1880.11.29

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 35

τῆς 29 Νοεμβρίου 1880.

Ὥρα 2 μ. μ.

Ἀπαρτίας γενομένης, ἀνεγνώσθησαν καὶ ἐνεκρίθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κατὰ τὴν προχθεσινὴν συνεδρίασιν, συζητουμένου τοῦ νομοσχεδίου περὶ κυρώσεως τῆς συμβάσεως μετὰ τῆς ἐθνικῆς Τραπέζης, ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν παρετήρησεν, ὅτι πρέπει νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν καὶ ἡ μεταγενεστέρα σύμβασις ἡ τροποποιοῦσα τὴν πρώτην. Ἐν τοῖς πρακτικοῖς ὅμως δὲν ἐκτίθεται καλῶς τὸ πρᾶγμα, καὶ ἑπομένως πρέπει νὰ διαγραφῶσι τὰ ἑξῆς· «Πρέπει νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν καὶ ἡ πρόσθετος, καὶ ἀπὸ 26 Ὀκτωβρίου 1880 σύμβασις, δι’ ἧς ἀπαλείφεται ἀπὸ τῆς συμβάσεως ἡ δευτέρα παράγραφος τοῦ ἄρθρου ἑβδόμου, ἡ ἀρχομένη ἀπὸ τῶν λέξεων «Τὸ ἀνωτέρω ἀποκλειστικὸν δικαίωμα» καὶ τελευτῶσα εἰς τὰς λέξεις «ἐντὸς ἓξ μηνῶν τὸ πολὺ ἀπὸ τῆς προσαρτήσεως.» Ἀπαλείφονται ἐπίσης ἐκ τῆς παραγράφου τρίτης τοῦ αὐτοῦ ἄρθρου ἑβδόμου αἱ λέξεις «ἡ Τράπεζα ὑποχρεοῦται νὰ χορηγῇ εἰς τὸ δημόσιον δέκα μὲν τοῖς ἑκατὸν ἐπὶ ἓξ μῆνας ἀπὸ τῆς προσαρτήσεως τῶν νέων χωρῶν», καὶ τέλος ἀπαλείφεται ὁλόκληρον τὸ ἄρθρον δωδέκατον τῆς αὐτῆς συμβάσεως.» «Ἐπὶ τῇ βάσει τῶν τροπολογιῶν τούτων ἐγένετο δεκτὸν τὸ μοναδικὸν ἄρθρον τοῦ νομοσχεδίου καὶ τὸ σύνολον αὐτοῦ εἰς τρίτην συζήτησιν, ἔχον ὡς ἕπεται...» Νὰ προστεθῶσι δὲ τὰ ἑπόμενα. «Ἡ Βουλὴ ἔχει βεβαίως ὑπ’ ὄψιν τὸ δεύτερον κείμενον τῆς ἀπὸ 20 Ὀκτωβρίου συμβάσεως, τὸ ὁποῖον ὑπέβαλεν εἴς τινα τῶν προηγουμένων συνεδριάσεων, διότι τὸ ἀρχικῶς μετὰ τοῦ νομοσχεδίου ὑποβληθὲν καὶ τυπωθὲν ἦτο ἐκ παραδρομῆς λανθασμένον. Βεβαιώσαντος δὲ τοῦ προέδρου, ὅτι τὸ δεύτερον κείμενον τῆς συμβάσεως ἔχει ὑπ’ ὄψιν καὶ οὗτος, ἡ Βουλὴ παρεδέχθη εἰς γʹ συζήτησιν τὸ μοναδικὸν ἄρθρον τοῦ νομοσχεδίου ὡς καὶ τὸ σύνολον αὐτοῦ ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ μνησθέντος δευτέρου κειμένου, ἔχον ὡς ἑξῆς...» Ἐγκρίνει ἡ Βουλὴ τὴν διόρθωσιν;

§2ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κόταρης ὑποβάλλει πρότασιν νόμου, ὅπως εἰς τὸν προσδιορισμὸν τῆς συντάξεως τοῦ Ἀρχειοφύλακος τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου συνυπολογισθῇ καὶ ἡ μηνιαία ἐπιχορήγησις αὐτοῦ, καὶ ἑτέραν περὶ ζωοκλοπῆς. Θὰ τυπωθῶσιν.

§4ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν.) Πληροφορῶ τὴν Βουλὴν, κύριοι, κατόπιν τῆς ἐπερωτήσεως τοῦ ἐντίμου βουλευτοῦ Καλαμῶν περὶ ἐλλείμματος παρουσιασθέντος κατὰ τὴν διαχείρισιν ἑνὸς ἀνωτέρου ἀξιωματικοῦ, ὅτι τὸ ἐπιμελητήριον τῆς Ἀνατολικῆς Ἑλλάδος κατὰ τὸ 1878 ὑπέβαλεν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν τὴν διαχείρισιν τῶν χρημάτων του κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην. Ἐκ τῆς ἐπεξεργασίας προέκυψεν, ὅτι 32,000 δρ. δὲν δικαιολογοῦνται ἀποχρώντως, διότι, ἂν καὶ προσάγωνται τὰ δικαιολογητικὰ ἔγγραφα, δὲν φέρουν τοὺς νενομισμένους τύπους, δι’ ὧν ἠδύνατο τὸ στρατιωτικὸν λογιστήριον νὰ κηρύξῃ ὡς δεδικαιολογημένην τὴν δαπάνην. Ἔκτοτε ἡ ὑπόθεσις ἔμεινεν ἐκκρεμής.—Κατὰ τὰς ἀρχὰς τοῦ τρέχοντος μηνὸς ἡ ὑπηρεσία μὲ ἔθεσεν ἐν γνώσει τῆς καταστάσεως αὐτῆς· ἔκτοτε διέταξα, ὅπως ὁ ὑπόλογος προσαγάγῃ τὸ ταχύτερον τὰ δικαιολογητικὰ ἔγγραφα τῆς δαπάνης αὐτῆς. Πράγματι ὁ ὑπόλογος αὐτὸς ἀξιωματικὸς μέχρι πρὸ 15 ἡμερῶν δὲν ὑπέβαλε κανὲν δικαιολογητικὸν ἔγγραφον. Κατόπιν τῆς ἐπερωτήσεως τοῦ ἐντίμου βουλευτοῦ Καλαμῶν εὑρέθην εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ἐξετάσω τί ἐνηργήθη ἐπὶ τῆς ὑποθέσεως αὐτῆς· ἔμαθον, ὅτι ὁ ἀξιωματικὸς δὲν προσήγαγε νέα ἔγγραφα. Ὅθεν διέταξα νὰ τῷ δοθῇ εἰσέτι προθεσμία 10 ἡμερῶν, ἥτις λήγει κατὰ τὰς 5–6 τοῦ προσεχοῦς μηνὸς, ἵνα προσαγάγῃ τὰ δικαιολογητικὰ ἔγγραφα διὰ τὴν δαπάνην αὐτὴν· ἄλλως θέλω τὸν θεωρήσει ἐλλειμματίαν καὶ θέλω ἐνεργήσει τὰ κατὰ νόμον. Συνάμα ὅμως πληροφορῶ τὴν βουλὴν, ὅτι κατὰ τὴν ἔκτακτον ἐκείνην ἐποχὴν τὰ ἔγγραφα εἶναι ἀληθὲς, ὅτι δὲν φέρουν τοὺς νενομισμένους τύπους τοὺς διατασσομένους ἀπὸ τὸν περὶ δημοσίου λογιστικοῦ νόμον καὶ τοὺς οἰκονομικοὺς διδακτικοὺς ὁρισμοὺς, φέρουν ὅμως τὸ κῦρος τῆς ὑπογραφῆς τοῦ ἀρχηγοῦ τοῦ στρατοῦ· τοῦτο ὅμως κατὰ τὸ Στρατιωτικὸν Λογιστήριον δὲν εἶναι πλήρης δικαιολόγησις, καὶ κατὰ συνέπειαν ἔταξα νέαν προθεσμίαν 10 ἡμερῶν, καὶ καθ’ ἣν περίπτωσιν τὸ Στρατιωτικὸν Λογιστήριον δὲν ἀποδεχθῇ ὡς καλῶς ἔχοντα τὰ δικαιολογητικὰ ἔγγραφα, θέλω ἐνεργήσει ὅπως ὁ περὶ δημοσίου λογιστικοῦ νόμος ὁρίζει.

§5ΣΑΚΕΛΛΑΡΟΠΟΥΛΟΣ. Κατὰ ποίαν ἐποχὴν, κ. Ὑπουργὲ, ὑπεβλήθησαν αἱ καταστάσεις τοῦ ἐπιμελητηρίου αὐτοῦ; ἠμπορεῖτε νὰ μᾶς εἴπητε;

§6ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΤΩΝ ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΩΝ. Σᾶς εἶπα, ὅτι ἡ ὑπόθεσις ἄρχεται ἀπὸ τὸ 1878, ἡ κατάστασις τῆς διαχειρίσεως δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ βραδύνῃ· ὑποθέτω, ὅτι, ἂν ἡ δαπάνη ἔλαβε χώραν κατὰ τὸ 1878, τὰ δικαιολογητικὰ ἔγγραφα ὑπεβλήθησαν ἔκτοτε. Μόνον περὶ 32,000 δραχ. δὲν ὑπεβλήθησαν πλήρη δικαιολογητικὰ ἔγγραφα ὡς ἀπαιτεῖ ὁ νόμος περὶ δημοσίου λογιστικοῦ· περὶ αὐτῶν ἤδη πρόκειται. Τὸ ζήτημα ὑπάρχει ἔκτοτε ἐκκρεμὲς, ὅτε ἐγένετο ἡ ἐπερώτησις αὕτη καὶ ἔδωκα τὰς ἀνωτέρω πληροφορίας. Ἐάν τις ἔχῃ νὰ μοῦ ζητήσῃ ἄλλας πληροφορίας, θέλω συμπληρώσει τὰς μέχρι τοῦδε δοθείσας.

§7ΣΑΚΕΛΛΑΡΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ σᾶς παρακαλέσω λοιπὸν, κ. Ὑπουργὲ, νὰ λάβητε αὐτὴν τὴν πληροφορίαν καὶ νὰ τὴν φέρητε.

§8ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΤΩΝ ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΩΝ. Ἅμα ἐντὸς 10 ἡμερῶν ὁ ὑπόλογος οὗτος ἀξιωματικὸς δὲν δικαιολογήσῃ τὴν δαπάνην αὐτὴν, θὰ ἐπέλθῃ καταδίωξις, καὶ διὰ νὰ γείνῃ τοῦτο, θὰ μελετηθῇ τὸ ζήτημα ἐπισταμένως, διότι αἱ συνέπειαι τῆς καταδιώξεως εἶναι ὁποῖαι σεῖς τὰς γνωρίζετε.

§9ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αἱ ἐπιτροπαὶ τῶν οἰκονομικῶν καὶ ἐσωτερικῶν ὑποβάλλουν τὴν ἔκθεσιν των ἐπὶ τῆς ἀτμοπλοϊκῆς ἑταιρίας.

§10ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν.) Ἐγένετο, κύριοι, πολὺς λόγος κατὰ τὰς παρελθούσας συνεδριάσεις περὶ τῶν εἰς τὸν στρατὸν καταταχθέντων ἐπιστράτων ἀπ’ ἀρχῆς μέχρι τοῦδε, ὑπεσχέθην δὲ εἰς τὴν Βουλὴν νὰ ὑποβάλω εἰς αὐτὴν τὰς περὶ τούτου πληροφορίας ἐντὸς τῆς παρούσης ἑβδομάδος. Τὴν ὑπόσχεσιν ταύτην ἐκπληρῶ, ὑποβάλλων εἰς τὴν Βουλὴν τὰ ἀκόλουθα· ἐπειδὴ δὲ πρόκειται περὶ ἀριθμῶν, παρακαλῶ νὰ προσέξητε ἄνευ διακοπῆς τινος, διότι δὲν πρόκειται νὰ συζητήσωμεν ἄλλο τι ζήτημα οὐσιαστικόν, διὰ νὰ διακόπτητε, ἀλλὰ πρόκειται νὰ χορηγήσω πληροφορίας περὶ τῶν μέχρι τοῦδε ἀκριβῶς ἐνεργηθέντων. Κατὰ τὰ στρατολογικὰ μητρῷα ἅπαντες οἱ ἐπίστρατοι, συμπεριλαμβανομένων καὶ τῶν ὑποχρεωτικῶν κληρούχων κατὰ τὰ ἄρθρα 61 καὶ 62 τοῦ στρατολογικοῦ νόμου, καὶ τῶν ὑποχρεωτικῶν κληρωτῶν τῆς θαλάσσης κατὰ τὸ ἄρθρ. 65 τοῦ αὐτοῦ νόμου, ἀνέρχονται εἰς 112,753, διαιρούμενοι ὡς ἑξῆς:

Ἐπίστρατοι διαθέσιμοι τῆς ξηρᾶς καὶ τῆς θαλάσσης τῆς ἡλικίας 23 ἐτῶν 8,053, τῶν 24 ἐτῶν 12,874· τὸ ὅλον τῶν δύο αὐτῶν κατηγοριῶν 20,927. Ἔφεδροι ξηρᾶς καὶ θαλάσσης ἡλικίας 25, 26, 27, 28, 29 καὶ 30 ἐτῶν, 80,737. Ἀλλ’ ἐκ τῶν ἀριθμῶν τούτων τῶν 112,753, πρέπει ν’ ἀφαιρεθῶσιν οἱ ἑξῆς: α) Οἱ ἀνήκοντες εἰς τὴν διαθεσιμότητα τοῦ κατὰ θάλασσαν στρατοῦ, οἱ ὁποῖοι δὲν ἐκλήθησαν μέχρι τοῦδε, 154. β) Οἱ ἐστερημένοι τοῦ δικαιώματος τῆς Ἑλληνικῆς ἰθαγενείας 100. γ) Οἱ ἐστερημένοι τῶν πολιτικῶν καὶ ἀστικῶν δικαιωμάτων 200. δ) Οἱ ἐν φυλακαῖς διατελοῦντες, καίτοι ἐγγεγραμμένοι εἰς τὰ μητρῷα, 250. ε) Οἱ ἀποβιώσαντες μετὰ τὴν σύνταξιν τῶν μητρῴων 400. ϛ) Οἱ δὶς ἐγγεγραμμένοι ἐν τῷ αὐτῷ δήμῳ, ἢ εἰς δύο δήμους, 500. ζ) Οἱ ἀνύπαρκτοι ἢ ἀγνώστου διαμονῆς 400. η) Οἱ ὡς σωματικῶς ἀνίκανοι, ἢ προφανῶς ἄγοντες παιδικὴν ἡλικίαν ἢ ἄνηβοι κριθέντες ὑπὸ τῆς ἀνωτάτης ὑγειονομικῆς ἐπιτροπῆς, 2,000. θ) Οἱ εἰς τὴν ἐθνοφρουρὰν μεταβάντες, ὡς ὄντες πατέρες τεσσάρων τέκνων, κατὰ τὸ ἄρθρον 70 τοῦ νόμου, 300. ι) Οἱ ἐκ τῶν ἐπιστράτων ἐργάται θαλάσσης, πρὸς οὓς δὲν ἐξεδόθησαν διαταγαὶ πορείας, ἢ τῶν ὁποίων ἀπεφασίσθη ἡ ἀπαλλαγὴ ἀπὸ τῆς κατὰ ξηρὰν ἐπιστρατεύσεως, 6,000. ια) Οἱ ὡς κληρωτοὶ παρελθουσῶν ἀπογραφῶν, ἢ ὡς ἐθελονταί, ἢ ὡς ἀντικαταστάται ὑπηρετήσαντες ἐν τῷ ἐνεργῷ στρατῷ κληρωτοὶ ἢ ἐπίστρατοι, ἐπὶ τρίμηνον τοὐλάχιστον χρονικὸν διάστημα, καὶ ἑπομένως μὴ προσκληθέντες εἰς τὴν ἐπιστράτευσιν, 5,000. ιβ) Οἱ προϋπηρετήσαντες ὡς ἔκτακτοι ἔφεδροι τοῦ τακτικοῦ στρατοῦ καὶ οἱ ἀσκηθέντες ἐν τοῖς ὅπλοις, ὡς μεταβατικοὶ ἐθνοφύλακες, 20,100. ιγ) Οἱ ὑπηρετοῦντες ἐν τῷ στρατῷ, εἴτε ὡς κληροῦχοι, εἴτε ὡς ἀντικαταστάται κληρούχων παρελθουσῶν ἀπογραφῶν, εἴτε ὡς ἐθελονταί, σημειούμενοι δὲ ἐν τοῖς Μητρώοις ὡς ἐπίστρατοι 5,000. ιδ) Οἱ εἰς τὴν ἀλλοδαπὴν ἀποδημοῦντες, ὧν ἡ προσέλευσις καὶ κατάταξις δὲν εἶναι εὔκολος, 2,500. Τὸ ὅλον τῶν δεκατεσσάρων τούτων κατηγοριῶν 42,904, οἵτινες, ἐὰν ἀφαιρεθῶσιν ἀπὸ τὸ ὁλικὸν ποσόν, ὑπολείπονται ἐπίστρατοι 69,849. Ἀλλὰ καὶ ἐκ τούτων ὑπέβαλον αἰτήσεις περὶ ἀναβολῆς τῆς κατατάξεως αὐτῶν, συμφώνως πρὸς τὸ Διάταγμα τῆς 9 Αὐγούστου ε. ε. 18,150, ἐξ ὧν 3,400 ἐξεδικάσθησαν ὑπὸ τοῦ ὑπουργείου, τῇ γνωμοδοτήσει τῆς ἐπιτροπῆς, μένουσιν ἐκκρεμεῖς ἐν τῷ ὑπουργείῳ 8,750· καὶ παρὰ τοῖς Νομάρχαις, οἵτινες δὲν ὑπέβαλον αὐτὰς εἰς τὸ ὑπουργεῖον, μετὰ τὴν ὑποβολὴν δὲ τοῦ συζητουμένου νομοσχεδίου διετάχθησαν νὰ μὴ τὰς ὑποβάλωσιν, ἀφοῦ παραπέμπονται εἰς τὰ στρατολογικὰ συμβούλια, 6,000, τὸ ὅλον 18,150. Ἀφαιρουμένου καὶ τοῦ ἀριθμοῦ τούτου ἐκ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν 69,849, ὑπολείπονται ἐπίστρατοι κατατακτέοι εἰς τὸν στρατὸν 51,699· καὶ περὶ αὐτῶν ἔπρεπε νὰ ληφθῇ φροντὶς, ὅπως καταταχθῶσιν εἰς τὸν στρατὸν, ἀφοῦ περὶ τῶν εἰς τὴν ἀλλοδαπὴν ἀποδημούντων δὲν ἦσαν τὰ μέσα τόσον εὔκολα καὶ πρόχειρα, ὅσον εἶναι διὰ τοὺς ἐνδημοῦντας. Ἐξ αὐτῶν λοιπὸν κατετάχθησαν μέχρι τῆς 15 Νοεμβρίου 33,252, ἑπομένως ὑπολείπονται πρὸς κατάταξιν 18,197· αἱ πληροφορίαι, τὰς ὁποίας ἔχει τὸ ὑπουργεῖον, περιορίζονται μέχρι τῆς 15 Νοεμβρίου, ἀπὸ τῆς ἐποχῆς ὅμως ἐκείνης βεβαίως κατετάχθησαν καὶ ἄλλοι πολλοί, περὶ ὧν θέλομεν ἔχει πληροφορίας ἐντὸς ὀλίγου. Τώρα εἶναι ἀνάγκη νὰ πληροφορήσω τὴν Βουλὴν πόσοι ἐξ αὐτῶν κατετάχθησαν ἐπὶ τοῦ προκατόχου ὑπουργείου καὶ πόσοι ἐπὶ τοῦ ἐνεστῶτος ὑπουργείου. Ἔχω ἀνὰ χεῖρας τρεῖς καταστάσεις περὶ τῶν καταταχθέντων εἰς τὸν στρατὸν κατ’ ἐπαρχίας· καὶ μέχρι μὲν τῆς 8 Ὀκτωβρίου ε. ε. ἐποχῆς ἀνηκούσης ἀποκλειστικῶς εἰς τὸ προκάτοχον ὑπουργεῖον κατετάχθησαν κληροῦχοι ὑποχρεωτικοὶ ἐπὶ τριετεῖ θητείᾳ, κληροῦχοι ὑποχρεωτικοὶ ἐπὶ ἑξαμήνῳ ὑπηρεσίᾳ καὶ ἐπίστρατοι 27,413· ἀπὸ δὲ τῆς 8 Ὀκτωβρίου μέχρι τῆς 15 Ὀκτωβρίου, ἐποχῆς, ἥτις δὲν ἀνήκει ἀποκλειστικῶς οὔτε εἰς τὴν προκάτοχον κυβέρνησιν, οὔτε εἰς τὴν παροῦσαν, διότι κατὰ τὸ διάστημα τοῦτο ἐπῆλθεν ἡ ὑπουργικὴ κρίσις καὶ ὁ σχηματισμὸς τοῦ νῦν ὑπουργείου, κατετάχθησαν 2,013, ἑπομένως αἱ 27,413 ἔγειναν 29,426 καὶ ἀπὸ τῆς 15 Ὀκτωβρίου μέχρι τῆς 15 Νοεμβρίου, ἐποχῆς, ἥτις ἀνήκει ἀποκλειστικῶς εἰς τὴν ἐνέργειαν τῆς ἐνεστώσης Κυβερνήσεως, κατετάχθησαν 3,826, τὸ ὅλον 33,252.

§11ΤΙΝΕΣ. Πόσοι ἀπηλλάγησαν ἀπὸ τὴν ἐπιτροπήν;

§12ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΤΩΝ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ. Εἶπον, ὅτι ἐξηρέθησαν ἐν συνόλῳ ὑπὸ τῆς ἀνωτάτης ὑγειονομικῆς ἐπιτροπῆς, εἴτε ὡς ἀνίκανοι, εἴτε ὡς ἀνήλικες, 2,000· αὐτοί, περὶ τῶν ὁποίων ὁμιλῶ, εἰσὶν οἱ καταταχθέντες εἰς τὸν στρατὸν, καὶ οἱ ὁποῖοι ἀνέρχονται ἐν συνόλῳ εἰς 33,252, ὑπολείπονται δὲ πρὸς κατάταξιν 18,346, τῶν ὁποίων ἡ καταδίωξις ἐπισπεύδεται, καὶ αἱ ἀρχαὶ εἶναι διατεταγμέναι νὰ καταβάλωσι πᾶσαν προσπάθειαν διὰ τὴν κατάταξιν καὶ αὐτῶν ἐν τῷ στρατῷ. Τὰς πληροφορίας ταύτας δίδω εἰς τὴν Βουλὴν πρὸς ἐκπλήρωσιν τῆς δοθείσης ὑποσχέσεώς μου, τὰς δὲ καταστάσεις καταθέτω εἰς τὸ προεδρεῖον, καὶ ὅστις τῶν κκ. βουλευτῶν ἐπιθυμεῖ νὰ λάβῃ ἀκριβεστέρας πληροφορίας, τὰς βλέπει ἐν αὐταῖς.

§13ΠΟΛΛΟΙ. Νὰ τυπωθῶσιν.

