1880.12.05

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 40

τῆς 5 Δεκεμβρίου 1880.

Ὥρα 2¼ μ. μ.

(Τὴν ἕδραν τοῦ Προέδρου κατέχει ὁ ἀντιπρόεδρος κ.

Κρίσπης.) Ἀπαρτίας γενομένης, ἀνεγνώσθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως καὶ ἐνεκρίθησαν.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ῥοῦφος ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ χορηγίας ἐπιδόματος εἰς τοὺς ἀρχιμουσικοὺς κλπ. Θὰ τυπωθῇ.

§2ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ. Ἐνθυμεῖσθε, κύριοι, ὅτι πρό τινος εἷς τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων μας ἐπεθύμησε νὰ μάθῃ πῶς εὑρίσκεται ἡ διαχείρισις τῶν λιμενικῶν χρημάτων Κατακώλου· τότε, ὅπως ἐνθυμεῖσθε, εἶπον ὅ,τι ἡ μνήμη μου μοὶ ἐπέτρεπε. Σήμερον ὅμως ἔρχομαι νὰ φέρω εἰς γνῶσιν τῆς Βουλῆς ὅ,τι τότε ὑπεσχέθην· τουτέστιν ὑπεσχέθην νὰ φέρω τὰ ἔντοκα γραμμάτια καὶ τὰς ὁμολογίας διαφόρων δανείων, τὰ ὁποῖα ἀντιπροσωπεύουν τὸ ποσὸν περίπου 800 χιλιάδων δραχμῶν. Τότε ὅμως ἔλειπεν ὁ κ. Γιαννόπουλος, ὅστις πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν ἦλθε, καὶ ἤδη ἔρχομαι νὰ πράξω τοῦτο.

§3ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Εἶσθε μέλος τῆς λιμενικῆς ἐπιτροπῆς Κατακώλου;

§4ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ. Εἶμαι ἀντιπρόσωπος τοῦ Δήμου μετὰ τοῦ κ. Γιαννοπούλου, καὶ διαχειριζόμεθα τὰ χρήματα τῆς λιμενικῆς ἐπιτροπῆς.—Εἶχον ὑποσχεθῆ λοιπὸν τότε νὰ φέρω εἰς τὴν Βουλὴν τὰ ἔντοκα γραμμάτια καὶ τὰς ὁμολογίας, αἱ ὁποῖαι ἀντιπροσωπεύουν τὴν περιουσίαν τὴν παρ’ ἡμῶν διαχειριζομένην· δυστυχῶς ὁ κ. Γιαννόπουλος ἦτο εἰς τὴν ἀλλοδαπὴν καὶ πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν ἐπανῆλθε. Καὶ ἰδοὺ παρουσιάζω εἰς τὴν Βουλὴν τὸν ἀκόλουθον λογαριασμὸν πρὸς γνῶσιν αὐτῆς. 190 ὁμολογίαι τοῦ δανείου τῶν 28 ἑκατομμυρίων ἀποτελοῦν δραχμὰς 54,984· 146 ὁμολογίαι τῶν 6 ἑκατομμυρίων 13,693 καὶ 50|00· 25 ὁμολογίαι τῶν 60 ἑκατομμυρίων δραχμὰς 12,987· τὸ ὅλον 81,165 καὶ 85|00 δραχμὰς ἀποτελοῦν αἱ ὁμολογίαι. Τρία ἔντοκα γραμμάτια ἐκδεδομένα τὴν 29 Ἰουλίου 1880 ἐπ’ ὀνόματι τῆς ἐπιτροπῆς· πρῶτον ὑπ’ ἀριθ. 297, δραχμὰς 665,540 καὶ 54|00, δεύτερον τῆς αὐτῆς ἡμερομηνίας 40,400 δραχμὰς, τρίτον τῆς αὐτῆς ἡμερομηνίας 83,693 καὶ 52|00·τὸ ὅλον 787,655. Ὁμοῦ μὲ τὰς ἀνωτέρω δραχμὰς 81,165, ἀποτελεῖται τὸ ὅλον 868,809 καὶ 89|00. Ἐστάλησαν προσέτι εἰς τὴν ἐπιτροπὴν κατ’ ἐντολήν τῆς δραχ. 40,388· τὸ ὅλον 909,089 καὶ 89|00, ἀντὶ δραχμῶν 424,048 καὶ 65|00, αἵτινες παρεδόθησαν εἰς χεῖράς μας κατὰ διαφόρους ἐποχὰς καὶ αἱ ὁποῖαι ἀνέβησαν ἤδη εἰς 909,089 καὶ 89 0/0· ὑπάρχει δηλαδὴ πλεόνασμα 485,041 καὶ 12 0)0. Αὐτὴ εἶναι, κύριοι, ἡ διαχείρισίς μας. Σημειώσατε δὲ, ὅτι τὰ ἔντοκα γραμμάτια τώρα δίδουν τόκον, ὅπως γνωρίζει ὁ κ. Τρικούπης, 4%, ἐνῷ πρότερον ἔδιδον 6 καὶ 7. Δὲν εἶναι οὕτω, κ. Τρικούπη;

§5ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ. Βλέπετε λοιπόν, κύριοι, ὁποία ὑπῆρξεν ἡ διαχείρισίς μας. Ἐμεσολάβησεν ὅμως περίστασίς τις, περὶ τῆς ὁποίας ἐγένετο κατὰ τὴν συζήτησιν ἐκείνην λόγος, τουτέστιν ὁ ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν πρὸ μηνῶν τινων παρήγγειλεν εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τοῦ λιμένος, ὅτι τὰ χρήματα ταῦτα δὲν πρέπει νὰ μένωσιν εἰς χεῖρας ἰδιωτῶν, ὅπως ἔλεγε τὸ ἔγγραφον τότε. Νομίζω, ὅτι ἡμεῖς δὲν ἔχομεν μόνην τὴν ἰδιότητα τοῦ ἰδιώτου, ἀλλ’ εἴμεθα δημόται τοῦ δήμου ἐκείνου καὶ ἀντιπρόσωποι τῆς ἐπιτροπῆς, καὶ ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι ἔχομεν κοινὰ συμφέροντα, καὶ πλὴν τῶν κόπων μας, ἔχομεν καὶ τὰ λεπτά μας κατατεθειμένα, καθὸ φορολογούμενοι· ἑπομένως δὲν ἔχομεν μόνον τὴν ἰδιότητα τοῦ ἰδιώτου ἁπλῶς. Ἠγέρθη λοιπὸν τὸ ζήτημα τότε, ἂν δυνάμεθα νὰ ἐξακολουθῶμεν διαχειριζόμενοι τὰ χρήματα ταῦτα, ἐπιμένοντος τοῦ κ. ὑπουργοῦ νὰ κατατεθῇ τὸ σιδηροῦν κιβώτιον εἰς τὸ ταμεῖον τὸ Κεντρικόν, καὶ ἐκεῖ νὰ κατατεθῶσιν ὅλα, τουτέστι τὰ ἔντοκα γραμμάτια καὶ αἱ ὁμολογίαι. Ὁ συνάδελφός μου κ. Γιαννόπουλος, ὀφείλω νὰ τῷ ἀποδώσω δικαιοσύνην, τὸ τοιοῦτον τὸ ἐθεώρησεν ὡς μίαν προσβολὴν καὶ δὲν ἐνέδωκεν· ἐγὼ δὲ τὸν προέτρεψα καὶ τῷ εἶπον, δὲν μᾶς μέλλει τίποτε, ἂν τὸ κάμωμεν. Ἀλλὰ καὶ μ’ ὅλας τὰς παρακλήσεις ἐμοῦ τε καὶ τῆς ἐπιτροπῆς, δὲν ἐπείσθη ὁ κ. Γιαννόπουλος, καὶ εἶχε δίκαιον. Ἔμεινε λοιπὸν ἡ ὑπόθεσις ἐκκρεμὴς μέχρι πρὸ ὀλίγου, ὅτε ἦλθε τὸ ζήτημα ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, ἥτις βεβαίως βλέπει ἐξ ὅσων ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ παρουσιάσω εἰς αὐτήν, ὁποία ὑπῆρξεν ἡ διαχείρισίς μας, καὶ νομίζω, ὅτι ἀρκούντως ἐξηγήθην. Ἔρχεται ἤδη δεύτερον ζήτημα. Ὁ ἀξιότιμος κ. Μαυρομαρᾶς, ὁ βουλευτὴς ἐκ Τήνου καὶ δικηγόρος τοῦ ἐργολάβου Φιλιππίδου, καθ’ ἣν στιγμὴν χθὲς ἤμην εἰς τὴν ἕδραν τοῦ προέδρου, πληροφοροῦμαι, ὅτι εἰς τὴν οἰκίαν μου ἀπέστειλε πρὸς τοιχοκόλλησιν κατασχετήριον δι’ ἑκατὸν χιλιάδας δραχμάς, καὶ σᾶς παρακαλῶ νὰ παρατηρήσητε τὴν ἡμερομηνίαν· εἶναι 4 Δεκεμβρίου, τουτέστιν ἡ ὥρα, καθ’ ἣν ὁ ἴδιος κ. Μαυρομαρᾶς ἠγόρευεν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου. Ἦλθε λοιπὸν καὶ κατέκρινε τὴν ἐπιτροπὴν ὡς δύστροπον καὶ τὸ Ταμεῖον ὡς ἀφερέγγυον. Ηὐχόμην καὶ ἐγὼ νὰ ἤμην χρεωκοπημένος ὅπως τὸ Ταμεῖον τῆς ἐπιτροπῆς Κατακώλου. Ἀξιοῖ λοιπὸν ὁ κ. Μαυρομαρᾶς νὰ κλείσωμεν τοὺς ὀφθαλμοὺς καὶ νὰ δώσωμεν 100 χιλιάδας δραχμὰς εἰς τὸν πελάτην του. Ἡμεῖς, κύριοι, ἀντιπροσωπεύοντες τὰ συμφέροντα τοῦ τόπου μας, ἐννοοῦμεν νὰ διώξωμεν τὴν ὑπόθεσιν μέχρι τῆς ἀνωτάτης δικαιοσύνης. Τί θέλει ὁ κ. Μαυρομαρᾶς; Μᾶς ἐκοινοποίησε τὸ κατασχετήριον, διὰ νὰ πληρώσωμεν, καὶ δὲν μᾶς ἔδωκε καιρὸν νὰ συνεννοηθῶμεν μὲ τοὺς δικηγόρους μας, καὶ πρὸ πάντων μετὰ τῆς ἐπιτροπῆς, ἥτις ἔχει ἐντολὴν εἰς ἡμᾶς νὰ διαχειριζώμεθα αὐτὰ τὰ χρήματα καὶ ἄνευ τῆς ἐντολῆς τῆς ὁποίας δὲν δυνάμεθα οὔτε λεπτὸν νὰ δώσωμεν. Βλέπετε λοιπὸν, κύριοι, ὅτι ὁ κ. Μαυρομαρᾶς ἠθέλησε νὰ καταστήσῃ τὴν Βουλὴν Ἄρειον Πάγον, Πρωτοδικεῖον ἢ Ἐφετεῖον, ἢ καὶ ὅ,τι ἄλλο· ἀλλὰ νομίζω, ὅτι δὲν ἔχει κανὲν δικαίωμα νὰ φέρῃ τὴν ὑπόθεσιν αὐτὴν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς. Ἄλλως τε, κύριοι, καὶ ἡ Κυβέρνησις ἂν θελήσῃ δι’ οἱουδήποτε τρόπου νὰ μᾶς ὑποχρεώσῃ, δὲν ὑποχωροῦμεν, ἐὰν δὲν καταστῇ ἡ ἀπόφασις τελεσίδικος, καὶ τοῦτο, διότι, καθ’ ὅσον μὲν ἀφορᾷ τὴν ἐπιτροπὴν, αὕτη εἶναι ἀξιοχρεωτάτη, καθ’ ὅσον ὅμως ἀφορᾷ τὸν ἐργολάβον, δὲν ἠξεύρω ἐὰν ἦναι τοιοῦτος, ὁ δὲ κ. Σωτηρόπουλος εἶναι ἁρμόδιος νὰ σᾶς εἴπῃ ποία εἶναι ἡ ἀξιοχρεότης τοῦ ἐργολάβου ἐκείνου, εἰς τὸν ὁποῖον θέλει ὁ κ. Μαυρομαρᾶς νὰ δώσωμεν τὰς 100,000 δραχμάς· καὶ ἐὰν ἡ ὑπόθεσις ἐπιδικασθῇ ὑπὲρ ἡμῶν, τί θὰ κάμωμεν τότε; Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου σᾶς λέγω καὶ τοῦτο, ὅτι δὲν δυνάμεθα νὰ πράξωμεν ἐπὶ τοῦ προκειμένου οὐδὲν, ἐὰν δὲν συνεννοηθῶμεν καὶ μετὰ τῆς ἐπιτροπῆς, μὲ τὸν οἰκοκύρην, τὸν κύριον. Φρονῶ λοιπὸν, ὅτι ὁ κ. Μαυρομαρᾶς δὲν εἶχε δίκαιον ν’ ἀπασχολήσῃ τὴν Βουλὴν ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου, καταφερόμενος μὲ τόσην ἀγανάκτησιν καὶ μὲ τοσαύτην ὀργὴν κατὰ τοῦ λιμενικοῦ Ταμείου καὶ κατὰ τῆς ἐπιτροπῆς.

§6ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Μεθ’ ὅσα ἐλάλησεν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφός μου κ. Αὐγερινὸς, δὲν ἔχω ἐγὼ νὰ προσθέσω τίποτε· τοῦτο μόνον σᾶς πληροφορῶ, ὅτι τὰ περὶ λιμενικοῦ ταμείου Κατακώλου διευθύνονται ἀπὸ εἰδικοὺς νόμους, οἱ ὁποῖοι δίδουν ἁρμοδιότητα εἰς τὴν λιμενικὴν ἐπιτροπήν, καὶ ἡ ἐπιτροπὴ ἐξεπλήρωσε τὸ καθῆκόν της καλῶς. Ὡς πρὸς τὴν ὑπόθεσιν αὐτὴν ἠδίκησε τὸν ἑαυτόν του ὁ κ. Μαυρομαρᾶς, εἰπὼν χθὲς, ὅτι εἶναι χρεωκοπημένον τὸ λιμενικὸν ταμεῖον. Τὸ λιμενικὸν ταμεῖον εἰσπράττει κατ’ ἔτος 200,000 περίπου δραχμῶν, ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου ἔχει καὶ ἄλλην περιουσίαν σπουδαίαν. Αὐτὰ τὰ χρήματα, περὶ ὧν ἐγένετο λόγος, ἀπὸ πρόνοιαν τοῦ ἀξιοτίμου κ. Γιαννοπούλου, τοῦ ὁποίου ἐκτιμῶ πολὺ τὸν ζῆλον καὶ τὴν ἀφιλοκέρδειαν, κατωρθώθη νὰ διπλασιασθῶσι, διότι τότε ἡ Τράπεζα δὲν εἶχε συστημένον ὑποκατάστημα εἰς τὸν Πύργον, καὶ παρέλαβεν 150, 000–200,000 δραχ. καὶ ἤρχισε νὰ τὰς ἀπασχολῇ εἰς ἔντοκα γραμμάτια. Τὰ χρήματα αὐτὰ βλέπετε μὲ τὴν φροντίδα τοῦ κ. Γιαννοπούλου καὶ τοῦ κ. Αὐγερινοῦ, οὐχὶ ὡς ἰδιωτῶν, ἀλλ’ ὡς ἀντιπροσώπων τῆς λιμενικῆς ἐπιτροπῆς, ἔφθασαν εἰς τὸ ὑπέρογκον ποσὸν, ὥστε νὰ ὑπερδιπλασιασθῇ, καὶ φθάσωσι τὰς 900,000 δραχμάς. Ὡς γνωρίζετε, ἐμὲ δὲν συνδέει καμμία πολιτικὴ φιλία, οὔτε μὲ τὸν κ. Αὐγερινὸν, οὔτε μὲ τὸν κ. Γιαννόπουλον· πολλάκις μοὶ ἔδωκαν μάλιστα ἀφορμὴν νὰ ὑποστῶ πικρίας καὶ παρὰ τοῦ μὲν, καὶ παρὰ τοῦ δέ· φρονῶ ὅμως καὶ ὁμολογῶ, ὅτι ἡ διαχείρισις ὑπῆρξε τιμία, καὶ ὀφείλεται διὰ τοῦτο ἔπαινος καὶ εἰς τοὺς δύο καὶ ὄχι μομφή. Λοιπὸν ἤθελον παρακαλέσει τὴν Βουλὴν νὰ μὴ δέχηται νὰ γίνητε λόγος εἰς αὐτὴν δι’ ἀντικείμενα, τὰ ὁποῖα δὲν εἶναι τῆς ἁρμοδιότητός της.

§7ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Μίαν ἐρώτησιν ἤθελα κάμει πρὸς τὸν κ. Αὐγερινόν. Δὲν εἶμαι ἐγώ, ὅστις ἔφερα τὸ ζήτημα τοῦ Κατακώλου, ἀλλ’ ἐπειδὴ ἀνεφέρθη κάτι τι εἰς ὅ,τι ἀνεμίχθην καὶ ἐγώ, τὸν παρακαλῶ νὰ μὲ πληροφορήσῃ: ἡ λιμενικὴ ἐπιτροπὴ, καθ’ ὅσον γνωρίζω, παμψηφεὶ ἀπεφάσισεν, ὅπως τὸ κιβώτιον κατατεθῇ εἰς τὸ Ταμεῖον· τὴν ἀπόφασιν αὐτὴν τὴν ἀνεκάλεσεν;

§8ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ. Ὄχι.

§9ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Καθ’ ὅσον ἐνθυμοῦμαι, καὶ νομίζω πῶς οὕτως ἔχει τὸ πρᾶγμα, ἡ λιμενικὴ ἐπιτροπὴ θέλει νὰ κατατεθῇ τὸ σιδηροῦν κιβώτιον εἰς τὸ Ταμεῖον.

§10ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ ἐνόμιζον προτήτερα, ὅτι ὑπάρχουν ἀνώνυμοι αἱ ὁμολογίαι, ἀλλὰ παρατηρῶ, ὅτι ὁ κ. Αὐγερινὸς καὶ ὁ κ. Γιαννόπουλος ἔχουν τὰ γραμμάτια ἐκδεδομένα ἐπ’ ὀνόματι τοῦ λιμενικοῦ ταμείου Κατακώλου. Ἄν χαθῇ λοιπὸν κανὲν ἀπ’ αὐτὰ τὰ γραμμάτια, εὑρίσκεται τὸ στέλεχος, δὲν τολμᾷ κανεὶς νὰ ὑπάγῃ νὰ ἐξαργυρώσῃ ἐπ’ ὀνόματι τῆς λιμενικῆς ἐπιτροπῆς καὶ κανὲν ἀπ’ αὐτά. Ὥστε δὲν βλέπω τὸν λόγον, ἂν τὰ γραμμάτια αὐτὰ μένουν εἰς χεῖρας τῶν κυρίων, ὅτι θὰ διατρέξῃ κίνδυνον τὸ λιμενικὸν ταμεῖον.

§11ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ. Σᾶς διαβεβαιῶ δὲ πρὸς τούτοις, ὅτι μεταλλικὸν οὐδέποτε ὑπῆρξεν εἰς χεῖράς μας· ἅμα περισσεύσουν 200–300 δραχμαὶ, θὰ ἀγοράσωμεν ἀμέσως ὁμολογίας. Οὐδὲ λεπτὸν ὑπάρχει εἰς μέταλλον.

§12ΠΟΛΛΟΙ. Ἀρκετὰ, ἀρκετά.

§13ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Ἐν τῇ δημοσιευθείσῃ ἀγορεύσει τοῦ κ. Καλλιγᾶ κατὰ τὴν προχθεσινὴν συζήτησιν, κ. Πρόεδρε, προσετέθη ὑβριστικὴ λέξις, ἥτις δὲν ἐῤῥέθη ἐνταῦθα· ἐὰν ἐλέγετο, βεβαίως ἤθελον ἀπαντήσει εἰς τὸν κ. Καλλιγᾶν. Ἐπειδὴ ὅμως δὲν ἐῤῥέθη, οὔτε ἀναφέρεται εἰς τὰ ἐστενογραφημένα Πρακτικὰ, προσετέθη δὲ κατόπιν, ὡς εἶπον, πρέπει ν’ ἀπαλειφθῇ. Ἐν τοῖς ἐστενογραφημένοις πρακτικοῖς φέρονται τὰ ἑξῆς· «ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Φωνή τις βραχνὴ μὲ διακόπτει.» Προσετέθη δὲ κατόπιν ἡ λέξις «βατραχώδης.» Εἶναι περιττὸν νὰ εἴπω ἐγὼ πόσον εἶναι ἀνάρμοστος καὶ ἄτοπος ἡ προσθήκη αὕτη, οὐδ’ ἐπίστευον ποτὲ, ὅτι ἠδύνατο ὁ κύριος Καλλιγᾶς νὰ προσθέσῃ αὐτήν. — Δὲν πρέπει νὰ γελᾶτε, κ. Καλλιγᾶ, διότι τὸ βῆμα τῆς Βουλῆς δὲν εἶναι βῆμα κωμῳδιῶν καὶ χλεύης καὶ ὕβρεων, ἀλλὰ πολιτικῶν συζητήσεων, εἰς οὐδένα δὲ ἐπιτρέπεται νὰ ἐξυβρίζῃ τοὺς συναδέλφους αὑτοῦ. — Παρακαλῶ λοιπὸν, κ. Πρόεδρε, ν’ ἀπαλειφθῇ ἐκ τῶν πρακτικῶν ἡ γενομένη προσθήκη.

§14ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Εἶναι ἀκριβὲς ὅ,τι ἐτυπώθη.

§15ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Δὲν εἶναι ἀκριβές. Παρακαλῶ τὴν Βουλὴν ν’ ἀποφανθῇ, διότι ἄλλως θέλω σᾶς ἀπαντήσει, καὶ ἂν ἐπιμένετε, σᾶς ἀπαντῶ...

§16ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Δὲν πιστεύω τὸ βῆμα τῆς Βουλῆς τῆς Ἑλλάδος νὰ ὑπόκηται εἰς ἀπειλὰς στρατιωτικῶν.

§17ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Δὲν ἀπειλῶ, ἀλλ’ ἐν τῷ δικαίῳ μου προκαλῶ τὴν ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς ἐπὶ ὕβρεως, ἥτις προσετέθη ἀτόπως εἰς τὰ πρακτικά... (Ὁ κ. Ῥοντήρης ἀναβαίνει τὸ βῆμα.)

§18ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. (Πρωθυπουργός). Δὲν ἠμποροῦμεν νὰ διακόψωμεν, κύριε Πρόεδρε, τὴν συζήτησιν τῆς συμβάσεως.

§19ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ ποίου θέματος θὰ ὁμιλήσητε, κύριε Ῥοντήρη;

§20ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Περὶ ζωοκλοπῆς.

§21ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ῥοντήρης κάμνει πρότασιν περὶ μεταβολῆς τῆς ἡμερησίας διατάξεως. Τοῦτο εἶναι ἀντικείμενον, περὶ οὗ πρέπει ν’ ἀποφασίσῃ ἡ Βουλή.

§22ΠΟΛΛΟΙ. Δὲν ἠμποροῦμεν νὰ διακόψωμεν.

§23ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Πρέπει, κ. Πρόεδρε, νὰ ἐρωτήσητε ἂν ὑποστηρίζεται ἡ πρότασις τοῦ κ. Ῥοντήρη ἀπὸ 10.

§24Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Τὴν ἡμερησίαν διάταξιν τὴν κανονίζει τὸ Ὑπουργεῖον. Ἐὰν νομίζῃ, ὅτι πρέπει νὰ γείνῃ μεταῤῥύθμισις...

§25ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὄχι.

§26ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Τὸ κατ’ ἐμὲ, κύριοι, ἔχω ἄλλην ἰδέαν, ἔχω τὴν ἰδέαν, ὅτι δύναμαι νὰ ζητήσω τὴν τροποποίησιν τῆς ἡμερησίας διατάξεως, καθόσον ἡ αἴτησίς μου δὲν εἶναι ἁπλῶς αἴτησις μεταβολῆς τῆς ἡμερησίας διατάξεως. Ἐννοῶ, κύριοι, ὅτι πάντες δὲν ἐνδιαφερόμεθα ἐξίσου περὶ τοῦ λαοῦ· καὶ ἄλλοτε ἀνέπτυξα τοῦτο. Ὁσάκις λέγομεν λαὸν, δὲν πρέπει νὰ ἐννοῶμεν τὸ ὅλον· λαὸς εἶναι ἓν μέρος τοῦ Κράτους.

