ Μεσολογγίου κ. Τρικούπη, οὗτος δὲ ὑπηγόρευσεν εἰς τὸν κ. Νάξον τὸ ἀνὰ χεῖράς μου τηλεγράφημα, γεγραμμένον διὰ μολυβδοκονδύλου διὰ χειρὸς τοῦ κ. Νάξου τὴν ἑνδεκάτην ὥραν τῆς νυκτὸς τῆς 3 Ἀπριλίου ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Οἰκονομικῶν. (Ἀναγινώσκει τὸ τηλεγράφημα τοῦτο, διὰ τοῦ ὁποίου ὁ κ. Τρικούπης προτρέπει τὴν διοίκησιν τῆς ἑταιρίας νὰ παρατείνουν τὴν ἰσχὺν τῆς συμβάσεως μέχρι τέλους τοῦ ἔτους, καὶ ἐν τῷ μεταξὺ τῶν δύω βουλευτικῶν Συνόδων, τῆς ληγούσης καὶ τῆς ἑπομένης, νὰ διαπραγματευθῶσι τὴν νέαν σύμβασιν.) Κατόπιν ἡ διοίκησις τῆς ἀτμοπλοϊκῆς ἑταιρίας ἀπηύθυνε τὸ ἑξῆς ἔγγραφον πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, φέρον χρονολογίαν 5 Ἀπριλίου. (Ἀναγινώσκει αὐτό, ἐκ τοῦ ὁποίου ἐξάγεται, ὅτι ἡ διοίκησις τῆς ἀτμοπλοϊκῆς ἑταιρίας, ἐνδίδουσα εἰς τὰς προτροπὰς τῆς Κυβερνήσεως, δέχεται τὴν πρότασιν τοῦ κ. Τρικούπη καὶ διορίζει πληρεξούσιον τὸν κ. Νάξον, ὅπως ὑπογράψῃ τὴν περὶ τούτου σύμβασιν.) Συνεπείᾳ λοιπὸν τούτων καὶ ἐπειδὴ ἀληθῶς δὲν ὑπῆρχε καιρὸς διὰ νὰ συναφθῇ ὁριστικὴ σύμβασις, (διότι, ἐνθυμεῖσθε, ἡ Κυβέρνησις τοῦ κ. Τρικούπη ἀνῆλθεν εἰς τὴν ἐξουσίαν περὶ τὸ τέλος τῆς Βουλευτικῆς Συνόδου μὲ τὸ γνωστὸν πρόγραμμα αὐτῆς), συνήφθη σύμβασις προσωρινὴ τὴν 7 Ἀπριλίου, δηλ. 2 ἡμέρας μετὰ τὴν ἔκδοσιν τοῦ ἐγγράφου, τὸ ὁποῖον σᾶς ἀνέγνωσα, δι’ ἧς παρετείνετο ἡ διάρκεια μέχρι τέλους Δεκεμβρίου ε. ε., καὶ αὕτη ἐκυρώθη ὑπὸ τῆς Βουλῆς διὰ νόμου.

§109ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐπεκυρώσατε ὅσα εἶπον· ἑπομένως δὲν βλέπω νὰ ἐπλανήθην.

§110ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Εἴπετε, ὅτι ἔτρεχε κατόπιν ὑμῶν ὁ κ. Νάζος ἱκετευτικῶς.

§111ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τόσον εἶναι βέβαιον, ὅτι ἔτρεχε κατόπιν, ὥστε τὸν κ. Νάζον δὲν ἤθελον νὰ τὸν δεχθῶ, καὶ τὸν ἐδέχθην τῇ ἐπιμόνῳ παρακλήσει τοῦ κ. Λομβάρδου. Μὲ ἠναγκάσατε νὰ εἴπω τοῦτο.

§112ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Λοιπὸν δὲν εἶναι ἀκριβὲς ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐῤῥέθη, ὅτι τὸν Ἰούλιον, ὅτε ἔληξεν ἡ σύμβασις καὶ ὅτε δὲν ὑπῆρχε παροῦσα ἡ Βουλή, ὅπως κυρώσῃ διὰ νόμου σύμβασιν νέαν, ἔτρεχε κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην ἡ ἑταιρία ὄπισθεν τοῦ κ. Τρικούπη. Ἡ σύμβασις λοιπὸν συνήφθη τὸν Ἀπρίλιον, τῇ ἀπαιτήσει τῆς Κυβερνήσεως, καὶ τοσοῦτον βέβαιον εἶναι τοῦτο, ὥστε κατεσπευσμένως ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη ὑπέβαλεν τὴν σύμβασιν εἰς τὴν Βουλήν. Ἄρα ἡ ἐπιμονή μας εἰς οὐδὲν ἤθελεν ὠφελήσει πρὸς ἀπόκτησιν συμφερωτέρων ὅρων, καὶ ἀδίκως μᾶς ἐμέμφθη ὁ κ. Τρικούπης, ὅτι δὲν ἐπεμείναμεν περισσότερον. Ὡς σᾶς εἶπεν ὁ ἀξιότιμος πρωθυπουργός, οὐσιώδεις τινὲς διατάξεις, ὡς παρ’ ὑμῶν τῶν ἀγορευσάντων κατὰ τῆς συμβάσεως ἐθεωρήθησαν, πρόκειται νὰ τροποποιηθῶσι, καὶ αὔριον θὰ ὑποβάλωμεν εἰς τὴν Βουλὴν τὸ πόρισμα τῆς νέας ταύτης συνεννοήσεως ἡμῶν μετὰ τῆς ἀτμοπλοϊκῆς ἑταιρίας, κατὰ τὴν ὁποίαν, ἐπαναλαμβάνω καὶ ἐγώ, τὸ χορήγημα τῶν 650,000 δραχ. αὐξάνει εἰς 660,000, ἀπαλειφομένης τῆς ἀτελείας τῆς χορηγουμένης διὰ τοῦ ἄρθρου 18, ἡ δευτέρα παράγραφος τοῦ ἄρθρου 14 ἀπαλείφεται, τὸ ἄρθρον 28 τροποποιεῖται οὐσιωδῶς, κατὰ τρόπον ἀφίνοντα πᾶσαν εὐκολίαν εἰς τὸν συναγωνισμὸν πρὸς σύστασιν νέων ἑταιριῶν. Ἀλλὰ περιπλέον διὰ τοῦ νέου νομοσχεδίου τροποποιοῦμεν τὰς διατάξεις τῶν ἄρθρων 3 καὶ 4 τοῦ ἀρχικοῦ νομοσχεδίου καὶ προσθέτομεν ἄρθρον 5. Διὰ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ χορηγοῦμεν ἀτέλειαν εἰς ἑταιρίας ἢ ἄτομα ἀναλαμβάνοντα δι’ ἰδίων ἀτμοπλοίων ὑπὸ Ἑλληνικὴν σημαίαν συγκοινωνίαν τακτικὴν ἐντὸς τοῦ Κράτους. Περιπλέον δὲ, ἐκτελοῦντες τὴν ὑπόσχεσιν, τὴν ὁποίαν ἔδωκεν ὁ ἀξιότιμος πρωθυπουργὸς περὶ τῆς ἀτελείας τῆς ἱστιοφόρου ναυτιλίας, ὅπερ πρὸ πολλῶν ἡμερῶν εἴχομεν συζητήσει εἰς τὸ ὑπουργικὸν συμβούλιον, προσθέτομεν ἐν τῷ νομοσχεδίῳ ἄρθρον, κατὰ τὸ ὁποῖον αἱ διατάξεις τοῦ ἐδαφίου ά τοῦ προηγουμένου ἄρθρου ἐφαρμόζονται καὶ εἰς τὰ φέροντα Ἑλληνικὴν σημαίαν ἱστιοφόρα πλοῖα, τὰ ἐνεργοῦντα ἀκτοπλοΐαν. Συνεπῶς λοιπὸν πρὸς ὅσα ὑπεσχέθημεν, θέλομεν ὑποβάλει αὔριον τὴν σύμβασιν τροποποιημένην καὶ τὸ νομοσχέδιον συντεταγμένον καθ’ ὃν τρόπον ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ ἐξηγήσω ὑμῖν. Ἐν ὀλίγοις δὲ παρακαλῶ καὶ ἐγὼ τὴν Βουλὴν νὰ ἐπιψηφίσῃ εἰς πρώτην ἀνάγνωσιν τὴν σύμβασιν, διὰ νὰ προβῶμεν αὔριον εἰς τὴν δευτέραν συζήτησιν (θόρυβος ἀριστερὰ) καὶ κατὰ τὴν δευτέραν συζήτησιν θὰ ληφθῶσιν ὑπ’ ὄψιν αἱ τροπολογίαι, τὰς ὁποίας ἐξεθέσαμεν ἤδη πρὸς ὑμᾶς.