§14ΖΕΡΒΑΣ. Κατὰ τὰ 1873 καὶ 1874 ἀπεστάλη εἰς Σύρον ἀνώτατος δικαστικὸς ὑπάλληλος, διακεκριμένος διὰ τὸν χαρακτῆρα καὶ τὴν ἀκεραιότητά του, ὅπως ἐπιθεωρήσῃ τὴν κατάστασιν τῆς ἀτμοπλοϊκῆς ἑταιρίας καὶ τὴν διαχείρισιν τῶν συμφερόντων αὐτῆς, ὑπέβαλε δ’ ἔκθεσιν. Ἐπειδὴ πρόκειται ἡ Βουλὴ ν’ ἀποφασίσῃ ἐπὶ τῆς συμβάσεως μετὰ τῆς ἑταιρίας, παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν ἐσωτερικῶν νὰ ὑποβάλῃ ἀντίγραφον ἢ καὶ τὸ πρωτότυπον τῆς ἐκθέσεως ἐκείνης, ἵνα τὸ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν ἡ Βουλή.

§15ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΤΩΝ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ. Ἂν ὑπάρχῃ εἰς τὸ ὑπουργεῖον, θὰ τὸ ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλήν.

§16ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, αὔριον, ἐπέτειον ἡμέραν γεγονότος, ὅπερ κατέδειξεν εἴπερ τι καὶ ἄλλο ὁποῖά τινα δύναται νὰ διαπράξῃ ὁ Ἑλληνισμὸς ὁμονοῶν, καὶ τὸν ὑπὲρ ἐλευθερίας καὶ πατρίδος ἀγωνιζόμενος ἀγῶνα μετὰ τῆς ἀποφάσεως, ὅπως ἢ νικήσῃ ἢ ὑπὸ ἐρείπια ἐνδόξως ταφῇ, τοῦ γεγονότος τῆς ἁλώσεως τῆς Ἀκροναυπλίας, τελοῦμεν ἐν Ἐθνικῷ σκοπευτηρίῳ ἀγῶνας σκοποβολῆς δι’ ὅπλου εἰς ἀπόστασιν διακοσίων καὶ τετρακοσίων μέτρων, τοῦ τῶν Ἀθηναίων δήμου χορηγοῦντος. Τοὺς ἀγῶνας τούτους παρακαλῶ, κατ’ ἐντολὴν τῆς διοικούσης Ἐπιτροπῆς τῆς ἐπὶ σκοπὸν βολῆς Ἑταιρίας, τὸ Προεδρεῖον τῆς Βουλῆς καὶ τοὺς βουλομένους ἐκ τῶν κ. κ. βουλευτῶν, ἵνα τιμήσωσι διὰ τῆς παρουσίας αὑτῶν, τελουμένους εἰς ἀνάμνησιν τηλικούτου ἄθλου, ἐνθαῤῥύνοντες οὕτω καὶ τὸ ὁποῖον ὑπηρετεῖ ἡ Ἑταιρία ἔργον, τὸ μεγάλως συντελοῦν εἰς τὸν καταρτισμὸν νέων μαχητῶν, ἱκανῶν ἵνα ἐπιτελέσωσι νέα ἆθλα ἀντάξια τῶν ἡρώων τοῦ 1821. Ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ δὲ ταύτῃ, ἔρχομαι παρακαλῶν συνάμα τὴν Βουλήν, ἵνα ἐπιτρέψῃ νὰ καταταχθῇ ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει τὸ κατὰ τὴν τελευταίαν Σύνοδον αὑτῆς ὑποβληθὲν νομοσχέδιον περὶ σκοποβολῆς.

§17ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἐξετάσεως παρὰ τῶν στρατολογικῶν συμβουλίων τῶν αἰτήσεων ἢ τῶν περιστάσεων τῶν εἰς τὰς διατάξεις τῶν ἄρθρων 6, 33, 35, 36 καὶ 70 τοῦ περὶ στρατολογίας νόμου ὑπαγομένων στρατευσίμων ἐν γένει.

§18ΚΟΝΤΟΓΟΥΡΗΣ. Ἔφθασε τέλος, κύριοι Βουλευταί, ἡ στιγμή, ἣν ἀνυπομόνως ἀνέμενεν ὁ ἑλληνικὸς λαός, ὅστις, ἀγογγύστως ἐκ τίνων τὰς πρὸς τὸ Κράτος ὑποχρεώσεις του, ἐννοεῖ καὶ θέλει νὰ ἔχῃ καὶ σαφῆ ἰδέαν περὶ τῶν δικαιωμάτων αὑτοῦ. Ἡ πρὸς στράτευσιν ὑποχρέωσις, ὅσον ἱερὰ καὶ ἂν ἦναι, εἶναι ἐπίσης καὶ δυσβάστακτος· διὰ τοῦτο τὰ πεπολιτισμένα Κράτη ἐφρόντισαν πάντοτε νὰ ῥυθμίσωσι τὰς ὑποχρεώσεις ταύτας πρὸς τε τὸ γενικὸν συμφέρον τῆς ἐπικρατείας, καὶ πρὸς τὰς κοινωνικὰς ἀνάγκας τοῦ ἀτόμου Ὁ ἡμέτερος νόμος περὶ στρατολογίας εἶναι ἄριστος νόμος. Κατήργησε τὴν ἀντικατάστασιν, ἕνεκα τῆς ὁποίας τόσα καὶ τόσα ἠκούοντο παράπονα, καὶ ἥτις, διαιροῦσα τοὺς πολίτας ἐλευθέρας πολιτείας εἰς δύο κλάσεις, τὴν τῶν πλουσίων καὶ τὴν τῶν πενήτων, ἐνέβαλε τὴν ἀποθάῤῥυνσιν εἰς τὰς ψυχὰς τῶν πολυπληθεστέρων τοῦ λαοῦ τάξεων. Τὸ πνεῦμα τῆς πανδήμου ἐκγυμνάσεως, ὅπερ δεσπόζει ἐν αὐτῷ, ὁ τελειότερος καταρτισμὸς τῶν μητρώων καὶ τῶν στρατολογικῶν συμβουλίων, αἱ ποινικαὶ αὐτῶν διατάξεις καὶ τόσαι ἄλλαι σοφαὶ τοῦ νόμου διατάξεις, μαρτυροῦσι περὶ τοῦ ζήλου τοῦ νομοθέτου νὰ καταστήσῃ πρᾶγμα τὴν γενικὴν στρατολογίαν, ἄνευ τῆς ὁποίας, ἔθνη ὡς τὸ ἡμέτερον, μὲ μόνην τὴν καλλιέργειαν τοῦ νοὸς καὶ τοῦ βαλαντίου, δὲν ἐγνώρισαν ποτὲ τὴν τέχνην τοῦ εὐτυχεῖν, ἥτις δι’ ἡμᾶς σήμερον συνίσταται εἰς τοῦτο, εἰς τὴν διὰ τῶν ἰδίων βραχιόνων ὑπεράσπισιν, ἐν τῇ καταλλήλῳ ὥρᾳ, τῶν ἀπαραγράπτων τοῦ ἑλληνισμοῦ νομίμων δικαιωμάτων. Τὰ εὐεργετικὰ τοῦ νόμου ἀποτελέσματα ἠθέλομεν αἰσθανθῆ μετὰ δεκαετίαν. Ἀλλ’ ὡς ἠκούσατε κατὰ τὰς προηγηθείσας συζητήσεις, ἀνώτεραι καὶ κατεπείγουσαι ἀνάγκαι ἔκαμαν νὰ αἰσθανθῶμεν ὅλον τὸ βάρος τοῦ νόμου ἐντὸς τοῦ πρώτου ἔτους τῆς ἐφαρμογῆς του. Ὀρθῶς σκεφθεῖσα ἡ πρώην Κυβέρνησις ἠθέλησε ν’ ἀντλήσῃ δυνάμεις ἐν τῷ νόμῳ ἐκείνῳ· οὕτως ἤθελε σκεφθῆ καὶ πᾶσα ἄλλη Κυβέρνησις, διότι εἰς οὐδένα κάμνω τὸ ἄδικον ν’ ἀρνηθῶ, ὅτι ἀγαπᾷ τὴν πατρίδα. Ὁ νόμος λοιπὸν ἤρχισε νὰ ἐκτελῆται· ἡ ἐπιστράτευσις ἤρχισε νὰ ἐφαρμόζηται. Ἀλλὰ τί συνέβη; Παράπονα ἠγέρθησαν ἀμέσως ἐκ μέρους τῶν ἐπιστράτων, τὰ πλεῖστα τούτων εὔλογα, τὰ ὁποῖα ὤφειλεν ἡ Κυβέρνησις νὰ θεραπεύσῃ, καὶ τοῦτο ἔπραξε διὰ τοῦ Διατάγματος τῆς 9 Αὐγούστου, τὸ ὁποῖον πρόκειται νὰ ἐπικυρώσωμεν διὰ τῆς παραδοχῆς τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου. Ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη ἔπραξεν ὅ,τι ἦτο δυνατὸν νὰ γείνῃ προσωρινῶς, καὶ ἀπούσης τῆς Βουλῆς. Εἰς τὴν Βουλὴν ἤδη ἐναπόκειται νὰ ρυθμίσῃ τὰ κατὰ τὸ σπουδαιότατον τοῦτο ζήτημα, διὰ νὰ μάθουν ἐπὶ τέλους οἱ συμπολῖταί μας ποῖα τὰ δικαιώματα καὶ ὁποῖαι αἱ ὑποχρεώσεις αὐτῶν. Πρὶν εἰσέλθω εἰς τὴν ἐξέτασιν τοῦ νομοσχεδίου τοῦ ὑπουργικοῦ καὶ τὴν ὑποστήριξιν τῆς γενικῆς τροπολογίας μου, ἠδυνάμην ἴσως νὰ ἐρωτήσω τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως ἂν δύναται νὰ λύσῃ ἀπορίαν, ἥτις ἐγεννήθη ἐν τῷ νῷ καὶ ἐμοῦ καὶ ὑμῶν. Ποία εἶναι ἡ κατάστασις τῆς Ἑλλάδος ὑπὸ στρατιωτικὴν ἔποψιν; Ἂν μοὶ ἀπήντα, ὅτι ἡ κατάστασις αὕτη εἶνε ἐμπόλεμος, ἀφοῦ 60 χιλ. ἀνδρῶν διατελοῦσιν ὑπὸ τὰ ὅπλα, ἤθελον παρακαλέσει καὶ τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ πάντας τοὺς ὑποβαλόντας τροπολογίας, ν’ ἀποσύρωσι πάντες ταύτας, δυνάμει τοῦ ἄρθρου 40 τοῦ περὶ στρατολογίας νόμου, καθ’ ὃ ἐν καιρῷ πολέμου πάντες οἱ μάχιμοι ἄνδρες καλοῦνται εἰς τὰ ὅπλα. Ἂν μοὶ ἀπήντα, ὅτι ἡ κατάστασις αὕτη εἶναι εἰρηνική, πῶς δύναται νὰ θεωρηθῇ εἰρηνικὴ ἡ κατάστασις τοῦ στρατοῦ τοῦ Κράτους ἐκείνου, ὅπερ δραστηρίως παρασκευάζεται εἰς σύντονον καὶ ἐπικειμένην ἐνέργειαν, πρὸς διεκδίκησιν τοῦ ἰδίου τίτλου; Ἐν τῇ ἀβεβαιότητι ταύτῃ, προβαίνω εἰς τὴν ἐξέτασιν τοῦ νομοσχεδίου. Τὸ νομοσχέδιον εἶναι ἀτελὲς καὶ ἐναντίον τοῦ σκοποῦ, ὃν προτίθεται. Εἶναι ἀτελές, διότι, ἐνῷ ἐρχόμενον μετὰ τὸ Διάταγμα ἔπρεπε νὰ λύῃ τὰς ἀναφυείσας ἐν τῇ πράξει δυσχερείας, ἀφίνει αὐτὰς ὑφισταμένας, καὶ ἐνῷ ἔπρεπε νὰ περιλαμβάνηται πᾶν τὸ ἀναγόμενον εἰς τὰ στρατολογικά, πρὸς περισσοτέραν εὐκολίαν καὶ τῶν ἀρχῶν, αἵτινες καλοῦνται νὰ ἐφαρμόσωσι τὸν νόμον. Εἶναι δὲ καὶ ἐναντίον τοῦ σκοποῦ ὃν προὐτίθετο, διότι φρονῶ, ὅτι κύριος σκοπὸς τοῦ νομοσχεδίου ἔπρεπε νὰ ἦναι ἡ ταχυτάτη διεκπεραίωσις τῶν ὑπαρχουσῶν ἐκκρεμῶν αἰτήσεων. Ἐκτὸς τοῦ νομοσχεδίου ὑπεβλήθησαν καὶ πολλαὶ τροπολογίαι. Ἀλλ’ ἅπασαι σχεδόν, κατὰ τὴν κρίσιν μου, τείνουσιν εἰς τὴν καταστροφὴν τοῦ νόμου περὶ στρατολογίας, καὶ ταύτας δὲν δύναται ν’ ἀποδεχθῇ ἡ Βουλή. Φρονῶ, ὅτι, ὡς πρὸς τὴν διαδικασίαν, ὀφείλομεν νὰ προτιμήσωμεν τὸ μικτὸν σύστημα, τουτέστι διὰ τὰς ἐκκρεμεῖς ἐνώπιον τῆς ἐπιτροπῆς καὶ ἐνταῦθα ἐν τῷ γραφείῳ αὐτῇ εὑρισκομένας αἰτήσεις, ν’ ἀποφανθῇ ἐπ’ αὐτῶν ἡ ἐπιτροπή. Καὶ ἰδοὺ ὁ λόγος. Πρώτην φορὰν ἐν Ἑλλάδι ἀνετέθησαν τοσοῦτον σοβαρὰ καθήκοντα εἰς ἐπιτροπήν, καὶ δὲν ἠκούσθησαν παράπονα, τοῦτο λέγω πρὸς τιμὴν τῆς ἐπιτροπῆς. Ἡ ἐπιτροπὴ ἐκανόνισε τὰς ἐργασίας της, ἔθηκε τὰς βάσεις ἐφ’ ὅλων τῶν ζητημάτων, τοιουτοτρόπως ἤδη δὲν ὑπολείπεται πλέον εἰμὴ ὑλικὴ ἐργασία. Πρῶτος λοιπὸν λόγος, ὅστις μὲ παρακινεῖ εἰς τὸ νὰ συστήσω τὴν ἐξακολούθησιν τῶν ἐργασιῶν τῆς ἐπιτροπῆς, εἶναι ἡ πεποίθησις, ἣν ἔχω πρὸς τὴν ἐπιτροπήν, διατελοῦσαν ἄλλως ὑπὸ τὴν ἄμεσον ἐπίβλεψιν τῆς κεντρικῆς ἐξουσίας, ἐνῷ, κατ’ ἀντίθετον λόγον, φοβοῦμαι τὰ στρατολογικὰ συμβούλια, ἐνθυμούμενος τὰ σκάνδαλα τοῦ παρελθόντος. Δεύτερος λόγος εἶναι ἡ ταχύτης, ἥτις ἐπιβάλλεται ὑπὸ τῶν περιστάσεων. Εἶναι πολῖται, οἵτινες ὑπέβαλον τὰς αἰτήσεις των πρὸ 2 καὶ πρὸ 3 μηνῶν. Φαντασθῆτε ὁποία βραδύτης πάλιν, ἕως νὰ συλλεχθῶσιν ὅλαι αἱ αἰτήσεις ἐν τῷ Ὑπουργείῳ, πρωτοκολληθῶσι, διανεμηθῶσι κατὰ νομούς, σταλῶσιν εἰς τὰς νομαρχίας, καὶ συγκληθῶσι τὰ στρατολογικὰ συμβούλια. Ἀναγνωρίζω, ὅτι ἡ ἐργασία, ἥτις πρόκειται νὰ γείνῃ, εἶναι μεγάλη, ἀλλὰ διὰ τοῦτο διὰ τῆς τροπολογίας μου παραδέχομαι, ὅτι πρέπει νὰ συστηθῶσι παρὰ τῇ ἐπιτροπῇ δύο ἐπικουρικὰ τμήματα, ἐκ τριῶν μελῶν ἕκαστον, διοριζομένων πρὸς τοῦτο ἀνωτέρων δικαστικῶν ἢ διοικητικῶν ὑπαλλήλων. Φρονῶ δέ, ὅτι, οὕτως ἀπαρτιζομένη ἡ ἐπιτροπή, δύναται ἐντὸς μηνὸς νὰ ἐκδώσῃ καὶ 10 χιλ. ἀποφάσεις, ἐνῷ ἐκκρεμεῖς ἐνταῦθα δὲν εἶναι πλέον τῶν 8 χιλ. αἰτήσεων. Ἂν νομίζητε, ὅτι τὸ χρονικὸν διάστημα τῶν 30 ἡμερῶν εἶναι μικρόν, τότε ἂς τὸ αὐξήσωμεν καὶ ἂς τὸ κάμωμεν 40 ἡμέρας. Ἐντὸς τοῦ χρονικοῦ αὐτοῦ διαστήματος ὀφείλει νὰ ἐκδώσῃ τὰς ἀποφάσεις της, ἄλλως, κατὰ τὴν τροπολογίαν μου, νὰ θεωρῶνται ἀπηλλαγμένοι οἱ ὑποβαλόντες αἰτήσεις. (Θόρυβος.) Μὴ σᾶς φαίνεται παράξενον τοῦτο· πρῶτον ἡ ἐπιτροπὴ θὰ σπεύσῃ νὰ περατώσῃ τὴν ἐργασίαν της, εἰς αὐτὴν καὶ μόνην ἀφοσιουμένη, ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου ὅλαι αἱ μέχρι τοῦδε ἐκδοθεῖσαι ἀποφάσεις τῆς ἐπιτροπῆς εἰσὶν ἀπαλλακτικαί, τουτέστιν αἱ αἰτήσεις, ἐφ’ ὧν ἐξεδόθησαν ἀποφάσεις μέχρι τοῦδε, ἐγένοντο δεκταί, τοῦτο δὲ σημαίνει, ὅτι ἅπασαι αἱ αἰτήσεις στηρίζονται εἰς τὸν νόμον καὶ τὸ Διάταγμα. Ταῦτα λοιπόν, κύριοι βουλευταί, ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὴν διαδικασίαν τῶν ἐκκρεμῶν αἰτήσεων.—Διὰ τὰς λοιπὰς αἰτήσεις, αἵτινες εὑρίσκονται ἐν τοῖς γραφείοις τῶν νομαρχιῶν, καὶ διὰ τὰς νέας, αἵτινες ἠμποροῦν νὰ γείνουν, ἂς συνέλθουν, ὡς θέλει ἡ κυβέρνησις, τὰ κατὰ νομοὺς στρατολογικὰ συμβούλια.—Ἡ περισσοτέρα ἐργασία θὰ ἦναι τελειωμένη, καὶ δὲν θὰ ὑπάρχῃ μέγας φόβος. Σπουδαῖα ζητήματα ἐγεννήθησαν περὶ τῶν θητειῶν· φρονῶ, ὅτι ἐπίσης ὀφείλει νὰ προνοήσῃ τὸ νομοσχέδιον.— Τοιαῦτα ζητήματα εἶναι 1) τὸ περὶ ἀνικανότητος τῶν πατέρων 2) τὸ περὶ λαθῶν ἐν τοῖς μητρώοις· περὶ τοῦ τίς ἐγγράφεται ἐν τοῖς μητρώοις, ἤτοι περὶ ἑτεροδημοτῶν.— Τὸ τελευταῖον τοῦτο σχετίζεται μὲ ἐρώτησιν, ἣν πρὸ ἡμερῶν ἀπηύθυνε πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν ὁ συμπολίτης μου καὶ ἔντιμος βουλευτὴς κ. Ῥοῦφος. Φρονῶ ὅμως, ὅτι τὸ ζήτημα τοῦτο λύεται διοικητικῶς, ὡς ἐλύθη εἰς περίστασιν, ἥτις μοῦ παρουσιάσθη. Εἷς ἐγγεγραμμένος ἐν τῷ δημοτολογίῳ Πατρῶν ἐζητεῖτο ὡς ἐπίστρατος δήμου τινὸς τῆς Κεφαλληνίας. Ἔλαβε πιστοποιητικὸν τοῦ κ. Δημάρχου Πατρῶν, βεβαιοῦντος τὴν δημοτικότητα τοῦ αἰτοῦντος, καὶ δυνάμει αὐτοῦ ἀπηλλάγη ἀπὸ τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν.—Ὡς πρὸς τὴν ἀνικανότητα τῶν πατέρων λέγω ἐν τῇ τροπολογίᾳ μου, ὅτι, ὅπου ἐξεδόθησαν ἀποφάσεις, αὗται εἰσὶν ὑποχρεωτικαί, ὅπου δὲ δὲν ἐξεδόθησαν λόγῳ ἀναρμοδιότητος, νὰ ἐπιτραπῇ εἰς τοὺς ἐνδιαφερομένους νὰ ὑποβάλωσι νέας αἰτήσεις περὶ τῆς ἀνικανότητος, εἴτε ἐνώπιον τῶν στρατολογικῶν συμβουλίων, εἴτε ἐνώπιον τῶν δικαστηρίων, τὰ ὁποῖα νὰ κηρυχθῶσιν ἁρμόδια εἰς τοῦτο. Περὶ λαθῶν.—Ἀναγνωρίζω, ὅτι δὲν πρέπει νὰ διασαλεύσωμεν τὸ κῦρος τῆς ὁριστικότητος τῶν μητρώων. Ἀλλ’ εἴμεθα καὶ ὑπόχρεοι νὰ νομιμοποιήσωμεν τὸ ἔγκλημα, τὴν ἀπροσεξίαν, τὸ λάθος; Εἶναι φοβερὸν καὶ σκληρὸν δι’ ἓν λάθος νὰ καλῆται εἰς τὰ ὅπλα ὁ μὴ ὑπόχρεως! Ἐν Πάτραις ἔχω πλεῖστα παραδείγματα· σᾶς ἀναφέρω τὸν ἐφέτην κ. Πετρόπουλον, τὸν δικηγόρον κ. Ἀρ. Ζωγράφον, (οἵτινες εἶναι ἐγγεγραμμένοι μὲ ἡλικίαν 23, νομίζω, ἢ 26 ἐτῶν. Νὰ ὑπηρετήσουν λοιπὸν καὶ οὗτοι; Διὰ τῆς τροπολογίας μου προβλέπω καὶ περὶ τούτων. Ταῦτα ὡς πρὸς τὴν διαδικασίαν καὶ τὰ σχετικὰ ζητήματα, τὰ ὁποῖα ὤφειλε νὰ λύσῃ τὸ νομοσχέδιον.—Θὰ παραδεχθῶμεν ἤδη μεταβολὰς εἰς τὸν νόμον περὶ στρατολογίας; Ὄχι, κύριοι, διότι ἄλλως θὰ καταστρέψωμεν αὐτόν. Μία μόνη μεταβολὴ δύναται νὰ ὑποστηριχθῇ, καὶ περὶ αὐτῆς κάμνω λόγον ἐν τῇ τροπολογίᾳ μου. Σκοπὸς τοῦ νομοθέτου εἶναι νὰ ὑπάρχῃ εἷς προστάτης ἐν τῇ οἰκογενείᾳ. Διὰ τῆς κατατάξεως τῶν μονογενῶν καταστρέφομεν ὁλοκλήρους οἰκογενείας. Ὁ παλαιὸς νόμος ἦτο ὀρθότερος, διότι δὲν πρέπει ἡ φορολογία τοῦ αἵματος νὰ ἦναι ἄνισος καὶ ἄδικος, ἐνῷ ὁ φόρος ἐπιβάλλεται ἀναλόγως τῆς περιουσίας ἑκάστου. Πόσοι νέοι τοιοῦτοι δυνατὸν νὰ ἦναι; δὲν πιστεύω ποτὲ πλειότεροι τῶν 500. Ἀλλ’ ἐνῷ ἡ ζημία ἐκ τῆς ἀπαλλαγῆς τούτων εἶναι μικρὰ διὰ τὸ Κράτος, τὸ ὁποῖον δὲν πρέπει νὰ θέλῃ τὴν ἐξόντωσιν τῶν οἰκογενειῶν, ἀφ’ ἑτέρου θέλουν καταστραφῆ 500 οἰκογένειαι, αἵτινες ὠφελοῦσι τὸ Κράτος διαφοροτρόπως. Ἂν παραδεχθῶμεν τὴν ἀπαλλαγὴν τοῦ μονογενοῦς, τότε καὶ τὸ βʹ. ἐδάφιον τοῦ ἄρθρου 33 θὰ τροποποιηθῇ, ὡς πρὸς τὸν πατέρα τὸν ἄγοντα τὸ 70 ἔτος. Τούτου δέον ν’ ἀπαλλάσσηται ὁ πρῶτος τῶν υἱῶν, συμφώνως καὶ πρὸς τὸν γαλλικὸν νόμον (ἄρθρον 17 τοῦ νόμου τοῦ 1875), ἐξ οὗ παρελάβομεν ἡμεῖς τὴν διάταξιν ταύτην, προσθέσαντες τὸ μόνος, ἄνευ ἀνάγκης. Παρακαλῶ ἤδη νὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ σᾶς ἀναγνώσω τὴν τροπολογίαν μου. (Ἀναγινώσκει). Ἰδού, κύριοι, τί εἶχον νὰ ὑποβάλω πρὸς τὴν Βουλὴν ἐπὶ τοῦ σπουδαιοτάτου τούτου ζητήματος, εἰς τὴν Βουλὴν δ’ ἐναπόκειται ν’ ἀποφασίσῃ ὅ,τι δίκαιον, ὅ,τι φιλάνθρωπον καὶ ὅ,τι συνᾷδον πρὸς τ’ ἀληθῆ τῆς πολιτείας συμφέροντα.