§27ΤΙΝΕΣ. Ποῖος λαός;

§28ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Ἡ κυβερνητικὴ κλάσις εἶναι ἡ προνομιοῦχος, ἡ ὁποία ἔχει τοὺς μισθοὺς, τοὺς βαθμοὺς, τὸν πλοῦτον, τὰς διακρίσεις· ἡ κλάσις αὕτη εἶναι ἡ κυβερνῶσα κλάσις, καὶ αὐτὴ λαμβάνει τὴν μερίδα τοῦ λέοντος. Ἀφορμὴν ἔλαβον ἐκ τῆς «Πρωΐας», ἥτις λέγει τὰ ἑξῆς. «Κατὰ τὴν ἐφημερίδα τῶν «Καιρῶν» τοῦ Αἰγίου, ἡ ζωοκλοπὴ κάμνει θραῦσιν εἰς τὴν κτηνοτροφίαν Νωνάκριδος καὶ Κλειτορίας· τὸ κακὸν ἔγεινε μεγαλείτερον ἕνεκα τῆς ἐπιστρατείας, διότι οἱ βοσκοὶ ἐγένοντο ἐπίστρατοι καὶ τὰ ζῶα ἔμειναν ἔρημα φυλάκων· ἡ Κυβέρνησις πρέπει νὰ λάβῃ πρόνοιαν». Ἡ ζωοκλοπὴ ὑπερεθρασύνθη, καὶ ὀφείλει ἡ Βουλὴ νὰ διαθέσῃ μέρος τοῦ χρόνου τῶν συνεδριάσεών της, ἵνα σκεφθῇ περὶ ζωοκλοπῆς. Κύριοι, δὲν ἐνδιαφερόμεθα πάντες, ἀλλ’ εἶναί τινες, οἱ ὁποῖοι ἐνδιαφέρονται· αὐτοὶ εἶνε ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι πλειότερον παντὸς ἄλλου ἔχουν ἀνάγκην τῆς προστασίας τοῦ κοινοβουλίου, καθόσον αὐτοὶ εἶνε προθυμότεροι ἁπάντων ἡμῶν εἰς τὴν πληρωμὴν τῶν φόρων. Ἡ κλάσις αὕτη τῶν κτηνοτρόφων καὶ τῶν γεωργῶν, ἡ ὁποία ὑποφέρει πολὺ, περιεφρονήθη ἐπὶ τοσοῦτον, ὥστε ἐπὶ πέντε ἢ ὀκτὼ ἔτη λυμαίνεται ἡ ζωοκλοπὴ τὴν περιουσίαν αὐτῶν, καὶ οὐδέποτε ἡ Βουλὴ ἠδυνήθη νὰ ἐκφέρῃ μίαν ψῆφον ὑπὲρ αὐτῶν, λαμβανομένης προνοίας τινὸς κατὰ τοῦ ἐγκλήματος. Ἡ ζωοκλοπὴ ἐρήμωσεν οἰκογενείας καὶ ἔφερε πολλὰς καταστροφάς· μοὶ ἐπέρχεται δὲ εἰς τὸν νοῦν νὰ εἴπω, ὅτι, ἂν εἰς τὴν οἰκίαν τοῦ Μελᾶ ἐπήρχετο καταστροφή τις, θὰ ἐγίνετο ζήτημα· ἐὰν ἐκαίετο ἡ οἰκία τοῦ Σταματίου Βούρου, ἐπίσης θὰ ἐγίνετο θόρυβος μέγας. Ἀλλὰ ἐνῷ λυμαίνεται ἡ ζωοκλοπὴ ἐπὶ τοσοῦτον χρόνον τοὺς φορολογουμένους, οἱ ὁποῖοι προθυμότατα πληρώνουν, οὐδέποτε ἐγένετο λόγος περὶ τούτου, οὔτε ἄλλως πως ἐλήφθη καμμία φροντὶς περὶ τούτου. Τὸ πρᾶγμα, κύριοι, εἶναι ἀληθινὸν (θόρυβος), ἀλλὰ ἡ ζωοκλοπὴ δὲν εἶναι ζωοκλοπὴ, δὲν εἶναι μόνον κίνδυνος νὰ καταστραφῶσιν αἱ ἰδιοκτησίαι, ἀλλ’ εἶναι λῃστεία, διότι ἡ ζωοκλοπὴ ἐν Ἑλλάδι γίνεται νύκτωρ ὑπὸ ἐνόπλων, καὶ πολλάκις κατ’ ἐνόπλων, καὶ εἶνε σύνηθες νὰ λαμβάνωσι χώραν συμπλοκαὶ, συνηθέστερον φόνοι.

§29ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Αὐτὰ, τὰ ὁποῖα λέγετε, εἶνε ὀρθὰ, ἀλλὰ κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον δὲν θὰ ἔλθωμεν ποτὲ εἰς πρακτικὸν ἀποτέλεσμα.

§30ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Κύριε Ῥοντήρη, πρέπει ν’ ἀφήσωμεν εἰς τὴν κυβέρνησιν νὰ διευθύνῃ τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§31ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Κύριοι, ἐπὶ 20 ἔτη εἶμαι βουλευτὴς καὶ ποτὲ δὲν ἠκούσθη, ὅτι ἔκαμα τινὰ ἐπερώτησιν. Εἰς τὰς ἐκλογὰς τοῦ 1875, ὅπου καὶ ἂν μετέβην, εἰς οἱονδήποτε χωρίον, παντοῦ ἠκούετο ἡ φωνή: μᾶς ἔφαγαν οἱ κλέπται· εἰς τὰς ἐκλογὰς τοῦ 1879 τ’ αὐτὰ ἤκουσα. Οἱ χωρικοί, κύριοι, δὲν θέλουν θέσεις, ζητοῦν ἀσφάλειαν μόνον· κύριοι, σήμερον δὲν κλέπτονται ἓν ἢ δύο ζῶα, ἀλλ’ ἀγέλαι ὁλόκληροι, καὶ πωλοῦνται ἐκ Ναυπακτίας εἰς τὰς Πάτρας· καὶ ἀφοῦ τὸ κακὸν εἶνε τόσον μέγα, δὲν ἐλήφθη καμμία φροντίς. Κατὰ τὸ 1874 καὶ 75, ἐγὼ αὐτὸς ἐχειροτόνησα ἐμαυτὸν Commission d'enquête καὶ ἔκαμα ἐρεύνας εἰς τὰ χωρία καὶ ὑπέβαλον πρότασιν, ἀλλὰ δὲν ἠδυνήθη νὰ συζητηθῇ, διότι πάντοτε ἐπροτάσσοντο τὰ συμφέροντα τοῦ Κράτους. Πολὺ καλὰ, τὰ συμφέροντα τοῦ Κράτους· ἀλλὰ τὰ συμφέροντα τοῦ λαοῦ τί γίνονται; Ἐγὼ, κύριοι, δὲν εἶμαι σφόδρα ὑπὲρ τοῦ λαοῦ, προτιμῶ τὸ ἔθνος, ἀλλὰ δὲν ἐννοῶ, ὅτι καὶ ὁ λαὸς εἶναι ἀνδράποδον· ἡμεῖς εἴμεθα ἀντιπρόσωποι τοῦ λαοῦ καὶ πρέπει νὰ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψιν πρὸ πάντων τὰ συμφέροντα τοῦ λαοῦ· ἐν τούτοις καθ’ ἑκάστην ψιφίζομεν προϋπολογισμούς, φόρους, θέσεις, δαπάνας, ἀλλὰ περὶ τοῦ λαοῦ οὐδέν· οὔτε τὸ δημοτικὸν σύστημα ἠδυνήθημεν νὰ βελτιώσωμεν, οὔτε περὶ ἀστικοῦ κώδικος νὰ σκεφθῶμεν, οὔτε περὶ τούτου τοῦ ζητήματος, τὸ ὁποῖον εἶναι ὁ ἐπιούσιος ἄρτος τοῦ κτηνοτρόφου. Ἡ Κυβέρνησις τοῦ κ. Κουμουνδούρου εἶχε φέρει νόμον περὶ ζωοκλοπῆς, ἀλλὰ τὸν ἄφησε καὶ κατέῤῥευσεν· ἐσυζητήθη δὶς, ἀλλὰ κατόπιν παρεπέμφθη εἰς τὴν ἐπιτροπήν. (Θόρυβος.) Γνωρίζετε δὲ, ὅτι παραπομπὴ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν, ὅπως εἶπεν ἐσχάτως εἷς τῶν συναδέλφων μας, σημαίνει ἀπόῤῥιψιν. Ἐγὼ, κύριοι, δὲν διεκδικῶ ἰδιάζον τι ἐνδιαφέρον, νὰ γείνῃ δεκτὸν τὸ ἰδικόν μου νομοσχέδιον· προτείνω μόνον νὰ ἔλθῃ εἰς συζήτησιν ὅσῳ τὸ δυνατὸν ταχύτερον. Προχθὲς τὸ νομοσχέδιον ἦτο τρίτον, σήμερον εἶναι πέμπτον ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει. Διατί, κύριοι, ἔλαβεν ἐπίτασιν ἡ ζωοκλοπὴ πρὸ τινων ἐτῶν; διότι δὲν καταδιώκεται πλέον ὑπὸ τῶν μεταβατικῶν ἀποσπασμάτων, ἡ δὲ δημοσία διοίκησις δὲν εὗρε κανὲν μέσον ν’ ἀντικαταστήσῃ τὰ μεταβατικὰ ἀποσπάσματα· τότε ἦτο ξύλον, τζερεμὲς, κλείσιμον εἰς τὸ κατώγι.........

§32Α. ΡΟΥΚΗΣ. Σᾶς συγχαιρόμεθα δι’ αὐτὰς τὰς ἀρχάς.

§33ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Ἔχετε ἄλλην ἀφορμὴν νὰ μὲ συγχαρῆτε, διότι ἐγὼ κατήργησα αὐτὰ διὰ τοῦ νόμου περὶ μεταβατικῶν· ἀλλὰ δὲν ἐννοῶ καὶ ν’ ἀφήσω τὴν κτηνοτροφίαν ἕρμαιον εἰς τοὺς ζωοκλόπους. Ἔχω χίλια γράμματα ἀπὸ τὴν ἐπαρχίαν μου· τί γίνεται, μ’ ἐρωτοῦν, τὸ περὶ ζωοκλοπῆς; τὰ αὐτὰ ἐρωτοῦν καὶ ἐκ τῶν ἄλλων ἐπαρχιῶν. Ἐρωτῶ τὴν Κυβέρνησιν, σκέπτεται νὰ λάβῃ μέτρα τινὰ ἄλλα παρὰ τὰ διοικητικὰ, πρὸς καταδίωξιν τῆς ζωοκλοπῆς; διότι, ἂν ἡ Κυβέρνησις ἔχῃ μέτρον τι διοικητικὸν ἐπαρκὲς, τότε ὁ νόμος εἶναι περιττός. Ἐγὼ τὸν ἀποσύρω, ἀλλὰ δὲν βλέπω κανὲν μέσον· ἡ ἰδία Κυβέρνησις ἔφερε νόμον ἄλλοτε, τὸν ὁποῖον ἐγκατέλειψε. Λέγω λοιπὸν, ὅτι ἀνάγκη ν’ ἀποδοθῇ δικαιοσύνη εἰς τὸν λαὸν, καὶ προτείνω, ὅπως ἡ Βουλὴ εὐαρεστηθῇ νὰ προσδιορίσῃ μίαν ἡμέραν ῥητὴν πρὸς συζήτησιν αὐτοῦ τοῦ νομοσχεδίου. (Θόρυβος.)

§34ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι, νομίζω, ὅτι ἡ Βουλὴ ἐταράσσετο εἰς τὸν λόγον τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ Ναυπακτίας. Κύριοι, τὸ ζήτημα περὶ οὗ ὡμίλησε, δὲν εἶναι ἀνάξιον λόγου καὶ προσοχῆς, οὐδὲ πρέπει νὰ παραμερισθῇ. Σᾶς βεβαιῶ, κύριοι, καὶ τὸ γνωρίζετε οἱ πλεῖστοι ἐξ ὑμῶν, ὅτι ἡ ζωοκλοπὴ εἶναι τὸ μέγιστον κακὸν, τὸ ὁποῖον συμβαίνει εἰς τοὺς κατοίκους, εἶναι πληγὴ μεγίστη, ἀπὸ τὴν ὁποίαν πάσχει ὁ λαός. Ὅταν, κύριοι, ἐγένετο ἡ στρατολογία καὶ ἀνεχώρουν οἱ ἐπίστρατοι, ὅλοι ἐφώναζον τί θὰ γείνουν τὰ ζῶά μας. Μίαν ἡμέραν, κύριοι, ἔφριξα ὅταν ἦλθεν ἕνας καὶ ἔκαμε τρεῖς καταμηνύσεις, διότι τοῦ ἐπῆραν διὰ μιᾶς 13 τραγιὰ, δύο ἀροτῆρας βόας καὶ ἕνα ἡμίονον, τὸν ὁποῖον ἔλαβεν ὀπίσω, ἀφοῦ ἐπλήρωσεν 112 δραχμάς. Εἶναι λοιπὸν ἄξιον τὸ ζήτημα ν’ ἀπασχολήσῃ τὴν Βουλὴν μίαν ἡμέραν, καὶ ἂν θέλῃ ἡ Βουλὴ νὰ περιορίσῃ τὸ κακὸν, ἂς δώσῃ πίστιν εἰς τὸ νομοσχέδιον τῆς Κυβερνήσεως, τὸ ὁποῖον ἐτροποποιήθη ἀπὸ μίαν ἐπιτροπὴν, ἕως ὅτου ἴδωμεν ἂν θὰ εὕρωμεν ἓν μέτρον κατάλληλον.

§35ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. (Πρωθυπουργός). Μέγα δίκαιον ἔχουν οἱ προαγορεύσαντες. Ἡ ζωοκλοπὴ μεγάλα εἰς τὸν τόπον προξενεῖ δυστυχήματα, διὸ καὶ ὑπέβαλον ἄλλοτε νομοσχέδιον περὶ τούτου εἰς τὴν Βουλὴν, ὅπερ ἐπεψηφίσθη· ἀλλὰ δυστυχῶς ὁ νόμος οὗτος εἰς οὐδὲν ἐχρησίμευσε, διότι τὸ ἔγκλημα εἶναι πολύπλοκον, οἱ δὲ ζωοκλόποι ἐπιτήδειοι καὶ πολύτροποι. Ἕνεκα τούτου θέλομεν προσκαλέσει εἰδικοὺς ἀνθρώπους, ὅπως γείνῃ ὡριμωτέρα σκέψις, καὶ θὰ παρακαλέσωμεν τὴν Βουλὴν νὰ συζητήσῃ ἐπὶ τῶν ὑποβληθησομένων εἰς αὐτὴν μέτρων, ἀφοῦ ὅμως καὶ ἡμεῖς πεισθῶμεν, ὅτι ταῦτα θὰ ὦσιν ἀποτελεσματικά, διότι δὲν πρέπει νὰ προσθέτωμεν νόμους ἐπὶ νόμων ἀσκόπως καὶ ἀνωφελῶς, διότι τοῦτο μᾶλλον βλάπτει. Πρὸ τούτου ὅμως παρακαλῶ νὰ προταχθῶσι τὰ μᾶλλον κατεπείγοντα νομοσχέδια, κατόπιν δὲ νὰ συζητήσωμεν καὶ τὸ περὶ ζωοκλοπῆς.

§36ΚΑΣΙΜΑΤΗΣ. Ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου, κύριοι, πρὸς ὁδηγίαν τῆς ἡ Βουλὴ ὀφείλει νὰ ἔχῃ τὰ διδόμενα τῆς δικαιοσύνης. Εἶχον, κύριοι, τὴν τιμὴν νὰ διατελῶ πρωτοδίκης εἰς τὴν Σύρον κατὰ τὰ ἔτη 1856 καὶ 1857, εἴχομεν δὲ τὰ ἑξῆς ἐξαγόμενα ἐπὶ τοῦ θέματος τῆς ζωοκλοπῆς, τὰ ὁποῖα θὰ εὕρῃ ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης εἰς τὰ ἀρχεῖα τῆς Εἰσαγγελίας Σύρου. Εἴχομεν, κύριοι, τὴν ἀρχὴν, ὅτι, προκειμένου περὶ τοῦ πλημμελήματος καὶ τοῦ ἐγκλήματος τῆς κλοπῆς, καὶ ἀκόμη καὶ τοῦ πταίσματος, πρέπει νὰ ἐπιβάλλωνται αὐστηραὶ ποιναί. Ὁδηγούμενος ἀπὸ τὸν νόμον τῆς Ἑπτανήσου, ὁ ὁποῖος ἀναγράφει τὴν ἀρχὴν, ὅτι ὁσάκις οὔτε ἐλαφρυντικὴ, οὔτε ἐπιβαρυντικὴ περίπτωσις ὑπάρχει, ἐπιβάλλεται ὁ μέσος ὅρος τῆς ποινῆς, ἐνήργησα οὕτω, ὥστε ἐπέδρασεν ἡ ἰδέα αὕτη εἰς τοὺς συναδέλφους, καὶ προκειμένου νὰ ἐφαρμόσωμεν τὸν νόμον εἰς τὰ πλημμελήματα τῆς ζωοκλοπῆς, ἐπεβάλλομεν πάντοτε 2½ ἐτῶν ποινήν, ἐκτὸς ἂν ὑπῆρχεν ἀφορμὴ, ὡς ὑπάρχει ἐν τῇ ὑποτροπῇ, νὰ βάλωμεν περισσότερον. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης παρακαλεῖται νὰ ζητήσῃ ἀπὸ τὴν Εἰσαγγελίαν Σύρου τὰς ἐκθέσεις τῶν εἰρηνοδικῶν Νάξου, ἐν ταῖς ὁποίαις θὰ ἴδητε, ὅτι ἅμα ἤρχισαν νὰ ἐπιβάλλωνται αὐστηραὶ ποιναὶ, ἡ ζωοκλοπὴ ἐκ τῆς Νάξου ἐντελῶς ἐξέλιπεν. Ἐγὼ παρητήθην κατὰ τὸ 1858, καὶ ἤρχισαν πάλιν αἱ δεκαήμεροι ποιναὶ καὶ αἱ εἰκοσαήμεροι, καὶ πάλιν ἐπανελήφθη ἡ ζωοκλοπή. Ἐγὼ, κύριοι, θὰ φέρω εἰς τὸν ὑπὸ συζήτησιν νόμον τροπολογίαν, ὅπως ἡ ποινὴ μὴ ἦναι ἐλάσσων τῶν ἕξ μηνῶν. Διὰ τοῦτο, κύριοι, ζητῶ νὰ ἔλθωσιν αἱ ἐκθέσεις τῶν εἰρηνοδικῶν Νάξου· θέλετε πεισθῆ ἐξ αὐτῶν, ὅτι χωρὶς νὰ καταφύγωμεν εἰς μέτρα σατραπικὰ, εἰς τοιοῦτον βαθμὸν ὥστε νὰ καταντοῦν γελοῖα, διότι ἐπιβάλλουν πολλὰς ὑποχρεώσεις εἰς τοὺς πωλοῦντας καὶ ἀγοράζοντας ζῶα, ἀρκεῖ μία αὐστηρὰ ποινή. Ὅλα αὐτὰ τὰ νομοσχέδια, κύριοι, δὲν φέρουν εἰς κανὲν ἀποτέλεσμα· λάβετε, κύριοι, ὑπ’ ὄψιν τὴν στατιστικὴν τῶν ἐκθέσεων καὶ θέλετε πεισθῆ, ὅτι εἶνε ἀληθῆ αὐτὰ, τὰ ὁποῖα σᾶς λέγω. Ἔχετε δὲ ὑπ’ ὄψιν, ὅτι, προκειμένου περὶ γνώσεων, μὴ ἀποδεδειγμένων μαθηματικῶς ἢ πειραματικῶς, μόνον διὰ τῆς αὐθεντίας ὁδηγεῖταί τις πρὸς εὕρεσιν τῆς ἀληθείας, ἐπειδὴ δὲ σπουδαία αὐθεντία εἶνε ἡ ἐπίσημος στατιστική, δέον ν’ ἀναδράμωμεν εἰς αὐτὴν ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ σοφοῦ ῥητοῦ τοῦ Γαληνοῦ, ὡς περιῆλθεν ἡμῖν ἐν τῇ ἑξῆς διατυπώσει «quae probata juvant, repetita salvant

§37ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Παρακαλῶ τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Ναυτικῶν νὰ ζητήσῃ ἐκ Χαλκίδος πληροφορίας περὶ συμβάντος τινὸς, λαβόντος χώραν τὴν 30 Νοεμβρίου μεταξὺ τοῦ αὐτόθι διευθυντοῦ τοῦ ἀτμοπλοίου τῆς Κυβερνήσεως, τοῦ ὁποίου ἀγνοῶ τὸ ὄνομα, καὶ πλοιάρχου ἐμπορικοῦ πλοίου, ἀνήκοντος εἰς τὴν ἐπαρχίαν Μεγαρίδος, τὸν ὁποῖον αὐθαιρέτως συλλαβὼν κατέκλεισεν εἰς τὸ πλοῖον, ὁδηγηθέντα ἐκεῖ ὑπὸ ἐνόπλου δυνάμεως καὶ κακοποιηθέντα, ἀπολυθέντα δέ, καθ’ ἃ μοὶ γράφουσι, μόνον τῇ παρεμβάσει τοῦ νομάρχου. Δὲν ἠξεύρω ἂν ὁ κ. ἀξιωματικὸς εἶχε λόγους αἰτιάσεως κατὰ τοῦ κυβερνήτου τοῦ πλοίου, ἄλλως τε ἐντιμοτάτου ἀνθρώπου· ἀλλὰ καὶ ἂν εἶχε τοιοῦτον λόγον, δὲν ἦτο βεβαίως ὁ τρόπος ὃν μετεχειρίσθη ὁ κατάλληλος τρόπος, ἵνα ἐφαρμόσῃ τὸν νόμον.

§38ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Θέλω ἐξετάσει.

§39ΚΟΤΤΑΡΗΣ. Ὁ ἀξιότιμος κύριος Πρωθυπουργὸς εἶπεν, ὅτι ὁ νόμος περὶ ζωοκλοπῆς δὲν ἔφερεν ἀποτελέσματα. Τοῦτο εἶναι ὀρθόν· τοιοῦτον εἶναι καὶ τὸ νομοσχέδιο, τοῦ κ. Ῥοντήρη. Ὅλα αὐτὰ δὲν ἔχουν κανὲν πρακτικὸν ἀποτέλεσμα, προτείνω δέ, ἵνα ἡ Βουλὴ σχηματίσῃ εἰδικὴν ἐπιτροπήν, ἥτις νὰ ὑποβάλῃ νομοσχέδιον, διότι ἄλλως δὲν θὰ τελειώσωμεν ποτέ. Ἔμαθον, ὅτι κατὰ τοῦ δημοσίου πρόκειται νὰ ἐγερθῇ ἀγωγὴ περὶ ἀποζημιώσεως ἐξ 150 χιλιάδων δραχμῶν, διότι ἡ Ἀστυνομία ἐχάλασε τὸ μαγαζὶ τοῦ Κέκεση· παρακαλῶ λοιπὸν τὸν ἁρμόδιον ὑπουργὸν νὰ λάβῃ πρόνοιαν περὶ τούτου.

§40ΤΙΝΕΣ. Εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, κ. Πρόεδρε.

§41ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρὶν ἢ εἰσέλθωμεν εἰς τὸ νομοσχέδιον περὶ τῆς συμβάσεως, ὑπάρχουσι 2–3 νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα δύνανται ν’ ἀναγνωσθῶσι.

§42ΤΙΝΕΣ. Μάλιστα.

§43ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχομεν πρῶτον εἰς βʹ ἀνάγνωσιν τὸ νομοσχέδιον περὶ ἐπικούρων ἰατρῶν, φαρμακοποιῶν καὶ νοσοκόμων.

§44Π. ΚΟΡΩΝΑΙΟΣ. Διὰ νὰ λάβῃ καιρὸν ὁ κ. ὑπουργὸς νὰ σκεφθῇ, λέγω, ὅτι καλὸν θὰ ἦναι νὰ εἴπωμεν εἰς τὸ 1 ἄρθρον, ἀντὶ «χρησιμοποιοῦνται», τὸ ἑξῆς «δύνανται νὰ χρησιμοποιηθῶσι».

§45Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Μάλιστα. (Γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον.)

§46ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Λέγω εἰς τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Ναυτικῶν, τοῦ νόμου τούτου δὲν ἔχει ἀνάγκην καὶ τὸ πολεμικὸν ναυτικόν; ἢ ἐννοεῖ νὰ ὑποβάλῃ ἄλλον, διότι καὶ τὸ Ναυτικὸν ἔχει τοὺς τραυματίας του.

§47ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχομεν εἰς βʹ συζήτησιν τὸ νομοσχέδιον περὶ ἐλαττώσεως τοῦ χρόνου πρὸς προβιβασμὸν τῶν ὑπαξιωματικῶν τοῦ βασιλικοῦ ναυτικοῦ. (Ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτόν.)

§48Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Θὰ κάμω παρατήρησιν, ἵνα τὴν λάβῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν ὑπ’ ὄψιν πρὸ τῆς γʹ ἀναγνώσεως. Τὸ νομοσχέδιον προτείνει, ὅπως ληφθῇ καὶ διὰ τὸ ναυτικὸν τὸ αὐτὸ μέτρον, τὸ ὁποῖον ἐλήφθη διὰ τοὺς ὑπαξιωματικοὺς τῆς ξηρᾶς. Τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ μέτρου τούτου εἰς τοὺς ὑπαξιωματικοὺς τοῦ βασιλικοῦ ναυτικοῦ δυνάμεθα νὰ ψηφίσωμεν, καί τοι δὲν εἶναι πολὺ ἀναγκαῖον, διότι, ὡς πληροφοροῦμαι, καὶ αἱ θέσεις εἶναι ὀλίγαι καὶ πολλοὶ ἔχουν τὰ προσόντα τοῦ ὑπάρχοντος νόμου. Ὅ,τι θεωρῶ ἀναγκαιότερον εἶναι νὰ τροποποιηθῇ ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου 80 τοῦ νόμου περὶ στρατολογίας ἡ ἀφορῶσα εἰς τὴν ἀνακατάταξιν ἐν τῷ ναυτικῷ καὶ τῶν ὑπαξιωματικῶν καὶ τῶν ναυτῶν, διότι ὡς ἐκ τῆς διατάξεως τοῦ νόμου περὶ στρατολογίας οἱ παλαιοὶ ὑπαξιωματικοί, κελευσταί, ὑποκελευσταί, δίοποι, καὶ οἱ παλαιοὶ ναῦται δὲν δύνανται ν’ ἀνακαταταχθῶσι ναῦται· δύνανται ν’ ἀνακαταταχθῶσι μόνον μέχρι τῆς ἡλικίας τοῦ 21, οὕτω δὲ οἱ ἱκανώτεροι, οἵτινες ἔχουν κατὰ τἆλλα τὸ δικαίωμα νὰ προβιβασθῶσιν εἰς θέσεις διόπου, ὑποκελευστοῦ καὶ κελευστοῦ, δὲν δύνανται ν’ ἀνακαταταχθῶσι πρὸς τοῦτο. Κατὰ τὸν στρατολογικὸν νόμον, οἱ ἔχοντες τὸ δικαίωμα νὰ προβιβασθῶσιν εἰς διόπους, ἔχουσι τὸ δικαίωμα τοῦτο μέχρι τῆς ἡλικίας τοῦ 28 ἔτους, εἰς δὲ τὴν θέσιν τοῦ ὑποκελευστοῦ μέχρι τοῦ 35 ἔτους, ἐνῷ ὑποκελευστὴς ἄριστος δύναται νὰ ἦνε ὁ ἔχων καὶ ἡλικίαν ἀνωτέραν, καὶ εἰς τὴν τοῦ κελευστοῦ μέχρι τοῦ 42 ἔτους τῆς ἡλικίας, ἐνῷ ἐπίσης δύναται νὰ ὑπάρχῃ ἄριστος ὑποκελευστής, ἄγων ἡλικίαν ἀνωτέραν. Νομίζω, ὅτι ὅλαι αἱ ἡλικίαι δύνανται ν’ αὐξηθῶσιν, ἰδίως δὲ ὡς πρὸς τὴν ἀνακατάταξιν τῶν ναυτῶν, οἵτινες ἐντελῶς ἀποκλείονται ὑπὸ τοῦ ἄρθρου 80 τοῦ περὶ στρατολογίας νόμου.

§49ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Ἔχω νομοσχέδιον ἕτοιμον, καὶ ὡς ἂν ἐπροφήτευον, τὸ ἔχω ἤδη καὶ τὸ ὑποβάλλω.

§50ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ τυπωθῇ καὶ θὰ διανεμηθῇ. Ἔχομεν ἤδη εἰς βʹ ἀνάγνωσιν τὸ νομοσχέδιον περὶ τῶν μηχανικῶν τοῦ βασιλικοῦ ναυτικοῦ.