§113ΚΑΡΥΣΤΙΝΑΚΗΣ. Παρακαλῶ νὰ σημειωθῇ, ὅτι οἱ ναῦλοι τῶν ἀγόνων γραμμῶν θέλουν προσδιορισθῆ ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ἄλλων ναύλων, διότι φοβοῦμαι, ὅτι θὰ τεθῇ ὁ ἀνώτατος ὅρος.

§114ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν πιστεύω· ἀλλὰ μ’ ὅλα ταῦτα λαμβάνω σημείωσιν τῆς παρατηρήσεως ταύτης τοῦ κ. Καρυστινάκη.

§115Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Δὲν θὰ συμφωνήσω οὔτε μὲ τὸν κ. πρωθυπουργὸν, οὔτε μὲ τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν ἐσωτερικῶν, οἵτινες ἐπρότειναν, ὅτι πρέπει νὰ περάσῃ σήμερον ἡ πρώτη συζήτησις, ἀναγνώσαντες τροπολογίας τινὰς, διὰ τῶν ὁποίων λέγουν, ὅτι τὸ νομοσχέδιον καὶ ἡ σύμβασις συμβιβάζεται πλέον πρὸς τὰς ἀνάγκας, τὰς ὁποίας οἱ ἐναντιωθέντες εἰς τὴν σύμβασιν ἐξέθεσαν. Λέγω, ὅτι ἡ συζήτησις πρέπει νὰ ἐξακολουθήσῃ ἐπὶ τῆς πρώτης ἀναγνώσεως, καὶ εἶνε λίαν ἐνδεχόμενον νὰ παύσῃ εἰς τὸ μέλλον πᾶσα συζήτησις, διότι σκοπὸς πάντων εἶνε νὰ ὑποστηρίξωσι τὴν ἀτμοπλοϊκὴν ἑταιρίαν. Ἀλλ’ οἱ μὲν ζητοῦν νὰ κάμουν τὴν ἀτμοπλοϊκὴν ἑταιρίαν κράτος ἐν κράτει, οἱ δὲ ζητοῦν νὰ ἔχουν μίαν ἀτμοπλοϊκὴν ἑταιρίαν ἐξυπηρετοῦσαν τὰ συμφέροντα τοῦ τόπου, εὐδοκιμοῦσαν τῇ συνδρομῇ τῆς κυβερνήσεως, χωρὶς ὅμως νὰ ἐννοοῦν, ὅτι ἡ ἀτμοπλοϊκὴ ἑταιρία πρέπει νὰ ἵσταται ὑπεράνω καὶ αὐτῆς τῆς κυβερνήσεως, διότι καθ’ ὅσον παρετήρησα, ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν ἐσωτερικῶν ἠθέλησε νὰ παραστήσῃ τὴν ἀτμοπλοϊκὴν ἑταιρίαν ὡς κάτι τι μέγα, εἰς τὸ ὁποῖον ἡ κυβέρνησις τῆς πατρίδος του ὀφείλει νὰ προσπέσῃ νὰ τὸ παρακαλέσῃ. Τὸ πρᾶγμα βεβαίως δὲν εἶναι ἀληθές.

§116ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Οὔτε ἐῤῥέθη.

§117ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Οὔτε στέκει εἰς τὸν χαρακτῆρα κυβερνήσεως, καὶ μάλιστα κυβερνήσεως προεδρευομένης ἀπὸ τὸν κ. Τρικούπην. Ἐγὼ εἶμαι ὑπὲρ τῆς ἀτμοπλοϊκῆς ἑταιρίας καὶ ἐν τῷ ὑπουργικῷ συμβουλίῳ συνηγόρησα ὑπὲρ αὐτῆς, ἀλλὰ συνηγόρευσα ἐντὸς ὅρων, οἱ ὁποῖοι ἀφ’ ἑνὸς μὲν νὰ ὑποστηρίζουν τὴν ἑλληνικὴν ἀτμοπλοϊκὴν ἑταιρίαν, ἀφ’ ἑτέρου δὲ νὰ μὴ ἀποκλείουν τὴν ἀτμοκίνητον ἑλληνικὴν ναυτιλίαν· θέλω μάλιστα τὴν πρόοδον τῆς ἑταιρίας αὐτῆς, θέλω νὰ ὑπάρξῃ πυρὴν τῆς συστάσεως μιᾶς μεγάλης ἑταιρίας, ὥστε νὰ καταστήσῃ μίαν ἡμέραν τὴν Μεσόγειον θάλασσαν λίμνην ἑλληνικήν. Ἀλλὰ δὲν ἕπεται ἐκ τούτου, ὅτι θέλω χάριν μιᾶς καχεκτικῆς ἑταιρίας νὰ καταστρέψω ὅλην τὴν ἄλλην ἑλληνικὴν ἀτμοκίνητον ναυτιλίαν. Διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι δὲν δυνάμεθα νὰ προβῶμεν τώρα ἀμέσως εἰς τὴν ἐπιψήφισιν τῆς συμβάσεως· ἐὰν τὸ νομίζητε, ὅτι εἶνε καλὸν, ἐγὼ εἰσέρχομαι καὶ εἰς τὴν οὐσίαν τῆς ὑποθέσεως.