§19ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν.) Τὰ ἐπασχολοῦντα ἡμᾶς ζητήματα πρέπει νὰ ἐξετασθῶσιν ὑπὸ τὴν καθαρῶς νομοθετικὴν αὐτῶν ἔννοιαν, καὶ ὑπὸ τὴν ἔποψιν τοῦ γενικοῦ συμφέροντος. Ἑπομένως, διὰ τῆς συζητήσεως, τὴν ὁποίαν θὰ προκαλέσω, δὲν ἔχω σκοπὸν νὰ προκαλέσω πολιτικὴν συζήτησιν ἢ ζήτημα ὑπουργικόν. Ἔχω ὅμως καθῆκον καὶ ὡς ὑπουργὸς καὶ ὡς βουλευτὴς νὰ ἐκθέσω τὴν γνώμην μου ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου, τὸ ὁποῖον συζητοῦμεν. Καὶ πρῶτον παρατηρῶ εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι αἱ ὑποβληθεῖσαι τροπολογίαι δὲν ἔχουν, κατὰ τὴν γνώμην μου, οὐδεμίαν σχέσιν μὲ τὸ ὑπὸ συζήτησιν ἀντικείμενον. Διὰ τῶν ὑποβληθεισῶν ἀπειραρίθμων τροπολογιῶν σκοπεῖται ἡ ἐντελὴς μεταβολὴ τοῦ νόμου περὶ γενικῆς στρατολογίας· καὶ ἐὰν ἦτο δυνατὸν νὰ ὑποτεθῇ, ὅτι ἡ Βουλὴ ἤθελε παραδεχθῆ τὰς τροπολογίας ταύτας, ἠθέλομεν εἰσέλθει εἰς ἕνα κυκεῶνα καὶ εἰς ἕνα λαβύρινθον, ἀπὸ τὸν ὁποῖον θὰ ἦτο ἀδύνατον νὰ ἐξέλθωμεν. Διὰ τοῦτο κατ’ ἀρχὴν ἐπικρίνω πάσας τὰς τροπολογίας, ἔνιαι τῶν ὁποίων δύνανται νὰ ἦναι εὔλογοι, δύνανται νὰ ἦναι δίκαιαι, ἀλλὰ δὲν ἔχουν, ἐπαναλαμβάνω, οὐδεμίαν σχέσιν μὲ τὸ ὑπὸ συζήτησιν ζήτημα. Δύνανται αἱ τροπολογίαι αὗται νὰ ὑποβληθῶσιν ἀπὸ πάντα κύριον βουλευτὴν ὡς κύριαι προτάσεις νόμου τροπολογοῦσαι τὸν νόμον περὶ γενικῆς στρατολογίας, ἀλλ’ οὐδέποτε δύνανται νὰ ληφθῶσιν ὑπ’ ὄψιν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου τοῦ κυροῦντος τὸ διάταγμα τῆς 9 Αὐγούστου. Ὅταν, κύριοι, ἐψηφίσθη ὁ νόμος περὶ γενικῆς στρατολογίας δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν, ὅτι ἠδυνάμεθα νὰ εὑρεθῶμεν εἰς τὴν ἀνάγκην, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρέθημεν, νὰ καλέσωμεν δηλαδὴ εἰς γενικὴν ἐπιστράτευσιν ὅλας τὰς ὑποχρέους ἡλικίας τοῦ τε διαθεσίμου στρατοῦ καὶ τῆς ἐφεδρείας. Διὰ τοῦτο ὁ νόμος ἐκεῖνος δὲν ἐπρονόησε καὶ περὶ τῶν ἐξαιρέσεων καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τοὺς ἐπιστράτους τοῦ τε διαθεσίμου στρατοῦ καὶ τῆς ἐφεδρείας. Ἐπρονόησεν ὅμως μετὰ μακρὰν καὶ ἐκτεταμένην συζήτησιν ὅλας τὰς περιπτώσεις τῶν ἐξαιρέσεων διὰ τοὺς ὑποχρεωτικοὺς κληρούχους, καὶ πάντες ἐνθυμεῖσθε, ὅσοι ἀπετελεῖτε μέρος τῆς Βουλῆς ἐκείνης, ὅτι πολυήμεροι συζητήσεις ἐγένοντο ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου καὶ ἐπὶ πασῶν τῶν διατάξεων τοῦ νόμου, ἀλλ’ ἰδίως ἐπὶ τοῦ θέματος τῶν ἀπαλλαγῶν, πολλῶν προτάσεων ὑποβληθεισῶν, ἐξ ὧν ἄλλαι μὲν παρεδέχθησαν, ἄλλαι δὲ ἀπεῤῥίφθησαν, αἱ δὲ γενόμεναι παραδεκταὶ ἀπετέλεσαν μέρος εἰς τὸν ἐπιψηφισθέντα Νόμον καὶ ἐφηρμόσθησαν ἀπὸ τὰ Στρατολογικὰ Συμβούλια ὡς πρὸς τοὺς ὑποχρέους κληρωτούς. Ἐπῆλθε τελευταῖον ἡ ἀνάγκη τῆς γενικῆς ἐπιστρατείας, στηριζομένης εἰς τὸν περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ νόμον. Ἐκλήθησαν ἑπομένως πᾶσαι ἀνεξαιρέτως αἱ ἡλικίαι τοῦ τε διαθεσίμου στρατοῦ καὶ τῆς ἐφεδρείας ἄνευ τῶν ἀπαλλαγῶν ἐκείνων, αἵτινες ἀφώρων εἰς τοὺς ὑποχρέους κληρούχους. Καλῶς ποιοῦσα, κατὰ τὴν γνώμην μου, ἡ προκάτοχος κυβέρνησις ἀνέλαβε τὴν εὐθύνην νὰ προκαλέσῃ τὸ διάταγμα τῆς 9 Αὐγούστου, διὰ τοῦ ὁποίου τὰς περὶ ἀπαλλαγῶν διατάξεις τοῦ νόμου περὶ στρατολογίας, αἱ ὁποῖαι ἐφηρμόσθησαν εἰς τοὺς ὑποχρέους κληρούχους, ἐπεξέτεινε καὶ εἰς τοὺς ἐπιστράτους καὶ ἐκανόνισε τὸν τρόπον τῆς ἐκδικάσεως ἐπὶ τῶν περὶ ἀπαλλαγῆς αἰτήσεων ἄλλως ἢ ὡς ὁρίζει ὁ νόμος περὶ στρατολογίας καθ’ ὅσον τὰ στρατολογικὰ συμβούλια διετέλουν ἐν ἀργίᾳ Μόνον μίαν καινοτομίαν ἢ μᾶλλον μόνον μίαν προσθήκην ἔκαμεν ἡ Κυβέρνησις διὰ τοῦ Διατάγματος τῆς 9 Αὐγούστου, καὶ ταύτην εὑρίσκω ὀρθήν, δικαίαν καὶ ἀπαραίτητον. Ὁ νομοθέτης τοῦ 1878, μὴ δυνάμενος νὰ ὑποθέσῃ, ὅτι ἠδύναντο νὰ ὑπάρξωσι νέοι προϋπηρετήσαντες ὡς κληροῦχοι παρελθόντων ἐτῶν ἐπὶ 3 ἔτη καὶ ἐπέκεινα εἰς τὸν στρατόν, ὑπαγόμενοι εἰς τὴν κλήρωσιν τῶν ὑποχρέων κατὰ τὸ ἄρθρον 61 τοῦ Νόμου, διότι εἰς τὴν ὑποχρέωσιν ταύτην, ὡς γνωστόν, ὑπάγονται οἱ ἔχοντες συμπεπληρωμένην τὴν ἡλικίαν τοῦ 21 ἔτους καὶ ἄγοντες τὸ 22 ἔτος τῆς ἡλικίας των, οἱ κληροῦχοι δὲ τῶν παρελθόντων ἐτῶν, κατὰ τὸν περὶ ἀπογραφῆς νόμον, ἦσαν ὑπόχρεοι ἀπὸ τοῦ 19 ἔτους τῆς ἡλικίας των, ἑπομένως, διὰ νὰ ἐκπληρώσωσι τὴν τριετῆ θητείαν των, ἔπρεπε νὰ θεωρηθῶσιν ὡς διανύσαντες τὴν ἡλικίαν τῶν 21 καὶ 22 ἔτους καὶ κατὰ συνέπειαν ὡς ἄγοντες τὴν ἡλικίαν τοῦ 23 ἔτους, δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ προνοήσῃ περὶ τῆς ἀπαλλαγῆς τῶν τοιούτων, ἀλλ’ ὅμως κατὰ τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ Νόμου παρετηρήθη, ὅτι ζητοῦνται ὡς ὑπόχρεοι, καθ’ ὃ ἄγοντες τὴν ἡλικίαν τοῦ 21 ἔτους, καὶ νέοι, οἵτινες προϋπηρέτησαν ὡς κληροῦχοι ἐπὶ 3 ἔτη. Λοιπὸν τὸ Διάταγμα τῆς 9 Αὐγούστου ὑπήγαγεν εἰς τὰς περὶ ἀπαλλαγῶν διατάξεις τοῦ Νόμου τοῦ 1878 καὶ τούτους, ἐάν ἦναι ἐγγεγραμμένοι εἰς τὸ πρῶτον μέρος τοῦ στρατολογικοῦ μητρῴου· πρῶτον δὲ μέρος τοῦ μητρῴου εἶναι τὸ ἀφορῶν τοὺς ὑποχρέους κληρούχους. Αὐτὴν καὶ μόνην τὴν προσθήκην ἢ καινοτομίαν ἔκαμε τὸ Διάταγμα τῆς 9 Αὐγούστου, τὴν ὁποίαν εὑρίσκω, ὡς εἶπον, λογικὴν καὶ ἀρκετὰ δικαίαν, διότι, ἀφοῦ ἀπὸ τῆς ὑποχρεωτικῆς ὑπηρεσίας τῶν κληρούχων μεταβαίνουσι, κατὰ τὸν Νόμον τοῦ 1878, εἰς τὸν διαθέσιμον στρατὸν, ὅσοι ἐκληρώθησαν ὡς κληροῦχοι παρελθόντων ἐτῶν καὶ προσέφερον ἀντικαταστάτας, κατὰ μείζονα λόγον ἔπρεπε νὰ τύχωσι τοῦ εὐεργετήματος τούτου ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ὑπηρέτησαν ὡς κληροῦχοι αὐτοπροσώπως, καὶ μάλιστα ἐπὶ τρία ἔτη, ἀλλ’ ἀνήκοντες εἰς τὸ πρῶτον μέρος τοῦ στρατολογικοῦ μητρῴου. Ἀφῆκε δὲ τὸ Διάταγμα ἄθικτον τὸν νόμον, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὰς λοιπὰς διατάξεις ὡς πρὸς τὰς ἀπαλλαγὰς τῶν ἐπιστράτων καὶ τὴν κύρωσιν τοῦ Διατάγματος τούτου ζητοῦμεν διὰ τοῦ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον ὑπεβάλομεν εἰς τὴν Βουλὴν, κανονίζοντες μόνον διαφορετικὸν τρόπον ἐκδικάσεως τῶν ὑποβληθεισῶν καὶ ὑποβληθησομένων αἰτήσεων περὶ ἀπαλλαγῆς, διὰ τῆς εἰς τὰ στρατολογικὰ συμβούλια παραπομπῆς αὐτῶν. Ἀλλὰ δὲν ἐπιμένομεν εἰς τοῦτο, καὶ ἐὰν ἡ Βουλὴ κρίνῃ καλὸν νὰ παραπεμφθῇ εἰς τὰ στρατολογικὰ συμβούλια ἡ ἐκδίκασις τῶν αἰτήσεων, ἔχει καλῶς· ἐὰν ὅμως φρονῇ συμφερώτερον καὶ ἀσφαλέστερον ν’ ἀνατεθῇ αὕτη εἰς ἐπιτροπὰς, ἑδρευούσας ἐνταῦθα, δὲν ἀντιλέγομεν, διότι ἐπιθυμοῦμεν καὶ ἡμεῖς νὰ ἐξευρεθῇ ὁ καταλληλότερος τρόπος, τὸν ὁποῖον εὐχαρίστως θὰ δεχθῶμεν, διότι ἐνδιαφέρει ὅλους ἐξ ἴσου ἡ μετ’ ἀκριβείας καὶ νομιμότητος διεξαγωγὴ τῆς ἐκδικάσεως. Οὐδεμίαν ἄλλην διάταξιν περιέχει τὸ νομοσχέδιον τὸ συζητούμενον, ἥτις ἠδύνατο νὰ δώσῃ ἀφορμὴν εἰς τροπολογίας, ἀπορῶ δὲ τῇ ἀληθείᾳ διατί ἡ σωρεία αὕτη τῶν ὑποβληθεισῶν τροπολογιῶν, τὴν ὁποίαν ἐπηκολούθησεν ἄλλη σωρεία προτάσεων Νόμου ἐπὶ τοῦ ἀρχικοῦ Νόμου, τοῦ περὶ στρατολογίας, αἱ ὁποῖαι ἀνατρέπουσιν οὐσιώδεις διατάξεις τοῦ Νόμου, καὶ ὄχι μόνον ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τῶν ἀπαλλαγῶν, ἀλλὰ καὶ ὡς πρὸς ἄλλας πολλὰς διατάξεις αὐτοῦ, ἤτοι τῆς ἡλικίας κλπ. Εἶναι δὲ ἀδύνατον νὰ συναρμολογηθῶσι πᾶσαι αὗται αἱ τροπολογίαι, διὰ νὰ ἀποτελέσωσι μέρος ἐν τῷ Νόμῳ, διότι ἡ μία ἀνατρέπει τὴν ἄλλην πρότασιν ἢ τροπολογίαν καὶ ἡ ἄλλη ἀνατρέπει τὴν ἑτέραν, καὶ ὅλαι τείνουσι νὰ καταστήσωσιν ἀδιέξοδον τὴν συζήτησιν καὶ ἀδύνατον τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ Νομοσχεδίου. Εἶναι δὲ λυπηρὸν εἰς τὴν πρώτην ἐφαρμογήν του ὁ θεμελιώδης αὐτὸς Νόμος καὶ εἰς ἐποχήν, καθ’ ἣν ἔκτακτοι ἐπιβάλλονται πρὸς τὸ ἔθνος ὑποχρεώσεις, νὰ ὑποστῇ τοιούτους ἀκρωτηριασμοὺς καὶ τοιαύτας μεταβολάς, καθιστώσας ἀνεκτέλεστον σχεδὸν αὐτόν. Διὰ ταῦτα παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ ἀφήσῃ κατὰ μέρος ὅλας τὰς τροπολογίας καὶ νὰ ψηφίσῃ τὸ νομοσχέδιον τὸ κυροῦν τὸ διάταγμα τῆς 9 Αὐγούστου, νὰ κανονίσῃ δὲ μόνον τὸ ζήτημα τῆς ἐκδικάσεως τῶν ἐκκρεμῶν αἰτήσεων, εἴτε ὑπὸ τῶν στρατολογικῶν συμβουλίων, κατὰ τὴν πρότασιν ἡμῶν, εἴτε, ἐὰν τοῦτο δὲν θεωρῇ συμφέρον, ὑπ’ αὐτῆς τῆς ἐπιτροπῆς, τῆς διορισθείσης δυνάμει τοῦ διατάγματος τῆς 9 Αὐγούστου, μετὰ προσθήκης καὶ ἑτέρων μελῶν, διότι εἶναι ἀδύνατον νὰ ἐπαρκέσῃ ὡς ἔχει ἡ ἐπιτροπὴ αὕτη εἰς τὴν ἐκδίκασιν 15,000 καὶ ἐπέκεινα αἰτήσεων, καὶ νὰ παραπέμψῃ εἰς ἰδιαιτέραν συζήτησιν τὰς τροπολογίας καὶ προτάσεις νόμων ἐπὶ τοῦ περὶ στρατολογίας νόμου, διότι οὐδεμίαν σχέσιν ἔχουν αὗται, ὡς εἶπον καὶ ἐπαναλαμβάνω, μὲ τὸ προκείμενον νομοσχέδιον. Ἀλλ’ ἐὰν, παρὰ τὴν προσδοκίαν μου, ἄλλως σκεπτομένη ἡ Βουλή, δὲν παραδεχθῇ τὴν πρότασίν μου ταύτην καὶ θεωρήσῃ ἀναγκαῖον νὰ ἐπιληφθῇ τῆς συζητήσεως καὶ τῶν τροπολογιῶν, ἐπιφυλάσσομαι νὰ λάβω τὸν λόγον ἐφ’ ἑκάστης, ἀφοῦ προηγουμένως κανονισθῇ ἡ συζήτητησις καὶ αἱ προτάσεις διευθετηθῶσι κατὰ τρόπον καθιστῶντα αὐτὰς καταληπτὰς, διότι ἄλλαι μὲν εἶναι ὡς τροπολογίαι, ἄλλαι δὲ ὡς προτάσεις νόμου, καὶ εἶναι ἀδύνατον νὰ ἐπιληφθῶμεν τῆς συζητήσεως αὐτῶν, χωρὶς νὰ περιπλεχθῶμεν εἰς ἀδιέξοδον λαβύρινθον. Παρακαλῶ λοιπὸν τὴν Βουλὴν νὰ ἀποφανθῇ προκαταρκτικῶς ἐπὶ τῆς προτάσεως, τὴν ὁποίαν ὑποβάλλω, τὸ νὰ παραπεμφθῶσι δηλαδὴ ὅλαι αὐταὶ αἱ προτάσεις καὶ τροπολογίαι εἰς ἰδιαιτέραν συζήτησιν, νὰ σχηματισθῇ δὲ μία ἐπιτροπὴ, ἡ ὁποία νὰ συναρμολογήσῃ τὰς προτάσεις ταύτας καὶ ὑποβάλῃ σχέδιον νόμου, ἐφ’ οὗ νὰ συζητήσωμεν, ἐὰν οἱ ὑποβαλόντες τὰς τροπολογίας καὶ προτάσεις ταύτας ἐπιμένωσιν εἰς τοῦτο.

§20Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Μίαν παρατήρησιν μόνον ἔχω νὰ κάμω. Ἤκουσα, ὅτι ἠγέρθησαν παράπονά τινα περὶ ἐξαιρέσεων ἢ ἀπαλλαγῶν, γενομένων ἀπὸ τὴν ἀνωτάτην ὑγειονομικὴν ἐπιτροπήν, καὶ αἱ ἐξαιρέσεις αὗται θὰ ζημιώσωσι σπουδαίως καὶ ἠθικῶς τὰ ἀποτελέσματα, τὰ ὁποῖα ἐπιδιώκομεν διὰ τοῦ νόμου αὐτοῦ εἰς αὐτὰς τὰς περιστάσεις. Νομίζω λοιπόν, ὅτι εἶναι μία τροπολογία ἀναγκαία, κύριε ὑπουργὲ τῶν Ἐσωτερικῶν, καὶ σεῖς εὕρετε τὸ μέσον ποῦ νὰ τεθῇ ἡ τροπολογία αὕτη, ἤτοι ὅσοι ἀπαλλάσσονται ὑπὸ τῆς ἀνωτάτης ὑγειονομικῆς ἐπιτροπῆς νὰ ἦναι ὑποχρεωμένοι νὰ ὑπηρετοῦν εἰς βοηθητικὰς ἐν τῷ στρατῷ ὑπηρεσίας, ὅπως λείψωσι πλέον αὐτὰ, τὰ ὁποῖα γίνονται πρὸς ἀπαλλαγὴν προσώπων, διότι αἱ ἀπαλλαγαὶ αὐταὶ ἐπιδρῶσι σπουδαίως εἰς τὴν κατάταξιν τῶν ὑποχρέων.

§21ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐλπίζω, κύριοι, ἀδιστάκτως, ὅτι ἡ ἀνωτάτη ὑγειονομικὴ ἐπιτροπή, ἡ συγκειμένη ἀπὸ ἀνωτάτους καὶ ἐντίμους στρατιωτικοὺς ἰατροὺς, δὲν κάμνει κατάχρησίν τινα τῆς ἐξουσίας της κατὰ τὴν ἐξάσκησιν τῶν καθηκόντων της, ἀλλὰ δὲν εἶμαι καὶ εἰς θέσιν νὰ πληροφορήσω τὴν Βουλὴν ἂν ἔλαβε χώραν τὸ ἓν ἢ τὸ ἕτερον. Ἐὰν ἡ πρότασις τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ ἐκ Καλαβρύτων σκοπῇ νὰ προλάβῃ τὰς ἐνδεχομένας καταχρήσεις ἕνεκα ἀδικαιολογήτων ἐξαιρέσεων, λόγῳ ἀνικανότητος, ἴσως ἡ πρότασις αὕτη δὲν ἀντίκειται πρὸς τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον συζητοῦμεν. Ἑπομένως ὡς τροπολογία ἢ προσθήκη δύναται νὰ προστεθῇ εἰς τὸ νομοσχέδιον· ἀλλὰ, ἐὰν νομίζῃ ὁ κ. βουλευτὴς Καλαβρύτων, ὅτι πάντες οἱ ἐξαιρούμενοι ὡς ἀνίκανοι πρέπει νὰ μένωσιν ἐν τῷ στρατῷ διὰ τὰς βοηθητικὰς ὑπηρεσίας, παρατηρῶ εἰς αὐτὸν, ὅτι τοῦτο δὲν εἶναι ὀρθόν, διότι πολλοὶ ἐκ τούτων εἶναι ἐντελῶς ἀνίκανοι, χωλοί, ἀνάπηροι, ἠκρωτηριασμένοι κλπ. καὶ ὄχι μόνον ὑπηρεσίαν τινὰ δὲν θὰ δύνανται νὰ κάμνωσιν, ἀλλὰ θὰ ἦναι καὶ βάρος εἰς τὸν στρατόν.