§51Γ. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ἐπειδὴ εἶνε βʹ ἀνάγνωσις, φέρω τὴν ἑξῆς τροπολογίαν· ἀντὶ 5 μηχανικῶν ά τάξεως, νὰ μείνουν 2· ἀντὶ 5 βʹ τάξεως, νὰ μείνουν 2· ἀντὶ 10 ὑπομηχανικῶν, νὰ μείνουν 5· ἀντὶ 15 ἀνθυπομηχανικῶν, νὰ μείνουν 10. Οἱ ἄλλοι νὰ μείνουν. (Ἀναγινώσκεται τὸ νομοσχέδιον καὶ γίνεται δεκτόν.)

§52ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μεταβαίνομεν ἤδη εἰς τὴν ἐξακολούθησιν τῆς συζητήσεως τοῦ νομοσχεδίου περὶ κυρώσεως συμβάσεως μεταξὺ τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς ἑλληνικῆς ἀτμοπλοϊκῆς ἑταιρίας.

§53Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Γνωρίζετε, κύριοι, τὴν ἰδέαν, ἣν ἔχω περὶ τῆς ἐπιψηφίσεως τῶν προτάσεων τῆς Κυβερνήσεως, τῶν ἀναγομένων ἰδίως εἰς τὰς πρὸς πόλεμον παρασκευάς· γνωρίζετε πάντες ἑπομένως, ὅτι τὰς προτάσεις αὐτῆς, τὰς ὑποβληθείσας διὰ τῆς συμβάσεως τῆς ἀτμοπλοϊκῆς ἑταιρίας, θέλω τὰς ὑπερψηφίσει. Θέλω ὑπερψηφίσει τὴν σύμβασιν καὶ δι’ ἕτερον λόγον· ἀποτόμως δὲν πρέπει νὰ κοπῇ ἡ συγκοινωνία τοῦ Κράτους, χωρὶς νὰ προέλθῃ ζημία μεγάλη. Ἀλλὰ μολαταῦτα νομίζω, ὅτι δὲν εἶναι ἀνάγκη ν’ ἀποκρούσωμεν ἢ μᾶλλον νὰ καταστρέψωμεν τὰς ἄλλας ἑταιρίας, ἀφοῦ αὗται ἐσχηματίσθησαν ὁπωσδήποτε, διὰ νὰ αὐξήσωσι τὴν συγκοινωνίαν διὰ δαπανῶν καὶ μεγάλης ἐπιμελείας τῶν συμπολιτῶν ἡμῶν, καὶ μάλιστα ἀφοῦ τὰ νέα ἀτμόπλοια ταῦτα θέλουσι χρησιμεύσει εἰς τοῦ πολέμου τὰς παρασκευάς· εἶναι δὲ καὶ λίαν ὠφέλιμον, ἐὰν πρὸς τῇ ἀτμοπλοϊκῇ ἑταιρίᾳ ἔχωμεν πρὸς ἐθνικὴν χρῆσιν καὶ τὰς ἑτέρας δύο νέας ἑταιρίας τῶν κυρίων Γουδῆ καὶ Γιαλούση. Κύριοι, ἡ ἀτμοπλοϊκὴ ἑταιρία, ἡ συστηθεῖσα πρὸ 25 ἐτῶν παρὰ τοῦ ἀοιδίμου Μαυροκορδάτου, λειτουργεῖ ἔκτοτε. Ἡ ἑταιρία αὕτη, ἱδρυθεῖσα διὰ τῆς συνδρομῆς τῆς Κυβερνήσεως, συντηρεῖται δι’ αὐτῆς τῆς κυβερνητικῆς συνδρομῆς. Ἡ ἑταιρία αὐτή, πρέπει νὰ εἴπωμεν τὴν ἀλήθειαν, καὶ μετὰ 25 ἐτῶν ὕπαρξιν, καὶ μ’ ὅλην τὴν δημόσιον συνδρομήν, δὲν κατώρθωσε ν’ ἀποκτήσῃ τὴν ὑπόληψιν τῆς κοινωνίας. Εἶναι λυπηρὸν τοῦτο, ἀλλ’ εἶναι ἀληθές, ἐνῷ τὸ πρῶτον συμφέρον τῆς ἑταιρίας ταύτης ἦτο καὶ εἶναι ν’ ἀποκτήσῃ διὰ παντὸς τρόπου τὴν ὑπόληψιν τῆς κοινωνίας, διότι διὰ μόνης τῆς κοινῆς ὑπολήψεως δύναται ν’ αὐξήσῃ τὴν πίστιν αὑτῆς. Ἀλλ’ εἶναι πρᾶγμα δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ κοινὴ ἡ ἐργασία ὅλων αὐτῶν τῶν ἑταιριῶν πρὸς ὠφέλειαν τῆς συγκοινωνίας καὶ τῶν ἀναγκῶν τοῦ πολέμου, χωρὶς νὰ παραβλαφθῇ ἡ λειτουργοῦσα ἀτμοπλοϊκὴ ἑταιρία; Κατ’ ἐμέ, εἶναι. Ἡ ἀτμοπλοϊκὴ ἑταιρία ἔχει 8 ἀτμόπλοια, καὶ ταῦτα πάντα οὐχὶ κατάλληλα, δι’ ὧν διατηρεῖ τὴν συγκοινωνίαν τοῦ Κράτους, διὰ νὰ συντηρηθῇ δὲ ἡ ἑταιρία ἀπαιτεῖ 600 χιλ. δραχ. κατ’ ἔτος, ἀτέλειαν διὰ τὸ εἰσαγόμενον ὑλικόν, τοῦ ὁποίου ἔχει ἀνάγκην πρὸς ἐπισκευὴν τῶν ἀτμοπλοίων, ἀτέλειαν καὶ τὰ πλεονεκτήματα, ἅτινα χαίρουσι τὰ πολεμικὰ πλοῖα. Τὸ ἐπ’ ἐμοί, φρονῶ, ὅτι πρέπει νὰ παραχωρήσωμεν ταῦτα πάντα εἰς τὴν ἑταιρίαν· ἡ ἑταιρία ὅμως δὲν πρέπει νὰ ἀντιστρατεύηται εἰς τὸ Κράτος, ὅπερ θέλει νὰ διατηρήσῃ εἰς τὴν ὑπηρεσίαν του καὶ τὰ 6 ἄλλα ἀτμόπλοια τῶν νέων δύο ἑταιριῶν. Καὶ ἐάν, κύριοι, διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τῶν 6 τούτων ἀτμοπλοίων ἦναι ἀνάγκη νὰ δαπανήσῃ τὸ Κράτος 100–150 χιλ. δραχ. περιπλέον, νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ γείνῃ ἡ δαπάνη αὕτη, καὶ χάριν τοῦ ἐμπορίου καὶ τῆς συγκοινωνίας τοῦ Κράτους, καὶ χάριν τῶν ἐθνικῶν πολεμικῶν ἀναγκῶν. Διατί ὅμως ἡ ἐν Σύρῳ ἑταιρία δεικνύει τοσαύτην κακίαν, λέγουσα: ἢ ἐγώ, ἢ οὐδείς; Διατί ἀποκρούει τὰς νέας ἑταιρίας πρὸς βλάβην τῶν συμπολιτῶν ἡμῶν καὶ τῶν γενικῶν συμφερόντων, ἀφοῦ αὕτη θέλει λάβει πᾶν ὅ,τι ἀπῄτησε;

§54ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν λέγει οὐδείς.

§55Σ. ΚΑΣΙΜΑΤΗΣ. Ποῦ τὸ εὑρίσκετε αὐτό;

§56ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Οὔτε Γουδῆς λέγει.

§57Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ποῦ εὑρίσκω τοῦτο, κ. Κασιμάτη; Εἰς τὴν σύμβασιν, τῆς ὁποίας ὁ σκοπὸς εἶναι τοιοῦτος. Διατί, λέγω, νὰ ἐπιμένῃ εἰς τὴν κακίαν αὐτῆς ἡ ἀτμοπλοϊκὴ ἑταιρία, καὶ νὰ ἐπιμένῃ ἀπέναντι τῆς ἐπιθυμίας τῆς κυβερνήσεως καὶ τῆς ἐθνικῆς ἐπιθυμίας ὑπὲρ τῆς αὐξήσεως τῆς συγκοινωνίας; Καὶ ὁποίαν ἰσχὺν ἢ σημασίαν ἔχει ἡ ἑταιρία αὕτη, ἥτις δεικνύει τοσαύτην ἐπιμονήν; Δύναται νὰ ζήσῃ κἂν μίαν στιγμήν ἄνευ τῆς συνδρομῆς τῆς κυβερνήσεως; Καὶ ὅμως ὄχι μόνον ἐπιμένει, ἀλλὰ προφέρει καὶ τὴν ἀπειλήν, ὅτι θὰ παύσῃ τὰς ἐργασίας, ἐὰν δὲν γείνωσι παραδεκταὶ αἱ προτάσεις αὐτῆς. Δὲν ἠξεύρω τί θὰ ἀπαντήσῃ εἰς ταῦτα ἡ κυβέρνησις, ἥτις θέλει μὲν τὴν ὕπαρξιν τῆς ἀτμοπλοϊκῆς ἑταιρίας, ἀλλὰ δὲν ἀποκρούει καὶ τὴν ὕπαρξιν τῶν νέων ἑταιριῶν. Ἀλλ’ ἡ ἑταιρία, παρουσιαζομένη μὲ τοιαύτην ἀπειλὴν ἀπέναντι τῆς κυβερνήσεως, πράττει κάκιστα· διότι ἡ κυβέρνησις δύναται νὰ εἴπῃ εἰς αὐτήν: φύγε· ἐγὼ δὲ τὴν συγκοινωνίαν, ἔστω καὶ ἐλλιπῆ, διὰ μικρὸν χρονικὸν διάστημα θέλω διατηρήσει διὰ τῶν ἓξ ἀτμοπλοίων τῶν νέων ἑταιριῶν, μέχρις ὅτου εὕρω τὰ μέσα ν’ αὐξήσω αὐτήν. Ἀλλὰ τότε τί θέλει πράξει ἡ ἑταιρία μὲ τὰ ὀκτὼ ἄθλια ἀτμόπλοια αὑτῆς; Θὰ δέσῃ ταῦτα εἰς Σῦρον; Ἀλλὰ τότε καταστρέφεται ἀσφαλέστατα.

§58ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Θὰ διατηρήσῃ συγκοινωνίαν μὲ τὸ ἐξωτερικόν.

§59Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Τὰς ἐξωτερικὰς γραμμὰς, κύριε Πετσάλη, ἀπέναντι τῶν ἑταιριῶν τῆς Εὐρώπης δὲν ἠμπορεῖ ἡ ἑταιρία αὕτη νὰ κρατήσῃ οὐδ’ ἐπὶ μίαν ἡμέραν. Διὰ τοὺς λόγους τούτους ἐγὼ προτείνω νὰ χορηγήσωμεν εἰς τὰς δύο νέας ἑταιρίας χρηματικὴν συνδρομὴν ἐξ 100 μέχρις 150 χιλ. δραχμῶν καὶ νὰ χρησιμοποιήσωμεν αὐτάς, χρώμενοι τῶν 6 νέων αὐτῶν ἀτμοπλοίων, πρῶτον πρὸς ὠφέλειαν τοῦ ἐμπορίου, δεύτερον πρὸς αὔξησιν τῆς συγκοινωνίας καὶ τρίτον διὰ τὰς ἀνάγκας τοῦ πολέμου, εἰς τρόπον ὥστε τὰ 6 αὐτὰ ἀτμόπλοια τῶν νέων ἑταιριῶν, προστιθέμενα εἰς τὰ 8 τῆς ἑταιρίας Σύρου, θὰ παρέχωσιν ἡμῖν 14 ἀτμόπλοια· οὕτω δὲ διὰ μικρᾶς δαπάνης ἀποκτῶμεν σημαντικὴν ὠφέλειαν καὶ ἰσχὺν ἐν καιρῷ ἐθνικῆς ἐνεργείας. Δὲν δύναμαι νὰ ἐννοήσω ὁποῖον κακὸν ἀπειλεῖ τὴν ἀτμοπλοϊκὴν ἑταιρίαν, ἐὰν τὰ ἀτμόπλοια τῶν κκ. Γουδῆ καὶ Γιαλούση ἀναλάβωσι τὴν ὑποχρέωσιν νὰ πολλαπλασιάσωσι τοὺς πλόας κατὰ τὰς διαφόρους γραμμὰς τοῦ Κράτους. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι ἡ ἑταιρία θὰ ἔχῃ περισσοτέραν ὠφέλειαν, διότι τὰ ἀτμόπλοια αὐτῆς θὰ πολλαπλασιάσωσιν ἐπίσης τοὺς πλόας αὐτῶν. Δὲν δεικνύει λοιπὸν ἀληθῆ κακίαν ἡ ἑταιρία, ἀντιστρατευομένη εἰς τὰ ἐθνικὰ συμφέροντα; Ἀλλ’ εἶναι δίκαιον, κύριοι, νὰ ἀφήσωμεν ἡμεῖς τοὺς συμπολίτας μας, οἱ ὁποῖοι ἐτόλμησαν καὶ προέβησαν δι’ ἰδίας δαπάνης εἰς ναυπήγησιν ἀτμοπλοίων, χάριν τοῦ ἐθνικοῦ συμφέροντος, καὶ ν’ ἀρνηθῶμεν εἰς αὐτοὺς τὴν συνδρομήν, οἵαν παρέχομεν εἰς τὴν ἀτμοπλοϊκὴν ἑταιρίαν, ἥτις διὰ τῶν προτάσεων αὐτῆς θέλει νὰ καταστρέψῃ τὴν ἀτμοκίνητον ἀκτοπλοΐαν, χάριν τῶν κερδοσκοπικῶν αὐτῆς σκοπῶν; Συλλογισθῆτε, ὅτι μέχρι σήμερον δὲν ἐτόλμησεν ἢ δὲν ἠδυνήθη οὐδεὶς τῶν Ἑλλήνων νὰ ναυπηγήσῃ ἀτμόπλοιον καὶ νὰ προβῇ εἰς τοιαύτην ὠφέλιμον, ἀλλὰ καὶ ἐπικίνδυνον, ἐπιχείρησιν, εἰς ἣν προέβησαν οἱ κύριοι Γουδῆς καὶ Γιαλούσης. Καὶ ἀμφιβάλλετε, ὅτι ἡ ἐπιχείρησις αὕτη ἀποδεικνύει ἐνταυτῷ τὴν πρόοδον τοῦ τόπου, ἥτις μᾶς προσφέρει σήμερον εὐτυχῶς τὸν ὠφέλιμον τοῦτον καρπόν; Ἤδη δέ, ὅτε ὁ καρπὸς οὗτος προῆλθε, καίτοι σμικρός, ἀλλὰ προῆλθεν, ἐγὼ νομίζω, ὅτι ὀφείλομεν νὰ ἐμψυχώσωμεν τοὺς συμπολίτας μας αὐτούς, οἱ ὁποῖοι ἐπελήφθησαν ἔργου τόσον ὠφελίμου καὶ νὰ συντρέξωμεν τὰς νέας αὐτῶν ἑταιρίας, ὅπως αὐξηθῶσι καὶ ἑδραιωθῶσι, χάριν τῶν συμφερόντων τοῦ ἐμπορίου, τῆς συγκοινωνίας καὶ γενικῶς τῶν ἐθνικῶν συμφερόντων. Πρέπει, κύριοι, αἱ νέαι ἑταιρίαι ν’ αὐξήσωσιν, ὅπως ηὔξησεν ἡ ἀτμοπλοϊκὴ ἑταιρία, διὰ τῆς συνδρομῆς τῆς Κυβερνήσεως, χάριν τῆς ὁποίας μᾶς ὑπόσχεται διὰ τῆς συμβάσεως, ὅτι ἐντὸς ἑνὸς ἔτους θέλει κατασκευάσει καὶ ἄλλα ἀτμόπλοια. Ἀλλὰ δὲν ἔρχεται εἰς τὸν νοῦν ὑμῶν, κύριοι, ὅτι, ἐὰν συνδράμωμεν τοὺς συμπολίτας ἡμῶν, οἵτινες ἀπέδειξαν τὴν ἱκανότητα, ὅπως ναυπηγήσωσι δι’ ἰδίων ἐξόδων 6 λαμπρὰ ἀτμόπλοια καὶ αὐξήσωσι τὰ μέσα τῆς συγκοινωνίας, ὅτι οἱ ἀξιότιμοι οὗτοι ἄνδρες θέλουσι προβῆ ἔτι μᾶλλον διὰ τῆς συνδρομῆς τῆς Κυβερνήσεως, ὅπως προαγάγωσι τὸ ἔργον, ὅπερ ἐπεχείρησαν, καὶ ὅτι θὰ φέρωσιν αὐτὸ εἰς πέρας λίαν εὐχάριστον; Στρέφων δὲ τὸν λόγον πρὸς τὸν ἀξιότιμον πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ὁ ὁποῖος φρονεῖ, ὅτι δὲν ἠδυνήθη, ἕνεκα τοῦ πείσματος τῆς ἑταιρίας Σύρου, νὰ συμπεριλάβῃ εἰς τὴν αὐτὴν σύμβασιν καὶ τὰς νέας ἑταιρίας, παρακαλῶ αὐτὸν νὰ ὑποτάξῃ τὸ πνεῦμα τῆς ἀντιστάσεως αὐτῆς. Εἶναι δὲ καιρὸς ἀκόμη, νομίζω, πρὸς τοῦτο, διότι ὁ κ. Πρόεδρος ἐὰν καλέσῃ τὴν ἑταιρίαν Σύρου καὶ ἐξηγήσῃ αὐτῇ τὰς σημερινὰς ἀνάγκας τοῦ ἔθνους καὶ τὰς προσδοκίας αὐτοῦ, ἐπικαλεσθῇ δὲ πρὸς τῷ συμφέροντι καὶ τὸν πατριωτισμὸν τῆς ἑταιρίας, ἥτις καθῆκον ἔχει νὰ ἐννοήσῃ, ὅτι πρέπει νὰ εὐκολύνῃ τὰ πράγματα, ἐλπίζω, ὅτι τὸ σπουδαῖον τοῦτο ζήτημα θέλει λυθῆ κατὰ τὰς προσδοκίας τοῦ κοινοῦ. Καὶ ἠμπορεῖ νὰ ὑποθέσῃ τις, ὅτι θ’ ἀρνηθῇ ἡ ἑταιρία αὕτη νὰ λάβῃ ὡς ὁδηγὸν τὴν πορείαν τῆς ἐθνικῆς Τραπέζης, ἥτις, καθ’ ὃν καιρὸν ἐπρόκειτο νὰ συστηθῶσιν αἱ ἄλλαι τράπεζαι, ὄχι μόνον δὲν ἀντέπραξεν εἰς τοῦτο, ἀλλὰ καὶ συνέδραμε τὴν σύστασιν αὐτῶν; Καὶ ἀληθῶς ὄχι μόνον δὲν κατεδίωξεν, ἀλλὰ συνέδραμε καὶ ὑπεστήριξε τὰς νέας Τραπέζας. Ἀλλ’ ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα ἔπαθε κακὸν διὰ τοῦτο; οὐχί· ὑπηρέτησε μάλιστα τὰ συμφέροντα καὶ τὴν τιμὴν αὐτῆς. Διὰ τί λοιπὸν ἡ ἑταιρία τῆς Σύρου δὲν μιμεῖται τὸ παράδειγμα τῆς Τραπέζης, ἥτις ἀπέδειξε μεγάλην σύνεσιν καὶ ἄκρον πατριωτισμὸν εἰς ὅλας τὰς περιστάσεις; Κύριοι, ἡ Κυβέρνησις εἶπεν, ὡς ἐνθυμεῖσθε, εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι ἔχει ἀνάγκην τῆς συμβάσεως αὐτῆς διά τε τὴν συγκοινωνίαν καὶ τὰς πολεμικὰς παρασκευὰς, ἀλλ’ εἰς τοῦτο ἐπαρκεῖ ἡ ἑταιρία Σύρου διὰ τῶν ὀκτὼ αὐτῆς ἀτμοπλοίων; Καὶ ἀφοῦ εἶναι φανερὸν, ὅτι δὲν γνωρίζει, οὐδὲ δύναται νὰ ἠξεύρῃ ἐὰν θὰ ἐπαρκέσῃ, πῶς ἀνθίσταται καὶ δὲν χορηγεῖ τὴν εὐκολίαν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως αὕτη διαθέτῃ ἀκόμη ἓξ ἀτμόπλοια; Ἀποδεδειγμένως λοιπὸν ἔχει ἄδικον ἡ ἑταιρία Σύρου δεικνύουσα τοιοῦτον πεῖσμα, ὅπερ ἀντιστρατεύεται εἰς τὰ ἴδια αὐτῆς συμφέροντα. Ἐπαναλαμβάνω νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι ἐγὼ οὐχὶ δι’ ἄλλον λόγον, ἀλλὰ διότι αἰσθάνομαι τὴν ἐθνικὴν ἀνάγκην, θὰ ὑπερψηφίσω τὴν σύμβασιν, καὶ πιθανὸν ἡ ἑταιρία νὰ κερδήσῃ ὑλικῶς τὸ ζήτημα, ἠθικῶς ὅμως εἶναι κατεστραμμένη ἕνεκα τῆς ἀφροσύνης αὐτῆς.

§60ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ναί, θὰ ’ντραπῇ.

§61Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἔχει καθῆκον ἡ Κυβέρνησις νὰ ὑποδείξῃ εἰς τὴν ἑταιρίαν, ὅτι πρέπει νὰ ἐντραπῇ, καὶ εἶμαι βέβαιος, ὅτι ὁ κ. Κουμουνδοῦρος θὰ τὸ πράξῃ. Ἐὰν δὲ ἡ ἑταιρία δὲν ἐντραπῇ, θέλει θερίσει πολὺ ταχέως τοὺς καρποὺς τῆς διαγωγῆς αὑτῆς.

