1880.12.01

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 36

τῆς 1 Δεκεμβρίου 1880.

Ὥρα 2¼ μ. μ.

Ἀπαρτίας γενομένης, ἀνεγνώσθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως καὶ ἐνεκρίθησαν.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τινὲς βουλευταὶ ὑπέβαλον πρότασιν νόμου περὶ καταργήσεως τῆς ἐγγείου φορολογίας ἐπὶ τῶν δημητριακῶν καρπῶν, ὁ κ. Κότταρης ἑτέραν περὶ καταργήσεως τοῦ φόρου ἐπὶ τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν, καὶ ὁ κ. Ῥοῦφος ἑτέραν περὶ ἀνακλήσεως πρώην ἀξιωματικῶν. Θὰ τυπωθῶσιν.

§2ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ζητῶ τὴν ἄδειαν παρὰ τῆς Βουλῆς, ἐν ὀνόματι πολλῶν συναδέλφων μου καὶ ἐμοῦ, νὰ ὑποβάλω νομοσχέδιον σπουδαίας μεταῤῥυθμίσεως, κατὰ τὴν γνώμην ἡμῶν, τοῦ Ἀρείου Πάγου, καὶ συνοδεύω αὐτὴν μὲ αἰτιολογικὴν ἔκθεσιν. Τὸ νομοσχέδιον τοῦτο πρὸ ἑνὸς ἔτους κατηρτίσθη συμπράξει καὶ τοῦ κ. προέδρου τοῦ Ἀρείου Πάγου· ἔκτοτε ὅμως ἐνόμισαν, ὅτι ἠδύναντο νὰ φέρουν θεραπείαν εἰς τὴν κατάστασιν τοῦ Ἀρείου Πάγου, ἥτις ὁμολογουμένως δὲν εἶναι εὐάρεστος, διὰ διατάξεων, αἵτινες δὲν ἔχουν τὴν αὐτὴν σπουδαιότητα. Πρὸς τοῦτο προσεκλήθη καὶ ὁ πρόεδρος τοῦ Ἀρείου Πάγου εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῆς Δικαιοσύνης, ὅπου προσεκλήθην καὶ ἐγὼ μετ’ ἄλλων, ὅπου ἔγεινε συζήτησις μακρὰ, ἀλλ’ ἐνόμισα, ὅτι ἔπρεπε νὰ φέρω ἀπευθείας νομοσχέδιον, καθόσον ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, ὡς μᾶς ἐφάνη, δὲν ἦτον ἐνάντιος· ἴσως δὲν θέλει νὰ τὸ υἱοθετήσῃ, οὐδὲ νὰ γείνῃ ἀνάδοχος, ἀλλ’ ὑπεσχέθη νὰ παρευρεθῇ εἰς τὴν βάπτισιν.

§3ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΤΗΣ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗΣ. Ὄχι.

§4ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Παρακαλῶ λοιπὸν νὰ τυπωθῇ, νὰ διανεμηθῇ καὶ νὰ τεθῇ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πότε;

§6ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ὁπότε νομίζει ἡ Βουλή. Ἐὰν νομίζῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς, ὅτι εἶναι κατεπεῖγον, ἂς συζητηθῇ ὡς τοιοῦτον.

§7ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΤΗΣ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗΣ. Ὕστερον ἀπὸ αὐτὰ, τὰ ὁποῖα εἴπομεν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον, δὲν τὸ θεωρῶ κατεπεῖγον.

§8ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Εἰς τὴν βάπτισιν ὅμως θέλετε παρευρεθῆ. Συγχρόνως παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ συναινέσῃ νὰ τεθῇ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν τὸ περὶ τυποκλοπίας νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον εἶχον ὑποβάλει εἰς τὴν Βουλὴν πέρυσιν, ἀνεγνώσθη δὲ δίς· μόνος ὁ κ. Φιλήμων εἶχε προτείνει τροπολογίαν ἐπ’ αὐτοῦ, ἀλλὰ κατόπιν συνειργάσθημεν καὶ συνεχωνεύσαμεν τὰς τροπολογίας, ὥστε σήμερον δὲν ὑπάρχει εἰμὴ ἓν καὶ μόνον νομοσχέδιον, καὶ μία ἀνάγνωσις ἀρκεῖ, ὅπως λάβῃ πέρας τὸ ἔργον. Ἂν δὲν ἔχῃ ἀντίῤῥησιν ἡ Βουλή.......

§9ΤΙΝΕΣ. Μετὰ τὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ.

§10ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ὁπότε νομίζει καλὸν ἡ Βουλή· ἀλλὰ συσταίνω θερμῶς νὰ μὴ παραληφθῇ, τοὐναντίον νὰ ἐπιψηφισθῇ ὅσον τάχιον. Ἐστὲ βέβαιοι, ὅτι ὅσοι ἔχουν πόρον τοῦ βίου τὰ ἔργα τῆς διανοίας, περιμένουν μὲ μεγάλην ἀνυπομονησίαν τὴν ἐπιψήφισιν.

§11Θ. ΖΕΡΒΟΣ. Ἡμεῖς ἔχομεν νομοσχέδια πρὸ χρόνων περὶ σπουδαίων συμφερόντων, καὶ δὲν ἐπέρασαν, καὶ τώρα ὅπου ἔχομεν 20 ἡμέρας ἀκόμη νὰ συνεδριάσωμεν, θὰ ἐνασχοληθῶμεν περὶ διανοίας καὶ περὶ....

§12ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ἀντὶ νὰ ἐξέρχεσαι εἰς τὸν περίπατον ἔφιππος, καλλίτερον εἶναι νὰ φροντίζῃς περὶ τῶν νομοσχεδίων σου.

§13Θ. ΖΕΡΒΟΣ. Καὶ τοῦτο ἔδει ποιῆσαι κἀκεῖνο μὴ ἀφιέναι, κ. Καλλιγᾶ.

§14ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ὁ προϋπολογισμὸς νομίζω, ὅτι διενεμήθη· θὰ παρακαλέσω τὴν ἐπιτροπὴν, ὥστε ν’ ἀρχίσῃ τὴν ἐπ’ αὐτοῦ ἐπεξεργασίαν.

§15ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Καθ’ ἃ ἔμαθον, ἡ ἐπιτροπὴ ἤρχισε τὰς ἐργασίας της.

§16ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐζητήθησαν ἔγγραφά τινα, καὶ αὔριον θέλομεν ἀρχίσει.

§17ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγὼ αὐτὸ ἔμαθον.

§18ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Παρακαλῶ τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ μᾶς δώσῃ πληροφορίας εἰς ποίαν κατάστασιν εὑρίσκεται ἡ κατασκευὴ τῆς ὁδοῦ ἀπὸ Σπάρτης εἰς Τρίπολιν. Ἡ ὁδὸς αὕτη πρὸ 20 ἐτῶν εἶχε ψηφισθῆ διὰ νόμου νὰ κατασκευασθῇ, ἀλλὰ δυστυχῶς πολλὰ προσκόμματα παρενεβλήθησαν καὶ ἡ ὁδὸς μένει ἀκατασκεύαστος. Ἠξεύρετε, ὅτι ἡ Σπάρτη εἶναι μεσόγειος καὶ δὲν δύναται νὰ συγκοινωνήσῃ ἁμαξιτῶς μὲ κανένα Νομόν· ἐὰν ἡ ὁδὸς αὕτη κατασκευασθῇ, θέλει ἀρχίσει ἡ συγκοινωνία τῆς πρωτευούσης αὐτῆς τῆς Λακωνίας μὲ ὅλα τὰ χερσαῖα μέρη τοῦ Βασιλείου, πλὴν τῆς Ἀκαρνανίας καὶ Ἀχαΐας, διότι κατὰ πρῶτον θέλει συγκοινωνήσει μὲ τὴν Ἀρκαδίαν καὶ διὰ τῆς Ἀρκαδίας μὲ τὴν Ἀργολίδα, διὰ ταύτης μὲ τὰς Ἀθήνας, καὶ ἐκ τῶν Ἀθηνῶν δύναταί τις νὰ μεταβῇ εἰς Φθιώτιδα καὶ τὴν Χαλκίδα· ὥστε ἡ Σπάρτη δι’ αὐτοῦ τοῦ νόμου δύναται νὰ συγκοινωνήσῃ μὲ ὅλα τὰ μέρη τῆς Ἑλλάδος, πλὴν τῶν νήσων· τοῦτο θέλει φέρει μεγάλην ὠφέλειαν εἴς τε τὴν Σπάρτην καὶ τὸ Κράτος. Εἰς πᾶσαν περίστασιν πρέπει ἡ ὁδοποιΐα νὰ ἐξακολουθῇ, καὶ νομίζω, ὅτι καὶ αἱ σημεριναὶ περιστάσεις δὲν δύνανται νὰ ὦσι πρόσκομμα, διότι τὸ ζήτημα τῆς συγκοινωνίας ἔχει ἰδίαν πρόσοδον καὶ δὲν ἐπιβαρύνει τὸν προϋπολογισμόν. Παρακαλῶ λοιπὸν τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, ἐὰν τὴν ὁδὸν αὐτὴν τὴν θεωρῇ σπουδαίαν, νὰ δώσῃ τὴν δέουσαν ὤθησιν, ὥστε ν’ ἀρχίσῃ ἡ κατασκευὴ τὸ ταχύτερον. Πιστεύω, ὅτι ὁ μηχανικὸς εἶχε καταρτίσει τὸ σχέδιον πρὸ καιροῦ, διότι, ὅταν μετέβην μετὰ τὴν λῆξιν τῆς παρελθούσης συνόδου τῆς Βουλῆς εἰς τὴν Σπάρτην, ἔσπευσα νὰ ἴδω αὐτὸν, καὶ τὸν παρεκάλεσα νὰ ὑποβάλῃ τὸ σχεδιάγραμμα τῆς ὁδοῦ· μοὶ εἶπεν, ὅτι τοῦτο εἶχε τελειωμένον, ἀλλὰ δὲν εἶχε τὸν καιρὸν νὰ τὸ ἐπεξεργασθῇ καὶ νὰ τὸ ἀντιγράψῃ, ὅτι εἶχεν ἀνάγκην ἑνὸς βοηθοῦ. Παρεκάλεσα τὴν Κυβέρνησιν καὶ διώρισεν ἕνα βοηθόν, ἀλλὰ μέχρι τῆς σήμερον εἴτε ἐξ ἄλλων ἀσχολιῶν, εἴτε ἐξ ἄλλων αἰτιῶν, δὲν ἠθέλησεν ἢ δὲν ἠδυνήθη νὰ περατώσῃ αὐτὸ τὸ ἔργον. Παρακαλῶ λοιπὸν, ἐὰν δὲν ἐπερατώθη τὸ ἔργον του, νὰ διατάξῃ τὸ Ὑπουργεῖον αὐτὸν νὰ ὑποβάλῃ ταχέως τὸ σχεδιάγραμμα, ὅπως ἐγκριθῇ καὶ γείνῃ ἔναρξις τοῦ τοιούτου ὠφελίμου ἔργου.

§19ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν.) Κατὰ τὸν βραχὺν χρόνον, καθ’ ὃν ἔχω τὴν τιμὴν νὰ διευθύνω τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν, δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ μελετήσω πάντα τὰ ἐν αὐτῷ ἐκκρεμῆ ζητήματα. Ἀλλὰ πρὸ πολλοῦ μοὶ ἔδωκεν ἀφορμὴν νὰ ἐξετάσω τὰ περὶ τῆς ὁδοῦ μεταξὺ Σπάρτης καὶ Τριπόλεως ὁ ἐκ Λακεδαίμονος βουλευτὴς κ. Βαρβιτσιώτης, ἐλθὼν ἐπίτηδες εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν, ἐπληροφορήθην δὲ, ὅτι οὐδὲν ἐνηργήθη μέχρι τοῦδε. Καὶ ἐγὼ ἀναγνωρίζω τὴν ἀνάγκην τῆς κατασκευῆς τῆς περὶ ἧς ὁ λόγος ὁδοῦ, θὰ φροντίσω δὲ περὶ τούτου καὶ θὰ ἐπιστείλω τὰς δεούσας διαταγάς.

§20ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Καὶ περὶ τῆς ὁδοῦ ἀπὸ Ἄργους μέχρι Κορίνθου.

§21ΚΟΤΤΑΡΗΣ. Παρακαλῶ τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν ν’...... πᾶσαν ἐνέργειαν καὶ σκέψιν περὶ τῶν Δημοσίων ὁδῶν, δι’ ἃς πρὸ πάντων γίνεται λόγος, νὰ μᾶς ὑποβάλῃ δὲ σχετικὸν πίνακα τῶν δρόμων, τῶν κατασκευασθέντων ἐν Πελοποννήσῳ καὶ Στερεᾷ. (Θόρυβος.) Δὲν πρέπει νὰ ὑπάρχῃ προνόμιον, καὶ πρέπει νὰ παύσῃ αὐτὴ ἡ κατάστασις. (Θόρυβος.)

§22ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Καλὸν εἶναι νὰ λείψωσιν αἱ ἰδέαι Πελοποννήσου, Ῥούμελης, καὶ τὰ τοιαῦτα. Ἐν τούτοις ἐγὼ πληροφορῶ τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅτι, ὕστερον ἀπὸ τὰς παρούσας ἐνεργείας καὶ διαταγὰς πρὸς τὸν Νομομηχανικὸν Λακωνίας, ἔχομεν πληροφορίας ὁ κ. Βαρβιτσιώτης καὶ ἐγὼ, ὅτι ὁ Νομομηχανικὸς ἐπεράτωσε τὸ σχέδιον τῆς ὁδοῦ ἀπὸ Σπάρτης εἰς Τρίπολιν, καὶ ἴσως αὔριον ἢ μεθαύριον θὰ ἦναι ὑποβεβλημένον εἰς τὸ Ὑπουργεῖον. Ἀλλὰ παρακαλοῦμεν τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ διατάξῃ τὴν ταχεῖαν περάτωσιν τοῦ ἔργου, διατάττων τὴν εἰς μειοδοσίαν ἔκθεσιν διὰ τὴν ταχεῖαν ἐκτέλεσιν τοῦ ἔργου.

§23ΤΖΑΝΕΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς λίαν ὀρθῶς συνεννοεῖται μετὰ τῶν βουλευτῶν κατ’ ἰδίαν. Καὶ ἐγὼ αὐτὸς ἦλθον εἰς συνεννόησιν μετὰ τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, καὶ τὸν παρεκάλεσα νὰ μοὶ εἴπῃ πότε ὑπεβλήθησαν αἱ προτάσεις τῆς ἑταιρίας Magniac περὶ τῆς κατασκευῆς τοῦ λιμένος Καλαμῶν, καὶ τί ἐπρότεινεν αὕτη. Ὁ κ. ὑπουργὸς δὲν μοὶ ἀπήντησε, καὶ διὰ τοῦτο φέρω ἐπερώτησιν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, καὶ τὸν παρακαλῶ νὰ ἐξηγηθῇ περὶ τῆς ὑποθέσεως αὐτῆς, πότε ὑπεβλήθη ἡ πρότασις αὕτη καὶ εἰς τί ἀπέβλεπε. Μοὶ φαίνεται, ἡ ἀπαίτησίς μου αὕτη εἶναι τοσοῦτον σπουδαία, ὅσον σπουδαία εἶναι ἡ κατασκευὴ ἑνὸς λιμένος ἐν πόλει, ἥτις πολλὰ εἰσφέρει εἰς τὸ Κράτος. Θὰ κάμω καὶ μίαν ἄλλην παράκλησιν πρὸς τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης. Ἐὰν δὲν ὑπῆρχεν ἀνάγκη Ἀστυκοῦ Κώδικος, βεβαίως δὲν θὰ ὑφιστάμεθα τοσαύτας δαπάνας καὶ δὲν θὰ ὑπεβάλλομεν εἰς τόσους κόπους σπουδαίους νομομαθεῖς πρὸς σύνταξιν αὐτοῦ. Παρακαλῶ λοιπὸν τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης τὸ τετελεσμένον τοῦτο, οὕτως εἰπεῖν, ἔργον νὰ τὸ φέρῃ εἰς τὴν Βουλὴν, ὅπως παύσῃ τέλος πάντων αὐτὸ τὸ χάος τῶν νόμων, τὸ ὁποῖον ἀπὸ ἡμέρας εἰς ἡμέραν ἀποβαίνει μᾶλλον ἐπιβλαβές;

§24ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν.) Ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Καλαμῶν ἐζήτησε πληροφορίας ἁπλῶς ἐπὶ τῶν προτάσεων περὶ κατασκευῆς λιμένος ἐν Καλάμαις. Τὰς πληροφορίας ταύτας δύναται ὁ κ. βουλευτὴς νὰ λάβῃ ἀπὸ τὸ τμῆμα τῶν δημοσίων ἔργων, τὸ ὁποῖον ἔχει παραγγελθῆ, ὁσάκις ζητοῦνται πληροφορίαι ἀπὸ βουλευτὰς ἢ πολίτας, μὴ ἀντιβαίνουσαι εἰς τὰ συμφέροντα τῆς ὑπηρεσίας καὶ τοῦ δημοσίου, νὰ χορηγῇ προθύμως αὐτάς.