§22ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. (Πρωθυπουργός). Δύο λέξεις μόνον θὰ εἴπω, χάριν τῆς ἀληθείας, διότι συμβαίνει παρ’ ἡμῖν νὰ ἐξογκοῦνται πολὺ τὰ πράγματα. Ἔχω, κύριοι, ἄπειρον ὑπόληψιν εἰς τὸν πρόεδρον τῆς ἐπιτροπῆς κύριον Σοῦτσον.

§23ΤΙΝΕΣ. Δὲν εἶναι πρόεδρος.

§24ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. (Πρωθυπουργός). Εἰς τὸ μέλλον θὰ σᾶς εἰπῶ διατί ἀνέφερα τὸν κ. Σοῦτσον. Τὸν προσεκάλεσα ἡμέραν τινὰ παρ’ ἐμοί, τῷ ὑπέβαλον καὶ ἐγὼ τὰς παρατηρήσεις μου καὶ τὰ παράπονα ὅσα ἤκουον, προσέθηκα δὲ, ὅτι τὸν παρακαλῶ νὰ συνεννοηθῇ καὶ μετὰ τῶν ἄλλων κυρίων ἰατρῶν, ὥστε νὰ μὴ λαμβάνουν χώραν ἄτοπα καὶ ἐξαιρέσεις ἄδικοι. Ὁ κ. Σοῦτσος μὲ ἐβεβαίωσεν, ὅτι οὐδὲν τοιοῦτον ἔλαβε χώραν καὶ ὅτι τὰ παράπονα προέρχονται ἴσως ἀπὸ ἐκείνους, οἵτινες ἔχουν ἀδίκους αἰτήσεις, καὶ ὅτι πᾶσαν καταβάλλουσι φροντίδα, ὅπως μὴ συμβῇ τι ἄτοπον. Ἐθεώρησα καθῆκον νὰ σᾶς εἴπω ταῦτα, διὰ νὰ βεβαιώσω, ὅτι δὲν ἔγεινε τοιοῦτόν τι.

§25ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Κύριοι, ἄρχομαι τοῦ λόγου μου ἀπαντῶν εἰς τὸν ἔντιμον βουλευτὴν Καλαβρύτων κ. Πετιμεζᾶν, ὅστις θέλει οἱ ἀσθενεῖς καὶ οἱ ἠκρωτηριασμένοι νὰ χρησιμεύωσιν εἰς βοηθητικὰς ὑπηρεσίας τοῦ στρατοῦ, δηλαδὴ νὰ πληρώσωμεν τὸν στρατὸν μὲ ἄχθη. (Θόρυβος.) Κατὰ τὴν σύνταξιν τοῦ περὶ ἐκτάκτων ἐθνοφυλάκων νόμου, ὅτε δὲν εἶχον τὴν τιμὴν νὰ ἦμαι βουλευτὴς, παρετήρησα, ὅτι ἀνεπτύχθη πρόνοια κατὰ τῶν καταχρήσεων ἐπὶ τῶν ἐξαιρέσεων τῶν στρατευσίμων τόσον ὑπερβολικὴ, ὥστε ἐτέθη διάταξις ὑποχρεοῦσα τὰ Στρατολογικὰ συμβούλια τοιούτους ἀνικάνους ἄνδρας νὰ τοὺς κατατάσσουν, ὥστε ἐνθυμεῖσθε πόσα ἄτοπα ἐκ τούτου συνέβησαν. Ἀπεστέλλοντο καθ’ ἑκάστην εἰς τὰ σώματα ἄνθρωποι, οἵτινες εἶχον ἀνάγκην νὰ τοὺς ὑπηρετήσωσιν ἄλλοι καὶ ὄχι αὐτοὶ νὰ ὑπηρετήσωσιν· ὡς ἐκ τούτου ἐγεννήθησαν πολλὰ προσκόμματα, καὶ ἡ ὑπηρεσία εὑρέθη εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ προσφύγῃ εἰς οἰκονομίαν ἀντιβαίνουσαν εἰς τὸν νόμον· οὕτω δὲ οἱ προγυμνασταὶ ἠναγκάζοντο νὰ παραπέμπωσι τοὺς ἀνικάνους εἰς τὸν στρατιωτικὸν ἰατρόν, ὁ ἰατρὸς εἰς τὸ θεραπευτήριον καὶ τὸ θεραπευτήριον εἰς τὴν ὑγειονομικὴν ἐπιτροπὴν, καὶ κατὰ συνέπειαν νὰ γίνεται μία διαδικασία βασανίζουσα αὐτοὺς τοὺς δυστυχεῖς καὶ ἐπιβαρύνουσα τὴν στρατιωτικὴν ὑπηρεσίαν μὲ περιττοὺς κόπους καὶ ἀρκετὰ ἔξοδα. Ἐπὶ δὲ τοῦ ἐν ἐνεργείᾳ στρατολογικοῦ νόμου ἐτέθη διάταξις, δι’ ἧς ὑπεχρεοῦντο ὁριστικῶς νὰ ὑπηρετήσωσιν ἐν τῷ στρατῷ ὅσοι δὲν παρουσιάσθησαν ἐντὸς μιᾶς προθεσμίας νὰ ἐξετασθῶσιν ἀπὸ τὰ ἐν ταῖς ἐπαρχίαις συμβούλια, οἱαδήποτε ἐλαττώματα καὶ ἂν ἔχωσι, καὶ ἐκ τούτου ὑπεχρεώθησαν νὰ στείλωσιν εἰς κατάταξιν καὶ νὰ ῥίψωσιν εἰς τοὺς στρατῶνας παιδιὰ 10–15 ἐτῶν, ὅπερ εἶναι κακοηθέστατον. Αὐτὸ τὸ ἀποτέλεσμα εἶχεν ἐκείνη ἡ βεβιασμένη διάταξις. Ἔρχεσθε λοιπὸν νὰ ὑποστηρίξητε νὰ ἐξακολουθήσωμεν νὰ παραλαμβάνωμεν τοὺς μονοφθάλμους, τοὺς μονόποδας, τοὺς τρελλούς, καὶ νὰ τοὺς θέτωμεν ἐν τῷ μέσῳ τοῦ στρατοῦ; Πρέπει νὰ φροντίσωμεν πῶς δύναται νὰ γείνῃ αὐστηροτέρα ἡ ἐξέλεγξις. Δὲν εἶναι δὲ ἀληθές, ὅτι ἡ ἀνωτάτη ὑγειονομικὴ ἐπιτροπὴ ἔκαμε καταχρήσεις· ἂν διέφυγον τὴν προσοχήν της ἓν ἢ δύο περιστατικά, τοῦτο δὲν βεβαιοῖ τὸ τοιοῦτον. Ἐγὼ τουλάχιστον κανένα δὲν εἶδον νὰ διαφύγῃ τὴν ὑποχρέωσιν· τοὐναντίον εἶδον ἐκ τῆς ἐπαρχίας μου νὰ καταταχθῶσιν ἀνίκανοι, καχεκτικοὶ, εἰς τὴν βοηθητικὴν ὑπηρεσίαν· ἕπεται λοιπὸν, ὅτι δὲν εὑρίσκω ἀφορμὴν νὰ μεμφθῶ τὴν ὑγειονομικὴν ἐπιτροπὴν Πρέπει νὰ σεβώμεθα καὶ τὴν ὑπόληψιν τῶν ὑπαλλήλων, διότι αἰωνίως κατ’ αὐτῶν ὑπάρχει καταφορὰ καὶ παράπονα ἄδικα ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον Ἐπὶ τέλους, κύριοι, παρατηρῶ, ὅτι ὀφείλομεν νὰ κάμωμεν ἀμέσως ὅ,τι ἔχομεν νὰ κάμωμεν, καθόσον γινόμεθα διὰ τῆς βραδύτητος τῆς ἀποφάσεώς μας αἴτιοι τῆς μὴ προσελεύσεως τῶν καθυστερούντων ἐπιστράτων, καὶ οὕτως ἐξηγεῖται καὶ ἡ πρό τινων ἡμερῶν γενομένη παρατήρησις τοῦ κ. βουλευτοῦ Ζακύνθου, ὅτι μετὰ τὴν παραίτησιν τοῦ προκατόχου ὑπουργείου ἔπαυσε νὰ γίνεται ζωηρὰ ἡ προσέλευσις τῶν ἐπιστράτων, καὶ οὐχὶ διότι δυσπιστοῦσιν εἰς τὴν νῦν Κυβέρνησιν, ἀλλὰ διότι αἱ δοθεῖσαι τροπολογίαι ἐν τῇ Βουλῇ, δημοσιευθεῖσαι διὰ τῶν ἐφημερίδων, ἔκαμαν πολλοὺς νὰ ἀποτρέψωσι τοὺς συγγενεῖς των νὰ προσέλθωσιν, ἐλπίζοντες, ὅτι αἱ τροπολογίαι αὗται θὰ νομοθετηθῶσιν· ἑπομένως ἐλπίζουσιν, ὅτι διὰ τῆς ἀποχῆς των θ’ ἀποφύγωσιν ἐντελῶς τὴν ὑποχρέωσιν ταύτην. Κινδυνεύομεν νὰ ὑποπέσωμεν καὶ εἰς ἑτέραν περιπλοκήν. Πολλοὶ τῶν ἀπεχόντων νὰ προσέλθωσιν, ἕνεκα τῶν ἀνωτέρω ἐλπίδων ἀπαλλαγῆς, ἀφῆκαν καὶ παρῆλθον αἱ πεντήκοντα ἡμέραι τῆς προθεσμίας· οὗτοι λοιπὸν ὅλοι θὰ καταδιωχθῶσιν εἰς τὰ δικαστήρια ἐπὶ λιποταξίᾳ. Συλλογισθῆτε ποία νέα περιπλοκὴ εἰς τὴν κοινωνίαν. Καὶ ἐγώ, κύριοι, δὲν εἶμαι ἐναντίος εἰς τινας τροπολογίας, ἀλλ’ ἡ τύρβη τοῦ σωροῦ τῶν τροπολογιῶν καθιστᾷ ἀδύνατον τὴν συζήτησίν των ἐν τῷ νομοσχεδίῳ τῷ ὑπὸ συζήτησιν· διὰ τοῦτο προτείνω νὰ διορίσῃ ὁ κ. Πρόεδρος πενταμελῆ ἐπιτροπὴν, ἥτις νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν πάσας τὰς τροπολογίας ταύτας καὶ ὑποβάλῃ κατάλληλον πρότασιν νόμου.

§26Δ. ΣΤΑΪΚΟΣ. Πρὸ παντὸς ἄλλου δὲν δύναμαι νὰ παρέλθω ἄνευ παρατηρήσεων τὰς ὀλίγας λέξεις, τὰς ὁποίας ὁ ἀξιότιμος ἐκ Καλαβρύτων βουλευτὴς ἐξήνεγκε περὶ τῆς πορείας καὶ τῆς διαγωγῆς τῆς ἀνωτάτης ὑγειονομικῆς ἐπιτροπῆς· δὲν δύναμαι δὲ νὰ παρέλθω ἐν σιωπῇ τὰ λεχθέντα, καθόσον εἰς τὸ ἄτομον τοῦ ἐκ Καλαβρύτων βουλευτοῦ ἔχω πολλὴν ὑπόληψιν καὶ φρονῶ, ὅτι πᾶν ὅ,τι λέγει, τὸ λέγει ἐκ πεποιθήσεως· διὰ νὰ σχηματίσῃ δὲ πεποίθησιν τοιαύτην, πολλὰ θὰ ἤκουσε κατὰ τῆς ἐπιτροπῆς. Ἤθελεν εἶσθαι λυπηρὸν, ἵνα μὴ εἴπω τι περισσότερον, ἂν ἤθελον ἀφεθῆ χωρὶς ἀντικρούσεως, χωρὶς ἀποδοκιμασίας αἱ τοιαῦται ἰδέαι καὶ διαδόσεις, ἀφορῶσαι εἰς σωματεῖον ἀπολαῦον τῆς κοινῆς ὑπολήψεως, καὶ τὸ ὁποῖον δὲν εἶναι εὐπρεπὲς νὰ διασύρῃ τις δι’ ἀορίστων φράσεων καὶ ὑπαινιγμῶν. Κύριοι, δὲν εἶναι νέον δι’ ἡμᾶς τὸ συκοφαντεῖν. Κακῇ δὲ μοίρᾳ τῆς Ἑλλάδος ἀπό τινος τὸ βδελυρὸν αὐτὸ ἐλάττωμα ἐσυστηματοποιήθη.

§27ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Εἶναι ἑλληνικόν.

§28ΣΤΑΪΚΟΣ. Ἡ λέξις, μάλιστα· ἀλλὰ τὸ ἐλάττωμα εἶναι ἀνθρώπινον. Τί παράδοξον ἂν συκοφαντῆται σήμερον ἡ ἀνωτάτη ὑγειονομικὴ ἐπιτροπὴ, ἀφοῦ κανεὶς ἐξ ἡμῶν δὲν ἔμεινε νὰ μὴ ἀκούσῃ ἀποδιδόμενα τὰ ἐπίθετα τοῦ προδότου καὶ εἰς τὸν νῦν πρωθυπουργὸν καὶ εἰς τὸν πρώην τοιοῦτον καὶ εἰς τοὺς χθὲς καὶ προχθὲς μακαρίτας; Μέχρις αὐτοῦ τοῦ σημείου ἔφθασεν ἡ ἀσέβεια, ἡ ἀνευλάβεια πρὸς πᾶν ὅ,τι ἔχομεν ἄξιον ὑπολήψεως καὶ σεβασμοῦ· προέρχεται ἐκ φθόνου; ἐκ μοχθηρίας; δὲν τὸ ἐξετάζω· τὸ γεγονὸς εἶναι ἀναντίῤῥητον. Κύριοι, ἡ ἀνωτάτη στρατιωτικὴ ὑγειονομικὴ ἐπιτροπὴ ἀποτελεῖται ἐκ προσώπων, τὰ ὁποῖα θ’ ἀδικήσω, ἂν ἐγὼ ἀναλάβω ἀπὸ τοῦ βήματος τὴν ὑπεράσπισιν αὐτῶν. Εἶναι ἀνώτερα πάσης μομφῆς, δὲν ἔχουν ἀνάγκην οὐδεμιᾶς ὑπερασπίσεως. Προηγούμεναι μακραὶ ὑπηρεσίαι αὐτῶν, σπουδαῖαι καὶ ἐντιμόταται, ἐσχημάτισαν ἀσάλευτον τὴν κοινὴν ὑπόληψιν αὐτῶν, καὶ δὲν ἔχουσιν ἀνάγκην νὰ προσδράμωσιν εἰς τὴν ἀσθενῆ φωνήν μου πρὸς ὑπεράσπισιν παρελθόντος σεβαστοῦ, τάσσοντες αὑτοὺς ὑπεράνω πάσης μικρολόγου καὶ ἀναξίας συζητήσεως. Ὤφειλον τὰς ὀλίγας ταύτας λέξεις χάριν τῆς ἀληθείας καὶ χάριν τοῦ σεβασμοῦ πρὸς πρόσωπα χαίροντα πᾶσαν τιμὴν καὶ ὑπόληψιν. Μετὰ τὴν προεισαγωγὴν ταύτην, ἔρχομαι ἤδη εἰς τὸν ἀξιότιμον ἐπὶ τῶν ἐσωτερικῶν ὑπουργόν. Ὁ κ. ὑπουργὸς, ἂν κακῶς δὲν ἀντελήφθην, δὲν εἶναι ἀπολύτως κατὰ τῶν ἐξαιρέσεων καὶ τῶν τροπολογιῶν, ἀλλὰ τὸν ἐτρόμαξεν ἡ πληθύς· εἰς τὸ ποσὸν ἀπέβλεψε, καὶ ἐκ τοῦ συμφέροντος τοῦ κράτους καὶ τοῦ ἐνδιαφέροντος, τὸ ὁποῖον ὤφειλεν ὡς ὑπουργὸς καὶ ὡς ἄτομον νὰ ἔχῃ ὑπὲρ τῆς πραγματώσεως τοῦ στρατολογικοῦ νόμου, εἰς τὰς σημερινὰς μάλιστα περιστάσεις, δὲν ἐδίστασε νὰ προτρέψῃ τὴν Βουλὴν νὰ τὸν ἀκολουθήσῃ καὶ νὰ φράξῃ τὰ ὦτά της πρὸς πᾶσαν αἴτησιν, ὅθεν δήποτε καὶ ἂν προέρχηται. Οὐδαμῶς συμφωνῶ πρὸς τὸν ἀξιότιμον ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, συμφωνῶ δ’ ἐν πολλοῖς πρὸς τὸν ἀξιότιμον βουλευτὴν Πατρῶν καὶ θέλω ταχθῆ εἰς πολλὰ ὑπὲρ τῶν τροπολογιῶν του. Τὸ ὑπὸ συζήτησιν ἀντικείμενον, κύριοι, ἐνδιαφέρει καὶ ὀφείλει νὰ ἐνδιαφέρῃ σπουδαίως ὅλους ἡμᾶς. Νομίζω λοιπόν, ὅτι, ἀφοῦ οἱ ἄνθρωποι ὑπηρετοῦσιν ἐπὶ διμηνίαν καὶ τριμηνίαν, ἀναμένοντες τὴν ἡμέραν, καθ’ ἣν ἤθελον τύχει δικαιοσύνης, δὲν ἤθελεν εἶσθαι μέγα τὸ κακὸν, ἂν περιμείνωσιν ἀκόμη δύο ἡμέρας. Λέγω δὲ τοῦτο, διότι θέλω νὰ λείψῃ ὁ τρόμος, ὁ ὁποῖος κατέλαβε τὸν κ. ὑπουργὸν ἀπὸ τὴν πληθὺν τῶν τροπολογιῶν, καὶ προτείνω νὰ ταχθῇ ἡ προσεχὴς Δευτέρα, καθ’ ἣν πάντες οἱ ὑποβαλόντες τροπολογίας νὰ συνέλθωσι καὶ νὰ συγχωνεύσωσιν αὐτὰς εἰς μίαν, καὶ τοιουτοτρόπως τὸ ὑποβληθησόμενον νὰ ᾖ πλῆρες.

§29ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§30ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Νὰ τὰς καύσητε ὅλας.

§31Δ. ΣΤΑΪΚΟΣ. Ἤθελον ἀποδεχθῆ τὴν συμβουλὴν τοῦ σεβαστοῦ καθηγητοῦ καὶ διδασκάλου μου ἀξιοτίμου βουλευτοῦ Ἀττικῆς, ἂν ἐσκεπτόμην περὶ πολέμου ὅπως αὐτὸς σκέπτεται· ἀλλ’ ὑπάρχει ἡ πρόληψις, ὅτι ἐγὼ ὡς ἐκ τοῦ ἐπαγγέλματός μου ὀφείλω νὰ ἦμαι πολεμικώτερος, ὡς ἐκ τούτου δὲ ἔχω καὶ τὴν ὑποχρέωσιν ἀκριβέστερον, ἂν οὐχὶ καὶ ἐμβριθέστερον, νὰ ἐγκύπτω καὶ ἐξετάζω τὰ εἰς τὸν πόλεμον ἀναγόμενα.

§32ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Εἶμαι καὶ ἐγὼ λοχαγὸς τῆς ἐθνοφυλακῆς. (Ἰλαρότης.)

