1880.12.02

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 37

τῆς 2 Δεκεμβρίου 1880.

Ὥρᾳ 2¼ μ. μ.

Ἀπαρτίας γενομένης, ἀναγινώσκονται καὶ ἐγκρίνονται τὰ πρακτικὰ τῆς προτεραίας.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης ἐπιτροπὴ ὑπέβαλεν ἔκθεσιν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἐμποροδικῶν ἐν Πάτραις, ἡ δ’ ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν ἐπὶ τοῦ περὶ συστάσεως προξενείων τινῶν. Θὰ τυπωθῶσι καὶ διανεμηθῶσιν. Οἱ βουλευταὶ Ἠλείας ὑποβάλλουσι πρότασιν νόμου περὶ ἀπαγορεύσεως τῆς βοσκῆς ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ Ἠλείας. Θὰ τυπωθῇ καὶ διανεμηθῇ.

§2ΚΑΡΥΣΤΙΝΑΚΗΣ. Ἡ πρότασις περὶ περιορισμοῦ τοῦ εἰσαγωγικοῦ τέλους περὶ ἀλεύρων πρέπει νὰ προταχθῇ, κύριε Πρόεδρε.

§3ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§4ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΤΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ. Νὰ τυπωθῇ, ὅπως τὴν ἴδωμεν.

§5ΠΟΛΛΟΙ. Νὰ ἐγγραφῇ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§6ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πολὺ καλά, ἀλλὰ νὰ ἦναι ἐν γνώσει τῆς Βουλῆς, ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ δὲν ἔφερεν ἔκθεσιν.

§7ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ὑποβάλλω σύμβασιν, ἀφορῶσαν τὸν κανονισμὸν τῶν μεταξὺ Βαυαρίας καὶ Ἑλλάδος λογαριασμῶν.

§8ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν· δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ σκοποβολῆς.

§9ΚΟΤΤΑΡΗΣ. Νομίζω ἀναγκαῖον νὰ ἐπισπευσθῇ ἡ συζήτησις τῆς συμβάσεως μετὰ τῆς ἀτμοπλοϊκῆς ἑταιρίας, καθόσον τὸ ζήτημα εἶναι λίαν κατεπεῖγον (θόρυβος.)

§10ΜΟΝΤΕΣΑΝΤΟΣ. Τὸ περὶ ἀλεύρων τί ἔγεινε, κύριε Πρόεδρε;

§11ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ σημειωθῇ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, εἰ καὶ δὲν ὑπάρχει ἔκθεσις.

§12ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΤΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ. Νὰ τυπωθῇ, διότι πρέπει νὰ τὸ ἴδω.

§13ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι τυπωμένον.

§14ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΤΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ. Τότε ἂς ἐγγραφῇ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§15ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν βʹ συζήτησιν τῆς προτάσεως νόμου περὶ σκοποβολῆς.

§16ΦΙΛΗΜΩΝ. Νομίζω, ὅτι θέλει ἐπιτευχθῆ τελειότερον ὁ σκοπός, ὅστις ὑπηγόρευσεν εἰς τὸν ἀξιότιμον βουλευτὴν Αἰγιαλείας τὴν ὑποβολὴν τοῦ περὶ σκοποβολῆς νομοσχεδίου, ἐὰν ὁρισθῇ ἕδρα σκοποβολῆς οὐχὶ ἡ πρωτεύουσα ἑκάστου νομοῦ, ἀλλ’ ἡ πρωτεύουσα ἑκάστου δήμου. Νομίζω δέ, ὅτι τὸ σπουδαιότερον ἐν τούτῳ ζήτημα εἶναι τὸ τῆς δαπάνης. Κατὰ τὸ νομοσχέδιον, ἡ ὅλη δαπάνη δι’ ἕκαστον κατάστημα σκοποβολῆς εἶναι 30 ἢ 40 δραχμῶν κατὰ μῆνα, ἤτοι 360 δρ. κατ’ ἔτος. Οἱ πλεῖστοι τῶν Δήμων εἶναι Δῆμοι πρώτης καὶ δευτέρας τάξεως· δὲν θὰ αἰσθανθῶσιν ἑπομένως καμμίαν δυσκολίαν, ὅπως καταβάλωσι τὸ ποσὸν αὐτό. Ὅταν ἦναι ὅμως ἓν κατάστημα τοιοῦτον ἐν τῇ πρωτευούσῃ μόνον τοῦ νομοῦ, δὲν ὑπηρετεῖται ὁ κύριος σκοπὸς τῶν τοιούτων ἱδρυμάτων, ὅστις εἶναι ὅσῳ μείζων ἀριθμὸς πολιτῶν νὰ ἐκγυμνασθῇ εἰς τὰ ὅπλα. Πῶς ὁ χωρικὸς θὰ δύναται νὰ μεταβαίνῃ εἰς τὴν πρωτεύουσαν τοῦ νομοῦ; (Θόρυβος.)

§17Α. ΡΟΥΚΗΣ. Καὶ ποῦ θὰ εὕρωμεν τόσους ὑπαξιωματικοὺς δι’ ὅλους τοὺς Δήμους;

§18ΦΙΛΗΜΩΝ. Ἀληθῶς τὸ τοιοῦτον εἶναι δύσκολον νὰ κατορθωθῇ σήμερον, ὅτε οἱ ὑπαξιωματικοὶ καλοῦνται ἀποκλειστικῶς νὰ προσφέρωσι τὰς ὑπηρεσίας των εἰς τὸν στρατόν. Ἀλλὰ μετὰ τὴν λῆξιν τῆς ἐνεστώσης κρίσεως, καὶ τὸ νομοσχέδιον ἀφορᾷ κυρίως εἰς τὸ τακτικὸν μέλλον, δὲν θὰ ἦναι δύσκολος ἡ θεραπεία· θὰ ἔχωμεν πλείστους ὅσους ὑπαξιωματικοὺς διαθεσίμους. Ἀλλὰ μήπως καὶ στρατιῶται ἁπλοῖ δὲν δύνανται νὰ ἐκτελέσωσι τὸ ἔργον; Πλὴν καὶ πάλιν παρατηρῶ, ὅτι μόνη δυσχέρεια θὰ ἦτο ἡ οἰκονομική, ἀλλὰ καὶ αὕτη αἴρεται, διότι οἱ Δῆμοι δύνανται νὰ ἐπαρκέσωσιν εἰς τόσῳ μικρὰς δαπάνας.

§19Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Παρατηρῶ, ὅτι οἱ Δῆμοι αʹ καὶ βʹ τάξεως δὲν κανονίζονται ἀπὸ τὰ εἰσοδήματα, ἀλλ’ ἐκ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν δημοτῶν. Διαβεβαιῶ τὸν κ. Φιλήμονα, ὅτι ὑπάρχουσι Δῆμοι βʹ τάξεως, οἱ ὁποῖοι δὲν ἔχουσι κανὲν εἰσόδημα καὶ ὧν τὰ εἰσοδήματα ἀναβαίνουσιν εἰς 1,900 δρ. κατ’ ἔτος, ἑπομένως αὐτοὶ δὲν δύνανται νὰ διαθέτωσιν οὔτε τὰς 30 δρ. κατὰ μῆνα.

§20ΦΙΛΗΜΩΝ. Εἶναι ἐξαίρεσις· οἱ τοιοῦτοι Δῆμοι δὲν εἶναι πολλοί.

§21ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Κύριε πρόεδρε, νὰ ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον ὡς ἔχει εἰς βʹ συζήτησιν, ἡ δὲ τροπολογία τοῦ κ. Φιλήμονος νὰ τυπωθῇ καὶ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν κατὰ τὴν γʹ συζήτησιν.

§22ΦΙΛΗΜΩΝ. Πολὺ καλά. (Ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὴ εἰς βʹ συζήτησιν ἡ πρότασις νόμου περὶ σκοποβολῆς κατ’ ἀρχήν, ἄρθρον καὶ σύνολον.)

§23ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχομεν ἤδη τὴν συζήτησιν περὶ τῆς ἐξετάσεως ὑπὸ τῶν στρατιωτικῶν συμβουλίων τῶν αἰτήσεων ἢ πῶν περιστάσεων τῶν εἰς τὰ ἄρθρα 6, 33, 35, 36 καὶ 70 τοῦ περὶ στρατολογίας νόμου ἀναγομένων στρατευσίμων ἐν γένει. Ὁ κ. Τρικούπης ἔχει τὸν λόγον.

§24ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἡ συζήτησις, κύριοι, ἔληξε, καὶ πρόκειται περὶ τῆς θέσεως τοῦ ζητήματος. Κατὰ τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ὑπεβλήθη, τὰ στρατολογικὰ συμβούλια θέλουσιν ἀνασυστηθῆ, ὅπως, ἑδρεύοντα ἐν ταῖς πρωτευούσαις τῶν νομῶν καὶ οὐχὶ περιοδεύοντα τὸν νομόν, λύσωσι πάντα τ’ ἀναφυόμενα ζητήματα περὶ ἀπαλλαγῶν τῶν ἐπιστράτων. Τοῦτο εἶναι τὸ ἕτερον τῶν προταθέντων συστημάτων· ἕτερον δὲ σύστημα προετάθη ὁ πολλαπλασιασμὸς τῆς ἐν τῷ κέντρῳ ὑπαρχούσης ἐπιτροπῆς ἀποφασιζούσης ὁριστικῶς περὶ τῶν ἀπαλλαγῶν τοῦ ὑπουργείου τῶν ἐσωτερικῶν. Ἑπομένως, ἐὰν ἡ Βουλὴ παραδέχηται τὴν γνώμην, ὅτι εἰς τὰ στρατολογικὰ συμβούλια πρέπει ν’ ἀνατεθῇ ἡ ἀπόφασις περὶ τῶν αἰτήσεων ἀπαλλαγῶν, θέλομεν λάβει ὡς βάσιν τὸ ὑποβληθὲν νομοσχέδιον καὶ θέλομεν ψηφίσει αὐτὸ ἄνευ σχεδὸν τροποποιήσεων, διότι τὴν ἀρχὴν ταύτην καθιεροῖ καὶ ὡς πρὸς τὰς ἐκκρεμεῖς αἰτήσεις, αἵτινες εὑρίσκονται εἴτε ἐνταῦθα εἴτε ἐν τοῖς ἐπαρχείοις, καὶ ὡς πρὸς τὰς αἰτήσεις, αἵτινες ἤθελον γείνει κατόπιν. Ἐὰν ὅμως ἡ Βουλὴ δὲν θέλῃ ν’ ἀναθέσῃ εἰς τὰ στρατολογικὰ συμβούλια τὰς ἀποφάσεις ταύτας, δέον τότε νὰ κανονισθῶσι τὰ τοῦ τρόπου, καθ’ ὃν θέλει πολλαπλασιασθῆ ἡ ἐνταῦθα ἐπιτροπή. Προετάθη γνώμη, ὅπως ὁ πολλαπλασιασμὸς οὗτος γένηται διὰ τοῦ διορισμοῦ ἐπιτροπῶν ἐκ δικαστικῶν προσώπων ἐνταῦθα εὑρισκομένων, καὶ συμφώνως πρὸς ταῦτα συνέταξα τροπολογίαν, τὴν ὁποίαν δύναται νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν ἡ Βουλή, ἐὰν παραδεχθῇ τὸν βʹ τοῦτον τρόπον τῆς λύσεως τοῦ ζητήματος. Τὸ ἄρθρον 2 τοῦ νομοσχεδίου ἐν ἀρχῇ λέγει: «Ἡ ἁρμοδιότης τῆς κατὰ τὸ ἄρθρον 2 τοῦ Διατάγματος ἐπιτροπῆς μεταβιβάζεται......» Ἂν τώρα πρόκηται νὰ μεταβιβασθῇ ἡ ἁρμοδιότης μόνης τῆς κεντρικῆς ἐπιτροπῆς εἰς πολλὰς ἐπιτροπὰς ὑπὸ δικαστῶν συγκροτουμένας, ἀντὶ νὰ μεταβιβάζηται ἡ ἁρμοδιότης τῆς τε κεντρικῆς ἐπιτροπῆς καὶ τοῦ ἐπὶ τῶν ἐσωτερικῶν ὑπουργείου εἰς τὰ στρατολογικὰ συμβούλια, προτείνω, ἵνα διατυπωθῶσι τὰ περὶ τούτου ὡς ἑξῆς. «Ἀπὸ τῆς δημοσιεύσεως τοῦ παρόντος νόμου ἡ ἁρμοδιότης τῆς κατὰ τὸ ἄρθρον 2 τοῦ αὐτοῦ διατάγματος ἐπιτροπῆς, κατὰ τὰ ἐν τῷ εἰρημένῳ ἄρθρῳ διατεταγμένα, μεταβιβάζεται εἰς δέκα τριμελεῖς ἐπιτροπὰς συγκειμένας ἐξ Ἀρειοπαγίτου, ὡς προέδρου, ἑνὸς τῶν ἐν Ἀθήναις ἐφετῶν καὶ ἑνὸς τῶν ἐν Ἀθήναις πρωτοδικῶν, ὁριζομένων ἁπάντων ὑπὸ τοῦ προέδρου τοῦ Ἀρείου Πάγου.»

§25ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΤΩΝ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ. Διαλυομένης τῆς ἐπιτροπῆς;

§26ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἡ ἐπιτροπὴ αὕτη θέλει μένει πρὸς ἄλλον σκοπόν. Πάντες ἐν τῇ Βουλῇ ἐξεφράσθημεν ὑπὲρ τῆς ἐπιτροπῆς ταύτης, καὶ ἐὰν ἀφαιρῶμεν ἀπὸ τῆς ἐπιτροπῆς τὴν ἁρμοδιότητα, τὴν ὁποίαν μέχρι τοῦδε εἶχε, τοῦτο πράττομεν τῇ σιωπηρᾷ αἰτήσει τῆς ἐπιτροπῆς, ἥτις διεμαρτυρήθη κατὰ τῆς παρατάσεως τοῦ ἔργου τούτου, ἀφοῦ τὰ μέλη τῆς ἐπιτροπῆς εἶναι ἀπησχολημένα ἀλλοῦ, καὶ τούτου ἕνεκεν οὔτε τὰ μέλη αὐτὰ εὐκαιροῦσιν, οὔτε οἱ προϊστάμενοι αὐτῶν δύνανται νὰ ἐπιτρέψωσιν, ὅπως ἐξακολουθῶσι περισπώμενοι εἰς τὰ τῆς ἐπιτροπῆς ἔργα, τῶν ὁποίων ὅμως ἔθεσαν ἤδη ἄριστα τὰς βάσεις· καὶ ἐὰν αἱ πολλαὶ ἐπιτροπαὶ εὕρωσιν εὐχερῆ τὴν διεξαγωγὴν τοῦ ἔργου, τοῦτο θὰ ὀφείληται κυρίως εἰς τὴν νομολογίαν, ἡ ὁποία κατηρτίσθη ἄριστα ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς. Ἀφοῦ οὕτω κανονισθῶσι τὰ τῶν ἐπιτροπῶν, πρέπει ν’ ἀποφασισθῇ ἐὰν αὗται αἱ ἐπιτροπαὶ θὰ ἔχωσιν ἁρμοδιότητα διὰ τὰς ἐκκρεμεῖς αἰτήσεις τὰς ἐνταῦθα εὑρισκομένας, ἢ θὰ ἔχωσιν ἁρμοδιότητα καὶ διὰ τὰς εὑρισκομένας εἰς τὰ νομαρχεῖα, καὶ ἐὰν θὰ ἔχωσιν ἁρμοδιότητα καὶ διὰ τὰς κατόπιν γενησομένας αἰτήσεις. Φρονῶ, ὅτι ὀρθότερον εἶναι νὰ παραδεχθῶμεν τὴν ἁρμοδιότητα τῶν ἐπιτροπῶν διὰ πάσας τὰς αἰτήσεις, τάς τε γενομένας καὶ τὰς γενησομένας· κατὰ ταῦτα δὲ τὸ ἄρθρον 4 τροποποιεῖται ὡς ἑξῆς, λαμβάνον τὴν θέσιν τοῦ 3 ἄρθρου: «Αἱ περὶ ἀναβολῆς κατατάξεως αἰτήσεις, περὶ ὧν δὲν ἐγνωμοδότησε μέχρι τοῦδε ἡ κατὰ τὸ εἰρημένον Βασιλικὸν διάταγμα ἐπιτροπὴ καὶ δὲν ἀπεφάνθη τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν, ὡς καὶ πᾶσαι αἱ γενησόμεναι αἰτήσεις ἀπαλλαγῆς, παραπέμπονται εἰς μίαν τῶν κατὰ τὸ ἄρθρον 2 τοῦ παρόντος νόμου ἐπιτροπῶν ὑπὸ τῆς τοῦ διατάγματος ἐπιτροπῆς.» Ἡ ἐπιτροπὴ λοιπὸν αὕτη θέλει ἐξακολουθήσει ὑπάρχουσα, πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦ νὰ ποιῆται τὴν διανομήν.

§27ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΤΩΝ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ. Δὲν εἶναι σπουδαῖον αὐτό.