§25ΚΟΤΤΑΡΗΣ. Πρέπει ν’ ἀφήσωμεν αὐτὰ τὰ πράγματα. (Θόρυβος.)

§26ΤΖΑΝΕΣ. Ὁ συνάδελφος κ. Κότταρης ἂς ἠξεύρῃ, ὅτι, διὰ νὰ κατασκευασθῇ ὁ λιμὴν αὐτὸς, πληρώνει ὁ τόπος καὶ ὄχι τὸ Κράτος· δὲν ἔχει οὐδεμίαν σχέσιν πρὸς τὸν δημόσιον θησαυρὸν καὶ τὰ ἰδιωτικὰ συμφέροντα ἄλλων ἐπαρχιῶν, ὥστε πολὺ ἀδίκως χωρίζει τὸν τόπον εἰς Πελοπόννησον καὶ Στερεάν.

§27ΛΑΠΑΣ. Θὰ παρακαλέσω τοὺς συναδέλφους ν’ ἀφήσωμεν κατὰ μέρος αὐτὰ καὶ νὰ προχωρήσωμεν εἰς ἄλλα ἀντικείμενα, τὰ ὁποῖα εἶναι σπουδαῖα καὶ κατεπείγοντα, καὶ νὰ μὴ κάμνωμεν συζητήσεις ἄνευ λόγου.

§28ΣΑΚΕΛΛΑΡΟΠΟΥΛΟΣ. Πρὸ εἰκοσιπέντε περίπου ἡμερῶν, κύριοι, ἀπὸ τῆς θέσεως ταύτης παρεκάλεσα τὸν Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, ὅπως διατάξῃ τὴν ἁρμοδίαν ἐπιτροπὴν νὰ θεραπεύσῃ τὸ προσγινόμενον κακὸν εἰς τὸν δῆμον Ὀρχομενοῦ τῆς ἐπαρχίας Μαντινείας, δηλ. νὰ κάμῃ τὴν κατάταξιν τῶν δηλωθεισῶν ὡς ἐθνικῶν γαιῶν ὀρθῶς, καθόσον δὲν ἠξεύρω διὰ τίνας λόγους κατετάχθησαν μὴ ὀρθῶς. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, καθ’ ἃς ἔχω πληροφορίας, διέταξε τηλεγραφικῶς τὸν Νομάρχην Ἀρκαδίας νὰ μεταβῇ ἐπιτοπίως, συμφώνως πρὸς προηγουμένην διαταγὴν τοῦ προκατόχου Ὑπουργείου· ἀλλ’ ἀναγγέλλω εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, ὅτι εἰς οὐδὲν ἐλογίσατο τὴν διαταγήν του ταύτην ὁ ῥηθεὶς Νομάρχης, καὶ κατὰ συνέπειαν οἱ δημόται τῆς κωμοπόλεως Ὀρχομενοῦ–Λεβιδίου, συγκειμένης ἐκ 400 περίπου οἰκογενειῶν, ἀδικοῦνται μεγάλως. Καὶ ἀδικοῦνται πρῶτον, διότι, ἐὰν δὲν ἀναθεωρηθῇ διόλου ἡ κατάταξις τῶν δηλωθεισῶν γαιῶν των, ζημιοῦνται περὶ τὰς 400,000 δραχμὰς, ἐὰν δὲ βραδύνῃ, ὑποχρεοῦνται μὲ τόκον ὑπερημερίας ἀπὸ τῆς παρελεύσεως τῆς νομίμου προθεσμίας, ἥτις καὶ παρῆλθε, καθόσον οἱ εἰσπράκτορες διετάχθησαν νὰ μὴ εἰσπράξωσι τὰς ἐτησίας δόσεις τῶν γαιῶν ἐκείνων· ἄλλως, ἢ ἂν καταβληθῶσι παρὰ τῶν δηλωτῶν τὰ κακῶς εἰς αὑτοὺς καταλογισθέντα ποσὰ, προσφέρονται οὗτοι νὰ πληρώσουν τὸ νόμιμον, ἀλλ’ οἱ δημόσιοι εἰσπράκτορες ἀρνοῦνται, διότι τοιαύτην διαταγὴν ἔχουσιν. Ἐρωτῶ λοιπὸν τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, εἶναι φορητὴ ἡ κατάστασις αὕτη; εἶναι πρέπον, εἶναι δίκαιον, νὰ περιφρονῶνται οὕτως αἱ διαταγαὶ τοῦ Ὑπουργείου ἀπὸ ὑφισταμένας ἀρχάς; Πολὺ θὰ παρακαλέσω, ἐπαναλαμβάνω, τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, διὰ νὰ μὴ εὑρεθῶ εἰς τὴν δυσάρεστον θέσιν νὰ ἐκθέσω πλείονα ἴσως τῶν ὅσα ἐξέθηκεν ὁ ἔντιμος συνάδελφος δι’ ἕτερον τοιοῦτον ὑπάλληλον, ἴσως ἀδίκως ἐκεῖνος, δὲν γνωρίζω, ἐγὼ ὅμως ἀπὸ τοῦδε διαβεβαιῶ τὴν Βουλὴν, ὅτι θὰ ἐκθέσω πολλὰ δικαίως κατ’ αὐτοῦ τοῦ ῥηθέντος ὑπαλλήλου, ἀλλ’ ἐπιθυμῶ νὰ μὴ εὑρεθῶ εἰς αὐτὴν τὴν δυσάρεστον θέσιν.

§29ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. (Πρωθυπουργός). Σᾶς παρακαλῶ νὰ τὰ ἐκθέσητε διὰ τὸ συμφέρον τῆς ὑπηρεσίας καὶ τοῦ τόπου, καὶ ἐὰν ὁ ὑπάλληλος αὐτὸς ἦναι κακὸς, νὰ τιμωρηθῇ.

§30ΣΑΚΕΛΛΑΡΟΠΟΥΛΟΣ. Φρονῶ, κ. Πρόεδρε, ὅτι, ἐὰν δὲν ἐκθέσω αὐτὰ, ἡ ὠφέλεια θὰ ἦναι μεγαλειτέρα, ἀλλ’ ὅταν παρακινηθῶ, θὰ τὰ ἐκθέσω. Ἀρκεῖ μόνον νὰ μάθῃ καὶ τὸ Ὑπουργεῖον καὶ ἡ Βουλὴ, ὅτι, γενομένης ἀναθεωρήσεως ἐπὶ τῆς κατατάξεως τῶν ἐθνικῶν γαιῶν ἑνὸς χωρίου τοῦ δήμου ἐκείνου, συγκειμένου ἐκ 50 περίπου οἰκογενειῶν, εὑρέθη πλεόνασμα δι’ ἑκάστην ἐτησίαν δόσιν 2½ περίπου χιλιάδες δραχ. ἀπὸ 4 χιλιάδας, εἰς ἃς εἶχεν ὁρισθῆ ἡ ἐτησία δόσις. Συμπεράνατε ὁποία δύναται νὰ ἦναι ἡ ἀναλογία, ἐὰν ἀποδειχθῇ, ὡς ἐλπίζω, παρομοία κατάταξις καὶ διὰ τὴν κωμόπολιν τοῦ δήμου Ὀρχομενοῦ, τὴν ὀνομαζομένην Λεβίδιον. Παρακαλῶ λοιπὸν τὴν Κυβέρνησιν νὰ διατάξῃ αὐστηρῶς τὸν κ. Νομάρχην εἰς τὴν ἐπιτέλεσιν τοῦ καθήκοντός του, καθόσον δὲν ζητοῦν κανὲν ἄδικον οἱ κάτοικοι ἐκεῖνοι, ἀλλὰ νὰ μεταβῇ ἡ ἁρμοδία ἐπιτροπὴ, ἥτις νὰ ἐξετάσῃ ἐκ τοῦ σύνεγγυς, καὶ ἂν ἀνεύρῃ, ὅτι ἔχουσι δίκαιον νὰ παραπονῶνται, νὰ θεραπευθῇ τὸ παράπονόν των, ἄλλως νὰ παύσωσι παραπονούμενοι καὶ ἐνοχλοῦντες καὶ ἡμᾶς καὶ τὴν Κυβέρνησιν. Ἑπομένως ἀναγκαῖον νὰ γείνῃ τοῦτο, διὰ νὰ προληφθῶσιν αἱ δίκαι κατὰ τοῦ δημοσίου, εἰς ἃς ἀφεύκτως θὰ καταφύγωσιν οἱ ἀδικούμενοι, καὶ αἵτινες δίκαι οὔτε εἰς αὐτοὺς, οὔτε εἰς τὸ δημόσιον εἶναι ἐπωφελεῖς.

§31ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν.) Δὲν εἶναι, κύριοι, ἀκριβὲς, ὅτι ὁ Νομάρχης ἠδιαφόρησεν ἢ ἐδυστρόπησεν εἰς τὴν διαταγὴν τοῦ προϊσταμένου Ὑπουργείου περὶ ἀναθεωρήσεως τῶν γενομένων κατατάξεων· τὸ βέβαιον εἶναι, ὅτι ὁ Νομάρχης, εἰς ὃν διεβιβάσθησαν τὰ παράπονα τοῦ ἀξιοτίμου προλαλήσαντος, ἐμελέτησεν ἐπανειλημμένως τὴν ὑπόθεσιν αὐτὴν καὶ ἔσπευσε νὰ ὑποβάλῃ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον ὅσας ἠδυνήθη νὰ λάβῃ πληροφορίας. Κατ’ αὐτὰς, οὐδεμία ἀδικία ἔλαβε χώραν ὡς πρὸς τὴν κατάταξιν, τὰ δὲ παράπονα τῶν κατοίκων ἀποβλέπουν τὸ ὑπέρογκον τῆς ἐκτιμήσεως· οἱ κάτοικοι παραπονοῦνται, ὄχι ὅτι αἱ γαῖαι αὑτῶν κατετάχθησαν εἰς τοποθεσίας, αἱ ὁποῖαι εἶναι ἐκτιμημέναι μὲ ἀνώτερον τίμημα, ἀλλ’ ὅτι ἡ ἐκτίμησις, ἡ ὁποία ἐγένετο καὶ ἡ ὁποία, ὡς γνωρίζετε, εἶναι ὁριστικὴ, εἶναι ὑπέρογκος. Ὡς πρὸς τοῦτο βεβαίως οὔτε ὁ Νομάρχης, οὔτε ἄλλη τις ἀρχὴ δύναται νὰ ἐπιφέρῃ θεραπείαν, διότι, κατὰ τὸν νόμον περὶ διανομῆς τῆς ἐθνικῆς γῆς, γνωρίζετε, ὅτι γίνεται πρώτη ἐκτίμησις, ἐὰν δὲ κατ’ αὐτῆς παρουσιασθοῦν ἐνστάσεις ἐκ μέρους τῶν κατοίκων ἢ τοῦ Δημοσίου, γίνεται δευτέρα, καὶ ἀποφαίνεται τὸ Ὑπουργεῖον, λαμβάνον εἴτε τὴν πρώτην, εἴτε τὴν δευτέραν, ἢ σχηματίζον ἰδιαιτέραν μεταξὺ τῶν δύο. Ἀφοῦ δὲ ταῦτα ἐνηργήθησαν, τὸ πρᾶγμα κατέστη ἤδη ὁριστικόν· ἑπομένως καμμία θεραπεία δὲν δύναται νὰ γείνῃ. Οὐχ’ ἧττον, ἐπειδὴ τὰ παράπονα ἐπαναλαμβάνονται μετὰ θετικότητος, ἐγὼ ἐνόμισα καθῆκόν μου νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν καὶ πάλιν τοῦ Νομάρχου, καὶ τὸν προσεκάλεσα νὰ ἐξετάσῃ μὲ πλειοτέραν ἀκρίβειαν μήπως τυχὸν λαμβάνῃ χώραν καμμία κατάχρησις, διότι, ἀφ’ οὗ συνέβη νὰ λάβῃ χώραν ὑπέρογκος ἐκτίμησις, δὲν ἦτο πρέπον νὰ ἐπιβαρυνθοῦν οἱ κάτοικοι περισσότερον. Ὁ Νομάρχης ἀνέφερεν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον, ὅτι εἰς ἓν χωρίον ἀνεκάλυψεν, ὅτι συνέβησαν ὀλίγα λάθη ἕνεκα τῆς ἀπειρίας ὑπαλλήλου τινὸς ὡς πρὸς τὴν κατάταξιν, καὶ ὅτι τὰ λάθη αὐτὰ καταγίνεται μετὰ τῆς ἐπιτροπῆς νὰ τὰ διορθώσῃ. Τὸ Ὑπουργεῖον ἐπανέλαβε πρὸς αὐτὸν, ὅτι ὀφείλει νὰ προσέξῃ ἐκ παντὸς τρόπου, ὥστε νὰ φέρῃ τὴν προσήκουσαν θεραπείαν. Ἐὰν ἔλαβε τώρα χώραν ἄλλο τι, ἤθελα παρακαλέσει τὸν κ. Βουλευτὴν νὰ εὐαρεστηθῇ νὰ περάσῃ καμμίαν στιγμὴν ἀπὸ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν, καὶ νὰ ἐξετάσωμεν μαζῆ τὴν φάκελλον τῆς ὑποθέσεως αὐτῆς, διὰ νὰ γένῃ πᾶσα ἐνέργεια πρὸς θεραπείαν τῶν παραπόνων τῶν ἀνθρώπων τούτων, διότι κανεὶς ἐξ ἡμῶν δὲν ἐπιθυμεῖ νὰ ἀδικῶνται ἄνθρωποι, τοὺς ὁποίους ἠθελήσαμεν νὰ εὐεργετήσωμεν διὰ τοῦ νόμου περὶ διανομῆς τῆς ἐθνικῆς γῆς.

§32ΣΑΚΕΛΛΑΡΟΠΟΥΛΟΣ. Εὐχαριστῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν διὰ τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας ἔδωκε. Βεβαίως ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν δὲν ἠδύνατο νὰ δώσῃ ἄλλας παρ’ ὅσας ἔλαβε παρὰ τοῦ ὑπαλλήλου· ἀλλ’ ἐγὼ λέγω καὶ ἰσχυρίζομαι, ὅτι δὲν εἶναι ἀληθεῖς αἱ πληροφορίαι τοῦ ὑπαλλήλου ἐκείνου, καθόσον οἱ κάτοικοι ἐκεῖνοι τῆς κωμοπόλεως Λεβιδίου ἐγγράφως παρεπονέθησαν οὐχὶ περὶ τῆς ὑπερόγκου ἐκτιμήσεως, ὅπερ καὶ τοῦτο εἶναι ἀληθὲς, ἀλλὰ παρεπονέθησαν διὰ τὸ ἄλλο, τὸ ὁποῖον εἶπον, καὶ τὸ ὁποῖον ἐγγράφως διεβίβασαν δι’ ἀναφορᾶς των εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν, ὅτι ἠρνήθη ἡ ἐπιτροπὴ νὰ μεταβῇ ἐπιτοπίως, ἐνῷ μετέβη διὰ τὸ παράπονον δύο μόνον κατοίκων ἑτέρου δήμου, καὶ διὰ τὸ παράπονον ὁλοκλήρου δήμου δὲν ἠθέλησε νὰ τὸ πράξῃ. Εἰς δὲ τὸν παραγγελθέντα κ. Νομάρχην νὰ μεταβῇ ἐπιτοπίως, προσεφέρθησαν ἀκόμη καὶ τοῦτο δὲν ἠθέλησα νὰ εἴπω εἰς τὴν ἀρχὴν, νὰ καταβάλωσι καὶ τὰ προκύψοντα ἐκ μέρους τοῦ δημοσίου ἔξοδα.

§33ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΤΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ. Τὸ Δημόσιον πληρόνει πάντοτε τὰ ἔξοδα τὰ ὁδοιπορικὰ τοῦ ὑπαλλήλου.

§34ΣΑΚΕΛΛΑΡΟΠΟΥΛΟΣ. Βλέπετε λοιπὸν, ὅτι οἱ παραπονούμενοι προσεφέρθησαν ἀκόμη νὰ καταβάλωσι καὶ τὰ ἔξοδα. Ἤθελα λοιπὸν νὰ εἴπω, ὅτι αἱ πληροφορίαι, τὰς ὁποίας ἔδωκεν ὁ κ. Νομάρχης, δὲν εἶναι ἀληθεῖς, διότι εἶναι ἔγγραφα τὰ παράπονά των, καὶ δὲν παραπονοῦνται δι’ αὐτὸ, τὸ ὁποῖον εἴπατε, ἀλλὰ δι’ ἄλλο, καὶ ὅτι ἔχοντες πεποίθησιν εἰς τὸ δίκαιόν των, προσφέρονται καὶ εἰς τὰ ἔξοδα. Σᾶς εὐχαριστῶ, κ. Ὑπουργέ, δι’ ὅσας πληροφορίας ἐδώκατε, καὶ θὰ ἔλθω εἰς τὸ ὑπουργεῖον νὰ ἐξηγηθῶμεν.