§33Δ. ΣΤΑΪΚΟΣ. Τότε εἴμεθα διττῶς συνάδελφοι. Ἂν ὑποτεθῇ, ὅτι ἡ ἡμέρα ἐκείνη, τὴν ὁποίαν ὁλόκληρον τὸ ἔθνος ἀπὸ δεκάδων ἐνιαυτῶν ἐναγωνίως ἀναμένει, ἡ ἡμέρα δηλονότι τῆς συνεχίσεως τοῦ ἔργου τοῦ 21, (διότι, κύριοι, ἀπὸ τοῦ 29 μέχρι σήμερον δὲν ἔχομεν εἰμὴ μόνον ἀνακωχήν), ἂν ὑποτεθῇ, ὅτι ἡ ἡμέρα ἐκείνη δὲν εἶναι μακράν, βεβαίως τὸ πρῶτον σῶμα τοῦ στρατοῦ, τὸ ὁποῖον θὰ ἐκπέμψῃ ἡ Ἑλλὰς, δὲν θὰ ἦναι καὶ τὸ τελευταῖον, διότι οὐδέποτε τὰ ἔθνη ἐκφέρουν συγχρόνως καὶ διὰ μιᾶς εἰς πόλεμον πᾶν ὅ,τι ἔχουσι στρατιωτικόν· ὄπισθεν τῶν ἐκπεμπομένων σωμάτων στρατοῦ ὑπάρχουσι τὰ καλούμενα depots, ἔνθα ἐκγυμνάζονται οἱ ἐπερχόμενοι, οἵτινες πληροῦσι τὰ κενά, τὰ ὁποῖα ὁ πόλεμος ἀφίνει. Ἐν τοιαύτῃ λοιπὸν περιπτώσει διατί νὰ στερήσωμεν τὴν οἰκογένειαν ἀπὸ τοῦδε τοῦ μόνου στηρίγματος τῆς ὑπάρξεώς της, ὅπερ εἶναι ὁ μονογενὴς υἱός; Τὸ Κράτος εἶναι μεγάλη οἰκογένεια, ἀποτελουμένη ἐκ τῶν κυρίως οἰκογενειῶν, ὧν τὰ συμφέροντα ὀφείλομεν νὰ ὑποστηρίξωμεν καὶ νὰ ὑπερασπίσωμεν· δὲν εἶναι δὲ ἀνάγκη ἐκ τῶν προτέρων ὁ μονογενὴς νὰ μεταβῇ εἰς τὸ πρῶτον σῶμα τοῦ στρατοῦ, ἐάν, πολέμου ἐπερχομένου, θὰ ἐπέλθῃ καὶ δεύτερον καὶ τρίτον. Οἱ μονογενεῖς, κύριοι, δὲν πιστεύω, ὅτι θὰ ἦναι πλείονες τῶν 500, καὶ ἂν λείψουν 500 ἄνδρες ἐκ τοῦ στρατοῦ, δὲν θὰ ζημιωθῇ ὁ στρατὸς· 500 ὅμως οἰκογενειῶν ἡ καταστροφὴ εἶναι ἐπαισθητοτάτη ζημία διὰ τὸ Κράτος, καὶ δὲν πρέπει νὰ σκεπτώμεθα ἐπιπολαίως, ὅταν πρόκηται περὶ τῆς τύχης 500 οἰκογενειῶν. Εἶνε λοιπὸν δίκαιον ἀπολύτως, καὶ τὸ δίκαιον τοῦτο συναντᾶται καὶ μὲ τὸ συμφέρον τοῦ Κράτους, οἱ μονογενεῖς νὰ μὴ στρατεύωνται ἐν ὥρᾳ εἰρήνης. Ἤδη ἔχω καὶ ἕτερόν τι, περὶ τοῦ ὁποίου ὀφείλω νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχήν σας ὡς ἐκ τῶν ἰδιαιτέρων περιστάσεων τῆς ἐπαρχίας τὴν ὁποίαν ἀντιπροσωπεύω. Κύριοι, δὲν ἀγνοεῖτε, ὅτι ἡ Ἑπτάνησος ηὐτύχησε νὰ εὑρεθῇ ἀνέκαθεν ὑπὸ εὐνομουμένην ἢ πολιτισμένην διοίκησιν· ἔχει λοιπὸν τὸ πλεονέκτημα νὰ ἔχῃ ληξιαρχικὰ βιβλία, τῶν ὁποίων εἰς οὐδένα ἐπιτρέπεται νὰ ἀμφισβητήσῃ τὸ κῦρος. Ἐν τούτοις, κύριοι, εἴτε ἐκ τυπογραφικοῦ λάθους, ὡς εἶπεν ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Πατρῶν, εἴτε καὶ ἐξ ἀμελείας ἢ κακῆς προθέσεως, ὑπάρχουν ἄτομα, τὰ ὁποῖα ἐν τοῖς ληξιαρχικῆς βιβλίοις φαίνονται σημειωμένα μὲ ἡλικίαν 35 ἐτῶν καὶ τὰ ὁποῖα συμφώνως πρὸς τὴν ἐκ τοῦ νόμου ὑποχρέωσίν των ἐδήλωσαν ἐγκαίρως τὴν πραγματικὴν αὑτῶν ἡλικίαν καὶ ἔχουν τὴν ἀπόδειξιν ὅτι ἐξεπλήρωσαν ὅλας τὰς τοῦ νόμου ὑποχρεώσεις, καὶ μ’ ὅλα ταῦτα ἐν τῷ μητρώῳ κατεγράφησαν μὲ ἡλικίαν 23 ἢ 24 ἐτῶν. Εἶναι λοιπὸν δίκαιον, ὅταν ἐγὼ ἔχω ὑπὲρ ἐμοῦ ληξιαρχικὴν πρᾶξιν βεβαιοῦσαν τὴν ἡλικίαν μου, ὅταν ἐγὼ ἐγκαίρως, τακτικῶς ἐδήλωσα τὴν αὐτὴν ἡλικίαν, εἶνε, λέγω, δίκαιον νὰ μὴ τυγχάνω ἀκροάσεως καὶ νὰ μὴ εὑρίσκω θεραπείαν; Καὶ τοιαῦτα παραδείγματα ἔχομεν ἄπειρα ἐν Ἑπτανήσῳ. (Θόρυβος.) Καὶ εἶναι μία προφανὴς ἀδικία τὸ γινόμενον, διότι συνέβη ἓν λάθος ἐκ τρίτου, τὸ λάθος τοῦτο νὰ ἐπιβαρύνῃ τὸν ἀθῶον· ἄλλως τε δὲν ζητοῦμεν ὑπὲρ αὑτῶν ἀπαλλαγὴν ἐκ πάσης ὑποχρεώσεως, ἀλλὰ τὸ δικαίωμα τοῦ νὰ ὑπηρετήσωσιν ὅπου ὁ νόμος τάσσει αὐτούς. Προτείνω λοιπὸν, κύριοι, τὴν ἀναβολὴν τῆς ψηφίσεως τοῦ νόμου τούτου μέχρι τῆς προσεχοῦς Δευτέρας, καθ’ ἣν νὰ ὁρισθῇ παρὰ τοῦ κ. Προέδρου ὥρα, ὅπως συνέλθωσιν οἱ προτείναντες τροπολογίας καὶ συγχωνεύσωσιν αὐτὰς εἰς μίαν μόνην, δυναμένην εὐκόλως νὰ συζητηθῇ καὶ ἐπιψηφισθῇ.

§34Σ. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἤκουσα μετὰ προσοχῆς τοῦ ἐντίμου βουλευτοῦ Πατρῶν κ. Κοντογούρη. Ἐὰν σήμερον ἐπρόκειτο νὰ ψηφίσωμεν νόμον περὶ στρατολογίας γενικῆς, ἤθελον συμφωνήσει μέ τινας τῶν προτάσεών του. Ἀλλὰ νῦν πρόκειται περὶ ἐκτελέσεως καὶ παραδοχῆς τοῦ νομοθετικοῦ διατάγματος τῆς 9 Αὐγούστου ε. ε., οἱ δὲ λόγοι, τοὺς ὁποίους ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Πατρῶν ἔφερε πρὸς ὑποστήριξιν τῶν προτάσεών του μὲ ἐνισχύουσιν ἔτι μᾶλλον νὰ ἐμμένω εἰς μόνας τὰς περὶ ἐξαιρέσεων διατάξεις τοῦ νομοθετικοῦ διατάγματος.

§35Γ. ΡΟΥΦΟΣ. Πῶς θεωρεῖτε τὸ διάταγμα τῆς ἐπιστρατεύσεως, ἐν καιρῷ πολέμου, ἢ ἐν καιρῷ εἰρήνης; Τοῦτο εἶναι τὸ σπουδαιότερον, καὶ δὲν τὸ ἤκουσα μέχρι τοῦδε.

§36ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Μή μὲ διακόπτετε! Περὶ τίνος, κύριοι φροντίζομεν σήμερον; Περὶ ὀργανώσεως τοῦ στρατοῦ τῆς πατρίδος μας. Ἀφοῦ τέλος πάντων, μετὰ πολλοὺς μόχθους καὶ ἀγῶνας, τὸ προλαβὸν ὑπουργεῖον συμφώνως πρὸς τὸ γενικὸν φρόνημα κατώρθωσε νὰ θέσῃ τὰς βάσεις τῆς ὀργανώσεως αὐτοῦ καὶ θαῤῥαλέως νὰ προβῇ εἰς ταύτην, ἀναλαβὸν πᾶσαν εὐθύνην, τὸ δὲ διάδοχον ὑπουργεῖον παραδεχθὲν βαδίζει ἐπὶ τῆς αὐτῆς πολιτικῆς πορείας, ἀφοῦ τέλος ἐφθάσαμεν εἰς τὸ εὐάρεστον τοῦτο σημεῖον, ὁποῖος ἰσχυρὸς λόγος ὑπαγορεύει νῦν νὰ παρεμβάλλωμεν προσκόμματα εἰς τὴν πορείαν ταύτην κατὰ στιγμὰς κρισίμους; Μᾶς λέγουν, καὶ ἐπαναλαμβάνουν ὑποστηρίζοντες, ὅτι ἡ ἰσότης ἀπαιτεῖ νὰ προσθέσωμεν καὶ ἑτέρους λόγους ἐξαιρέσεων εἰς τοὺς νῦν ὑπάρχοντας. Ἀλλά, κύριοι, αἱ ἐξαιρέσεις τοὐναντίον καθιεροῦσιν ἀνισότης. Ὁ στρατολογικὸς νόμος ἐπιβάλλει βάρη εἰς ὡρισμένην ἡλικίαν, τοῦτο εἶναι ὁ κανών, πᾶσα δὲ ἀπαλλαγὴ εἶναι ἀνισότης, καὶ πρέπει νὰ ἔχωμεν πολλὴν προσοχήν, διότι ἄλλως ἡ πληθὺς τῶν ἀπαλλαγῶν θέλει καταστρέψει τὴν βάσιν τῆς στρατολογίας. Τί μᾶς εἶπε σήμερον ὁ ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν; ὅτι 18,000 ὑπάρχουν μέχρι τοῦδε ἐκκρεμεῖς ἐν τῷ ὑπουργείῳ αἰτήσεις περὶ ἀπαλλαγῆς δυνάμει τοῦ νόμου· θέλουσι λοιπόν τινες νὰ προσθέσωμεν καὶ ἄλλας δέκα ἢ δεκαπέντε χιλιάδας καὶ νὰ καταστήσωμεν τὸν στρατόν μας μηδέν; τοῦτο ἐννοοῦσιν; εἰς τοῦτο ἀφορῶσι; Θέλετε νὰ ὑπάρχῃ στρατὸς πολυάριθμος εἰς τὸ χαρτὶ, ἐν δὲ τῇ ἀνάγκῃ τῆς ἐκτελέσεως τοῦ καθήκοντος νὰ ἦνε πολλῷ ὑποδεέστερος διὰ τῶν ἀπαλλαγῶν; Ὁ στρατολογικὸς νόμος, κύριοι, ἔλαβεν ὑπ’ ὄψιν τὸ συμφέρον τοῦ στρατοῦ, τὸ τῆς οἰκογενείας καὶ τὸ τῆς κοινῆς ὠφελείας. Αὐτοὺς τοὺς τρεῖς λόγους πρέπει νὰ ἔχῃ τις ὡς βάσιν ἀπαλλαγῆς εἰς τὴν στρατιωτικὴν σύνταξιν τῆς χώρας. Τὸ συμφέρον τοῦ στρατοῦ εἶναι ἡ λόγῳ ἀνικανότητος ἀπαλλαγή, διότι δὲν πρέπει νὰ ἔχωμεν στρατὸν, περιέχοντα ἀνικάνους ἄνδρας. Πρὸς τὸ συμφέρον κοινῆς ὠφελείας εἶναι αἱ ἀπαλλαγαὶ αἱ ὁριζόμεναι περὶ τῶν εἰς τὸ ἱερατικὸν ἐπάγγελμα προπαρασκευαζομένων, κλπ. Πρὸς τὸ συμφέρον δὲ τῆς οἰκογενείας ὡρίσθησαν ἄλλοι λόγοι ἀπαλλαγῆς. Διετάχθη ἑπομένως ἡ ἀπαλλαγὴ ἐκείνων, ἄνευ τῆς παρουσίας τῶν ὁποίων ἡ οἰκογένεια καταστρέφεται· ἐξαιρεῖται ὁ μεγαλείτερος υἱὸς τῶν ὀρφανῶν οἰκογενείας, διότι οὗτος εἶναι ὁ προστάτης καὶ τὸ στήριγμα ταύτης, ἐκτὸς δὲ τούτου ἐξαιρεῖται καὶ ὁ μόνος ἢ μεγαλείτερος υἱὸς ἀνικάνου πατρός, διὰ νὰ φροντίζῃ περὶ τῆς οἰκογενείας, ἀναπληρῶν οὕτω τὸν πατέρα, ἐξισούμενον ἕνεκεν τῆς ἀνικανότητος πρὸς μὴ ὑπάρχοντα. Σήμερον προτείνεται ἡ προσθήκη τῶν ἀπαλλαγῶν καὶ τοῦ μονογενοῦς τοῦ ἔχοντος ἱκανὸν πατέρα, ἐνῷ οὐδεὶς σπουδαῖος λόγος συνηγορεῖ ὑπὲρ τοιαύτης ἀπαλλαγῆς, ἀλλὰ γίνεται τοὐναντίον βλάβη διὰ τοῦ περιορισμοῦ τῆς δυνάμεως τοῦ στρατοῦ, καὶ διὰ τῶν ἀποτελεσμάτων τῶν ἐπελευσομένων ἐκ τῶν παραπόνων τῶν ὑποχρέων. Ἀλλά, κύριοι, ἐὰν παραδεχθῶμεν τὴν ἀπαλλαγὴν τῶν μονογενῶν, ἐπὶ τίνι λόγῳ θέλομεν ἀρνηθῆ νὰ μὴ περιλάβωμεν μεταξὺ τῶν πρὸς ἀπαλλαγὴν περιπτώσεων, καὶ ἐκείνην, καθ’ ἣν εἷς ἀνήκει μὲν εἰς οἰκογένειαν ἔχουσαν πολλὰ τέκνα, ἀλλ’ οὗτος, νυμφευμένος πρὸ ἐτῶν, εἶναι ἀπομεμακρυσμένος τῆς πατρικῆς ἑστίας, καὶ ἔχει ἰδίαν οἰκογένειαν, περὶ τῆς ὁποίας μεριμνᾷ; ἐπὶ τίνι λόγῳ θέλομεν ἀρνηθῆ νὰ περιλάβωμεν μεταξὺ τῶν πρὸς ἀπαλλαγὴν λόγων καὶ τὸν πρεσβύτερον υἱὸν οἰκογενείας μὴ ὀρφανικῆς, ὅταν μάλιστα οἱ ἄλλοι ἀδελφοὶ ἦναι ἀνήλικες; Ἀλλὰ τοιοῦτοι καὶ ἄλλοι παραπλήσιοι λόγοι ἀπαλλαγῆς, μὴ ὄντες δεδικαιολογημένοι, συντελοῦσιν εἰς περιορισμὸν τῆς δυνάμεως τοῦ στρατοῦ καὶ ἔμμεσον κατάργησιν τῆς γενικῆς βάσεως, ἥτις εἶναι τὸ ἐπιβαλλόμενον βάρος τῆς στρατολογίας εἰς ὡρισμένην ἡλικίαν. Ἐκτὸς τούτου προτείνεται διὰ τροπολογιῶν καὶ ἡ κατάργησις τῆς διατάξεως τοῦ στρατολογικοῦ νόμου περὶ τοῦ δεδικασμένου. Διὰ τροπολογίας προτείνεται ἡ λόγῳ ἡλικίας ἀπαλλαγὴ τινῶν ἐκ τῶν κατὰ τὸ μητρῷον τὸ στρατολογικὸν ὑπαγομένων εἰς ἐπιστράτευσιν, ἐὰν οὗτοι ἀποδείξωσι νῦν, ὅτι δὲν ἔχουσι τὴν ἡλικίαν τῆς ἐνεργοῦ ἐν τῷ στρατῷ, ἢ τῆς τοῦ ἐφέδρου ὑπηρεσίας, ἐνῷ τὰ περὶ τούτου ὁριστικῶς ἐδικάσθησαν, καὶ τὸ μητρῷον ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ἀποφάσεων τοῦ πρωτοδικείου κατέστη ὁριστικὸν καὶ ἀνέκκλητον κατὰ τὸ ἄρθρον 21 τοῦ Νόμου. Ὁ νόμος διέγραψε τὰ μέσα, δι’ ὧν δύναταί τις νὰ διεκδικήσῃ τὰ δικαιώματά του, ἔδωκε τὸ δικαίωμα τῶν ἐνστάσεων ἐντὸς ὡρισμένων προθεσμιῶν καὶ τῶν προσφυγῶν εἰς τὸ Πρωτοδικεῖον, ὅπερ ἀποφασίζει, ἐπὶ τῇ βάσει δὲ τῶν ἀποφάσεων τούτων συντάττονται οἱ κατάλογοι, καθιστάμενοι ὁριστικοὶ καὶ τελεσίδικοι. Ζητεῖτε νῦν καὶ αὐτὴν τὴν ὁριστικότητα τῶν κατολόγων νὰ καταστρέψητε, ζητεῖτε ἐν ἄλλαις λέξεσι νὰ διαδηλώσητε, ὅτι οὐδὲν ὁριστικὸν δύναται νὰ ὑπάρξῃ ἐν Ἑλλάδι διὰ νόμου, ἀλλ’ ὅτι τὰ πάντα δύνανται νὰ μεταβάλλωνται ἐν τῇ ἐφαρμογῇ διὰ νέων νόμων ἀποῤῥεόντων ἀπὸ ἀτομικὰ συμφέροντα καὶ ἰδιαιτέρας περιστάσεις; Ἐννοῶ, ὅτι ἡ στρατολογία μᾶς ἐγγίζει εἰς τὴν καρδίαν καὶ εἰς τὰ συμφέροντα. Ἕνεκα τούτου προέρχονται τινὲς εἰς προτάσεις ἀδικαιολογήτων ἀπαλλαγῶν. Ἀλλ’ ἂν παραδεχθῆτε, κύριοι, τὰς προτεινομένας ἀπαλλαγὰς ὑπὸ διαφόρους λόγους, σᾶς διαβεβαιῶ, ὅτι δὲν θέλομεν ἔχει πλείονας τῶν 20 χιλιάδων ἐπιστράτων ἀπὸ τῆς ἡλικίας τοῦ ἔτους 22 μέχρι τοῦ 30 συμπεριλαμβανομένου· διότι θέλει ἀνοιχθῆ εὐρὺ στάδιον νοθεύσεως τοῦ νόμου. Αἱ ἐπελευσόμεναι πιέσεις παρ’ ἡμῶν αὐτῶν θέλουσι γεννήσει ἀδικήματα ὡς ἐπὶ τοῦ θεσμοῦ τῆς ἐφεδρείας καὶ θέλουσι γείνει σκάνδαλα, τὰ ὁποῖα θέλουν βλάψει καιρίως τὴν στρατολογίαν καὶ τὴν στρατιωτικὴν τῆς χώρας ὀργάνωσιν, τῆς ὁποίας ἀπόλυτον ἀνάγκην ἔχει ἡ πατρίς. Ἡ προσθήκη καὶ ἄλλων λόγων ἀπαλλαγῶν θέλει ἐπαγάγει πρὸς τοῖς ἄλλοις τὸ ἀποτέλεσμα τοῦ νὰ καταλάβῃ τοὺς ἐπιστράτους ἡ ἀπογοήτευσις καὶ ἡ ἀδράνεια πρὸς τὴν φωνὴν τῆς πατρίδος, διότι θέλουσιν ἔχει ὑπ’ ὄψιν, ὅτι δὲν ὑπάρχει παρ’ ἡμῖν εἰλικρίνεια, καὶ ὅτι διὰ τῶν ὑπεκφυγῶν δύνανται ν’ ἀποφύγωσι τὰς ὑποχρεώσεις, τὰς ὁποίας διὰ νόμου τοῖς ἐπέβαλε τὸ συμφέρον τῆς πατρίδος. Οὕτω διαφθείρεται πᾶν γενναῖον αἴσθημα, καὶ διδάσκαλος τῆς διαφθορᾶς καθίσταται αὐτὴ ἡ διαγωγή μας διὰ τῶν νομοθετουμένων πρὸς περιποίησιν ἀτομικῶν καὶ οὐχὶ γενικῶν συμφερόντων. Μὲ ἠρώτησεν ὁ κ. Ῥοῦφος, τίνα ἰδέαν ἔχω περὶ τῆς νῦν καταστάσεως, ἂν δηλ. ἤμεθα εἰς ἐμπόλεμον κατάστασιν. Κύριε Ῥοῦφε, ἂν οὕτως ἐσκέπτοντο οἱ πατέρες ἡμῶν, δὲν θὰ εἴχομεν τὸ ἔργον τοῦ 1821.

§37ΡΟΥΦΟΣ. Καὶ ἐγὼ σᾶς λέγω, ἐπειδὴ ἀποτείνεσθε εἰς ἐμὲ, ὅτι δὲν ἔχω ἐνδιαφέρον ὑπὲρ τῶν ἐξαιρέσεων. Ὁ ἀδελφός μου ὑπηρετεῖ εἰς τὸ τάγμα τῶν Πατρῶν· ἔχω ὅμως τὸ δικαίωμα νὰ μάθω ἂν τὸ διάταγμα τῆς ἐπιστρατεύσεως θέλῃ τὸν στρατὸν ἐν καιρῷ πολέμου ἢ ἐν καιρῷ εἰρήνης· διότι ἂν τὸν θέλῃ ἐν καιρῷ πολέμου, οὐδεμία ἐξαίρεσις πρέπει νὰ γείνῃ, ἐὰν δὲ ἐν εἰρήνῃ, αἱ ἀπαλλαγαὶ ἔπρεπε νὰ ὑπάρχουν.