§62ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. (Πρωθυπουργός). Κύριοι, πρόκειται περὶ σπουδαίων καὶ θετικῶν συμφερόντων τοῦ τόπου· πρέπει διὰ τοῦτο νὰ ἐξετάσωμεν τὸ ζήτημα μετὰ ψυχροῦ αἵματος· αἱ ὕβρεις εἰς οὐδὲν συντελοῦν, εἶναι ἀπαύγασμα τῆς σκαιότητος τοῦ ὑβρίζοντος· καὶ ὁ ἐνθουσιασμὸς ἐπίσης δὲν ὠφελεῖ, ὅταν μάλιστα ἦναι ὀψιγενής, ὅπως μοὶ ἐφάνη, ὅτι ἦτο ὁ ἐνθουσιασμὸς τοῦ κ. Καλλιγᾶ, ἀφοῦ ἀνέγνωσα τὴν ἔκθεσιν τῆς ἐπιτροπῆς. Ὁ κ. Καλλιγᾶς, κατ’ αὐτήν, οὐδένα ἐνθουσιασμὸν ἔδειξεν ὑπὲρ τοῦ συναγωνισμοῦ, οὐδ’ ἀμφιβολίαν εἰς τὸ νὰ παραδεχθῇ τὴν σύμβασιν, ἥτις ἐμπεριέχει τὰ κακὰ, ὅλα ὅσα τὴν ἐπιοῦσαν ἀνεκάλυψαν καὶ ἐξιστόρησαν ἀπὸ τοῦ βήματος μετ’ ἀγανακτήσεως. Ἄλλως δὲν δύναμαι νὰ ἐξηγήσω αὐτὴν τὴν μεταβολήν, εἰμὴ εἰς τὴν ἰσχὺν τῆς νυκτός, ἐπειδή, φαίνεται, ἡ νὺξ δὲν φέρει φρόνησιν, ἀλλὰ καὶ ἐνθουσιασμόν. Καὶ ὁ ἐνθουσιασμὸς αὐτὸς καθ’ ἡμῶν διατί; διότι πολεμοῦμεν τὸν συναγωνισμὸν ἐν τῇ ἀτμοπλοΐᾳ. Ἀλλά, κύριοι, ἡ κατάστασις, ἡ ὑπάρχουσα σήμερον, ὀφείλεται εἰς ἡμᾶς, διότι ἡμεῖς κατηργήσαμεν τὸ προνόμιον, τὸ ὁποῖον ἀπηγόρευεν εἰς πᾶσαν ἑτέραν ἀτμοπλοΐαν νὰ πλησιάσῃ τὰς ἀκτὰς τῆς Ἑλλάδος, διότι ἡμεῖς ὑπεστηρίξαμεν καὶ εὐκολύναμεν τὰς ἰδιαιτέρας ἑταιρίας, τὰς κατόπιν, νὰ ἐξακολουθήσωσι τὸν δρόμον των καὶ νὰ προσεγγίζωσιν εἰς ἑλληνικοὺς λιμένας· καὶ ἐνῷ οἱ κύριοι οὗτοι οὔτε ὠνειρεύοντο κἂν τὸν ἀναπτυσσόμενον αὐτὸν συναγωνισμὸν ἐν τῷ τόπῳ, σήμερον κατηγοροῦν ἡμᾶς, ἔργον τῶν ὁποίων εἶναι ἡ παροῦσα κατάστασις, τὸ ἐπαναλέγω, ὅτι πολεμοῦμεν τὸν συναγωνισμόν. Καὶ νομίζετε, ὅτι ὁ κ. Καλλιγᾶς πάντοτε ἐνθουσιᾷ κατὰ τῶν προνομίων; ὄχι, εἶναι προνόμιά τινα, τὰ ὁποῖα θεωρεῖ ὡς ἐθνικά, ὑπὲρ τοῦ ἔθνους, καὶ τὰ ὑποστηρίζει· ἐρωτήσατέ τον, ἐπιτρέπει νὰ καταργηθῇ τὸ προνόμιον τοῦ σιδηροδρόμου ἢ νὰ προσβληθῇ καὶ νὰ συστηθῇ ἱπποσιδηρόδρομος μέχρι Πειραιῶς; οὐχὶ εἶναι τότε ὑπὲρ τῶν προνομίων. Ὥστε βλέπετε ὅτι ὁ κ. Καλλιγᾶς εἶναι κατὰ τῶν προνομίων, ἐκτὸς ἐὰν εἰς τοῦτο ἐνέχωνται τὰ συμφέροντά του. Λοιπόν, κύριοι, νὰ κατηγοροῦν ἡμᾶς, μετ’ ἐνθουσιασμοῦ μάλιστα, ὅτι πολεμοῦμεν τὸν συναγωνισμὸν χάριν τῆς ἑταιρίας· νομίζω ὅτι δὲν ἔχουσι δίκαιον. Ἐὰν δὲν ἐλαμβάνομεν ἡμεῖς ἐγκαίρως τὰ κατάλληλα μέτρα, ἅπερ ἐλάβομεν, ἤδη ἕτερα ἀτμόπλοια δὲν ἤθελον εἶσθαι εἰς τὴν Ἑλλάδα, διότι εἰς οὐδὲν ἀτμόπλοιον ἐπετρέπετο τοῦτο. Ὥστε καὶ ὁ κ. Καλλιγᾶς ἐνθουσιᾷ, ὄχι μόνον ὡς φιλόλαος, κατὰ τοῦ προνομίου, ἀλλὰ καὶ ἀπὸ τὸν ἐνθουσιασμὸν ὑπὲρ ἑτέρων συμφερόντων σπουδαίων τῆς πατρίδος, καὶ πρὸ πάντων ὑπὲρ τῶν πασχόντων ναυτῶν μας. Τί θὰ κάμητε τοὺς 60 χιλιάδας, τοὺς ἥρωας τοῦ ἀγῶνος ναύτας, μὲ τὸ πλατύ των ζωνάρι, οἵτινες λιμοκτονοῦσιν ἤδη; ποῖον μέτρον ἐλάβατε ὑπὲρ αὐτῶν; διὰ τῆς συμβάσεως αὐτῆς τοὺς καταστρέφετε. Κύριοι, κατὰ δυστυχίαν τὸ μέλλον τῆς ἱστιοφόρου ναυτιλίας ἐξέλιπεν, εἶναι μαῦρον· ὁ ἀτμὸς ὑπερίσχυσεν ἐπὶ τοσοῦτον, ὥστε ἀπέκλεισε τοὺς ἱστούς, καὶ τὰ πλεονεκτήματα καὶ αἱ ὠφέλειαι τῶν ναυτῶν τῆς ἱστιοφόρου ναυτιλίας ἀπόλλυνται, καὶ ἐπὶ τοσοῦτον εἶναι ἀνίσχυρος ὁ πόλεμος κατὰ τῆς ἱστιοφόρου ναυτιλίας, ὥστε καὶ εἰς τὴν Γαλλίαν ἀπεφάσισαν νὰ δίδουν συνδρομὴν εἰς τὰ ἱστιοφόρα πλοῖα ἓν φράγκον κατὰ τόνον εἰς τὴν κατασκευὴν καὶ ἓν φράγκον εἰς τὸν κατὰ χίλια μίλια πλοῦν. Ἀλλ’ εἰς τὴν Γαλλίαν νομίζουσιν, ὅτι καὶ τὸ μέτρον τοῦτο δὲν δύναται νὰ σώσῃ τοὺς ναυτιλλομένους ἀπὸ τὸν κίνδυνον, καὶ ὅμως ὁ κ. Καλλιγᾶς ἐνόμισεν, ὅτι τοὺς 60,000 ναύτας μας δύναται νὰ τοὺς σώσῃ καὶ διατηρήσῃ ἡ ἐσωτερικὴ ἀτμοπλοϊκὴ συγκοινωνία, καὶ ἐλυπήθη, διότι ἡμεῖς οὐδὲν μέτρον ἐλάβομεν κατάλληλον καὶ ἀφήσαμεν τοὺς ἥρωας ἐκείνους νὰ λιμοκτονήσουν. Κύριοι, ὁμολογῶ, ὅτι ἐξηγῶν τοιαύτας σκέψεις, καὶ μετ’ ἀγανακτήσεως ὁ κ. Καλλιγᾶς, ἔπραξε καλῶς νὰ ἐπικαλεσθῇ τὴν καρδίαν σας, καὶ οὐχὶ τὴν κεφαλήν σας, διότι κεφαλὴ ἐν συζητήσει τοιαύτῃ καὶ οὕτω τιθεμένῃ δὲν χωρεῖ. Κύριοι, πρόκειται περὶ συγκοινωνίας· αὐτὸ εἶναι τὸ κύριον ζήτημα. Ὅσον καὶ ἂν ἐζήτησαν νὰ σᾶς παρεκτρέψωσι, δὲν τὸ κατώρθωσαν· πρόκειται περὶ γεγονότος, ὅπερ πρὸ 25 ἐτῶν συμβαίνει ἐν τῇ πατρίδι ἡμῶν, καὶ γνωρίζομεν τὰς ἐλλείψεις καὶ τὰ πλεονεκτήματά του. Ἠρωτήθη ἀμέσως, ἡ συγκοινωνία, ὅπως ἐνεργεῖται, πληροῖ τὰς ἀνάγκας μας; παρουσιάζεται ἔλλειψίς τις κατὰ τὴν ἐνέργειαν τοῦ ἔργου, καὶ δυνάμεθα νὰ τὴν θεραπεύσωμεν; δυνάμεθα νὰ ἀποφύγωμεν τὴν ἑταιρίαν, δι’ ἧς ἡ συγκοινωνία ἐνεργεῖται ἤδη; Ἰδοὺ τὸ πρῶτον ζήτημα. Ἡμεῖς ἐξετάσαντες ὅπως ἐπὶ εἴκοσι πέντε ἤδη ἔτη ἐξήτασαν καὶ οἱ πρὸ ἡμῶν, εὕρομεν, ὅτι, ὅσον εἶναι δυνατόν, ἡ συγκοινωνία ἡ ἐσωτερικὴ ἐνεργεῖται καλῶς, καὶ ἐζητήθη ἐπιμόνως ἄλλοτε παρ’ ἡμῶν καὶ ἐπετεύχθη ἡ διατήρησίς της διὰ τοῦτο. Ἐνθυμηθῆτε καλῶς, ὅτι ἡ θαλασσία συγκοινωνία εἶναι κατ’ ἐξαίρεσιν ἀναγκαία δι’ ἡμᾶς, ὅτι ἡ ἐσωτερικὴ παραγωγή, ἡ ἐσωτερικὴ βιομηχανία δι’ ἔλλειψιν δρόμων, δι’ ἔλλειψιν ἄλλων μέσων συγκοινωνίας, στερεῖται ἀγορῶν. Ἔχει ἀναπόφευκτον λοιπὸν ἀνάγκην τῆς θαλασσίας συγκοινωνίας, διὰ νὰ εὕρῃ ἐσωτερικὰς ἀγοράς. Ἡξεύρετε, ὅτι εἰς τὴν παραγωγὴν αἱ ἐσωτερικαὶ ἀγοραὶ εἶναι λίαν οὐσιώδεις καὶ ἡ πρώτη βάσις καὶ ἐσωτερικαὶ ἀγοραί, ἐὰν ἀφαιρέσητε τὴν θαλασσίαν συγκοινωνίαν, δὲν ὑπάρχουσιν. Εἶναι δυνατὸν ἡ ἀνάγκη αὕτη νὰ πληρωθῇ διὰ πλοίων τυχαίως κινουμένων, ἢ πρέπει νὰ ἐγκατασταθῇ σταθερῶς καὶ μονίμως ἑταιρία, ἔχουσα τὴν ὑποχρέωσιν καὶ τὴν ἰσχὺν τακτικῶς καὶ ἀπαρεγκλίτως νὰ ἐξακολουθῇ τοὺς πλόας της καὶ τὴν συγκοινωνίαν; Κύριοι, ἅμα ὡς ἡ τάξις ἐκλείψῃ, ἅμα ὡς ἡ βεβαιότης δὲν ὑπάρχῃ, ὅτι ἡ συγκοινωνία γίνεται ὁμαλῶς καὶ κανονικῶς καὶ κατ’ ἐποχὰς ὡρισμένας, τὸ ἐμπόριον καὶ ἡ παραγωγὴ ἀπαντῶσι δυσκολίας, αἱ ὁποῖαι ἐπιφέρουσι ζημίας καὶ βλάβας. Ἰδοὺ, κύριοι, ὁ πρῶτος λόγος, ὁ ὁποῖος μᾶς ὑπεχρέωσε νὰ προτιμήσωμεν τὴν ἑταιρίαν· ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου ἡ πολιτικὴ κατάστασις, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρισκόμεθα, ἀπῄτει νὰ φροντίσωμεν, ὥστε νὰ ἔχωμεν ἀριθμὸν ἀτμοπλοίων ἑτοίμων, καὶ ὑπὸ τὴν χεῖρά μας πάντοτε, μὴ ἐξαρτωμένων ἀπὸ τὰς ἀτομικὰς ἀδυναμίας καὶ θελήσεις, ὑποτεταγμένων εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ παρευρίσκωνται ἐδῶ καὶ νὰ ὑπηρετῶσιν εἰς θεραπείαν καὶ τῶν ἐκτάκτων τυχὸν ἀναγκῶν μας. Ἠθέλομεν, κύριοι, ἓν σωματεῖον, ἔχον ὕπαρξιν καὶ ζωὴν ἐν ἑαυτῷ. Τρίτος λόγος, κύριοι, ὑπῆρχε κίνδυνος ἀπειλῶν τὴν Ἑλληνικὴν ἀτμοπλοΐαν, καὶ ὁ κίνδυνος αὐτὸς, προσέξατε καλῶς, δὲν προήρχετο ἀπὸ τὸν ἐξωτερικὸν συναγωνισμόν. Ἕκαστον ἔθνος δύναται νὰ ἀποστείλῃ τὰ ἀτμόπλοιά του εἰς τὰς θαλάσσας μας καὶ νὰ ἐνεργήσῃ ἐδῶ τὴν συγκοινωνίαν. Ὑποθέσατε, ὅτι, ἀντὶ μιᾶς ἑταιρίας ἰσχυρᾶς, ἔχετε ἀτμόπλοια μεμονωμένα, ἑταιρίας ἀδυνάτους καὶ ἐξησθενισμένας ἐξ ἀνταγωνισμοῦ ἐσωτερικῶς ἰσχυροῦ, ἡ συνέπεια θέλει εἶναι, ὥστε εἰς τὴν πρώτην πνοὴν ἑνὸς ἐξωτερικοῦ ἀνταγωνισμοῦ νὰ ἡττηθῶμεν, νὰ μὴ δυνηθῶσι ν’ ἀνθέξωσι τὰ πλοῖά μας. Καὶ ἠξεύρετε, τί συμβαίνει ἤδη; Νομίζω, ὅτι οἱ ἔντιμοι βουλευταὶ Μεσσήνης καὶ Καλαμῶν γνωρίζουσιν, ὅτι, δυνάμει τῆς καθιερωθείσης ἐλευθερίας, τὰ ξένα ἀτμόπλοια δύνανται ἀπὸ τοὺς λιμένας τῆς Μεσσήνης νὰ μεταφέρουν τὰ προϊόντα καὶ ἀνθρώπους εἰς ξένας χώρας καὶ εἰς ἄλλους λιμένας τῆς Ἑλλάδος. Οἱ παραγωγοὶ ὠφελήθησαν ἐκ τούτου, ἀλλ’ ἠξεύρετε ὁποῖα παράπονα ἠγέρθησαν ἐκ μέρους τῶν ναυτιλλομένων; Κατεστράφημεν, φωνάζουν. Πλοῖον πλέον ἱστιοφόρον δὲν δύναται νὰ πλησιάσῃ τὰ παράλια αὐτὰ, οὔτε νὰ μεταφέρῃ ποσῶς σταφίδα κτλ. Ἡ ἐλευθερία αὕτη κατέστρεψε τὴν ἱστιοφόρον ναυτιλίαν, καὶ τὰ παράπονα εἶναι γοερὰ, καὶ βεβαίως, ἀφοῦ ἄλλως πως δὲν δύναται ἀμέσως ν’ ἀντικατασταθῇ ἡ ἐργασία αὐτή, βλάβη ἐπῆλθε δυνατὸν ἴσως νὰ ἐφευρεθῶσιν ἄλλοι πόροι καὶ ἄλλα μέσα, ἀλλ’ ἡ ἀλήθεια εἶναι, ὅτι προσωρινῶς ἐβλάβη ἡ ἱστιοφόρος ναυτιλία, καὶ ἂν δὲν ἦτο ἀληθὲς, ὅτι ἡ ἐλευθερία ἐφευρίσκει πόρους καὶ μέσα θεραπείας, ἡ θεωρία τοῦ κ. Καλλιγᾶ διὰ τοῦ ἐλευθέρου συναγωνισμοῦ τῆς ἀτμοπλοΐας ἤθελε καταστρέψει τὴν μικρὰν ἱστιοφόρον ναυτιλίαν, ἡ ὁποία προσεγγίζει τοὺς λιμένας καὶ ζῇ ἐξ αὐτῶν, ὥστε εἰς ἐναντίον ἀποτέλεσμα ἠθέλομεν φθάσει. Ἀλλ’ ἐγὼ δὲν πιστεύω, ἐπαναλαμβάνω, ὅτι ἡ ἐλευθερία ἔχει μέσα θεραπείας, καὶ διὰ τοῦτο ὑποστηρίζω τὸν ἐλεύθερον συναγωνισμόν. Ἐνομίσαμεν λοιπὸν, κύριοι, καὶ πιστεύομεν, ὅτι μεθ’ ἡμῶν ἐσυμφώνησαν ἅπασαι αἱ προκάτοχοι κυβερνήσεις, ὅτι δὲν ἔπρεπε τὴν συγκοινωνίαν καὶ τὰς μελλούσας ἀνάγκας μας νὰ ἐμπιστευθῶμεν εἰς πλοῖα μεμερισμένα, πλοῖα διῃρημένα, μὴ παρουσιάζοντα ἓν καὶ συμπαγὲς καὶ νὰ ἀποκρούσωμεν τὴν ὑφισταμένην ἑταιρίαν· διὰ τοῦτο, κύριοι, ἐπροτιμήσαμεν τὴν ἑταιρίαν, καὶ πιστεύω, ὅτι θέλετε καὶ ἡμεῖς τὴν προτιμήσει. Ἐγὼ μέχρι τοιούτου βαθμοῦ, εἰς τὰς παρούσας μάλιστα περιστάσεις, εἶμαι πεπεισμένος περὶ τῆς ἀληθείας τοῦ ἰσχυρισμοῦ αὐτοῦ, ὥστε, ἂν ἐνθυμῆται ὁ κ. Τρικούπης, ἄλλοτε ἐπὶ ὁμοίαις περιστάσεσι καὶ παρητήθην, ἵνα διατηρήσω τὰ ἀτμόπλοια, διότι ἔβλεπον, ὅτι εἰς τὰς περιστάσεις ἐκείνας οὐδὲν εἴχομεν νὰ ἀντικαταστήσῃ ἢ νὰ θεραπεύσῃ τὰς ἀνάγκας τῆς ἐποχῆς ἐκείνης. Ἐπέμεινα λοιπὸν, ἐπαναλέγω, μέχρι παραιτήσεως, ἵνα ἡ ἑταιρία τότε διατηρηθῇ· ἀλλὰ τὴν κατάστασιν αὐτὴν μετέβαλεν ἓν νέον ζήτημα οὐσιῶδες καὶ ἐνδιαφέρον, ἡ ἔλευσις τῶν ἄλλων ἀτμοπλοίων. Ἡ νέα κατάστασις αὕτη παρουσιάζετο κατ’ ἀνάγκην, τὴν ὁποίαν ὠφείλομεν νὰ κανονίσωμεν καὶ θεραπεύσωμεν· πιστεύσατε, ὅτι τὸ ζήτημα αὐτὸ μᾶς ἀπησχόλησεν ἡμέρας ὁλοκλήρους. Ἔχουν ἄδικον, κύριοι, οἱ μὴ γνωρίζοντες ταῦτα νὰ παραμορφώνωσι τοὺς σκοπούς μας, τὰς προθέσεις μας, ἠξεύρομεν ὅμως ἡμεῖς πόσον ἐκοπιάσαμεν διὰ νὰ εὕρωμεν λύσιν τινὰ, συνεβουλεύθημεν τοὺς ἐνδιαφερομένους καὶ συνεζητήσαμεν ἐπὶ μακρόν. Πρέπει νὰ συντηρήσωμεν τὴν ἑταιρίαν, διότι ἔχομεν ἀνάγκην αὐτῆς καὶ διότι εἶναι τὸ ἀσφαλέστερον μέσον τῆς συγκοινωνίας, ἀλλὰ πρέπει νὰ ὑποστηρίξωμεν καὶ ἀναπτύξωμεν καὶ τὸν συναγωνισμὸν, ν’ ἀνοίξωμεν τὰς θύρας, ἵνα ἔλθωσι καὶ νέα ἀτμόπλοια. Πῶς ἠμποροῦμεν νὰ φθάσωμεν εἰς αὐτὸ τὸ ἀποτέλεσμα, καὶ ἂν μάλιστα ἡ κακὴ κατάστασις τῆς ἱστιοφόρου ναυτιλίας προχωρήσῃ ἐπὶ τοσοῦτον, ὥστε νὰ εὑρεθῶσιν εἰς τὴν ἀνάγκην πολλοὶ ν’ ἀφιερώσωσι τὰ κεφάλαιά των εἰς ἀτμόπλοια, τί πρέπει νὰ πράξωμεν ἡμεῖς, ὥστε νὰ ὑποστηρίξωμεν τὴν νέαν αὐτὴν τάσιν; Κύριοι, δύο παράπονα ἠγείροντο ἐκ μέρους τῶν νέων ἑταιριῶν· ἡ ἑταιρία, ἔλεγον, ἡ δυνατὴ αὐτὴ ἑταιρία, δύναται εὐκόλως νὰ μᾶς καταστρέψῃ, διότι ἔχουσα τὴν συνδρομὴν τῆς Κυβερνήσεως, δύναται ἀκινδύνως νὰ καταβιβάσῃ τοὺς ναύλους της, καὶ τὸν συναγωνισμὸν αὐτὸν ἡμεῖς δὲν δυνάμεθα νὰ ὑποστῶμεν. Ἀνάγκη λοιπὸν, αὐτὸν τὸν κίνδυνον ν’ ἀποφύγωμεν. Δευτέραν ἀπαίτησιν εἶχον τοῦ ν’ ἀπολαύσωσι καὶ αὐτοὶ τὰ ἴδια δικαιώματα καὶ τὰς ἰδίας ὠφελείας. Κύριοι, τὸ ζήτημα ἦτο δύσκολον, διότι πᾶς περιορισμὸς ἐθεωρεῖτο ἄτοπος· δυνάμεθα ἄλλως νὰ θέσωμεν περιορισμὸν εἰς τὴν ἑταιρίαν, ἀλλ’ εἰς τοὺς ἰδιώτας δὲν δυνάμεθα νὰ θέσωμεν οὐδένα τοιοῦτον, καὶ αὐτὴ ἦτο ἡ σπουδαιοτέρα δυσκολία. Ἐσκέφθημεν λοιπὸν νὰ ἐμποδίσωμεν τὴν ἀτμοπλοϊκὴν ἑταιρίαν νὰ προεξάρχῃ τοῦ ὑποβιβασμοῦ τῶν ναύλων, νὰ ἄρχηται αὐτὴ ὑποβιβάζουσα· ἂν ὅμως οἱ ἰδιῶται ἢ ἄλλαι ἑταιρίαι νομίζωσιν, ὅτι δύνανται νὰ ζητήσωσιν ὀλιγωτέρους ναύλους, ἂς τὸ πράξωσιν, ἀλλὰ τότε δὲν δυνάμεθα νὰ ἐμποδίσωμεν τὴν ἑταιρίαν νὰ τοὺς ἀκολουθήσῃ, διότι ἡ ἑταιρία μᾶς ἔλεγε, καὶ εὐλόγως, ἂν ἐπιτρέψητε νὰ μεταφέρουν ἀπὸ τὸ Ναύπλιον π. χ. μὲ 4 δραχμῶν ναῦλον, καὶ ἡμᾶς ὑποχρεώσητε νὰ λαμβάνωμεν 10 δραχμὰς, οὐδεὶς ἐπιβάτης θὰ μᾶς προτιμήσῃ καὶ ζημιούμεθα. Δὲν θέλομεν μὲν ἡμεῖς νὰ ἔχωμεν τὴν πρωτοβουλίαν, καταβιβάζοντες ἡμεῖς αὐθαιρέτως τοὺς ναύλους, διὰ νὰ βλάψωμεν τοὺς ἄλλους ἀλλ’ ἐπιθυμοῦμεν νὰ μᾶς δώσητε τὴν ἄδειαν νὰ ὑπερασπιζώμεθα ἑαυτοὺς, καὶ ὅταν ἄλλοι καταβιβάζουν τοὺς ναύλους, νὰ τοὺς ἀκολουθῶμεν. Καὶ, κύριοι, αὐτὴ δὲν εἶναι μόνον ἰδική μου σκέψις μονομερὴς, συνεζητήθη μετὰ τῶν ἐνδιαφερομένων καὶ ἐνεκρίθη καὶ παρεδέχθη, καὶ ἐθεωρήθη, ὅτι ὅπως ἔχουσι τὰ πράγματα, αὐτὸ εἶναι τὸ ὀλιγώτερον ἐπικίνδυνον, μὴ βλάπτον τὰς ἑτέρας ἑταιρίας. Ἤδη ὁ κ. Καλλιγᾶς εὗρεν, ὅτι ἐφεύραμεν ἡμεῖς πλανηθέντες, εἴτε ἐκ προθέσεως, ἄλλως τὴν μέθοδον αὐτὴν, διὰ νὰ καταστρέψωμεν τὰς ἄλλας ἑταιρίας καὶ τὸν συναγωνισμόν. Κύριοι, ὁμολογῶ, ὅτι κατὰ τὸν πρῶτον αὐτὸν κανονισμὸν τοῦ ζητήματος, δύνανται νὰ συμβῶσι καὶ λάθη· πρώτην φορὰν κανονίζεται ζήτημα πολύπλοκον· δύο ἀνταγωνιζόμενα μέρη τὸ ἓν νὰ προστατεύηται, τὸ ἄλλο δὲ οὐχὶ, δὲν δύνανται νὰ συνυπάρξωσι· τὸ ζήτημα εἶναι δύσκολον, ὡς βλέπετε· ἐνδεχόμενον ἦτο λοιπὸν νὰ λανθασθῶμεν καὶ δὲν δυσκολευόμεθα νὰ δεχθῶμεν ὀρθὰς διορθώσεις, διότι ὁ κύριος ἕνεκα τούτου καὶ ἀποκλειστικὸς σκοπὸς ἡμῶν εἶναι νὰ σώσωμεν καὶ τὴν ἑταιρίαν καὶ τὰ ἀτμόπλοια τὰ ἰδιωτικὰ, καὶ νὰ εὐκολύνωμεν τοὺς θέλοντας νὰ φέρωσι καὶ ἄλλα, ἵνα πλέωσι τὰς ἑλληνικὰς θαλάσσας. Ἑπομένως πᾶν ὅ,τι συντείνει εἰς αὐτὸν τὸν σκοπὸν, ἡμεῖς εὐχαρίστως τὸ δεχόμεθα. Δευτέρα αἴτησις ἡ περὶ ἀτελείας. Συγχωρήσατέ μοι νὰ ὁμολογήσω, ὅτι εἶναι ἰδικόν μου λάθος, ἐνῷ ἔπρεπε νὰ ἐξισωθῶσι τὰ δύω μέρη καὶ ἀποδίδωσι τοὺς αὐτοὺς φόρους καὶ ν’ ἀπαλλάσσωνται ἐπίσης. Καὶ περὶ τούτου μὲ τὸν ἕνα τῶν ἐνδιαφερομένων ὡμιλήσαμεν εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν ἐξωτερικῶν· δὲν ἐσημειώθη ἐν τῷ νομοσχεδίῳ· ἐγὼ πρόθυμος τὸ ἐδέχθην, καθόσον εἶχον πλέον ἐκτεταμένας ἰδέας περὶ τούτου. Ἐπειδὴ ὅμως ἡ ἀπαλλαγὴ αὐτῶν τῶν φόρων δίδει δικαίωμα καὶ εἰς ξένας ἑταιρίας νὰ ζητήσουν τὸ ἴδιον πλεονέκτημα, πρέπει καὶ αἱ ἄλλαι ἑταιρίαι καὶ ἰδιῶται νὰ ὑποβληθῶσιν εἰς ἓν ἀντάλλαγμα, εἰς τὸ ὁποῖον ὑποβάλλεται καὶ ἡ ἀτμοπλοϊκὴ ἑταιρία. Εἴπομεν, ἡ ἑταιρία ἀπαλλάσσεται, διότι πληρώνει, πρέπει καὶ σεῖς, διὰ ν’ ἀπαλλαχθῆτε τῶν φόρων, νὰ ὑποχρεωθῆτε εἰς ἀντάλλαγμα ἀντάξιον, καὶ ἐμείναμεν σύμφωνοι. Ἀλλὰ, κύριοι, ὁμολογῶ, μὲ διέλαθε καὶ δὲν τὸ ἐκανόνισα μὲ τοὺς συναδέλφους μου, ἵνα τὸ περιλάβωμεν· ἑπομένως ἂν ὑπῆρξε λάθος, προῆλθεν ἐξ αἰτίας μου καὶ θέλει διορθωθῆ· ἔχω δὲ τὴν ἰδέαν, ὅτι ὄχι μόνον πρέπει νὰ ἐξισωθῶσιν αἱ ἑταιρίαι, ἀλλὰ πρέπει νὰ καταργηθῇ πᾶς φόρος ἐπιβαρύνων καὶ τὰ ἱστιοφόρα πλοῖα. Εἶναι ἀδικία κατὰ τῶν ἱστιοφόρων καὶ μεγίστη ζημία, διότι μόλις πλησιάζοντα τοὺς λιμένας, ἐπιβαρύνονται μὲ φόρους· οὕτω δὲ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀνθέξωσι καὶ ἐξακολουθήσωσι τὸ ἔργον των. Θέλω προτείνει εἰς τὴν Βουλὴν λοιπὸν, ὥστε ὅλα τὰ πλοῖα καὶ τὰ ἱστιοφόρα, τὰ ὁποῖα ἐκτελοῦν τὴν ἀτμοπλοΐαν, νὰ μὴ πληρόνουν οὐδένα ἐξ αὐτῶν τῶν φόρων, διότι, ἂν, κύριοι, ἐξακολουθῶμεν τὴν διάκρισιν καὶ ὑποβάλωμεν εἰς τὰ ἱστιοφόρα πλοῖα αὐτοὺς τοὺς φόρους, σᾶς βεβαιῶ, ὅτι ταχύτερον θὰ καταπέσῃ ἡ ἱστιοφόρος ναυτιλία. Θέλω προτείνει ἔτι νὰ καταργηθῇ καὶ ὁ φόρος τῆς ναυπηγησίμου ξυλείας. Ἡ κατασκευὴ τῶν μεγάλων πλοίων ἔπαυσε, τὸ ναυπηγεῖον Σύρου στερεῖται ἐργασίας, τινὰ μικρὰ πλοῖα κατασκευάζονται μόνον διὰ τὴν ἀκτοπλοΐαν καὶ διά τινας μικροὺς λιμένας τῆς Ἀνατολῆς ἔτι, ἔνθα δὲν πλησιάζουσι τὰ ἀτμόπλοια. Ἐκ τῶν μερῶν ἐκείνων παραγγέλλεται καὶ ἡ κατασκευὴ τοιούτων πλοίων εἰς Σύρον. Στηρίξατε τὸ ναυπηγεῖον τῆς Σύρου· ἡ ζημία ὡς ἐκ τῆς καταργήσεως τοῦ φόρου τούτου εἶναι μικρά, ἡ ὠφέλεια ὅμως θέλει εἶσθαι μεγάλη. Ἰδοὺ ὁποῖαι αἱ σκέψεις μας ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου. Ἄτοπον εἶναι ν’ ἀκολουθήσωμεν, ἀδιακόπως παραμορφοῦντες τὰ πράγματα, καὶ ν’ ἀντιποιοῦνταί τινες ἀποκλειστικῶς τιμιότητα καὶ τὰ παρόμοια, χωρὶς νὰ ἔχωσι τοὐλάχιστον τεκμήριόν τι ὑπὲρ αὐτῶν. Ὁ καιρὸς τῶν ματαιολογιῶν τούτων παρῆλθε. Παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ ἐπιψηφίσῃ τὴν σύμβασιν.