§28ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Νομίζω, ὅτι τὸ καταλληλότερον πρόσωπον πρὸς τοῦτο εἶναι ἡ ἐπιτροπή, ἡ ὁποία εἶναι ἐνήμερος εἰς πάντα τ’ ἀφορῶντα τὴν ὑπόθεσιν· ἑπομένως ἡ ἐπιτροπὴ αὕτη θέλει διανείμει τὴν ἐργασίαν εἰς τὰς διαφόρους ἐπιτροπάς. Κατόπιν τούτου πρέπει καὶ ἐν τῷ ἄρθρῳ 3, γενομένῳ 4, αἱ λέξεις «στρατολογικὰ συμβούλια» ν’ ἀντικατασταθῶσι διὰ τῶν λέξεων «τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν.» Καὶ ταῦτα μὲν ὡς πρὸς τὴν ἀρχήν, ἥτις θέλει ἐξετάσει καὶ ἀποφασίσει περὶ τῶν ἀπαλλαγῶν. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου, ὑπάρχουσιν ἄλλα τινὰ θέματα, περὶ τῶν ὁποίων ἐπροτάθη ὅπως προνοήσῃ τὸ νομοσχέδιον, ὡς προέκυψεν ἐκ τῆς συζητήσεως. Οὕτω πρέπει ν’ ἀποφασισθῇ τί γενήσεται περὶ τῶν ἀνικανοτήτων τοῦ πατρὸς καὶ τοῦ πρεσβυτέρου ἀδελφοῦ, περὶ ὧν προνοεῖ τὸ ἄρθρον 33 τοῦ στρατολογικοῦ νόμου. Ἀφοῦ τὸ ἄρθρον τοῦτο διατάσσει, ὅτι τὸ ζήτημα τῆς ἀνωτέρας τοῦ 70 ἔτους τοῦ πατρὸς κανονίζεται ὑπὸ τοῦ δικαστηρίου, νομίζω, ὅτι ἡ καλλιτέρα λύσις εἶναι, ὅπως ἀποφασίζωνται τὰ περὶ τῆς ἀνικανότητος τοῦ πατρὸς καὶ τοῦ πρεσβυτέρου ἀδελφοῦ καθ’ ὃν τρόπον καὶ τὰ περὶ τῆς ἀνηλικιότητος γενικῶς ὑπὸ τῶν δικαστηρίων. Κατὰ ταῦτα προτείνω ἄρθρον 5, ἔχον οὕτως: «Αἱ κατὰ τὸ ἄρθρον 33 § 2 τοῦ περὶ στρατολογίας ΨΙΓʹ νόμου ἀνικανότητες τοῦ πατρὸς καὶ τοῦ πρεσβυτέρου ἀδελφοῦ βεβαιοῦνται διὰ δικαστικῆς ἀποφάσεως, ἐφαρμοζομένης τῆς ἐπ’ ἀναφορᾷ διαδικασίας.» Εἶναι αὐτὰ ταῦτα τὰ ῥήματα τοῦ ἄρθρου 33 τοῦ νόμου, ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τῆς ἀνωτέρας τῶν 70 ἐτῶν ἡλικίας τοῦ πατρός. Πλὴν τούτου ἐκινήθη καὶ ἕτερον ζήτημα, τὸ ζήτημα τῆς ἀποφάσεως περὶ τῆς ἀνικανότητος τοῦ ἐπιστράτου. Ἀλλὰ περὶ τούτου οὔτε τὸ ὑποβληθὲν νομοσχέδιον παρὰ τῆς Κυβερνήσεως ποιεῖται λόγον, οὔτε τὸ διάταγμα, εἰς ὃ ἀφορᾷ τὸ νομοσχέδιον. Ἀφοῦ τὸ ζήτημα τοῦτο διατελεῖ ἄλυτον καὶ ἐν τῇ πρακτικῇ, ἡ ἀνωτάτη ὑγειονομικὴ ἐπιτροπὴ ἀποφασίζει, ἀλλὰ μετὰ τὴν κατάταξιν τῶν ἀνδρῶν, ἴσως ἡ προσφορωτέρα γνώμη θὰ ἦτο τὸ ζήτημα τοῦτο νὰ ἐλύετο κατόπιν ἐν ἑτέρῳ νομοσχεδίῳ. Ἐὰν ὅμως θελήσωμεν νὰ λύσωμεν τὸ ζήτημα ἐν τῷ νομοσχεδίῳ τούτῳ, πρέπει νὰ ἐξετάσωμεν εἰς ποῖον εἶναι προτιμότερον ν’ ἀναθέσωμεν τὴν ἀπόφασιν, ἐὰν ἦναι προτιμότερον νὰ τὴν ἀναθέσωμεν εἰς ἀρχὴν ἐν τῷ κέντρῳ, ἢ νὰ τὴν ἀναθέτωμεν εἰς ἀρχὴν τοπικήν. Ἐὰν προτιμήσωμεν ἀρχὴν ἐν τῷ κέντρῳ, δυνάμεθα νὰ τὴν ἀναθέσωμεν εἰς τὴν ἀνωτάτην ὑγειονομικὴν ἐπιτροπήν, ἀλλὰ πρὸ τῆς κατατάξεως, ἢ νὰ τὴν ἀναθέσωμεν εἰς μίαν τῶν ἐπιτροπῶν, τὰς ὁποίας καθιεροῖ ἡ τροπολογία, τὴν ὁποίαν φέρω. Ἐὰν δὲ προτιμήσωμεν τοπικὴν ἀρχὴν, δυνάμεθα νὰ τὴν ἀναθέσωμεν ἢ εἰς τὰ δικαστήρια, ἢ εἰς δικαστικὴν ἐπιτροπὴν, ἢ εἰς τὸ στρατολογικὸν Συμβούλιον· περὶ τούτων ἡ Βουλὴ θ’ ἀποφασίσῃ. Καὶ πρῶτον πρέπει νὰ τεθῇ εἰς τὴν Βουλὴν ζήτημα, ἐὰν θεωρῇ τὸ θέμα τοῦτο σχετικὸν πρὸς τὸ νομοσχέδιον. Νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ κανονισθῇ τὸ ζήτημα τοῦτο ἐν τῷ ἑτέρῳ νομοσχεδίῳ, τὸ ὁποῖον θέλει προσαχθῆ περὶ τῶν ἄλλων ζητημάτων, τὰ ὁποῖα, ὡς μὴ συνδεόμενα πρὸς τὸ νομοσχέδιον, ἐτέθησαν κατὰ μέρος ἐν τῷ παρόντι. Ἀλλ’ ἐὰν ἡ Βουλὴ λύσῃ τὸ ζήτημα τοῦτο ὑπὲρ τῆς συμπεριλήψεως ἐν τῷ νομοσχεδίῳ διατάξεων περὶ τοῦ θέματος τῆς ἀνικανότητος τοῦ ἐπιστράτου, τότε θὰ τεθῶσιν εἰς τὴν Βουλὴν τὰ ζητήματα, ἐὰν θέλῃ διὰ τῆς ἀνωτάτης ὑγειονομικῆς ἐπιτροπῆς ν’ ἀποφασίζωνται τὰ τῆς ἀνικανότητος ἢ διὰ τῶν στρατολογικῶν συμβουλίων, ἢ ἄλλως. Ὁπωσδήποτε ὅμως δυνάμεθα νὰ προβῶμεν ἤδη εἰς τὴν ψῆφον περὶ τῶν ἄρθρων τοῦ νομοσχεδίου, προκρίνοντες μεταξὺ τοῦ ὑποβληθέντος κειμένου αὐτῶν καὶ τῆς τροπολογίας, ὅπως τὴν διετύπωσα. Ἀφοῦ δὲ περὶ τούτων ἀποφανθῶμεν, τότε ἀποφασίζει ἡ Βουλὴ καὶ περὶ τοῦ ζητήματος τῆς ἀνικανότητος τῶν ἐπιστράτων, τουτέστιν ἂν θέλῃ νὰ τὸ κανονίσῃ ἐν τῷ νομοσχεδίῳ ἢ οὔ.

§29ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν.) Κύριοι, καὶ χθὲς εἴπομεν, ὅτι δὲν ἔχομεν δυσκολίαν ν’ ἀνατεθῇ ἡ ἐκδίκασις τῶν ἐκκρεμῶν αἰτήσεων, — καὶ λέγοντες ἐκκρεμεῖς, ἐννοοῦμεν καὶ τὰς ἐν τῷ ὑπουργείῳ τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ τὰς ἐν ταῖς Νομαρχίαις, διότι καὶ αὗται ἔπρεπε ν’ ἀποσταλῶσιν εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ δὲν ἐστάλησαν, — εἰς ἐπιτροπὰς πλειοτέρας ἐνταῦθα ἑδρευούσας, ὅπως ἐκδικασθῶσιν ὡς τάχιστα. Ἀλλ’ ἐνοήσαμεν καὶ ἐννοοῦμεν, ὅτι ἡ ὑπάρχουσα ἐπιτροπὴ δὲν εἶναι δίκαιον νὰ διαλυθῇ, διότι μέχρι τοῦδε εἰργάσθη λίαν ἀξιεπαίνως καὶ ἔδειξε μεγίστην ἱκανότητα, καθ’ ὅλον τὸ μακρὸν τοῦτο στάδιον τῆς ἐργασίας της, εἰς τὴν λύσιν τῶν ἀναφυέντων πολλῶν καὶ ποικίλων ζητημάτων, περὶ ὧν ὁ νόμος δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ προνοήσῃ. Τὸ ἔργον δὲ, τὸ ὁποῖον ἡ τροπολογία τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ Μεσολογγίου ἀναθέτει εἰς τὴν ἐπιτροπὴν, εἶναι ἀνάξιον αὐτῆς· εἶναι ἄτοπον καὶ ἀναξιοπρεπὲς ν’ ἀναθέτωμεν εἰς τὸν δικαστικὸν σύμβουλον καὶ εἰς ἀνωτέρους ὑπαλλήλους τῶν ὑπουργείων τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ Στρατιωτικῶν τὸ ἔργον τῆς διανομῆς, τὸ ὁποῖον δύναται νὰ διεκπεραιώσῃ ὁ διεκπεραιωτὴς, ἢ μᾶλλον εἷς γραφεὺς τοῦ ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν, διότι δὲν πρόκειται βεβαίως νὰ κρίνωμεν μεταξὺ τῶν αἰτήσεων περὶ ἀπαλλαγῆς, ἂν πρέπῃ νὰ στείλωμεν τὰς μὲν εἰς τὴν μίαν ἐπιτροπὴν, τὰς δὲ εἰς τὴν ἄλλην, διότι ἔχομεν ἐμπιστοσύνην εἰς τὴν Α. ἐπιτροπὴν, δὲν ἔχομεν δὲ εἰς τὴν Β. Ὑπάρχουσι 15,000 αἰτήσεις, θὰ σχηματισθῶσι δὲ 10 ἐπιτροπαὶ ἢ 13, ἀλλὰ, κατὰ τὴν τροπολογίαν τοῦ κ. Τρικούπη, 10 Θ’ ἀναθέσωμεν λοιπὸν εἰς ἑκάστην ἐπιτροπὴν 1,500 αἰτήσεις. Τοιοῦτον ἔργον λοιπὸν δύναται οἱοσδήποτε ἐκ τῶν γραφέων τοῦ ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ ἐκτελέσῃ, ἀντὶ ν’ ἀνατεθῇ τοῦτο εἰς ἀνωτέρους ὑπαλλήλους, κατὰ τὴν πρότασιν τοῦ ἐντίμου βουλευτοῦ Μεσολογγίου. Ἐγὼ ἐφρόνουν καὶ φρονῶ πρὸς τῇ ὑπαρχούσῃ ἐπιτροπῇ νὰ προστεθῶσι καὶ ἄλλαι 12, αἱ ὁποῖαι θέλουν συγκροτηθῆ ἀπὸ δικαστικοὺς ὑπαλλήλους, καὶ παραδέχομαι πληρέστατα ὡς πρὸς τὴν συγκρότησιν αὐτῶν τὴν γνώμην τοῦ κ. Τρικούπη, δηλαδὴ ἀπὸ ἕνα Ἀρειοπαγίτην ὡς πρόεδρον, ἀπὸ ἕνα δὲ Ἐφέτην καὶ ἕνα Πρωτοδίκην ὡς μέλη. Αἱ ἐπιτροπαὶ αὗται ἑπομένως μετὰ τῆς ὑπαρχούσης ἐπιτροπῆς θὰ δυνηθῶσι νὰ διεξαγάγωσι τὸ ἔργον τῆς ἐκδικάσεως ὅλων τῶν ὑποβεβλημένων αἰτήσεων ἐντὸς ὀλιγίστων ἡμερῶν, οὕτω δὲ θὰ διεκπεραιωθῇ ἡ ἐργασία αὕτη, ἥτις κατέστη τῳόντι ὀχληρά. Μετὰ τὴν λύσιν τοῦ ζητήματος τούτου, ὅπερ εἶναι τὸ σπουδαιότερον καὶ τὸ κυριώτερον, ἕπονται ἄλλα ζητήματα, τὸ τῆς βεβαιώσεως τῆς ἀνικανότητος τοῦ πατρός, τὸ τῆς ἀνικανότητος τοῦ πρεσβυτέρου ἀδελφοῦ καὶ τὸ ζήτημα τῆς ἀνικανότητος αὐτῶν τῶν ἐπιστράτων, καὶ τὰ ζητήματα ταῦτα εἶναι εὔκολον νὰ λυθῶσιν, εἴτε ἀναθέσωμεν τὴν ἐξέτασιν αὐτῶν εἰς τὰ στρατολογικὰ συμβούλια ἑκάστου νομοῦ, εἴτε εἰς τὴν ἀνωτάτην ὑγειονομικὴν ἐπιτροπήν. Ἐπειδὴ δὲ, ὡς καὶ χθὲς εἶπον, οἱ ἐπίστρατοι δὲν κατοικοῦσιν ἐν ταῖς πρωτευούσαις τῶν νομῶν, ἑπομένως εἶναι ὑποχρεωμένοι νὰ ὁδοιπορῶσι καὶ διανύωσι πολλὰς ὥρας, διὰ νὰ φθάσωσιν ἐκεῖ, νομίζω, ὅτι δυνάμεθα ν’ ἀναθέσωμεν τὸ ἔργον τοῦτο εἰς τὴν ἀνωτάτην ὑγειονομικὴν ἐπιτροπὴν πρὸ τῆς κατατάξεως τῶν ἐπιστράτων εἰς τὸν στρατόν. Ἀλλ’ ἐὰν ἡ Βουλὴ νομίζῃ, ὅτι εἶναι εὐκολώτερον ν’ ἀνατεθῇ ἡ ἐξέτασις τῆς ἀνικανότητος εἰς τὰ στρατολογικὰ συμβούλια, οὐδεμίαν, ἐπαναλαμβάνω, δυσκολίαν ἔχω νὰ τὸ δεχθῶ· ἐκεῖνο, κατὰ τοῦ ὁποίου ἀνθίσταμαι, εἶναι ὁ τρόπος ὄχι τοῦ σχηματισμοῦ τῶν ἐπιτροπῶν, ἀλλ’ ὁ τρόπος τῆς διανομῆς τῶν αἰτήσεων καὶ ἡ κατάργησις τῆς ὑφισταμένης ἐπιτροπῆς.

§30ΤΙΝΕΣ. Δὲν πρόκειται περὶ αὐτοῦ.

§31ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΤΩΝ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ. Ὁ κ. Τρικούπης εἶπεν, ὅτι σχηματίζονται 10 ἐπιτροπαὶ ἀπὸ δικαστάς, ἡ δὲ ὑπάρχουσα κάμνει τὴν διανομήν. Αὐτὸ ἐνόησα· προσβάλλετε τὴν φιλοτιμίαν αὐτῆς, ἀναθέτοντες εἰς αὐτὴν τὸ ἔργον ἑνὸς διεκπεραιωτοῦ, ἢ μᾶλλον γραφέως.

§32ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Αὕτη ἡ ἐπιτροπὴ πρέπει νὰ μένῃ διαρκῶς.

§33ΡΙΚΑΚΗΣ. Ἐγὼ, κύριοι, ὡς πρὸς τὰς ἐπιτροπὰς δὲν δύναμαι νὰ συμφωνήσω μὲ τὸν ἔντιμον ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, δι’ ἕνα καὶ μόνον λόγον, ὅτι θὰ ὑπάρχωσι τινὲς ἐπιτροπαὶ ἐκ δικαστῶν καὶ ἄλλαι ἀπὸ ἄλλους. Ἐπιτροπή, εἰς ἣν ἀνατίθεται μία εἰδικὴ ἐργασία, πρέπει νὰ ἦναι ὁμογενής, δηλαδὴ τὸ δικαίωμα τῶν πολιτῶν νὰ δικάζηται ἀπὸ πρόσωπα τῆς αὐτῆς τάξεως, σεῖς δὲ τὰς λοιπὰς ἐπιτροπὰς θέλετε νὰ συνίστανται ἀπὸ δικαστὰς καὶ μίαν ἀπὸ ὑπαλλήλους στρατιωτικοὺς καὶ διοικητικούς.

§34ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΤΩΝ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ. Καὶ τί σημαίνει; πρόσωπα καὶ τὰ μέν, πρόσωπα καὶ τὰ δέ.

§35ΡΙΚΑΚΗΣ. Ἀφοῦ ἔχετε τὴν ἀρχὴν νὰ ἦναι πρόσωπα δικαστικὰ, πρέπει νὰ ἦναι τοιαῦτα εἰς ὅλας.

§36ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΤΩΝ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ. Τὴν ἀρχὴν αὐτὴν λαμβάνομεν λόγῳ πλειοτέρας ἐγγυήσεως· δὲν ἔχετε ἐμπιστοσύνην εἰς δικαστικὰ πρόσωπα; Τὰς ἐγγυήσεις, τὰς ὁποίας ἐπιζητοῦμεν εἰς τὰς ἐπιτροπάς, αἱ ὁποῖαι πρόκειται νὰ συγκροτηθῶσιν ἐκ δικαστικῶν προσώπων, αὐτὰς τὰς ἐγγυήσεις τὰς ἔχομεν καὶ ἀπὸ τὴν ὑπάρχουσαν ἐπιτροπήν, ἡ ὁποία σύγκειται ἀπὸ πρόσωπα λίαν ἀξιότιμα.

§37ΡΙΚΑΚΗΣ. Τὸ ἴδιον δύναμαι νὰ σᾶς εἴπω καὶ διὰ τὰ στρατολογικὰ συμβούλια, καὶ ἐν τούτοις θέλετε ν’ ἀφαιρέσητε τὴν ἐκδίκασιν ἀπὸ τὸν Νομάρχην, τὸν πρόεδρον τῶν Πρωτοδικῶν, καὶ νὰ μεταφέρητε τὰς αἰτήσεις εἰς Ἀθήνας· δὲν πρόκειται νὰ προσβάλω οὐδένα, ἀλλ’ ἐπειδὴ πρέπει νὰ ἦναι αἱ ἐπιτροπαὶ ὁμοιόμορφοι καὶ δὲν πρέπει νὰ μένῃ τὸ παράπονον εἰς οὐδένα, ὅτι ἡ ὑπόθεσις αὐτοῦ ἀνετέθη εἰς ἐπιτροπὴν ἑτερογενῆ, διὰ τοῦτο ἔκαμα τὴν παρατήρησιν ταύτην.

§38ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΤΩΝ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ. Πρόκειται περὶ ἐγγυήσεων, καὶ οὐχὶ περὶ ὁμοιομόρφου.

§39ΡΙΚΑΚΗΣ. Ἡ γνώμη, ἣν ὑποβάλλω, εἶναι πρακτικὴ, καὶ νομίζω, ὅτι, ἂν σκεφθῆτε καλλίτερα, θὰ συμφωνήσητε μετ’ ἐμοῦ.

§40ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΤΩΝ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ. Δὲν θὰ συμφωνήσω, χωρὶς νὰ προσβάλω τὴν φιλοτιμίαν τῆς ἐπιτροπῆς.