§118ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§119ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Κύριοι, ποῖα εἶνε τὰ ζητήματα, ἐπὶ τῶν ὁποίων ἰδίως ἠγέρθη ἀμφισβήτησις; Ὁ κ. Τρικούπης σᾶς τὰ εἶπε, σᾶς εἶπεν, ὅτι διὰ τῆς συμβάσεως δεσμεύετε τὸν ἐλεύθερον συναγωνισμὸν, ὅτι διὰ τοῦ ἄρθρου 28 ἀποκλείετε πλέον εἰς τὸ μέλλον τὴν σύστασιν πάσης σπουδαίας ἑταιρίας ἐν Ἑλλάδι. Ὅταν αὐτοὺς τοὺς δύο ὅρους δυνηθῶμεν νὰ συμβιβάσωμεν μὲ τὰ συμφέροντα τῆς ἑλληνικῆς ἀτμοπλοΐας καὶ μὲ τὰ συμφέροντα τῆς ἑλληνικῆς ἀτμοκινήτου ναυτιλίας, τότε εἴμεθα σύμφωνοι. Ἀλλ’ ἂς ἐξετάσωμεν τὰ πράγματα. Ὁ κ. Παπαμιχαλόπουλος, καίτοι ὑποστηρίζων, ὅτι θέλει τὴν ἀνάπτυξιν τῆς ἀτμοκινήτου ναυτιλίας, ἐξακολουθεῖ νὰ ἐπιμένῃ, ὅτι πᾶν ἀτμόπλοιον, τὸ ὁποῖον θὰ παρουσιασθῇ, ὀφείλει νὰ ἔχῃ πρακτορεῖα εἰς ὅλα τὰ σημεῖα τῶν προσεγγίσεών του, καὶ σᾶς λέγει, ὅτι ὁ κ. Γουδῆς καὶ ὁ κ. Γιαλούσης παραδέχονται τοῦτο, ὡς ἡμεῖς νὰ ἐσκεπτόμεθα σήμερον, ὅτι τὸ μέλλον τῆς ἑλληνικῆς ναυτιλίας τὸ κρατοῦν εἰς χεῖράς των ὁ κ. Γικλούσης καὶ ὁ κ. Γουδῆς. Ἡμεῖς νομοθετοῦμεν περὶ τῆς ἑλληνικῆς ναυτιλίας, καὶ ἂν οἱ κύριοι ἐκεῖνοι ὑπέκυψαν καὶ παρεδέχθησαν τὸν ὅρον τοῦτον, δὲν ἕπεται, ὅτι θὰ τὸν παραδεχθῶμεν καὶ ἡμεῖς. Ὑποθέσατε, ὅτι δὲν ὑπῆρχεν ἡ ἀτμοκίνητος ναυτιλία καὶ ὅτι εἴχομεν τὴν ἱστιοφόρον. Ὁ κ. Παπαμιχαλόπουλος σᾶς λέγει: ἐὰν ἓν πλοῖον ἀναχωρήσῃ ἀπὸ τὰ Βάτικα, τὴν ἐπαρχίαν του, καὶ περάσῃ ἀπὸ τὸ Λεωνίδιον, ἀπὸ τὸ Ἄστρος, τοὺς Μύλους, τὸ Ναύπλιον, Ὕδραν, Σπέτσας, Πόρον καὶ Αἴγιναν μὲ φορτίον κρομμύων, ὀφείλει νὰ ἔχῃ παντοῦ ἀπὸ ἓν πρακτορεῖον, διότι θὰ συμβῇ νὰ εἰσέλθῃ ἐπιβάτης τις εἰς τὴν Ὕδραν ἢ τὰς Σπέτσας διὰ τὸν Πειραιᾶ. Αὐτὸ τοῦτο ἀπαιτεῖ σήμερον διὰ τῆς συμβάσεως ἡ ἑταιρία, καὶ αὐτὸ ὑποστηρίζει ὁ κ. Παπαμιχαλόπουλος. Ἀλλ’ ἡμεῖς γνωρίζομεν θετικῶς, ὅτι ἡ ἱστιοφόρος ναυτιλία μας ὁσημέραι θὰ γείνῃ ἀτμοκίνητος. Ὑποθέσατε λοιπόν, ὅτι ἓν ἄτομον ἔκαμεν ἓν ἀτμόπλοιον διὰ τὴν ἀκτοπλοΐαν, θὰ ὑποχρεώσητε τὸ ἄτομον, τὸ ὁποῖον σήμερον ταξιδεύει διὰ τὴν Χαλκίδα καὶ τὰς Σποράδας, αὔριον δὲ διὰ τὴν Ἀκαρνανίαν, εἰς ὅλα τὰ μέρη τῆς Ἑλλάδος νὰ ἔχῃ πρακτορεῖα; Ἀλλὰ οἱ πράκτορες, λέγει, εἶναι ἀναγκαῖοι, διότι κατὰ τὸν τελευταῖον νόμον περὶ χαρτοσήμου, οἱ λαμβάνοντες εἰσιτήρια πληρόνουν χαρτόσημον, ἑπομένως τὸ δημόσιον χάνει τὸν φόρον του. Τὸ ἐπιχείρημά σας εἶναι ἐντελῶς σαθρόν· ἔχετε τὸν νόμον σήμερον καὶ ἔχετε καὶ πρακτορεῖα καὶ γνωρίζετε καλλίτερον ἀπὸ ἐμέ, ὅτι ὅλοι οἱ ἐπιβάται δὲν ἔχουν εἰσιτήρια. Ὑποχρεώσατε τοὺς πλοιάρχους νὰ ἔχουν ἐντὸς τῶν ἀτμοπλοίων πράκτορα, ὁ ὁποῖος νὰ ἐκδίδῃ τὰ εἰσιτήρια, καὶ τότε τὸ μέγιστον αὐτὸ συμφέρον τοῦ δημοσίου δὲν διατρέχει κανένα κίνδυνον. Σᾶς παρέβαλε τὰς συμβάσεις, τὰς ὁποίας ἄλλοτε εἶχον κάμει αἱ κυβερνήσεις, πρὸς τὴν σημερινὴν σύμβασιν, καὶ σᾶς εἶπεν ὁ κ. Παπαμιχαλόπουλος μετὰ στόμφου: «ἡμεῖς ἐπεβάλομεν εἰς τὴν ἑταιρίαν ὅρους, οἱ ὁποῖοι δὲν ὑπῆρχον εἰς τὰς συμβάσεις τῶν 1856, 1861, 1871, 1877.» Τοὺς ὅρους αὐτοὺς δὲν τοὺς ἐπεβάλετε ὑμεῖς, τοὺς ἐπέβαλεν ἡ ἄδεια τῆς ἐλευθέρας ἀκτοπλοΐας καὶ ὁ συναγωνισμός· καὶ ὅτι τοὺς ὅρους τοῦ διπλασιασμοῦ τῶν γραμμῶν κτλ. τοὺς ἐπέβαλεν ὁ συναγωνισμός, ἀπόδειξις εἶναι, ὅτι ἐνεργοῦνται ἤδη ἀπὸ πολλῶν μηνῶν καὶ πρὶν ὑποβάλετε τὴν σύμβασιν. Τί μᾶς λέγει ἀκόμη ἡ σύμβασις; Λέγει εἰς τὸ 7 ἄρθρον, ὅτι οἱ ναῦλοι κανονίζονται, ὅπως ἐκανονίσθησαν κατὰ τὰ 1863. Δίδω τὸ δικαίωμα εἰς τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ μελετήσῃ τὴν ἱστορίαν ὅλων τῶν ἀτμοπλοϊκῶν ἑταιριῶν, ὅλου τοῦ κόσμου, καὶ ἐὰν εὕρῃ μίαν ἑταιρίαν μὲ τοὺς αὐτοὺς ναύλους, οἷοι ἦσαν πρὸ 17 ἐτῶν, τοῦ δίδω τὴν ψῆφόν μου εἰς ὅ,τι ζητήσῃ. Οἱ ναῦλοι ἀπὸ τοῦ 1863 ἕως τὸ 1880 ἠλαττώθησαν πλέον τοῦ ἡμίσεως, καὶ σήμερον μὲ τὸ ἥμισυ μεταβαίνετε εἰς τὴν Κωνσταντινούπολιν καὶ εἰς τὴν Μασσαλίαν.

§120ΔΟΥΜΑΣ. Εἰς τὰ 1862 ἐπῆγα εἰς τὴν Μασσαλίαν μὲ 300 φράγκα, καὶ εἰς τὰ 1880 ἐπίσης μὲ 300 φράγκα.

§121ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. 130 φράγκα ἐπλήρωσα εἰς τὰ 1865 διὰ τὴν Κωνσταντινούπολιν μὲ τροφὴν καὶ περιποίησιν, καὶ 80 ἔχει σήμερον. Ἐπὶ τοῦ τιμολογίου τούτου εἰς τὴν δευτέραν παράγραφον λέγει ἡ σύμβασις: «Ἐπὶ τοῦ τιμολογίου τούτου ἡ ἑταιρία δὲν δύναται νὰ ἐπιφέρῃ αὔξησιν ἄνευ ἐγκρίσεως τοῦ ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν. Δύναται ὅμως νὰ ἐπιφέρῃ ἐλάττωσιν, ἀλλὰ τότε μόνον, ὅταν ἄλλη τις ἑταιρία ἢ πλοίαρχος ἀτμοπλοίου ἐπὶ τῆς αὐτῆς τῆς συγκοινωνίας γραμμῆς καὶ διὰ τὰς αὐτὰς προσεγγίσεις προσδιορίσῃ κατώτερον ναῦλον, τὴν ὁποίαν ἐλάττωσιν ἡ ἑλληνικὴ ἀτμοπλοϊκὴ ἑταιρία δύναται νὰ παρακολουθήσῃ χωρὶς νὰ δύνηται καὶ νὰ προσδιορίσῃ κατώτερον αὐτῆς ναῦλον.» Τοῦτο σᾶς τὸ ἀνέγνωσα μόνον, διὰ νὰ λάβητε σύγκρισιν μεταξὺ τοῦ ἑβδόμου ἄρθρου τῆς συμβάσεως καὶ τοῦ ἄρθρου 3 καὶ 4 τοῦ νομοσχεδίου. Ἀλλὰ λέγω, ὅτι τὰ ἄρθρα αὐτὰ τὰ ἐτροποποίησαν· ἐγὼ ὅμως δὲν ἔχω ἐνώπιόν μου τροποποιήσεις, καὶ διὰ τοῦτο σᾶς ἔκαμον λόγον. Ἀλλ’ ὁ κ. Τρικούπης πολὺ ὀρθῶς σᾶς εἶπεν, ὅτι, ὅταν ἅπαξ ἐλαττώσουν τὸν ναῦλον, δὲν θὰ ἔχουν πλέον τὸ δικαίωμα νὰ τὸν αὐξήσουν, ἄνευ ἐγκρίσεως τῆς Κυβερνήσεως, διότι δὲν εἶνε ὁ προορισμὸς τῆς πολιτείας νὰ χορηγῇ τὰ μέσα εἰς μίαν ἑταιρίαν, ὅπως καταστρέψῃ τὸν συναγωνισμὸν καὶ ὅλην τὴν ἄλλην ἀτμοκίνητον ναυτιλίαν. Ἐρχόμεθα ἐπὶ τέλους εἰς τὸ σπουδαιότερον μέρος, διὰ τὸ ὁποῖον καὶ πρὸ πάντων ἐκηρύχθην κατὰ τῆς συμβάσεως, διότι ἐγὼ ἤμην ὑπὲρ τῆς συμβάσεως, καὶ τὸν κ. Τρικούπην παρεκάλεσα νὰ δεχθῶμεν ὄχι διὰ 3, ἀλλὰ διὰ 10 ἔτη· ἀλλὰ δὲν ἐνόουν ὅρους τοιούτους, ὑπὸ τοὺς ὁποίους δὲν ἐπιτρέπεται πλέον ἵδρυσις ἑταιρίας μεγάλης, ὅπως ἁρμόζει εἰς τὴν Ἑλλάδα, τὴν πρὸ πάντων ναυτικὴν δύναμιν. Οἱ ὅροι τοῦ ἄρθρου 28 καθιστῶσιν ἀδύνατον νὰ προσέλθωσι κεφάλαια 15 τουλάχιστον ἑκατομμυρίων. Ἀλλ’ ὁ κ. ὑπουργὸς σᾶς εἶπε: ψηφίσατε ἀπόψε εἰς πρώτην ἀνάγνωσιν, διότι ἡμεῖς ἐτροποποιήσαμεν καὶ τὸ ἄρθρον 28, καὶ οὕτως ἀφέθη πλέον ἐλεύθερος ὁ συναγωνισμός. Ἀλλ’ αὐτὸ τοῦτο μᾶς ἐλέγετε καὶ προχθές, κ. ὑπουργέ· καὶ ὅταν ὁ κ. Τρικούπης σᾶς ἀνέπτυξεν, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν διὰ τοῦ ἄρθρου 28 νὰ ἔλθουν ἄλλα κεφάλαια, ἔρχεσθε καὶ τὸ τροποποιεῖτε. Ἀλλ’ ἡμεῖς δὲν δυνάμεθα νὰ γνωρίζωμεν, πρὶν μᾶς ὑποβάλετε τὰς τροποποιήσεις. Ἄλλως τί θὰ σᾶς ὠφελήσῃ ἐπιψήφισις εἰς πρώτην ἀνάγνωσιν, ἐὰν εὑρεθῶμεν σύμφωνοι εἰς τὰς τροπολογίας;