§63Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶπεν, ὅτι δὲν ἀξιοῖ τὸ ἀλάνθαστον, καὶ ὅτι πρόθυμος εἶναι νὰ δεχθῇ τὰς τροποποιήσεις, αἵτινες ἤθελον θεωρηθῆ συμφέρουσαι ὑπὸ τῆς Βουλῆς. Ἐὰν τοῦτο οὕτως ἔχῃ, ἡ συζήτησις αὕτη μεγάλως διευκολύνεται.

§64ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὥρισε καὶ τὸ ἀντικείμενον.

§65ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἡ συζήτησις μεγάλως εὐκολύνεται, διότι μέχρι τοῦδε ἡ Βουλὴ ἐθεώρει, ὅτι εἶναι δεσμευμένη ἐν τῇ συζητήσει ἐκ τῆς συμβάσεως, ὅτι πάντες οἱ ὅροι τῆς συμβάσεως περιλαμβάνονται ἐν τῇ ἀρχῇ αὐτῆς καὶ ὅτι ὁ ἀποκρούων ἕνα οἱονδήποτε ὅρον τῆς συμβάσεως ἐπὶ τοσοῦτον, ὥστε νὰ θεωρῇ, ὅτι ἡ ὕπαρξις τοῦ ὅρου καθιστᾷ τὴν ψήφισιν τῆς ὅλης συμβάσεως ἐπιζήμιον, δὲν ἠδύνατο νὰ ψηφίσῃ ὑπὲρ τῆς ἀρχῆς. Ἀλλ’ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἔθεσεν ἄλλως τὸ ζήτημα, ἐὰν καλῶς τὸν ἐνόησα.

§66ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Μὲ συγχωρεῖτε, νὰ παρατηρήσω, ὅτι ἡ πάλη ἔγεινε κατὰ τοῦ νομοσχεδίου.

§67ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὥστε ἐπὶ τῆς συμβάσεως ἐννοεῖτε, ὅτι δὲν δύνασθε νὰ μεταβάλητέ τι...

§68ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Νὰ ἴδωμεν τί θὰ μεταβάλητε. Ἠμποροῦμεν νὰ μεταβάλωμεν, ἐὰν δὲν πρόκηται περὶ ζητημάτων, τὰ ὁποῖα ἐγγίζουν τὴν ὕπαρξιν καὶ τὴν συντήρησιν τῆς ἑταιρίας. Τοιαῦτα ζητήματα βεβαίως δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ μεταβληθοῦν, καὶ διὰ τοῦτο, νομίζω, κατὰ τῆς συμβάσεως δὲν ἔφερε κανεὶς ἀντίῤῥησιν, παρὰ γελοίους τινάς ἰσχυρισμοὺς, τοὺς ὁποίους δὲν ἔκρινα κἂν ἄξιον ν’ ἀντικρούσω. Τώρα ν’ ἀκούσωμεν καὶ ὑμᾶς.

§69ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐγὼ, κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, θεωρῶ, ὅτι αἱ κυριώτεραι τῶν ἀντιῤῥήσεων ἐγένοντο κατὰ τῆς συμβάσεως, ἀλλ’ ἐκ τούτου δὲν δύναμαι νὰ ὠφεληθῶ, διὰ νὰ ἰσχυρισθῶ, ὅτι αἱ παρατηρήσεις ὑμῶν ἀνάγονται εἰς τὴν σύμβασιν. Ἤθελον ὅμως νὰ γνωρίσω ἐν τίνι πνεύματι θὰ συζητήσωμεν περὶ τῆς συμβάσεως. Ἐπιθυμῶ νὰ ἔχωμεν ἐλευθερίαν ἐν τῇ συζητήσει ταύτῃ, νὰ δυνάμεθα νὰ ἐξετάσωμεν τὰ τῆς συμβάσεως ὡς ἄρθρα νομοσχεδίου· τοιουτοτρόπως θὰ δυνηθῶμεν νὰ καταρτίσωμεν ἡμεῖς τὴν σύμβασιν, ἵνα ἡ Κυβέρνησις κατόπιν ἔλθῃ εἰς συνεννόησιν μετὰ τῆς ἑταιρίας καὶ φέρῃ νέαν σύμβασιν, ἢ ἵνα ἡμεῖς ψηφίσωμεν νομοσχέδιον ἐπιτρέπον εἰς τὴν κυβέρνησιν νὰ συναλλαχθῇ αὕτη κατόπιν, ὡς πολλάκις γίνεται, μετὰ ταύτης ἢ ἄλλης ἑταιρίας ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ νόμου. Φρονῶ, ὅτι εἰς τὴν συζήτησιν τοιούτων νομοσχεδίων, ἡ Βουλὴ ὀφείλει νὰ προβαίνῃ, μηδόλως δεσμευομένη ὑπὸ τῆς ἰδέας, ὅτι ἡ τοιαύτη ἢ τοιαύτη ψῆφος αὐτῆς δύναται νὰ ἔχῃ ἐπιῤῥοὴν ἐπὶ τῆς κυβερνητικῆς καταστάσεως τῆς χώρας. Εἶναι πρέπον ἡ κυβέρνησις νὰ μὴ χαρακτηρίζῃ τὰ τοιαῦτα ζητήματα ὡς ζητήματα κυβερνητικά, διότι, ἐὰν ζητήματα, τὰ ὁποῖα ἐκ τῆς φύσεως αὐτῶν δὲν εἶναι κυβερνητικά, τίθενται παρ’ αὐτῆς ὡς ζητήματα ἐμπιστοσύνης, δεσμεύεται ἡ ἐλευθερία τῆς Βουλῆς. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, ἀντὶ νὰ ἐξετάζωμεν ἐὰν οἱ ὅροι τῆς συμβάσεως ἦναι συμφέροντες, ἐὰν οἱ ὅροι τοῦ νομοσχεδίου ἦναι συμφέροντες, θὰ ἐξετάζωμεν, ἐὰν ἦναι συμφέρον νὰ ἔχωμεν ὑπουργικὴν κρίσιν ἢ ὄχι, καὶ ἐπειδὴ εἶναι πιθανὸν ἡ πλειοψηφία νὰ φρονῇ, ὅτι δὲν εἶναι συμφέρον νὰ ἔχωμεν ὑπουργικὴν κρίσιν, θέλομεν διὰ τὸν λόγον τοῦτον ψηφίσει ὑπὲρ τῆς συμβάσεως καὶ τοῦ νομοσχεδίου. Δὲν εἶναι πρέπον ἡ κυβέρνησις νὰ συνδέῃ τὸ ζήτημα τὸ πολιτικὸν μετὰ τῆς συζητήσεως τοῦ νομοσχεδίου τούτου, ὅπως δὲν εἶναι συμφέρον νὰ τὸ συνδέῃ μετὰ παντὸς νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον ἐκ τῆς φύσεως αὐτοῦ δὲν ἐπάγεται τὸ ζήτημα τῆς ἐμπιστοσύνης. Οὕτω προχθὲς ἐσυζητήσαμεν ἕτερον νομοσχέδιον, τὸ νομοσχέδιον περὶ κυρώσεως καὶ μεταβολῶν τοῦ διατάγματος περὶ ἀπαλλαγῶν τῶν ἐπιστράτων· καὶ τότε ἡ κυβέρνησις ἐν ἀρχῇ τῆς συζητήσεως εὐηρεστήθη νὰ εἴπῃ, ὅτι δὲν θεωρεῖ τὸ ζήτημα πολιτικόν. Προέβημεν πάντες εἰς τὴν συζήτησιν ἐλευθέρως, καὶ ἐπῆλθε συνεννόησις τοιαύτη, ὥστε ἡ κυβέρνησις παρεδέχθη ἁπάσας τὰς προτάσεις τῆς ἀντιπολιτεύσεως. Ὅτε ὅμως ἤλθομεν εἰς τὴν ψηφοφορίαν, εἴδομεν διὰ μιᾶς ἅπασαν τὴν συμπολίτευσιν ψηφίζουσαν ὡς ἐπὶ ζητήματος ἐμπιστοσύνης, καὶ αὐτὸν τὸν ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ τὸν πρόεδρον τῆς κυβερνήσεως καταψηφίζοντας τῆς προτάσεως, ἣν εἶχον ὑποστηρίξει ἐν τῇ συζητήσει.

§70ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι, δὲν εἴχομεν ὑποστηρίξει, ἀφήσαμεν ἐλευθέραν ἐνέργειαν εἰς τὴν Βουλὴν· ἐδέχθημεν εἴπομεν, ἂν ἡ Βουλὴ θέλῃ.

§71ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τὰ τότε γενόμενα εἶναι ἤδη τετελεσμένα. Ἐὰν δὲ τὰ ἀναφέρω, τοῦτο πράττω, διὰ νὰ σχετίσω αὐτὰ πρὸς τὴν παροῦσαν συζήτησιν, διότι ἐπεθύμουν ἐν τῇ συζητήσει ταύτῃ ἡ κυβέρνησις νὰ μὴ παραστήσῃ τὸ ζήτημα ὡς δυνάμενον νὰ ἐπιδράσῃ εἰς τὰ τῆς ἐμπιστοσύνης πρὸς αὐτήν, ἀλλὰ ν’ ἀποδεχθῇ τοῦτον αὐτοῦ τὸν χαρακτῆρα καὶ ἐν τῇ συζητήσει καὶ ἐν τῇ ψήφῳ κατόπιν· διότι ἤδη ἐγεννήθη τις δυσπιστία ὡς πρὸς τὰ τοιαῦτα, καὶ ἕκαστος δὲν θέλει νὰ ἐκτεθῇ, διότι φοβεῖται μὴ κατόπιν εὑρεθῇ ἐν δυσκόλῳ θέσει ἐν τῇ ψηφοφορίᾳ. Ἐὰν ἡ κυβέρνησις εὐηρεστεῖτο ν’ ἀποδεχθῇ τὴν γνώμην, τὴν ὁποίαν ἐνόμισα, ὅτι εἶχεν ἐκφράσει ὁ κ. πρόεδρος τῆς κυβερνήσεως, ὅτι θ’ ἀφεθῇ ἐλευθερία εἰς τὴν Βουλὴν καὶ περὶ τὴν ἐξέτασιν αὐτὴν τῆς συμβάσεως, θὰ ἠδυνάμεθα ἐν λεπτομερείᾳ νὰ ἐπιληφθῶμεν τῆς ἐξετάσεως τῶν ὅρων αὐτῆς, θὰ ἠδυνάμεθα νὰ φέρωμεν τροποποιήσεις εἰς τοὺς ὅρους τούτους καὶ δὲν θὰ εὑρισκώμεθα εἰς τὴν δυσχερῆ θέσιν τοῦ ν’ ἀναγκαζώμεθα ἕνεκα ὅρου τινός, δευτερεύοντος ἴσως, ν’ ἀρνηθῶμεν ψῆφον ὡς πρὸς τὴν ἀρχήν. Ἤδη, ὅπως τὸ νομοσχέδιον παρουσιάζεται, ἡ ἀρχὴ αὐτοῦ εἶναι ἡ ἀποδοχὴ τῆς ὑπογραφείσης ὑπὸ τοῦ ὑπουργείου συμβάσεως. Ἐγὼ ἐπεθύμουν νὰ μὴ ἦναι τοῦτο ἡ ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου, ἀλλὰ νὰ ἦναι ἀρχὴ ἡ ἀποδοχὴ συμβάσεως πρὸς ἀτμοπλοϊκὴν ἑταιρίαν περὶ τῆς συγκοινωνίας τοῦ Κράτους. Οὐχ’ ἧττον θέλω ἐξετάσει ἤδη τὰ τῆς συμβάσεως ἐν τοῖς καθέκαστα, καὶ ἐν τέλει τῆς συζητήσεως, ἐὰν ἡ κυβέρνησις ἀποδέχηται τὸν τρόπον, ὃν θεωρῶ τὸν συμφερώτερον, δυνάμεθα νὰ φέρωμεν εἰς ψηφοφορίαν τὰς διαφόρους τροπολογίας ἐπὶ τῶν ὅρων τῆς συμβάσεως, καὶ εἴτε ν’ ἀναβάλωμεν τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου εἰς ὑποβολὴν ὑπὸ τῆς κυβερνήσεως νέας συμβάσεως, περιλαμβανούσης ὅσα ἡ Βουλὴ ἤθελε θεωρήσει παραδεκτέα, εἴτε τὸ νομοσχέδιον τοῦτο νὰ μετατρέψωμεν ἀπὸ νομοσχεδίου ἐπικυρώσεως συμβάσεως εἰς νομοσχέδιον ἀδείας πρὸς τὴν κυβέρνησιν εἰς σύναψιν συμβάσεως. Ὁ κ. πρόεδρος τῆς κυβερνήσεως πρὸ ὀλίγου ὡμίλησεν ὡσανεὶ ἠμφισβητεῖτο ἡ ἀνάγκη τῆς χορηγήσεως ἐτησίου τινὸς ποσοῦ πρὸς ὑποστήριξιν τῆς ἐσωτερικῆς συγκοινωνίας τοῦ Κράτους κατὰ θάλασσαν. Ἀλλὰ τοῦτο οὐδεὶς ἠμφισβήτησε· δὲν ἤκουσα μέχρι τοῦδε οὐδένα εἰπόντα, ὅτι δὲν πρέπει νὰ γείνῃ χορήγημα, οὐδὲ ἤκουσα κἂν ἀμφισβήτησιν περὶ τοῦ ποσοῦ· ἡ ἀμφισβήτησις στρέφεται περὶ ἄλλα, περιστρέφεται κυρίως εἰς δύο τινά· πρῶτον, ἐὰν διὰ τῶν ὅρων τῆς συμβάσεως περιορίζηται ὁ συναγωνισμός, καὶ δεύτερον, ἐὰν διὰ τῶν ὅρων τῆς συμβάσεως δεσμεύηται τὸ Κράτος, ὅπως μὴ ἐν διαστήματι δώδεκα ἐτῶν διαθέσῃ τὰς 650,000 δραχμῶν, πρὸς τὸν σκοπὸν συστάσεως ἑταιρίας, δυναμένης νὰ παράσχῃ πλειοτέρας ὠφελείας ἐκείνων, τὰς ὁποίας παρέχει ἡ ἑταιρία αὕτη. Ὑπὸ τὴν διπλῆν ταύτην ἄποψιν θέλω ἐξετάσει τὸ προκείμενον νομοσχέδιον καὶ τὴν σύμβασιν, διότι τὸ ἕτερον ζήτημα, τουτέστιν ἐὰν ἔπρεπε νὰ προτιμηθῇ ἡ ἑταιρία ἡ ἀτμοπλοϊκὴ τῶν δύο ἄλλων ἑταιριῶν, αἱ ὁποῖαι ἔχουσιν ἤδη ἀτμόπλοια ἐνταῦθα, τοῦτο νομίζω, ὅτι δυνάμεθα ν’ ἀφήσωμεν εἰς τὴν πρωτοβουλίαν τῆς κυβερνήσεως, ἡ ὁποία εἶναι πάντοτε εἰς θέσιν νὰ ἐκτιμήσῃ κάλλιον ἡμῶν τὴν σχετικὴν ἀξίαν τῶν ἑταιριῶν, αἱ ὁποῖαι προσφέρονται ἵνα συμβληθῶσι πρὸς αὐτήν. Ἡ Βουλὴ δὲν δύναται νὰ γνωρίζῃ ποῖον εἶναι τὸ ἐνεργητικὸν καὶ τὸ παθητικὸν ἑκάστης ἑταιρίας, ποῖαι εἶναι αἱ σχέσεις τῆς ἑταιρίας, ποία ἡ ἱκανότης αὐτῆς. Τούτων ἡ ἐξέτασις εἶναι ἔργον κυβερνητικὸν, καὶ ἀφοῦ ἡ κυβέρνησις ἐθεώρησεν, ὅτι, προκειμένου νὰ παραχωρήσῃ εἰς ἑταιρίαν χορήγημα, ὅπως αὕτη ἐξυπηρετῇ τὴν θαλάσσιον συγκοινωνίαν ἐν τῷ ἐσωτερικῷ, προτιμητέα ἑταιρία εἶναι ἡ ὑφισταμένη, δὲν ἤκουσα ἐν τῇ Βουλῇ νὰ γείνῃ ἀντίῤῥησις ὡς πρὸς τοῦτο. Ἐπὶ τῶν ἑτέρων δὲ δύο ζητημάτων φέρων τὸν λόγον, παρατηρῶ ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τοῦ συναγωνισμοῦ, ὅτι οὐ μόνον τὸ νομοσχέδιον, ἀλλὰ καὶ ἡ σύμβασις, φέρουσι περιορισμοὺς εἰς τὸν συναγωνισμόν, περιορισμοὺς ἀμέσους καὶ περιορισμοὺς ἐμμέσους. Ἀμέσους περιορισμοὺς θεωρῶ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι συνίστανται εἰς ὑποχρεώσεις ἐπιβαλλομένας εἰς ἄλλας ἑταιρίας ἄνευ ἀνάγκης, ἐμμέσους περιορισμοὺς θεωρῶ τὰς προτιμήσεις τὰς διδομένας εἰς μίαν ἑταιρίαν· διότι δὲν ἀποτελεῖ προνόμιον μόνον τὸ ἀποκλειστικὸν δικαίωμα τὸ διδόμενον εἴς τινα ἑταιρίαν, ἵνα ἐξυπηρετῇ τὴν συγκοινωνίαν τοῦ Κράτους, προνόμιον ἀποτελεῖ καὶ τὸ ν’ ἀπολαύῃ αὕτη δικαιωμάτων ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ ταύτῃ, τὰ ὁποῖα δὲν δίδονται εἰς ἄλλην, ἀφοῦ δὲν δύναταί τις εὐχερῶς νὰ συναγωνισθῇ πρὸς ἐκεῖνον, ὅστις ἐν ὡρισμένῃ ὑπηρεσίᾳ ἀπολαμβάνει εὐκολιῶν, τὰς ὁποίας δὲν δύναται νὰ ἐλπίζῃ, ὅτι θὰ ἔχῃ καὶ αὐτός. Αἱ θετικαὶ ὑποχρεώσεις, αἱ ἄνευ ἀνάγκης ἐπιβαλλόμεναι εἰς τὰς ἄλλας ἑταιρίας καὶ εἰς τὰ ἄλλα ἄτομα, τὰ ὁποῖα ἤθελον ἔχει ἀτμόπλοια πρὸς συγκοινωνίαν ἐσωτερικὴν τοῦ Κράτους, εἶνε αἱ τῶν ἄρθρων 3 καὶ 4 τοῦ νομοσχεδίου. Διὰ τοῦ ἄρθρου 3 ἐπιβάλλεται ἡ ὑποχρέωσις εἰς ἄλλας ἑταιρίας ἢ ἄτομα τῆς ἀνακοινώσεως πρὸς τὴν κυβέρνησιν τῶν τιμολογίων των, καὶ διὰ τοῦ ἄρθρου 4 ἐπιβάλλεται ὑποχρέωσις εἰς πάντα ἔχοντα ἀτμόπλοιον, εἴτε ἑταιρία εἶνε, εἴτε ἄτομον, νὰ ἔχῃ καὶ πρακτορεῖα. Αἱ ὑποχρεώσεις αὗται, καὶ ἰδίως ἡ τελευταία, εἶναι βαρεῖαι. Ὁ κ. πρόεδρος τῆς κυβερνήσεως ὀρθότατα εἶπε πρὸ ὀλίγου, ὅτι πᾶσαν τὴν ὑπάρχουσαν φορολογίαν τὴν λιμενικὴν καὶ τὴν ὑγειονομικὴν ἐπὶ τῆς ναυτιλίας τῆς τε ἱστιοφόρου καὶ τῆς ἀτμοκινήτου δέον νὰ καταργήσωμεν. Τοῦτο εἶνε ὀρθότατον, εἶναι ἀνάγκη ὑπερτάτη, ἀλλὰ δὲν ἀφορᾷ εἰς μόνην τὴν φορολογίαν, ἀφορᾷ καὶ εἰς τὰς ἄλλας ὑποχρεώσεις, εἰς τὰς ὁποίας ὑποβάλλεται ἡ ναυτιλία ἡμῶν. Ἡ ναυτικὴ ἡμῶν νομοθεσία συνετάχθη ὑπὸ χερσαίων, συνετάχθη κατὰ τὸ 1833 ὑπὸ τῆς βαυαρικῆς ἀντιβασιλείας, ἥτις δὲν εἶχεν ἰδίαν γνῶσιν τοῦ κλάδου τούτου τῆς ὑπηρεσίας, διότι τὸ Κράτος, ἐν ᾧ ὁποίῳ εἶχον ἀνατραφῆ οἱ τότε διοικοῦντες, δὲν εἶχε θάλασσαν· παρέλαβε τοὺς ναυτιλιακοὺς νόμους ἡ ἀντιβασιλεία ἐκ τῆς νομοθεσίας ἄλλων ἐπικρατειῶν, ἣν μετέφερεν ἐνταῦθα οἵα ὑπῆρχε κατὰ τὴν τότε ἐποχήν, ἀλλ’ οἵα ὑπῆρχεν εἰς τὰ πλεῖστα Κράτη, ἄνευ τῶν τροποποιήσεων, τὰς ὁποίας αἱ τελευταῖαι τῆς ἐποχῆς ἐκείνης πρόοδοι εἶχον εἰσαγάγει ἐνιαχοῦ. Ἀλλ’ ἀπὸ τοῦ 1833 ἡμεῖς οὐδεμίαν μεταβολὴν εἰσηγάγομεν εἰς τὴν νομοθεσίαν τὴν ναυτιλιακὴν, καὶ ὑποβάλλεται σήμερον ἡ ναυτιλία ἡμῶν εἰς ὑποχρεώσεις ἀστυνομικὰς, πλὴν τῶν ὑποχρεώσεων τῶν φορολογικῶν, εἰς οὐδὲν ἄλλο Κράτος ναυτικὸν ὑφισταμένας. Αὗται πᾶσαι πρέπει νὰ καταργηθῶσιν, ὅπως πρέπει νὰ καταργηθῶσι καὶ τὰ τῆς φορολογίας. Ἀλλ’ ἐνῷ πρέπει νὰ καταργηθῶσιν οἱ ὑπάρχοντες περιορισμοὶ, τὸ νομοσχέδιον τοῦτο προτείνει τὴν παραδοχὴν ἄλλων πολὺ ὀλιγώτερον δικαιολογημένων, καὶ οἵτινες μέχρι τοῦδε δὲν ὑφίσταντο, οὔτε διὰ τὴν ἱστιοφόρον ναυτιλίαν, οὔτε διὰ τὴν ἀτμοκίνητον, ἐφ’ ὅσον καὶ αὐτὴ ὑπάρχει. Ἡ ἀτμοκίνητος ναυτιλία εἶναι προωρισμένη ν’ ἀντικαταστήσῃ ἐν Ἑλλάδι τὴν ἱστιοφόρον. Ἂν ἡ Ἑλλὰς ἦναι ἔθνος ναυτικὸν, ὅπερ βεβαίως εἶναι, καὶ ἂν ἦνε βέβαιον, ὅτι ἡ ἱστιοφόρος ναυτιλία δὲν δύναται νὰ παλαίσῃ πρὸς τὴν ἀτμοκίνητον, συμπέρασμα ἀλάθαστον εἶναι, ὅτι ἐν Ἑλλάδι θέλει ἀντικαταστήσει τὴν ἱστιοφόρον ναυτιλίαν ἡ ἀτμοκίνητος, οὐδεὶς δὲ ὑπάρχει λόγος, ἵνα μὴ τὴν ἀντικαταστήσῃ. Ὅσα λέγουσι περὶ τῆς ἐλλείψεως ἀνθράκων ἐν Ἑλλάδι καὶ σιδήρου, δὲν ἔχουσι σπουδαιότητα. Τὰ πλοῖα τῶν ἄλλων ἐθνῶν τῶν ἐχόντων ἄνθρακας δὲν ταξειδεύουσι μόνον εἰς τὰ σημεῖα, εἰς τὰ ὁποῖα ὑπάρχουσιν ἄνθρακες. Εὐθὺς ὡς ἔλθωσιν εἰς τὰς ἡμετέρας θαλάσσας, εὑρίσκονται κατὰ τοῦτο ἐν ἴσῃ μοίρᾳ πρὸς τὰ ἡμέτερα πλοῖα. Ἡ ναυτιλία ἡμῶν ἄρα δυνατὸν νὰ μετατραπῇ εἰς ναυτιλίαν ἀτμοκίνητον, καὶ θέλει μετατραπῆ, πρέπει δὲ νὰ ἔχωμεν τοῦτο ὑπ’ ὄψιν νομοθετοῦντες, καὶ νὰ μὴ παραδεχώμεθα διατάξεις, αἱ ὁποῖαι ὑποθέτουσιν, ὅτι ἡ ἀτμοκίνητος ναυτιλία εἶναί τι ἐξαιρετικὸν ἐν τῷ Κράτει. Ἐὰν ἡ ἀτμοκίνητος ναυτιλία δὲν δύναται νὰ παρουσιασθῇ ἐν Ἑλλάδι, εἰμὴ μόνον ὑπὸ τὸν τύπον ἑταιρίας μεγάλης, ἐχούσης κεφάλαια καὶ καταστατικὸν καὶ πάντα τὰ εἰς ἀνωνύμους ἑταιρίας παρομαρτοῦντα, ἐννοεῖται, ὅτι ἡ διάταξις, ἡ ὑποχρεοῦσα τὰς ἑταιρίας ταύτης εἰς τὴν διατήρησιν πρακτορείων, δὲν θὰ ἦτο πολὺ βαρεῖα. Ἀλλ’ ὅταν ἡμεῖς ἐλπίζωμεν, ὅτι τὰ πλοῖα τὰ ἱστιοφόρα θέλουσι μετατραπῆ εἰς ἀτμοκίνητα, πῶς δυνάμεθα ν’ ἀξιῶμεν, ὅτι ταῦτα τὰ μετατραπέντα ἱστιοφόρα πλοῖα θέλουσιν ἔχει ἕκαστον καὶ ἀνὰ ἓν πρακτορεῖον εἰς πᾶν σημεῖον προσεγγίσεως; Τοιαύτη διάταξις εἶναι ἐντελῶς ἀδύνατον νὰ γείνῃ παραδεκτὴ, ἐὰν φρονῶμεν, ὅτι σπουδαίως ὀφείλομεν νὰ προνοήσωμεν περὶ ἀτμοκινήτου ναυτιλίας. Ἀλλ’ ἡ διάταξις αὕτη, παρουσιαζομένη ἐντὸς τοῦ νομοσχεδίου, δὲν δύναται νὰ τροπολογηθῇ ἐν μόνῳ τῷ νομοσχεδίῳ· ἀνταποκρίνεται αὕτη πρὸς διάταξιν ἐν τῇ συμβάσει, καὶ ἑπομένως, ἂν πειθώμεθα, ὅτι πρέπει νὰ ἐξοβελισθῇ, δέον νὰ ἐξοβελίσωμεν καὶ τὴν ἀντίστοιχον τὴν ἐν τῇ συμβάσει.