§41ΡΙΚΑΚΗΣ. Μετὰ τὸ περὶ ἀνικανότητος τοῦ πατρὸς, ἤθελον παρακαλέσει νὰ προστεθῇ καὶ ἑτέρα παράγραφος, εἰς τὴν ὁποίαν λαμβάνω ἀφορμὴν ἐκ τῆς ἑξῆς περιστάσεως. Ὁ νόμος λέγει, ὅτι ὁ υἱὸς τοῦ ἔχοντος ἡλικίαν 70 ἐτῶν ἐξαιρεῖται, καὶ ἐπειδὴ τοῦτο ἐκτὸς ἐν Ἑπτανήσῳ ἀποδεικνύεται διὰ μαρτύρων, οἱ μάρτυρες: οἱ ὁποῖοι ἔρχονται, λέγουν, ὅτι ὁ κ. Λάπας π. χ. ἐγεννήθη κατὰ τὰ 1810, ἀλλὰ δὲν δύνανται νὰ ὁρίσωσι τὸν μῆνα· ἑπομένως τὰ Δικαστήρια ἐκδίδουσιν ἀπόφασιν λέγουσαν, ὅτι πείθονται μὲν ὅτι διανύει τὸ 70 ἔτος ὁ αἰτῶν, ἀλλὰ δὲν ἀποδεικνύεται καὶ ὅτι τὸ συνεπλήρωσεν· ὡς ἐκ τούτου δὲ πολλοὶ ἐστερήθησαν τοῦ εὐεργετήματος τοῦ νόμου. Ἑπομένως νομίζω, ὅτι εἶναι καλὸν νὰ προστεθῇ εἰς τὸ τέλος τοῦ ἄρθρου 3 τὸ ἑξῆς «νὰ θεωρῆται ὅτι ἔχει ἡλικίαν 70 ἐτῶν κατὰ τὸ ἄρθρον 33 τοῦ περὶ στρατολογίας νόμου ὁ διανύων τὸ 70 ἔτος τῆς ἡλικίας του», καὶ οὕτω ἀποφεύγωμεν πᾶν δίκαιον παράπονον.

§42ΛΑΠΠΑΣ. Ἐγὼ προτείνω νὰ ἐξαιρῶνται ὅλοι ἐν γένει οἱ μονογενεῖς· ἄλλως δὲν θὰ εὕρωμεν διέξοδον.

§43ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Νομίζω, ὅτι εἶναι ὀρθὸν νὰ προβῶμεν εἰς τὴν ψηφοφορίαν κατὰ τὴν σειρὰν τῶν ἄρθρων τοῦ νομοσχεδίου, μετὰ ταῦτα δὲ ἀποφασίζομεν ἂν πρέπῃ νὰ ἐπιληφθῶμεν καὶ τῶν ἄλλων θεμάτων τῆς ἐπεκτάσεως τουτέστι τῶν ἀπαλλαγῶν, καὶ παντὸς ἄλλου ἐν ταῖς τροπολογίαις ἀναφερομένου. Ὡς πρὸς τὴν παρατήρησιν τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν ὀφείλω ν’ ἀντιπαρατηρήσω, ὅτι ἄν τις ἐνδιαφέρηται εἰς τὴ ὑπόληψιν τῆς ἐπιτροπῆς, ἰδίως πρέπει νὰ ἐνδιαφερώμεθα ἡμεῖς, οἱ δημιουργήσαντες αὐτὴν ἐπὶ ἰδίᾳ εὐθύνῃ καὶ ἔχοντες λόγον, ἵνα ἐναβρυνώμεθα ἐπὶ τῷ ἀποτελέσματι τῆς ἐργασίας αὐτῆς. Χαίρω δὲ διότι τὸ διάδοχον ὑπουργεῖον τοσοῦτον ἐκτιμᾷ τὴν ὑπηρεσίαν τῆς ἐπιτροπῆς, ὥστε θεωρεῖ ζήτημα φιλοτιμίας σήμερον νὰ περιληφθῇ καὶ αὕτη μεταξὺ τῶν δέκα ἢ δώδεκα. Δὲν βλέπω κατὰ τί ἡ φιλοτιμία τῆς ἐπιτροπῆς ἐνδιαφέρεται, ἵνα περιληφθῇ· τοὐναντίον ἡ ὑπηρεσία, περὶ τῆς ὁποίας ὁ κ. ὑπουργὸς εἶναι βεβαίως ἁρμόδιος ν’ ἀποφαίνηται, ἀπαιτεῖ νὰ μὴ περιληφθῶσιν ἐν ταῖς ἐπιτροπαῖς τὰ μέλη αὐτῆς, διότι καὶ τὰ τρία ταῦτα πρόσωπα εἶναι τὰ πλέον πολυάσχολα ἐν τῷ κλάδῳ αὐτῶν ἕκαστον, καὶ ἂν τὰ ἀπαλλάξωμεν τῆς ἐκτάκτου ταύτης ἐργασίας, ἔστω καὶ τοῦ δωδεκατημορίου αὐτῆς, θὰ παράσχωμεν ὠφέλειαν εἰς τὴν ὑπηρεσίαν. Ἡ πρότασίς μου ἄρα εἶναι συμφερωτέρα εἰς τὸν κ. ὑπουργόν. Ἐγένετο παρατήρησις ὡς πρὸς τὴν διανομήν. Ἐγὼ λέγω, ὅτι τὸ ἔργον τῆς διανομῆς τῆς ὕλης εἰς τὰς ἐπιτροπὰς δὲν προτείνεται πρὸς ἱκανοποίησιν τῆς φιλοτιμίας τῶν μελῶν τῆς ἐπιτροπῆς, ἀλλ’ ὅπως κανονίζηται καταλλήλως ὁ τρόπος καθ’ ὃν θέλει γίνεσθαι ἡ διανομή. Ἑπομένω; φρονῶ, ὅτι δυνάμεθα συμφώνως πρὸς ταῦτα νὰ προβῶμεν εἰς τὴν ψηφοφορίαν περὶ τῶν ἄρθρων τοῦ νομοσχεδίου, καὶ μετὰ τοῦτο ν’ ἀποφανθῶμεν ἂν θέλωμεν ἐπιληφθῇ τῶν τροπολογιῶν, αἱ ὁποῖαι ὑπεβλήθησαν.

§44ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Ἐν πρώτοις παρατηρῶ, ὅτι ἡ πρότασις τοῦ κ. Λάππα εἶναι ἀπαράδεκτος, διότι πᾶσα πρότασις, ἥτις δὲν εἶναι τροπολογία τοῦ ἀντικειμένου περὶ τὸ ὁποῖον στρέφεται ἡ συζήτησις, εἶναι ἀπαράδεκτος κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ κανονισμοῦ, καὶ δὲν δυνάμεθα οὔτε ταύτην οὔτε πᾶσαν ἄλλην νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν, διότι ἄλλως δὲν θὰ δυνηθῶμεν νὰ ἐξέλθωμεν ἀπὸ τὸν ἐκ τούτου λαβύρινθον, καὶ ἐπὶ 15 ἡμέρας ἐὰν συζητῶμεν. Ἔρχομαι εἰς τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον. Ὁποία τις εἶναι ἡ κατάστασις τῆς ἐπιστρατείας; εἶναι κατάστασις εἰρήνης ἢ κατάστασις πολέμου; Οὔτε τὸ ἓν οὔτε τὸ ἕτερον· εἶναι μέση τις κατάστασις μεταξὺ εἰρήνης καὶ πολέμου, ἀποκλίνουσα, ὅπως τὰ πράγματα δεικνύουν, μᾶλλον πρὸς τὸν πόλεμον. Ἡ Ἑλλὰς σήμερον ἐξοπλίζεται καὶ εὑρίσκεται εἰς τὴν θέσιν τοῦ νὰ μὴ δύναται νὰ ὀπισθοδρομήσῃ, ἡ δὲ κατάστασις αὕτη ὁδηγεῖ αὐτὴν εἰς τὸν πόλεμον· εἶναι δὲ κατάστασις, ἡ ὁποία νομίζω ὅτι εἶναι πλέον κρίσιμος ἢ ὁποιαδήποτε ἄλλη κατάστασις εἰρήνης καὶ κεκηρυγμένου πολέμου, διότι ἐκ τοῦ τρόπου, καθ’ ὃ, θέλομεν διεξαγάγει τὴν κατάστασιν ταύτην, ἐξαρτᾶται καὶ ἡ ἔκτασις τοῦ πολέμου καὶ ἡ τύχη τῆς Ἑλλάδος. Πρέπει λοιπὸν νὰ ἦναί τις προσεκτικὸς εἰς πᾶν βῆμα, διότι τὰ ὀλισθηρὰ βήματα ἐν τῇ καταστάσει ταύτῃ εἶναι ὀλέθρια, καὶ ἅμα φθάσωμεν εἰς τὸν πόλεμον, δὲν εἶναι πλέον καιρὸς νὰ προλάβωμεν τὰς συνεπείας τῶν σφαλμάτων. Ἂν ἡ κατάστασις ἦτον ὁμαλὴ καὶ εἰρηνικὴ, ἔπρεπεν αἱ αἰτήσεις περὶ ἀπαλλαγῶν νὰ παραπεμφθῶσιν εἰς τὰ στρατολογικὰ συμβούλια· τοιοῦτον εἶναι τὸ γράμμα καὶ τὸ πνεῦμα τοῦ στρατολογικοῦ νόμου. Ἀλλ’ ἡ κατάστασις εἶναι ἔκτακτος· διὰ τοῦτο καλῶς ποιοῦσα ἡ κυβέρνησις τῆς 10 Μαρτίου, ἀντὶ νὰ παραπέμψῃ τὴν ἐκδίκασιν τῶν αἰτήσεων εἰς τὰ στρατολογικὰ συμβούλια, παρέπεμψεν εἰς ἐπιτροπὴν εὑρισκομένην ἐν Ἀθήναις καὶ ἐνεργοῦσαν ὑπὸ τὴν ἄμεσον τῆς κυβερνήσεως ἐπίβλεψιν, διότι εἶχεν οὕτω ἀνὰ χεῖρας ἓν μέσον λίαν δραστικόν. Γνωρίζετε, ὅτι τὸ πνεῦμα τοῦ λαοῦ τὴν σήμερον ἐκηρύχθη ὑπὲρ τοῦ πολέμου· οὐχ ἧττον πολλὰ συμφέροντα ἀντιστρατεύονται κατὰ τῆς ἰδέας ταύτης καὶ καταβάλλεται πᾶσα προσπάθεια, ὅπως κατορθωθῇ νὰ μὴ ὑποβληθῶσι τινὲς εἰς τὰς προκαταρκτικὰς θυσίας, εἰς τὰς ὁποίας ὑποβάλλει ἡμᾶς κατάστασις τείνουσα εἰς πόλεμον· διὰ τοῦτο ἡ Κυβέρνησις καλῶς ἔπραξεν ἀφήσασα εἰς τὴν κεντρικὴν ὑπηρεσίαν τὴν λύσιν τῶν περὶ ἀπαλλαγῆς ζητημάτων, καὶ τοῦτο σπουδαίως ὠφέλησε μεγάλως τὸ ἔργον τῆς ἐπιστρατεύσεως. Ἠκούσατε, ὅτι εἶναι ἐκκρεμεῖς 15 χιλιάδες αἰτήσεις, ἂν δὲ ὑπῆρχον εὐκολίαι εἰς τὴν ἐκδίκασιν αὐτῶν, μὴ ἔχετε καμμίαν ἀμφιβολίαν ὅτι ἐν τῷ στρατῷ δὲν θὰ εἴχετε οὔτε τὸ ἥμισυ τῶν ἀνδρῶν οἱ ὁποῖοι διατελοῦσι, πρὸς τιμὴν τοῦ Ἑλληνισμοῦ, ὑπὸ τὰ ὅπλα, χάριν τοῦ ἔργου τὸ ὁποῖον ἐπιδιώκει ὁ Ἑλληνισμὸς καὶ τὸ ὁποῖον ἔχετε πεποίθησιν ὅτι θέλει φέρει εἰς πέρας. Ἐὰν λάβητε ὑπ’ ὄψιν, κύριοι, τὰ διδάγματα τῆς πείρας καὶ τὰ πράγματα, θέλετε συνομολογήσει μετ’ ἐμοῦ, ὅτι αὐτὸ τὸ ὁποῖον λέγω εἶναι γυμνὴ ἀλήθεια. Αἱ διαδόσεις, ὅτι δὲν θὰ ἔχωμεν τὸν πόλεμον, ὅτι εἰς τὴν δεῖνα ἢ δεῖνα ἐπαρχίαν πλεῖστοι ἐξαιροῦνται, ὅτι ταῦτα πάντα γίνονται χάριν τῆς ἐξουσίας, ἤθελον ἐπηρεάσει τὰ στρατολογικὰ συμβούλια, καὶ οὔτε τὸ ἥμισυ θὰ ἦτον εἰς τὰς τάξεις τοῦ στρατοῦ· εἰς ποίαν θέσιν θὰ ἦτο τότε ἡ Ἑλλάς, σᾶς ἀφίνω νὰ συμπεράνητε. Τὸ μέτρον ἐκεῖνο ἦτο μέτρον σωστικὸν καὶ ἐπέτυχεν. Ἡ κατάστασις, ἐπαναλαμβάνω, εἶναι ἔκρυθμος καὶ πλήρης κινδύνων, καὶ εἰς τοιαύτας καταστάσεις τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα ἐπιτυγχάνουν, δὲν μεταβάλλονται, διότι πᾶσα μεταβολὴ προδίδει μεταβολὴν πνεύματος, καὶ ὅταν σχηματίζηται ἡ πεποίθησις ὅτι μεταβάλλεται ἡ πολιτικὴ, αἱ συνέπειαι εἶναι ὀλέθριαι. Δὲν εἴμεθα, κύριοι, εἰς κατάστασιν, ὥστε κατὰ βούλησιν νὰ τρέπωμεν πρὸς τὴν μίαν ἢ τὴν ἄλλην ὁδὸν τὸ δημόσιον πνεῦμα, ἀφοῦ δὲ τὰ πράγματα ἔφθασαν εἰς τὸ ὁποῖον ἱστάμεθα σημεῖον καὶ ὅπως ὑπάρξῃ ἡ Ἑλλάς, δέον νὰ προχωρήσωμεν καὶ νὰ ἐπιζητήσωμεν ὅπως ἀποφασισθῇ διὰ τῶν ὅπλων ἡ τύχη τῆς Ἑλλάδος, ἐὰν ἡ Τουρκία ἐξακολουθῇ ἐπιμένουσα εἰς πολιτικήν, ἡ ὁποία εἶναι ὑβριστικὴ διὰ τὴν Εὐρώπην ὁλόκληρον καὶ φέρει τὴν Ἑλλάδα εἰς θέσιν, ἵνα δυνηθῇ νὰ ῥιφθῇ εἰς τὸ στάδιον τῶν ἀνυπολογίστων κινδύνων. Ἐὰν θελήσωμεν ἐν τοιαύτῃ καταστάσει πραγμάτων νὰ μεταβάλωμεν τὸ μέτρον τὸ ὁποῖον ἐπέτυχε, τὸ τοιοῦτον δύναται νὰ ἔχῃ δυσαρέστους συνεπείας. Διὰ τοῦτο ἐπιμένω ὅπως ἡ ἐκδίκασις τῶν αἰτήσεων ἐξακολουθῇ ὑποβαλλομένη εἰς ἐπιτροπάς. Μία βεβαίως ἐπιτροπὴ καὶ μόνη δὲν ἀρκεῖ· ἡ πεῖρα τὸ ἀπέδειξε. Τὸ ἐπ’ ἐμοί, κύριοι, δὲν εἶμαι ὑπὲρ τῶν ἀπαλλαγῶν, καὶ ἀφοῦ ἡ κατάστασις εἶναι ἐμπόλεμος, δὲν ἔπρεπε νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν κἀμμίαν αἴτησιν· δὲν θὰ βραδύνητε, κύριοι, νὰ πεισθῆτε ὅτι ἡ κατάστασις εἶναι ἐμπόλεμος, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ μεταβληθῇ ἡ κατάστασις τῆς Ἀνατολῆς, καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ μὴ σπεύσωμεν νὰ σώσωμεν τοὺς ἀδελφοὺς ἡμῶν ἀπὸ τὴν καταστροφὴν τὴν ὁποίαν ὑφίστανται. Διὰ τοῦτο ἔπρεπε ν’ ἀποῤῥιφθῶσιν ὅλαι αἱ αἰτήσεις, καὶ τοῦτο ἤθελεν εἶσθαι σύμφωνον πρὸς τὸ δίκαιον καὶ τὴν ἐπιθυμίαν τοῦ λαοῦ. Ἀλλά, κύριοι, ἀφοῦ παραδέχονται, ὅτι ὑπάρχει μέση τις κατάστασις, ἡ δὲ Κυβέρνησις τῆς 10 Μαρτίου παρεδέχθη τὸ μέτρον τῆς δι’ ἐπιτροπῶν ἐκδικάσεως τῶν περὶ ἀπαλλαγῆς αἰτήσεων, δὲν ἔπρεπεν, ἐπαναλαμβάνω, ν’ ἀπομακρυνθῶμεν τῆς ἰδέας ἥτις ἐνέπνευσε τὸ μέτρον τοῦτο. Ἡ Κυβέρνησις τῆς 10 Μαρτίου εἶπε, καλῶς ποιοῦσα: πρόκειται περὶ ζωῆς ἢ θανάτου τοῦ Ἑλληνικοῦ Ἔθνους, ἀναλαμβάνω τὴν εὐθύνην τοῦ ἔργου, ὅπερ ἐπιβάλλεται εἰς τὸν ἑλληνικὸν Λαὸν, καὶ δι’ οὗ πρόκειται ν’ ἀποδείξῃ ἂν ὑπάρχῃ ἢ δὲν ὑπάρχῃ· εἶπε λοιπόν, ὅτι δέον νὰ ἔχω ἐν ταῖς χερσί μου πᾶν μέτρον, τὸ ὁποῖον δύναται νὰ συντελέσῃ εἰς τὸ νὰ ἐμπνεύσῃ τὸ θάῤῥος εἰς τὸ ἔθνος καὶ ὁδηγήσῃ αὐτὸ ἐκεῖ ὅπου ὁ προορισμὸς αὐτοῦ καὶ διὰ τοῦτο ἐσχημάτισε τὴν ἐπιτροπὴν ἐξ ἑνὸς ὑπαλλήλου τοῦ ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν, ἐξ ἑτέρου τοῦ ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, καὶ ἐξ ἑνὸς δικαστοῦ. Ἀπὸ τοῦ μέτρου δὲ τούτου δὲν πρέπει ν’ ἀπομακρυνθῶμεν. Ἔχετε εἰς τὰ ὑπουργεῖα ἱκανοὺς καὶ τιμίους ὑπαλλήλους, δὲν θέλω νὰ κατονομάσω πρόσωπα, ἐκλέξατε ἐξ αὐτῶν ἕνα ἐκ τοῦ ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, ἕνα δικαστικὸν καὶ ἕνα ἐκ τῶν διοικητικῶν ὑπαλλήλων. Δέον νὰ ἦναι μικτὴ ἡ ἐπιτροπή, δέον τὸ διοικητικὸν στοιχεῖον νὰ δεσπόζῃ· δὲν πρέπει ἡ Κυβέρνησις νὰ ζητῇ ν’ ἀποβάλῃ τὴν εὐθύνην. Ὁ δικαστὴς ἄλλως κρίνει τὰ πράγματα ἢ ὁ διοικητικὸς ὑπάλληλος· ἡ διοίκησις πρέπει νὰ ἔχῃ τὴν τόλμην νὰ διατηρῇ πᾶσαν τὴν ἐξουσίαν εἰς τὰς χεῖράς της. Αἱ ἰδέαι τῆς ἀμεροληψίας καὶ τοῦ δικαίου δέον βεβαίως νὰ διέπωσι τὰς πράξεις τῶν Ἐπιτροπῶν, ἀλλὰ τὰ πάντα πρέπει νὰ ὑπόκηνται εἰς τὴν ἀνωτέραν διεύθυνσιν τῆς Κυβερνήσεως, καὶ ἡ πολιτεία πρέπει ἐν τοιαύτῃ περιστάσει νὰ ἔχῃ πάντοτε τὴν νικῶσαν ψῆφον. Οὐδεμίαν δὲ κάμνω διάκρισιν μεταξὺ μιᾶς ἢ ἄλλης Κυβερνήσεως· οἱαδήποτε καὶ ἂν ἦναι ἡ Κυβέρνησις, ἔχω τὴν πεποίθησιν, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ νὰ ἐξυπηρετήσῃ τὸ ἐθνικὸν ἔργον. Τὰ πράγματα εἱμαρμένως μᾶς ὁδηγοῦσιν ἐκεῖ. Ἀκούω, ὅτι ἡ Εὐρώπη μᾶς συμβουλεύει τὴν εἰρήνην καὶ τὴν ἡσυχίαν· θὰ ἀκούσωμεν τὰς συμβουλάς της, ἀλλὰ τὰ πράγματα ἔσονται ἀνώτερα καὶ τῶν συμβουλῶν τῆς Εὐρώπης, καὶ τῆς ἡμετέρας θελήσεως, καὶ θὰ βαδίσωμεν ἐμπρός. Διὰ τοῦτο, κύριοι, ἐπαναλαμβάνω, ἡ Κυβέρνησις πρέπει νὰ ἔχῃ τὴν ψῆφον τὴν νικῶσαν, πρέπει νὰ ἔχῃ τὴν διεύθυνσιν εἰς τὰς χεῖράς της.