§122ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ποτὲ δὲν θὰ συμφωνήσητε μὲ ἡμᾶς.

§123ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἔχομεν σκοπὸν νὰ συμφωνήσωμεν, ἀλλ’ εἰς ἐκεῖνα εἰς τὰ ὁποῖα πρέπει. Καὶ ἐὰν θέλωμεν τάχα, κ. Κουμουνδοῦρε, εἰς τὴν βʹ καὶ τὴν γʹ συζήτησιν, δὲν κρατοῦμεν 10 ἡμέρας τὴν συζήτησιν;

§124ΣΥΝΟΔΙΝΟΣ. Αὐτὸ ἐπιδιώκετε.

§125ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Αὐτὸ δὲν ἐπιδιώκομεν, κ. Συνοδινέ, καὶ εἶσαι πολὺ μικρός...

§126ΣΥΝΟΔΙΝΟΣ. Αὐτὸ φαίνεται ἐκ τῶν συζητήσεων.

§127ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Νὰ μὴ διακόπτητε παρακαλῶ.—Λοιπὸν δὲν θὰ σᾶς ὠφελήσῃ, διότι εἴμεθα ἀρκετοί, διὰ νὰ κρατήσωμεν τὸ βῆμα ἐπὶ πολλὰς ἡμέρας. Δὲν τὸ κάμνομεν, δὲν ἠθέλομεν νὰ ὁμιλήσωμεν μάλιστα, μᾶς ἐξηνάγκασεν ὅμως ὁ κ. ὑπουργός, διότι μᾶς εἶπεν, ὅτι ἐπέβαλον. Τί ἐπέβαλον; δὲν ἐπέβαλον τίποτε· ἐπέβαλον τὰς διπλᾶς γραμμάς, ἀλλ’ αὐτὰς τὰς ἐνεργεῖ ἡ ἑταιρία ἀπὸ πολλῶν μηνῶν, διότι ἦλθον τὰ ἄλλα ἀτμόπλοια. Λέγω λοιπόν, ὅτι δὲν δυνάμεθα νὰ ψηφοφορήσωμεν χωρὶς νὰ γνωρίζωμεν ἀκριβῶς τί ψηφοφοροῦμεν· καὶ εἴχετε καιρὸν ἐπὶ δύο ἡμέρας νὰ φέρετε αὐτὰς τὰς τροπολογίας. Καὶ ἐπιθυμεῖτε σεῖς, κύριε πρωθυπουργέ, ὁ ὁποῖος πρὸ πάντων εἶσθε ἀνὴρ κοινοβουλευτικός, νὰ ἔχητε ἐνώπιόν σας μίαν Βουλήν, ἡ ὁποία νὰ λέγῃ ψηφίζω ὅ,τι θέλετε χωρὶς νὰ τὸ ἴδω; Ἀφοῦ κανὲν ὑλικὸν κέρδος δὲν ἔχετε, ἀπ’ ἐναντίας ἔχετε ἠθικὴν ζημίαν, διότι Βουλὴ, ἡ ὁποία λέγει, ὅτι ἐγὼ ψηφοφορῶ χωρὶς νὰ γνωρίζω καλῶς......

§128ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Αὐτὸ γίνεται πάντοτε.

§129Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ὅταν συζητῇ ἡ ἀντιπολίτευσις, σεῖς λέγετε, ὅτι τοῦτο γίνεται πάντοτε. Τελειόνω κάμνων καὶ πρότασιν, ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἐπιψηφίσωμεν σήμερο εἰς αʹ ἀνάγνωσιν τὴν ἄγνωστον σύμβασιν.

§130ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Πρέπει νὰ ἐξηγηθῶμεν. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν εἶπεν, ὅτι αὔριον θὰ ὑποβάλῃ ἄλλην σύμβασιν, θὰ φέρῃ τροπολογίας διὰ νέας συμβάσεως εἴτε δὲ συγχωνεύσῃ ταύτας ἐν τῇ ὑποβεβλημένῃ συμβάσει, εἴτε φέρῃ δευτέραν σύμβασιν, πρέπει νὰ ψηφίσωμεν τὸ νομοσχέδιον εἰς πρώτην ἀνάγνωσιν αὔριον, διότι ἡ τροπολογημένη σύμβασις δὲν δύναται νὰ ψηφισθῇ αὔριον εἰς δευτέραν ἀνάγνωσιν ἀφοῦ ψηφισθῇ σήμερον ἡ ἀτροπολόγητος εἰς πρώτην.

§131ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἶναι νέα.

§132ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Εἴπετε προχθὲς ὀρθῶς, ὅτι κατὰ τὴν ψήφισιν τῶν συμβάσεων τροποποιήσεις δὲν γίνονται· ἀφοῦ λοιπὸν θὰ φέρητε τροποποιήσεις, θὰ ὑποβάλητε νέαν σύμβασιν, ἡ δὲ γενησομένη αὔριον ἀνάγνωσις τῆς συμβάσεως ταύτης θὰ ἦναι ἡ πρώτη.

§133ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Τροπολογίας ἐκάμαμεν, ἔχοντες τὴν συγκατάθεσιν τῆς ἑταιρίας.

§134ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Συζητεῖτε ὅ,τι αἰωνίως συζητεῖτε· ἐνῷ ἐγίνετο ἡ πρώτη ἀνάγνωσις, ἀνεπτύχθησαν διάφοροι ἰδέαι· ἐδέχθημεν λοιπὸν νὰ γείνωσί τινες τροπολογίαι.

§135ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἂν πρόκηται μόνον περὶ τοῦ νομοσχεδίου, χωροῦσι τροποποιήσεις....

§136ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Πρόκειται περὶ νομοσχεδίου, καὶ ἤδη δυνάμεθα νὰ ψηφίσωμεν τὸ νομοσχέδιον. Ἀλλ’ αὔριον ἡμεῖς θὰ παρουσιάσωμεν ἐπ’ αὐτοῦ τροπολογίας· ἂν θέλῃ ἡ βουλὴ, τὰς δέχεται, ἂν δὲν θέλῃ, οὐχί. Τί κερδίζουσιν οἱ κύριοι, θέλοντες νὰ σταματήσωμεν μίαν ἡμέραν; τίποτε ἄλλο παρὰ νὰ χάνωμεν τὸν καιρόν μας. Πρέπει νὰ λυθῇ τὸ ζήτημα. Ἡμεῖς νομίζομεν, ὅτι αὐτὸ τὸ σύστημα εἶνε ἐπιβλαβὲς, ὅτι αἱ μάταιαι ἀναβολαὶ βλάπτουσι καὶ τὰ συμφέροντα τοῦ τόπου καὶ τὴν Βουλήν. Τὸ νομοσχέδιον παρουσιάζομεν ὡς ἔχει· ὅστις θέλει ἂς τὸ δεχθῇ, ὅστις δὲν θέλει, ἂς τὸ ἀποῤῥίψῃ.