§38ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ ὑπὸ τὸν κύριον Τρικούπην ὑπουργεῖον ἔπραξε τὸ καθῆκόν του καὶ προσήνεγκε μεγίστην ὑπηρεσίαν εἰς τὴν πατρίδα διὰ τῆς ἐπιστρατεύσεως. Ἐπροτίμησε νὰ πράξῃ πᾶν τὸ δυνατὸν εἰς στρατιωτικὴν ὀργάνωσιν τῆς χώρας, ἔστω καὶ μὲ θυσίαν τῆς δημοτικότητός του, ἐὰν τὸ ἔθνος, ὡς ἐκ τῶν ἐπιβαλλομένων βαρῶν, δὲν ἤθελεν ἐκτιμήσει δεόντως τὰς προσπαθείας του. Τὸ ὑπουργεῖον ἐκεῖνο ἐπροτίμησε νὰ ἔχῃ τὴν συνείδησίν του ἀναπαυμένην, ὅτι δὲν παρέλειψε πᾶν ὅ,τι ἀπ’ αὐτοῦ ἐξήρτητο εἰς ἀνάδειξιν τῶν ἀρετῶν τῆς χώρας, καὶ πᾶν ὅ,τι ὤφειλε νὰ πράξῃ ἀναλόγως τῶν μέσων ὑπὲρ τοῦ παρόντος καὶ τοῦ μέλλοντος, ἡ δὲ χώρα ἐξετίμησε δεόντως τὰς ὑπηρεσίας ταύτας καὶ προθύμως ἀνταπεκρίθη εἰς τὴν πρόσκλησιν. Μὲ ἐρωτήσατε ἐὰν λέγων ἐπιστράτευσιν, ἐννοῶ ἐμπόλεμον κατάστασιν. Ἀπαντῶ, ὅτι εἴμεθα ἐν παρασκευῇ πρὸς ἐμπόλεμον κατάστασιν, ὅτι προπαρασκευαζόμεθα, διὰ νὰ ἀποδείξωμεν, ὅτι εἴμεθα ἰσχυροὶ ἐν τῷ δικαίῳ μας, καὶ ὅτι διὰ πάσης θυσίας προτιθέμεθα νὰ διεκδικήσωμεν ἀπαράγραπτα δικαιώματα τοῦ ἑλληνισμοῦ. Διὰ τῆς εἰς ἐμπόλεμον κατάστασιν παρασκευῆς θέλομεν ἀποδείξει, ὅτι αἱ ἰδέαι τινῶν, ὅτι ἡ Ἑλλὰς καὶ οἰκονομικῶς καὶ ὑλικῶς εἶναι ἀνίκανος ν’ ἀντεπεξέλθῃ κατὰ τῆς Τουρκίας, εἰσὶν ἐσφαλμέναι, καὶ ὅτι κακῶς ὑπολογίζουσι στηριζόμενοι ἐπί τινων ἐκφράσεων, λεχθεισῶν ἄλλοτε ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς. Ἡ σειρὰ τοῦ λόγου μὲ φέρει νὰ προσθέσω ἐνταῦθα, ὅτι μετὰ λύπης ἀνέγνων πρό τινων ἡμερῶν εἰς τὰς ἐφημερίδας «Νέον Ἐλεύθερον τύπον τῆς Βιέννης» καὶ «Γεν. ἐφημερίδα τῆς Αὐγούστης» πολλὰ ἀνακριβῆ ἔκ τινων φράσεων τῶν νῦν ὑπουργῶν τῶν Οἰκονομικῶν τῶν Ναυτικῶν καὶ τῶν Στρατιωτικῶν ἔλαβον ἀφορμὴν τὰ φύλλα ταῦτα νὰ διαβεβαιῶσιν, ὅτι ἡ Ἑλλὰς καὶ οἰκονομικῶς καὶ στρατιωτικῶς εἶναι ἀνίκανος εἰς τὸ νὰ ἐπιχειρήσῃ πόλεμον, καθ’ ἃ προκύπτει ἐκ τῶν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς ἀγορεύσεων τῶν περὶ ὧν ὁ λόγος κκ. ὑπουργῶν. Τοιαύτην ἀπήχησιν λαμβάνουσι τὰ ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς λεγόμενα. Τοιαῦτα φρονοῦσιν οἱ ξένοι ἐπερειδόμενοι εἰς λόγους ἐπισήμους, ἀλλὰ κακῶς ἀπαγγελλομένους πρὸς ἄλλους πλαγίους ἰδίους σκοποὺς ἐσωτερικούς. Μετὰ τοιαῦτα περὶ τῆς καταστάσεώς μας διαδιδόμενα καὶ μετὰ τὰς ὑποχρεώσεις μας πρὸς τὸν ἑλληνισμὸν εἶναι ὀρθὸν νὰ ὑποστηρίξωμεν, ὅτι πρέπει νὰ αὐξήσωμεν τὰς ἐξαιρέσεις, καὶ νὰ καταστρέψωμεν ἐμμέσως πως τὴν στρατολογίαν; Ἐὰν αὐτὴν τὴν ὁδὸν ἀκολουθήσωμεν, ποτὲ τὸ ἔθνος δὲν θέλει εἶσθαι ἕτοιμον. Μὲ τὰ χαρτιὰ, μὲ τὰς ἐπιδείξεις καὶ μὲ τὰς δημοκοπίας δὲν γίνεται τίποτε. Μεταβαίνω εἰς τὸ δεύτερον, εἰς τὸ κύριον ζήτημα. Μεταβαίνω πρῶτον εἰς τὸ ζήτημα περὶ τῆς ἐξετάσεως τῶν παραπόνων τῶν ἐπιστράτων ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ὑπέβαλον προσφυγάς, καὶ δεύτερον εἰς τὸ περὶ τῆς ἐκδικάσεως τῆς ἀνικανότητος τῶν πατέρων τῶν ἐχόντων μόνον ἕνα υἱόν. Διὰ τὴν ταχύτητα ἤθελον συμφωνήσει πληρέστατα μὲ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἔχουν τὴν γνώμην, ὅτι πρέπει νὰ γείνωσι κατὰ νομαρχίας τὰ στρατολογικὰ συμβούλια, διὰ νὰ δυνηθῶσι νὰ ἀποφασίσωσι ταχέως ἐπὶ τῶν ἐνστάσεων. Ἀλλὰ, κύριοι, τὸ τοιοῦτον ἔχει ἄτοπα μεγάλα. Πρῶτον δὲ, θέλει ὑπάρχει ἑνότης σκέψεων εἰς τὰς ἀποφάσεις, διότι, ὡς ἠξεύρετε, διάφοροι γνῶμαι θέλουν ἐγερθῆ, καὶ ὁ μὲν εἷς θέλει ἐξαιρεθῆ ἀπὸ τὸ ἓν στρατολογικὸν συμβούλιον διὰ τὸν δεῖνα λόγον, ὁ δὲ ἄλλος, ὁ διατελῶν εἰς τὴν αὐτὴν κατηγορίαν, καὶ ὑπαγόμενος εἰς ἄλλο στρατολογικὸν συμβούλιον, δύναται νὰ μὴν ἀπαλλαγῆ ἀπὸ τοῦτο σκεπτόμενον ἄλλως, καίτοι ὑπαρχουσῶν τῶν αὐτῶν ἐνδείξεων. Φαντασθῆτε τὰ ἀτοπήματα, τὰ ὁποῖα θέλουσι προκύψει, καὶ τὰ δίκαια παράπονα, ἅτινα θέλουσιν ἐγερθῆ· καὶ ἅτινα θέλουσι φέρει τὴν ἀπογοήτευσιν καὶ ἐνισχύσει ἴσως καὶ τὰς λιποταξίας. Δεύτερον θέλετε, κύριοι, νὰ ἐκδικάζῃ τὰς αἰτήσεις ὁ πρόεδρος τοῦ δικαστηρίου, ὁ ἀνώτερος ἀξιωματικὸς, ὁ νομάρχης καὶ ὁ ἰατρὸς διὰ τὴν ἀνικανότητα. Τὸ τοιοῦτον μέτρον ἐν Ἀθήναις λαμβανόμενον, βεβαίως δὲν θέλει ἔχει ἀτοπήματα. Ἀλλὰ εἰς τὰς ἐπαρχίας ἠξεύρετε τί θέλει γείνει; πλεῖστα ὅσα σκάνδαλα καὶ ἀτοπήματα. Τίνα ἐγγύησιν θέλετε ἔχει, ἐὰν ἀφήσητε τὴν ἐκδίκασιν νὰ γίνηται εἰς τὰς ἐπαρχίας; Ἡμεῖς οἱ ἴδιοι, κύριοι, διὰ παντὸς μέσου θέλομεν ζητήσει νὰ ἐπηρεάσωμεν τὰ στρατολογικὰ συμβούλια, πιεζόμενοι ὑπὸ τῶν συμπολιτῶν μας καὶ πιέζοντες τὰ μέλη, τὰ ὁποῖα ὡς ἐκ τῶν ἐπιτοπίων σχέσεών των δὲν θέλουσι δυνηθῆ νὰ ἐκπληρώσωσιν ἀμερολήπτως τὸ καθῆκόν των, ὅσην καὶ ἂν ἔχωσιν ἀνεξαρτησίαν. Ἐκτὸς τούτου ἐν τοῖς στρατολογικοῖς συμβουλίοις ἀπαιτεῖται νὰ ἦναι μέλος καὶ ὁ πρόεδρος τοῦ πρωτοδικείου. Ἀλλ’ οὕτως ἀπασχολοῦντες ἑκάστοτε τὸν πρόεδρον τοῦ πρωτοδικείου ἀπὸ τὰ κύρια καθήκοντά του, φέρετε καίριον τραῦμα κατὰ τῆς δικαιοσύνης, παραλύοντες ταύτην καὶ καθιστῶντες αὐτὴν ἀνίκανον ν’ ἀνταποκριθῇ εἰς τὴν κυρίαν ἀποστολήν της· διότι ἀποσπῶμεν συνεχῶς τὰ κύρια ὄργανά της εἰς διοικητικὰς ὑπηρεσίας. Προστίθημι, ὅτι, ἂν ὅλα τὰ μέρη τοῦ κόσμου ἔχωσιν ἀνάγκην τῆς δικαιοσύνης, πολλῷ περισσοτέραν ἀνάγκην ἔχει ἴσως ἡ Ἑλλὰς ὡς ἐκ τῆς ἐξαιρετικῆς καταστάσεώς της. Ἀποσπῶμεν ἀπὸ τὴν δικαιοσύνην τὰ ὄργανά της εἰς τὴν ἐκδίκασιν τῶν ἐκλογικῶν καταλόγων, εἰς τὴν ἐτησίαν ἀναθεώρησιν τῶν μητρώων καὶ εἰς ἑτέρας διοικητικὰς ὑπηρεσίας. Μετὰ τοιαύτας πολυασχόλους διοικητικὰς ὑπηρεσίας, εἶναι ὀρθὸν ν’ ἀπασχολήσωμεν αὖθις τὸν πρόεδρον τοῦ πρωτοδικείου ἐπὶ πολὺν χρόνον ἀπὸ τὰ κύρια καθήκοντά του, συνιστῶντες ἐκτάκτως τὰ στρατολογικὰ συμβούλια καὶ καθιστῶντες αὐτὸν μέλος; Διὰ τοιαύτης διατάξεως ἐπιδιώκετε νὰ ἐξασφαλισθῆτε κατὰ τῶν ἀδικημάτων, ἀλλὰ βλάπτετε περισσότερον, καθιστῶντες ἀδρανῆ τὴν δικαιοσύνην· διότι ἀφαιρεῖτε ἀπὸ αὐτὴν τὸ κύριον μέλος πρὸς βλάβην τῆς κοινωνίας. Μίαν μόνην εὑρίσκω τῷ ὄντι ἔλλειψιν ἐν τῷ νομοθετικῷ διατάγματι, τὴν σιωπὴν περὶ τῆς ἐκδικάσεως τῆς ἀνικανότητος ἐκείνων τῶν πατέρων, οἵτινες ἔχουσιν υἱὸν μονογενῆ καὶ εἶναι ἡλικίας μικροτέρας τῆς ἑβδομηκονταετοῦς. Δι’ αὐτὴν τὴν περίπτωσιν πράγματι ὁ νόμος σιωπᾷ, καὶ τὸ διάταγμα ἔπρεπε νὰ διευκρινήσῃ· διότι δὲν ὑπάρχει διάταξις περὶ τῆς διαδικασίας ἐν τῷ νόμῳ, ὅστις ὁρίζει τὴν ἀπαλλαγὴν ἄνευ ἀναγραφῆς καὶ διαδικασίας πρὸς τοῦτο. Δὲν ἠδύνατο ὅμως νὰ περιλάβῃ τὸ διάταγμα περὶ τοιαύτης διαδικασίας, καὶ εἶναι ἀπόλυτος ἀνάγκη νὰ ὁρισθῇ νῦν νομοθοτικῶς πρὸς συμπλήρωσιν τοῦ κενοῦ. Τοῦτο δυνάμεθα ἐλλόγως καὶ δικαίως νὰ νομοθετήσωμεν, ὄχι ὅμως ποτὲ νὰ ἀποπειραθῶμεν νὰ μεταβάλωμεν τὰς βάσεις τοῦ νόμου. Καταπαύων τὸν λόγον ἐπαναλαμβάνω, ὅτι πρὸς τὸ συμφέρον τῆς πατρίδος καὶ τοῦ στρατοῦ, δὲν πρέπει νὰ ληφθῶσιν ὑπ’ ὄψιν οἱ λοιποὶ λόγοι περὶ ἀπαλλαγῶν, καθ’ ὅσον ἡ τοιαύτη προσθήκη, θέλει φέρει πρὸς τοῖς ἄλλοις σύγχυσιν καὶ ἀνωμαλίαν εἰς τὴν στρατιωτικὴν ὑπηρεσίαν, ὁ δὲ ὑπουργὸς τῶν στρατιωτικῶν ἐπὶ πολλοὺς μῆνας θέλει ἀγνοεῖ πόσην πραγματικὴν δύναμιν ἔχει, καὶ ἐὰν παρουσιασθῇ ἐν τῷ μεταξὺ ἀνάγκη, θέλει εὑρεθῆ ὡς ἐκ τῶν ἀπαλλαγῶν τάγμα ἔχον μόνους 300 ἢ καὶ 400, ἀντὶ νὰ ἔχῃ κατὰ τὸν ὀργανισμὸν καὶ κατὰ τὰς ὑποβεβλημένας σημειώσεις τοῦ τάγματος χιλίους ἄνδρας. Ἀποκρούων δι’ οὓς ἐξέθηκα λόγους τὴν κατὰ νομοὺς σύστασιν στρατολογικῶν συμβουλίων πρὸς ἐκδίκασιν τῶν προσφυγῶν, θεωρῶ λυσιτελέστερον νὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ ἐκδίκασις αὐτῶν, ὡς μέχρι τοῦδε, ἐνταῦθα, καθισταμένων ἐν τῷ ὑπουργείῳ δύω ἢ καὶ τριῶν τμημάτων ἀντὶ τοῦ νῦν ὑπάρχοντος ἑνὸς, ὅπως τὸ ταχύτερον γείνῃ ἡ ἐκδίκασις. Τὰ στοιχεῖα, ἐφ’ ὧν θέλουσι στηριχθῆ αἱ ἐξετάσεις καὶ αἱ ἀποφάσεις, εἰσὶν ὡρισμένα, καὶ ἑπομένως δὲν θέλουσι κοπιάσει πολὺν χρόνον οἱ ἐπιφορτισθησόμενοι. Εἶναι διὰ πολλοὺς λόγους προτιμότερον νὰ γείνῃ ἡ ἐκδίκασις ἐνταῦθα ὑπὸ τὴν ἐποπτείαν καὶ ἐγγύησιν τῆς Κυβερνήσεως, καὶ ὄχι εἰς τὰς πρωτευούσας τῶν νομῶν ἀπὸ τὰ στρατολογικὰ συμβούλια.

§39ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ἐρωτήσω τὴν Βουλὴν περὶ τῆς ἀναβολῆς.

§40ΤΖΑΝΕΣ. Ἐπὶ τῆς ἀναβολῆς δύναμαι νὰ ὁμιλήσω.

§41ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Κύριοι, οὔτε ἡ ἀναβολὴ εἶναι ἀναγκαία...

§42ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ἐπειδὴ πρόκειται περὶ ἀναβολῆς, λέγω, ὅτι οὔτε ὁ κ. Τζάνες, οὔτε σεῖς ἔχετε τὸ δικαίωμα νὰ ὁμιλήσητε, διότι πρέπει νὰ προχωρήσῃ ἡ συζήτησις, καὶ ἔπειτα δύναται νὰ προταθῇ ἡ ἀναβολή. Ἕκαστος ἔχει τὸ δικαίωμα προηγουμένως ν’ ἀναπτύξῃ τὰς ἰδέας του.

§43ΤΖΑΝΕΣ. Ἂς μοὶ ἐπιτρέψῃ ὁ ἀξιότιμος καὶ σεβαστὸς διδάσκαλος καὶ καθηγητὴς νὰ τῷ εἴπω, ὅτι ἡ περὶ ἀναβολῆς πρότασις δύναται νὰ προταθῇ εἰς πᾶσαν στάσιν. Ἐπειδὴ δὲ προετάθη, δυνάμεθα νὰ ὁμιλήσωμεν ἐπ’ αὐτῆς.

§44ΚΑΣΙΜΑΤΗΣ. Δὲν ἐπροτάθη ἀναβολή, ἀλλὰ τὸ ἀπαράδεκτον. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν εἶπεν, ὅτι αἱ τροπολογίαι δὲν ἔχουν σχέσιν πρὸς τὸ νομοσχέδιον.

§45ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν.) Ἐγὼ εἶπον, ὅλαι αἱ προτάσεις καὶ αἱ τροπολογίαι, ὅσαι ἀντικείμενον ἔχουσι τὴν τροποποίησιν τοῦ νόμου περὶ στρατολογίας, νὰ παραπεμφθῶσιν εἰς ἑτέραν συζήτησιν, ἀφοῦ προηγουμένως συναρμολογηθῶσι καὶ ἀποτελέσωσιν ἓν νομοσχέδιον· εἶπον, ὅτι αὗται δὲν ἔχουσιν οὐδεμίαν σχέσιν μὲ τὸ διάταγμα τῆς 9 Αὐγούστου, καὶ εἶπον, ὅτι, ἐὰν ἡ Βουλὴ ἀποφασίσῃ νὰ ληφθῶσιν ὑπ’ ὄψιν κατὰ τὴν παροῦσαν συζήτησιν, τότε θὰ ἐκθέσω τὴν γνώμην μου ἐπὶ ἑκάστης αὐτῶν. Προσθέτω δέ, ὅτι, ἐὰν γείνωσι δεκταὶ αἱ προτεινόμεναι νέαι ἀπαλλαγαὶ, ὄχι μόνον ὁ νόμος ὁ στρατολογικὸς θέλει μεταβληθῆ ῥιζηδὸν, ἀλλὰ καὶ ὁ στρατὸς θὰ διαλυθῇ, διότι πολλαὶ χιλιάδες ἐξ αὐτοῦ θὰ ἀπολυθῶσιν ὡς ἀπαλλακτέοι.

§46ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Κύριοι! Ἡ ἐνεστῶσα κατάστασις τῶν στρατιωτικῶν πραγμάτων τοῦ τόπου εἶναι ἐκτὸς τοῦ νόμου, διότι πάσχομεν ἔλλειψιν σχετικοῦ μὲ τὴν ἐπενεχθεῖσαν ἀνώμαλον στρατιωτικὴν θέσιν νόμου. Ἐὰν εἴχομεν νόμον περὶ τῆς καινοφανοῦς ταύτης ἐπιστρατείας, ἤθελε λειτουργεῖ ὁ νόμος, καὶ σήμερον δὲν θὰ μᾶς ἀπησχόλει τὸ ἀμήχανον αὐτὸ ζήτημα τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου καὶ τῶν ἀπειροπληθῶν τροπολογιῶν αὐτοῦ· διὰ τὴν ἔλλειψιν λοιπὸν νόμου δυστυχῶς ἔλαβον τὸν στρατολογικὸν νόμον, ὁ ὁποῖος κανονίζει τὰ περὶ ὑποχρεώσεων καὶ ἀπαλλαγῶν διὰ τὴν ἡλικίαν τοῦ 21 ἔτους, καὶ εἰς τὴν ἡλικίαν αὐτὴν ὑπήγαγον ἐννέα ἄλλας ἡλικίας, ὅπερ ἄνομον. Ἐπειδὴ δὲ δὲν λειτουργεῖ ὁ νόμος ὁ στρατολογικὸς ἐπὶ ἐπιστρατείας τοιαύτης, διὰ νὰ εὑρισκώμεθα ἐπὶ ἐδάφους στερεοῦ, εὑρισκόμεθα ἐπὶ ἐδάφους ἀλλοτρίου τοῦ στρατολογικοῦ νόμου, καὶ διὰ τοῦτο παρουσιάζεται ἡ ἀνησυχία καὶ τοῦ ἔθνους καὶ ἡμῶν ὅλων καὶ τῆς Βουλῆς πρὸς συντέλεσιν νομοθετήματος σχετικοῦ, ὅπως μὴ ὅ,τι γίνεται διὰ τὴν ἡλικίαν τοῦ 21 ἔτους, αὐτὸ γίνεται, ὡς κακῶς τὸ καθιέρωσαν, καὶ διὰ τὰς λοιπὰς ἡλικίας. Ἐν τούτοις ἐξετάσωμεν ἐγγύτερον τὸ ζήτημα· τί ἐπράξαμεν ἡμεῖς; Ἐναντίον τοῦ νόμου ἐλάβομεν δέκα ἡλικίας καὶ τὰς μετεσχηματίσαμεν εἰς τὴν ἡλικίαν τοῦ 21 ἔτους. Ἔχομεν δηλαδὴ δέκα ἡλικίας, ὑπαγομένας εἰς τὸ ἄρθρον 33, καὶ ἔπειτα παραπονεῖσθε, ὅτι εἶναι πολλαὶ αἱ αἰτήσεις καὶ διάφοροι αἱ τροπολογίαι. Ἐάν, κύριοι, ὑπολογίσητε ἀπὸ τὴν μίαν ἡλικίαν μέχρι τῶν 10, πρέπει νὰ παραδεχθῆτε τὸ δεκαπλάσιον τῶν ἐξαιρέσεων· ἐὰν ἀπὸ τοὺς ἄγοντας τὴν ἡλικίαν τοῦ 21 ἔτους ἀφαιροῦνται δέκα, ἀπὸ τὰς ἄλλας πρέπει ν’ ἀφαιρέσητε οὐ μόνον τὸ δεκαπλάσιον, ἀλλὰ τὸ εἰκοσαπλάσιον· διότι, προϊόντος τοῦ χρόνου τῶν ἡλικιῶν, οἱ λόγοι τῶν ἐξαιρέσεων αὐξάνουσιν· ἰδοὺ ὁ λόγος τῆς ὑποβολῆς τῶν διαφόρων τροπολογιῶν, ἅς τινες κατεδίκασαν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου. Βλέπετε λοιπὸν, ὅτι ἡ ἀνώμαλος θέσις, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρισκόμεθα, προέρχεται ἀπὸ τὴν κατάχρησιν αὐτήν. Ἐὰν θελήσωμεν νὰ ἐφαρμόσωμεν τὸν νόμον, θὰ ἴδωμεν, ὅτι μόνον ἐπὶ τῆς ἡλικίας τοῦ 21 ἔτους ὑπάρχουσιν ἀπαλλαγαὶ, διὰ τὰς ἄλλας ὅμως ἡλικίας δὲν ὑπάρχουσι· διατί τοῦτο; Διότι αἱ ἄλλαι ἡλικίαι ἐλάχιστον χρόνον θὰ ἐπασχοληθῶσι, λόγου χάριν, αἱ τελευταῖαι ἡλικίαι αἱ τῆς ἐφεδρείας καθ’ ὅλην τὴν διάρκειαν αὐτῆς μόνον ἕνα μῆνα κατὰ τρεῖς περιόδους καλοῦνται νὰ ὑπηρετήσωσι καὶ διὰ τοῦτο ὁ νομοθέτης δὲν ἔθεσεν ἀπαλλαγάς. Ἐπειδὴ λοιπὸν ἀνωμάλως ἠρχίσατε νὰ ἐφαρμόσητε τὸν νόμον, ὀφείλετε νὰ δώσητε προσοχὴν εἰς τὰ παράπονα, τὰ ὁποῖα γίνονται, καὶ νὰ μὴ εἴπητε ἀναβάλλομεν· διότι ἕνεκα τῆς παρανόμου ταύτης κωφεύσεως θὰ παραλύσῃ ὁ στρατός, καὶ σᾶς ἀφίνω νὰ μελετήσητε ἕκαστος ἐν ἑαυτῷ τὰ τοιαῦτα. Ὁ κ. Ῥικάκης, ἐνθυμοῦμαι, ἐγκαίρως τότε διεπραγματεύθη ἐν τῇ ἐφημερίδι περὶ τῆς ἀπαλλαγῆς, ἔκαμε λόγον δηλαδὴ περὶ τοῦ διατάγματος, ὡς μὴ στηριζομένου εἰς τὸν νόμον, καὶ ἀπορῶ πῶς δὲν ἦλθε νὰ μὲ ὑποστηρίξῃ.

§47ΡΙΚΑΚΗΣ. Δὲν ἦλθεν ἡ ὥρα.