§45ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ ἐπιτροπὴ ἐξ ἑνὸς δικαστικοῦ ὑπαλλήλου, ἑνὸς διοικητικοῦ καὶ ἑνὸς στρατιωτικοῦ, ὡς ζητεῖτε, εἶναι ἐν τοῖς στρατιωτικοῖς συμβουλίοις.

§46ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Ἐγὼ τὴν θέλω εἰς τὴν πρωτεύουσαν, διότι ἐνταῦθα εἶναι εὐκολώτερον νὰ ἐξυπηρετήσῃ τὰ ἐθνικὰ συμφέροντα, ἐν ᾧ ἐν ταῖς ἐπαρχίαις δύνανται πολλὰ νὰ συμβῶσι, δὲν εἶναι δυνατὸν δὲ νὰ μεταβάλητε κατόπιν τὰ τετελεσμένα. Θέλετε δέκα ἐπιτροπάς; Ἡ πληθύς, ὅταν πρόκηται περὶ ἀντικειμένου θίγοντος τὰ συμφέροντα τῶν πολλῶν, θὰ αὐξήσῃ τὴν πρὸς τὸ παραπονεῖσθαι διάθεσιν, τὰ δὲ πολλὰ παράπονα θὰ διατηρῶσιν ἐν ἀνησυχίᾳ καὶ ἀμφιβολίᾳ τοὺς ὑποβάλλοντας αὐτά, καὶ θὰ δίδωσιν ἀφορμήν, ὁποιαδήποτε καὶ ἂν ἦναι ἡ περὶ αὐτῶν ἀπόφασις, εἰς παρεξηγήσεις, αἵτινες θὰ κλονίζωσι τὰς πεποιθήσεις τοῦ στρατοῦ πρὸς τὴν Κυβέρνησιν καὶ θὰ βλάπτωσι τὴν πειθαρχίαν. Διὰ τοῦτο, νομίζω, ὅτι δὲν πρέπει νὰ πληθύνωμεν τὰς ἐπιτροπάς, ἀλλὰ νὰ περιορισθῶμεν τὸ πολὺ εἰς πέντε, εἰς τὰς ὁποίας ν’ ἀνατεθῇ ἡ ἐκδίκασις ὅλων τῶν παραπόνων, ἃς τεθῇ δὲ καὶ προθεσμία τις δέκα ἡμερῶν πρὸς ἐκδίκασιν τῶν παραπόνων τούτων. Ὡς πρὸς τὰ ἄλλα ζητήματα περὶ τῆς ἐκδικάσεως τῆς ἡλικίας, περὶ τῶν ἀπαλλαγῶν καὶ τῶν ἐξαιρέσεων, νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ παραπεμφθῶσιν εἰς ἰδιαιτέραν συζήτησιν, διότι δὲν συνδέονται ἀμέσως μὲ τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον, καὶ ὡς πρὸς αὐτὰ προτείνω τὴν ἔνστασιν τοῦ ἀπαραδέκτου.

§47ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δύω συστήματα ἐπροτάθησαν, τὸ μὲν τοῦ νομοσχεδίου περὶ πολλαπλῶν ἐπιτροπῶν ἐν τῇ πρωτευούσῃ...

§48ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Τῶν στρατολογικῶν συμβουλίων πρέπει καὶ ὁ Ὑπουργὸς νὰ ὑπογράφῃ τὰς ἀποφάσεις;

§49ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι.

§50ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κατὰ τὸ νομοσχέδιον ἡ ἐξουσία τῆς ἐπιτροπῆς καὶ τοῦ Ὑπουργοῦ μεταβιβάζεται εἰς τὰ στρατολογικὰ συμβούλια, τὰ ὁποῖα θ’ ἀποφασίζουν ὁριστικῶς καὶ ἀνεκκλήτως, ἄνευ τῆς παρεμβάσεως τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν.

§51Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐπειδὴ δὲν ἐπείσθην, ὅτι πρέπει νὰ ἐγκαταλείψωμεν τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον ὁ νόμος περὶ στρατολογίας καθιεροῖ, δηλαδὴ τὸ σύστημα τῶν στρατολογικῶν συμβουλίων, εἶμαι ἠναγκασμένος νὰ ψηφίσω ὑπὲρ τῆς παραπομπῆς ὅλων τῶν αἰτήσεων εἰς τὰ στρατολογικὰ συμβούλια.

§52ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§53ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Σᾶς παρακαλῶ ἑπομένως, κ. πρόεδρε, νὰ θέσητε οὕτω τὰ ζητήματα, ὥστε νὰ δυνηθῶμεν καὶ ἡμεῖς νὰ ψηφίσωμεν.

§54ΣΑΚΕΛΛΑΡΟΠΟΥΛΟΣ. Προσθέτω εἰς τοὺς λόγους τοῦ προαγορεύσαντος καὶ τὰ ἑξῆς, ὡς δικαιολόγησιν τῆς ψήφου μου. Ἐπειδὴ οὐδὲν ἕτερον ἔχει νὰ πράξῃ ἡ περὶ ἧς ὁ λόγος ἐπιτροπή, εἰμὴ νὰ στηριχθῇ ἐπὶ ὡρισμένων γεγονότων, ἤτοι ἐπὶ πιστοποιητικῶν καὶ ἑτέρων ἐγγράφων ὁριζομένων ὑπὸ τοῦ ἁρμοδίου Διατάγματος, φρονῶ, ὅτι ἦτο ματαιοπονία νὰ συζητῶμεν ἐπὶ τρεῖς ἡμέρας ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ ἀντικειμένου, διότι καὶ εἰς τρεῖς γραφεῖς ἐὰν ἀνατεθῇ ἡ ἐργασία αὕτη, εἶναι ἀδύνατον οὗτοι νὰ μὴ ἀποφανθῶσι δικαίως. Ὅθεν ἐγὼ κηρύσσομαι ὑπὲρ τῶν στρατολογικῶν συμβουλίων, διότι τὰ πρόσωπα τὰ ἀπαρτίζοντα αὐτὰ εἶναι λίαν κατάλληλα. Τὸ περὶ ἀνικανότητος τῶν ἐπιστράτων καὶ γονέων αὐτῶν, φρονῶ, ὅτι πρέπει νὰ ἐξασφαλίσωμεν, καὶ περὶ τούτου ἐννοῶ συζήτησιν καὶ ἀπώλειαν χρόνου.

§55Δ. ΣΤΑΪΚΟΣ. Νὰ ἐννοηθῇ, ὅτι πρόκειται τὰ στρατολογικὰ συμβούλια νὰ δικάζουν παμψηφεί· ἐν περιπτώσει δὲ διαφωνίας, αὕτη θὰ ἦναι κατὰ τοῦ ἐνισταμένου.

§56ΚΑΣΙΜΑΤΗΣ. Ποῦ ἠκούσθη, κύριοι, ἡ παμψηφία τῶν δικαστηρίων; Ἡμεῖς ζητοῦμεν τὴν σύμπτυξιν τῆς ἐργασίας. Ἐὰν στείλωμεν τὴν ἐργασίαν αὐτὴν εἰς τὰ στρατολογικὰ συμβούλια, θὰ παρέλθῃ εἷς μὴν, ἐνῷ εἰς τὰς ἐπιτροπὰς ἐδῶ τελειώνει ταχύτερον.

§57Α. ΖΕΡΒΟΣ. Θὰ ψηφίσω ὑπὲρ τῶν στρατολογικῶν συμβουλίων, διότι ἀλλοίμονον εἰς τὴν Ἑλλάδα, ἐὰν θεωρηθῇ, ὅτι ἅπασα ἡ ἀμεροληψία συγκεντροῦται εἰς 50 δικαστάς.

§58ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ἐρωτήσω τὴν Βουλὴν ἐπὶ τῆς τροπολογίας, τὴν ὁποίαν ἠκούσατε. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν τροπολογίαν παρακαλῶ νὰ ἐγερθῶσιν (Ἐγείρονται ὀλίγοι.) Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη.

§59ΤΙΝΕΣ. Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§60ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ γραφεῖον εἶναι σύμφωνον, ὅτι διεκρίθη καλῶς τὸ ἀποτέλεσμα.

§61ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Οἱ ζητοῦντες τὴν ὀνομαστικὴν κλῆσιν ἐπιμένουν μόνον, διότι θεωροῦν τοῦτο ὡς ζήτημα ἀρχῆς....

§62ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πολὺ καλά. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν τροπολογίαν λέγουν ναί, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουν ὄχι. (Γίνεται ἡ ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.)

§63ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψηφοφόρησαν ἐν ὅλῳ 160· 62 ὑπὲρ τῆς τροπολογίας, 96 κατὰ, ἠρνήθησαν δὲ 2. Ἄρα ἀπεῤῥίφθη ἡ τροπολογία, γενομένης δεκτῆς τῆς συστάσεως τῶν στρατολογικῶν συμβουλίων. Ἄρθρον 2.

§64ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἴσως δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ γείνῃ ἐξήγησις, ἀλλ’ ἐν τούτοις τὴν δίδω. Τὰ στρατολογικὰ συμβούλια, δικάζοντα τὰς αἰτήσεις, θὰ δικάζουν συμφώνως πρὸς τὰς διατάξεις τοῦ νόμου περὶ στρατολογίας, δηλονότι μὲ ὅλα τὰ δικαιώματα, τὰ ὁποῖα ὁ νόμος χορηγεῖ εἰς αὐτὰ ὡς πρὸς τὴν ἐκδίκασιν τῶν αἰτήσεων τῶν κληρωτῶν.

§65ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τί ἐννοεῖτε;

§66ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ ἐξασκῶσι δηλαδὴ ὅλην τὴν ἐξουσίαν, τὴν ὁποίαν ἔχουν ἐκ τοῦ νόμου· ἑπομένως, ἐὰν δύνανται ἐκ τοῦ νόμου νὰ ἐξετάζωσι καὶ τὴν ἀνικανότητα τοῦ πατρὸς, θὰ ἐξετάζωσι καὶ αὐτήν.

§67ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Μὰ δὲν εἶναι δυνατόν· τὸ ἄρθρον λέγει τὸ ἐναντίον.

§68ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὴν τὴν ἐξήγησιν δίδω ἐγώ.

§69ΣΑΡΑΒΑΣ. Τότε πρέπει νὰ τροποποιηθῇ τὸ ἄρθρον.

§70ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐὰν ἡ ἐξήγησίς μου προστεθῇ εἰς τὰ ἐπίσημα πρακτικὰ, τοῦτο ἀρκεῖ· ἐὰν ὅμως νομίζητε ὅτι πρέπει νὰ τεθῇ εἰς τὸ ἄρθρον, ἂς προστεθῇ· ἀλλ’ εἶναι περιττόν.

§71ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ. Πᾶσα ἀμφιβολία αἴρεται, ἐὰν προστεθῇ εἰς τὸ ἄρθρον τὸ ἑξῆς· «ὁ ἐξασκεῖ καὶ τὴν ἁρμοδιότητα, ἣν παρέχει αὐτῷ τὸ ἄρθρον 48.»

§72ΡΙΚΑΚΗΣ. Διατί δὲν λέγετε καλλίτερον «ὅπερ ἐξασκεῖ ὁλόκληρον τὴν ἐξουσίαν;»

§73ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ. Τὸ διάταγμα τῆς ἐπιστρατεύσεως ὁρίζει ὡρισμένως εἰς ποίας περιστάσεις δύναται νὰ ἐπιτραπῇ ἡ ἀναβολὴ κατατάξεως, προσθέτει δὲ καὶ τὴν ἐξουσίαν τῆς ἐξετάσεως τῆς ἀνικανότητος τῶν πατέρων. Λοιπὸν ὁ κ. ὑπουργὸς εἶπεν, ὅτι κατὰ τὴν γνώμην του, ἐὰν σημειωθῇ εἰς τὰ πρακτικὰ, ὅτι ἐννοεῖ τὸ νομοσχέδιον εἰς τὴν ἁρμοδιότητα διὰ τὴν ἱκανότητα τῶν ἐπιστράτων, τοῦτο ἀρκεῖ· ἀλλ’ ἐγὼ λέγω, ὅτι δὲν ἀρκεῖ, διότι κατὰ τὸ διάταγμα τῆς ἐπιστρατείας ἡ ἁρμοδιότης τῆς ἐπιτροπῆς ἦτο ὡρισμένη, καὶ αὕτη μόνη ἡ ἁρμοδιότης μεταβιβάζεται εἰς τὰ στρατολογικὰ συμβούλια· πρὸς τοῦτο συνέταξα τὴν τροπολογίαν αὐτήν.

§74ΣΥΝΟΔΙΝΟΣ. Εἶναι ἀνάγκη αἱ μέχρι τοῦδε ἐκδοθεῖσαι ἀποφάσεις αἱ περὶ τῆς ἀνικανότητος τῶν πατέρων νὰ ληφθῶσιν ὑπ’ ὄψιν ὑπὸ τῶν στρατολογικῶν συμβουλίων· διὰ τοῦτο πρέπει νὰ γείνῃ μνεία εἰς τὸν νόμον.

§75ΤΖΑΝΕΣ. Μάλιστα.

§76ΠΟΛΛΟΙ. Περὶ ὅλων.

§77ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Φρονῶ, κύριοι, ὅτι φθάνομεν εἰς ἀποτέλεσμα, ἐὰν τὸ ἄρθρον τροπολογηθῇ κατὰ τὸν ἑξῆς τρόπον...

§78ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὄχι. Θέλετε νὰ περιλάβητε, παραδείγματος χάριν, τὴν ἀναβολὴν τῆς κατατάξεως τῶν φοιτητῶν;

§79ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Ὄχι.

§80ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Κατὰ τὴν τροπολογίαν σας ὅμως περιλαμβάνονται.

§81ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Ἐὰν ἐνθυμοῦμαι καλῶς, αὐτοὶ εὑρίσκονται πάντοτε ὑπὸ τὰς διαταγὰς τοῦ ὑπουργοῦ καὶ ὑποβάλλονται εἰς ἀσκήσεις.

§82ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἡ ἀναβολὴ κατατάξεως ἐν ἐπιστρατεύσει καθίσταται ἀπαλλαγὴ, διότι θὰ κληθῶσιν οἱ φοιτηταὶ κατόπιν τοῦ χρόνου τῆς φοιτήσεως αὐτῶν· ἐπιστράτευσις δὲν θὰ ὑπάρχῃ πλέον, καὶ διὰ τοῦτο ἐν τῷ διατάγματι δὲν περιελάβομεν ταύτην τὴν ἀναβολὴν κατατάξεως.

§83ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὡς εἶπον καὶ χθὲς, δὲν πρόκειται νὰ δημιουργήσωμεν νέας ἐξαιρέσεις. Τὰ στρατολογικὰ συμβούλια, εἰς τὰ ὁποῖα παρεπέμφθη ἡ ἐκδίκασις τῶν αἰτήσεων, θὰ ἐξετάζωσι τοὺς λόγους τῆς ἀπαλλαγῆς, τοὺς ἀναφερομένους ἐν τῷ διατάγματι. Τὸ διάταγμα ὡς λόγους ἀπαλλαγῆς ἀναφέρει τοὺς ἐν τοῖς ἄρθροις 33, 35 καὶ 36 τοῦ νόμου περὶ στρατολογίας ἀναφερομένους. Αὐτοὺς τοὺς λόγους λοιπὸν θὰ ἐξετάζῃ τὸ στρατολογικὸν συμβούλιον ἐκτὸς τῆς ἁρμοδιότητος, ἣν ἔχει ἐκ τοῦ νόμου περὶ στρατολογίας· ἄλλην ἐξαίρεσιν ἢ ἀπαλλαγὴν δὲν ἐννοοῦμεν νὰ καθιερώσωμεν, καὶ ἑπομένως παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ μείνῃ εἰς τὸ κείμενον τοῦ διατάγματος. Καθ’ ὅσον δὲ ἀφορᾷ τὴν ἐξαίρεσιν τῶν ἐπιστράτων λόγῳ σωματικῆς ἀνικανότητος, τοῦτο καθιεροῦμεν ἤδη ἐν τῷ νόμῳ καὶ διὰ τῆς ἐξηγήσεως, ἣν δίδω περὶ τῆς ἐννοίας αὐτοῦ. Ἀλλ’ ἐὰν ἦναι ἀνάγκη νὰ τεθῇ ῥητὴ διάταξις ἐν τῷ νόμῳ, δέχομαι ὡς τοιαύτην τὴν προταθεῖσαν ὑπὸ τοῦ κυρίου Καραπαύλου.

§84ΣΑΚΕΛΛΑΡΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ ἄρθρον 33 περιέχει τὴν ἕνεκα ἀνικανότητος τοῦ πατρὸς ἀπαλλαγήν. Ποῦ θὰ ὑπάγεται;

§85ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰς τὰ στρατολογικὰ συμβούλια.