§137ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὁ κ. πρωθυπουργὸς λέγει, ὅτι ζητοῦμεν ἀναβολὰς, ὧν θέλει νὰ ἐπιῤῥίψῃ τὴν εὐθύνην εἰς ἡμᾶς, ἐνῷ πράγματι αὐτὸς εἶνε ὁ αἴτιος. Ὁ κ. πρωθυπουργὸς σήμερον ἔρχεται καὶ ὁμολογεῖ, ὅτι ἡ σύμβασις εἶνε κακὴ καὶ ὅτι θὰ τὴν μεταβάλῃ. Ὅταν ὅμως φέρῃ σύμβασιν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, ὀφείλει νὰ τὴν φέρῃ μεμελετημένην καὶ νὰ μὴ ἦνε ἠναγκασμένη ἡ κυβέρνησις νὰ μεταβάλῃ αὐτὴν τὴν τελευταίαν στιγμὴν καὶ νὰ φέρῃ τὴν Βουλὴν εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ παραβιάζῃ καὶ Σύνταγμα καὶ νόμον καὶ κανονισμὸν, διότι τοῦτο ζητεῖτε. Ζητεῖτε νὰ ψηφίσωμεν σήμερον εἰς πρώτην ἀνάγνωσιν μίαν σύμβασιν, ἵνα ψηφίσωμεν εἰς δευτέραν ἀνάγνωσιν αὔριον ἄλλην σύμβασιν. Τοῦτο εἶνε ἀντισυνταγματικὸν, εἶνε παράνομον, εἶνε παραβίασις τοῦ κανονισμοῦ τῆς Βουλῆς. Ἐνῷ δὲ τοῦτο ζητεῖτε, θέλετε νὰ ἐπιῤῥίψητε εἰς τὴν ἀντιπολίτευσιν τὴν μομφὴν, ὅτι αὐτὴ ἐπιδιώκει ἀναβολάς. Ὁ κ. πρωθυπουργὸς λέγει, ὅτι τοῦτο πολλάκις ἐγένετο, τὸ νὰ ψηφίζηται τὸ νομοσχέδιον εἰς πρώτην ἀνάγνωσιν καὶ νὰ γίνωνται αἱ τροπολογίαι κατὰ τὴν δευτέραν ἀνάγνωσιν· τοῦτο ὅμως ἐγένετο προκειμένου περὶ ἄρθρων νομοσχεδίου, καὶ ὅταν τῷ ἔκαμον τὴν παρατήρησιν ταύτην, ἀπήντησεν, ὅτι καὶ ἤδη πρόκειται περὶ τοῦ νομοσχεδίου καὶ οὐχὶ περὶ τῆς συμβάσεως· ἀλλὰ δὲν πρόκειται περὶ τοῦ νομοσχεδίου, διότι τὸ 28ον ἄρθρον εἶνε ἐν τῇ συμβάσει. Τί ἄρα θὰ ψηφίσωμεν τώρα; Τοῦτο τὸ 28ον ἄρθρον, ἢ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον θὰ φέρητε αὔριον; Τὸ 28ον ἄρθρον, τὸ ὁποῖον θὰ φέρητε, δὲν δύναται νὰ ψηφισθῇ εἰμὴ ἐν συμβάσει ψηφισθησομένῃ τότε εἰς ά. ἀνάγνωσιν· περὶ τούτου δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία. Ἡμεῖς δὲν ζητοῦμεν ἀναβολάς· λέγομεν μόνον ποῦ εὑρίσκεται τὸ ζήτημα, καὶ ζητοῦμεν σύμφωνα πρὸς τὸν κανονισμὸν νὰ βαδίσωμεν, διότι εἰς τὸ αὐτὸ θέλομεν φθάσει, ἀλλὰ θὰ φθάσωμεν νομίμως, ἂν δεχθῆτε τὴν γνώμην ἡμῶν, παρανόμως δὲ, ἂν δεχθῆτε τὴν γνώμην τοῦ κ. πρωθυπουργοῦ. Ὑπάρχει καὶ ἕτερον σύστημα, κατὰ τὸ ὁποῖον αἱ τροπολογίαι εἰς τὴν σύμβασιν φέρονται ἐν τῷ νομοσχεδίῳ· ἀλλὰ τοῦτο δὲν πρόκειται νὰ κάμωμεν ἤδη, διότι ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν ἐσωτερικῶν εἶπεν, ὅτι θὰ φέρῃ νέαν σύμβασιν. Εἶνε κάκιστον τὸ σύστημα τοῦτο καὶ διαστροφὴ τοῦ κανονισμοῦ, ἀλλ’ ὁμολογῶ, ὅτι γίνεται ὑπό τινα τύπον νομιμοφανῆ. Ἂν ἐπροτείνετο ἤδη τοῦτο, ἡμεῖς ἠθέλομεν ἀντιταχθῆ· ἡ Βουλὴ ὅμως ἠδύνατο ὁπωσδήποτε ν’ ἀποφασίσῃ ἄλλως. Ἀλλὰ δὲν εἶχε τοῦτον τὸν σκοπὸν ὁ κ. πρωθυπουργὸς, καὶ ἐὰν τοῦτον εἶχε τὸν σκοπὸν, πάλιν ἀμέσως σήμερον δὲν ἤθελε κατορθωθῆ ἡ πρώτη ἀνάγνωσις τοῦ νομοσχεδίου, διότι μετὰ τὴν ψήφισιν τῆς ἀρχῆς, θὰ μετεβαίνομεν εἰς τὴν συζήτησιν κατ’ ἄρθρον, οὐδὲν δὲ θὰ ἐκερδαίνομεν, ἀφοῦ εἶνε ἀδύνατον ἀπόψε νὰ ψηφισθῶσι τὰ διάφορα ἄρθρα τοῦ νομοσχεδίου, ὅταν πρόκηται ἐπ’ αὐτῶν νὰ ἐπενεχθῶσιν ὅλαι αἱ τροποποιήσεις, περὶ ὧν ἐγένετο λόγος. Εὐθὺς ἀμέσως ἐπὶ τοῦ 1 ἄρθρου ἠθέλομεν προτείνει τροπολογίαν, ὅτι ἐπικυροῦται ἡ σύμβασις, περιοριζομένου τοῦ χρόνου τῆς ἰσχύος αὐτῆς εἰς 3 ἔτη ἀντὶ τῆς δωδεκαετίας, καὶ οὕτω καθεξῆς. Ἀλλὰ δὲν εἶνε καὶ τοῦτο ὀρθὸν, τὸ νὰ τροποποιῶνται αἱ συμβάσεις διὰ τῶν κυρούντων αὐτὰς νόμων. Αἱ συμβάσεις πρέπει νὰ ψηφίζωνται ὅπως ὑποβάλλονται· ἐπειδὴ δὲ ἤδη κατόπιν τῆς συζητήσεως ἀπεδείχθη, ὅτι ἡ κυβέρνησις συμφωνεῖ εἰς τροποποιήσεις τινὰς, εἶνε πρέπον νὰ ὑποβληθῇ ἡ περιέχουσα τὰς τροπολογίας σύμβασις καὶ νὰ ἐπιψηφισθῇ νομοσχέδιον εἰς ά. ἀνάγνωσιν, νομοσχέδιον κυροῦν τὴν νέαν ταύτην σύμβασιν, οὐχὶ δὲ νὰ ψηφισθῇ εἰς ά. ἀνάγνωσιν νομοσχέδιον ἐγκαταλειφθὲν ὑπὸ τῆς προτεινάσης αὐτὸ κυβερνήσεως.

§138ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Τῳόντι μὲ ἀπήλλαξεν ὁ κ. Τρικούπης ἀπὸ τοῦ νὰ εἴπω πολλά· ἀνακαλῶ εἰς τὴν μνήμην ὑμῶν, ὅτι δὲν πρόκειται νὰ μεταβάλητε διὰ τοῦ νόμου τὴν σύμβασιν· ἡμεῖς ἔχομεν τὸν νόμον, ὅπως τὸν παρουσιάσαμεν, καὶ εἴπομεν ἁπλῶς, χωρὶς νὰ παρουσιάσωμεν οὐδεμίαν μεταβολήν, ὅτι σκοπεύομεν νὰ ὑποβάλωμεν τροπολογίας· σήμερον πρόκειται νὰ ψηφοφορήσητε τὸ κείμενον τοῦ νόμου ὅπως ἔχει. Παρακαλῶ νὰ ψηφοφορήσητε τὴν ἀρχήν· ἂν ὁ κ. Τρικούπης θέλῃ νὰ κάμῃ τροπολογίας, τότε συζητοῦμεν, ἀλλὰ πρέπει νὰ γλυτώσωμεν ἀπὸ τὰς ἀπεραντολογίας ἐπὶ τῆς ἀρχῆς καὶ ἐκ γενικῶν θεωριῶν, αἱ ὁποῖαι μᾶς ἐξήντλησαν τόσας ἡμέρας, καθ’ ἃς ἐξωδεύθη ὁ καιρὸς τῆς Βουλῆς ματαίως καὶ ἀνωφελῶς. Παρακαλῶ ν’ ἀποδεχθῆτε ἢ ἀποῤῥίψητε τὴν ἀρχὴν, ἵνα εἰσέλθωμεν εἰς τὰ ἔργα μας· ἐὰν τὴν παραδεχθῆτε, αὔριον ἀρχίζομεν τὰς τροπολογίας. Ἡμεῖς δὲν σᾶς ἐμποδίζομεν νὰ συζητῆτε, ἀλλὰ νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ παύσωσι πλέον αἱ ἀπεραντολογίαι καὶ αἱ γενικαὶ θεωρίαι καὶ ἐκδρομαὶ εἰς τὸν Ἀτλαντικὸν, εἰς τὰς Ἰνδίας κλπ. Μοὶ φαίνεται, ὅτι τοῦτο εἶναι καὶ ἐπιζήμιον, εἶναι δὲ καὶ ἐντροπὴ νὰ λογομαχῶμεν περαιτέρω.