§72ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἔχει σχέσιν.

§73ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τὴν σχέσιν θὰ ἀναπτύξω τώρα· ἀλλὰ δυνάμεθα νὰ τὴν ἐξοβελίσωμεν;

§74ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐὰν ὑπάρχῃ.

§75ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ποία εἶναι ἡ διάταξις; Ἡ διάταξις τῆς συμβάσεως, ἥτις κατὰ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν ἐσωτερικῶν, ὅστις μὲ διακόπτει, κατέστησεν ἀναγκαίαν τὴν συμπερίληψιν τῶν ἄρθρων 3 καὶ 4 ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, εἶναι ἡ ἀφορῶσα εἰς τὰς ὑποχρεώσεις τῆς ἑταιρίας, ὅπως μὴ ἐλαττοῖ τοὺς ναύλους κατωτέρω τοῦ σημείου, εἰς τὸ ὁποῖον ἤθελον ἐλαττώσει αὐτοὺς ἄλλαι ἑταιρίαι ἢ ἄλλα ἄτομα. Ἵνα δύνηται νὰ λειτουργήσῃ ἡ διάταξις ἐκείνη, ἔπρεπεν ἐν τῷ νομοσχεδίῳ νὰ τεθῶσι διατάξεις ὑποχρεοῦσαι τὰς ἑταιρίας πρῶτον μὲν νὰ ἔχωσι τιμολόγια, δεύτερον δὲ νὰ δίδωνται τὰ τιμολόγια ταῦτα. Τὸ νὰ ἔχωσι τιμολόγια περιέχεται ἐν τῷ ἄρθρῳ 3 τοῦ νομοσχεδίου, τῷ ὑποχρεοῦντι τὴν ἑταιρίαν ν’ ἀνακοινοῖ τὸ τιμολόγιον εἰς τὸν ὑπουργὸν τῶν ἐσωτερικῶν· τὸ νὰ σέβωνται τὸ τιμολόγιον ἐξασφαλίζεται διὰ τοῦ ἄρθρου 4, τὸ ὁποῖον δὲν ἐπιτρέπει νὰ γίνηται ἡ πληρωμὴ τοῦ ναύλου εἰμὴ ἐν τῷ πρακτορείῳ. Ἀλλ’ ἡ διάταξις αὕτη διατί ἐτέθη ἐν τῇ συμβάσει; Ἐτέθη, ὡς εἶπεν ἡ κυβέρνησις, εἰς προστασίαν τῶν ἄλλων ἑταιριῶν καὶ ἐκ συνεννοήσεως πρὸς αὐτάς. Τὰ τῆς συνεννοήσεως ὀλίγον μὲ ἐνδιαφέρουσι, διότι εἶναι δυνατὸν τουλάχιστον αἱ δύο ἑταιρίαι νὰ διατελῶσιν εἰς εἰδικὰς περιστάσεις ἢ καὶ νὰ ἀπατῶνται καὶ ὡς πρὸς τὸ συμφέρον αὑτῶν, περὶ οὗ ἡμεῖς δὲν πρόκειται ἤδη νὰ προνοήσωμεν· ἡμεῖς πρόκειται μόνον νὰ ἐξετάσωμεν, πῶς θέλομεν ἐξασφαλίσει τὸν ἐλεύθερον συναγωνισμόν. Ἄν ἐκ περιστάσεως αἱ δύο ἑταιρίαι εὑρίσκωσι τὰ ἴδια αὑτῶν συμφέροντα ἐν τῷ συναγωνισμῷ ἐξασφαλιζόμενα διὰ τῶν διατάξεων τοῦ νομοσχεδίου, τοῦτο οὐδόλως δύναται νὰ ἐπηρεάσῃ τὴν Βουλὴν ἐν τῇ κρίσει αὑτῆς, τῇ ἀφορώσῃ εἰς τὸ γενικὸν συμφέρον τοῦ συναγωνισμοῦ. Ἡ ληφθεῖσα ὑπὸ τῆς κυβερνήσεως πρόνοια ὑπὲρ τοῦ συναγωνισμοῦ εἶναι, ὅτι δὲν ἐπιτρέπεται εἰς τὴν ἀτμοπλοϊκὴν ἑταιρίαν τὴν λαμβάνουσαν τὸ χορήγημα νὰ ποιῆται χρῆσιν τοῦ προνομίου, ἤτοι τῆς ὑπερόχου θέσεως, ἣν ἀποκτᾷ διὰ τοῦ χορηγήματος, ὅπως, ἐλαττοῦσα τοὺς ναύλους εἴς τινας προσεγγίσεις, ἐξαναγκάζῃ τὰς ἄλλας ἑταιρίας εἴτε νὰ ἐλαττῶσι καὶ αὗται ἐπὶ ζημίᾳ τοὺς ναύλους, εἴτε νὰ ἐγκαταλείπωσι τὰς γραμμὰς ἐκείνας. Ἀλλ’ ἐξασφαλίζεται οὕτως ὁ συναγωνισμός; Τὸ κατ’ ἐμὲ κατάλληλος κανονισμὸς εἶναι ν’ ἀφεθῇ πλήρης ἐλευθερία περὶ τὸν προσδιορισμὸν τῶν ναύλων εἰς τὴν ἄλλην ἀτμοπλοΐαν, νὰ ἐπιτραπῇ δὲ καὶ εἰς τὴν ἑταιρίαν τῆς ἑλληνικῆς ἀτμοπλοΐας, νὰ ὁρίζῃ τοὺς ναύλους, ὅπως θέλει· ἀλλ’ ἐνῷ ἡ ἄλλη ἀτμοπλοΐα δὲν θὰ ὑποχρεοῦται νὰ ἔχῃ τιμολόγιον, οὐδὲ νὰ ἐκδίδῃ τὰ εἰσιτήρια ἐν πρακτορείοις, οὐδὲ νὰ ποιῆται ἀνακοινώσεις πρὸς τὸ ὑπουργεῖον περὶ τῶν ἐλαττώσεων ἢ τῶν αὐξήσεων τῶν ναύλων, ἡ ἑταιρία τῆς ἑλληνικῆς ἀτμοπλοΐας ὁρίζουσα τοὺς ναύλους ὡς θέλει, δέον ὡς πρὸς τὰς κατόπιν μεταβολὰς νὰ ὑπόκηται εἰς περιορισμοὺς, διότι αὕτη ἔχει τὴν ὑποχρέωσιν νὰ ὑποβάλληται εἰς κανονισμὸν, ὡς ἐκ τῶν πλεονεκτημάτων, τὰ ὁποῖα τῇ παρέχονται διὰ τῆς συμβάσεως. Ποῖος δὲ εἶναι ὁ κανονισμός; Νὰ δύνηται ἡ ἑταιρία νὰ ἐλαττοῖ τοὺς ναύλους ὅσον καὶ ἂν θέλῃ, ἀλλ’ ἡ ἐλάττωσις νὰ ἦναι διαρκής. Ὁ κ. Βουλευτὴς Σύρου, ὁ ὁποῖος ἄριστα ἀνέπτυξε τοὺς λόγους, τοὺς δυναμένους νὰ συνηγορήσωσιν ὑπὲρ τοῦ νομοσχεδίου καὶ τῆς συμβάσεως, διὰ νὰ δυνηθῇ ὡς πρὸς τοῦτο νὰ ὑποστηρίξῃ τὸ σύστημα, ὅπως περιέχεται ἐν τῇ συμβάσει, καὶ ἀποκρούσῃ τὴν ἀντίθετον ἰδέαν, ἠναγκάσθη νὰ εἴπῃ, ὅτι ἐν τῷ ἄρθρῳ 7 τῆς συμβάσεως περιέχεται διάταξις ὑποβάλλουσα τὴν ἑταιρίαν εἰς ὑποχρεώσεις οἵας ἐξέθηκα, ἀλλὰ τοιαύτη διάταξις δὲν ὑπάρχει. Ἐὰν ὑπῆρχε διάταξις ὑποχρεοῦσα τὴν ἑταιρίαν, ἀφοῦ ἅπαξ ἐλαττώσῃ τὸν ναῦλον, νὰ μὴ αὐξάνῃ αὐτὸν εἰμὴ συναινέσει τῆς Κυβερνήσεως, ἤθελον θεωρήσει τὸν συναγωνισμὸν τυχόντα κατὰ τοῦτο τῆς ἀσφαλείας, τῆς ὁποίας ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ τυγχάνῃ. Ἤδη ὅμως δυνάμεθα νὰ εἰσαγάγωμεν τὴν διάταξιν ταύτην ἐν τῇ συμβάσει; ἐὰν δυνάμεθα, εἶναι περιττὰ τὰ δύω ἄρθρα 3 καὶ 4 τοῦ νομοσχεδίου, διότι θέλουσι μείνει ἐλεύθεραι αἱ ἄλλαι ἑταιρίαι νὰ κανονίζωσι τὰ ἑαυτῶν ὡς θέλουσι καὶ νὰ δέχωνται τὴν πληρωμὴν τῶν ναύλων εἴτε ἐκτὸς, εἴτε ἐντὸς τῶν ἀτμοπλοίων. Ἄν ἡ ἑταιρία, ἀφιεμένη ἐλευθέρα νὰ καταβιβάζῃ τὸν ναῦλον, ὑποχρεωθῇ μόνον νὰ μὴ δύνηται νὰ αὐξάνῃ αὐτὸν ἄνευ τῆς συναινέσεως τῆς Κυβερνήσεως, ὁ συναγωνισμὸς οὐδὲν ἔχει πλέον νὰ φοβηθῇ, διότι ἡ προστασία, τὴν ὁποίαν θέλει παράσχει ἡ Κυβέρνησις πρὸς αὐτὸν διὰ τῆς ἐξουσίας, τὴν ὁποίαν θὰ τῇ παρέχει ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ἡ σύμβασις, εἶναι ἐντελῶς ἐπαρκής. Τί ἔχομεν τὸ δικαίωμα νὰ ζητήσωμεν παρὰ τῆς ἑταιρίας; Ἔχομεν τὸ δικαίωμα νὰ ζητήσωμεν, ὅπως μὴ ἐπωφελῆται τῆς χορηγήσεως 650,000 δραχμῶν, ὅπως ἐλαττώσῃ προσωρινῶς τοὺς ναύλους, ἕως ὅτου ἀποδιώξῃ ἀπό τινος γραμμῆς τὸν ἀντίπαλον αὐτῆς, ἀφοῦ δὲ τὸν ἀποδιώξῃ, ἐπαναφέρῃ τὰ πράγματα εἰς τὸ αὐτὸ ὡς πρότερον σημεῖον. Ἐὰν ἡ ἑταιρία ἔχῃ τὴν ὑποχρέωσιν μετὰ τὴν ἐλάττωσιν τῶν ναύλων νὰ ἐμμείνῃ εἰς τὴν ἐλάττωσιν, — καὶ ἡ Κυβέρνησις θὰ ἐξαναγκάσῃ αὐτὴν νὰ ἐμμείνῃ, ἐὰν ἐκ δολίας προαιρέσεως ἐλαττώσῃ αὐτὸν, — οὐδέποτε θ’ ἀποφασίσῃ νὰ προβῇ εἰς ἐλάττωσιν μὴ ὑπαγορευομένην ὑπὸ τῶν πραγμάτων, ἀφοῦ τοιαύτη ἐλάττωσις θ’ ἀντίκηται εἰς τὸ διαρκὲς αὐτῆς συμφέρον. Ταύτην ἄρα τὴν τροποποίησιν ἤθελον προτείνει, ἂν ἐπιτρέπηται νὰ ἐπιληφθῶμεν τροποποιήσεων ἐν τῇ συμβάσει, ὡς πρὸς τοῦτο ἰδίως τὸ ἀντικείμενον τῶν ὑποχρεώσεων τῶν ἐπιβαλλομένων εἰς ξένας ἑταιρίας, χάριν τῆς ἀντιστοίχου ὑποχρεώσεως τῆς ἐπιβαλλομένης εἰς τὴν ἑταιρίαν τὴν ἀτμοπλοϊκήν, τοῦ νὰ μὴ δύνηται νὰ καταβιβάζῃ τοὺς ναύλους, εἰμὴ μέχρι τοῦ σημείου, εἰς τὸ ὁποῖον αἱ ἄλλαι ἑταιρίαι ἐλαττοῦσιν αὐτόν. Ἔχει ὅμως ἡ ἀτμοπλοϊκὴ ἑταιρία ἐκ τῆς συμβάσεως πλεονεκτήματα ἄλλα, τὰ ὁποῖα διὰ τοῦ νομοσχεδίου δὲν χορηγοῦνται εἰς ἄλλας ἑταιρίας καὶ εἰς ἄλλα ἄτομα· ἔχει τὸ δικαίωμα τῆς ἀτελοῦς εἰσαγωγῆς πάντων τῶν ἀναγομένων εἰς τὴν κατασκευὴν ἢ ἐπισκευὴν τῶν πλοίων καὶ εἰς τὸ ἐργοστάσιον. Τὸ δικαίωμα τοῦτο ἔδωκεν ἀφορμὴν εἰς πολλὰ σχόλια, ὧν ἠκούσαμεν τὴν ἀπήχησιν καὶ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου. Ἐγὼ δὲν ἔρχομαι νὰ ἐξετάσω ἂν συνέβησαν ὅσα ἐῤῥέθησαν, ἀλλὰ δὲν δύναμαι νὰ μὴ ἀναγνωρίσω, ὅτι εἶναι λίαν ἐπικίνδυνος εἰς πάντα — καὶ δὲν ὁμιλῶ εἰδικῶς περὶ τῆς ἀτμοπλοϊκῆς ἑταιρίας—ἡ παραχώρησις προνομίων τελωνιακῶν. Γινώσκομεν πάντες, ὅτι αἱ τελωνιακαὶ παραβάσεις κρίνονται παρὰ τῆς κοινωνίας, οὐ μόνον τῆς ἑλληνικῆς, ἀλλὰ πάσης κοινωνίας, δι’ ἄλλου μέτρου, παρὰ τὸ ἐν χρήσει ὡς πρὸς τὰς ἄλλας παραβάσεις. Ὅσοι ἐταξείδευσαν εἰς τὸ ἐξωτερικόν, θὰ παρετήρησαν, ὅταν ἐπλησίαζον εἰς ξένον λιμένα, σύνηθες φαινόμενον. Βλέπετε ἀνθρώπους ἀνήκοντας εἰς τὰς ἀνωτάτας κοινωνικὰς τάξεις παρασκευαζομένους, ὅπως δυνηθῶσι ν’ ἀπατήσωσι τὸ τελωνεῖον, κρύπτοντες εἰς τὰ θυλάκια αὐτῶν εἴδη, εἴτε ἀπαγορευόμενα, εἴτε βαρέως τελωνιζόμενα, καὶ πολλάκις εἴδομεν φωραθέντας παρὰ τῆς τελωνιακῆς ἀρχῆς ἐπιβάτας λαθρεμπορευομένους, οἱ ὁποῖοι, καίπερ ἔχοντες ἀνεγνωρισμένην κοινωνικὴν ἀξίαν, ἀνερυθριάστως συνεζήτουν περὶ τοῦ λαθρεμπορίου καὶ ἀπέτινον τὴν ποινὴν ὡσανεὶ τὸ πρᾶγμα ἦτο ἁπλούστατον. Ταῦτα ἔχοντες ὑπ’ ὄψιν, ὅταν προτείνωνται παραχωρήσεις περὶ τὰ τελωνιακά, ὅτι δηλ. περὶ τὴν ἐφαρμογὴν εἶναι πολὺ ἐνδεχόμενον νὰ γείνῃ κατάχρησις, νομίζω, ὅτι πρέπει ὅσῳ τὸ δυνατὸν ν’ ἀποκρούωμεν τοιαύτας παραχωρήσεις. Ἀλλ’ ἡ παραχώρησις αὕτη εἶναι καθ’ ἑαυτὴν ὠφέλιμος, διότι πρέπει διὰ παντὸς μέσου νὰ ἐνισχύσωμεν τὴν ἀτμοπλοϊκὴν ναυτιλίαν, ὅπως καὶ τὴν ἱστιοφόρον, καὶ λογικωτάτη ἐνίσχυσις εἶναι ἡ ἀτέλεια τῶν πρώτων ὑλῶν τῶν χρησίμων εἰς τὴν ναυτιλίαν. Ἐγκρίνω πληρέστατα ὅ,τι εἶπεν ὁ κ. πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως πρὸ ὀλίγου περὶ τῆς καταργήσεως τοῦ τέλους ἐπὶ τῆς ναυπηγησίμου ξυλείας ἐν γένει. Θαυμάζω ὅμως, πῶς ἐπῆλθεν ἡ ἰδέα αὕτη εἰς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν μόνον τώρα, συζητουμένης τῆς συμβάσεως, καὶ δὲν περιέλαβεν αὐτὴν ἐν τῷ προϋπολογισμῷ, διότι ἐν τῷ προϋπολογισμῷ οὐδεμίαν εἴδομεν ἐλάττωσιν ὡς ἐκ τῆς καταργήσεως τοῦ τέλους ἐπὶ τῆς ναυπηγησίμου ξυλείας. Πιστεύω, ὅτι ὁ κ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν ὑπουργὸς ἤδη πρῶτον μανθάνει ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ὅτι ἡ Κυβέρνησις πρόκειται νὰ προτείνῃ τοιαύτην κατάργησιν, διότι ἄλλως ὑποθέτω, ὅτι ἤθελεν ἀνακοινώσει τοῦτο εἰς τὴν Βουλὴν διὰ τοῦ προσήκοντος νομοσχεδίου καὶ δι’ ἐλαττώσεως κατὰ 60,000 τοῦ προϋπολογισθέντος ἐκ τῶν εἰσαγωγικῶν τελῶν ποσοῦ. Τὴν κατάργησιν τοῦ τέλους ἐπὶ τῆς ναυπηγησίμου ξυλείας θέλει βεβαίως δεχθῆ ἡ Βουλή, ἀλλὰ κατὰ τὸν αὐτὸν λόγον καὶ ἡ διὰ τῆς συμβάσεως ὑπὲρ μόνης τῆς ἑταιρίας τῆς ἑλληνικῆς ἀτμοπλοΐας καθιερουμένη ἀτέλεια δέον νὰ ἐπεκταθῇ εἰς ἅπασαν τὴν ἀτμοκίνητον ναυτιλίαν, ἀφοῦ, ἵνα μὴ ἐπέλθῃ ἐκ τούτου ζημία τοῦ δημοσίου, μετατραπῇ εἰς χρηματικὸν χορήγημα ἡ ἀτέλεια τοῦ ὑλικοῦ τοῦ χρησίμου εἰς ἐπισκευὴν καὶ ναυπήγησιν ἀτμοπλοίων. Πρὸς τὴν ἐκτίμησιν καὶ τὴν διατύπωσιν τοῦ μέτρου τούτου θὰ ἦτο ἀπολύτως ἀναγκαῖον νὰ εἴχομεν πρὸ τῆς συζητήσεως ταύτης ὑποβεβλημένην παρὰ τῆς Κυβερνήσεως ἔκθεσιν περὶ πάντων τῶν ἀναγομένων εἰς τὰς εἰδικὰς διατάξεις τῆς συμβάσεως, καὶ ἑπομένως περὶ τῆς χρηματικῆς ἀξίας τῆς παρεχομένης ἀτελείας. Ἀλλ’ ἡ Κυβέρνησις οὐ μόνον αἰτιολογικὴν ἔκθεσιν τοῦ νομοσχεδίου τούτου δὲν ὑπέβαλεν, ἀλλ’ οὐδὲ ἔγγραφόν τι μέχρι τοῦδε παρουσίασεν ἐκ τῶν ζητηθέντων. Ἔπρεπε νὰ γινώσκωμεν ποῖον εἶναι τὸ ποσόν, εἰς τὸ ὁποῖον ἀνέρχεται ἡ χρηματικὴ ἀξία τῆς τοιαύτης χορηγίας τῆς γενομένης πρὸς τὴν ἑταιρίαν, διότι θὰ ἠδυνάμεθα τότε νὰ διαῤῥυθμίσωμεν ἄλλως τὸ ζήτημα, ἀποφασίζοντες, ὅτι, ἀντὶ τῆς ἀτελείας τοῦ ἄρθρου 18 τῆς συμβάσεως, παρέχομεν εἰς τὴν ἑταιρίαν 8,000 δραχμῶν πρόσθετον ἐτησίαν χορηγίαν, ἄν, ὡς νομίζω ἐῤῥέθη, ἡ ἀξία τῆς ἀτελείας ἀνέρχηται εἰς 8,000 δραχμῶν.

§76ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐξ ἐπισήμου ἐκθέσεως 8,000.

§77ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἀλλ’ ἔπρεπε νὰ ἔχωμεν τὰ ἔγγραφα, διότι δυσκολεύομαι νὰ πιστεύσω, ὅτι ἐκ τοῦ προχείρου τὸ ὑπουργεῖον δύναται ν’ ἀποφανθῇ, ποῖον εἶναι τὸ ποσόν. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν εἶχε χθές, ὅτι καὶ ἐπὶ τοιαύτης εἰσαγωγικῆς ἀτελείας κρατεῖται σημείωσις ἐν τοῖς τελωνείοις· ἀλλὰ αὕτη εἶναι διάφορος ἐκείνης, ἡ ὁποία κρατεῖται, προκειμένου περὶ εἰσαγωγῆς, ὑποβαλλομένης εἰς τελώνιον. Βεβαίως, ὡς εἶπεν ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ἀνοίγονται τὰ κιβώτια, ἐξετάζεται τὸ περιεχόμενον, διότι ἡ τελωνιακὴ ἀρχὴ πρέπει νὰ βεβαιωθῇ, ἂν τὸ εἰσαγόμενον ἦνε αὐτὸ τὸ ἐν τῷ διατάγματι μνημονευόμενον εἶδος. Ἀλλ’ ἡ ἐκτίμησις, μὴ γινομένη πρὸς σκοπὸν ἐπιβολῆς τέλους, ἀλλὰ μόνον διότι ὑπάρχει στήλη, εἰς ἣν πρέπει νὰ σημειωθῶσιν ἀριθμοὶ, ἡ ἐκτίμησις δὲν ἔχει ἀξίαν, καὶ πιστεύω, ὅτι ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν οἰκονομικῶν, ἐρωτώμενος ἂν θεωρῇ τὸ ἐγγεγραμμένον ποσὸν ὀρθὸν, πιστεύω, ὅτι ἤθελεν ἀπαντήσει, ὅτι δὲν δύναται νὰ ἔχῃ ὡρισμένην γνώμην περὶ τούτου. Ἐπεθύμουν ἄρα νὰ εἴχομεν ἀκριβεστέραν πληροφορίαν περὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου, ὅπως δυνηθῶμεν νὰ ἐκτιμήσωμεν ποῖον θὰ ἦτο τὸ ποσόν, ὅπερ ἔπρεπε νὰ προσθέσωμεν εἰς τὸ ἐτήσιον χορήγημα, τὸ διδόμενον εἰς τὴν ἑταιρίαν, ἵνα καταργήσωμεν τὸ ἕτερον χορήγημα τὸ εἰς εἶδος χορηγούμενον διὰ τοῦ ἄρθρου 18 τῆς συμβάσεως. Ἀλλὰ κατόπιν τούτου ὅ,τι πράξωμεν διὰ τὴν ἑταιρίαν ταύτην, πρέπει νὰ πράξωμεν καὶ διὰ πᾶσαν ἄλλην ἑταιρίαν καὶ διὰ πάντα ἄλλον ἰδιοκτήτην ἀτμοπλοίων, πρέπει νὰ εἴπωμεν, ὅτι πᾶς κατασκευάζων ἢ ἐπισκευάζων ἀτμόπλοια ἐν Ἑλλάδι θέλει λαμβάνει χορήγημα ἐκ τῶν προτέρων ὁριζόμενον, κατὰ τὸ σύστημα ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἀνέφερεν ὁ κ. πρωθυπουργὸς ὡς εἰσαχθὲν ἐν Γαλλίᾳ περὶ τῆς ἱστιοφόρου ναυτιλίας. Ὁπωσδήποτε ὅμως καὶ ἂν λυθῇ τὸ ζήτημα τοῦτο, εἴτε ὑπὲρ τῆς εἰς χρήματα πληρωμῆς, εἴτε ὑπὲρ τῆς τελωνιακῆς ἀτελείας, πρέπει νὰ χορηγηθῇ τὸ αὐτὸ πλεονέκτημα καὶ εἰς πᾶσαν ἄλλην ἑταιρίαν. Ἀλλ’ ἂν θελήσωμεν ν’ ἀντικαταστήσωμεν εἰς τὴν ἀτέλειαν τὴν εἰς χρήματα πληρωμὴν, πρέπει πάλιν νὰ φέρωμεν τροποποίησιν εἰς τὴν σύμβασιν, καὶ περὶ τούτου ἐπιφυλαττόμεθα νὰ κανονίσωμεν τὴν πορείαν ἡμῶν ἐκ τῆς ἀποφάσεως τῆς κυβερνήσεως. Ἑτέρα χορηγία πρὸς τὴν ἑταιρίαν εἶνε ἡ ἀπαλλαγὴ ἀπὸ τῶν λιμενικῶν καὶ ὑγειονομικῶν τελῶν....

§78ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Γενικὴ ἀτέλεια.