§86Δ. ΣΤΑΪΚΟΣ. Καὶ ἐκ τρίτου παρακαλῶ τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ ἀπαντήσῃ εἰς τὴν ἑξῆς ἐρώτησιν· τί θὰ γείνῃ περὶ τῶν καταταχθέντων παρανόμως, οἱ ὁποῖοι ἐδήλωσαν τὴν ἡλικίαν των, ἔχουν τὴν ἀπόδειξιν τῆς δηλώσεως καὶ δύνανται νὰ ἀποδείξωσι καὶ διὰ ληξιαρχικῆς πράξεως, ὅτι δὲν φέρουν τὴν ἡλικίαν, ὑπὸ τὴν ὁποίαν κατετάχθησαν;

§87ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Τὰ μητρῷα τὰ στρατολογικὰ κατὰ τὸν νόμον εἶναι ὑποχρεωτικά. Ἐὰν παραδεχθῶμεν τὴν πρότασιν τοῦ κ. Σταΐκου, τοῦ νὰ ἐξετάζωμεν τὴν ἡλικίαν τοῦ ἐπιστράτου, ἔστω καὶ ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ληξιαρχικῶν πράξεων, τότε τὰ μητρῷα θὰ κατασταθῶσιν ἄχρηστα, διότι θὰ ὑπόκηνται εἰς ἀναθεώρησιν ὑπὸ τῶν στρατολογικῶν συμβουλίων οἱ ἐν τῷ μητρῴῳ ἐγγεγραμμένοι, ὡς πρὸς τὴν ἡλικίαν. Ἡ πρότασις αὕτη ὄχι μόνον εἶναι ἐναντία τοῦ νόμου, ἀλλὰ θὰ προκαλέσῃ καὶ πολλὰς ἐξαιρέσεις καὶ πολλὰς ἀπαλλαγάς, οὕτω δὲ θὰ ἀραιωθῶσιν αἱ διατάξεις τοῦ στρατοῦ. Δὲν δύναμαι λοιπὸν νὰ τὴν δεχθῶ.

§88Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Κύριοι, ἡ ἐπιψήφισις ἢ μᾶλλον ἡ κύρωσις τοῦ διατάγματος τῆς ἐννάτης Αὐγούστου καὶ ὡς πρὸς τοὺς αἰτοῦντας τὴν ἀπαλλαγήν των ἕνεκα ἀνικανότητος τοῦ πατρὸς ἢ τοῦ πρεσβυτέρου ἀδελφοῦ, νομίζω, ὅτι δὲν λύει τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἤγειρεν ὁ κ. Σακελλαρόπουλος. Πρόκειται περὶ τῆς διαδικασίας, ἥτις θέλει θεωρηθῆ ἀναγκαία πρὸς ἀπόδειξιν τῆς ἀνικανότητος τοῦ πατρὸς ἢ τοῦ πρεσβυτέρου ἀδελφοῦ. Ἐὰν ἀφεθῇ ἡ ἐκτίμησις τῆς ἀνικανότητος αὐτῶν εἰς τὰ στρατολογικὰ συμβούλια, δὲν θὰ ἦναι καλόν. Νομίζω, ὅτι, ἐὰν ἀρκεσθῶμεν εἰς τὴν διάταξιν τοῦ ἄρθρου 33, θέλομεν περιπέσει εἰς ὅλα τὰ ἄτοπα, εἰς τὰ ὁποῖα περιεπέσαμεν διὰ τοῦ προηγουμένου νόμου, καὶ ὧν τὴν κατάργησιν ἐπεζητήσαμεν διὰ τοῦ νεωτέρου. Ἀκριβῶς αὐτὸς εἶναι ὁ λόγος ἀπαλλαγῆς, ὅστις εἶχε πρότερον μετατρέψει τὴν στρατολογίαν εἰς σωματεμπορίαν. Ἀφοῦ λοιπὸν ἔχομεν τοιαῦτα προηγούμενα, προελθόντα ἐκ τοῦ λόγου τούτου τῆς ἀπαλλαγῆς, καὶ εἴμεθα ἐν γνώσει ὅλων τῶν ἐξ αὐτοῦ ἀτόπων, πρέπει ἡ Βουλὴ νὰ λάβῃ πᾶσαν δυνατὴν πρόνοιαν, ὅπως μὴ περιπέσωμεν εἰς τὰ αὐτά. Καὶ ἱκανὴ κατ’ ἐμὲ πρόνοια εἶναι ἐκείνη, ἥτις ἐλήφθη δι’ ἐγκυκλίου τοῦ ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν, ὁριζούσης ἐπὶ τοῦ διατάγματος τῆς 9 Αὐγούστου τὴν διαδικασίαν τῆς ἀποδείξεως τῆς ἀνικανότητος, καὶ ἥτις σήμερον ἐπαναλαμβάνεται ἐνταῦθα διὰ τοῦ νομοσχεδίου τοῦ ὑποβληθέντος παρὰ τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ Τροιζηνίας κ. Δουζίνα καὶ ἄλλων συναδέλφων. Δι’ αὐτοῦ παραπέμπεται ἡ ἀπόδειξις τῆς ἀνικανότητος τοῦ πατρὸς ἢ τοῦ πρεσβυτέρου ἀδελφοῦ εἰς τὰ δικαστήρια, παρ’ οἷς θέλομεν εὕρει πᾶσαν ἐγγύησιν εἰλικρινοῦς κρίσεως περὶ τῆς ἀνικανότητος ταύτης. Ἐὰν ὅμως ἐξαρτήσωμεν τὴν κρίσιν περὶ ἀνικανότητος τῶν πατέρων ἢ τῶν πρεσβυτέρων ἀδελφῶν ἐκ τῶν στρατολογικῶν συμβουλίων, θέλομεν φθάσει πάλιν εἰς ἀληθῆ σωματεμπορίαν. Γνωρίζετε πάντες πῶς συγκροτοῦνται καὶ σήμερον τὰ στρατολογικὰ συμβούλια, οὐδὲ παρέχουσι ταῦτα τὰς ἐγγυήσεις ἐκείνας ἃς ἐπιζητοῦμεν, μάλιστα σήμερον, ὅτε θὰ ἦναι διαρκῆ, θὰ συμπέσῃ δὲ ἡ ἐνέργειά των μὲ τὴν ἐποχὴν, καθ’ ἣν τὸ βάρος τῆς στρατιωτικῆς ὑπηρεσίας θὰ ἐπιβάλλεται ἄμεσον, καὶ ὅτε ἕκαστος θὰ φροντίσῃ νὰ κερδήσῃ τὴν ἀπόφασίν του.

§89ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὴν τὴν τροπολογίαν, τὴν δέχομαι.

§90ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Καὶ εἰς τὰ δικαστήρια ἂν ἀφήσωμεν τὴν ἐκδίκασιν, πάλιν τὰ ἴδια θὰ συμβῶσιν.

§91Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Μοὶ παρετήρησέ τις, ὅτι καὶ ἐνώπιον τῶν δικαστηρίων δὲν θὰ ἔχωμεν ἀσφάλειαν. Τότε πρέπει νὰ καταργήσωμεν ἐντελῶς τὸν λόγον τοῦτον τῆς ἀπαλλαγῆς· ἀλλ’ εἰς τοιοῦτον συμπέρασμα βεβαίως οὐδεὶς ἐννοεῖ νὰ φθάσῃ, πρόκειται δὲ πάντες νὰ ἐρευνήσωμεν ποία εἶναι ἡ διαδικασία ἡ ἐξασφαλίζουσα τὴν ἀληθῆ κρίσιν ἐπὶ τῆς ἀνικανότητος. Ὅταν ἔχητε δικαστήρια τακτικῶς συγκροτημένα, τὰ ὁποῖα συνεδριάζουσι δημοσίως ὑπὸ τὴν ἐπίβλεψιν τοῦ εἰσαγγελέως τῶν πρωτοδικῶν, τὰ ὁποῖα θ’ ἀποφασίζωσιν ἐπὶ τῇ βάσει ἐκθέσεως πραγματογνωμόνων ἰατρῶν, νομίζω, ὅτι περισσοτέραν ἀσφάλειαν θὰ εὕρητε εἰς τὰ δικαστήρια ταῦτα, παρὰ εἰς τὰ στρατολογικὰ συμβούλια. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἐδήλωσεν, ὅτι ἀποδέχεται τὸ νομοσχέδιον τοῦ κ. Δουζίνα. Ἀλλὰ τινὲς παρατηροῦσιν, ὅτι προβλέπεται καὶ ἡ περίπτωσις αὕτη ἀπὸ τὸ ἄρθρον 33 τοῦ περὶ στρατολογίας νόμου· ἀφοῦ ὅμως τοῦτο διαγράφει τὴν ἐπ’ ἀναφορᾷ διαδικασίαν μόνον διὰ τὴν ἀπόδειξιν τῆς ἡλικίας τοῦ πατρός, ὅταν οὗτος ἄγῃ τὸ 70 ἔτος, βεβαίως τὴν διαδικασίαν ταύτην δὲν δυνάμεθα διὰ μόνης τῆς διατάξεως τοῦ ἄρθρου 33 νὰ τὴν ἐφαρμόσωμεν, ὅταν πρόκηται καὶ περὶ τῆς ἀνικανότητος τοῦ πατρὸς ἢ τοῦ πρεσβυτέρου ἀδελφοῦ. Πρέπει ῥητῶς νὰ ἐπιφορτισθῶσι περὶ τούτου τὰ δικαστήρια, τοῦτο δὲ ἔπραξε καὶ ἡ ἐγκύκλιος τοῦ ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅσα δ’ ἐξ αὐτῶν συμφώνως μὲ αὐτὴν ἐδέχθησαν νὰ ἐκδικάσωσι τὰς τοιαύτας αἰτήσεις, προσέφερον ἀληθῆ ὑπηρεσίαν πρὸς τὴν πατρίδα· ἐκεῖνα δὲ πάλιν, τὰ ὁποῖα, γινόμενα ἠχὼ τῶν μεταξὺ ὑπουργείων τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ Δικαιοσύνης ἀντιζηλιῶν, ἀπέῤῥιψαν αὐτὰς, ἀπέδειξαν, ὅτι δὲν ἦσαν ἱκανὰ νὰ ἐκτιμήσωσι τὴν ζητουμένην παρ’ αὐτῶν ὑπηρεσίαν.

§92ΛΑΠΑΣ. Κατετάχθησάν τινες ἡλικίας 45 ἢ 46 ἐτῶν, ὡς ἄγοντες δῆθεν τὸ 22 ἢ 23. Τί θὰ γείνῃ;

§93ΤΙΝΕΣ. Τὸ εἶπεν ὁ Ὑπουργός.

§94ΓΡΥΠΑΡΗΣ. Συμμερίζομαι πληρέστατα τὴν γνώμην, τὴν ὁποίαν ἐξέφρασαν οἱ ἀξιότιμοι προαγορεύσαντες, ὅσον ἀφορᾷ εἰς τοὺς ὑπὸ ἐσφαλμένην ἡλικίαν ἐγγεγραμμένους. Νομίζω ἄτοπον καὶ ἄδικον οἱ μὴ ἔχοντες, ἕνεκα τῆς ἡλικίας, εἰς τὴν ὁποίαν διατελοῦσιν, ὑποχρέωσιν, νὰ ὑποχρεωθῶσι νὰ ὑπηρετήσωσι, διότι ἐγένοντο ὁριστικὰ τὰ μητρῶα. Νομίζω δὲ, ὅτι ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν θέλει δώσει προσοχὴν εἰς τοῦτο, πρῶτον, διότι εἶναι ἐλάχιστος ὁ ἀριθμὸς ἐκείνων, οἵτινες ὑπάγονται εἰς αὐτὴν τὴν κατηγορίαν, καὶ δεύτερον, διότι εἶναι, ὡς εἶπον, ἀδικώτατον.

§95ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Ὑπάρχει εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν νομοσχέδιον περὶ τροπολογιῶν ἐπενεκτέων εἰς τὸν στρατολογικὸν νόμον· ἐκεῖ θὰ ληφθῇ καὶ τοῦτο ὑπ’ ὄψιν.

§96ΓΡΥΠΑΡΗΣ. Ὅταν δυνάμεθα καὶ ἐδῶ, διατί ν’ ἀφήσωμεν νὰ ὑπηρετοῦν οἱ ἔχοντες ἡλικίαν 50 ἢ 40 ἢ 45 ἐτῶν;

§97ΚΑΡΔΑΡΑΣ. Δὲν πρόκειται περὶ αὐτοῦ σήμερον.

§98ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Ὅταν φθάσωμεν εἰς τὰς τροπολογίας ἐπὶ τοῦ στρατολογικοῦ νόμου, τότε συζητοῦμεν ὅλα αὐτά.

§99ΓΡΥΠΑΡΗΣ. Ὅταν ἐγὼ δύναμαι διὰ προσαγωγῆς ληξιαρχικῶν πράξεων ν’ ἀποδείξω τὴν ἀληθῆ ἡλικίαν μου (Θόρυβος), οὐχὶ διὰ μαρτύρων, καὶ διὰ τῆς προσαγωγῆς τῆς δηλώσεως, φρονῶ, ὅτι εἶναι ἄδικον νὰ ὑπηρετῶ. Δὲν πρόκειται περὶ καθιερώσεως λόγων ἀπαλλαγῆς, πρόκειται περὶ ἀποδόσεως δικαιοσύνης· πρόκειται νὰ ὑπηρετήσῃ ὁ ὑπόχρεως ὅπου ὁ νόμος τὸν καλεῖ. Συμφώνως πρὸς ταῦτα, ὑποβάλλω πρόσθετον ἄρθρον πρὸς τὸν κύριον Πρόεδρον. (Τὸ ὑποβάλλει).

§100ΡΙΚΑΚΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, καθ’ ὅσον ἀφορᾶ τὴν πρότασιν τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ Ἀττικῆς, ἐὰν παραδεχθῶμεν αὐτὴν καὶ ἀφήσωμεν τὴν διαδικασίαν ἐνώπιον τῶν δικαστηρίων περὶ ἀνικανότητος τοῦ πατρὸς ἢ τοῦ πρεσβυτέρου ἀδελφοῦ, τότε δὲν ὑπάρχουσιν αἱ ἐγγυήσεις αἱ ἀπαιτούμεναι, διότι περισσοτέρας ἐγγυήσεις ἤθελον παρέξει τὰ στρατολογικὰ συμβούλια ἀποφασίζοντα μετὰ ἰδίαν ἐξέτασιν· ἀλλὰ τὰ δικαστήρια, ἐὰν ἀφήσωμεν τὴν συνήθη ἐπ’ ἀναφορᾷ διαδικασίαν, θὰ στηριχθῶσιν ἐπὶ ἀποδείξεων, ὅπως ἀποφασίσωσι, καὶ δὲν θὰ σχηματίζωσι πεποίθησιν ἐξ ἰδίας ἀντιλήψεως. Ὁ νόμος περὶ ἀνικανότητος ἔχει ἰδίαν διαδικασίαν, ἥτις παρέχει πάσας τὰς ἐγγυήσεις· ἑπομένως τότε θέλω συμφωνήσει μὲ τὸν ἔντιμον βουλευτὴν Ἀττικῆς ὅταν καθιερωθῇ ἡ διαδικασία περὶ ἀπαγορεύσεως.

§101ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ὑπάρχει τροπολογία περὶ τούτου· εἶναι πρότασις νόμου ἐκ μέρους τῶν κ.κ. Φλογαΐτου, Δουζίνα, Ζερβοῦ καὶ λοιπῶν, δέχομαι δὲ αὐτὴν τὴν πρότασιν ὡς τροπολογίαν καὶ τὴν διατυπῶ ὡς ἑξῆς. (Ἀναγινώσκει.)

§102ΡΙΚΑΚΗΣ. Δὲν ἀρκεῖ ἡ ἐπ’ ἀναφορᾷ διαδικασία. (Θόρυβος.)

§103ΡΑΛΛΗΣ. Ἡ παρατήρησις τοῦ κ. Ῥικάκη εἶναι λίαν ὀρθὴ καὶ δικαία. Ὅταν πρόκηται περὶ τοιαύτης διαδικασίας, πρέπει νὰ ληφθῶσιν ὅλα τὰ μέτρα· καὶ βεβαίως ὅ,τι ἔπραξε τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν δι’ ἐγκυκλίου, πρέπει νὰ γείνῃ καὶ διὰ τοῦ νόμου, δηλαδὴ δὲν πρέπει νὰ ἀρκῶνται εἰς πιστοποιητικὰ ἰατρῶν τὰ δικαστήρια, πρέπει ἐξ ἰδίας ἀντιλήψεως νὰ κρίνωσι περὶ τῆς ἀνικανότητος καὶ ἐξ ἰατρικῶν πιστοποιήσεων ἐπισήμων.

§104ΡΙΚΑΚΗΣ. Τότε εἴμεθα σύμφωνοι.

§105ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ὄχι μόνον τοῦτο πρέπει νὰ γείνῃ, ἀλλὰ λέγω, ὅτι δὲν ἐπιτρέπεται κἂν εἰς τὰ δικαστήρια νὰ στηριχθῶσιν ἐπὶ πιστοποιητικῶν, ἀλλὰ νὰ λάβωσιν ὑπ’ ὄψιν τακτικὰς ἀποδείξεις, αὐτοψίαν, πραγματογνωμοσύνην καὶ τὰ τοιαῦτα. Τώρα ἔρχομαι εἰς τὴν πρότασιν τοῦ κ. Γρυπάρη· λέγω δὲ, ὅτι δὲν δύναται νὰ συζητηθῇ, διότι ἐξέρχεται τοῦ διατάγματος. Ἐδῶ δὲν ὑπάρχει παρὰ μόνον ἡ περίπτωσις ἡ ἀφορῶσα τὴν ἀνικανότητα τοῦ πατρὸς καὶ τοῦ πρεσβυτέρου ἀδελφοῦ. (Θόρυβος.)

§106ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Καθ’ ὅσον ἀποβλέπει τὴν πρότασιν τὴν ὑποβληθεῖσαν ἀπὸ τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ Σύρου, ὑποβάλλω τὴν παρατήρησιν, ὅτι ἡ πρότασις αὕτη εἶναι ἀπαράδεκτος, διότι δὲν συνδέεται μετὰ τοῦ ἀντικειμένου περὶ οὗ πρόκειται. Συγχρόνως ὑποβάλλω τὴν παρατήρησιν ὅτι εἶναι ἀπαράδεκτος ἡ αὐτὴ πρότασις καὶ διὰ τὸν λόγον, ὅτι ἀντίκειται εἰς τὸ δεδικασμένον, καθόσον οἱ στρατολογικοὶ κατάλογοι ἐξεδικάσθησαν ὁριστικῶς, ὑποβληθέντες εἰς ὅλας τὰς νομίμους διατυπώσεις. Ἐὰν δὲ τις δὲν ἐφρόντισε κατὰ τὴν ἐκδίκασιν τῶν καταλόγων τούτων νὰ ὑποβάλῃ τὰς ἐνστάσεις του, τοῦτο δὲν δύναται νὰ καταστρέψῃ τὴν ἀρχὴν τοῦ δεδικασμένου. Ὁ ἀναζητῶν τὴν ἀπόλυτον δικαιοσύνην ἐν τῇ ἀναψηλαφήσει τοῦ δεδικασμένου, φθάνει εἰς τὴν ἀναίρεσιν τῆς δικαιοσύνης. Ἕνεκα τούτου λοιπὸν δὲν δυνάμεθα νὰ μεταβάλωμεν τοὺς στρατολογικοὺς νόμους. Παραδέχομαι τὴν τροπολογίαν, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλεν ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν· φρονῶ δὲ, ὅτι τὸ λεκτικὸν τοῦ ὑπὸ συζήτησιν ἄρθρου δὲν ἔχει καλῶς. Νομίζω, ὅτι θὰ ἦτο σαφέστερον, ἐὰν συνετάττετο τὸ ἄρθρον ὡς ἀκολούθως· «αἱ αἰτήσεις περὶ ἀπαλλαγῆς, αἱ ὑποβληθεῖσαι εἰς τὴν κατὰ τὸ ἄρθρον 2 τοῦ αὐτοῦ διατάγματος ἐπιτροπὴν, μεταβιβάζονται εἰς τὰ στρατολογικὰ συμβούλια καὶ ἐκδικάζονται παρ’ αὐτῶν.» Ἡ τοιαύτη σύνταξις, νομίζω, θὰ ἦτο μᾶλλον σύμφωνος πρὸς τὴν ἔννοιαν τοῦ ἄρθρου τούτου Ὀρθὰ δ’ εἰσὶν ὅσα περὶ τῶν λόγων τῆς ἀνικανότητος εἶπεν ὁ κ. ὑπουργός.