§35ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ ἐπιτρέψῃ νὰ προταχθῇ ἡ περὶ σκοποβολῆς πρότασις νόμου εἰς πρώτην ἀνάγνωσιν.

§36ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα. (Ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτή.)

§37ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Οἱ Βουλευταὶ κ.κ. Βάλληνδας καὶ Κοσσονάκος ὑποβάλλουσι τροπολογίαν. (Ἀναγινώσκεται.)

§38ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Τὸ ζήτημα εἶναι ποῖος θὰ ἐξετάσῃ καὶ θὰ ἐκδικάσῃ τὰς ἐκκρεμεῖς ἀναφορὰς περὶ ἀναβολῆς κατατάξεως, αἱ ὁποῖαι ἀναβαίνουσιν εἰς 15,000· τὸ ζήτημα εἶναι σπουδαῖον καὶ πρέπει νὰ ἐξετασθῇ ἀπαθῶς, ὁ δὲ κ. Ὑπουργὸς ἔκαμε πολὺ καλὰ ἀφαιρέσας πᾶσαν χροιὰν πολιτικὴν ἀπὸ τὸ ζήτημα. Κατὰ τὴν πληροφορίαν, τὴν ὁποίαν μᾶς ἔδωκεν ὁ κ. Ὑπουργὸς προχθὲς, ἐκ τῶν 3,000 τῶν μέχρι τοῦδε ἐκδικασθεισῶν μόνον 200 ἀπεῤῥίφθησαν· ἐὰν τηρήσωμεν τὴν αὐτὴν ἀναλογίαν τῶν ἐκκρεμῶν 15,000, αἱ 14,000 θὰ γείνωσι παραδεκταί· ὑποθέτω ὅμως, ὅτι δὲν εἶναι 200 μόνον εἰς τὰς 3,000 αἱ ἀποῤῥιφθεῖσαι, ἀλλ’ ὅτι εἶναι περισσότεραι, καὶ διὰ τοῦτο παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ μᾶς φέρῃ ἀκριβῆ σημείωσιν περὶ τοῦ πόσαι τωόντι ἐξ αὐτῶν τῶν ἀναφορῶν ἀπεῤῥίφθησαν, καὶ πόσαι ἐγένοντο παραδεκταί. Ἐκ τῶν 14,000, αἵτινες εἶναι ἐκκρεμεῖς, πρέπει νὰ παραδεχθῶμεν, ὅτι, ἂν ὄχι τὸ ἥμισυ, τοὐλάχιστον τὸ ⅓ εἶναι ἐπίστρατοι νῦν, ὑπηρετοῦντες ἐν τῷ στρατῷ, καὶ κατὰ τὴν ἀναλογίαν, τὴν ὁποίαν εἶπεν ὁ κ. Ὑπουργὸς, ἀπὸ αὐτὰς τὰς 5–6 χιλιάδας, αἱ 4 θὰ φύγωσιν ἀπὸ τὰς τάξεις· ποία θὰ ἦναι ἡ ἐντύπωσις εἰς τοὺς μένοντας, ἐὰν αὐτοὶ λάβωσι τὴν ὑπόνοιαν, ὅτι οἱ ἀναχωρήσαντες δὲν ἀπηλλάγησαν δικαίως καὶ νομίμως; τὰ στρατολογικὰ συμβούλια, ὅσον ἀμερολήπτως καὶ ἂν δικάσωσιν, εἶναι ἀδύνατον νὰ μὴ ἐγείρωσι τοιαύτας ὑπονοίας· ἀρκεῖ, ὅτι εἰς αὐτὰ λαμβάνει μέρος ὁ Νομάρχης, ὅστις, ὅσον δίκαιος καὶ ἀμερόληπτος καὶ ἂν ἦναι, εἶναι ἀδύνατον νὰ μὴ γεννήσῃ ὑπονοίας, ὅτι ἐχαρίσθη. Ἡ ἐπιτροπὴ μὲ τὸν τρόπον, καθ’ ὃν ἐργάζεται ἕως τώρα, ὅτε ὁ Ὑπουργὸς δὲν δύναται νὰ ἐξαιρέσῃ οὐδένα, ἐὰν δὲν συμφωνήσουν καὶ τὰ τρία μέλη τῆς ἐπιτροπῆς περὶ τοῦ νομίμου τῆς ἀναφορᾶς, μὲ τὸν τρόπον, μὲ τὸν ὁποῖον ἐργάζεται ἕως τώρα, ἡ ἐπιτροπὴ δὲν ἤγειρεν οὐδὲν παράπονον. Τώρα τὸ ζήτημα τῆς ταχείας ἐκδικάσεως τῶν ἀναφορῶν ἐπιτυγχάνεται, κατὰ τὴν πρότασιν τοῦ κ. Τρικούπη, ἐὰν δηλ. γείνωσι πολλὰ τμήματα τῆς ἐπιτροπῆς.

§39ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀνεξάρτητα ἀπ’ ἀλλήλων;

§40ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Μάλιστα.

§41ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν θὰ ὑπάρχῃ ἑνότης.

§42ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Αὐτὸ ἐφαρμόζεται ἀκριβῶς εἰς τὰ στρατολογικὰ συμβούλια.

§43ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ ἰδέα σας θὰ ἦτον ὀρθή, ἐὰν ἐλέγετε νὰ προστεθῶσιν εἰς τὴν ἐπιτροπὴν καὶ ἄλλα μέλη, πρὸς ταχεῖαν ἐκδίκασιν τῶν αἰτήσεων. Τὸ νὰ διορισθῶσιν ὅμως πολλαὶ ἐπιτροπαί, ἐνεργοῦσαι ἀνεξαρτήτως ἀπ’ ἀλλήλων, δὲν εἶναι, νομίζω, ὀρθόν.

§44ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Αὐτὸ τὸ ἐδοκίμασα ἐγώ, προσέλαβον ὑπαλλήλους διὰ νὰ ἐργάζωνται καὶ προετοιμάζουν τὴν ἐργασίαν διὰ τὴν ἐπιτροπήν, ἀλλ’ ἡ ἐπιτροπὴ πάλιν θὰ ἴδῃ τὴν ἐργασίαν τῶν ὑπαλλήλων αὐτῶν, θὰ ἐξετάσῃ τὰ ἔγγραφα, καὶ πάλιν θὰ παρέρχηται ὁ αὐτὸς καιρός· τίποτε δὲν ὠφελεῖ.

§45ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Τὰ μέλη τῆς ἐπιτροπῆς μὲ ἐβεβαίωσαν, ὅτι δι’ ἑκάστην ἀπόφασιν ἀπαιτεῖται χρονικὸν διάστημα δύο λεπτῶν.

§46ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Κατὰ μέσον ὅρον 200 ἀναφοραὶ τὴν ἡμέραν δύνανται νὰ ἐκδικασθοῦν. Αὐτὸ, τὸ ὁποῖον εἶπεν ὁ κ. ὑπουργὸς, εἶναι σωστόν, δύνανται νὰ παρουσιασθῶσι διάφοροι νομολογίαι, ἀλλὰ διὰ τὰ ζητήματα ταῦτα πρέπει νὰ συνέλθουν προηγουμένως, ἅμα συστηθῶσι τὰ τμήματα, νὰ σκεφθῶσι καὶ νὰ ἔλθωσιν εἰς ὁμοφωνίαν περὶ κοινῆς νομολογίας. Ἀλλὰ, ἂν τυχὸν γεννηθῇ παράπονόν τι, σεῖς ὁ ἴδιος παρετηρήσατε, κ. ὑπουργέ, ὅτι ἀπόλυτος δικαιοσύνη καὶ ἀκρίβεια δὲν ἠμπορεῖ πουθενὰ νὰ ἐφαρμοσθῇ. Σήμερον πρόκειται νὰ ἐξεύρωμεν τρόπον ταχυτέρας ἐκδικάσεως τῶν ἐκκρεμῶν ἀναφορῶν καὶ τρόπον μὴ διεγείροντα ὑπονοίας περὶ μεροληψίας.

§47ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Πᾶσαν ἐγγύησιν δεχόμεθα.

§48ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἐὰν γείνουν 5 τμήματα, ἀφοῦ καθὼς εἴπομεν, 200 ἀναφορὰς ἠμπορεῖ τὸ καθὲν νὰ διεξέλθῃ τὴν ἡμέραν, ἐντὸς 15 τελειόνουν, ἐὰν δὲ κάμητε 15 τμήματα, ἐντὸς 5 ἡμερῶν τελειόνουν.

§49ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δυσκολία παρουσιάζεται ὡς πρὸς τὴν ἀνικανότητα τῶν γονέων τῶν ἐπιστράτων.

§50ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἀνικανότητα καὶ τῶν ἐπιστράτων καὶ τῶν γονέων, θὰ ἦναι βεβαίως σκληρὸν νὰ ἔρχωνται ἀπὸ μακρυνὰς ἐπαρχίας ἄνθρωποι χωλοὶ καὶ τυφλοί, ἵνα τοὺς παρατηρήσῃ ἡ ἐπιτροπή· διὰ τοῦτο προτείνω ὡς πρὸς ταῦτα νὰ δικάζωνται ἀπὸ τὸ ἁρμόδιον πρωτοδικεῖον τοῦ τόπου, καὶ τοῦτο θὰ ἔχῃ μίαν ἐγγύησιν περισσοτέραν ἀπὸ τὴν ἐνώπιον τοῦ στρατολογικοῦ συμβουλίου ἐκδίκασιν.

§51ΜΥΚΩΝΙΟΣ. Ὡς πρὸς τὴν ἐξέτασιν τῶν ὑποβληθεισῶν προσφύγων συμφωνῶ καὶ ἐγὼ νὰ σχηματισθοῦν ἐπιτροπαί. Ἀλλ’ ὡς πρὸς τὴν ἀνικανότητα τῶν πατέρων, ἀφοῦ ὁ νόμος δίδει εἰς τὰ στρατολογικὰ συμβούλια αὐτὸ τὸ δικαίωμα, διατί νὰ βιάζωμεν τοὺς δυστυχεῖς αὐτοὺς νὰ παρουσιάζωσι δύω ἰατροὺς ἐνώπιον δικαστηρίου, νὰ μένωσιν ἐπὶ 5– 6 ὥρας ἕως νὰ ἔλθῃ ἡ σειρά, νὰ πληρώνωσι 5–6 τάλληρα εἰς τοὺς ἰατροὺς ὡς καὶ εἰς δικηγόρου; Εἶναι δίκαιον νὰ τοὺς γυμνώσωμεν, διὰ νὰ ἀποδείξωμεν τὴν ἀνικανότητά των; Ἀφήσατε τὸ δικαίωμα αὐτὸ εἰς τὰ στρατολογικὰ συμβούλια.

§52ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν.) Πρέπει νὰ καθαρίσωμεν τὸ ζήτημα καὶ νὰ τακτοποιήσωμεν τὴν συζήτησιν, ὅπως ἐννοηθῶμεν, διότι, ἂς τὸ ὁμολογήσωμεν, ὑπάρχει σύγχυσίς τις ἐν τῇ συζητήσει. Τὰ στρατολογικὰ συμβούλια, ἐκτελοῦντα τὸν νόμον περὶ στρατολογίας, εἶχον τὸ δικαίωμα πρῶτον νὰ ἐξετάζωσι τοὺς προτεινομένους λόγους περὶ ἀπαλλαγῆς, δεύτερον τὴν ἱκανότητα αὐτῶν τῶν κληρούχων. Ἐν τῷ νόμῳ ὑπάρχει διάταξις, καθ’ ἣν ἐξαιρεῖται ὁ μόνος υἱὸς πατρὸς ὑπερβάντος τὴν ἡλικίαν τῶν 70 ἐτῶν, ἀλλ’ ἡ ἡλικία αὕτη πρέπει κατὰ τὸν νόμον ν’ ἀποδειχθῇ ἢ διὰ ληξιαρχικῆς πράξεως ἢ διὰ δικαστικῆς ἀποφάσεως, ἑπομένως τὸ στρατολογικὸν συμβούλιον κατὰ τὴν περίπτωσιν ταύτην οὐδεμίαν ἁρμοδιότητα ἔχει. Ὑπάρχει ἑτέρα διάταξις, καθ’ ἣν ἐξαιρεῖται ὁ πρεσβύτερος ἢ ὁ μόνος υἱὸς πατρὸς, μὴ ὑπερβάντος μὲν τὴν ἡλικίαν τῶν 70 ἐτῶν, ἀλλ’ ἐντελῶς ἀνικάνου πρὸς πᾶσαν ἐργασίαν. Ὁ νόμος δὲν ἐκανόνισε τὸν τρόπον, καθ’ ὃν ἐξευρίσκεται ἡ τοιαύτη ἀνικανότης· ἑπομένως τὰ στρατολογικὰ συμβούλια, ὅταν παρουσιάσθη εἰς αὐτὰ τὸ ζήτημα τοῦτο, ἐπελήφθησαν τῆς ἐξετάσεως αὐτοῦ. Ἤδη τί ζητοῦμεν; Ζητοῦμεν ἢ νὰ ἐκδικάζωνται αἱ ἐκκρεμεῖς αἰτήσεις ἀπὸ τὰ στρατολογικὰ συμβούλια, ἢ νὰ ἐξακολουθῇ ἡ ἐκδίκασις αὐτῶν ἀπὸ τὴν συσταθεῖσαν ἐπιτροπήν, καὶ ἐπειδὴ αὕτη θεωρεῖται ἀνεπαρκής, νὰ σχηματίσωμεν καὶ ἄλλας τοιούτας ἐπιτροπὰς μὲ τὰ αὐτὰ δικαιώματα. Βεβαίως αἱ ἐπιτροπαὶ αὗται, δὲν δυσκολεύομαι νὰ ὁμολογήσω, παρέχουσι περισσοτέρας ἐγγυήσεις, μολονότι καὶ τὸ στρατολογικὸν συμβούλιον σύγκειται, ἐκτὸς τοῦ Νομάρχου (καθ’ οὗ ὡς προσώπου ἐπηρεαζομένου ἀπὸ τὴν κυβέρνησιν δύνανται νὰ ὑπάρξωσιν ἴσως ὑπόνοιαι), ἀπὸ τὸν πρόεδρον τοῦ δικαστηρίου, ἰσόβιον καὶ ἀνεξάρτητον, ἀπὸ ἀξιωματικὸν ἀνώτερον, ἐπίσης ἀνεξάρτητον, διότι καὶ οὗτος ἰσόβιος εἶναι. Ἀλλ’ αἱ ἐπιτροπαὶ αὗται, ἑδρεύουσαι ἐν τῇ πρωτευούσῃ, δὲν θὰ ἦναι δυνατὸν πρῶτον νὰ ἐξετάζωσι τὴν ἀνικανότητα τῶν ἐπιστράτων ὡς τὰ στρατολογικὰ συμβούλια, ἐπὶ τόπου ἑδρεύοντα, ἐννοῶ, ὅτι πρέπει ἡ ἀνικανότης αὕτη νὰ ἐξετάζηται καὶ ἀπὸ τὰς ἐπιτροπάς, ὡς ἤθελεν ἐξετάζεσθαι καὶ ἀπὸ τὰ στρατολογικὰ συμβούλια, δυνάμει τοῦ νόμου, διότι τὰ στρατολογικὰ συμβούλια εἶναι ἁρμόδια νὰ ἐξετάζωσι καὶ τὴν ἱκανότητα τῶν κληρωτῶν· καθ’ ὅσον δ’ ἀφορᾷ τὸ ζήτημα τῆς ἀνικανότητος τῶν γονέων, τὸ δικαίωμα τοῦτο τὸ μὲν στρατολογικὸν συμβούλιον τὸ ἔχει κατὰ νόμον, οὐχὶ δὲ καὶ ἡ ἐπιτροπή, ἐὰν διὰ τροποποιήσεως τοῦ νόμου δὲν τῇ δοθῇ τοιοῦτον δικαίωμα. Σήμερον παρίσταται ἀνάγκη νὰ ληφθῇ πρόνοια καὶ περὶ βεβαιώσεως τῆς ἀνικανότητος τοῦ μὴ ὑπερβάντος μὲν τὸ 70 ἔτος πατρός, ἀλλ’ ἀνικάνου πρὸς ἐργασίαν, ὡς καὶ τοῦ πρεσβυτέρου ἀδελφοῦ. Φρονῶ λοιπόν, ὅτι, καὶ ἂν ἐξακολουθήσῃ ἡ ἐκδίκασις τῶν ἐνστάσεων ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς, προστεθῶσι δὲ καὶ ἄλλαι ἐπιτροπαὶ πρὸς ταχυτέραν ἐκδίκασιν, εἶναι ἀνάγκη νὰ προνοήσῃ ὁ νόμος περὶ τῶν δύο αὐτῶν περιπτώσεων, τουτέστι πῶς θὰ ἐξακριβοῦται ἡ ἀνικανότης τῶν ἐπιστράτων, ὡς καὶ ἡ τοῦ πατρὸς καὶ τοῦ πρεσβυτέρου ἀδελφοῦ.