§79ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Παραχώρησις, ἥτις δύναται ὑπὸ τῆς κυβερνήσεως νὰ γείνῃ καὶ εἰς ὡρισμένας ἄλλας ἑταιρίας, δὲν εἶνε ἄρα γενική· ἐξαρτᾶται ὑπὸ τῆς κυβερνήσεως νὰ παραχωρήσῃ ἢ μὴ τὸ δικαίωμα τοῦτο εἰς ἄλλας. Ὁ κ. πρωθυπουργὸς εἶπεν ὡς πρὸς τοῦτο, ὅτι τὸ ἄρθρον τοῦ νομοσχεδίου εἶνε ἀτελὲς, διότι δὲν συμπεριελήφθη συμπλήρωμά τι, ὅπερ προὐτίθετο νὰ συμπεριλάβῃ ἐν αὐτῷ· τοῦτο δὲ ἀφώρα εἰς ἀνταλλάγματα, ἐπιβλητέα εἰς ἐκείνους, οἵτινες ἤθελον ἀπολαύσει τοῦ δικαιώματος, ὅπερ ἐπιτρέπεται εἰς τὴν κυβέρνησιν νὰ χορηγήσῃ. Ἀλλὰ τότε ποῦ ἡ ἰσότης;

§80ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Καὶ ἡ ἑταιρία ἔχει ἀντάλλαγμα.

§81ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἡ ἑταιρία παρέχει ἀντάλλαγμα ἀπαλλαγῆς ἀπὸ ἄλλων τελῶν. Εἶνε δὲ ταῦτα δύο, τὰ τέλη τῶν φάρων καὶ τὰ τέλη τῶν προκυμαιῶν.

§82ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Περὶ αὐτῶν ὁμιλῶ.

§83ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Αἱ ἄλλαι ἀτέλειαι παρέχονται τῇ ἑταιρίᾳ ἄνευ ἀνταλλάγματος. Ἂν δὲ τὸ ἀντάλλαγμα θέλῃ ἐπιβληθῆ ὡς πρὸς τὴν ἀτμοπλοΐαν ἐν γένει, μόνον ἐπὶ τῇ ἀπαλλαγῇ τῶν τελῶν τῶν φάρων καὶ τῶν προκυμαιῶν, ἡ παρατήρησις, τὴν ὁποίαν ἔκαμεν ὁ κ. πρωθυπουργὸς περὶ ξένης σημαίας, ἰσχύει ὡς πρὸς τοῦτο τὸ 5 ἄρθρον τοῦ νομοσχεδίου. Γινώσκετε, ὅτι κατὰ τὰς συμβάσεις, αἵτινες ὑφίστανται μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ ξένων ἐπικρατειῶν, πᾶσα παραχώρησις, γινομένη εἰς τὴν ἐθνικὴν ἢ ἄλλην σημαίαν, ἐπεκτείνεται αὐτοδικαίως καὶ εἰς τὰς σημαίας τῶν ἐπικρατειῶν ἐκείνων· ἑπομένως ἂν πλοῖον οἱονδήποτε λάβῃ παρὰ τῆς κυβερνήσεως, ποιουμένης χρῆσιν τοῦ δικαιώματος τοῦ παραχωρημένου αὐτῇ ὑπὸ τοῦ ἄρθρου 5, ἀτέλειαν, ταύτης τῆς ἀτελείας θ’ ἀπολαύωσι πάντα τὰ πλοῖα τὰ ὑπὸ ξένην σημαίαν, ἐνῷ τὰ ἑλληνικὰ θ’ ἀπολαύωσιν αὐτῆς μόνον ἂν ἀνήκωσιν εἰς τὴν κατηγορίαν ὑπὲρ ἧς ἐπιτρέπεται τῇ κυβερνήσει νὰ παραχωρῇ τὴν ἀτέλειαν, καὶ ἂν ἡ κυβέρνησις ποιήσηται εἰδικῶς τὴν παραχώρησιν. Κατὰ τὸ ἄρθρον 5 «ἐπιτρέπεται εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ παραχωρῇ εἰς ἑταιρίαν ἢ ἄτομα, ἐνεργοῦντα δι’ ἰδίων αὐτῶν ἀτμοπλοίων ὑπὸ ἑλληνικὴν σημαίαν συγκοινωνίαν τακτικὴν ἐντὸς τοῦ Κράτους, ἀτέλειαν λιμενικῶν καὶ ὑγειονομικῶν τελῶν κτλ.» Ὥστε, ἐνῷ ἀπαιτεῖται εἰδικὴ παραχώρησις τῆς ἀτελείας ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως εἰς ἕκαστον πλοῖον, ἡ παραχώρησις αὕτη δὲν ἐπιτρέπεται τῇ Κυβερνήσει ἀπολύτως ὑπὲρ παντὸς ἑλληνικοῦ ἀτμοπλοίου, ἀλλὰ μόνον ὑπὲρ τῶν ἐκτελούντων συγκοινωνίαν τακτικὴν ἐντὸς τοῦ Κράτους· ὑπὲρ ἄλλων οὐδὲ εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἐπιτρέπεται νὰ παραχωρήσῃ τὴν ἀτέλειαν, ἂν φέρωσι τὴν ἑλληνικὴν σημαίαν.

§84ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπιτρέψατέ μοι δύο λέξεις. Μεταξὺ τῶν ἑταιριῶν Γιαλούση καὶ Γουδῆ ὑπάρχει σύμβασις ἰδιαιτέρα, διέπουσα τὰ τῶν ἑταιριῶν ἐκείνων. Διὰ τούτων χορηγοῦνται ὅλα τὰ πλεονεκτήματα καὶ ὅλαι αἱ ἀτέλειαι, περὶ τῶν ὁποίων ὁ κ. Τρικούπης ὁμιλεῖ. Τὸ ἄρθρον ὅμως αὐτὸ δὲν ἀφορᾷ τὰς ἑταιρίας ταύτας, ἀλλὰ πᾶσαν ἄλλην, ὥστε νὰ μὴ ἦνε ἀνάγκη, ὁσάκις ἡ Κυβέρνησις συνάπτει σύμβασιν μετ’ ἄλλων ἑταιριῶν, νὰ φέρῃ ταύτην πρὸς κύρωσιν.

§85Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Προχθὲς μᾶς εἴπετε, ὅτι τὸ ἄρθρον αὐτὸ ἀφορᾷ εἰς τὰς ἑταιρίας Γιαλούση καὶ Γουδῆ.

§86ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἡ παρατήρησις τοῦ κ. ὑπουργοῦ εἶνε ὅλως περιττή, διότι ἐγὼ εἶπον προοιμιαζόμενος, ὅτι δὲν ὁμιλῶ περὶ τῶν ἑταιριῶν Γιαλούση καὶ Γουδῆ, ἀλλὰ περὶ τοῦ ἐλευθέρου συναγωνισμοῦ τῆς ἐν γένει ἀτμοπλοϊκῆς ἀτμοκινήτου ναυτιλίας, καὶ λέγω, ὅτι διὰ τῆς διατάξεως ταύτης θέτετε τὴν ἑλληνικὴν σημαίαν εἰς ἥσσονα μοῖραν τῶν ξένων σημαιῶν, ὅτι πᾶν ἰταλικὸν ἀτμόπλοιον θὰ ἔχῃ αὐτοδικαίως ἀτέλειαν λιμενικὴν καὶ ὑγειονομικὴν ἐν Ἑλλάδι, ἐκ δὲ τῶν ἑλληνικῶν ἀτμοπλοίων θὰ ἔχωσι τὴν ἀτέλειαν μόνον ὅσα ὑπάγονται εἰς τὴν κατηγορίαν τοῦ ἄρθρου 5 καὶ εὐτυχήσωσι νὰ συνάψωσι σύμβασιν πρὸς τὴν Κυβέρνησιν. Τοιαύτη διάταξις δὲν εἶναι ἀνεκτή, διότι δὲν ἠκούσθη ποτὲ Κράτος εὐνοοῦν πλειότερον τῆς ἰδίας ἑαυτοῦ τὴν ξένην σημαίαν. Ὑπάρχουσι Κράτη, ἅτινα κακῶς ἴσως εὐνοοῦσι πλειότερον τὴν ἰδίαν ἑαυτῶν σημαίαν τῆς ξένης, ἀλλὰ τὸ ἐναντίον οὐδαμοῦ. Καὶ αὐτὴ μὲν ἡ παρατήρησις ἀφορᾷ εἰς τὰ τέλη τὰ λιμενικὰ καὶ τὰ ὑγειονομικά, ἀλλ’ ὑπάρχουσι καὶ τέλη τῶν προκυμαιῶν καὶ τῶν φάρων. Ὡς πρὸς ταῦτα ἡ ἀτέλεια χορηγεῖται εἰς τὴν ἀτμοπλοϊκὴν ἑταιρίαν, οὐχὶ δὲ καὶ εἰς ἄλλας. Χορηγεῖται ἡ ἀτέλεια εἰς τὴν ἀτμοπλοϊκὴν ἑταιρίαν ἀναλαμβάνουσαν διὰ τοῦ 15 ἄρθρου ὑποχρεώσεις τινάς, ἀλλ’ αἱ ὑποχρεώσεις αὗται εἶναι εἰκονικαί, διότι εἶνε γνωστόν, ὅτι καὶ αἱ ἄλλαι ἑταιρίαι προθύμως ἀποδέχονται τὴν ἐλάττωσιν τῶν ναύλων τῶν στρατιωτῶν, καίτοι δὲν εἶνε ὑποχρεωμέναι εἰς τοῦτο, διότι, προκειμένου περὶ μεγάλου ἀριθμοῦ ἐπιβατῶν, συμφέρει ἡ μεταβίβασις καὶ ἐπὶ ἠλαττωμένῳ ναύλῳ. Ὁ κ. πρωθυπουργὸς ἀναφέρων τὸ ἀντάλλαγμα τοῦτο εἶπεν, ὅτι ἡ ἀναγραφὴ αὐτοῦ ἐγένετο, ἵνα μὴ δύνηται νὰ ἐπωφεληθῇ ἐκ τῆς ἀτελείας ἡ ξένη σημαία, διότι θὰ ἠδυνάμεθα νὰ παραστήσωμεν εἰς τοὺς ἀξιοῦντας ὑπὲρ ξένης σημαίας τὴν αὐτὴν ἀτέλειαν, ὅτι πρέπει καὶ αὐτοὶ νὰ παραχωρήσωσι τὸ ἀντάλλαγμα. Καίτοι ἡ ἔνστασις αὕτη εἶνε βάσιμος, ὁ κ. πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἠξεύρει, ὅτι αἱ ξέναι Κυβερνήσεις δὲν ἀποδέχονται αὐτὴν ἀσυζητητεί· καὶ διὰ τοῦτον ἄρα τὸν λόγον, πλὴν τοῦ τῆς ἰσότητος ἐν ἐλευθέρῳ συναγωνισμῷ, συμφέρον εἶνε νὰ καταργηθῇ ἐντελῶς ἡ διάκρισις ὑπὲρ τῆς ἀτμοπλοϊκῆς ἑταιρίας ὡς πρὸς τὰ τέλη τῶν φάρων καὶ τῶν προκυμαιῶν, εἶνε δὲ καὶ πρέπον νὰ καταργηθῇ ἡ ἀτέλεια καὶ δι’ ἕτερον λόγον. Τὰ τέλη τῶν φάρων καὶ τῶν προκυμαιῶν δὲν ἐπιβάλλονται πρὸς αὔξησιν τῶν πόρων τοῦ Κράτους, ἀλλὰ χάριν εἰδικῆς ὑπηρεσίας παρεχομένης εἰς τὴν ναυτιλίαν καὶ εἰς αὐτὸ τὸ ὑποβαλλόμενον εἰς τὸ τέλος πλοῖον, καὶ δὲν εἶναι πρέπον ν’ ἀπαλλάττωμεν τῆς πληρωμῆς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἀμέσως ὠφελοῦνται ἐξ αὐτῆς. Ἂν ἀποδεχθῶμεν, ὡς εἶπεν ὁ κ. πρωθυπουργός, τὴν ἀτέλειαν διὰ τὰ ἀτμόπλοια ἐν γένει, τὸ ἀποτέλεσμα θὰ ἦναι, ὅτι οἱ φάροι ἡμῶν θέλουσι στερηθῆ μέρους τῆς ἀπολαυῆς, ἣν ἤδη ἔχουσιν· ἀλλ’ ἐὰν, ὡς ἐλπίζομεν, ἐντὸς βραχέος χρόνου δυνηθῶμεν νὰ ψηφίσωμεν νόμον περὶ συστάσεως ταμείου φάρων, τὸ κακὸν θὰ καταστῇ μεγαλείτερον, διότι τινὲς τῶν πόρων τοῦ ταμείου τούτου ἐκ τῶν προτέρων καταργοῦνται. Φρονῶ ἄρα, ὅτι πρέπει νὰ καταργηθῇ ἐν τῇ συμβάσει ἡ ὑποχρέωσις τῆς ἑταιρίας πρὸς μεταφορὰν ὑπαλλήλων καὶ στρατιωτικῶν ἀποσπασμάτων ἐπὶ ἐλάσσονι τιμήματι, ὡς καὶ ἡ ἀτέλεια, ἡ ἀπέναντι τῆς ὑποχρεώσεως ταύτης παρεχομένη. Θὰ ἦναι ὅμως ἀνάγκη ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει νὰ ἐπιτραπῇ, ὅπως ἡ ἑταιρία καταβιβάζῃ τὰ τέλη χάριν τῶν ἐν ἄρθρῳ 15 ἀπαριθμουμένων, διότι ἄλλως θὰ ὑπάρχῃ κώλυμα ὡς ἐκ τοῦ ἑτέρου ἄρθρου, τοῦ ὑποχρεοῦντος τὴν ἑταιρίαν νὰ κανονίζῃ τοὺς ναύλους αὐτῆς διὰ γενικοῦ τιμολογίου. Ὥστε καὶ τὸ ἄρθρον 15 τῆς συμβάσεως δέον νὰ τροποποιηθῇ καὶ δι’ ἄλλους λόγους, καὶ χάριν τῆς ἰσότητος, ἥτις εἶναι ἀναγκαῖος ὅρος τοῦ συναγωνισμοῦ. Ἡ ἄλλη ἔποψις, ὑπὸ τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ ἐξετάσωμεν τὴν σύμβασιν ταύτην, ὡς ζημιοῦσαν τὸ Κράτος, εἶναι ἡ τοῦ περιορισμοῦ τοῦ δικαιώματος τῆς Κυβερνήσεως τοῦ νὰ παραχωρήσῃ ὅσα εἰς αὐτὴν παρεχώρησε, πρὸς ἄλλην ἀντ’ αὐτῆς ἑταιρίαν, ἐντὸς δωδεκαετίας. Ἤκουσα τὰ ἐπιχειρήματα τὰ ἀναπτυχθέντα παρὰ τῆς Κυβερνήσεως εἰς ὑποστήριξιν τῆς ἀνάγκης, ὅπως σήμερον συναλλαχθῶμεν πρὸς ταύτην τὴν ἑταιρίαν καὶ ἐπὶ τοῖς ὅροις τούτοις. Ἀλλὰ ποῖος δύναται ν’ ἀρνηθῇ, ὅτι ἡ στιγμὴ αὕτη εἶναι ἡ χειροτέρα πασῶν πρὸς σύναψιν συμβάσεως; καὶ ἄν τις ἦτο εὐδιάθετος νὰ καταγείνῃ εἰς τὰ τῆς συστάσεως ἑταιρίας ἀτμοπλοϊκῆς, βεβαίως σήμερον, ὅτε διερχόμεθα ἐποχὴν κρίσιμον, ἤθελεν ἀναβάλει τὰς σκέψεις ταύτας μέχρις οὗ ἐπέλθωσιν ὁμαλώτεραι περιστάσεις. Ὅτι ἐν καιρῷ εὐθέτῳ εἶναι δυνατὸν νὰ συστηθῇ μεγάλη ἑταιρία, οὐδεμίαν ἔχω ἀμφιβολίαν, καὶ τὴν πεποίθησίν μου στηρίζω εἰς τὰ πράγματα, ὡς θέλω εἴπει ἤδη. Ἀλλὰ πρὸ τούτου δέον νὰ ἐξετάσωμεν ἂν ἦναι ἀναγκαία ἡ σύστασις μεγάλης ἑταιρίας, ἄν, δυνατῆς οὔσης τῆς ὑπάρξεως ἑταιρίας μεγάλης, δὲν ζημιοῖ σπουδαίως τὴν πολιτείαν ἡ ἐπὶ δωδεκαετίαν δέσμευσις αὐτῆς διὰ τῆς προκειμένης συμβάσεως. Τί ἐπιδιώκομεν διὰ τῆς μεγίστης θυσίας τῶν 650 χιλιάδων δραχμῶν κατ’ ἔτος; Ἐπιδιώκομεν κατὰ πρῶτον λόγον τὴν ἐξυπηρέτησιν τῆς ἀκτοπλοΐας δι’ ἀτμοκινήτων εἰς τὰς γραμμὰς τὰς λεγομένας ἀγόνους· ἀλλὰ τοῦτο μόνον ἐπιδιώκομεν; Ἂν ἐπιδιώκωμεν μόνον τοῦτο, εἶμαι πεπεισμένος, ὅτι ἠδυνάμεθα τὰς ἀγόνους γραμμὰς νὰ ἐξυπηρετήσωμεν διὰ χορηγήματος μικροτέρου, τοῦτο δὲ γινώσκομεν καὶ διότι αἱ δύο ἑταιρίαι, περὶ ὧν γίνεται λόγος, ἐποιήσαντο προτάσεις εἰς τὴν Κυβέρνησιν περὶ χορηγημάτων μικροτέρων· δὲν δύναταί τις δὲ εἰς ταύτην τὴν περίστασιν, προκειμένου μόνον περὶ τῆς συγκοινωνίας τῶν Κυκλάδων ἢ τῆς Ἀκαρνανίας, νὰ ἀμφισβητήσῃ τὴν ἱκανότητα τῶν ἑταιριῶν, ὅπως ἐκτελῶσι τὰς ὑποχρεώσεις αὑτῶν· ἡ ἀμφισβήτησις, ἡ ἀμφιβολία δύναται νὰ γεννηθῇ, προκειμένου περὶ τῆς ὅλης ἀκτοπλοΐας τῆς Ἑλλάδος· προκειμένου ὅμως περὶ τῆς γραμμῆς τῆς Ἀκαρνανίας, ἀναντιῤῥήτως καὶ αἱ δύο ἑταιρίαι εἶναι ἱκαναὶ νὰ τὴν ἐξυπηρετήσωσιν, ὅταν μάλιστα λαμβάνωσι καὶ χορήγημα· ἐπίσης ἱκαναὶ εἶναι, προκειμένου καὶ περὶ τῶν Κυκλάδων, ὅταν λαμβάνωσι χορήγημα. Ἀλλὰ διατί ἐπροτίμησεν ἡ Κυβέρνησις καὶ ἡ Βουλὴ φαίνεται εὐδιάθετος νὰ προτιμήσῃ ἑταιρίαν μεγαλειτέραν; διότι ἡ ἰδέα, τὴν ὁποίαν ἔχομεν καὶ τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ ἔχωμεν, εἶναι, ὅτι, παρέχοντες ἐκ τοῦ δημοσίου ταμείου ἐτησίως χορήγημα τοσοῦτον μέγα, δὲν πρόκειται μόνον νὰ ἐξυπηρετήσωμεν τὰς ἀνάγκας τῆς ἐσωτερικῆς ἡμῶν συγκοινωνίας, πρόκειται καὶ νὰ συντελέσωμεν εἰς τὴν ἀνάπτυξιν τοῦ ἀτμοκινήτου ἡμῶν ναυτικοῦ, πρόκειται καὶ ἡμεῖς νὰ παρουσιάσωμεν τὴν σημαίαν ἡμῶν ἐν τῇ Μεσογείῳ, ὅπως παρουσιάζουσι τὴν σημαίαν αὐτῶν καὶ πάντα τὰ ἄλλα ἔθνη τῆς Μεσογείου. Βλέπομεν καὶ τὴν Αὐστρίαν καὶ τὴν Γαλλίαν καὶ τὴν Ἰταλίαν καὶ τὴν Ῥωσσίαν, καὶ αὐτὴν τὴν Αἴγυπτον, ποιουμένας χορηγήματα σπουδαῖα πρὸς ἑταιρίας ὄχι χάριν τῆς ἐσωτερικῆς συγκοινωνίας, ἀλλ’ ἵνα ἡ σημαία αὐτῶν φαίνηται ἐν τῇ Μεσογείῳ. Τοῦτο πρὸ πάντων ἔπρεπε νὰ ἐπιδιωχθῇ, καὶ δὲν παραδέχομαι τὰς σκέψεις τοῦ κ. προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι δὲν ἔχομεν ἐν ἡμῖν τὰς δυνάμεις πρὸς τοῦτο. Ἑταιρία ἑλληνικὴ δύναται νὰ συναγωνισθῇ πρὸς τὰς ἑταιρίας, τὰς ὁποίας ἀνέφερον, τῶν ἄλλων ἐπικρατειῶν· ἔχει ἡ ἑλληνικὴ σημαία πλεονεκτήματα ἐν τῇ συγκοινωνίᾳ τῆς Μεσογείου, καὶ ἰδίως ἐν ταῖς θαλάσσαις ταῖς τουρκικαῖς, ἀπέναντι τῶν ἑταιριῶν ἐκείνων, πλεονεκτήματα ἀναμφισβήτητα. Ἀλλ’ αἱ ἑταιρίαι ἐκεῖναι ἔχουσι πᾶσαι χορηγήματα, καὶ ὡς πρὸς ταῦτα δύναται νὰ ὑστερῇ ἡ ἡμετέρα σημαία. Τὸ ποσὸν τῶν 650,000 δραχμῶν ἴσως δὲν εἶναι ἐπαρκές, ὅπως καλύψῃ τὰς ζημίας τὰς ἐκ τοῦ συναγωνισμοῦ πρὸς τὰ ἀτμόπλοια τῶν ξένων ἑταιριῶν· ἀλλὰ θὰ ἠδυνάμεθα νὰ κάμωμεν καὶ πρόσθετον θυσίαν, ὅταν πρόκηται νὰ ἐπιτύχωμεν διὰ τῆς θυσίας ταύτης τὸν μέγαν τοῦτον σκοπὸν, τοῦ νὰ ἴδωμεν τὴν σημαίαν ἡμῶν κυματίζουσαν οὐ μόνον ἐντὸς τῶν ὁρίων τοῦ Ἑλληνικοῦ Βασιλείου, ἀλλ’ ἵνα εἴπωμεν τὸ ἐλάχιστον, μέχρι τῶν ὁρίων τοῦ Ἑλληνισμοῦ. Διὰ τῆς συμβάσεως ὅμως ταύτης δεσμευόμεθα, καὶ ἄν, ἀφοῦ τὰ πράγματα παγιωθῶσι, παρουσιασθῇ ἑταιρία, ἥτις διὰ προθήκης ἑκατοστύων τινῶν χιλιάδων εἰς τὸ ποσὸν τῶν 650,000 ἀναδέχεται νὰ ἐκτελέσῃ τὴν ὑπηρεσίαν ταύτην, εἴμεθα δεσμευμένοι διὰ τοῦ 28 ἄρθρου τῆς Συμβάσεως, διότι τὸ ἄρθρον τοῦτο δὲν περιορίζει μόνον τὴν ὑποχρέωσιν ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει εἰς τὸ ποσὸν τῶν 15 ἑκατομμυρίων, τὸ ὁποῖον ἀπαιτεῖ ὡς κεφάλαιον τῆς παρουσιασθησομένης ἑταιρίας, ἀλλὰ περιλαμβάνει σειρὰν ὅλην ὑποχρεώσεων, τὰς ὁποίας εἶναι ἀδύνατον νὰ ἐκπληρώσῃ νέα ἑταιρία. Περιέλαβε πρῶτον τὸν ὅρον τῆς ἐπὶ ἴσοις προτιμήσεως τῆς ἀτμοπλοϊκῆς ἑταιρίας, τούτου δὲ τοῦ ὅρου προϋπάρχοντος, οὐδεμία ἑταιρία εἶναι ποτὲ δυνατὸν νὰ συστηθῇ. Ἵνα συστηθῇ ἑταιρία, ἀπαιτοῦνται δαπάναι· τὰ χρήματα βεβαίως θὰ ἔλθωσιν ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ, καὶ ἐκεῖνοι, οἵτινες θέλουσι καταβάλει τὰ χρήματα, θέλουσιν ἀποστείλει πράκτορας, ἵνα διαπραγματευθῶσι τὰ τοῦ ζητήματος· ὅταν ὅμως ἠξεύρωσιν, ὅτι τὸ προϊόν πάσης τῆς ἐργασίας αὐτῶν δύναται ἐκ συμβάσεως ὑφισταμένης νὰ γείνῃ κτῆμα ἄλλης ἑταιρίας, εἶναι δυνατὸν ποτὲ νὰ ἐκτεθῶσιν εἰς δαπάνας πρὸς ταύτην τὴν ἐργασίαν; Ἀλλὰ δὲν ἀρκοῦσι καὶ ταῦτα εἰς τὴν ἑταιρίαν· περιέλαβε τὸ νομοσχέδιον καὶ ἄλλας διατάξεις, ὅτι πρέπει νὰ ἔχῃ ἐγκεκριμένον τὸ καταστατικόν τῆς ἡ ἄλλη ἑταιρία, διὰ νὰ προτιμηθῇ, πρέπει νὰ ἦναι καὶ ἐγχώριος. Ὁ κ. πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶπεν, ὅτι συναινεῖ νὰ διαγραφῇ τὸ ἄρθρον τοῦτο. Ἂν συναινῇ νὰ διαγραφῇ, ἵνα περιληφθῇ ἀντ’ αὐτοῦ ἐν τῇ συμβάσει διάταξις, αἴρουσα τὴν δέσμευσιν τοῦ Κράτους πρὸς τὴν ἑταιρίαν ἐπὶ πολὺν χρόνον, εὐκόλως θέλει ἐπέλθει ἡ συνεννόησις διότι, ἂν ἡ ἑταιρία πρόκηται νὰ ἔχῃ ἐξησφαλισμένον δικαίωμα μόνον διὰ τρία ἔτη, νομίζω, ὅτι εἶναι δυνατὸν ν’ ἀποδεχθῶμεν τοῦτο ἄνευ πολλῆς ἐξετάσεως τῶν καθέκαστα, διότι ὁ σχηματισμὸς ἄλλης ἑταιρίας ἀπαιτεῖ πάντοτε χρόνον. Ἴσως δύναται νὰ σχηματισθῇ ἡ ἄλλη ἑταιρία ἐντὸς δύο ἐτῶν, ἴσως καὶ μετὰ ἓν ἔτος, ἀλλὰ δὲν θέλει ἐμποδισθῆ ὁ σχηματισμὸς αὐτῆς, ἂν δεσμευθῇ τὸ Κράτος διὰ τῆς συμβάσεως ἐπὶ τρία ἔτη. Βεβαίως ὅμως ἑταιρία, ἥτις ἤθελε σχηματισθῆ ἐντὸς τριῶν ἐτῶν, θὰ παρήτει πᾶσαν τοιαύτην πρόθεσιν, ἂν διὰ τῆς συμβάσεως ἀπεκλείετο ὁ σχηματισμὸς ἄλλης ἑταιρίας ἐπὶ δώδεκα ἔτη; Δὲν εἶνε μικρὰ ἡ ὠφέλεια ἡ ἐκ τῆς βραχείας διορίας τοῦ χορηγήματος. Αἱ ἑταιρίαι αἱ δύο, αἱ νῦν ἀνταγωνιζόμεναι πρὸς τὴν ἐπικρατοῦσαν, πότε παρουσιάσθησαν; Παρουσιάσθησαν ὅτε ἡ σύμβασις μετὰ τῆς ἑταιρίας τῆς Ἑλληνικῆς ἀτμοπλοΐας ἔγεινε βραχυχρόνιος, διότι ἦλθον γινώσκουσαι, ὅτι μετ’ οὐ πολὺ ἔμελλε νὰ λήξῃ τὸ προνόμιον τῆς ἑταιρίας.