§107ΤΖΑΝΕΣ. Μεταξὺ τῶν ἐξαιρέσεων τοῦ ἄρθρου 33 τοῦ ἐδαφίου 4., ὁ ἔχων ἀδελφὸν ὑπηρετοῦντα ἐν τῷ στρατῷ ἀπαλλάσσεται. (Θόρυβος.)

§108ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν εἶναι τῆς παρούσης ὥρας.

§109ΤΖΑΝΕΣ. Θὰ παρακαλέσω τὴν Βουλὴν ν’ ἀποφανθῇ, ἐὰν θέλῃ ν’ ἀφήσῃ τὴν διάταξιν αὐτοῦ τοῦ νόμου.....

§110ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε βουλευτά, δὲν πρόκειται περὶ αὐτοῦ τώρα. Ἐὰν πρόκηται νὰ τροπολογηθῇ ὁ νόμος περὶ στρατολογίας, πρέπει νὰ γείνῃ ἴδιον νομοσχέδιον (Θόρυβος.)

§111ΤΖΑΝΕΣ. Ζητῶ νὰ ἴδω πῶς θὰ λυθῇ αὐτὸ ἀπὸ τὰ στρατολογικὰ συμβούλια. Φρονῶ, ὅτι, ἐὰν παρουσιασθῇ τοιαύτη τις περίστασις εἰς τὸ στρατολογικὸν συμβούλιον, τοῦτο νὰ δύναται ν’ ἀπαλλάξῃ.

§112ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Τὰ στρατολογικὰ συμβούλια εἶναι ἁρμόδια καὶ ὀφείλουν ν’ ἀποφανθῶσιν.

§113Δ. ΣΤΑΪΚΟΣ. Δὲν εἴμεθα βεβαίως ἡμεῖς κύριοι, οἵτινες ἐννοοῦμεν νὰ παραλύσωμεν τὸν νόμον, διότι εἴπερ τις καὶ ἄλλος ἐνδιαφερόμεθα, καὶ προσωπικῶς ἔτι, εἰς τὴν πλήρη καὶ ἀπρόσκοπτον ἐνέργειαν αὐτοῦ, ἀφοῦ πρεσβεύομεν ἀδιστάκτως, ὅτι εἰς ὃ σημεῖον περιῆλθον τὰ τῆς πατρίδος, κυρίως αὕτη πρέπει νὰ ἐλπίζῃ ἐπὶ τῶν βραχιόνων καὶ τοῦ αἵματος τῶν τέκνων της. Ἀλλὰ διότι ταῦτα πρεσβεύομεν, διὰ τοῦτο καὶ ἐπιμένομεν, ζητοῦντες ἐπανειλημμένως νὰ λειτουργήσῃ ὁ νόμος, ἀλλὰ μόνον ὁ νόμος, καὶ οὐχὶ ἡ ἰδιοτροπία ἢ ἡ αὐθαιρεσία τρίτου τινός. Δὲν προτείνω λοιπὸν καινοτομίαν, δὲν προτείνω μάλιστα οὐδὲ τροπολογίαν. Ἐννοῶ νὰ παρακαλέσω καὶ ἐκ τρίτου τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ εὐαρεστηθῇ νὰ μᾶς ἐξηγήσῃ, τίνι τρόπῳ θὰ εὕρωσι δικαιοσύνην οἱ ὑπὲρ τὴν ἡλικίαν ἢ ὑπὸ τὴν ἡλικίαν τὴν νενομισμένην παρανόμως στρατολογηθέντες, καὶ οἱ ὁποῖοι δικαιοῦνται νὰ ὑπηρετήσωσι τὴν πατρίδα ὅπως ὁ νόμος ὑποχρεοῖ αὐτούς. Πρόκειται λοιπὸν ὡρισμένως περὶ ἐκείνων, οἵτινες ἔχουσιν ὑπὲρ ἑαυτῶν ληξιαρχικὴν πρᾶξιν βεβαιοῦσαν τὴν πραγματικὴν ἡλικίαν των, καὶ οἵτινες, συμμορφούμενοι πρὸς τὸν νόμον, προσῆλθον νομίμως καὶ ἐδήλωσαν αὐτὴν ταύτην τὴν ἡλικίαν των, καὶ οἵτινες ὅμως ἢ ἐκ λάθους ἢ ἐκ δολίας προθέσεως ἐν τῷ καταλόγῳ ἐνεγράφησαν μὲ ἡλικίαν ἐλάσσονα. Προτάσσουσι, κύριοι, οἱ ἀντιφρονοῦντες τὸ δεδικασμένον ἀφ’ ἑνὸς καὶ τὴν ἔλλειψιν δῆθεν αὐτῶν τοῦ νὰ προσέλθωσι κατὰ τὴν ἐποχὴν τῆς ἐκθέσεως τῶν καταλόγων καὶ ὑποβάλωσι τὰς ἐνστάσεις ἢ ἀντιῤῥήσεις των· ἀλλ’ ἐπιτρέψατέ μοι, κύριοι, νὰ ἀμφισβητήσω ἐπὶ τοῦ προκειμένου τὸ δεδικασμένον, καὶ πρὸς ὑποστήριξιν τῆς τοιαύτης ἀμφισβητήσεώς μου, οὐχὶ ἀκαίρους Θεωρίας, ἀλλὰ αὐτὰ τὰ πράγματα, αὐτὰ τὰ καθ’ ἑκάστην γινόμενα, τὰ ὁποῖα δὲν δύναται νὰ ἀρνηθῇ οὐδείς, ἐπικαλοῦμαι. Ἐρωτῶ λοιπὸν τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν ἐσωτερικῶν, πόσας ὑπέγραψε μέχρι τοῦδε, καὶ πόσας ὑπογράφει ἀπολύσεις ἐκ τῶν τάξεων τοῦ στρατοῦ ἀνδρῶν παρανόμως κατατεταγμένων; Ποῦ εὕρηται, ἢ μᾶλλον τί γίνεται ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει τὸ δεδικασμένον; Τὸ δεδικασμένον ὑπάρχει ἀπρόσβλητον, ὅταν καὶ ἐφ’ ὅσον κατὰ τὴν διαδικασίαν ἐτηρήθησαν οἱ νόμοι, ἄλλως οὔτε δίκη οὔτε δεδικασμένον δύναται νὰ ὑπάρξῃ. Ὡς πρὸς τὴν ἔνστασιν τῆς μὴ προσελεύσεως τῶν ἐνδιαφερομένων κατὰ τὴν ἔκθεσιν τῶν καταλόγων παρατηρῶ, ὅτι πλανῶνται δεινὴν, κατ’ ἐμὲ, πλάνην, ὅτι τὴν ἔκθεσιν ταύτην ὑπηγόρευσεν ὁ νόμος δι’ ἐκείνους, οἵτινες ἐδήλωσαν τὴν πραγματικὴν ἡλικίαν των, ὡς βεβαιοῦται ἐξ αὐθεντικῶν καὶ ἀναμφισβητήτων συζητήσεως ἀποδείξεων. Ὑποθέσατε, κύριοι, τὸν Α ἔμπορον ἐν τῷ ἐξωτερικῷ, εὑρισκόμενον ἐν τῇ πατρίδι του τὴν ἐποχὴν τῶν δηλώσεων καὶ δηλωθέντα νομίμως· φρονεῖτε, ὅτι οὗτος ὑποχρεοῦται ἐκ τοῦ νόμου, ἀφοῦ τὰς ὑποχρεώσεις του ἐξεπλήρωσεν, ὑποχρεοῦται, λέγω, ἐκ τοῦ νόμου νὰ παραμένῃ ἐν τῇ ἰδιαιτέρᾳ του πατρίδι ἐπ’ ἄπειρον, μὲ κίνδυνον καταστροφῆς τῶν συμφερόντων των, διὰ νὰ ἐπιβλέπῃ μὴ τυχὸν ὁ δήμαρχος, ὁ γραφεύς, οἱ ἐκτελεσταὶ τοῦ νόμου τέλος, παρανομήσωσι καὶ τὸν ἀδικήσωσι; Τῇ ἀληθείᾳ δὲν δύναμαι νὰ συγχωρῶ ἐκείνους, οἵτινες τοιαύτην δίδουσι τοῦ νόμου ἑρμηνείαν. Ἐγὼ, κύριοι, φρονῶ, καὶ τὸ φρονῶ ἀδιστάκτως, ὅτι ὁ νόμος διατάσσει τῶν καταλόγων τὴν ἔκθεσιν διὰ τοὺς τρίτους, οἵτινες ἔχουσι τὸ δικαίωμα καὶ τὸ συμφέρον νὰ προσέλθωσι καὶ ἐπιφέρωσι τὴν διόρθωσιν τῆς ψευδοῦς ἢ ἐσφαλμένης δηλώσεώς του. Ἄλλως τε, ὡς πολὺ ὀρθῶς παρετήρησεν ὁ κ. Δουζίνας, εἰς δήλωσιν τῆς ἡλικίας των προσεκλήθησαν οἱ κάτω τῶν 40 ἐτῶν γεγονότες. Ποίαν ὑποχρέωσιν παρέλειψεν ὁ ὑπὲρ τὰ 40 ἔτη γεγονώς, ὥστε νὰ προτάξητε κατ’ αὐτοῦ τὸ δεδικασμένον, διότι οἱ ἁρμόδιοι ἐκ πλάνης ἢ ἐκ προθέσεως τὸν ἐνέγραψαν εἰς ἡλικίαν στρατεύσιμον; Δὲν εὑρίσκετε, κύριοι, ἀναλογίαν τοῦ τοιούτου δεδικασμένου πρὸς τὴν ἐκ πλάνης καταδίκην εἰς θάνατον ἀθώου τινός, τοῦ ὁποίου ὅμως ἡ ἀθωότης γνωρίζεται πληρέστατα πρὸ τῆς ἐκτελέσεως, καὶ τὸν ὁποῖον παράλογοι τοῦ νόμου φρουροὶ ἐπιμένουσι νὰ θανατώσωσι, διότι ἅπαξ κατεδικάσθη; Εἶσθε βεβαίως κύριοι νὰ πράξητε ὅ,τι θέλετε. Μὴ λησμονῆτε ὅμως, ὅτι ἡ ψῆφός σας, ἂν παραγνωρίσητε ὅλα ταῦτα, πρόκειται νὰ νομιμοποιήσῃ ἐφεξῆς τὴν παρανομίαν καὶ τὴν αὐθαιρεσίαν.

§114Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Δὲν συμφωνῶ μὲ τὸν προαγορεύσαντα, ὅσον καὶ ἂν ἦσαν ἰσχυρὰ τὰ ἐπιχειρήματά του. Τὸ δεδικασμένον πρέπει νὰ μείνῃ δεδικασμένον· μήπως καὶ τὰ δικαστήρια δὲν ἐκδίδουν πολλάκις ἀποφάσεις ἀδίκους κατὰ πλάνην;

§115ΚΑΡΑΛΗΣ. Ἐπιτρέπεται ἀναψηλάφησις.

§116Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἐὰν καθιερώσωμεν τὴν ἀναθεώρησιν τοῦ δεδικασμένου, ἐστὲ βέβαιοι, ὅτι δὲν ὑπάρχει τίποτε πλέον εἰς τὴν θέσιν του· θὰ ἀνοίξωμεν μίαν ὀπήν, ἥτις κατὰ πρῶτον θὰ ἦναι μικρά, ἀλλὰ βαθμηδὸν καὶ κατ’ ὀλίγον θὰ γείνῃ τόσον μεγάλη, ὥστε ὅλοι θὰ διερχώμεθα δι’ αὐτῆς τῆς ὀπῆς. Δὲν λέγω ὅτι δὲν γίνονται καὶ ἀδικίαι, ἀλλὰ εἰς οἵαν εὑρίσκονται σήμερον κατάστασιν τὰ πράγματα τῆς πολιτείας καὶ τοῦ στρατοῦ μας, προτιμότερον εἶναι νὰ ὑποστῶσι τὰ ὀλίγα ταῦτα ἄτομα τὴν ἀδικίαν κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον, παρὰ διὰ μιᾶς νέας ἀδικίας ν’ ἀνοίξωμεν στάδιον εἰς τὰς ἐξαιρέσεις, τὸ ὁποῖον θὰ ἦναι ἀτελείωτον.

§117ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Ὅταν συζητῶμεν ἐνταῦθα πυρετωδῶς, εἴμεθα δικαιολογημένοι, διότι ὀφείλομεν νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν, ὅτι προέρχεται τοῦτο ἐκ τῆς συναισθήσεως τῆς ἀνάγκης ἐπανορθώσεως πλημμελειῶν, ἐπισυμβασῶν ἐκ τῆς πρώτης ἐφαρμογῆς τοῦ νόμου, εἰς τὴν ὁποίαν ἦτο ἀπαράσκευον τὸ ἔθνος, καὶ οὐδεὶς εἶχεν ἐπισκεφθῆ τὰ μητρῷα καὶ τοὺς καταλόγους, καὶ ὅταν κατεσκευάσθησαν τὰ μητρῷα, πάντες ἐκάθευδον. Ἐπῆλθεν ἡ τρικυμία, καὶ ἐξυπνήσαμεν καὶ εὑρέθημεν εἰς σημεῖα, τὰ ὁποῖα δὲν μᾶς ἀνήκουν. Ἐπειδὴ λοιπὸν ὑπάρχει ἡ πρώτη ἐφαρμογή, ἐπιτρέπεται ἡ συζήτησις πρὸς διόρθωσιν τῶν κακῶς ἀποφασισθέντων. Δεδικασμένον δὲ οὐδόλως ὑπάρχει, διότι, ὅταν παρουσιάζωμαι εἰς τὴν ἀρχὴν καὶ δηλώνω ἡλικίαν 35 ἐτῶν καὶ λαμβάνω ἀπόδειξιν τοιαύτην, καὶ κατὰ τυπογραφικὸν ἢ ἄλλο λάθος ὑπάρχῃ ἄνευ τῆς συμπράξεώς μου σημειωμένον 25, πῶς θὰ ὑπάρξῃ δεδικασμένον ἐπὶ γεγονότων, εἰς τὰ ὁποῖα δὲν συνέτρεξα καὶ κατὰ τῶν ὁποίων ὑπάρχει ἀπόδειξις προσήκουσα, ὅτι εἶμαι 35 ἐτῶν; ὑπάρχει διαφωνία, ἥτις δέον νὰ λυθῇ ὑπὲρ ἐμοῦ, διορθουμένου τοῦ λάθους. Ἀλλ’ αἱ διορθώσεις αὗται ὀφείλουν νὰ συνδεθοῦν μὲ τὸ ὑφιστάμενον ἐκκρεμὲς νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον κατὰ τὴν συνεδρίασιν τῆς 15 Νοεμβρίου ἦτο ἐγγεγραμμένον εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, καὶ νὰ ζητήσωμεν, ὥστε τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ νὰ καταχωρισθῇ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν τῆς αὔριον. Εἰς τὸ ἕτερον ζήτημα ὀφείλομεν νὰ σκεφθῶμεν ποῦ ἔχομεν τὰς ἐγγυήσεις· εἶπον, εἰς τὰ δικαστήρια δὲν ὑπάρχει ἐγγύησις· ἀλλὰ τὰ δικαστήρια ἀποφασίζουν περὶ ζωῆς ἢ θανάτου· δυνάμεθα νὰ ἀμφιβάλωμεν διὰ τὴν εὐθυκρισίαν αὐτῶν καὶ καλὴν πίστιν, ὅταν πρόκηται περὶ μιᾶς ὑπηρεσίας, εἰς τὴν ὁποίαν ὀφείλει ἕκαστος πολίτης νὰ προσφέρῃ ἑαυτὸν αὐθορμήτως; ἑπομένως ἡ ἁρμοδιότης τῶν δικαστηρίων οὐδόλως πρέπει νὰ ἀποκρουσθῇ ὡς πρὸς τὴν διαδικασίαν ἐν γένει μὲν περὶ τῶν ἀπαλλαγῶν, ἰδίᾳ δὲ ἐπὶ τῆς ἐξακριβώσεως τῶν ἀνικανοτήτων.

§118ΜΥΚΩΝΙΟΣ. Μόνον τὴν ἐξέτασιν τῆς ἀνικανότητος τῶν πατέρων δίδομεν εἰς τὰ δικαστήρια, ἐνῷ τὰ στρατολογικὰ συμβούλια, ὅταν ἐνεργῶσι τὴν κλήρωσιν, ἐξαιροῦσι κληρούχους καὶ ἕνεκα τῆς περιστάσεως ταύτης, καὶ ὑπάρχουσιν αἱ ἐξαιρέσεις ἐν τῇ δημοσιευθείσῃ στατιστικῇ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν. Τοὺς ἡμίσεις λοιπὸν θὰ στείλωμεν εἰς τὰ στρατολογικὰ συμβούλια, καὶ τοὺς ἡμίσεις εἰς τὰ δικαστήρια.

§119ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ. Τὸ στρατολογικὸν συμβούλιον θὰ ἐξαιρῇ, ἀλλὰ θὰ στηρίζηται μόνον εἰς τὴν δικαστικὴν ἀπόφασιν.

§120ΜΥΚΩΝΙΟΣ. Τὸ στρατολογικὸν συμβούλιον, μεταβαῖνον εἰς τὴν ἐπαρχίαν νὰ ἐνεργήσῃ τὴν κλήρωσιν, δὲν στηρίζεται ἐπὶ δικαστικῆς ἀποφάσεως παρὰ μόνον διὰ τοὺς μονογενεῖς ἢ ἔχοντας ἡλικίαν πλέον τῶν 70 ἐτῶν. Διὰ ποίαν αἰτίαν θέλετε τώρα διὰ τοὺς ἀνικάνους ἀπόφασιν δικαστικήν, ἐνῷ τὸ στρατολογικὸν συμβούλιον θὰ ἐξαιρέσῃ αὔριον τὸν κληροῦχον αὐτόν;

§121ΜΙΑ ΦΩΝΗ. Διὰ περισσοτέραν ἀσφάλειαν.