§48ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Τότε ἡ θέσις μου εἶναι καλλιτέρα, διότι θὰ ἔχω ἰσχυρὸν σύντροφον. Ἐγώ, κύριοι, ἐπιμένω εἰς ἃς πρὸ ἡμερῶν ἐξέθεσα ἰδέας μου. Θὰ παρακαλέσω λοιπόν, ὅπως καὶ αἱ τροπολογίαι καὶ τὸ παρὰ τῆς Κυβερνήσεως ὑποβληθὲν νομοσχέδιον καὶ πᾶσα ἄλλη μεθοδία καταργηθοῦν· ἐὰν καθιερωθῇ τὸ μέτρον τῶν ἀδειῶν διὰ τοὺς ἐπὶ τρίμηνον ἀσκηθέντας, δι’ οὓς λόγους καὶ ἄλλοτε ἀνέπτυξα, καὶ ἐπειδὴ λέγεται, ὅτι εὑρισκόμεθα ἐν ἐκτάκτῳ καταστάσει καὶ χρειαζόμεθα ἐπίδειξιν πρὸς τοὺς Φράγκους ἢ ἄλλους, ὅπως εἶπεν ὁ κ. Ἀντωνόπουλος, ὅτι εἰς τὰς ἐφημερίδας τὰς ξένας γράφουν περὶ ἡμῶν, νὰ γείνῃ τὸ ἑξῆς· Σήμερον εὑρίσκονται 55 ἢ 60 χιλιάδες εἰς τὰ ὅπλα, ἐλλείπει δὲ τὸ ἕτερον ἥμισυ τοῦ ποσοῦ. Ἐὰν σήμερον ἀπαλλάξωμεν τοὺς ἔχοντας τρίμηνον ὑπηρεσίαν, ἐστὲ βέβαιοι, ὅτι καὶ τὸ ἐθνικὸν συμφέρον ἐξυπηρετεῖται καὶ ἡ ἐπιβολὴ εἰς τὸ ἐξωτερικὸν δὲν λείπει Ἅμα γείνῃ τοῦτο, θὰ προσέλθωσιν ὅλοι οἱ ἐπίστρατοι, οὐδεὶς θὰ ζητήσῃ ἀπαλλαγὴν καὶ οἱ ἀνίκανοι θὰ προσέλθωσι πάντες καὶ οἱ φυγόστρατοι, ἐστὲ βέβαιοι· ἐγὼ τοὐλάχιστον ἐξ ὅσων ἠδυνήθην μετὰ διαφόρων καὶ συναδέλφων καὶ ἄλλων πολιτῶν ἀκόμη καὶ φυγοστράτων συζητήσας ν’ ἀντιληφθῶ, ἐπείσθην, ὅτι, ὅταν πρόκηται περὶ τριμήνου ὑπηρεσίας, πάντες θὰ προσέλθουν, καὶ ἀντὶ τῶν ἀπολύσεων δι’ ἀδειῶν, ἔστω καὶ 25 καὶ 30 χιλιάδων, θὰ ἔχητε ἄλλας 30 χιλ. μετὰ ζήλου προσερχομένους καὶ οὐχὶ ὀδυρομένους. Δεύτερον, ἀφοῦ τηρεῖτε τὸν ἀριθμὸν, θέλετε ἱκανοποιήσει καὶ τὴν ἰδέαν ἣν ἐπιδιώκετε. Μία σκέψις θὰ μᾶς ἐξαγάγῃ ἀπὸ αὐτὴν τὴν ἀνωμαλίαν. Ἐρωτῶ, πρόκειται νὰ ἐκστρατεύσωμεν αὔριον ἢ μεθαύριον;

§49ΤΙΝΕΣ. Πιθανὸν καὶ αὔριον ἢ μεθαύριον.

§50ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Ὅταν λέγετε τοῦτο, μοὶ φαίνεται, ὅτι λέγετε, ὅτι δὲν εἶναι ἡ πολιτικὴ ἐπιστήμη ἐντὸς τῆς αἰθούσης ταύτης. Πολιτικὸς, ὁ ὁποῖος δὲν προβλέπει καὶ ὅστις λέγει ἠμπορεῖ καὶ αὔριον ἢ μεθαύριον νὰ ἐκστρατεύσῃ, αὐτὸς δὲν εἶναι πολιτικός· ὁ πολιτικὸς πρέπει τὸ θυελλῶδες ἢ μὴ τοῦ πολιτικοῦ ὁρίζοντος νὰ γνωρίζῃ τοὐλάχιστον πρὸ ἑνὸς ἔτους καὶ ἀρχίζει ὀλίγον κατ’ ὀλίγον νὰ ἑτοιμάζεται διὰ τὰ ὁποῖα προδιαγινώσκει καὶ ἀναλόγως τῆς ἐντάσεως ὧν προδιαγινώσκει. Νομίζετε, ὅτι εἶνε ἐπιτετραμμένον εἰς τὰ ἔθνη νὰ ἵστανται ἐπὶ ποδὸς πολέμου ἐν τῷ ἀδήλῳ περὶ τῆς αὔριον; ἢ νομίζετε, ὅτι σήμερον ἀνεπτύξατε τοσοῦτον τὰς στρατιωτικὰς δυνάμεις τῆς χώρας, ὥστε ἔχετε πεποίθησιν καὶ ὡς κυβείαν νὰ ἐπιχειρήσητε τὸν πόλεμον ὁπόταν θελήσητε; καὶ δὲν βλέπετε τὴν Γαλλίαν; Ἡ Γαλλία, κύριοι, λουφάζει τόρα 10 ἔτη καὶ δὲν ἐτόλμησε νὰ ῥίψῃ τὸν κύβον, καὶ ἡμεῖς σήμερον θὰ εἴπωμεν, ὅτι αὔριον ἠμποροῦμεν νὰ πολεμήσωμεν. Δὲν πρόκειται νὰ πολεμήσωμεν οὔτε τώρα οὔτε μετὰ ἕνα χρόνον, καὶ ἐὰν δὲν ἐμπιστεύεσθε ἐμὲ, σᾶς βάζω ἐγγυητὴν τὸν κ. Ἰακωβάτον.

§51ΙΑΚΩΒΑΤΟΣ. Πότε; mai, mai.

§52ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Καλὰ τὸν Μάϊ.

§53ΙΑΚΩΒΑΤΟΣ. Ποτέ, mai mai.

§54ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Λοιπὸν ὅταν δώσητε εἰς τοὺς ἤδη ἐπὶ τρίμηνον ἢ καὶ τετράμηνον ὑπηρετοῦντας ἑνὸς μηνὸς ἄδειαν, οὐδὲν βλάπτετε, διότι θὰ ἴδητε νὰ προσέλθωσιν ὅλοι οἱ ὑπολειπόμενοι τὴν ἑπομένην, καὶ θὰ ἔχητε πάλιν ἕνα ἀριθμὸν διὰ νὰ τοὺς ἀντικαταστήσητε καὶ πλεονεκτεῖτε κατὰ τοῦτο, ὅτι θὰ ἔχητε ἐγγυμνάσει καὶ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι μένουν ἤδη ἄοπλοι ὡς ἐπιζητοῦντες ἀπαλλαγὰς ἢ φυγόστρατοι. Λοιπὸν, κύριοι, αὐτὸ εἶναι τὸ ζήτημα φρονῶ, ὅπερ πρέπει νὰ μελετήσωμεν καὶ εἶπον ὅσα περὶ τούτου εἶχον ν’ ἀναπτύξω ἐνώπιον ὑμῶν.

§55ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ.....

§56ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Ὁ κ. Παπαμιχαλόπουλος ἄγεται ἀπὸ αἴσθημα πατριωτισμοῦ, ἀλλὰ καὶ ἐγὼ ἄγομαι ἀπὸ αἴσθημα φιλάνθρωπον ἐπίσης ἀξιότιμον· ἐὰν μοὶ ἀρνηθῆτε πατριωτισμὸν, ὃν κατ’ ἐπίδειξιν ἀντιλαμβάνομαι ἐν ὑμῖν, διότι πάντων ὑμῶν τὸ ἐν ταῖς καρδίαις ἄδηλον εἶνε ἡ φυγοστρατεία. Παραδεχόμενοι τὸ αἴσθημα τοῦτο τῆς μεταβάσεως εἰς κατάστασιν ἀργίας ὡς ἀκούω χαρακτηριζομένην τὴν ἄδειαν τῶν ἐπὶ τρίμηνον ἐκγυμνασθέντων, θέλετε καὶ τὰς τάξεις τοῦ στρατοῦ οὐχ ἧττον ἔχει συμπληρωμένας καὶ τὴν ἐπιβολὴν εἰς τὸ ἐξωτερικὸν οὐδόλως θέλετε μειώσει. Ἀλλ’ ἐὰν θελήσετε νὰ ἐξακολουθήσητε αὐτὴν τὴν κατάστασιν καὶ μάλιστα νὰ τὴν ἐπιτείνετε, τουτέστι ν’ ἀποῤῥίψητε τὰς τροπολογίας καὶ νὰ ποιῆτε ἐναντίον τοῦ νόμου τὴν στρατολογίαν, σᾶς παραπέμπω νὰ συμβουλευθῆτε μίαν ἀπόφασιν τοῦ Ἀρείου Πάγου νωποτάτην.

§57ΤΙΝΕΣ. Τί γράφει ἡ ἀπόφασις;

§58ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Ἐπιτρέψατέ μοι, ἀφοῦ τοσαῦτα ἀπεκρύβησαν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, νὰ μετέλθω καὶ ἐγὼ κατὰ πρῶτον Μακκιαβελισμόν, μὴ δηλῶν τὶ γράφει ἡ ἀπόφασις. Ἐπειδὴ λοιπὸν τὸ ἔδαφος, ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἐργάζεσθε, εἶναι ἐκτὸς τοῦ νόμου, πᾶσαι αἱ τροπολογίαι, τὰς ὁποίας ἔφερον, πᾶσαι αἱ αἰτήσεις, ἤτοι περὶ ἀντικαταστάσεως τῶν ἐπιτροπῶν διὰ τῶν στρατολογικῶν συμβουλίων, εἶναι ἔκνομοι, στεροῦνται βάσεως οὐσιαστικοῦ νόμου, διότι ὁ νόμος, πρὸς ὃν τείνουσι νὰ ἐξαρτηθῶσιν ὁ στρατολογικὸς, ἀφορᾷ τὴν ἡλικίαν τοῦ 21 ἔτους καὶ αἱ κατ’ αὐτὸν ἀπαλλαγαὶ ἀποβλέπουν αὐτὴν τὴν ἡλικίαν. Ὅταν θέλητε αὐτὰς τὰς ἀπαλλαγὰς νὰ τὰς ἔχητε ἀπὸ τοῦ 22 ἕως τοῦ 30, μεταβάλετε τὸν νόμον· ἐὰν δὲν θέλητε νὰ μεταβάλητε τὸν νόμον, τότε σᾶς παραπέμπω εἰς τὴν ἀπόφασιν τοῦ Ἀρείου Πάγου. Προτείνω λοιπὸν νὰ παραδεχθῇ ἡ Βουλὴ νὰ παραχωρηθῶσιν ἄδειαι εἰς τοὺς ἐπὶ τρίμηνον ὑπηρετήσαντας καὶ καταργηθῶσι πᾶσαι αἱ ἀπαλλαγαὶ, αἵτινες ἐδημιουργήθησαν ἐναντίον τοῦ στρατολογικοῦ νόμου. Ἐπειδὴ πρόκειται νὰ μὴν ὠθήσωμεν τὰ πράγματα εἰς τὸ ἄκρον, πρέπει νὰ γείνῃ τοῦτο, ἄλλως θὰ προξενήσωμεν σκάνδαλα, διότι ὅλαι αὐταὶ αἱ ἀπαλλαγαὶ εἶναι ἐναντίαι τοῦ νόμου, καθὼς προεῖπον, διότι κατὰ τὸν νόμον αὗται ἀποβλέπουν τοὺς ἔχοντας ἡλικίαν 21 ἔτους, αἱ δὲ λοιπαὶ ἡλικίαι δὲν φέρουσιν ἐν τῷ νόμῳ ἀπαλλαγὰς, ἀλλὰ αἱ δι’ αὐτὰς στηρίζονται εἰς τὸ διάταγμα τῆς ἐπιστρατείας, ἥτις παρουσιάζεται ἐκνόμως καὶ παρὰ τὰ ἰσχύοντα ἐν ἅπασι τοῖς ἔθνεσιν εἰς ἀορίστου χρόνου θητεία, διότι, ὡς καὶ ὁ κ. Βαλτινὸς σᾶς εἶπεν, ὅτι εἶναι ἐπιστρατεία τὸ πολὺ τριήμερος κατάστασις, οὐχὶ ὡς θέλετε νὰ ἦναι ἑξάμηνος.

§59ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι εἰς τὸν νόμον περὶ ἐπιστρατείας, ἀλλὰ εἰς τὸ διάταγμα δὲν θέλομεν νὰ συμπεριλάβωμεν τὰ τοιαῦτα.

§60ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Ἡ ἀπόλυτος προσφυγὴ δὲν ὑπάρχει ἐν τῷ νόμῳ. Περὶ τῶν λόγων ἀπαλλαγῶν τῶν ἐπέκεινα τοῦ 21 ἔτους στερούμεθα οὐσιαστικῶς νόμου καὶ λίαν ὀρθὸν, ἐφ’ ὅσον δίδομεν τὴν ἀληθῆ σημασίαν εἰς τὴν ἐπιστρατείαν. Ὃν τρόπον ὅμως σεῖς τὴν ἐννοεῖτε, δέον νὰ σκεφθῆτε πῶς δύναται ὁ δυστυχὴς ὁ Ἕλλην νὰ ἀνέχεται 10 ἡλικίας εἰς τὰ ὅπλα, ἐφ’ ὅσον ὑμεῖς ἀρέσκεσθε; Διὰ τοῦτο θεωρῶ καὶ ὡς πολιτικὸν ἀληθῶς μέτρον καὶ φρόνιμον καὶ ὀρθὸν καὶ ὡς ἐθνικὸν καὶ οἰκονομικὸν τὴν παραδοχὴν τοῦ μέτρου, τὸ ὁποῖον ὑποβάλλω.

§61ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὸ εἶναι ἄσχετον πρὸς τὸ νομοσχέδιον.

§62ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Τὸ νομοσχέδιον δὲν ἔχει βάσιν νομικήν, δὲν εἶναι θεσμοθεσία οὐσιαστικὴ νόμου, ὑποθέτει ὑπάρχοντα ἄλλον νόμον. Ἴσως, κύριοι, δὲν εἶμαι εἰς κατάστασιν ἐκ τῆς μὴ τόσον καλῆς κοινοβουλευτικῆς καταρτίσεώς μου νὰ διαφωτίσω τὸ ζήτημα· φρονῶ, ὅτι μεταξὺ τοσούτων λογάδων δύνανται ν’ ἀντιληφθῶσι πολλοὶ αὐτῶν τῶν σπερμάτων τῶν ἰδεῶν καὶ νὰ τὰς διατυπώσωσι μὲ τρόπον πιθανώτερον· ἄλλως, κύριοι, ἂν πρόκηται περὶ τῆς ἀναβολῆς, θέλω ἐπανέλθει, διότι, ἂν ἔλαβα ἐπὶ ζωῆς μου πάθος ἐν τῇ καρδίᾳ μου, εἶναι καὶ αὐτὸ ἕν τὸ τῆς ἐπιστρατείας.

§63ΜΥΚΩΝΙΟΣ. Ὅλαι αἱ τροπολογίαι, αἱ ὁποῖαι ὑπεβλήθησαν, δὲν ἔχουν σχέσιν μὲ τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον Σήμερον πρόκειται ποῦ θὰ δικάζωνται αἱ προσφυγαί, διὰ τοῦτο ὅλαι αἱ προτάσεις, αἱ ὁποῖαι παρουσιάσθησαν, πρέπει νὰ παραπεμφθῶσιν εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τοῦ ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν, διὰ νὰ συναρμολογηθῶσιν, αἱ δὲ ἄδειαι, τὰς ὁποίας ζητεῖ ὁ κύριος Δουζίνας, εἶναι μέτρον διοικητικόν· ἡ Βουλὴ δὲν δύναται νὰ εἴπῃ δώσατε ἀδείας.

§64ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ ἐρωτήσω τὴν Βουλὴν ἂν παραδέχεται νὰ προβῶμεν εἰς τὴν ψηφοφορίαν τοῦ νομοσχεδίου ἀσχέτως πρὸς τὰς τροπολογίας, αἱ δὲ τροπολογίαι κατόπιν νὰ συναρμολογηθῶσι. (Θόρυβος.)

§65ΤΖΑΝΕΣ. Ἔχω νὰ ὁμιλήσω ἐπὶ τῆς ἀναβολῆς.

§66ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὅ,τι ζητῆτε, κύριοι, εἶναι ἐπιβλαβὲς καὶ ἐπιζήμιον καὶ θέλει προκαλέσει μεγίστην χαλάρωσιν εἰς τὸν στρατόν. Ὁ νόμος περὶ ἐπιστρατεύσεως κατὰ δυστυχίαν ἢ εὐτυχίαν, ἐγὼ λέγω κατ’ εὐτυχίαν, ἐξετελέσθη, καὶ εἰς τὸν στρατὸν εἰσῆλθον πολλοὶ, οἵτινες ἴσως ὑπήγοντο εἰς τὰς ἐξαιρέσεις· θέλετε τώρα νὰ ἐπιτρέψητε εἰς αὐτοὺς νὰ φύγουν, καὶ νομίζετε, ὅτι δὲν θὰ φέρῃ τοῦτο μέγαν κλονισμὸν εἰς τὸν στρατὸν καὶ δὲν θὰ ἐγερθῶσι παράπονα καὶ δὲν θὰ ζητήσωσι καὶ ἄλλοι νὰ ἐξαιρεθῶσι; Θέλετε ἐξαιρέσει, κύριοι, τοὺς ἐν τῷ στρατῷ ὑπηρετήσαντας, ἀλλὰ θὰ ἐξαιρέσητε καὶ τοὺς ἀπουσιάσαντας. Ἀλλ’ οὕτω θὰ ἐμπνεύσωμεν τὴν ἰδέαν εἰς τὸν κόσμον, ὅτι ἀρκεῖ νὰ ἀποφεύγῃ τις τὸν νόμον, καὶ ἂς ἦναι βέβαιος, ὅτι κατόπιν θὰ ἔλθῃ ἕτερος νόμος, ὁ ὁποῖος θὰ τὸν ἀπαλλάξῃ· οὕτω θὰ ἐνισχύσωμεν εἰς τὸν λαὸν τὴν ἰδέαν τῆς ἀναβολῆς. Καὶ ἡμεῖς, κύριοι, ἀνήκομεν εἰς τὴν Ἑλληνικὴν κοινωνίαν καὶ ἔχομεν φίλους καὶ συγγενεῖς, καὶ ἐγὼ ἔχω φίλους καὶ φιλτάτους συγγενεῖς, οἱ ὁποῖοι ὠφελοῦνται ἀπὸ τὰς ἐξαιρέσεις· προτιμῶ ὅμως τὸ κοινὸν συμφέρον καὶ λαμβάνω ὑπ’ ὄψιν τὰ κακά, τὰ ὁποῖα ἀπειλοῦσι τὸν στρατόν, ἐὰν γείνωσι δεκταὶ αἱ ἐξαιρέσεις. Ὑπεβάλομεν τὸν νόμον, ἵνα νομοποιήσωμεν τὸ διάταγμα, νὰ κανονισθῶσι τὰ τῆς ἐκδικάσεως τῶν παραπόνων· ὑπάρχει πληθὺς παραπονουμένων. Ἄλλως καὶ ἡμεῖς δυνάμεθα νὰ ἀποσύρωμεν τὸν νόμον καὶ νὰ πάθωσιν οἱ δικαιούμενοι, διότι τὰ παράπονα καὶ αἱ αἰτήσεις στηρίζονται εἰς τὸ διάταγμα. Τὰ ζητήματα καὶ αἱ ἐξαιρέσεις, αἱ ὁποῖαι ὑποβάλλονται ἤδη, ἀφορῶσιν αὐτὸν τὸν στρατολογικὸν νόμον· αὐτὰ συνεζητήθησαν τότε καὶ ἀπεῤῥίφθησαν, ἐπροτιμήθη τὸ γενικὸν ἀντὶ τοῦ μερικοῦ συμφέροντος καὶ ἤδη μάλιστα εἰς τὴν σπουδαιοτέραν στιγμὴν δὲν πρέπει νὰ ὑποκύψητε· ἐπαναλαμβάνω, δὲν εἶναι ἀκίνδυνον νὰ κλονίσωμεν τὴν στάσιν τοῦ στρατοῦ καὶ τὰς πεποιθήσεις τῆς κοινωνίας καὶ νὰ ἀποδείξωμεν, ὅτι οἱ μὴ ὑπακούσαντες εἰς τὸν νόμον κερδίζουσιν. Ἰδοὺ διατί παρακαλῶ νὰ ἀφήσωμεν ὅλας τὰς τροπολογίας. Ἐγὼ ὁμολογῶ, ὅτι, ὑποστηρίζων αὐτὸ τ. θέμα, λυποῦμαι, διότι οἱ συγγενεῖς καὶ φίλοι μου θέλουν πάθει, ἀλλὰ πρέπει νὰ ὑποκύψωμεν εἰς τὴν μεγίστην κοινωνικὴν ἀνάγκην. Ἑπομένως παρακαλῶ νὰ ἐπιψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον, ἵνα κανονίσωμεν τὰ ἐκκρεμῆ παράπονα· κατόπιν βλέπομεν, ἐὰν πρόκηται νὰ φέρωμεν διόρθωσίν τινα, οὐχὶ ὅμως ὅπως προτείνεται.

§67ΤΖΑΝΕΣ. Πρὶν ἢ ἀποφασισθῇ ὁ νόμος περὶ στρατολογίας, εἶχον τὴν τιμὴν νὰ ἦμαι βουλευτής. Ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ὑποστηρίζουν αἱ τροπολογίαι, συνεζητήθησαν διὰ μακρῶν καὶ ἀπεῤῥίφθησαν. Ἡ Κυβέρνησις εἰσήγαγε νόμον πρὸς ἐπικύρωσιν τοῦ διατάγματος τῆς 9 Αὐγούστου, φρονῶ δὲ, ὅτι ὁ νόμος οὗτος οὐδεμίαν ἔχει σχέσιν μὲ τὰς τροπολογίας, ἐν αἷς ἔταξα καὶ ἐγὼ μίαν. Εἶναι λοιπὸν καὶ φρόνιμον καὶ συμφέρον κατὰ τὴν γʹ ταύτην συζήτησιν νὰ ψηφισθῇ ὁ νόμος ὁ εἰσαγόμενος πρὸς ἐπικύρωσιν τοῦ διατάγματος, αἱ δὲ τροπολογίαι νὰ παραπεμφθῶσιν εἰς ἐπιτροπήν, ἡ ὁποία ἐσκεμμένως νὰ φθάσῃ εἰς ἓν πόρισμα, διότι κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ νόμου γνωρίζετε, ὅτι αἱ ἐξαιρέσεις ἀπεῤῥίφθησαν. Δὲν ἐπικαλοῦμαι τὸ δεδικασμένον, διότι οἱ νόμοι ὑπόκεινται εἰς τροπολογίαν, ἀλλ’ ἀπέναντι τῶν ἀναγκῶν, αἵτινες ὑφίστανται, πρέπει ὅλοι νὰ ὑποκύψωμεν. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι καὶ ἐγὼ καὶ ἄλλοι συνάδελφοι ἐκουράσθημεν ἀνερχόμενοι τὰς κλίμακας τοῦ ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν, ζητοῦντες νὰ ἀνεύρωμεν τοῦ δεῖνος ἢ δεῖνος τὴν προσφυγὴν, πρέπει εἰς τοῦτο νὰ δοθῇ ἓν τέρμα, πρέπει νὰ ἀνιδρυθῶσι τὰ στρατολογικὰ συμβούλια, ὅπως ἐξετάσωσι τὰς διαφόρους ὑποβληθείσας προσφυγὰς, διότι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἶπεν ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Λακεδαίμονος κ. Δημητρακάκης, εἶναι ἀληθὲς ἀληθέστατον. Ἔχω ἐπιστολὰς, ἔχω εἰδήσεις, εἶμαι βεβαιότατος πλέον, ὅτι πολλοὶ δὲν προσέρχονται εἰς τὰς τάξεις, διότι ἤρχισε νὰ κλονίζηται ἡ πίστις πρὸς τὸ μέγα ἔργον τοῦ καταρτισμοῦ τοῦ στρατοῦ. Διὰ τοῦτο ἡ Βουλὴ πρέπει νὰ ἀποφασίσῃ νὰ παραπέμψῃ τὰς τροπολογίας ὅλας εἰς ἐπιτροπὴν, ἡ ὁποία νὰ φέρῃ ἓν γενικὸν σχέδιον εἰς τὴν Βουλὴν, τότε ἐννοεῖται καὶ ἐγὼ ἔχω τὸ καθῆκον νὰ ὑποστηρίξω μίαν τροπολογίαν, τὴν ὁποίαν εἰσήγαγον, τότε δὲ θὰ ἐξηγήσω καὶ τοὺς λόγους, ἐπὶ τῶν ὁποίων ἐστήριξα τὰς σκέψεις μου. Δὲν θὰ θελήσω νὰ ἐγκαταλείψω ἔκθετον τὸ τέκνον μου ἐκεῖνο, ἀλλὰ θὰ ζητήσω νὰ τὸ ὑποστηρίξω ἐνώπιον τῆς Βουλῆς.