§53ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Δὲν τὸ λέγει τὸ νομοσχέδιον αὐτό.

§54ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν θέτει οὐδένα περιορισμόν.

§55ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Θέτει, διότι λέγει, ὅτι ἡ ἁρμοδιότης τῆς κατὰ τὸ ἄρθρον 2 ἐπιτροπῆς μεταβιβάζεται εἰς τὰ στρατολογικὰ συμβούλια.

§56ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἂν ὑπάρχῃ ἔλλειψις εἰς τὸ νομοσχέδιον, δύναται τοῦτο νὰ συμπληρωθῇ· ἀλλὰ δὲν πρόκειται περὶ τούτου. Τὸ ζήτημα κυρίως περιστρέφεται εἰς τοῦτο, ἡ ἐκδίκασις τῶν ἐκκρεμῶν αἰτήσεων πρέπει νὰ ἐξακολουθήσῃ ἀπὸ τὴν ὑπάρχουσαν ἐπιτροπήν, ἢ ἀπὸ ἄλλας προσθέτους ἐπιτροπάς, ἢ νὰ παραπεμφθῇ εἰς τὰ στρατολογικὰ συμβούλια; τὰ ἄλλα εἶναι ζητήματα ἐκτελέσεως τοῦ νόμου, καὶ βεβαίως πρέπει νὰ προνοήσῃ ὁ νόμος κατὰ ποῖον τρόπον πρέπει νὰ ἐξετασθῇ ἡ ἱκανότης. Λοιπὸν τὸ ζήτημα αὐτὸ θὰ λυθῇ διὰ τοῦ νόμου, ὅπως ἐπίσης θὰ λυθῇ καὶ τὸ ζήτημα ἂν πρέπῃ νὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ ἐξακρίβωσις τῆς ἡλικίας τοῦ πατρὸς ἀπὸ τὸ δικαστήριον ἢ ἀπὸ ἄλλην τινὰ ἀρχήν. Λοιπὸν ἐπὶ τοῦ κυρίου ζητήματος ἡμεῖς δὲν ἔχομεν οὐδεμίαν δυσκολίαν νὰ παραδεχθῶμεν καὶ τὸ σύστημα τοῦτο τῆς ἐπιτροπῆς, ἐὰν ἡ Βουλὴ τὸ θεωρήσῃ ὡς παρέχον περισσοτέρας ἐγγυήσεις· παρατηρῶ μόνον, ὅτι, ἐὰν λάβωμεν ὅλους τοὺς δικαστικοὺς ὑπαλλήλους διὰ τὰς ἐπιτροπάς, θὰ φέρωμεν πρόσκομμα εἰς τὰς ἐργασίας τῶν δικαστηρίων καὶ τὴν ἀπονομὴν τῆς δικαιοσύνης.

§57ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Ἡ ἐπιτροπὴ ἀπέλυσε πολλούς, οἵτινες ἀνεχώρησαν εἰς τὰς ἑστίας των. Οὕτω παρεβιάσθη ὁ στρατολογικὸς νόμος, διότι τὸ ἄρθρον 39 τοὺς ὑποχρεοῖ εἰς ἀσκήσεις......

§58ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὑποχρεοῖ εἰς ἀσκήσεις τοὺς στρατευσίμους τοῦ μονίμου στρατοῦ, οὐχὶ τοὺς ἐπιστράτους.

§59ΚΑΣΙΜΑΤΗΣ. Εἴπετε, ὅτι ἀφίνετε εἰς τὴν Βουλὴν ν’ ἀποφανθῇ ἂν πρέπῃ αἱ ἐξαιρέσεις νὰ γίνωνται ἀπὸ τὸ Ὑπουργεῖον διὰ τῆς ἐπιτροπῆς. Σᾶς ἐρωτῶ, δύνανται ἐκ τῆς ὑπηρεσίας νὰ συγκροτηθῶσι τόσα τμήματα, ὅσα εἶναι τὰ στρατολογικὰ συμβούλια;

§60ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Καὶ περισσότερα.

§61ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ 15 ἐπιτροπαὶ ἂν σχηματισθῶσιν, εἶναι ἀρκεταὶ νὰ φέρουν τὸ ἔργον εἰς πέρας ἐντὸς συντομωτάτης προθεσμίας, ὅταν τὰ μέλη τῶν ἐπιτροπῶν ὑποχρεωθῶσι νὰ ἐργασθῶσι. Διὰ τοῦτο δύναμαι νὰ παραδεχθῶ τὸ σύστημα τῆς ἐκδικάσεως τῶν αἰτήσεων ὑπὸ ἐπιτροπῶν συνιστωμένων ἐνταῦθα.

§62ΣΩΤ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Δὲν εἶναι αἱ ἐπιτροπαὶ νὰ ὑπάγουν νὰ ἐργασθοῦν εἰς Σαλαμῖνα....

§63ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Διατί;

§64ΣΩΤ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Αὔριον θὰ ἰδῆτε.

§65ΡΙΚΑΚΗΣ. Ἡ κύρωσις τοῦ διατάγματος τῆς 9ης Αὐγούστου συνδέεται μὲ τὸ διάταγμα τῆς ἐπιστρατείας. Νομίζω, ὅτι, ἐὰν αἱ διατάξεις τοῦ διατάγματος τούτου ἔχωσιν ἀνάγκην κυρώσεως νομοθετικῆς, ἔπρεπε νὰ συμπεριληφθῇ τοιαύτη διάταξις ἐν τῷ ἰδίῳ νομοσχεδίῳ, δι’ οὗ κυροῦται τὸ διάταγμα τῆς 9 Αὐγούστου, καθότι θέλει εἶσθαι ἀνωφελὴς ἡ κύρωσις τούτου, ἀποβλέποντος τὰς ἀπαλλαγὰς, ἐὰν δὲν λάβῃ νομοθετικὸν κῦρος ἡ καλέσασα εἰς τὸν ἐνεργὸν στρατὸν τοὺς μὴ κατὰ νόμον ὑποχρέους διάταξις· καὶ πρὸς τοῦτο ἂς μοὶ ἐπιτραπῇ ν’ ἀναπτυχθῶ. Τὸ διάταγμα τῆς ἐπιστρατείας εἶναι τετελεσμένον γεγονός, οὐδεὶς δὲ ἐννοεῖ ν’ ἀμφισβητήσῃ αὐτὸ ἤδη· πᾶν ὅ,τι ἐγένετο, ἐθεωρήθη ὑπαγορευθὲν ἐκ τῆς ἀνάγκης, διότι οὔτε νόμος ὑπῆρχε πλήρης κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην, καὶ αἱ περιστάσεις ἦσαν ἔκτακτοι. Δὲν ἐννοῶ λοιπὸν νὰ προσβάλω τὰ γενόμενα, τὰ ὁποῖα θεωρῶ ἤδη ἀναγκαῖον νὰ διατηρηθῶσιν. Ὁ περὶ στρατολογίας νόμος, κύριοι, ὑπέθεσε τὸν στρατὸν ἢ ἐν καιρῷ εἰρήνης ἢ ἐν καιρῷ πολέμου, καὶ διὰ τοῦτο εἰς τὰς διατάξεις αὐτοῦ θέλετε ἰδεῖ, ὅτι ὑπάρχουσι διάφοροι ὁρισμοὶ, προβλέποντες περὶ τῆς μιᾶς ἢ περὶ τῆς ἑτέρας καταστάσεως· δὲν προέβλεψεν ὅμως καὶ περὶ τῆς περιπτώσεως τῆς ἐπιστρατείας, διότι ἀφῆκε τοῦτο εἰς ἕνα ὀργανικὸν νόμον, ὁ ὁποῖος ἔμελλε νὰ ἔλθῃ μετὰ τὸν στρατολογικόν. Ὑπάρχει ὁ νόμος περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ, ὁ ψηφισθεὶς κατὰ τὸ τρέχον ἔτος, ὁ ὁποῖος, ἐνῷ προβλέπει τὴν περίπτωσιν τῆς ἐπιστρατείας, δὲν λύει τὰ ζητήματα ὅλα τῆς ἐπιστρατείας, ὅπως ἤθελε τὰ λύσει εἰδικὸς νόμος. Καθ’ ὅσον τὸ διάταγμα τῆς ἐπιστρατείας δὲν ἀντίκειται εἰς τὸν νόμον τὸν στρατολογικόν, ῥητῶς δὲ καὶ καθαρῶς δὲν ἀναπληροῦται ἀπὸ τὸν ὀργανικὸν νόμον, οὐδεμία ἀμφιβολία, ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ ἐπιληφθῶμεν νομοθετικῆς πράξεως, καὶ νὰ κανονίσωμεν ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα διὰ τοῦ διατάγματος ἐκείνου ἐγένοντο, καὶ ὡς τοιοῦτον θεωρῶ τὸ ἄρθρον 5ον, διὰ τοῦ ὁποίου διατάσσονται τὰ ἑξῆς· «Τηροῦνται εἰς τὰς τάξεις τοῦ στρατοῦ ἅπαντες οἱ ὁπλῖται, ὧν ἡ ὑποχρέωσις λήγει, καὶ οἱ ὁποῖοι κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ περὶ στρατολογίας νόμου ἤθελον ἀποστέλλεσθαι εἰς τὴν ἐφεδρείαν τοῦ ἐνεργοῦ στρατοῦ.» Ἡ διάταξις αὕτη, ἡ ὁποία πρέπει νὰ μείνῃ ὡς ἔχει, δὲν συμβιβάζεται μὲ τὴν γενικὴν ἀρχήν, τὴν ὁποίαν τὸ διάταγμα παρεδέχθη, τοῦ νὰ μὴ καλέσῃ τὴν τακτικὴν ἐφεδρείαν, καὶ ἐκράτησεν εἰς τὸν στρατὸν ἐκείνους, τῶν ὁποίων ἔληξεν ἡ θητεία, ἀλλὰ τοῦτο εἶναι μία ἐξαιρετικὴ περίστασις, καθ’ ἧς δὲν δικαιοῦνται νὰ παραπονεθῶσιν οἱ μὴ ἀφεθέντες. 5ον. «Οἱ δυνάμει τοῦ ἄρθρου 62 καταταχθησόμενοι εἰς τὸν ἐνεργὸν στρατὸν ἐκ τῆς ἀπογραφῆς τοῦ ἐνεστῶτος ἔτους, ὅσοι θέλουσι καταβάλει κατὰ τὴν λῆξιν τῆς ἑξαμήνου ὑπηρεσίας τὰς δραχμὰς ἑκατὸν καὶ ἑπομένως ἀνήκουσιν εἰς τὴν διαθεσιμότητα.» Αὐτοὶ κατὰ τὸν νόμον ὑπάγονται εἰς τὰς διαταγὰς τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, καὶ δύνανται ἐν πάσῃ περιπτώσει καὶ ἄνευ νομοθετικῆς ἀδείας νὰ κληθῶσιν. «Οἱ ἐπὶ ἕξ μῆνας ὑπὸ ὅρον καταταχθέντες ἐθελονταί.» Καὶ οὗτοι καλῶς ἐκλήθησαν ὡς διατελοῦντες εἰς τὰς διαταγὰς τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν. Ἀλλὰ κατόπιν καλοῦνται οἱ λοιποὶ διαθέσιμοι καὶ οἱ ἐφεδρικοί. Εἰς τὰς δύο ταύτας κατηγορίας, νομίζω, ὅτι καθίσταται ἀναγκαία ἡ νομοθετικὴ κύρωσις τοῦ ἄρθρου 5ου τοῦ διατάγματος διὰ τοὺς ἑξῆς λόγους. Ἡ διάταξις Αη, ἥτις καλεῖ τοὺς διαθεσίμους...

§66ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἐνεκρίναμεν ἢ ὄχι τὸ διάταγμα τῆς ἐπιστρατείας; Τί συζητοῦμεν;

§67ΡΙΚΑΚΗΣ. Δὲν ὑπάρχει νόμος, οὔτε τὸ διάταγμα ἐκυρώσαμεν.

§68ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Κατὰ τὸ ἄρθρον 18 τοῦ νόμου περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ ἐπιτρέπεται εἰς τὴν κυβέρνησιν νὰ καλέσῃ πάντας, νὰ ἐξαιρέσῃ πάντας, ν’ ἀπαλλάξῃ ὁποιονδήποτε θέλει· ἑπομένως δὲν χρήζει νομοθετικῆς κυρώσεως τὸ διάταγμα ὡς πρὸς ταῦτα.

§69ΡΙΚΑΚΗΣ. Ἐγὼ θὰ εἴπω τὴν γνώμην μου, καὶ δὲν ἐννοῶ νὰ φέρω μεταβολὴν οἱανδήποτε, περὶ δὲ τοῦ ἄρθρου 18 θέλω ἀναπτύξει τὴν γνώμην μου. Ἔχομεν, λοιπόν, πρῶτον τοὺς διαθεσίμους κατὰ τὸν περὶ στρατολογίας νόμον, καὶ εἰς τοῦτον ἀναφέρομαι, διότι καὶ τὸ διάταγμα περὶ ἐπιστρατεύσεως εἰς αὐτὸν ἀναφέρεται, κανονίζον τὰ τῆς διαθεσιμότητος συμφώνως μὲ τὰς διατάξεις τοῦ περὶ στρατολογίας νόμου. Κατὰ τὸν νόμον τοῦτον λοιπὸν τρεῖς τάξεις διαθεσιμότητος ὑπάρχουσιν· οἱ κληρωθέντες καὶ ὀφείλοντες νὰ ἐκπληρώσωσι μόνον ἑξάμηνον ὑπηρεσίαν, δεύτερον οἱ ἀπαλλαττόμενοι προστωρινῶς δυνάμει τοῦ ἄρθρου 33 τοῦ νόμου, καὶ τρίτον ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι δὲν ἀνήκουσι κατὰ τὴν πρώτην ἐφαρμογὴν τοῦ νόμου οὔτε εἰς τὴν ἀπογραφήν, οὔτε εἰς τὴν ἐφεδρείαν, οὔτε εἰς τὴν ἐθνοφρουρὰν, καὶ τοιοῦτοι εἰσὶν οἱ ἔχοντες τὴν ἡλικίαν 22, 23 καὶ 24 ἐτῶν. Περὶ τούτων προβλέπει τὸ ἄρθρον 118, ὅπερ ῥητῶς τοὺς θέτει ἀπὸ τοῦδε εἰς διαθεσιμότητα, καὶ τοὺς ὑπάγει εἰς τὰς ὑποχρεώσεις τῶν διαθεσίμων τοῦ ἄρθρου 63, τοιοῦτοι δὲ εἶναι οἱ ἀπαλλαγέντες δυνάμει τοῦ ἄρθρου 33 καὶ τιθέμενοι εἰς διαθεσιμότητα, οἵτινες κατὰ τὸ ἄρθρον 40 καλοῦνται μόνον ἐν καιρῷ πολέμου.

§70ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Τὸ ἄρθρον 63 μόνον τὴν ὑποχρέωσιν τῆς ἀσκήσεως ὁρίζει.

§71ΡΙΚΑΚΗΣ. Καὶ πότε καλοῦνται;

§72ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ὅταν ἦναι ἀνάγκη.

§73ΡΙΚΑΚΗΣ. Θὰ ἦτο ἔλλειψις τοῦ νόμου, διότι ἔπρεπε νὰ ὁρίσῃ πότε καλοῦνται, καὶ τοῦτο ἄλλοθι δὲν τὸ εἶπεν· ὥστε ὑπάγονται εἰς τὰς περιπτώσεις τῶν διαθεσίμων τοῦ ἄρθρου 63· ἑπομένως ἀνάγκη νὰ κυρωθῇ νομοθετικῶς τὸ Διάταγμα, ὅπερ παρὰ τὸν νόμον τοὺς ἐκάλεσεν.

§74ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἔχουν σχέσιν αὐτά.