§122ΜΥΚΩΝΙΟΣ. Ἀλλὰ δὲν συλλογίζεσθε ἂν ὁ ἀνίκανος αὐτὸς πατὴρ ἔχῃ χρήματα νὰ ὑπάγῃ εἰς τὸ δικαστήριον;

§123ΚΑΤΣΑΝΔΡΗΣ. Ἡ σπουδαιοτέρα ἔνστασις τῶν ἀντιφρονούντων εἶναι, ὅτι ὑπάρχει δεδικασμένον· ἀλλὰ τοῦτο ἔμεινεν ἄθικτον; τὴν θύραν τοῦ δεδικασμένου τὴν ἤνοιξεν ἓν διάταγμα, καὶ ὅλοι ἐπεκροτήσαμεν, διότι πραγματικῶς ὁ νόμος ἦτο νέος, καὶ ὅλοι οἱ πολῖται δὲν ἤξευρον οὔτε τὰς προθεσμίας, οὔτε τὸν τρόπον τῆς ὑποβολῆς τῶν ἐνστάσεων, καὶ ὡς ἐκ τούτου ἔμειναν ἀποκεκλεισμένοι, ἀλλὰ τὸ διάταγμα ἤνοιξε τὴν θύραν, καὶ ἐσχηματίσθη ἐπιτροπὴ πρὸς ἀποδοχὴν καὶ ἐκδίκασιν τῶν ἐνστάσεων.

§124ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν.) Τὸ διάταγμα δὲν παρεβίασε δεδικασμένον.

§125ΚΑΤΣΑΝΔΡΗΣ. Κατὰ τὸν στρατιωτικὸν νόμον, ὤφειλον αἱ ἐνστάσεις νὰ ὑποβληθῶσιν εἰς τὸ στρατολογικὸν συμβούλιον κατὰ τὰς ἀρχὰς Ἰανουαρίου, τὸ δὲ διάταγμα πρὸς διόρθωσιν τῶν κακῶν εἶπεν, ὅτι ἐπιτρέπει νὰ δοθῶσιν ἐκ τῶν ἐνστασιοδοτῶν ἐνστάσεις μέχρις Αὐγούστου, 7βρίου, 8βρίου καὶ καθεξῆς, καὶ πρὸς τοῦτο ἐσχηματίσθη ἐπιτροπή, εἰς ἣν θὰ ὑποβάλλωνται αὐταὶ αἱ ἐνστάσεις· ὥστε ἤνοιξε τὴν θύραν, καὶ ἀφοῦ ἤνοιξε τὴν θύραν ἅπαξ, εἴμεθα ἐλεύθεροι νὰ ἴδωμεν πόσα ἀδικήματα ἔγειναν καὶ τίνι τρόπῳ θὰ θεραπευθῶσι ταῦτα· καὶ ἰδίως τὰ ἐπρότειναν ὡς τυπογραφικὰ λάθη.

§126ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Διωρθώθησαν.

§127ΚΑΤΣΑΝΔΡΗΣ. Δὲν διωρθώθησαν· ἐγὼ συνέταξα ἔνστασιν ἐνώπιον τῆς ἐπιτροπῆς, καὶ ἡ ἐπιτροπὴ μοῦ ἀπέῤῥιψε ταύτην, στηριζομένη εἰς τὸν λόγον, ὅτι ὁ ἐντόπιος κατάλογος εἶναι ὁριστικός. Ἀλλὰ μόνον τὰ τυπογραφικὰ λάθη ὑπάρχουσιν; οὐχί, ἔχομεν καὶ ἄλλην περίστασιν, ἥτις εἶναι ἡ ἑξῆς· ὁ δηλώσας ἐδήλωσε τὴν πραγματικήν του ἡλικίαν· ὁ γραφεύς, πρὸς ὃν ἐδήλωσεν, εἴτε ἐκ λάθους, εἴτε ἐκ κακοβουλίας, τὸ μὲν ἀντίγραφον, τὸ ὁποῖον ἐνεχείρισε πρὸς τὸν δικαιοῦχον, ἔχει τὴν πραγματικὴν ἡλικίαν, τὸ δὲ πρωτότυπον τὸ ἥμισυ, δηλ. ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐκράτησεν αὐτὸς, εἶναι μὲ πολὺ μικροτέραν ἡλικίαν· ἤδη, ἂν παρουσιάσῃ τις τὴν ἀπόδειξιν, ἣν ἔχει εἰς χεῖράς του, πρέπει ν’ ἀποῤῥιφθῇ ἡ ἔνστασις αὕτη, καὶ νὰ καταταχθῇ ὅπως λέγει τὸ στέλεχος;

§128ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Αὐτὴ ἡ ἔνστασις εἶναι ἀπαράδεκτος.

§129ΚΑΤΣΑΝΔΡΗΣ. Δὲν πρόκειται περὶ ἐνστάσεως, ἀλλὰ περὶ ἑρμηνείας τοῦ νόμου· τὸν νόμον, τὸν ὁποῖον ἡμεῖς ἔχομεν, πῶς τὸν ἐννοοῦμεν καὶ τίνι τρόπῳ θὰ τὸν ἐφαρμόσῃ ἡ ἐπιτροπή. Βλέπετε λοιπόν, ὅτι δὲν ὑπάρχει τὸ δεδικασμένον, διότι ἤρθη, καὶ ὅταν παρουσιασθοῦν ἀναμφισβήτητα ἔγγραφα, μοὶ φαίνεται, ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ δύναται νὰ τὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν της καὶ νὰ ἀποφασίσῃ περὶ αὐτῶν ὁριστικῶς καὶ ἀνεκκλήτως.

§130ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἐὰν οἱ κατάλογοι, κύριοι, ὑποβληθῶσιν ἑκάστοτε εἰς ἀναψηλάφησιν, ὅλον τὸ οἰκοδόμημα καταπίπτει· τὸ κύριον καὶ τὸ οὐσιῶδες τῶν νόμων αὐτῶν ἢ στρατολογικῶν ἢ ἐκλογικῶν εἶναι, ὅτι καταρτίζουσι καταλόγους ἀμεταβλήτους μέχρις ἑνὸς διαστήματος· καὶ ἐὰν δεχθῶμεν τὸ ἐναντίον σύστημα, τὰ πάντα καταστρέφονται. Τώρα, κύριοι, τὸ περὶ ἡλικίας εἶναι δεδικασμένον, ναὶ ἢ ὄχι; βεβαίως ναί, καὶ δὲν εἶναι ἀκριβές, ὅτι λάθος προῆλθεν ἐκ τῆς κακῆς ἀντιγραφῆς· ἐξετάσατε πῶς σχηματίζονται οἱ κατάλογοι, γίνονται δηλώσεις, σχηματίζονται ἐπιτροπαί, ἐξελέγχονται αἱ δηλώσεις, ὑποβάλλονται εἰς ἀνάκρισιν, ἐκτίθενται εἰς τὸ δημαρχεῖον, γίνονται ἐνστάσεις καὶ αἱ ἐνστάσεις παραπέμπονται εἰς τὸ δικαστήριον, καὶ τότε τελειώνει ἡ ἐργασία. Ἰδοὺ πλήρης καὶ μακρὰ διαδικασία· ἑπομένως ὅταν τις ἦναι ἐγγεγραμμένος οὕτως εἰς τὸν πρωτότυπον κατάλογον, ὄχι τὸν τυπωμένον, τὸ ζήτημα εἶναι ἀληθῶς δεδικασμένον· βεβαίως ἂν ὁ κατάλογος αὐτὸς διαφέρῃ ἀπὸ τὸν ἔντυπον, θὰ ληφθῇ ὡς βάσις ὁ πρωτότυπος κατάλογος, καὶ δὲν ἠμποροῦμεν νὰ εἴπωμεν, κύριοι, ὅτι ὁ πρωτότυπος κατάλογος δὲν εἶναι ἀκριβής· τοιαύτη ἰσχὺς πρέπει νὰ δοθῇ εἰς τὸ δεδικασμένον, ὥστε οὐδεὶς λόγος νὰ ἐπιτρέπῃ τὴν ἀμφισβήτησιν αὐτοῦ. Εἰς τὰς δημοτικὰς ἐκλογάς, κύριοι, ἐψηφοφόρησαν ἄνθρωποι μὴ ἔχοντες πολιτικὸν δικαίωμα· πολλοὶ τῶν ψηφοφόρων ἦσαν καταδεδικασμένοι δι’ ἀποφάσεων εἰς ἀπόλυτον στέρησιν δικαιωμάτων, ἐψηφοφόρησαν ὅμως, καὶ ἡ ψῆφός των ἔσχεν ἀποτέλεσμα, ἔκαμε δημάρχους, αἱ ἐκλογαὶ ἐπεκυρώθησαν συνεπείᾳ τῆς ἀρχῆς τοῦ ἀμεταβλήτου τῶν καταλόγων, διὰ νὰ μὴ παραβιασθῇ τὸ δεδικασμένον. Νομίζω λοιπόν, κύριοι, ὅτι πρέπει ν’ ἀποῤῥίψωμεν τὴν πρότασιν, διότι, ἂν τὴν δεχθῶμεν, δὲν ἔχομεν ποῦ νὰ σταματήσωμεν· ἐὰν ἑκάστοτε ἐπιτρέπωμεν μεταβολὰς καὶ ἀναθεωρήσεις, καταστρέφομεν ὅλως διόλου τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον μᾶς διέπει καὶ τὸ ὁποῖον εὐτυχῶς, ἂς ὁμολογήσωμεν, ἐπέτυχε, διότι καὶ ἂν ὀλίγα ἄτοπα παρουσιάζωνται, διότι καλῶς ἴσως δὲν ἐφαρμόζεται, δὲν βλάπτει, πρέπει δὲ νὰ ἐπιμείνωμεν εἰς αὐτὸ τὸ σύστημα, τοῦ ὁποίου τὰ ἀγαθὰ ἀποτελέσματα ἔχομεν ἤδη.

§131ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Σχετικῶς μὲ τὴν πρότασιν τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ Σύρου, ἔχομεν ὑποβάλει τροπολογίαν ἐγὼ καὶ ὁ κ. Φλωριᾶς, τὴν ἑξῆς: «... Τὰ στρατολογικὰ συμβούλια ἀποφαίνονται περὶ τῶν αἰτήσεων ἀπαλλαγῆς, τῶν ἀποδεικνυόντων διὰ ληξιαρχικῆς πράξεως, ὅτι ἐσφαλμένως ἐνεγράφησαν εἰς τὰ μητρῷα εἰς ἡλικίαν ὑπαγομένην κατὰ τὸν νόμον εἰς στρατιωτικὴν ὑποχρέωσιν...»· ὡς ἐκ τούτου ὑποχρεοῦμαι νὰ εἴπω δύο λέξεις ἐπ’ αὐτῆς. Ἅπαντες, κύριοι, ἀνομολογοῦμεν τὸ ἄτοπον τῶν τοιούτων σφαλμάτων καὶ τῶν ὁπωσδήποτε γενομένων κακῶν ἐγγραφῶν· ἅπαντες ὁμολογοῦμεν, ὅτι πρέπον καὶ ὀρθὸν καὶ δίκαιον εἶναι νὰ διορθώσωμεν τὰ τοιαῦτα σφάλματα, ἀλλὰ σταματοῦμεν ἀπέναντι τοῦ τύπου καὶ τῶν συνεπειῶν, διότι λέγομεν, ὅτι ἔχομεν ἐνώπιόν μας τὸ δεδικασμένον, καὶ ἑπομένως πρέπει νὰ τὸ σεβασθῶμεν. Ἀλλά, κύριοι, δὲν πρόκειται περὶ δεδικασμένου. Ὅταν λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν, ὅτι ἐκλήθησαν νὰ δηλώσωσιν ὅσοι εἶχον ἡλικίαν μέχρι τοῦ 40στοῦ ἔτους, πάντες δὲ ὅσοι εἶχον ἡλικίαν πέραν τοῦ 40στοῦ ἔτους δὲν ἦσαν ὑποχρεωμένοι οὔτε νὰ προσέλθωσιν, ὅπως δηλώσωσιν, οὔτε νὰ ἐρευνήσωσι τοὺς πίνακας καὶ καταλόγους· ὅταν λάβητε ὑπ’ ὄψιν, ὅτι οἱ εὑρισκόμενοι μακρὰν τοῦ τόπου, ὅπου ἐπρόκειτο νὰ ἐγγραφῶσι καὶ εἶχον ἡλικίαν ἀνωτέραν τῶν 40 ἐτῶν, δὲν τοῖς ἦτο δυνατὸν νὰ ἐρευνήσωσιν ἂν ἦσαν ἐγγεγραμμένοι εἰς ἡλικίαν κατωτέραν. Ὅταν λάβητε ὑπ’ ὄψιν, ὅτι καὶ ἄνευ δηλώσεως ἠδύναντο νὰ ἐγγραφῶσι, ποῦ ἀνευρίσκετε τὰ στοιχεῖα τοῦ δεδικασμένου, ἐνῷ οὔτε κἂν προσεκλήθησαν; Τὸ δεδικασμένον τὸ ἐννοῶ δι’ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι προσεκλήθησαν διότι ἐκεῖνοι ὤφειλον καὶ νὰ ἐνεργήσωσι καὶ νὰ φέρωσι τὰς ἐνστάσεις των, ἂν εἶχον, καὶ νὰ κάμωσι τὰς προσφυγάς των ἐν ἀποτυχίᾳ. Δεύτερον, κύριοι, λάβετε ὑπ’ ὄψιν, ὅτι μετὰ τὴν ἔκδοσιν τῶν ἀποφάσεων ἐπὶ τῶν ὑποβαλλομένων ἐνστάσεων, καταρτίζονται τρία ἀντίγραφα τῶν καταλόγων, ἐκ τῶν ὁποίων τὸ μὲν κατατίθεται εἰς τὴν νομαρχίαν, τὸ ἕτερον εἰς τὸ εἰρηνοδικεῖον, καὶ τὸ τρίτον εἰς τὸ πρωτοδικεῖον· ἐντὸς αὐτῶν τῶν καταλόγων, οὐχὶ τῶν ἐντύπων, δύνανται νὰ παρεισφρήσωσι λάθη· πῶς θὰ γείνῃ διόρθωσις; ὁ νόμος δὲν χορηγεῖ πλέον τὸ δικαίωμα τῆς ἐνστάσεως· ποῦ θὰ καταφύγῃ ὁ ἀδικηθείς; Δὲν ὑπάρχει λοιπὸν στάδιον ἐνεργείας πρὸς τοῦτο· καὶ, κύριοι, δὲν πρόκειται νὰ καθιερώσωμεν σήμερον κανόνα γενικὸν περὶ διορθώσεως τῶν μητρῴων, ἀλλ’ ἐκτάκτως πως πρόκειται κατὰ πρώτην φορὰν νὰ διορθωθῶσι λάθη, τὰ ὁποῖα ὤφειλον νὰ παρεισφρήσωσι κατὰ τὴν πρώτην ἐφαρμογὴν τοῦ νόμου, καὶ μόνον ἅπαξ πρόκειται νὰ γείνῃ ἡ διόρθωσις αὐτή. Εἶναι δὲ τοσούτῳ μᾶλλον δικαία ἡ τοιαύτη διόρθωσις, ὅταν ἀναλογισθῶμεν, ὅτι πλεῖστοι ὅσοι ἐκ τῶν κατοίκων τοῦ Κράτους ἀποδημοῦσιν εἰς πολὺ μεμακρυσμένα μέρη, αἱ δὲ ἡλικίαι τοῦ 22 ἔτους καὶ ἄνω, μὴ δυνάμεναι νὰ προΐδωσιν ἢ νὰ ἐννοήσωσιν, ὅτι ὤφειλον νὰ κληθῶσιν εἰς ἐπιστράτευσιν, καὶ ἀγνοοῦσαι καὶ αὐτὸν τὸν νόμον, δὲν ἦτο δυνατὸν καὶ νὰ φροντίσωσιν. Ὅθεν ἀνάγκη πᾶσα, ἐὰν θέλωμεν νὰ ὦμεν δίκαιοι, νὰ γείνῃ διόρθωσις. Ἀλλὰ παρὰ τίνος θὰ γείνῃ ἡ ἀναθεώρησις, παρὰ τίνος θὰ γείνῃ ἡ διόρθωσις; Εἰς τὰ στρατολογικὰ συμβούλια, εἰς ἃ παραπέμπομεν ἐκτάκτως τὰς προσφυγὰς τῶν ἐπιστράτων, δυνάμεθα νὰ παραπέμψωμεν καὶ τὴν τοιαύτην ἐκτάκτως γεννηθεῖσαν ἀνάγκην.

§132ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Αὐτὰ εἶναι τυπογραφικὰ λάθη, τὰ ὁποῖα διορθοῦνται ἀπὸ τὸ πρωτότυπον (θόρυβος).

§133ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Ὄχι, διότι ὑπάρχουσι λάθη καὶ εἰς τὰ χειρόγραφα καὶ ἐγγραφαὶ ἐκ κακοβουλίας ἴσως προελθοῦσαι. Μᾶς λέγουν: σταματήσατε ἀπέναντι τῶν συνεπειῶν. Ἀλλὰ, κύριοι, τὰ λάθη ταῦτα δὲν εἶναι πολλὰ, καταχρήσεις δὲ δὲν δύνανται νὰ λάβωσι χώραν, διότι ἡ διόρθωσις, κατὰ τὴν τροπολογίαν, θὰ προκύπτῃ ἐκ ληξιαρχικῶν πράξεων (θόρυβος).

§134ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δὲν ἔχομεν ἡμεῖς ληξιαρχικὰ βιβλία.

§135ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Ὅσοι ἔχουν.