§139Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Τί θὰ ψηφοφορήσωμεν;

§140ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Τὴν ἀρχήν.

§141Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ποίαν ἀρχὴν;

§142ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Τοῦ νομοσχεδίου.

§143Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Τοῦ ὑπάρχοντος, ἢ ἐκείνου τὸ ὁποῖον ἔχετε κατὰ νοῦν;

§144ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Αὐτοῦ, τὸ ὁποῖον ἔχετε ὑπ’ ὄψιν. (Θόρυβος.)

§145ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι, τὸ ζήτημα εἶναι ἁπλοῦν, καὶ ἀπορῶ διατί ἐγείρεται ἡ τοιαύτη ἀμφισβήτησις. Ὅταν ἡ Βουλὴ παραδεχθῇ τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου, τοῦ κυροῦντος τὴν σύμβασιν, τότε θὰ προβῇ εἰς τὰς λεπτομερείας· θὰ ἐξετασθῶσιν αἱ τροπολογίαι αἱ ὑποβληθεῖσαι, καθὼς καὶ αἱ τροπολογίαι, τὰς ὁποίας ἡμεῖς ἐννοοῦμεν νὰ ὑποβάλωμεν· ἂν ἡ Βουλὴ ἀποῤῥίψῃ τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου, δὲν ἔχομεν ἀντικείμενον πρὸς συζήτησιν· τί ἔχομεν νὰ ἐξετάσωμεν αὔριον; Διὰ τοῦτο παρακαλῶ νὰ παύσῃ ἡ γενικὴ συζήτησις, καὶ μετὰ τοῦτο νὰ παραδεχθῇ ἢ μὴ τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου ἡ Βουλή.

§146ΡΑΛΛΗΣ. Ὅρα Παράρτημα.