§75ΡΙΚΑΚΗΣ. Ἔχουν σχέσιν, διότι θ’ ἀποφασίσωμεν περὶ τῶν ἐξαιρέσεων, καὶ χωρὶς νὰ κυρώσητε Διάταγμα, τὸ ὁποῖον ἐκάλεσεν ἀνθρώπους, τοὺς ὁποίους δὲν ἠδύνατο κατὰ τοὺς κειμένους νόμους νὰ καλέσῃ, πῶς θὰ ψηφίσητε τὰ περὶ ἐξαιρέσεως αὐτῶν; Νομίζω, ὅτι, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὸ μέρος τοῦτο, ἀντίκειται τὸ διάταγμα πρὸς τὸν νόμον περὶ ἐπιστρατείας, καὶ ἑπομένως πρέπει ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία, ἥτις κρίνει ἄλλως σήμερον περὶ αὐτῶν, νὰ κανονίσῃ τὴν θέσιν των· τόσον εἶναι ἀληθὲς δὲ τοῦτο, ὥστε τὸ ἴδιον ἄρθρον ἐξῄρεσε τοὺς ἐν τῷ ἄρθρῳ 63 διατελοῦντας ἐν διαθεσιμότητι, ἐκείνους, τοὺς ὁποίους ἐξωμοίωσεν ὁ νόμος μὲ τοὺς ἐν τῷ ἄρθρῳ 118, ὥστε δὲν μένει ἀμφιβολία, ὅτι ἀπαιτεῖται νομοθετικὴ κύρωσις τῆς τοιαύτης διατάξεως. Μεταβαίνω ἤδη εἰς τὴν ἐφεδρείαν. Ἐὰν θεωρήσωμεν τὸ ἄρθρον 18 τοῦ ὀργανισμοῦ, ὡς τὸ ἐξήγησεν ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Μεσολογγίου, τότε ἠδυνάμεθα νὰ καλέσωμεν τὴν ἐφεδρείαν, καὶ χωρὶς ν’ ἀπαιτῆται νομοθετικὴ κύρωσις τοῦ τοιούτου Διατάγματος. Τὸ ἄρθρον 18 λέγει ὡς ἑξῆς. «Τὰ περὶ συμπληρώσεως τοῦ στρατοῦ καὶ τὰ ἀφορῶντα εἰς τὴν κατάρτισιν τῶν νέων σωμάτων κανονίζονται, μέχρις οὗ ἐκδοθῶσιν εἰδικοὶ νόμοι, διὰ Β. Διαταγμάτων.» Ἐὰν ἡ διάταξις αὕτη θεωρήσωμεν, ὅτι ἀποβλέπει τὸν τρόπον, κατὰ τὸν ὁποῖον συμπληροῦται ὁ στρατός, καὶ δι’ οὗ σχηματίζονται νέα τάγματα, καὶ οὐχὶ ποῖα πρόσωπα εἰσὶν ὑπόχρεα νὰ συντελέσωσιν εἰς τοῦτο, τότε ἡ διάταξις αὕτη δὲν εἶναι ἀρκετή, διότι περὶ προσώπων δὲν γίνεται λόγος, καὶ ὅταν ὑπάρχῃ ὀργανισμός, ὁ ὁποῖος κανονίζει τὰ περὶ στρατοῦ, ὑποθέτω, ὅτι βάσις αὐτοῦ εἶναι ὁ στρατολογικὸς νόμος, καὶ δὲν δύναται νὰ ἔλθῃ Β. Διάταγμα, τὸ ὁποῖον νὰ μεταβάλῃ τὰς διατάξεις αὐτοῦ, ὥστε τὸ ἀόριστον τοῦτο πρέπει νὰ κυρωθῇ διὰ μιᾶς νομοθετικῆς διατάξεως· ἄλλως ἐξερχόμεθα τῶν διατάξεων τοῦ στρατολογικοῦ νόμου.

§76ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Ὁ στρατολογικὸς νόμος λέγει, ὅτι ἡ ἐφεδρεία συντρέχει τὸν ἐνεργὸν στρατόν.

§77ΡΙΚΑΚΗΣ. Ὁμιλεῖ ὡς πρὸς τὴν ἐφεδρείαν μόνον εἰς τὰ περὶ ἀσκήσεως καὶ τίποτε ἄλλο· ὁρίζει δὲ ποία εἶνε ἡ ἐφεδρεία καὶ ποία ἡ ἐθνοφρουρά, ἐνῷ ἐνταῦθα δὲν δύνανται νὰ ἐφαρμοσθῶσι σήμερον αἱ διατάξεις ἐκεῖναι, καὶ ἀνάγκη, ὡς εἶπον, νομοθετικῆς κυρώσεως. Ὅταν ἐψηφίζομεν τὸν στρατολογικὸν νόμον, δὲν ἠδυνάμεθα νὰ προΐδωμεν πάντα ταῦτα καὶ νὰ πληρώσωμεν πολλὰ κενά. Τὸ Σύνταγμα λέγει, ὅτι τὰ περὶ τοῦ στρατοῦ κανονίζει ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία· πῶς δύνανται νὰ κανονισθῶσι διὰ Β. Διατάγματος; Ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία δὲν ἠδύνατο νὰ ἔχῃ κατὰ νοῦν διὰ τοῦ ἄρθρου 18 νὰ δώσῃ ἀπόλυτον ἐξουσίαν εἰς τὴν κυβέρνησιν ἐπὶ πράγματος, τὸ ὁποῖον ἀντίκειται ῥητῶς εἰς τὰς διατάξεις τοῦ Συντάγματος· διὰ τοῦτο τὸ ἄρθρον 18ον δὲν δύναμαι νὰ τὸ ἑρμηνεύσω ἄλλως ἢ ὅπως τὸ ἑρμηνεύω, καὶ ἐπειδὴ ἐπῆλθον τοιαῦται περιστάσεις καὶ ἐκλήθησαν ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι δὲν ἦσαν ὑπόχρεοι νὰ προσέλθωσι κατὰ τὸν νόμον, πρέπει νὰ κυρωθῇ ἡ διάταξις αὕτη τοῦ ἄρθρου 5, ἡ δὲ κύρωσις δύναται νὰ συμπεριληφθῇ εἰς τὸ τέλος τοῦ 2 ἢ 3 ἄρθρου τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου, χωρὶς νὰ ἐπέλθῃ εἰδικὸς νόμος. Τώρα ἔρχομαι ὡς πρὸς τὰ στρατολογικὰ συμβούλια. Νομίζω, ὅτι, ἀφοῦ εἶνε ὁμολογούμενον, ὅτι αἱ αἰτήσεις, αἱ ὁποῖαι πρόκειται νὰ δικασθῶσιν, εἶνε αἰτήσεις, περὶ τῶν ὁποίων δὲν προέβλεψεν ὁ νόμος, ὅστις μόνον περὶ τῶν ὑπαγομένων εἰς τὴν ἐτησίαν ἀπογραφὴν ὥρισε, καὶ ἐπειδὴ παρουσιάζεται ἀριθμὸς ὑπέρογκος, δύναται ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία δι’ εἰδικοῦ μέτρου νὰ ἐπιληφθῇ καὶ νὰ κανονίσῃ αὐτά. Ὑπάρχει τώρα μία ἰδέα, ὅτι τὰ στρατολογικὰ συμβούλια δὲν παρέχουσιν ἱκανὰς ἐγγυήσεις· ἂς προστεθῶσι καὶ ἄλλα μέλη χάριν πλειοτέρας ἐγγυήσεως, χωρὶς ν’ ἀφαιρέσωμεν ἀπὸ τὰ ἁρμόδια σώματα τὴν ἐκδίκασιν τῶν ἐνστάσεων· ἄλλως ἂς συστηθῶσι κατὰ νομοὺς εἰδικαὶ ἐπιτροπαί. Ἡ ἀνάμιξις τῶν δικαστῶν εἰς ὅλα ἤθελε θεωρηθῆ ὡς κατάχρησις, ἀλλὰ καὶ τοῦτο ἂν γείνῃ, διατί νὰ σχηματίσωμεν ὅλας τὰς ἐπιτροπὰς εἰς τὰς Ἀθήνας καὶ οὐχὶ εἰς τὴν πρωτεύουσαν ἑκάστου νομοῦ; διατί νὰ ὑποχρεώσητε τοὺς δυστυχεῖς ἀναπήρους, χωλοὺς καὶ τυφλοὺς νὰ ἔλθωσιν εἰς τὰς Ἀθήνας; Πρὶν, ἤρχοντο, διότι ἐνταῦθα ὑπῆρχε καὶ ἀνωτάτη ὑγειονομικὴ ἐπιτροπὴ, σήμερον ἀπαλλάξατε αὐτοὺς ἀπὸ τοῦ βασανιστηρίου τούτου, συνιστῶντες εἰδικὴν ἐπιτροπὴν εἰς ἕκαστον νομόν.

§78ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΤΩΝ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ. Αὐτὸ δὲν εἶναι, νομίζω, ὀρθὸν, διότι ἡ ἐκδίκασις θέλει γίνεσθαι ὑπὸ τὴν ἔγκρισιν τοῦ Ὑπουργοῦ.

§79ΤΖΑΝΕΣ. Ἄλλοτε συζητοῦντες τὸν περὶ στρατολογίας νόμον, ἠκούσαμεν πολλὰ ἐν τῷ περιβόλῳ τούτῳ κατὰ τῶν ὀργάνων τῆς Κυβερνήσεως λειτουργούντων ἐν τῇ διοικήσει, καὶ πάντες συνεφωνήσαμεν νὰ κλεισθῶσι πλέον αἱ θύραι εἰς τὰς καταχρήσεις τὰς ὑπὸ τῶν τοιούτων τελουμένας, καὶ διὰ τοῦτο συμφωνῶ νὰ μὴ ἐμπιστευθῶμεν εἰς τοὺς νομάρχας, ὡς ἐκ τῶν προλαλησάντων τινὲς προέτεινον· ἐγὼ ὅμως δὲν ἐμπιστεύομαι τὴν Κυβέρνησιν, τῆς ὁποίας ὄργανα εἰσὶν οἱ λειτουργοὶ τῆς διοικήσεως, καὶ δὲν θέλω εἰς χεῖρας αὐτῆς συγκέντρωσιν διὰ τοῦτο. Ὁ νόμος, ὃν συνεζητήσαμεν, καθιέρωσε τὸν τρόπον καὶ τὸ μέσον, κατὰ τὸν ὁποῖον ἐξετάζονται αἱ ὑποβαλλόμεναι ὑπὸ τῶν ἐπιστράτων προσφυγαὶ, καὶ ἐπὶ τούτοις καθιδρύθη ἀρχὴ, ἥτις ὀνομάζεται στρατολογικὸν συμβούλιον. Δὲν θὰ εἶχον οὐδεμίαν δυσκολίαν νὰ δεχθῶ τὰς ἐπιτροπὰς, περὶ τῶν ὁποίων ἐπρότεινεν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Μεσολογγίου βουλευτὴς κ. Τρικούπης, ἔχω ὅμως τὴν ἰδέαν, ὅτι θὰ συμβῇ ὅ,τι συμβαίνει ἐν τῷ Ἀρείῳ Πάγῳ, ἐὰν παραδεχθῶμεν τὰς πολλαπλὰς καὶ μεταξὺ των ἀνεξαρτήτους ἐπιτροπὰς, ἤτοι ὅπως ἐν τῷ ἀνωτάτῳ τούτῳ δικαστηρίῳ ἐπὶ τῶν αὐτῶν ζητημάτων ἐκδίδονται ἀποφάσεις ἀντιφατικαὶ ἐκ τῆς διασκέψεως τῶν τμημάτων αὐτοῦ, οὕτω καὶ αἱ ἀποφάσεις τῶν πολλαπλῶν τούτων ἐπιτροπῶν θέλουσι παραστήσει κυκεῶνα. Καὶ διὰ νὰ ἴδῃ ἡ Βουλὴ τὴν ἀλήθειαν τοῦ ἰσχυρισμοῦ μου τούτου, ἀναφέρω, ὅτι καὶ ἡ ἐν τῷ Ὑπουργείῳ ἐργασθεῖσα μέχρι τῆς προχθὲς ἐπιτροπὴ περιέπεσεν εἰς λάθη, διότι ἐπὶ τοῦ ζητήματος, ἂν οἱ πρεσβύτεροι ὀρφανοὶ, ὧν αἱ μητέρες ἦλθον εἰς δεύτερον γάμον, ἔχωσι τὸ δικαίωμα τῆς προσωρινῆς ἀπαλλαγῆς, ἐξέδοτο δύο ἀποφάσεις ἀντιφατικὰς ἐπὶ προσφυγῶν ὑποβληθεισῶν ὑπὸ ἐπιστράτων Καλαμίων· ἤδη φαντασθῆτε, κύριοι βουλευταὶ, τί θὰ συμβῇ ἐκ τῶν ἔργων δεκατριῶν ἐπιτροπῶν, ὧν τὴν καθίδρυσιν ζητεῖ ὁ κ. Τρικούπης.

§80Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Αὐτὸ εἶναι πραγματικὸν ζήτημα.

§81ΤΖΑΝΕΣ. Εἶναι ἀληθὲς, πλὴν τί δύναται νὰ συμβῇ καὶ ἐπὶ τῶν μὴ πραγματικῶν ζητημάτων κατὰ τὴν ἐκδίκασιν αὐτῶν ὑπὸ τῶν εἰρημένων ἐπιτροπῶν; Κατὰ τὴν διάταξιν τοῦ ἄρθρου 33 ἀπαλλάσσεται προσωρινῶς ὁ ἔχων ἐν τῷ στρατῷ ἀδελφὸν ὑπηρετοῦντα, καὶ κατὰ τὴν ἰδέαν μου καί τοι οὗτος ὑπηρετεῖ ὡς ἀντικαταστάτης, μὲ τὴν διαστολὴν ὅμως ἂν οἱ ἀδελφοὶ οὗτοι ὦσι δύο, καθόσον σκοπὸς τοῦ νομοθέτου δὲν εἶναι ἡ ἐρήμωσις τῆς οἰκογενείας.

§82ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ὁ νόμος εἶναι μετάφρασις ἐκ τοῦ γαλλικοῦ.

§83ΤΖΑΝΕΣ. Ἀληθῶς, πλὴν ἐκ τοῦ γράμματος τοῦ νόμου δὲν ἐξάγεται οὐδεμία διάκρισις, καὶ ἐννοῶ ὅ,τι συμπεραίνετε, ὅτι ὁ μὴ ὑπηρετῶν ἀδελφὸς ὑποχρεοῦται εἰς στράτευσιν. Ἐν τούτοις, ἐκτὸς τούτων, θέλει προκύψει καὶ δυσπιστία κατὰ τὴν ἐνέργειαν τῶν ἐν λόγῳ ἐπιτροπῶν, καθόσον ἡ κακοβουλία καὶ ἡ συκοφαντία δύναται νὰ εἴπῃ, ὅτι αὗται ἐνεργοῦσιν ὑπὸ τὴν ἐπήρειαν τῆς Κυβερνήσεως.

§84Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Δὲν τὸ εἶπον.