§136ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐὰν νέος τις, τοῦ ὁποίου ἡ ἡλικία ἐξάγεται ἐκ ληξιαρχικῆς πράξεως ὅτι εἶναι ἡλικία στρατεύσιμος, δὲν ἦναι ἐγγεγραμμένος ἐν τῷ μητρώῳ, εἶναι ὑπόχρεως νὰ ὑπηρετήσῃ ἐν τῷ στρατῷ;

§137ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Τὸ παράδειγμά σας, κύριε Ὑπουργὲ, δὲν εἶναι προσφυὲς, διότι, κατὰ τὸν νόμον, τιμωρεῖται ὁ παραβαίνων νὰ ἐκπληρώσῃ τὰς ὑποχρεώσεις του (θόρυβος), τὰ σφάλματα δὲ τῆς ἀρχῆς δὲν ὑποχρεοῦνται νὰ πληρώσωσιν οἱ ἀδικούμενοι. Διὰ τῆς τροπολογίας κύριοι, πρόκειται μόνον νὰ ἐπεκτείνωμεν τὴν δικαιοδοσίαν τῶν στρατολογικῶν συμβουλίων, ὥστε, ὁσάκις παρουσιάζεται τοιαύτη αἴτησις, στηριζομένη εἰς ληξιαρχικὴν πρᾶξιν, ἐκ τῆς ὁποίας νὰ προκύπτῃ, ὅτι παρανόμως κατετάχθη ἢ προσκαλεῖται νὰ καταταχθῇ ἄνθρωπος, ὁ ὁποῖος δὲν ἔχει τὴν ἡλικίαν, αὐτὸς νὰ ἐξαιρῆται παρὰ τοῦ στρατολογικοῦ συμβουλίου δὲν εἶναι δυνατὴ ἡ κατάχρησις· διότι θὰ ὑπάρχῃ ἐπίσημος πρᾶξις, ἐπὶ τῆς ὁποίας θὰ στηρίζεται ἡ ἐπιτροπή. Ἀναγκαίαν δὲ κυρίως νομίζω τὴν διόρθωσιν διὰ τοὺς ἔχοντας ἡλικίαν ἄνω τῶν 40 ἐτῶν, διότι οἱ κατωτέρας ἡλικίας θὰ ὑποβληθῶσιν ἐνωρὶς ἢ ἀργὰ εἰς στρατιωτικὴν ὑποχρέωσιν, καὶ ἑπομένως δὲν ἀδικεῖται, ἐὰν ὑποβληθῇ πρὶν εἰς ὑποχρέωσιν, τὴν ὁποίαν ὁπωσδήποτε θὰ ἐκτελέσῃ, καὶ κατὰ τοῦτο δυνάμεθα νὰ περιορίσωμεν τὴν ἐνέργειαν.

§138ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰς τὸ ἄρθρον 2 ὁ κ. Καράπαυλος προτείνει νὰ προστεθῇ τὸ ἑξῆς «ὃ ἐξασκεῖ καὶ τὴν ἁρμοδιότητα, ἣν παρέχει αὐτῷ τὸ ἄρθρον 48 τοῦ αὐτοῦ νόμου περὶ ἱκανότητος τῶν ἐπιστράτων».

§139ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶμαι σύμφωνος· αὐτὸ ἐννοῶ, ὅτι εἰς τὰ στρατιωτικὰ συμβούλια, τὰ ὁποῖα θὰ δικάζωσι τὰς αἰτήσεις τῶν ἐπιστράτων τῶν ζητούντων ἀπαλλαγὰς συμφώνως πρὸς τὰς διατάξεις τοῦ νόμου, ὑπάγεται καὶ ἡ ἐξέτασις τῆς ἱκανότητος αὐτῶν.

§140ΡΑΛΛΗΣ. Πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ἀποδεχθῆτε δύω προτάσεις ἀντιφατικὰς, κ. Ὑπουργέ; διότι ἀφ’ ἑνὸς εἶναι ἡ πρότασις τοῦ κ. Καραπαύλου, ἀφ’ ἑτέρου δὲ ἡ πρότασις τοῦ κ. Δουζίνα καὶ ἄλλων, δυνάμει τῆς ὁποίας παραπέμπονται εἰς τὰ δικαστήρια.

§141ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ κ. Ῥάλλης ἐσύγχισε τὰς δύω προτάσεις· ἡ μία ἀφορᾷ τοὺς ἐπιστράτους καὶ τὴν ἱκανότητα αὐτῶν, ἡ ἑτέρα ἀφορᾷ τὴν ἱκανότητα τοῦ πατρὸς ἢ τοῦ πρεσβυτέρου ἀδελφοῦ, καὶ ἡ τελευταία ἀνικανότης κρίνεται ἀπὸ τὰ δικαστήρια. Ὥστε δὲν ἐδέχθην ἀντιφατικὰς προτάσεις. Ἡ ἀνικανότης τῶν ἐπιστράτων θὰ ἐξετασθῇ ἀπὸ τὰ στρατιωτικὰ συμβούλια, ὡς ἐξετάζεται καὶ ἡ τῶν ὑποχρέων κληρούχων, καὶ διὰ τοῦτο δέχομαι τὴν πρότασιν τοῦ κ. Καραπαύλου, διότι ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, τὸ ὁποῖον ὑπέβαλον εἰς τὴν Βουλὴν, αὐτὴ ἡ ἔννοια ἐμπεριέχεται.

§142ΡΑΛΛΗΣ. Ἡ πρότασις τοῦ κ. Καραπαύλου εἶναι ἀληθῶς διάφορος τῆς προτάσεως τοῦ κ. Δουζίνα. Ἀλλὰ δι’ ὃν λόγον ἐθέσατε ὑπὸ τὴν κρίσιν τῶν δικαστηρίων τὴν ἀνικανότητα τοῦ πατρὸς ἢ τοῦ πρεσβυτέρου ἀδελφοῦ, διὰ τοῦτο δὲν πρέπει νὰ ἀφήσητε εἰς τὰ στρατολογικὰ συμβούλια ν’ ἀποφαίνωνται περὶ ἐπιστράτων· διότι οὔτε ἕνα δὲν θὰ ἔχωμεν, πρέπει νὰ διαγράψωμεν καὶ τὰς... χιλιάδας. Πῶς ἐκρίνατε ἄξια τὰ στρατολογικὰ συμβούλια νὰ κρίνουν περὶ τοιαύτης ἀπαλλαγῆς, ἀφ’ οὗ δὲν τὰ ἐκρίνατε ἄξια νὰ κρίνουν περὶ τῆς ἀνικανότητος τοῦ πατρός; Ἐὰν παραδεχθῆτε τὴν πρότασιν τοῦ κ. Καραπαύλου, θὰ προστρέξητε πάλιν εἰς τὴν σωματεμπορίαν.

§143ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ. Ὁ κ. Ῥάλλης δὲν ἦτο προχθὲς ἐδῶ, καὶ διὰ τοῦτο δὲν γνωρίζει τὰς ἐπὶ τούτου γενομένας συζητήσεις· καὶ πρῶτος λόγος, ὅστις ἐπικυροῖ τὴν τροπολογίαν μου, εἶναι, ὅτι δὲν δύνασθε ποτὲ νὰ παραδεχθῆτε στρατολογίαν ἄνευ ἐξαιρέσεως· ὅταν δὲ δεχθῆτε ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ὑποστηρίζει ὁ κ. Ῥάλλης, τότε θὰ παραδεχθῆτε νὰ καταταχθῶσιν εἰς τὸν στρατὸν καὶ τυφλοὶ καὶ κωφοὶ καὶ ὅτι μόνον ἓν πανίσχυρον δικαστήριον νὰ ὑπάρχῃ, ἐνώπιον τοῦ ὁποίου νὰ προσέρχωνται ἐξ ὅλων τῶν περάτων τῆς Ἑλλάδος, καὶ αὐτὴ εἶναι ἡ ὑγειονομικὴ ἐπιτροπὴ τοῦ στρατοῦ, ἥτις μόνη δύναται νὰ δώσῃ ἄφεσιν. Καὶ δὲν εἶναι, κύριοι, ἀληθές, ὅτι τὰ στρατολογικὰ συμβούλια ἔδωκαν ἀφορμὴν εἰς καταχρήσεις. Τὰ στρατολογικὰ συμβούλια ἐλειτούργησαν ὅσον ἀφορᾷ τοὺς στρατευσίμους (θόρυβος), καὶ δὲν ἠκούσθησαν παράπονα· ἐλήφθησαν δὲ εἰς τὰ συμβούλια ταῦτα ὅλαι αἱ ἐγγυήσεις ὅσαι εἶναι δυνατὸν, καὶ θὰ τὰ ἔχωμεν ἐν ἰσχύϊ διὰ τὴν ἐκτέλεσιν αὐτοῦ τοῦ νόμου. Ἐὰν λοιπὸν τὰ στρατολογικὰ συμβούλια παραδεχώμεθα διὰ τὴν ἐκτίμησιν τῶν λόγων τῆς ἀνικανότητος τῶν στρατευσίμων τῶν ὑποχρέων, διατί, ὅταν πρόκηται περὶ ἐπιστράτων, νὰ μὴ ἔχωμεν πεποίθησιν; Καὶ θέλετε ἀπὸ τὸν τελευταῖον δῆμον τῆς Κερκύρας νὰ ἔρχωνται ἐνταῦθα, ἵνα ἐξετασθῶσιν ἐνώπιον τῆς ἀνωτάτης ὑγειονομικῆς ἐπιτροπῆς· δὲν εἶναι τοῦτο ὀρθόν· Ὑπάρχουσι δὲ κατὰ πρόνοιαν τοῦ νόμου εἰς τὰ στρατολογικὰ συμβούλια ὅλα τὰ φῶτα καὶ αἱ γνώσεις, ὅπως ἐκδικάζωσι τοιαύτας διαφοράς.

§144ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Πολὺ ἀπατᾶται ὁ προαγορεύσας, φρονῶν, ὅτι κατὰ τὴν ἐμὴν γνώμην εἶναι τὸ ἄρθρον τοῦτο δεκτικὸν τοιαύτης προσθήκης, ὁποίαν προτείνει. Τὸ ἄρθρον τοῦτο ἀφορᾷ ἀποκλειστικῶς εἰς τὰς ἀπαλλαγὰς, διότι καὶ τὸ νομοσχέδιον, κυροῦν τὸ διάταγμα τῆς προκατόχου κυβερνήσεως, δὲν δύναται νὰ πραγματεύηται περὶ ἄλλου ἢ περὶ ἀπαλλαγῶν, ἀφοῦ τὸ διάταγμα ἐκεῖνο περιορίζεται εἰς τὸ ζήτημα τῶν ἀπαλλαγῶν. Ὅτε ἠγέρθη τὸ ζήτημα τί θέλει γείνει περὶ τοῦ ζητήματος τῆς ἐξαιρέσεως λόγῳ ἀνικανότητος, ὁ κ. Ὑπουργὸς εἶπεν, ὅτι τὰ στρατολογικὰ συμβούλια θέλουσιν ἀποφασίζει δυνάμει τῆς δικαιοδοσίας, τὴν ὁποίαν ἔχουν ἐκ τοῦ νόμου τοῦ στρατολογικοῦ, ἀλλὰ παρετηρήθη ἀμέσως εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν, ὅτι τοιαύτην δικαιοδοσίαν δὲν ἔχουν τὰ στρατολογικὰ συμβούλια προκειμένου περὶ ἐπιστράτων, ἐὰν δὲ ὁ κ. Ὑπουργὸς θέλῃ νὰ τὴν δώσῃ εἰς αὐτά, δὲν δύναται νὰ τὸ πράξῃ ἐν τῷ νομοσχεδίῳ τούτῳ, νομοσχεδίῳ ἀφορῶντι ἀποκλειστικῶς εἰς τὸ ζήτημα τῶν ἀπαλλαγῶν τῶν ἐπιστράτων· πρέπει νὰ τὸ δώσῃ ἐν τῷ ἑτέρῳ νομοσχεδίῳ, ἐν ᾧ θέλουσι περιληφθῆ τὰ θέματα ὅλων τῶν τροπολογιῶν, αἱ ὁποῖαι ὑπεβλήθησαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου τοῦ ὑπὸ συζήτησιν, καίτοι ἄσχετοι πρὸς αὐτό. Τώρα θέλετε νὰ φέρητε ἐξαιρέσεις ὑπὲρ αὐτῆς τῆς προτάσεως, ἀφ’ οὗ θὰ ἀποκλεισθῶσιν αἱ ὁμοίας φύσεως τροπολογίαι ὅλων τῶν Βουλευτῶν.

§145ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἂς παραπεμφθῇ ἐκεῖ. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 2.)

§146ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὡς ἐδάφιον βʹ νὰ τεθῇ ἡ τροπολογία τοῦ κ. Δουζίνα καὶ λοιπῶν. (Γίνεται δεκτὴ ἡ τροπολογία ὡς ἐδάφιον βʹ.)

§147ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἀφ’ οὗ ἐψηφίσθη τὸ ἄρθρον, ἐρωτῶ, ἂν κατὰ τὴν νέαν ταύτην συγκρότησιν τῶν στρατολογικῶν συμβουλίων ἀποδειχθῇ, ὅτι ὁ ἀξιωματικός, ὅστις κατὰ τὸν στρατολογικὸν νόμον διωρίσθη κατὰ τὴν ἀρχὴν τοῦ ἔτους, ἀπέθανεν ἐν τῷ μεταξύ, τί θέλει γείνει, διότι κατὰ τὸν στρατολογικὸν νόμον, εἰς τὸν ὁποῖον παραπέμπει τὸ ἄρθρον, δὲν ἐπιτρέπεται μετὰ τὴν ἔναρξιν τοῦ ἔτους ἀντικατάστασις· διὰ τοῦτο ἡ τροπολογία, ἣν εἶχον, προέβλεπε καὶ ἐπέτρεπεν εἰς τὸν ὑπουργὸν νὰ διορίζῃ εἰδικῶς διὰ τὴν προκειμένην περίπτωσιν τὰ στρατιωτικὰ μέλη τῶν στρατολογικῶν συμβουλίων, ὅπου ἤθελεν ὑπάρξει ἀνάγκη.

§148ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἂς προστεθῇ λοιπόν, ὅτι, ἂν ὁ κατὰ τὸ ἄρθρον 11 ἀξιωματικός, ὁ ἀποτελῶν μέρος τοῦ στρατολογικοῦ συμβουλίου, δὲν ὑπάρχῃ εἰς τὴν πρωτεύουσαν τοῦ νομοῦ, ἀντικαθίσταται δι’ ἑτέρου ὑπὸ τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν.

§149ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχει καὶ ὁ κ. Στάϊκος καὶ Ζερβὸς μίαν προσθήκην «τὰ στρατολογικὰ συμβούλια δικάζουσιν ἐπίσης περὶ τῶν αἰτήσεων ἀπαλλαγῶν, τῶν ἀποδεικνυομένων διὰ ληξιαρχικῆς πράξεως, ὅτι ἐσφαλμένως ἐνεγράφησαν εἰς τὰ μητρῷα μὲ ἡλικίαν ἀνωτέραν ἢ κατωτέραν τῆς πραγματικῆς.»

§150ΣΤΑΪΚΟΣ. Νὰ ἐρωτηθῇ ἡ Βουλή.

§151ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ ἀπεφάσισεν ὅλαι αὐταὶ αἱ τροπολογίαι νὰ μείνωσιν. Ἄρθρον 3.

§152ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Κατὰ τὴν τροπολογίαν, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλον, προστίθενται καὶ αἱ λέξεις «κατὰ τὴν ἔννοιαν τοῦ ἄρθρου 4», διότι τὸ ἄρθρον 4 τοῦ στρατολογικοῦ νόμου ὁρίζει, ὅτι οὐδέποτε αἱ ἐν αὐτῷ ἀπαλλαγαὶ θεωροῦνται ὁριστικαί, φρονῶ δέ, ὅτι ἡ διάταξις πρέπει νὰ ἐπαναληφθῇ καὶ ἐπὶ τῶν ἀπαλλαγῶν τοῦ νομοσχεδίου τούτου, διότι αὗται δὲν προβλέπονται ὑπὸ τοῦ περὶ στρατολογίας νόμου.

§153ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Μάλιστα, νὰ προστεθῇ. (Γίνεται δεκτὸν τὸ 3 ἄρθρον, ὡς ἐτροπολογήθη, ὁμοίως τὸ 4 καὶ τὸ 5).

§154ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Κύριε πρόεδρε, ἡ τροπολογία μου ἔχει ἕκτον ἄρθρον. Ὁ ψηφισθεὶς νόμος, κύριοι, εἶναι βεβαίως προσωρινός, διότι οὐδέποτε ἄλλοτε θέλομεν ἔχει ἐπιστρατείαν, ὁποίαν ἔχομεν ἐκτάκτως σήμερον, ἀλλὰ νομίζω, ὅτι, καθὼς δι’ ἰδίας ἐπιγραφῆς ὁ στρατολογικὸς νόμος ὁρίζει τὰς προσωρινὰς αὑτοῦ διατάξεις, οὕτω καὶ ὁ νόμος ὁ σήμερον ψηφιζόμενος πρέπει νὰ φέρῃ ἐν ἑαυτῷ ῥητὴν τὴν δήλωσιν, ὅτι εἶναι προσωρινός· διὰ τοῦτο δὲ προέτεινα καὶ 6 ἄρθρον τὸ ἑξῆς...

§155ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Ἐὰν προσκληθῇ καὶ ἡ ἐθνοφρουρά;

§156ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἐπὶ τῆς ἐθνοφρουρᾶς πλεονάζουσιν αἱ ἀπαλλαγαί, διότι ἡ ἐθνοφρουρὰ προσκαλεῖται τὴν τελευταίαν ὥραν, ὅτε ἔχομεν κατάστασιν πολέμου.

§157ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ τελευταῖον ἄρθρον μοὶ δίδει ἀφορμὴν νὰ προτείνω προσθήκην, ἡ ὁποία σχετίζεται μὲν μὲ τὸ ἄρθρον 2, ἀλλὰ κυρίως δὲν ἀποτελεῖ τροπολογίαν αὐτοῦ. Τὰ δικαστήρια θὰ ἀποφαίνωνται ἀνεκκλήτως ἢ ὄχι;

§158ΡΑΛΛΗΣ. Ἀνεκκλήτως λέγει τὸ ἤδη ψηφισθὲν ἄρθρον.

§159ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀνεκκλήτως.

§160ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ὁ κ. Δραγούμης προτείνει 6 ἄρθρον. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 6 καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου δι’ ἀναστάσεως).

§161ΙΑΚΩΒΑΤΟΣ. Πρέπει νὰ συναρμολογήσητε τὸ νομοσχέδιον μὲ τὰς τροπολογίας, νὰ τὸ τυπώσητε, νὰ συζητηθῇ ἔπειτα τὸ σύνολον καὶ τότε νὰ ψηφισθῇ. Αὐτὸ λέγει ὁ κανονισμός.

§162ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγὼ ἐπροκάλεσα τὴν Βουλὴν εἰς ψηφαφορίαν καὶ ἀπεφάνθη.

§163ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§164ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἡμεῖς δὲν ἐννοοῦμεν αὐτὰ, καὶ θὰ ἔχωμεν αὔριον συζήτησιν ἐπὶ τῶν πρακτικῶν.

§165ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγὼ ἐπροκάλεσα ψηφοφορίαν, ἀπεφάνθη δὲ ἡ Βουλὴ, ἀλλὰ δὲν ἠκούσατε.

§166ΙΑΚΩΒΑΤΟΣ. Ἐγὼ ἤμην προσεκτικὸς, διότι εἶχον σκοπὸν νὰ ζητήσω τὸν λόγον εἰς τὸ σύνολον, καὶ δὲν ἤκουσα τίποτε.

§167ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγὼ δὲν ἔχω ἀντίῤῥησιν· ἀλλ’ ἐπροκάλεσα ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς. Λύεται ἡ συνεδρίασις ὥρᾳ 6½.