§147ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Κύριοι, εἶναι ἀνάγκη νὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ συζήτησις, διότι νομίζω, ὅτι μέχρι τῆς στιγμῆς ταύτης δὲν ἐλέχθησαν πάντα ὅσα πείθομαι, ὅτι δύνανται νὰ φέρωσιν εἰς τροποποίησιν τῆς συμβάσεως. Ἐγὼ συγκαταλέγομαι μεταξὺ ἐκείνων, οἵτινες διάκεινται εὐνοϊκῶς πρὸς τὴν ἑταιρίαν, διότι μεταξὺ πολλῶν ἴσως ἐλλείψεων αὐτῆς ἀναγνωρίζουσι καὶ πολλὰ πλεονεκτήματα, θεωροῦσι δὲ ἀναγκαίαν τὴν πρὸς τὴν ἑταιρίαν ταύτην συνομολόγησιν συμβάσεως, ὅταν αὕτη ἦναι σύμφωνος πρὸς τὰς σημερινὰς ἀνάγκας τῆς Ἑλλάδος καὶ τὴν σημερινὴν ἀνάπτυξιν τῆς ἀτμοκινήτου ναυτιλίας· νομίζω δὲ, ὅτι ἀνώτατον ὅριον δύναται νὰ τεθῇ εἰς τοιαύτην σύμβασιν τὸ ὅριον τῶν τριῶν ἐτῶν. Ἡ ἀγόρευσίς μου σκοπὸν ἔχει ν’ ἀνακεφαλαιώσῃ μὲν ὅσα οἱ προαγορεύσαντες εἶπον ἤδη, νὰ δείξῃ δὲ ποῖαι καὶ πόσαι αἱ παροχαὶ τῆς Κυβερνήσεως πρὸς τὴν ἀτμοπλοϊκὴν ἑταιρίαν καὶ ποῖα καὶ πόσα τὰ ἀνταλλάγματα, ἅτινα παρέχει ἡ ἑταιρία πρὸς τὸ δημόσιον· ὅσα δὲ προεξετέθησαν δὲν κατέδειξαν τὸ σύνολον τῶν πρὸς τὴν ἑταιρίαν παροχῶν τοῦ δημοσίου, ἀλλ’ ὑπάρχουσι καὶ ἄλλαι ἔτι παροχαί, τὰς ὁποίας οἱ πρὸ ἐμοῦ ὁμιλήσαντες παρεῖδον. Καὶ πρώτη μὲν παροχὴ εἶναι ἡ ἀποζημίωσις διὰ τὰς ἀγόνους γραμμὰς, παροχὴ, ἥτις μεταβάλλει τὰς γραμμὰς ταύτας ἀπὸ ἀγόνων εἰς γονίμους καὶ πᾶν τὸ εἰσοδευόμενον ὑπὸ τῆς ἑταιρίας εἰς καθαρὸν κέρδος, διότι ἡ ἑταιρία ἀποζημιουμένη διὰ τὰς δαπάνας, προφανῶς εἰσάγει ὡς κέρδος πᾶν τὸ ὁπωσδήποτε εἰσπρατόμενον ἐκ τῶν ἀγόνων γραμμῶν. Δευτέρα δὲ παροχὴ εἶναι ἡ τοῦ πλεονάσματος, μετὰ τὴν ἐξασφάλισιν τῶν δαπανῶν τῶν ἀγόνων γραμμῶν, τοῦ καταλογιζομένου φυσικῶς ἐπὶ τῶν γονίμων γραμμῶν, διότι βεβαίως τὸ ποσὸν τῶν 650 χιλιάδων δραχμῶν δὲν δύναται νὰ θεωρηθῇ ὡς ἀντιστοιχοῦν πρὸς τὰς δαπάνας τῆς ἑταιρίας διὰ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν ἀγόνων πλόων. Τρίτην παροχὴν ἀποτελεῖ ἡ δωδεκαετὴς διάρκεια τοῦ δικαιώματος τῆς ἑταιρίας τοῦ νὰ εἰσάγῃ πᾶν ὑλικὸν χρήσιμον εἰς τὸ ἐργοστάσιον, τὸ νεωλκεῖον καὶ εἰς τὴν κατασκευὴν πλοίων, εἴτε ἰδίων αὐτῆς, εἴτε ἄλλων ἄνευ τέλους. Ἐπὶ τοῦ κεφαλαίου δὲ τούτου ἡ σύμβασις παρατηρῶ, ὅτι δὲν διακρίνει ὅ,τι αἱ ἄλλαι συμβάσεις προηγούμεναι διέκρινον, καὶ ἰδίως διάταγμά τι τοῦ 1856, καθ’ ὃ μόνον ἐκείνου τοῦ ὑλικοῦ παρείχετο ἀτέλεια, τὸ ὁποῖον ἔμελλε νὰ χρησιμεύσῃ εἰς ἀποκλειστικὴν χρῆσιν τῆς ἑταιρίας. Ἀλλὰ κατὰ τὴν σύμβασιν τὴν νῦν συζητουμένην παντὸς τοῦ ὑλικοῦ παρέχεται ἀτέλεια, δηλονότι οὐ μόνον τοῦ χρησίμου εἰς ἐπισκευὴν τῶν ἀτμοπλοίων τῆς ἑταιρίας, ἀλλὰ καὶ παντὸς τοῦ ὑλικοῦ, τὸ ὁποῖον μεταχειρίζεται ἐν τῷ ἐργοστασίῳ αὑτῆς εἰς διαφόρους ἐργασίας ἀλλοτρίας αὐτῇ καὶ εἰς ἐπισκευὴν ἔτι ξένων πλοίων. Τετάρτην παροχὴν βλέπω τὴν ἀτέλειαν τῶν λιμενικῶν καὶ ὑγειονομικῶν δικαιωμάτων, ἥτις δὲν παρέχεται σήμερον κατ’ ἐξακολούθησιν, διότι ἡ σύμβασις τοῦ 1877 δὲν περιεῖχε τὴν ἀτέλειαν ταύτην. Πέμπτη παροχὴ εἶναι ἡ ἀτέλεια τῶν προκυμαιῶν καὶ τῶν φάρων, πρῶτον νῦν ἀπὸ τῆς καταρτίσεως τῆς ἑταιρίας χορηγουμένη· παρέχεται δὲ εἰς ἀντάλλαγμα τῆς ἐπὶ 20% ἐκπτώσεως, ἣν ἡ ἑταιρία ποιεῖται ἐπὶ τῶν ναύλων τῶν δημοσίων ὑπηρετῶν, τῶν στρατιωτῶν κλπ. ἀλλ’ ἡ παροχὴ αὕτη εἶναι δυσανάλογος πρὸς τὸ ἀντάλλαγμα τὸ ὑπὸ τῆς ἑταιρίας διδόμενον διὰ συγκαταβάσεως ἐπὶ ἀποστολῶν ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον μὲν ἀθρόων, ἄλλως δὲ ἀσημάντων. Ἕκτη παροχὴ εἶναι ἡ τοῦ 17 ἄρθρου τῆς συμβάσεως, περὶ ἧς οὐδὲν παρετηρήθη μέχρι σήμερον. Ἰδοὺ τί λέγει τὸ ἄρθρον: «Ὀψέποτε ἤθελον ἐπιβιβασθῆ παρὰ τοῦ δημοσίου πολεμοφόδια ἐπὶ ἀτμοπλοίου τῆς ἑταιρίας, ἢ ὀψέποτε τὰ ἀτμόπλοια τῆς ἑταιρίας ἤθελον διατεθῆ τῇ αἰτήσει ἢ ἐντολῇ τῆς Κυβερνήσεως καὶ εἰς ἐξυπηρέτησιν δημοσίων συμφερόντων, ἡ εὐθύνη τῶν ἐκ τούτων τυχὸν ζημιῶν ἢ δυστυχημάτων εἶναι εἰς βάρος τοῦ δημοσίου.» Τὸ ἄρθρον τοῦτο περιέχει προσθήκην, μὴ περιεχομένην ἐν μηδεμιᾷ τῶν προγενεστέρων συμβάσεων, διότι πᾶσαι αἱ προηγούμεναι συμβάσεις καὶ ἰδίως αἱ τελευταῖαι τῶν ἐτῶν 1871 καὶ 1877 ἐν ἄρθρῳ 13 ἀσφαλίζουσι τὴν ἑταιρίαν διὰ τοὺς κινδύνους τοὺς προερχομένους ἐκ τῆς φορτώσεως εὐφλέκτων ὑλῶν· καὶ τοῦτο εἶναι ὀρθὸν, διότι οἱ κίνδυνοι οὗτοι εἶναι ἔκτακτοι, ἀλλ’ ἡ παροῦσα σύμβασις ἔχει προσθήκην ἀδικαιολόγητον τὴν ἑξῆς: «Ὀψέποτε τὰ ἀτμόπλοια τῆς ἑταιρίας ἤθελον διατεθῆ τῇ αἰτήσει ἢ ἐντολῇ τῆς Κυβερνήσεως εἰς ἐξυπηρέτησιν δημοσίων συμφερόντων, ἡ εὐθύνη τῶν ἐκ τούτων τυχὸν προελθουσῶν ζημιῶν ἢ δυστυχημάτων εἶναι εἰς βάρος τοῦ δημοσίου.» Δηλαδὴ, ἂν τὸ δημόσιον λάβῃ ἐκτάκτως ἀνάγκην ἑνὸς τῶν ἀτμοπλοίων τῆς ἑταιρίας, ἵνα μεταφέρῃ π. χ. πρόσωπόν τι ἀπὸ λιμένος εἰς λιμένα, ἐὰν κατὰ τὸν διάπλουν συμβῇ κοινόν τι ναυτικὸν δυστύχημα, τὸ δημόσιον ἀσφαλίζει τὴν ἑταιρίαν διὰ τὸν κίνδυνον τοῦτον, τὸν ὁποῖον ἀσφαλίζουσι πᾶσαι αἱ ἀσφαλιστικαὶ ἑταιρίαι· δὲν εἶναι κίνδυνος ἔκτακτος ὡς οἱ κίνδυνοι οἱ προερχόμενοι ἐκ τῆς φορτώσεως εὐφλέκτων ὑλῶν. Ἑβδόμη παροχή. Ἡ σύμβασις ὑποχρεοῖ τὴν ἑταιρίαν νὰ κατασκευάσῃ τρία ἀτμόπλοια· περὶ τούτου ἔδει νὰ ὑπάρχῃ ἐγγύησις. Ἀπὸ τοῦ 1874 διὰ διατάγματος ἐκδοθέντος ὑπὸ τοῦ ὑπουργείου Βούλγαρη, ὑπεχρεοῦτο ἡ ἑταιρία νὰ καταλίπῃ εἰς χεῖρας τῆς Κυβερνήσεως κράτησιν 120 χιλιάδας δραχμῶν κατ’ ἔτος πρὸς ναυπήγησιν ἀτμοπλοίων, ἔκτοτε δ’ ἔχομεν 6 ὅλα ἔτη καὶ ποσὸν ἑπτακοσίων εἴκοσι χιλιάδων, ὅπερ ἐξαρκεῖ εἰς τὴν κατασκευὴν καὶ τῶν τριῶν ἀτμοπλοίων, ὧν τὴν ναυπήγησιν ὁρίζει ἡ σημερινὴ σύμβασις. Ἀλλ’ ἡ σύμβασις αὕτη δὲν περιλαμβάνει μεταξὺ τῶν ὑποχρεωτικῶν ὅρων καὶ τὴν κράτησιν τοῦ ἐξασφαλίζοντος τὴν ναυπήγησιν ποσοῦ. (Θόρυβος.) Ἐὰν ἡ Βουλὴ ἦναι κεκμηκυῖα, κύριε πρόεδρε, ἐξακολουθοῦμεν αὔριον.

§148ΚΑΡΑΛΗΣ. Δὲν ὑπάρχει ἀπαρτία, κύριε πρόεδρε.

§149ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Γενομένης ἐνστάσεως περὶ μὴ ἀπαρτίας, θ’ ἀναγνωσθῇ ὁ κατάλογος. (Γίνεται ἡ ἀνάγνωσις τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου.) Εἴμεθα, κύριοι, ἐν ἀπαρτίᾳ· ἐξακολουθεῖ ἡ συζήτησις.