§85ΤΖΑΝΕΣ. Δὲν τὸ εἶπον μέχρι τοῦδε, ἀλλὰ θὰ τὸ εἴπωσιν, ἐνῷ οὐδεὶς εἶπεν, οὔτε θὰ εἴπῃ κατὰ τῶν ἔργων τῶν ἀξιοτίμων μελῶν, ἅτινα ἀπαρτίζουσι τὰ κατὰ τὸν νόμον στρατολογικὰ συμβούλια. Ἄλλως, κύριοι, ἡ ἐπὶ τόπῳ ἐξέτασις τῶν πραγμάτων εἶναι ἀποδεδειγμένον, ὅτι καὶ δικαιοτέρα καὶ ἀσφαλεστέρα εἶναι, καὶ διὰ τοῦτο ὑποστηρίζω τὸ νομοσχέδιον τῆς Κυβερνήσεως, προτιμῶν τὴν ὑπὸ τῶν στρατολογικῶν συμβουλίων ἐξέτασιν καὶ ἐκδίκασιν τῶν προσφυγῶν τῶν ἐπιστράτων. Ἐκτὸς δὲ τούτων, τίς, κύριοι βουλευταὶ, θέλει ἐξετάσει τὰς προσφυγὰς τούτων μετὰ τὴν περάτωσιν ἔστω τῆς ἐκδικάσεως τῶν ἐκκρεμῶν, ἐὰν τοιαῦτα ὑποβληθῶσι κατὰ τὴν κατάταξιν κατὰ τὸ μέλλον ἐπιστράτων; Μὴ πλανώμεθα, κύριοι· διὰ νὰ προσέλθωσι πάντες οἱ ἐπίστρατοι κατὰ τὸ διάταγμα τῆς ἐπιστρατεύσεως, ἀπαιτεῖται χρόνος, καὶ μὲ ὅλην τὴν ὁμολογουμένως δραστηρίαν τῆς Κυβερνήσεως καταδίωξιν τῶν μὴ προσελθόντων εἰσέτι, θὰ παρέλθωσιν ἴσως καὶ δύο μῆνες· καὶ βεβαίως οὗτοι δὲν θὰ προσέλθωσιν οὔτε ἐντὸς δέκα ἡμερῶν, οὔτε ἐντὸς εἴκοσι, καθ’ ἃς, ὡς ἐλέχθη, αἱ ἐκκρεμεῖς προσφυγαὶ θέλουσιν ἐκδικασθῆ. Τὰ στρατολογικὰ συμβούλια ἐπιτελοῦντα τὰ ἔργα αὐτῶν δύνανται νὰ ἐπαρκέσωσι, καὶ ὡς εἶναι μεταβατικά, μετὰ δικαιοσύνης καὶ ἀκριβείας νὰ ἐξετάσωσι καὶ ἐκδικάσωσι καὶ τὰς ἐκκρεμεῖς προσφυγὰς καὶ τὰς κατὰ τὸ μέλλον προσαχθησομένας. Ἐκτὸς δὲ τούτων, κύριοι βουλευταὶ, θέλομεν ἀποφύγει διὰ τούτων καὶ πολλὰ ἄτοπα καὶ παρεξηγήσεις, ὡς προεῖπον, καὶ τοῦ χρόνου οἰκονομίαν θέλομεν κάμει, καὶ δὲν θέλομεν εὑρίσκεσθαι εἰς τὴν ἀνάγκην ἡμεῖς οἱ βουλευταὶ ν’ ἀκούωμεν παράπονα κἄπως δικαιολογημένα. Ὁ ἐκ Θουρίας τῆς ἐπαρχίας Καλαμῶν Δημήτριος Ξανθόπουλος ὑπέβαλε δι’ ἐμοῦ ἀναφορὰν πρὸς τὴν Βουλὴν, δι’ ἧς ἐζήτει τὴν προσωρινὴν ἀπαλλαγήν του ἐκ τῆς ὑπηρεσίας ἐκ τῶν τάξεων τοῦ στρατοῦ, λόγῳ τοῦ ὅτι ὑπηρετεῖ ὁ ἀδελφός του· ἡ ἀναφορὰ αὕτη παρεπέμφθη εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν, ἐνῷ, ἐὰν ὑπῆρχον ἐν ἐνεργείᾳ τὰ στρατολογικὰ συμβούλια, ἠδύνατο νὰ προσφύγῃ πρὸς τὸ ἁρμόδιον καὶ λίαν ταχέως νὰ ἔχῃ τὴν ἀπάντησιν· ἀγνοῶ τὴν τύχην αὐτοῦ, ἀλλ’ ὑποθέτω ἢ ὅτι καταδιώκεται, ἢ ὅτι βίᾳ κατετάχθη ἐν τῷ στρατῷ, καὶ συνεπῶς ἡ οἰκογένεια Ξανθοπούλου θὰ ἔμεινεν ἀπαρτιζομένη πλέον ἀπὸ δύο γέροντας, τὸν πατέρα καὶ τὴν μητέρα, οἵτινες δὲν ἔχουσιν ἄλλον υἱόν. Καὶ σᾶς ἐρωτῶ, κύριοι βουλευταί, εἶναι δίκαιον τὸ τοιοῦτον; δὲν πρέπει νὰ ἀνακαλέσωμεν εἰς τὰ ἔργα αὑτῶν τὰ στρατολογικὰ συμβούλια, παραιτοῦντες τὰς πολλαπλᾶς ἐπιτροπάς, καθιδρυομένας ἐνταῦθα μακρὰν τῶν ἑστιῶν ἐκείνων, οἵτινες καὶ δικαίωμα καὶ συμφέρον ἔχουσι νὰ μὴ δικάζωνται ἐρήμην; Ἂς παραδεχθῶμεν τὴν ἀνάκλησιν τῶν στρατολογικῶν συμβουλίων, ἵνα μὴ περιπέσωμεν εἰς χάος μεταμελούμενοι δι’ ὅσα ἐπράξαμεν.

§86ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ. Ὁ συντάκτης τοῦ διατάγματος τῆς ἐπιστρατεύσεως ὁμολογουμένως εὑρέθη εἰς δυσχέρειαν, καὶ κατὰ συνέπειαν ἔπρεπε νὰ προνοήσῃ περὶ ἐκτάκτων μέτρων, ὅπως ἐξέλθῃ τῆς δυσχερείας ἐκείνης, καὶ διὰ τοῦτο, ἀφοῦ ἐκανόνισεν ἐξαιρέσεις εἰδικὰς, εὑρέθη εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ καθιερώσῃ δικαστήρια εἰδικὰ πρὸς ἐκδίκασιν τῶν ἐξαιρέσεων αὐτῶν· ἠθέλησεν οὕτω νὰ περιφρουρήσῃ τὴν ἀπόφασιν τοῦ ὑπουργοῦ μὲ τὴν γνωμοδότησιν τῆς ἐπιτροπῆς. Ὅταν ὅμως σήμερον πρόκηται νὰ νομοθετήσωμεν ἄνευ περιορισμοῦ, δὲν ἐννοῶ διατί τὴν ὅλην οἰκονομίαν τοῦ στρατολογικοῦ νόμου νὰ τὴν καταδιώξητε. Ὁ στρατολογικὸς νόμος καθιεροῖ τὰ στρατολογικὰ συμβούλια ὡς ὅρον ἀπαραίτητον τῆς λειτουργίας αὐτοῦ, καὶ λαμβάνει ὅλας τὰς ἐγγυήσεις πρὸς συγκρότησιν ἐπιτυχῆ αὐτῶν, ἀφοῦ τὰ συγκροτεῖ λαμβάνων ἀνωτέρους ὑπαλλήλους, καὶ δικαστικοὺς, καὶ ὑγειονομικοὺς, καὶ διοικητικοὺς, δηλαδὴ ἔφερεν ὅλα ἐκεῖνα τὰ φῶτα, τῶν ὁποίων ἡ σύμπραξις εἶναι ἀναγκαία. Καὶ ἐνθυμεῖται ὁ κ. Τρικούπης, ὅταν ἐνομοθετήθη ὁ νόμος καὶ εἶχον τὴν τιμὴν νὰ ἀποτελῶ μέλος τῆς ἐπιτροπῆς, ἧς προήδρευε, πόσην ἐπιμέλειαν αὐτὸς ὁ ἴδιος κατέβαλε καὶ πῶς ἔφθασεν εἰς τὸ σημεῖον νὰ πιστεύσῃ τέλος, ὅτι ὅλαι αἱ δυναταὶ ἐγγυήσεις ἐλήφθησαν διὰ τὴν ὀρθὴν συγκρότησιν τοῦ συμβουλίου. Δὲν ἔχομεν δὲ καὶ καμμίαν ἀφορμὴν νὰ παραπονεθῶμεν κατὰ τῶν στρατολογικῶν συμβουλίων, καὶ ὅταν ἔχωμεν ἓν διδόμενον τόσον ἀσφαλὲς, διατί νὰ καταστρέψωμεν αὐτὴν τὴν οἰκονομίαν τοῦ νόμου καὶ νὰ καθιερώσωμεν ἓν ἄλλο εἰδικὸν δικαστήριον, τὸ ὁποῖον δὲν ἔχει καμμίαν σχέσιν μὲ τὰς διατάξεις τοῦ νόμου; Τί λέγει τὸ Ὑπουργεῖον σήμερον; ἡ γνώμη μου, λέγει, εἶναι ὀρθή, ἀλλ’ ἐπειδὴ λέγουν, ὅτι θὰ γείνουν ἐξαιρέσεις παράλογοι ἀπὸ τὰ στρατολογικὰ συμβούλια, ἂς συγκροτηθοῦν αἱ ἐπιτροπαί. Ἐγὼ ὅμως, ὁ ὁποῖος εὑρίσκω, ὅτι τὰ στρατολογικὰ συμβούλια ἐνήργησαν ὡς πρέπει, νομίζω, ὅτι ὀφείλομεν νὰ μείνωμεν εἰς τὰς διατάξεις τοῦ νομοσχεδίου. Καὶ ἔπειτα, κύριοι, πρὸς τί αὐτοὶ οἱ φόβοι; ὁ κ. Λομβάρδος εἶπε πρὸ ὀλίγου, ὅτι 3,000 ἀποφάσεις ἐξεδίκασεν ἡ ἐπιτροπὴ, καὶ 200 μόνον ἀπέῤῥιψεν αἰτήσεις ἐξαιρέσεων. Ἐὰν λοιπὸν αὐταὶ αἱ αἰτήσεις τῶν ἐξαιρέσεων ἐδικάζοντο ἀπὸ στρατολογικὰ συμβούλια, ἀμφιβάλλω ἐὰν ὀλιγώτεραι ἤθελον ἀποῤῥιφθῆ. Λοιπὸν νομίζω, ὅτι τὸ νομοσχέδιον ὡς ἔχει εἶναι καλόν, μὲ τὴν προσθήκην, ὅτι πρέπει νὰ δοθῇ ἁρμοδιότης εἰς τὰ στρατολογικὰ συμβούλια καὶ διὰ τὴν ἀνικανότητα τῶν ἐπιστράτων, διότι τῷ ὄντι τὸ διάταγμα τῆς ἐπιστρατεύσεως δὲν κανονίζει περὶ αὐτοῦ. Κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον νομίζω, ὅτι ἀπαλλαττόμεθα ἀπὸ ὅλας τὰς δυσκολίας, εἰς τὰς ὁποίας θὰ εὑρεθῶμεν, ἐὰν ἀφαιρέσωμεν τὴν ἁρμοδιότητα τῶν ἐξαιρέσεων ἀπὸ τῶν συμβουλίων.

§87ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Κύριοι, ὀλίγας λέξεις θὰ εἴπω, καθότι ἐξηντλήθη τὸ ζήτημα, ἀπορῶ δὲ πῶς ἡ συζήτησις ἐπεξετάθη ἐπὶ τοσοῦτον ἐπὶ τοιούτου ζητήματος, ἐν ᾧ, κατὰ τὴν προηγουμένην συνεδρίασιν τῆς Βουλῆς, σπουδαία συζήτησις ἐγένετο ἐπὶ τῷ λόγῳ, ὅτι δὲν πρέπει νὰ θίξωμεν τὸν στρατολογικὸν νόμον. Πολλοὶ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἐλάλησαν κατὰ τῶν ὑποβληθεισῶν τροπολογιῶν, ἀναχωροῦντες οὐχὶ ἀπὸ τὴν ἰδέαν, ὅτι ἀντιβαίνουσιν εἰς τὸν νόμον, εἰς τὸ δίκαιον καὶ εἰς τὸ ὀρθόν, ἀλλὰ κυρίως στηριζόμενοι εἰς τὸν λόγον, ὅτι δὲν πρέπει νὰ μεταῤῥυθμίσωμεν τὸν στρατολογικὸν νόμον, ὅστις ἅπαξ καὶ μόλις ἤρχισε νὰ λειτουργῇ, καὶ οὐχ ἧττον σήμερον αὐτοὶ οἱ ἴδιοι ἐπιζητοῦσι νὰ ἀκυρώσωμεν τὴν διάταξιν τοῦ στρατολογικοῦ νόμου, τὴν ἀφορῶσαν τὰ στρατολογικὰ συμβούλια, τὰ μόνα κατὰ νόμον ἁρμόδια, ὅπως ἐκδικάζωσι τὰς ἀπαλλαγάς. Ἐννοῶ τὰς περιστάσεις, ἕνεκα τῶν ὁποίων ἰσχυρίζεται, ὅτι εὑρέθη ὑποχρεωμένη ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις νὰ ἀναθέσῃ εἰς εἰδικὰς ἐπιτροπὰς τὰς προσφυγὰς ταύτας περὶ ἀπαλλαγῆς ἢ ἀναβολῆς πρὸς κατάταξιν. Ἀλλὰ σήμερον δὲν εὑρισκόμεθα εἰς τὴν περίπτωσιν αὐτήν. Πρόκειται νὰ κανονίσωμεν τὴν τακτικὴν ὁδὸν, δι’ ἧς θέλουσιν ἐκδικάζεσθαι αἱ προσφυγαὶ αὗται, ἤτοι νὰ ἐφαρμόσωμεν τὸν νόμον, ὅστις λέγει, ὅτι ἁρμόδια εἰσι πρὸς τοῦτο τὰ στρατολογικὰ συμβούλια. Ἀφοῦ λοιπὸν πρόκειται νὰ σκεφθῶμεν ποῦ πρέπει νὰ παραπεμφθῶσιν αἱ προσφυγαί, διατί δὲν λαμβάνομεν ὑπ’ ὄψιν αὐτὸν τὸν νόμον, ἀλλ’ ἀντιστρατευόμεθα κατὰ τῶν διατάξεων αὐτοῦ; Ὑπάρχουσι λόγοι ὑποστηρίζοντες καὶ δικαιολογοῦντες τὴν κατάργησιν τῆς τοιαύτης διατάξεως; ἀλλὰ τότε ὀφείλομεν νὰ φέρωμεν πρότασιν νόμου ἰδίαν, ἢ καὶ διὰ τῆς προτάσεως τοῦ ὑπουργοῦ, διὰ τῆς ὁποίας νὰ ζητήσωμεν νὰ καταργηθῶσι τὰ στρατολογικὰ συμβούλια, καὶ καταργουμένων τῶν στρατολογικῶν συμβουλίων, νὰ κανονίσωμεν συνάμα ὁριστικῶς ἄλλα συμβούλια ἢ ἐπιτροπὰς, πρὸς ἐκδίκασιν τῶν ἐξαιρέσεων καὶ ἀπαλλαγῶν. Ἀλλὰ τί λέγουσιν οἱ ὑποστηρίζοντες τοῦτο; Τὰ στρατολογικὰ συμβούλια εἰσὶν ἐπικίνδυνα καθόσον δύνανται νὰ παρεκτραπῶσιν εἰς τὴν ἐνέργειαν τῶν καθηκόντων αὑτῶν, ἀλλὰ ἔχομεν προηγούμενα τοιαῦτα; Τί δὲ πρόκειται νὰ δικάσωσιν αἱ ἐπιτροπαί, εἰς τὰς ὁποίας θέλετε νὰ παραπέμψητε τὰς προσφυγάς; Θὰ ἐπιληφθῶσι μόνον τῶν ζητημάτων ἐκείνων, ἐπὶ τῶν ὁποίων δύναται νὰ γείνῃ κατάχρησις δυσκόλως καὶ σπανίως, διότι πρόκειται νὰ ἐξακριβώσωσι γεγονότα, στηριζόμενα εἰς ἐπίσημα ἔγγραφα ἢ νὰ ἑρμηνεύσωσι τὸν στρατολογικὸν νόμον, ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἤδη καθιερώθη νομολογία· καθ’ ὅσον δὲ ἀφορᾷ τὴν ἀνικανότητα τοῦ στρατευσίμου ἢ τὴν ἀνικανότητα τοῦ πατρὸς, δὲν θὰ ἔχωμεν λειτουργούσας αὐτάς, ἀλλὰ ὀφείλομεν νὰ καταρτίσωμεν ἄλλας ἐπιτροπὰς, ἢ νὰ τηρήσωμεν τὴν προηγουμένην μέθοδον. Καὶ ποία εἶναι αὕτη; Τοὺς μὴ ἱκανοὺς στρατευσίμους θὰ ἐξακολουθήσωμεν νὰ φέρωμεν ἐδῶ εἰς Ἀθήνας, δηλ. οἱ τυφλοί, οἱ χωλοί, οἱ ἀνάπηροι, οἱ φρενοβλαβεῖς κλπ. θὰ παραπέμπωνται ἐνταῦθα εἰς Ἀθήνας, θὰ ἔρχωνται ὅλοι αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι, χωρὶς νὰ τοὺς παρέχωμεν τὰ μέσα, κατόπιν θὰ βασανίζωσι καὶ δικαίως τοὺς βουλευτὰς, ὅπως μέχρι τοῦδε συνέβη διὰ νὰ ἐπανέλθωσιν εἰς τὰς πατρίδας των. Καὶ θὰ λείψωσιν ἆρά γε τὰ παράπονα; Τί ἠκούσαμεν χθὲς ἐν τῇ Βουλὴ; Ὁ κ. Πετιμεζᾶς ἤγειρε παράπονα κατὰ τῆς ἐπιτροπῆς ταύτης, ὥστε βλέπετε, ὅτι, ὅπου καὶ ἂν παραπέμψωμεν τὰς τοιαύτας προσφυγὰς, παράπονα θὰ ὑπάρχουν πάντοτε Λοιπὸν, ἐὰν παραδεχθῶμεν τὴν σύστασιν ἐπιτροπῶν, θὰ ἐξαιρέσωμεν ἐκ τῆς ἁρμοδιότητος τῶν ἐπιτροπῶν αὐτῶν ἐκεῖνα τὰ ἀντικείμενα, τὰ ὁποῖα καὶ ἤδη δὲν ὑπάγονται εἰς τὴν ὑπάρχουσαν, ἤτοι τὴν ἀνικανότητα τῶν στρατευσίμων, τοὺς ὁποίους θὰ φέρωμεν καὶ πάλιν εἰς τὴν πρωτεύουσαν, καὶ θὰ διατηρήσωμεν τὰ βάσανα, τὰ ὁποῖα γνωρίζετε ὅλοι, καὶ δεύτερον τὴν ἀνικανότητα τῶν γονέων. Ποῖοι θὰ δικάζωσι ταύτην, οἱ δικασταί;

§88Θ. ΖΕΡΒΟΣ. Ὄχι, ἡ ἰδία ἐπιτροπή.

§89ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Τὰ δικαστήρια;

§90ΤΙΝΕΣ. Ὄχι.