§87ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Νὰ διατυπώσητε καλλίτερον τὴν ἰδέαν σας, παρακαλῶ.

§88ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Θὰ τὴν ἀναπτύξω. — Παρέστησάν τινες τὸν σχηματισμὸν ἄλλης ἑταιρίας μεγάλης ὡς τι ἀδύνατον, ἀλλ’ ὡς προεῖπον, τὰ πράγματα μαρτυροῦσι περὶ τοῦ ἐναντίου. Ἡ ἑταιρία, πρὸς ἣν ἡ σύμβασις, ἐσχηματίσθη κατὰ τὸ 1856. Τότε ἀπετάθη ἡ Κυβέρνησις εἰς τὰς ἐκτὸς τῆς Ἑλλάδος ἑλληνικὰς κοινότητας· τί δὲ εἶπεν ἡ κοινότης τῆς Ἀγγλίας, ὡς δύναται νὰ πληροφορηθῇ ἡ κυβέρνησις ἐκ τῶν ἐν τῷ ἀρχείῳ τοῦ ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν ἐγγράφων; Ἡ κοινότης τῆς Ἀγγλίας ἀπήντησεν, ὅτι, ἂν πρόκηται περὶ συστάσεως ἑταιρίας μικρᾶς ἐχούσης κεφάλαιον 1,500,000, ὡς προετείνετο, ἐθεώρει τὴν ἐπιχείρησιν ὡς μὴ δυναμένην νὰ εὐδοκιμήσῃ· ἦσαν ἑπομένως πρόθυμα τὰ μέλη τῆς κοινότητος ν’ ἀνταποκριθῶσιν εἰς τὴν πρόσκλησιν τῆς Κυβερνήσεως, καταθέτοντα λόγῳ φιλοπατρίας ποσά τινα, δὲν ἠδύναντο ὅμως ν’ ἀναμιχθῶσιν εἰς τὰ τῆς ἑταιρίας, ὡς περὶ ἐπιχειρήσεως· ἂν ὅμως συνῄνει ἡ Κυβέρνησις νὰ συστήσῃ ἑταιρίαν μεγάλην, ἑταιρίαν μὲ κεφάλαιον δέκα ἑκατομμυρίων, ἐγγυωμένη τόκον 6% ἐπὶ τῶν δέκα ἑκατομμυρίων, ἀπεδέχοντο αὐτοὶ νὰ καλύψωσιν ὅλον τὸ ποσόν· τοῦτο δὲ διετυπώθη εἰς πρότασιν διαβιβασθεῖσαν ἐξ Ἀγγλίας πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, πρότασιν, τὴν ὁποίαν ἡ Κυβέρνησις δὲν ἐδέχθη, διότι αἱ οἰκονομικαὶ περιστάσεις τῆς Ἑλλάδος αἱ τότε δὲν τῇ ἐπέτρεπον ν’ ἀναλάβῃ ὑποχρέωσιν ἐξ ἐγγυήσεως 600,000 δραχμῶν κατ’ ἔτος. Καὶ πάλιν κατὰ τὸ 1875 γινώσκω καλῶς, ὅτι ἐσχηματίσθη ἑταιρία, ὅπως ἀναλάβῃ τὰ τῆς ἀτμοπλοΐας τῆς Ἑλλάδος ἑταιρία ἔχουσα ὀνομαστικὸν κεφάλαιο. 30 ἑκατομμυρίων, πραγματικὸν δὲ 15· ἀλλὰ καὶ πάλιν τότε αἱ περιστάσεις αἱ ἐσωτερικαὶ τοῦ Κράτους μετέβαλλον κυβέρνησιν, καὶ μετέβαλον τὰς ἰδέας ὡς πρὸς τὰ περὶ τούτου.

§89ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν.) Ἐγένετο πρότασις;

§90ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Βεβαίως.

§91ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶτα εἰς τὸ ὑπουργεῖον;

§92ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐν τῷ ὑπουργείῳ ὑπάρχουσιν ἴχνη, διότι ἡ διαπραγμάτευσι, ἐγένετο δι’ ἰδιαιτέρας ἀλληλογραφίας. Ἤδη, πρὶν ἢ τὰ πράγματα λάβωσι τὴν τροπὴν, τὴν ὁποίαν ἔλαβον, τὴν εὐτυχῆ διὰ τὸν ἑλληνισμὸν, ὅτε ὑπετίθετο, ὅτι ἡ εἰρήνη ἐν Ἀνατολῇ δὲν ἤθελε διαταραχθῆ, πάλιν ἐφαίνοντο διαθέσεις πρὸς σχηματισμὸν τοιαύτης ἑταιρίας, καὶ ἡ κυβέρνησις εἶχεν ἀρχίσει ἐξετάζουσα τὰ τοῦ ζητήματος τούτου, ἀλλὰ δὲν εἶχε προφθάσει νὰ προβῇ εἰς διαπραγματεύσεις, διότι πρὶν ἢ ἐπιληφθῇ τακτικῶν διαπραγματεύσεων μετεβλήθησαν τὰ πράγματα, καὶ ἐκεῖνοι, οἵτινες ἦσαν πρότερον εὐδιάθετοι νὰ ἐνασχοληθῶσιν εἰς τὰ τοῦ θέματος τούτου, ἐδήλωσαν, ὅτι δὲν δύνανται νὰ καταγείνωσιν εἰς αὐτὸ εἰμὴ ἀφοῦ παρέλθῃ ἡ ἀνατολικὴ κρίσις. Εἶναι ἄρα δυνατὸν νὰ σχηματισθῇ ἑταιρία ἄλλη. Ἄν τοῦτο ἦτο δυνατὸν κατὰ τὸ 1856, θὰ ἦναι λίαν τολμηρὸν νὰ ὑποθέσωμεν, ὅτι μετὰ τὴν εὐτυχῆ λύσιν τοῦ νῦν ἐκκρεμοῦς ζητήματος, δὲν θὰ ἦναι δυνατὸν νὰ σχηματίσωμεν τοιαύτην ἑταιρίαν. Ἂν δὲ ἔχωμεν τὴν ἰδέαν, ὅτι τοῦτο εἶναι βέβαιον, ἢ ἂν ἔχωμεν τὴν ἰδέαν, ὅτι τοῦτο εἶναι πιθανόν, πῶς δυνάμεθα νὰ δεσμευθῶμεν ἐπὶ 12 ἔτη; Ὀφείλομεν νὰ δεσμευθῶμεν, εἶπόν τινες, διότι ἄλλως ἡ ἑταιρία ἀναχωρεῖ καὶ θὰ περιέλθωμεν εἰς μεγάλας δυσχερείας. Δὲν παραδέχομαι τὸν τρόπον τοῦ συλλογίζεσθαι τῶν φρονούντων, ὅτι δὲν ἐπιτρέπει εἰς τὴν ἑταιρίαν νὰ πράξῃ τοῦτο ἡ φιλοπατρία. Νομίζω, ὅτι ἡ φιλοπατρία δὲν χωρεῖ ἐνταῦθα, ὅτι εἰς τὰς ἐπιχειρήσεις τῆς βιομηχανίας πρέπει νὰ ἔχωμεν ὡς βάσιν τοὺς ὑπολογισμούς, ἂν δὲ οἱ ὑπολογισμοὶ ἄγωσιν εἰς τὴν ἀνάγκην τῆς ἀναχωρήσεως, οὐδεμία ἰδέα φιλοπατρία θὰ ἰσχύσῃ παρὰ ἑταιρίᾳ, ὅπως μείνῃ. Περὶ τῆς φιλοπατρίας τῶν διευθυνόντων τὰ τῆς ἀτμοπλοϊκῆς ἑταιρίας οὐδεὶς δύναται νὰ ἔχῃ ἀμφιβολίαν· ἀλλὰ τὰς ἐκ τῆς φιλοπατρίας σκέψεις οὐδόλως λαμβάνω ὑπ’ ὄψιν, περιοριζόμενος εἰς τοὺς λόγους τοὺς βιομηχανικούς, ὧν εἴμεθα εἰς θέσιν νὰ ἔχωμεν πλήρη γνῶσιν, διότι πρόκειται περὶ ἑταιρίας ἀνωνύμου, τῆς ὁποίας αἱ ἐργασίαι εἶναι δημόσιαι. Ἠξεύρομεν τί ἡ ἑταιρία ἔχει, τί κερδίζει, τί δύναται νὰ πράξῃ, ἠξεύρομεν, ὅτι ἡ ἑταιρία κύριον κεφάλαιον ἔχει τὸ ἐργοστάσιον, τῷ ὄντι λαμπρὸν, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν ν’ ἀναχωρήσῃ, καθιστῶσα οὕτω τὸ ἐργοστάσιον ἄχρηστον, ἠξεύρομεν, ὅτι ἔχει ἀτμόπλοια χρήσιμα διὰ τὴν ἐσωτερικὴν τοῦ Κράτους συγκοινωνίαν, ἀλλὰ μὴ δυνάμενα νὰ συναγωνισθῶσι πρὸς τὰ ἐν εὐρυτέρῳ κύκλῳ ξένα ἀτμόπλοια. Συμπεραίνομεν ἄρα, ὅτι ἡ ἑταιρία ἔχει συμφέρον νὰ μένῃ ἐδῶ, καὶ τὸ συμφέρον τοῦτο εἶναι ἀρκετὴ ἐγγύησις, ὅτι δὲν θέλει ἀπέλθῃ, ἵν’ ἀνοίξῃ νέας ὁδοὺς εἰς μέρη τέως ἄγνωστα εἰς τὴν ἀτμοπλοΐαν. Ποῦ θὰ ὑπάγῃ;

§93ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Εἰς Καπερναούμ.

§94ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰς τὴν Ἀνατολήν.

§95ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἡ ἑταιρία βεβαίως θέλει μείνει ἐδῶ καὶ ἂν ἦναι ἐξηναγκασμένη ἐκ τοῦ εἴδους καὶ τῆς καταστάσεως τῶν ἀτμοπλοίων αὐτῆς, ἐκ τοῦ ἐργοστασίου της καὶ ἐκ τῶν ἄλλων συμφερόντων της, πάλιν θέλει μείνει ἐνταῦθα, διότι οὐδαμοῦ θέλει εὕρει ἐπιχειρήσεις ἐπίσης ἐπικερδεῖς, ὅσον αἱ ἐνταῦθα. Ὅτι δὲ αἱ ἐπιχειρήσεις ἐνταῦθα εἶναι ἐπικερδεῖς, ἀπόδειξις, ὅτι δύο ἄλλαι ἑταιρίαι δύνανται νὰ ζήσωσιν ἐν Ἑλλάδι ἄνευ χορηγήματος καὶ συναγωνιζόμεναι πρὸς ἑταιρίαν ἔχουσαν χορήγημα καὶ δυναμένην διὰ τοῦ χορηγήματος τούτου νὰ τὰς πιέζῃ. Δὲν θέλει ἄρα ἀπέλθει ἡ ἑταιρία· εἶναι δυνατὸν νὰ βλάψῃ μόνον διὰ τῆς ἐγκαταλείψεως τῶν ἀγόνων γραμμῶν. Καὶ ἂν ὑποτεθῇ, ὅτι ἤθελε πράξει τοῦτο, τὸ ὁποῖον εἶμαι πεπεισμένος, ὅτι δὲν ἤθελε πράξει, δι’ οὓς λόγους θέλω εἴπει κατόπιν, ἀλλὰ καὶ ἂν ὑποτεθῇ τοῦτο, δύσκολον εἶναι νὰ συνεννοηθῇ ἡ Κυβέρνησις πρὸς τὰς δύω ἄλλας ἑταιρίας, ὅπως αὗται ἐξυπηρετήσωσι τὰς γραμμὰς ἐκείνας, ἢ νὰ φέρῃ πρὸς τοῦτο ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ ἐπὶ μισθώματι πλοῖα; Ἡ ἑταιρία οὐδὲ πρὸς στιγμὴν θὰ διανοηθῇ νὰ ἀποχωρήσῃ. Καὶ ἂν μὴ ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, θέλει ἐξακολουθεῖ ἐκτελοῦσα τὸ δρομολόγιόν της ἐπὶ τῇ πεποιθήσει, ὅτι καὶ ἡ Κυβέρνησις θέλει ἐξακολουθεῖ παρέχουσα τὸ χορήγημα. Τοῦτο εἶναι τὸ πρακτικόν. Ταῦτα πρέπει νὰ ἔχῃ ὑπ’ ὄψιν ἡ Κυβέρνησις, καὶ νὰ μὴ ταράττηται ἐξ ἀπειλῶν. Τοιαύτας ἀπειλὰς ἠκούσαμεν πολλάκις. Καὶ ἐν προγενεστέρᾳ περιπτώσει εὑρεθεὶς ἐν τῇ Κυβερνήσει εἶχον ἀκούσει τοιαύτας ἀπειλάς. Ἡ σύμβασις ἡ τελευταία ἦτο ἡ ἐπὶ τῆς οἰκουμενικῆς κυβερνήσεως συναφθεῖσα, ἀλλ’ ἡ σύμβασις ἐξέπνευσε κατὰ τὸν Ἰούλιον τοῦ παρελθόντος ἔτους. Πρὸ τοῦ Ἰουλίου ἠκούομεν ἀπειλὰς καὶ πλαγίως διαβιβαζομένας καὶ ἀπ’ εὐθείας παρὰ τῆς ἑταιρίας ἐκφερομένας, ὅτι ὀφείλομεν νὰ τῇ δώσωμεν τὸ προνόμιον τοῦ χορηγήματος καὶ πολυετῶς, διότι ἄλλως αὕτη ἤθελεν ἀναχωρήσει, ὅτι τοῦτο ἦτο ἠναγκασμένη νὰ πράξῃ, διότι τὰ συμφέροντά της τῇ ἐπέβαλλον νὰ ὑπάγῃ ἀλλαχοῦ, ἀφοῦ εἶχε καὶ προτάσεις ἄλλοθεν. Ἐγὼ τότε εἶχον εὐθύνην, διότι ἤμην ἐν τῇ Κυβερνήσει, ἀλλ’ ὁμολογῶ, ὅτι οὐδόλως ἐταράχθην, καὶ ὅτε ἤκουον ταῦτα λεγόμενα πρός με, ἐδείκνυον μεγίστην ἀπάθειαν, καί τοι ἐθαύμαζον οἱ ταῦτα διαβιβάζοντες ἐπὶ τῇ ἀπρονοησίᾳ τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῇ ἀκηδείᾳ αὐτῆς πρὸς τὰ συμφέροντα τοῦ ἑλληνισμοῦ. Ἀλλ’ ἐγὼ ἐγίνωσκον, ὅτι, ἐπισταμένης τῆς πρώτης Ἰουλίου, θὰ ἤρχοντο οἱ τῆς ἑταιρίας παρακαλοῦντες νὰ πράξωμεν ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον δὲν ἐδέχετο αὕτη πρότερον, καὶ τοῦτο συνέβη· εὐθὺς ὡς ἤγγισεν ἡ ὥρα, ἀπεστάλησαν ἐν μεγάλῃ βίᾳ τηλεγραφήματα ἐκ Σύρου, ἵνα προφθάσωμεν καὶ ψηφίσωμεν τὴν σύμβασιν πρὸ τῆς λήξεως τῆς συνόδου, καὶ ἐψηφίσαμεν αὐτὴν ὡς ἔχει. Τοῦτο θέλει συμβῆ καὶ ἤδη, ἂν θελήσωμεν ν’ ἀπαιτήσωμεν τὸν ὅρον τῶν τριῶν ἐτῶν. Ἡ ἑταιρία αὕτη διεπραγματεύθη μετὰ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως περὶ τῆς προκειμένης συμβάσεως, καὶ ὡς μέλος τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως τῇ ἀπηύθυνα ἀντιπαρατηρήσεις ἐπὶ τῶν προτάσεων αὐτῆς, διότι δὲν ἠξεύρω διατί οἱ νῦν κυβερνῶντες εἶπον, ὅτι ἐμόχθησαν πολὺ διὰ τὴν κατάρτισιν ταύτης τῆς συμβάσεως. Ταύτην τὴν σύμβασιν ἡμεῖς ἄνευ μόχθου ἠδυνάμεθα νὰ ὑπογράψωμεν, παρεκαλούμεθα, ἵνα τὴν ὑπογράψωμεν.

§96ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡμεῖς τῇ ἐπροτείναμεν τὸν ὅρον τῶν τριῶν ἐτῶν καὶ ἄλλας γραμμάς, ἀλλὰ ἡ ἑταιρία δὲν ἐπείσθη.

§97ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Παρὰ τῆς ἑταιρίας, καίτοι φρονῶ, ὅτι δυνάμεθα ν’ ἀπαιτήσωμεν πλειότερα, λέγω, ὅτι πρέπει νὰ ζητῶμεν μόνον τὰ δίκαια, διότι ἔχω τὴν ἰδέαν καὶ περὶ ταύτης τῆς ἑταιρίας, ὅτι δὲν πρέπει νὰ ὠφεληθῶμεν ἐκ τῆς θέσεως αὐτῆς, ὅπως τῇ ἐπιβάλωμεν ὅρους ἀδίκους. Ἡ ἑταιρία αὕτη, εὑρισκομένη ἐνταῦθα, ἔχουσα τὸ ἐργοστάσιόν της ἐνταῦθα καὶ ἀτμόπλοια, τὰ ὁποῖα δὲν δύνανται νὰ χρησιμεύσωσιν εἰμὴ εἰς ἀκτοπλοΐαν, δὲν δύναται ν’ ἀναχωρήσῃ, καὶ ἂν ἡ Κυβέρνησις, ἀντὶ τῶν 650,000 δραχμῶν, τῇ δώσῃ μόνον 500,000, βεβαίως θὰ τὰς δεχθῇ, διότι ἄλλως θ’ ἀναγκασθῇ ἢ νὰ ἐξακολουθῇ τὴν ἀκτοπλοΐαν ἄνευ χορηγήματος, ἢ ν’ ἀράξῃ τ’ ἀτμόπλοιά της ἄχρηστα· ἀλλὰ δὲν εἶναι δίκαιον νὰ πράξωμεν τοῦτο. Ἡμεῖς πρέπει ν’ ἀπαιτήσωμεν πᾶν, ἀλλὰ μόνον ὅ,τι εἶναι δίκαιον, μὴ ἀποβλέποντες εἰς τὰς στενοχωρίας τῆς ἑταιρίας. Ταῦτα λοιπὸν τὰ δίκαια ἀπῄτησε παρὰ τῆς ἑταιρίας τὸ προκάτοχον Ὑπουργεῖον, καὶ εἶχον τὴν πλήρη πεποίθησιν, ὅτι ἤθελεν αὕτη τὰ δεχθῆ, ἂν ἀπηλπίζετο περὶ ὑποχωρήσεως τῆς Κυβερνήσεως. Τὴν γνώμην μου δὲ ταύτην ἀνεκοίνωσα πρὸς τὴν ἑταιρίαν, εἰπών, ὅτι εἶναι περιττὸν νὰ διαπραγματευώμεθα, διότι τὴν ἐπιμονὴν εἰς τὰς ἀπαιτήσεις αὐτῆς τῇ ὑπηγόρευεν ἡ ἐλπίς, ὅτι θὰ πέσωμεν καὶ θὰ ἔλθουν διάδοχοι ἡμῶν ὀλιγώτερον αὐστηροί, καὶ τοῦτο συνέβη. Ἂν ὅμως ἡ ἑταιρία εἶχε τὴν πεποίθησιν, ὅτι καὶ οἱ διάδοχοι ἡμῶν θὰ εἶχον τὰς αὐτὰς ἰδέας ὡς ἡμεῖς, θὰ εἴχομεν σύμβασιν, ἥτις δὲν θὰ περιεῖχε τοιαύτας ὑποχρεώσεις τοῦ Κράτους. Ἐπὶ ταύταις ταῖς πεποιθήσεσι λέγω, ὅτι ἡ Βουλὴ ὀφείλει νὰ ἐπιμείνῃ, ὅπως τροποποιηθῇ ἡ σύμβασις κατὰ τὰς ἰδέας ταύτας. Ἡ τροποποίησις ὡς πρὸς τοῦτο εἰδικῶς τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἤδη πραγματεύομαι, ἀφορᾶ εἰς τὸν περιορισμὸν τοῦ δικαιώματος εἰς τρία ἔτη ἀντὶ τῆς δωδεκαετίας. Ἡ ἑταιρία ἀντιτάσσει, ὅτι διὰ τῆς συμβάσεως ἀναλαμβάνει τὴν ὑποχρέωσιν ἐντὸς ἔτους ν’ ἀποκτήσῃ τρία πλοῖα καὶ ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐκτεθῇ εἰς τὴν δαπάνην πρὸς ἀπόκτησιν τριῶν πλοίων, ἐὰν μὴ ἔχῃ ἐξησφαλισμένην διάρκειαν ἀνωτέραν τῶν τριῶν ἐτῶν, καὶ τοὐλάχιστον δώδεκα ἢ δεκαπέντε ἐτῶν. Ὁ συλλογισμὸς οὗτος δὲν εἶναι ὀρθὸς· δὲν εἶναι δυνατὸν βιομηχανικὴ ἐπιχείρησις νὰ ἔχῃ ὡς ἀρχὴν, ὅτι θὰ ἐνεργῇ μόνον ἐπὶ βεβαίοις. Ἡ ἐργασία ἐπὶ ἀβεβαίοις εἶναι βάσις πάσης βιομηχανικῆς καὶ κερδοσκοπικῆς ἐπιχειρήσεως· ἀρκεῖ ἡ ἐργασία ἐπὶ πιθανότησιν. Ἂν ἡ ἑταιρία αὕτη λάβῃ τὴν παραχώρησιν διὰ τρία ἔτη, θέλει ἐργασθῆ κατὰ ταῦτα τὰ ἔτη, ἔχουσα ὑπ’ ὄψιν, ὅτι μετὰ τὸ τέλος τῆς τριετίας δύναται νὰ λάβῃ τὴν παράτασιν τοῦ χορηγήματος, μόνον ἐν ᾗ περιπτώσει ἡ ἐργασία αὐτῆς ἐν τῇ τριετία θὰ δικαιολογῇ τὴν παράτασιν· θέλει ἄρα προσπαθήσει δι’ ὅλων τῶν μέσων καὶ τὴν ὑποχρέωσιν, τὴν ὁποίαν ἀνέλαβε, νὰ ἐκπληρώσῃ ἐπιτυχῶς, καὶ νὰ προσκτήσηται τὰ στοιχεῖα, ὅπως αὕτη γένηται ὁ πυρὴν τῆς μεγάλης ἐκείνης ἑταιρίας, τὴν ὁποίαν δὲν ἀμφιβάλλω, ὅτι θ’ ἀποκτήσωμεν μετὰ τὴν παγίωσιν τῶν πραγμάτων ἐν τῇ Ἀνατολῇ. Ὁ περιορισμὸς εἰς τὴν τριετίαν, ἂν ἡ ἑταιρία αὕτη ἐννοῇ νὰ ἐργασθῇ, ὡς ὀφείλει νὰ ἐργασθῇ, ἀντὶ νὰ ζημιοῖ αὐτὴν, θὰ τῇ ἀποβῇ ἐπωφελής. Ὁ συναγωνισμὸς ζημιοῖ τοὺς ἀνισχύρους, τοὺς ἀργούς, τοὺς ἀνικάνους, ἀλλ’ ὠφελεῖ τοὺς ἔχοντας ἱκανότητα καὶ τοὺς δραστηρίους. Παρατηρήσατε αὐτὴν ταύτην τὴν ἀτμοπλοϊκὴν ἑταιρίαν· ἀφ’ ὅτου παρουσιάσθησαν αἱ δύο ἄλλαι ἑταιρίαι, ἡ ἑταιρία αὕτη ἔλαβε νέαν ζωήν, τὰς δὲ ἐλλείψεις, τὰς ὁποίας παρετηροῦμεν ἐν αὐτῇ, τὰς βλέπομεν ἤδη ἐξαφανιζομένας, καὶ οὐχὶ ἀποκλειστικῶς εἰς τὰς γραμμὰς, τὰς ὁποίας αἱ δύο ἑταιρίαι ἐξυπηρετοῦσι, τοῦτο δὲ, διότι ὁ συναγωνισμὸς ἐνεφύσησε ζωὴν εἰς τὴν ἑταιρίαν. Τοιαύτην ζωὴν ἤθελεν ἐμφυσήσει εἰς τὴν ἑταιρίαν καὶ ὁ περιορισμὸς τοῦ δικαιώματος ἀπὸ δωδεκαετίας εἰς τριετίαν. Ἂν τῇ δώσητε τὸ δικαίωμα ἐπὶ 12 ἔτη, θέλουσιν ἀρκεσθῆ οἱ μέτοχοι καὶ οἱ διευθύνοντες αὐτὴν εἰς τὰς ὑπὸ τοῦ χορηγήματος ἐξασφαλιζομένας ὠφελείας τῆς ἐπιχειρήσεως ταύτης, θεωροῦντες, ὅτι ἐκπληροῦσι τὰς πρὸς τὸ Κράτος ὑποχρεώσεις, ἐνόσῳ αἱ διατάξεις τῆς συμβάσεως δὲν ἀθετοῦνται τυπικῶς ἢ οὐσιαστικῶς· ἂν ὅμως γινώσκωσιν οὗτοι, ὅτι μετὰ τὸ τέλος τῆς τριετίας, ἡ ἐν τῇ τριετίᾳ διαγωγὴ αὐτῶν θέλει ἀποφασίσει περὶ τῆς ὑπάρξεως τῆς ἑταιρίας, τότε θέλομεν ἰδεῖ ταύτην ἐργαζομένην, ὅπως ὀφείλομεν ν’ ἀξιῶμεν, ἵνα ἡ ἀτμοπλοϊκὴ τῆς Ἑλλάδος ἑταιρία ἐργάζηται. (Χειροκροτήματα ἐκ τῶν βουλευτῶν καὶ τῶν ἀκροατηρίων.) Λύεται ἡ συνεδρίασις ὥρᾳ 7.