§150ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἔλεγον, κύριοι, ὅτι ἑπτὰ εἶναι αἱ παροχαὶ πρὸς τὴν ἑταιρίαν αἱ ὑπὸ τῆς κυβερνήσεως διδόμεναι, ἐκ τῶν ὁποίων τέσσαρες μὲν προϋπῆρχον, τρεῖς δὲ προστίθενται νέαι, ἡ ἀτέλεια τῶν προκυμαιῶν καὶ τῶν φάρων, ἡ ἀπαλλαγὴ ἀπὸ τῆς κρατήσεως τῶν 120 χιλ. δραχμῶν κατ’ ἔτος καὶ ἡ ἀποζημίωσις διὰ τοὺς κινδύνους τῶν ἀτμοπλοίων, ὅταν ἐκτελῶσιν ὑπηρεσίαν τῆς κυβερνήσεως. Ἴδωμεν δὲ νῦν ποῖα εἶναι τὰ ἀνταλλάγματα τ’ ἀποδιδόμενα ὑπὸ τῆς ἀτμοπλοϊκῆς ἑταιρίας. Ἐκτὸς τῶν μέχρι τοῦδε παρεχομένων ὑπηρεσιῶν, αἵτινες εἶναι ἀντάλλαγμα τῶν ἐν ταῖς προηγουμέναις συμβάσεσιν ἀναγεγραμμένων παραχωρήσεων, ἐγὼ δὲν βλέπω ἕτερόν τι νέον πλὴν τῆς συμπυκνώσεως τριῶν γραμμῶν, ἐκ τῶν ὁποίων παρατηρῶ, ὅτι μία μόνον εἶναι ἄγονος, αἱ δὲ λοιπαὶ ἀποτελοῦσι κέρδος τῆς ἑταιρίας. Ἀπέναντι δὲ τῆς ἁπλῆς ταύτης ὑπηρεσίας, ἡ κυβέρνησις παρεχώρησεν ὡς ἀντάλλαγμα τὰς λιμενικὰς καὶ ὑγειονομικὰς ἀτελείας, αἱ ὁποῖαι δὲν ὑπῆρχον ἐν τῇ συμβάσει τοῦ 1877, τὴν ἀπαλλαγὴν ἀπὸ τῆς ἐγγυήσεως διὰ τὴν ναυπήγησιν νέων ἀτμοπλοίων, καὶ τρίτον τὴν ἀπαλλαγὴν ἀπὸ τοῦ τέλους τῶν προκυμαιῶν καὶ τῶν φάρων, ἀνθ’ ἧς ἡ εὐτελὴς παραχώρησις τῆς ἐλαττώσεως τοῦ ναύλου κατὰ 20% διὰ τοὺς ὑπαλλήλους τῆς κυβερνήσεως. Ἀλλ’ ἴδωμεν καὶ τί περιέχει τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ὑπὸ τὸ πρόσχημα κυρώσεως τῆς μετὰ τῆς ἑλληνικῆς ἀτμοπλοϊκῆς ἑταιρίας συμβάσεως ὑποβάλλει εἰς ὑποχρεώσεις τὴν λοιπὴν ἀτμοκίνητον ναυτιλίαν, ἥτις δὲν συνεβλήθη μετὰ τῆς κυβερνήσεως. Τῳόντι, κύριοι, ἡ σύμβασις φαίνεται, ὅτι ἔχει ὡς ἀρχὴν τὴν ἐλευθερίαν τῆς ἀκτοπλοΐας, τὴν ἀπὸ τοῦ 1877 ἀναγνωρισθεῖσαν, ὅτε τὸ πρῶτον κατηργήθη τὸ προνόμιον τῆς ἑταιρίας. Ἀλλ’ ἐνῷ τοιαύτη εἶναι ἀναντιῤῥήτως ἡ ἀρχή, ἔχομεν τὸ τρίτον καὶ τὸ τέταρτον ἄρθρον τοῦ νομοσχεδίου, ἅτινα ὑποβάλλουσιν εἰς περιορισμοὺς αὐτοὺς ἐκείνους τοὺς ἰδιοκτήτας ἀτμοπλοίων, οἵτινες δυνάμει τῆς ἐλλείψεως προνομίου ἔχουσι πλῆρες τὸ δικαίωμα τῆς ἐλευθέρας ἀκτοπλοΐας· οὗτοι ἀληθῶς ὑποβάλλονται εἰς τοὺς σπουδαιοτάτους περιορισμοὺς τοῦ νὰ ἱδρύσωσι πρακτορεῖα καὶ νὰ ὑποβάλλωσιν ἑκάστοτε τὰ τιμολόγια τῶν ναύλων εἰς τὴν ἐπικύρωσιν τῆς κυβερνήσεως, περιορισμοὺς ἀδικαιολογήτους καὶ ἀντικειμένους εἰς τὴν ἐλευθερίαν τῆς ναυτικῆς ἐμπορίας, ἀπαραλλάκτως, κύριοι, ὡς εἰ ἐτίθεντο περιορισμοὶ εἰς τὴν ἐλευθερίαν τῶν χερσαίων ἰδιοκτητῶν, ὁριζομένου ἀντὶ πόσου καὶ κατὰ τίνα τρόπον ὑποχρεωτικῶς νὰ ἐκμισθῶσι τὰς οἰκίας αὐτῶν. Αἱ ἄλλαι ἀτμοπλοϊκαὶ ἑταιρίαι καὶ οἱ ἰδιοκτῆται ἀτμοπλοίων, οἱ οὐδεμίαν ἔχοντες σχέσιν ἐκ συμβάσεως μετὰ τῆς κυβερνήσεως, εἶναι κατὰ νόμον κύριοι νὰ ὁρίζωσι τοὺς ναύλους αὑτῶν κατὰ τὸ δοκοῦν. Ἐν τούτοις τὸ νομοσχέδιον καὶ ἡ σύμβασις ὑπὸ τὸ πρόσχημα τῆς ἐλευθερίας τοῦ συναγωνισμοῦ διατηροῦσι τὸ προνόμιον, διότι ὑποβάλλουσιν εἰς βαρυτάτους περιορισμοὺς τοὺς ἰδιοκτήτας τῶν ἀτμοπλοίων, εἰς ὃ οὐδεμία παρέχεται ἀντίστοιχος ὠφέλεια. Σημειώσατε δέ, ὅτι τὸ ἄρθρον τρίτον δὲν ἀντιστοιχεῖ κἂν ἀκριβῶς πρὸς τοὺς περιορισμοὺς τοὺς ἐπιβληθέντας εἰς τὴν ἀτμοπλοϊκὴν ἑταιρίαν ἐν ἄρθρῳ 7ῳ τῆς συμβάσεως, καὶ εἰς τοῦτο ἐφιστῶ τὴν προσοχὴν τῶν ὑπουργῶν. Τῷ ὄντι τὸ ἄρθρον 3ον τοῦ νομοσχεδίου λέγει: «Οὐδὲν ἀτμόπλοιον δύναται νὰ δέχηται τοῦ νὰ μεταφέρῃ ἀπὸ ἑνὸς εἰς ἄλλον λιμένα τοῦ Βασιλείου ἐπιβάτας καὶ ἐμπορεύματα, ἂν μὴ προηγουμένως τὸ τιμολόγιον αὐτοῦ ὑποβληθῇ εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν». Λοιπόν, κατ’ αὐτό, οὐδὲν ἀτμόπλοιον ἄλλης παρὰ τὴν ἑλληνικὴν ἀτμοπλοϊκὴν ἑταιρίαν δύναται νὰ δεχθῇ ἐπιβάτας καὶ ἐμπορεύματα, κἂν τὸ τιμολόγιον τῶν ναύλων τῶν τε ἐπιβατῶν καὶ τῶν ἐμπορευμάτων δὲν ὑποβληθῇ εἰς τὴν ἔγκρισιν τῆς κυβερνήσεως. Τί δὲ λέγει ἀπέναντι τούτου τὸ ἄρθρον 7 τῆς συμβάσεως; σιωπᾷ τελείως περὶ τῶν ἐμπορευμάτων, ποιούμενον λόγον περὶ μόνον τῶν ἐπιβατῶν. (Ἀναγινώσκει.) «Ἡ διεύθυνσις τῆς ἑλληνικῆς ἀτμοπλοΐας θέλει συντάξει καὶ ὑποβάλει εἰς τὴν ἔγκρισιν τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν ...... νέον τιμολόγιον τῶν ναύλων τῶν ἐπιβατῶν.» Ὥστε, ἐνῷ ἡ ἀτμοπλοϊκὴ ἑταιρία δὲν ὑποχρεοῦται νὰ ὑποβάλῃ εἰς τὴν ἔγκρισιν τῆς κυβερνήσεως τὰ τιμολόγια τῶν ναύλων τῶν ἐμπορευμάτων, ἀπεναντίας οἱ ἰδιοκτῆται ἀτμοπλοίων, μὴ συμβεβλημένοι μετὰ τῆς κυβερνήσεως, εἶναι ὑποχρεωμένοι καὶ τῶν ἐμπορευμάτων τὰ τιμολόγια νὰ ὑποβάλλωσιν εἰς τὴν ἔγκρισιν τῆς κυβερνήσεως· πρόσθετον ἐμπόδιον παρεμβαλλόμενον εἰς τὴν ἀτμοκίνητον ἀκτοπλοΐαν! Ἐννοεῖται, κύριοι, ὅτι ὑπὸ τοιούτους ὅρους ὁ συναγωνισμὸς εἶναι ἐντελῶς ἀδύνατος· ἐκεῖνο δὲ τὸ ὁποῖον ἀληθῶς καταπλήττει, εἶναι οἱ ὅροι τοῦ ἄρθρου 28 τῆς συμβάσεως, καὶ πρὸς τοῖς ἤδη ἀντικρουσθεῖσιν οὐσιωδεστέροις ἡ ὑπὸ τοῦ ἄρθρου τούτου ἐπιβαλλομένη εἰς τὴν νέαν ἑταιρίαν ἀγορὰ τῶν ἀτμοπλοίων τῆς τέως ὑφισταμένης ἑταιρίας, ἀτμοπλοίων ἀχρήστων εἰς ἐκείνην, ἥτις ὑποχρεοῦται ἤδη νὰ ἔχῃ ἄλλα. Ἀλλά, κύριε πρόεδρε, γίνεται θόρυβος, βλέπω δέ, ὅτι ὁμιλῶ πρὸς Βουλὴν μὴ οὖσαν ἐν ἀπαρτίᾳ.

§151ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Δὲν εἶναι ἀπαρτία, κ. Πρόεδρε.

§152ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἄς λυθῇ, κ. πρόεδρε, ἡ συνεδρίασις, ἀφοῦ δὲν εἶναι ἀπαρτία. Λύεται ἡ συνεδρίασις ὥρᾳ 7 μ. μ.