§91ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Πολλοὶ τὸ ἰσχυρίσθησαν, δὲν γνωρίζω ὅμως, ἐὰν αὐτὸ ἦναι καὶ τὸ ὀρθόν. Ἐὰν παραπέμψωμεν εἰς τὰ δικαστήρια νὰ δικάζωσι τοιαύτας ὑποθέσεις, σᾶς βεβαιῶ, ὅτι καὶ ὡς πρὸς αὐτὰ θὰ ὑπάρξῃ ἀμφιβολία, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὸ μὴ αἴσιον τῆς ἐκβάσεως, ἵνα μὴ ἄλλως ἐκφρασθῶ ὄχι, διότι οἱ δικασταὶ θὰ πταίσωσιν, ἀλλὰ διότι εἶναι ὑποχρεωμένοι νὰ δικάζωσι, στηριζόμενοι εἰς ἀποδείξεις. Τί θὰ πράξωσιν οἱ δικασταί, ὅταν εἷς χωρὶς νὰ ἦναι τυφλὸς, καὶ ἐν τούτοις φέρει δύω ἰατροὺς πιστοποιοῦντας, ὅτι εἶναι τυφλός;

§92ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀφοῦ ὁρκίζονται, δύνανται νὰ εἴπωσιν, ὅτι εἶναι τυφλός; Ἐὰν μοὶ δίδετε τὴν ἄδειαν, σᾶς λέγω, ὅτι ἐκ τῆς ἐπαρχίας μου εἷς ἦτον ἐντελῶς ἀνίκανος καὶ ὅστις ἦλθεν ἐδῶ, διότι τὸ δικαστήριον ἐκηρύχθη ἀναρμόδιον· τὴν ἐπιοῦσαν προσεκάλεσε δύω ἰατροὺς, τοὺς ὥρκισε τὸ δικαστήριον καὶ ἀπελύθη ὁ ἄνθρωπος. Αὐτὸ εἶναι τὸ προτιμότερον καὶ ταχύτερον.

§93ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Αὐτὸ εἶπον καὶ ἐγὼ, ὅτι ὁ δικαστὴς εἶναι ὑποχρεωμένος νὰ στηρίζηται εἰς τὰς καταθέσεις τῶν μαρτύρων καὶ εἰς τὰς ἐκθέσεις τῶν ἰατρῶν. Ἐὰν οἱ ἰατροὶ δὲν ἐκπληρώσωσι τὸ καθῆκόν των ἢ οἱ μάρτυρες δὲν καταθέσωσι τὴν ἀλήθειαν, καὶ αὐτοὶ θ’ ἀπατηθῶσι· θέλει τοὺς ἐπηρεάσει ἡ ἀπόδειξις, καὶ τὰ παράπονα δὲν θὰ λείψωσι.

§94ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἀλλὰ ὁρκίζονται οἱ ἰατροί.

§95ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Σεῖς ἔχετε πεῖραν καὶ δὲν πρέπει νὰ ὑποστηρίζητε, ὅτι, ἐπειδὴ ὁρκίζονται, ὑπάρχει καὶ ἐγγύησις.

§96ΦΩΤΗΛΑΣ. Περισσοτέραν πεποίθησιν ἔχετε εἰς ἕνα ἰατρὸν καὶ ὄχι εἰς τὸ δικαστήριον, τὸ ὁποῖον δημοσίᾳ συνεδριάζει;

§97ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Εἰς τὰ στρατολογικὰ συμβούλια ὑπάρχει ἰατρὸς δημόσιος.

§98ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἐπηρεάζεται ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν, ἥτις τὸν διορίζει.

§99ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Τότε καθ’ ἡμᾶς καὶ οἱ δικασταὶ ἐπηρεάζονται, διότι τοὺς διορίζει ἡ Κυβέρνησις.

§100ΤΖΑΝΕΣ. Παρακαλῶ, κ. Βαλσαμάκη, ἐρωτήσατε τὸν κ. Φωτήλαν πόσοι δικασταὶ εἶναι ἰατροδικασταὶ καὶ ἐὰν ὑπάρχῃ εἰρηνοδίκης, ἔχων τοιαῦτα φῶτα.

§101ΦΩΤΗΛΑΣ. Σᾶς λέγω, ὅτι παράπονα δὲν ὑπάρχουν, διότι ἐξεδικάσθησαν τὰ τοιαῦτα ἀπὸ τὰ δικαστήρια. Ἐὰν ὅμως ἀπεφαίνοντο οἱ στρατιωτικοὶ ἰατροὶ, θὰ εἴχομεν μέγαν θόρυβον.

§102ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Φρονῶ, ὅτι δὲν ἐξασφαλίζονται τὰ δικαιώματα καὶ δὲν προλαμβάνονται τὰ παράπονα καὶ διὰ τῆς παραπομπῆς ἐνώπιον τῶν δικαστηρίων, διότι ἐξακολουθῶ νὰ ἰσχυρίζωμαι, ὅτι καὶ ἐνώπιον τῶν δικαστηρίων ἐὰν παραπεμφθῶσιν αἱ ἐκδικάσεις τῶν ἀνικανοτήτων, δύνανται νὰ συμβῶσι σφάλματα καὶ ταῦτα νὰ γεννήσωσι παράπονα. Ἐγὼ δὲν ἐννοῶ νὰ μεμφθῶ, δὲν θέλω νὰ εἴπω, ὅτι οἱ δικασταὶ δὲν θὰ πράξωσιν ὅ,τι τοῖς ἐπιβάλλει τὸ καθῆκον, ἀλλὰ ἐπιμένω λέγων, ὅτι οἱ δικασταί εἰσιν ὑποχρεωμένοι νὰ στηρίζωνται εἰς τὰς ἀποδείξεις, τὰς ὁποίας ἐπικαλοῦνται οἱ αἰτοῦντες· ἐὰν δὲ αὗται δὲν ἦναι ὀρθαί, ἐὰν δὲν πιστοποιῆται δι’ αὐτῶν ἡ ἀλήθεια, τότε δύνατοι νὰ ἐπέλθῃ ἐναντίον ἀποτέλεσμα τοῦ προσδοκωμένου. Ἐὰν, κύριοι, ἠδυνάμεθα νὰ ἀναθέσωμεν ἐν γένει ὅλας τὰς προσφυγὰς τῶν ἀπαλλαγῶν, τῶν ἐξαιρέσεων λόγῳ ἀνικανότητος εἰς ἓν καὶ τὸ αὐτὸ σῶμα, τότε θὰ ἐνόουν τὴν πρότασιν νὰ σχηματίσωμεν τόσας ἐπιτροπάς, ὅσαι ἀπαιτοῦνται, ἵνα δικάσωσι ταχέως ὅλας τὰς ἐκκρεμεῖς ὑποθέσεις, καὶ τοιουτοτρόπως νὰ περατωθῇ καὶ αὐτὸ τὸ ἀντικείμενον. Ἀλλὰ δὲν δυνάμεθα· ἀπεναντίας ἐπιδιώκεται ἡ τήρησις καὶ τῶν δύω μέτρων, ἤτοι καὶ τὰς ἐπιτροπὰς καὶ τὰ δικαστήρια, ἀλλὰ δὲν ἀναλογίζεσθε καὶ τὰς δαπάνας, τὰς ὁποίας θέλουν ὑποστῆ ἐκεῖνοι, οἵτινες πρέπει νὰ καταφύγωσιν εἰς τὰ δικαστήρια;

§103Δ. ΣΤΑΪΚΟΣ. Καὶ ἐὰν ἔχουν καὶ ὅλοι.

§104ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Ἐννοεῖται, ὅτι οἱ μὴ ἔχοντες ἀπέναντι τῶν ἐχόντων δὲν θὰ εὑρίσκωνται εἰς ἴσην μοῖραν, διότι οὗτοι εὐκόλως θὰ φέρωσι καὶ ἰατροὺς καὶ μάρτυρας. Καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει προτιμότερον εἶναι νὰ παραπέμψωμεν τὰς τοιαύτας ὑποθέσεις καθ’ ὁλοκληρίαν ἐνώπιον τῶν Πρωτοδικείων, εἰς τὰ ὁποῖα νὰ προσθέσωμεν ἕνα ἰατρὸν καὶ ἕνα στρατιωτικόν, καὶ οὕτω καταρτίζεται πλῆρες τὸ δικαστήριον καὶ ἀπὸ πρόσωπα, τὰ ὁποῖα δύνανται νὰ κρίνωσιν ἐν γένει περὶ τῶν λόγων, τοὺς ὁποίους φέρουν αἱ ἀπαλλαγαί. Ὡς πρὸς τὴν ἡλικίαν ἀπαντῶ εἰς τοὺς διακόπτοντας, ὅτι ὑπάρχουσιν ἄνθρωποι, οἵτινες ὡς ἐκ τῆς ἰδιοσυγκρασίας των φαίνονται, ὅτι ἔχουσιν ἡλικίαν κατωτέραν ἢ ἀνωτέραν, ἄλλοι δὲ διότι καχεκτικοὶ, φαίνονται, ὅτι ἔχουσιν ἡλικίαν μεγαλειτέραν, καὶ θὰ ὑποχρεῶνται νὰ στηρίζωνται εἰς τὰς ἐπικαλουμένας ἀποδείξεις, διότι, ἐὰν ἀποβλέψωσιν εἰς τὴν ἰδίαν ἐκτίμησιν, πολλάκις ὡς ἐκ τούτου θὰ σφάλωσι, καὶ ἐὰν τοῦτο συμβαίνῃ ὅτε πρόκειται περὶ ἡλικίας, πολλῷ μᾶλλον πρέπει ν’ ἀποφεύγωσι τὴν ἰδίαν κρίσιν ὁσάκις πρόκειται περὶ ἀνικανοτήτων. Δὲν συμφωνῶ δὲ μὲ τὸν κύριον Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅτι ὁ στρατολογικὸς νόμος δὲν παραπέμπει εἰς τὰ στρατιωτικὰ συμβούλια ὅλας ἐν γένει τὰς ἐξαιρέσεις καὶ τὰς περὶ ἀνικανότητος ἔτι, διότι τὸ 51 ἄρθρον λέγει «ἀφ’ οὗ τὸ στρατολογικὸν συμβούλιον ἀποφασίσῃ ἐπὶ τῶν ἐξαιρέσεων τῶν ἀπαλλαγῶν καὶ ἀποκλεισμῶν συντάσσεται ὁ στρατολογικὸς ἑκάστου δήμου ἔλεγχος........ὅστις ἐμπεριέχει 1.... 2 ἅπαντας τοὺς ἀπαλλαγέντας δυνάμει τοῦ ἄρθρ. 33...... 3 ἅπαντας τοὺς ὑπὸ ὅρον ἀπαλλαγέντας δυνάμει τοῦ ἄρθρ. 34 καὶ 35 κλ.» Ὅθεν τὸ ἄρθρον 51 ἐννοεῖ, ὅτι ὑπάγονται ὅλαι αἱ παρὰ τῶν ἄρθρων 33 καὶ ἑπομένων προβλεπόμεναι περιπτώσεις εἰς τὰ στρατιωτικὰ συμβούλια. Πολὺ ὀρθῶς δὲ παρετήρησεν ὁ κύριος Τρικούπης, ὅτι τὸ ἄρθρον δεύτερον τοῦ νομοσχεδίου πρέπει νὰ τροποποιηθῇ, διότι, ὡς ἔχει, πρόκειται νὰ παραπέμψῃ μόνον τὰς παρὰ τοῦ Βασιλικοῦ Διατάγματος προβλεπομένας ἀπαλλαγὰς, ἐνῷ κατὰ τὸν στρατολογικὸν νόμον τὰ στρατολογικὰ συμβούλια ἔχουν τὸ δικαίωμα νὰ δικάζουν ἐφ’ ὅλων ἐν γένει τῶν ἀπαλλαγῶν. Φρονῶ λοιπὸν, ὅτι εἶναι καλὸν ἡ Βουλὴ νὰ παραδεχθῇ τὰ στρατολογικὰ συμβούλια· ἐν περιπτώσει δὲ, καθ’ ἣν ἐπιμένει εἰς τὰς ἐνταῦθα συστηθησομένας ἐπιτροπὰς, διὰ νὰ λείψωμεν ἀπὸ ὅλα τὰ βάσανα, τότε ἂς παραπέμψωμεν ἐν γένει τὰς προσφυγὰς ὅλας καὶ τὰς ἀνικανότητας ἐνώπιον τῶν Πρωτοδικείων καὶ ἂς προσθέσωμεν ἕνα στρατιωτικὸν καὶ ἕνα ἰατρὸν, ἢ ἂς ἀφήσωμεν τὰ δικαστήρια ἐλεύθερα νὰ παραλαμβάνωσι τοιούτους οἵους θέλουσιν.

§105Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Τὸ ζήτημα εἶναι ἁπλούστατον, καὶ μολοντοῦτο προσπαθοῦμεν νὰ τὸ περιπλέξωμεν. Καὶ ὁ κ. Καράπαυλος καὶ ὁ κ. Βαλσαμάκης εἶπον, ὅτι τὰ στρατολογικὰ συμβούλια ἀποφασίζουν περὶ τῆς τύχης τῶν κληρούχων, τὸ σύστημα δὲ, ὃ ἐπρότεινεν ὁ κ. Τρικούπης καὶ ὑπεστήριξεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, δὲν εἶναι ὀρθότερον. Εἶναι εὔκολον νὰ κρίνωμεν ἀμέσως, ὅτι τὸ σύστημα τοῦτο καὶ ὀρθότερον εἶναι καὶ παρέχει μεγαλειτέρας ἐγγυήσεις. Τὰ στρατολογικὰ συμβούλια ἔταξεν ὁ νόμος διὰ τὴν κανονικὴν ἐνέργειαν καὶ λειτουργίαν, τὸ δὲ διάταγμα τῆς ἐπιστρατεύσεως καὶ ἡ περίστασις εἶναι ἔκτακτος. Ἔχετε δὲ ὑπ’ ὄψιν σας τὰ προηγούμενα τοῦ 1877 καὶ 1878 ἐπὶ τῆς ἐφεδρείας, ὅτε εὑρισκόμεθα εἰς ὁμοίας τῶν σημερινῶν περιστάσεις, πολλοὶ δὲ, ὅπως ἐπιτύχωσιν ἐξαίρεσιν, γνωρίζετε ποίας ἐνεργείας καὶ πόσα ἐδαπάνησαν, ἐνῷ οὐδέποτε εἰς τὴν τακτικὴν ἐξέτασιν τῶν κληρούχων ἐγένοντο τοιαῦτα. Σήμερον δὲ πολλοί, ἴσως ἐγὼ πρῶτος, ἐὰν εἶχον υἱόν, ἐκ φόβου μὴ φονευθῇ, ἤθελον μεταχειρισθῆ πᾶν μέσον, ὅπως ἐπιτύχω τὴν ἀπαλλαγήν του.

§106ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ἐγὼ δὲν τὸ πιστεύω.

§107Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἐγὼ φέρω παράδειγμα τὸν ἑαυτόν μου.

§108Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ἐπειδὴ δὲν ἔχεις, καὶ δι’ αὐτὸ φέρεις τὸν ἑαυτόν σου ὡς παράδειγμα.

§109Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Δὲν ἔχω παιδί, ἀλλ’ ἔχω 40 καὶ 50 ἀνεψιοὺς εἰς τὸν στρατὸν, ὅσους δὲν ἔχει κανείς.

§110Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Αὐτὸ μὴ τὸ λέγετε.

§111Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Πρέπει λοιπὸν εἰς τὰς περιστάσεις τὰς σημερινὰς νὰ ἀφαιρέσωμεν καὶ τὴν τελευταίαν ἐγγύησιν; Διὰ τοῦ συστήματος, τὸ ὁποῖον ἐπρότεινεν ὁ κ. Τρικούπης καὶ ὑποστηρίζει ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ἐπιτυγχάνεται ὁ σκοπὸς καλλίτερα καὶ ἀσφαλέστερα κατὰ τὰς ἐκτάκτους αὐτὰς περιστάσεις. Βεβαίως εἰς οἱονδήποτε δικαστήριον καὶ ἂν ἀποστείλωμεν τὰς ἐκδικάσεις, εἶναι ἐνδεχόμενον νὰ γείνωσι λάθη, ἀλλὰ οὐδεὶς, καὶ πρέπει νὰ τὸ γνωρίζετε, ἐκ λάθους, τὸ ὁποῖον ἤθελε συμβῆ, θὰ παραπονεθῇ, διότι τὰ παράπονα τὰ μεγάλα γίνονται ὁσάκις ὑπάρχει πρόθεσις εἰς ἐξαίρεσιν. Δὲν εὑρισκόμεθα λοιπὸν εἰς ἣν περίστασιν προεῖδεν ὁ στρατολογικὸς νόμος, καθιερώσας τὰ στρατολογικὰ συμβούλια, ἀλλ’ εἰς ἐκτάκτους περιστάσεις, καθ’ ἃς τὸ ζήτημα δὲν εἶνε οὔτε ὑπουργικὸν, οὔτε τῆς ἀντιπολιτεύσεως. Παρακαλῶ λοιπὸν καὶ τοὺς Ὑπουργοὺς καὶ πάντας ν’ ἀναθέσητε εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τὸ ἔργον αὐτὸ, ἥτις, ὡς ἐκ τῶν προηγουμένων δυνάμεθα νὰ εἰκάσωμεν, δύναται καλῶς νὰ τὸ διεξαγάγῃ.

§112ΦΩΤΗΛΑΣ. Πρέπει ὄχι μόνον ἡ Βουλὴ, ἀλλὰ καὶ ὁλόκληρος ἡ κοινωνία νὰ ἔχῃ πεποίθησιν, ὅτι αἱ αἰτήσεις θέλουν ἐκδικασθῆ εἰλικρινῶς. Δυστυχῶς ὑπάρχει προκατάληψις κατὰ τῶν στρατολογικῶν συμβουλίων.

§113ΤΙΝΕΣ. Δὲν ὑπῆρξαν. (Θόρυβος.)

§114ΦΩΤΗΛΑΣ. Προκειμένου περὶ ἐφέδρων, ἐγένοντο ἄπειροι καταχρήσεις.

§115Δ. ΣΤΑΪΚΟΣ. Δὲν ὑπῆρχον πρὸ τοῦ νόμου αὐτοῦ στρατολογικὰ συμβούλια, ὑπῆρχον στρατολογικαὶ ἐπιτροπαί.

§116ΦΩΤΗΛΑΣ. Δὲν ὁμιλῶ περὶ τῶν ἤδη ὑπαρχόντων στρατολογικῶν συμβουλίων, ἀλλὰ λέγω, ὅτι ὡς ἐκ τῆς παρεμβάσεως ἰατρῶν ἐγένοντο παράπονα δίκαια ἐπὶ τῆς ἐφεδρείας. Ἡ ἀγόρευσις μάλιστα τοῦ κ. Βαλσαμάκη μοῦ ἐνίσχυσε τὴν πεποίθησιν, ὅτι αἱ ἐπιτροπαὶ πρέπει νὰ ἦναι κυρίως ἐκ τῆς δικαστικῆς ἐξουσίας.

§117ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Τὰ πρωτοδικεῖα.

§118ΦΩΤΗΛΑΣ. Εἶπεν ὁ κ. Βαλσαμάκης, ὅτι καὶ τὰ δικαστήρια ἠμπορεῖ νὰ σφάλωσιν· ἐὰν τὸ ἔλεγεν ἄλλος, δὲν θὰ παρεξενευόμην, ἀλλὰ τὸ λέγει ὁ κ. Βαλσαμάκης, ὅστις βεβαίως γνωρίζει, ὅτι δύνανται νὰ ἔλθωσι καὶ 10 καὶ 20 μάρτυρες, τὸ δὲ δικαστήριον, ἐὰν ἐξ ἰδίας ἀντιλήψεως ἐννοήσῃ, ὅτι ψεύδονται, δύναται ν’ ἀποφασίσῃ τὸ ἐναντίον. Δὲν ἐμπιστεύεσθε λοιπὸν εἰς τὰ δικαστήρια, τῶν ὁποίων αἱ ἀποφάσεις εἶναι ὑπὸ τὸν ἔλεγχον ὁλόκληρον τῆς κοινωνίας, ἀλλ’ εἰς ἀνθυπίατρον, ὡς εἶπεν ὁ κ. Δραγούμης, συμπράττοντα μεθ’ ἑνὸς διοικητικοῦ ἢ στρατιωτικοῦ ὑπαλλήλου; Ἰδοὺ διατί προτιμῶ τὰ δικαστήρια, διότι εἰς αὐτὰ ὅλη ἡ κοινωνία ἐμπιστεύεται. Δυνατὸν νὰ πλανηθῶσι καὶ ταῦτα, ἀλλ’ ἡ κοινωνία ἔχει ἐμπιστοσύνην εἰς αὐτά. Ὑποστηρίζω τὴν πρότασιν τοῦ κ. Βάλληνδα.

§119Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Χαίρω βλέπω, τόσους ῥήτορας καὶ τόσους νομομαθεῖς προσπαθοῦντας μετὰ τόσης θερμότητος, ὅπως ἐπιτύχωσιν ἀπόλυτον δικαιοσύνην ὡς πρὸς τὰς ἀπαλλαγάς· ἀλλὰ τοῖς ἐνθυμίζω, ὅτι, ὅπως ὑπάρξῃ ἀπόλυτος δικαιοσύνη ἐν τῷ κόσμῳ τούτῳ, πρέπει οἱ μὲν διοικούμενοι νὰ ἦναι σοφοί, οἱ δὲ διοικοῦντες θεοί. Ἐπειδὴ δὲ τοῦτο εἶναι ἀδύνατον, πρέπει νὰ εὐχαριστηθῶμεν εἰς τὴν σχετικὴν δικαιοσύνην. Ἀλλ’ ἐὰν ἐξακολουθῶμεν συζητοῦντες ὡς συζητοῦμεν, ἡ συζήτησις περὶ ἀπαλλαγῶν θὰ παραταθῇ πλέον καὶ αὐτῆς τῆς συζητήσεως ἐπὶ τῆς ἀπαντήσεως εἰς τὸν Βασιλικὸν λόγον. Τινὲς προτείνουσιν αἱ ἀπαλλαγαὶ ν’ ἀποφασίζωνται ἀπὸ ἐπιτροπὰς, ἕτεροι δὲ ἀπὸ τὰ στρατολογικὰ συμβούλια. Δὲν παραδέχομαι τὰ δικαστήρια, ὄχι διότι δὲν ἔχω πεποίθησιν εἰς τὴν δικαιοσύνην αὐτῶν, ἀλλὰ διότι, ἂς εἴπωμεν τὴν ἀλήθειαν, οἱ αἰτοῦντες ἀπαλλαγὴν, θὰ ἔχουν ἀνάγκην ἐνώπιον τῶν δικαστηρίων ὑπερασπίσεως, καὶ τοῦτο κοστίζει πολὺ ἀκριβά. Τὸ παρελθὸν ἀπέδειξεν, ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἐμπιστευώμεθα ἀπολύτως εἰς τὴν ἐπιστήμην, διότι ὅσας καὶ ἂν παρέχῃ ἐγγυήσεις ἡ ἐπιστήμη, πολλοὶ ἰατροὶ ὑπέπεσαν ὡς ἄνθρωποι εἰς χάριτας μεροληπτικάς· καὶ τοῦτο δὲν δύναται νὰ τὸ ἀμφισβητήσῃ κανεὶς, διότι, ἐὰν τὸ ἀμφισβητήσῃ χάριν ἐπιδείξεως, ἡ συνείδησις ἑκάστου ὑμῶν αὐτὴν τὴν στιγμὴν εἶναι μετ’ ἐμοῦ.

§120ΚΑΣΙΜΑΤΗΣ. Ὑποστηρίζω τὴν ἰδέαν τῶν ἐν τῇ πρωτευούσῃ ἐπιτροπῶν, ἐν ταῖς ὁποίαις νὰ ὑπάρχῃ ἓν δικαστικὸν πρόσωπον. Ἀλλ’ ἐπειδὴ ὑπάρχει ἡ περίπτωσις τῶν ἀνικάνων πατέρων, πρέπει νὰ ἐπιτραπῇ αὐταῖς νὰ διορίζωσι τὸν εἰρηνοδίκην τοῦ τόπου, ἵνα ἐξετάζῃ τὰ τῆς ἀνικανότητος ταύτης. Αὕτη πρέπει νὰ ἦναι ἡ μόνη ἐξαίρεσις, διότι ἀνίκανος πατὴρ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ προσέλθῃ εἰς τὴν πρωτεύουσαν.

§121ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν.) Δὲν ἐπίστευον, ὅτι τόσον ἁπλοῦν ζήτημα ἤθελε λάβει τοιαύτας διαστάσεις καὶ προκαλέσει τόσον μακρὰν συζήτησιν. Ὅταν ἐξεδόθη τὸ διάταγμα τῆς 9 Αὐγούστου, διὰ τοῦ ὁποίου ἀπεφασίσθη νὰ ἐφαρμοσθῶσιν αἱ περὶ ἀπαλλαγῆς διατάξεις εἰς τοὺς ἐπιστράτους, ἔπρεπε νὰ ληφθῇ πρόνοια καὶ περὶ τῆς ἀρχῆς, ἡ ὁποία ἔμελλε νὰ δικάσῃ τὰς τοιαύτας αἰτήσεις, διότι ὁ νόμος δὲν ἐπρονόησε περὶ τοιαύτης περιπτώσεως. Ἡ Κυβέρνησις ἐσκέφθη, ὅτι συνέφερε ν’ ἀποφασίζῃ ὁ ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν μετὰ προηγουμένην ὑποχρεωτικὴν γνώμην ἐπιτροπῆς συγκροτουμένης ὑπὸ τοῦ δικαστικοῦ συμβούλου καὶ τῶν ἁρμοδίων τμηματαρχῶν τῶν ὑπουργείων τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ Στρατιωτικῶν· καὶ μέχρι τοῦδε τὸ διάταγμα ἐκεῖνο ἐλειτούργησε καλῶς, διότι καὶ ἡ ἐπιτροπὴ εἰργάσθη ἀξιεπαίνως εἰς τὸ ζήτημα τοῦτο καὶ ἐκ μέρους τοῦ ὑπουργείου οὐδεμία δυσκολία παρενεβλήθη, οὔτε ἀπόφασίς τις τῆς ἐπιτροπῆς ἀπεῤῥίφθη ὑπὸ τοῦ ὑπουργοῦ· ἠδύνατο δὲ καὶ ἤδη ἡ ἐπιτροπὴ αὕτη νὰ ἐξακολουθήσῃ ἐργαζομένη. Ἀλλ’ ἐπειδὴ παρετηρήθη, ὅτι εἶναι ἀνεπαρκὴς, καὶ ὅπως φέρῃ εἰς πέρας τὸ ἔργον τοῦτο, ἀπαιτεῖται πολὺς χρόνος, ὡς εἴπομεν, διότι ὑπάρχουν ἐκκρεμεῖς πλέον τῶν 15,000 προσφυγῶν, διὰ τοῦτο ἐσκέφθημεν, ὅταν ὑπεβάλομεν τὸ διάταγμα πρὸς κύρωσιν, νὰ εὐκολύνωμεν τὴν ταχυτέραν ἐκδίκασιν τῶν ἐκκρεμῶν τούτων αἰτήσεων· ἐνομίσαμεν δὲ, ὅτι παραπέμποντες αὐτὰς εἰς τὰ στρατολογικὰ συμβούλια, τὰ ὁποῖα εἶναι 13, ἠθέλομεν διευκολύνει τὸ ἔργον τῆς ταχείας ἐκδικάσεως. Ἀλλ’ ἤδη παρουσιάζονται ἀμφιβολίαι· τὰς ἀμφιβολίας αὐτὰς δὲν τὰς συμμερίζομαι, τὰς ἀποκρούω μάλιστα, διότι τὰ στρατολογικὰ συμβούλια ἀποτελοῦνται ἀπὸ ἀνωτέρους ὑπαλλήλους τῆς πολιτείας, ἀπὸ τὸν νομάρχην, ἀπὸ τὸν πρόεδρον τοῦ δικαστηρίου καὶ ἀπὸ ἀνώτερον ἀξιωματικόν. Μ’ ὅλα ταῦτα, ἐπειδὴ ὑπάρχουσι τοιαῦται ἀμφιβολίαι, ὁ δὲ σκοπός μας εἶναι νὰ διευκολύνωμεν τὴν ταχεῖαν ἐκδίκασιν, εἴπομεν, ὅτι δὲν ἔχομεν δυσκολίαν νὰ παραδεχθῶμεν τὸν πολλαπλασιασμὸν τῶν ἐπιτροπῶν ἐν τῇ πρωτευούσῃ, τόσῳ μᾶλλον καθ’ ὅσον μετὰ τὴν γνωμοδότησιν τῆς ἐπιτροπῆς θὰ ἐκδοθῇ ἀπόφασις ὑπὸ τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, καὶ ἄνευ τῆς ἀποφάσεως αὐτοῦ ἡ γνωμοδότησις τῆς ἐπιτροπῆς δὲν ἔχει οὐδεμίαν ἰσχύν. Ἀλλ’ ἂν ἡ Βουλὴ νομίζῃ, ὅτι πρέπει νὰ παραπεμφθῶσιν εἰς τὰ στρατολογικὰ συμβούλια, δὲν ἔχομεν ἐπίσης ἀντίῤῥησιν. Ἀρκετὰ ἐλέχθησαν ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου, καὶ πρέπει νὰ λυθῇ τοῦτο κατὰ τὸν ἕνα ἢ τὸν ἄλλον τρόπον.

§122ΜΥΚΩΝΙΟΣ. Αἱ ἐπιτροπαὶ ποῦ θὰ στηριχθῶσι πρὸς ἔκδοσιν τῆς ἀποφάσεώς των; εἰς τὰ πιστοποιητικά· εἰς τὰ ἴδια πιστοποιητικὰ δὲν θὰ στηριχθοῦν καὶ τὰ στρατολογικὰ συμβούλια; Διατί λοιπὸν θέλετε τὰς ἐπιτροπάς; φοβεῖσθε τὴν πίεσιν; Ἂς στείλωμεν τὰς αἰτήσεις τοῦ Ναυπλίου εἰς τὴν Ἀρκαδίαν, τῆς Μεσσηνίας εἰς τὴν Λακωνίαν, τῆς Ἀττικῆς εἰς ἄλλον νομὸν, καὶ οὕτω καθεξῆς. Ἀλλὰ τὸ ἄρθρον 51 τοῦ νόμου λέγει.... (Ἀναγινώσκει). Βλέπετε λοιπὸν, ὅτι τὸ στρατολογικὸν συμβούλιον εἶναι τὸ ἁρμόδιον, ὅπως ἀποφανθῇ καὶ περὶ τῶν ἐξαιρέσεων τῶν ὑπαγομένων εἰς τὸ ἄρθρον 33; διατί θέλετε νὰ ἀφαιρέσητε ἀπὸ τὸ στρατολογικὸν συμβούλιον τὸ δικαίωμα αὐτό;

§123ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ζητεῖτε, κύριοι, ἐγγυήσεις περισσοτέρας· ἐξεφράσθησαν ὑπόνοιαι κατὰ τῶν στρατολογικῶν συμβουλίων, καὶ διὰ τοῦτο ζητεῖτε ἐπιτροπάς. Ἀλλ’ αἱ ἐπιτροπαὶ πῶς θὰ συγκροτῶνται; ἂν ἀπὸ ὑπαλλήλους, περισσοτέρας ἐγγυήσεις παρέχουν τὰ στρατολογικὰ συμβούλια, διότι τουλάχιστον αὐτὰ συγκροτοῦνται ἀπὸ ἀνωτέρους ὑπαλλήλους. Ἡ ἐπιτροπὴ ἡ ὑπάρχουσα δὲν ἀρκεῖ, θὰ ἐξοδευθῇ πολὺς χρόνος, καὶ ἂν ἐργάζεται ἐνδελεχῶς. Σᾶς εἶπον, ὅτι δύω λεπτὰ ἀπαιτοῦνται δι’ ἑκάστην ἀπόφασιν, ἀλλὰ τοῦτο εἶναι μῦθος, διότι 15 λεπτὰ θὰ χρειασθοῦν, διὰ νὰ ἀνάψουν τὰ τσιγάρα των. Ἀλλὰ νὰ κάμωμεν καὶ ἄλλας ἐπιτροπὰς καὶ ποῖαι εἶναι αἱ ἄλλαι ἐπιτροπαί; Ἂν θὰ ἔχωμεν ἐγγυήσεις περισσοτέρας, νὰ τὰς δεχθῶμεν, διότι ὅλοι θέλομεν νὰ διεκπεραιώσωμεν αὐτὴν τὴν ὑπόθεσιν. Ἀλλ’ οἱ προτείναντες τὰς ἐπιτροπὰς δὲν μᾶς ἐπρότειναν καὶ ἀπὸ ποίους θὰ σύγκηνται· ἂν δὲν ἔχουν νὰ προτείνουν, τότε διατί νὰ μὴ μείνουν τὰ στρατολογικὰ συμβούλια; Ἐὰν ἀποτελεσθῶσιν αἱ ἐπιτροπαὶ ἀπὸ δικαστικὰ πρόσωπα, θὰ προσκόψῃ ἡ πολιτικὴ καὶ ποινικὴ δικαιοσύνη. Τὸ καθ’ ἡμᾶς, οἱονδήποτε μέτρον κρίνῃ ἡ Βουλὴ χορηγοῦν περισσοτέρας ἀσφαλείας, τὸ δεχόμεθα.

§124ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ὁμιλήσητε ἐπὶ πολύ, κ. Τρικούπη;

§125ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Μάλιστα.

§126ΠΟΛΛΟΙ. Αὔριον. Λύεται ἡ συνεδρίασις ὥρᾳ 6 μ. μ.