§68Δ. ΣΤΑΪΚΟΣ. Ἐρωτῶ τὴν Κυβέρνησιν, ὑποχρεοῦταί τις νὰ ὑπηρετήσῃ καὶ τεσσαρακοντούτης ὤν, διότι ἐσφαλμένως τὸν ἐνέγραψεν ὁ Δήμαρχος;

§69Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἤδη πρόκειται περὶ ἐξαιρέσεων.

§70Δ. ΣΤΑΪΚΟΣ. Καὶ ποῦ θὰ προσφύγῃ ὁ ἤδη παρὰ τὸν νόμον καταταχθείς;

§71ΡΟΥΦΟΣ. Ὅρα Παράρτημα.

§72Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὀφείλομεν, νομίζω, νὰ διευκρινίσωμεν περὶ τίνος ἀκριβῶς πρόκειται. Ὑπάρχει διάταγμα ἐκδοθὲν ἐν ἀπουσίᾳ τῆς Βουλῆς καὶ ἀφορῶν εἰς τὰ τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ στρατολογικοῦ νόμου ὡς πρὸς τοὺς ἐπιστράτους. Τὸ διάταγμα τοῦτο ἠδύνατο νὰ θεωρηθῇ ὡς στηριζόμενον ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 18ου τοῦ νόμου περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ καὶ μὴ χρῆζον κυρώσεως, ἀλλ’ ἐχαρακτηρίσθη ὑπὸ τῆς ἐνεστώσης κυβερνήσεως ὡς χρῆζον κυρώσεως, ἑπομένως εἶναι ἀπόλυτος ἀνάγκη, ὅπως ἡ Βουλὴ ἀποφανθῇ περὶ τοῦ κύρους αὐτοῦ. Σήμερον ἔτι ἐξακολουθοῦσιν ἐφαρμοζόμεναι αἱ διατάξεις τοῦ διατάγματος, καὶ μὴ ψηφίζοντες νομοσχέδιον ἀφορῶν εἰς τὸ κῦρος τοῦ διατάγματος, ἐπιτρέπομεν ὅπως διὰ τοῦ διατάγματος ἐξακολουθῶσι κανονιζόμενα τὰ τῆς στρατολογίας τῶν ἐπιστράτων, ἐνῷ δὲν ἔχομεν πάντες τοιαύτην πρόθεσιν. Ἐὰν ἐπιθυμῶμεν τὴν ἐξακολούθησιν τοῦ κανονισμοῦ τῶν τῆς στρατολογίας τῶν ἐπιστράτων ἐπὶ ταῖς βάσεσι τοῦ διατάγματος, πρέπει νὰ ἄρωμεν τὰς περὶ τοῦ κύρους αὐτοῦ ἀμφισβητήσεις διὰ νόμου· ἂν δὲ ἔχωμεν τὴν ἐναντίαν ἐπιθυμίαν, πρέπει νὰ ἀποῤῥίψωμεν τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, νὰ ἀκυρώσωμεν τὸ διάταγμα τοῦτο, ἵνα παύσῃ ἐφαρμοζόμενον παρὰ τῶν θεωρούντων αὐτὸ ὡς νομίμως ἀποῤῥέον ἐκ τοῦ νόμου περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ· ὥστε τὸ προτεινόμενον ὑπὸ τοῦ ὑπουργείου νομοσχέδιον δὲν δύναται νὰ μὴ συζητηθῇ· εἶναι ἀπόλυτος ἀνάγκη νὰ συζητηθῇ, ἵνα παύσῃ ἡ ἐκκρεμὴς κατάστασις, ἡ ὁποία ὑφίσταται. Ἀλλὰ τί ἠνάγκασε τὸ ὑπουργεῖον νὰ ἐκδώσῃ τὸ διάταγμα; Ὁ νόμος περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ, τὸν ὁποῖον ἀνέφερεν ὁ ἔντιμος προαγορεύσας, ποιεῖται τὴν διάκρισιν τῆς ἐν πολέμῳ καταστάσεως καὶ τῆς ἐν ἐπιστρατεύσει· ὥστε, ἂν ἐν τῷ νόμῳ ἐκείνῳ ἐκανονίζοντο τὰ τῆς στρατολογίας ἐν ἑκατέρᾳ τῶν καταστάσεων, δὲν θὰ εἴχομεν ἀφορμὴν νὰ ἐκδώσωμεν διάταγμα, ποιούμενον χρῆσιν τῆς παρεχομένης εἰς τὴν κυβέρνησιν ἐξουσίας ὑπὸ τοῦ ἄρθρου 18. Ὁ στρατολογικὸς νόμος δὲν ποιεῖται τὴν διάκρισιν· οὗτος ἀνέγραψε κατάστασιν εἰρήνης καὶ κατάστασιν πολέμου, καὶ διὰ μὲν τὴν κατάστασιν τῆς εἰρήνης ὁρίζει τὰ περὶ ἀπαλλαγῆς ἐν ἄρθρῳ 33, διὰ δὲ τὴν κατάστασιν τοῦ πολέμου οὐδεμίαν ἀναγνωρίζει ἀπαλλαγήν. Ἀφοῦ ὅμως ὁ νόμος περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ ἐποιήσατο τὴν διάκρισιν τῆς καταστάσεως τῆς ἐπιστρατεύσεως ἀπὸ τῆς καταστάσεως τοῦ πολέμου, καὶ τὴν κατάστασιν ταύτην τῆς ἐπιστρατεύσεως ἐποιήσατο ἐνεργὸν τὸ διάταγμα τῆς ἐπιστρατεύσεως, εἵπετο ἀμέσως εἰς τὴν κυβέρνησιν ἡ ὑποχρέωσις τοῦ διὰ διατάγματος κανονισμοῦ τοῦ ζητήματος, ἂν ἡ κατάστασις τῆς ἐπιστρατεύσεως ἦναι ἀφομοιωτέα ὡς πρὸς τὰ τῶν ἀπαλλαγῶν πρὸς τὴν κατάστασιν τοῦ πολέμου ἢ πρὸς τὴν τῆς εἰρήνης, ἢ ἂν πρέπῃ ν’ ἀποτελέσῃ ἰδίαν κατηγορίαν. Ἡ κυβέρνησις ἐμελέτησε τὸ ζήτημα, καὶ ἐθεώρησεν, ὅτι ὤφειλε νὰ ἀφομοιώσῃ περὶ τὰ τῶν ἀπαλλαγῶν τὴν κατάστασιν τῆς ἐπιστρατεύσεως πρὸς τὴν κατάστασιν τῆς εἰρήνης, ὅπως αἱ ὑποχρεώσεις τῶν πολιτῶν ὦσιν ὀλιγώτεραι. Ὅ,τιδήποτε καὶ ἂν ἔπραττεν ἡ κυβέρνησις, ἤθελε πράξει τι, μὴ στηριζόμενον ἐπὶ τοῦ στρατολογικοῦ νόμου, διότι, ἂν ἀφωμοίου τὴν κατάστασιν τῆς ἐπιστρατεύσεως πρὸς τὴν ἐμπόλεμον κατάστασιν, πάλιν δὲν εἰργάζετο ἐντὸς τοῦ νόμου ἐκείνου, διότι ὁ νόμος ὁ στρατολογικὸς δὲν ἀφώρα εἰς κατάστασιν ἐπιστρατεύσεως οἵα παρ’ ἡμῖν ὑφίσταται. Ὁ στρατολογικὸς νόμος, μετάφρασις ὢν τοῦ γαλλικοῦ νόμου, δὲν ἐθεώρει, ὅτι ἠδύνατο νὰ ὑπάρξῃ ἐνταῦθα ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον βλέπομεν ὑπάρχον, τουτέστιν ἐπιστράτευσιν ἀφορῶσαν οὐχὶ εἰς ἄμεσον πολεμικὴν ἐνέργειαν, ἀλλ’ εἰς προπαρασκευὴν δι’ ἐκγυμνάσεως πρὸς πόλεμον ἐνδεχόμενον καὶ ἐπελευσόμενον κατόπιν τῆς ἐκγυμνάσεως. Ὥστε, ἂν ἡ κυβέρνησις ἀφωμοίου τὴν ἐπιστράτευσιν πρὸς τὴν ἐμπόλεμον κατάστασιν, πάλιν θὰ ἔπραττέ τι μὴ στηριζόμενον εἰς τὸν στρατολογικὸν νόμον, θὰ ἔπραττεν ὅμως αὐτὸ δυνάμει τῆς ἐξουσίας, ἣν ἠρύετο ἐν τῷ νόμῳ περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ. Καίτοι, κατὰ τὸν νόμον τοῦτον, δὲν ἦτο ὑπόχρεως ἡ κυβέρνησις νὰ κανονίσῃ τὰ τῶν ἀπαλλαγῶν ἐν ἐπιστρατεύσει κατὰ τὸν στρατολογικὸν νόμον, ἐθεώρησεν ὅμως, ὅτι ὤφειλε νὰ συμμορφωθῇ πρὸς τὰς διατάξεις αὐτοῦ ὅσον ἔνεστι πλειότερον, ἐκλέγουσα, τοῦ στρατολογικοῦ νόμου σιωπῶντος, τὴν λύσιν, ἥτις ὑπέβαλλε τὸν λαὸν εἰς ὀλιγώτερα βάρη. Δικαιολογημένη ἄρα ἦτο ἡ κυβέρνησις διὰ τὴν ἔκδοσιν τοῦ διατάγματος, καὶ ἐκ τοῦ νόμου περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ καὶ ἐκ τῆς ἀνάγκης ὅπως λυθῶσι τὰ τῶν ἀπαλλαγῶν ἐν ἐπιστρατεύσει κατὰ τοῦτον ἢ κατ’ ἐκεῖνον τὸν τρόπον, οἵτινες ἀμφότεροι δὲν ἐστηρίζοντο ἐπὶ τοῦ στρατολογικοῦ νόμου, σιωπῶντος περὶ τῆς ἐπιστρατεύσεως τῆς παρ’ ἡμῖν. Ἤδη ἡ Κυβέρνησις θέλει νὰ κανονίσῃ διὰ τοῦ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον ὑποβάλλει εἰς τὴν Βουλήν, καὶ τὸ παρελθὸν καὶ τὸ μέλλον, θέλει νὰ ἀποφασίσωμεν διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου, ὅτι ἡ μέχρι τοῦδε κατάστασις ὑπῆρξε νόμιμος, τουτέστι νὰ ἀναγνωρίσῃ ἡ Βουλὴ τὸ κῦρος τοῦ διατάγματος, κατόπιν δὲ νὰ ἀποφασίσῃ καὶ τί θέλει γείνει ἐν τῷ μέλλοντι, τουτέστιν ὅτι θὰ ἐξακολουθήσωσιν ἰσχύουσαι αἱ διατάξεις τοῦ Διατάγματος. Ἐν τῷ πρώτῳ ἄρθρῳ τοῦ νομοσχεδίου προτείνει ἡ κυβέρνησις εἰς τὴν Βουλὴν ὅπως κυρώσῃ τὸ διάταγμα διὰ τὸ παρελθόν, διὰ τῶν ἄλλων δὲ ἄρθρων ἀναγνωρίζει, ὅτι αὐταὶ αἱ διατάξεις τοῦ διατάγματος πρέπει νὰ χρησιμεύσωσι καὶ διὰ τὸ μέλλον. Ἀλλ’ ὑπάρχουσί τινα ζητήματα προσωρινῶς λυθέντα ἐν τῷ παρελθόντι, καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ κηρυχθῇ ἰσχύον τὸ διάταγμα ἐν τῷ μέλλοντι, ἄνευ λύσεώς τινος τῶν ἐκκρεμῶν τούτων ζητημάτων. Πρῶτον ζήτημα ἐκκρεμὲς ὡς πρὸς τὸ μέλλον εἶναι ὁ τρόπος τῆς ἐκδικάσεως τῶν αἰτήσεων ἀπαλλαγῆς, τίς ἔσται ὁ ἐκδικάσων καὶ τίς ἔσται ἡ ἁρμοδιότης αὐτοῦ; Ἡ προκάτοχος κυβέρνησις ἐκανόνισε τὸ ζήτημα τοῦτο προσωρινῶς· ἐθεώρησεν, ὅτι τὸ καταλληλότερον μέσον πρὸς τὴν τοιαύτην ἐκδίκασιν εἶναι ἡ σύστασις ἐπιτροπῆς ἑδρευούσης ἐνταῦθα, λειτουργούσης ὑπὸ τὴν ἄμεσον ἐποπτείαν τῆς Κυβερνήσεως. Καὶ νὰ μίζω, ὅτι ὁ τρόπος, καθ’ ὃν ἐλειτούργει ἡ ἐπιτροπὴ αὕτη, ἀνταπεκρίθη πρὸς τὰς ἀξιώσεις τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς χώρας ἀλλ’ ἀπεδείχθη ἐλλιπὴς ὡς πρὸς ἓν, ὅτι δὲν ἐπήρκει εἰς τὸ πλῆθος τῶν αἰτήσεων, ἑπομένως δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἐξακολουθήσῃ τὸ αὐτὸ σύστημα ἐν τῷ μέλλοντι, ἀφοῦ ἐνώπιον τῆς ἐπιτροπῆς εὑρίσκεται μεγάλη σωρεία αἰτήσεων, καὶ ἄλλαι εὑρίσκονται ἤδη εἰς τὰς Νομαρχίας καὶ ἄλλαι ἴσως πρόκειται νὰ ὑποβληθῶσι. Προτείνει ἄρα ἡ Κυβέρνησις διὰ τοῦ νομοσχεδίου διαδικασίαν τινὰ, ὡς πρὸς τοῦτο δὲ ἔχομεν τὸ δικαίωμα νὰ φέρωμεν τροπολογίαν· δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν, ὅτι δεχόμεθα τὴν γνώμην τῆς Κυβερνήσεως εἴτε τοιαύτην ὁποίαν τὴν ὑποβάλλει εἴτε παρηλλαγμένην, ἢ ὅτι δεχόμεθα ἕτερον σύστημα εἴτε σχετικὸν πρὸς τὴν ὑφισταμένην ἐπιτροπὴν ὡς ἐπροτάθη ἢ ἄλλως κανονίζον τὰ τῆς διαδικασίας. Οἱονδήποτε προταθησόμενον σύστημα, ὅσον καὶ ἂν ᾖ διάφορον τοῦ ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, εἶναι σχετικὸν πρὸς αὐτὸ καὶ ἑπομένως συζητητέον ὡς τροπολογία. Ὑπάρχει προσέτι ἐν τῷ νομοσχεδίῳ λύσις ἑτέρου ζητήματος, ἥτις δὲν ἠδύνατο νὰ μὴ περιληφθῇ ἐν αὐτῷ. Τὸ διάταγμα τὸ κυρούμενον διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου χαρακτηρίζει τὰς ἀπαλλαγὰς ὡς προσωρινὰς, διότι ἠθέλησε ν’ ἀφήσῃ εἰς τὴν νομοθετικὴν ἐξουσίαν τὴν ἐλευθερίαν νὰ πράξῃ ὅ,τι ἤθελεν ἀποφασίσει. Ἤδη ἐὰν ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία κηρύξῃ τὸ διάταγμα ἔγκυρον, πρέπει ταὐτοχρόνως νὰ λάβῃ μέτρον, ὥστε οἱ προσωρινῶς ἀπαλλαγέντες, νὰ θεωρῶνται ὡς διαρκῶς ἀπαλλαγέντες, καὶ ἐπίσης ὡς πρὸς τὸ μέλλον, ὅπως ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον κανονίζεται μέχρι τοῦδε προσωρινῶς κανονίζηται ἐν τῷ μέλλοντι διαρκῶς. Καὶ περὶ τούτου εὑρίσκομεν διάταξιν ἐν τῷ νομοσχεδίῳ. Τὸ νομοσχέδιον ποιεῖται διάκρισιν μεταξὺ τῶν αἰτήσεων, αἱ ὁποῖαι ὑπάρχουσιν ἐκκρεμεῖς ἤδη ἐνώπιον τῆς ἐπιτροπῆς, καὶ τῶν αἰτήσεων, αἱ ὁποῖαι δὲν ἐγένοντο ἔτι, ἢ γενόμεναι δὲν ἔφθασαν μέχρι τῆς ἐπιτροπῆς· ἀλλ’ ὡς πρὸς πάσας κανονίζει τὸν αὐτὸν τρόπον τῆς ἐκδικάσεως, ὁρίζον, ὅτι τὰ στρατολογικὰ συμβούλια τὰ ἐν τοῖς νομοῖς θέλουσιν εἶσθαι ἁρμόδια. Ἱκαναὶ ὑπεβλήθησαν τροπολογίαι σχετικαὶ πρὸς τὴν διάκρισιν ταύτην καὶ κανονίζουσαι τὰ τῆς ἐκδικάσεως τῶν αἰτήσεων, αἵτινες δὲν εὑρίσκονται ἐνώπιον τῆς κεντρικῆς ἐπιτροπῆς, καὶ τῶν αἰτήσεων, αἵτινες εὑρίσκονται ἐκκρεμεῖς ἐνώπιον αὐτῆς. Ὡς πρὸς ταύτας δύο συστήματα δυνάμεθα νὰ ἀκολουθήσωμεν, εἴτε κατὰ τὸ νομοσχέδιον τὴν παραπομπὴν τῶν ἐκκρεμῶν αἰτήσεων εἰς τὸ οἰκεῖον στρατολογικὸν συμβούλιον, εἴτε τὴν σύστασιν καὶ ἑτέρας ἐπιτροπῆς ἢ καὶ πολλῶν ἐπιτροπῶν, καὶ τὸ κατ’ ἐμὲ ἡ σύστασις πολλῶν ἐνταῦθα ἐπιτροπῶν, ὅπως δυνηθῶσι τὸ ταχύτερον νὰ ἐκδικάσωσι τὰς αἰτήσεις, ἤθελεν εἶσθαι τὸ προτιμότερον. Πάντες οἱ ἐν Ἀθήναις δικασταί, ἀρεοπαγῖται, ἐφέται καὶ πρωτοδίκαι, δύνανται νὰ διαιρεθῶσιν εἰς ἐπιτροπὰς, ν’ ἀπαρτίσωσι τριμελεῖς ἐπιτροπάς, αἱ ὁποῖαι νὰ περατώσωσιν ἁπάσας τὰς ὑπαρχούσας αἰτήσεις ὑπὸ τὴν ἐποπτείαν καὶ τοῦ ὑπουργοῦ. Τοιουτοτρόπως δύνανται νὰ συστηθῶσι 13 ἐπιτροπαὶ, ἀνὰ μία διὰ τὰς αἰτήσεις ἑκάστου νομοῦ, καὶ ἐντὸς 10 τὸ πολὺ ἡμερῶν νὰ ἐκδικασθῶσιν ὅλαι αἱ αἰτήσεις, διὰ τρόπου παρέχοντος πᾶσαν ἐγγύησιν.

§73Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἐὰν συμβῇ νὰ ἦναι ἀντίθετοι;

§74ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν δύνανται νὰ ἦνε ἀντίθετοι, διότι αἱ ἐπιτροπαὶ δὲν θ’ ἀποφαίνωνται περὶ γενικῶν ζητημάτων, ἀλλ’ ἑκάστη θ’ ἀποφαίνηται περὶ εἰδικῶν αἰτήσεων, ὥστε θὰ συμβῇ ἐνταῦθα ὅ,τι καὶ ἐν τοῖς δικαστηρίοις, ἔνθα ἰσχύει τὸ δεδικασμένον μόνον διὰ τὴν εἰδικὴν περίπτωσιν εἰς ἣν ἀφώρα ἡ δίκη. Ἄλλως τε ἡ κεντρικὴ ἐπιτροπὴ καθιέρωσεν ἤδη νομολογίαν, εἰς τὴν ὁποίαν θέλουσι βεβαίως προστρέξει ἐπιτροπαὶ αὗται.

§75ΜΥΚΩΝΙΟΣ. Οἱ δὲ ἀνίκανοι πατέρες πόθεν θὰ δικάζωνται;

§76ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Περὶ τούτου ἀκριβῶς ἤθελον ὁμιλήσει ἤδη, διότι, ὡς παρετήρησα, κατὰ τὸ νομοσχέδιον καὶ ἐν τῷ μέλλοντι θὰ γίνηται ὅ,τι ἐγένετο καὶ ἐν τῷ παρελθόντι, τουτέστι καὶ ἐν τῷ μέλλοντι θέλουσιν ἐξακολουθεῖ ἰσχύουσαι αἱ διατάξεις τοῦ διατάγματος, ἀλλὰ δέον αὐτὸ τὸ νομοσχέδιον νὰ κανονίσῃ ἐκεῖνα περὶ ὧν ἐν τῷ παρελθόντι ὑπῆρξεν ἀμφιβολία. Ἕν τῶν θεμάτων, τὰ ὁποῖα ἔμενον ἀμφίβολα, εἶναι καὶ τοῦτο, εἰς τὸ ὁποῖον ἀναφέρεται ἡ παρατήρησις τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ Νάξου. Ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις, θελήσασα νὰ δώσῃ εἰς τὸ ζήτημα τῆς ἀνικανότητος τοῦ πατρὸς λύσιν, τὴν ὁποίαν ἐθεώρει παρέχουσαν πλειοτέρας ἐγγυήσεις, εἶχε δι’ ἐγκυκλίου συστήσει ὅπως τὰ δικαστήρια ἀποδέχωνται τὰς αἰτήσεις τῶν προσφυγόντων εἰς αὐτὰ πατέρων, ὅπως ἀποφανθῶσι περὶ τῆς ἀνικανότητος· ἀλλὰ τινὰ τῶν δικαστηρίων ἀπεδέχθησαν τὴν προσφυγὴν, ἄλλα ὅμως δὲν τὴν ἀπεδέχθησαν. Βεβαίως ἡ Βουλὴ, κανονίζουσα ἤδη τὰ τοῦ κύρους τοῦ διατάγματος, δὲν δύναται νὰ παρίδῃ τὸ ἐκκρεμὲς τοῦτο ζήτημα, καὶ ἡ γνώμη μου εἶναι, ὅτι πρέπει νὰ ἀναγνωρισθῶσι τὰ δικαστήρια ὡς ἁρμόδια. Ὅταν δὲ κανονισθῇ τοῦτο διὰ νόμου, θέλουσιν ἐπιληφθῆ τῶν προσφυγῶν τῶν πατέρων καὶ αὐτὰ τὰ δικαστήρια τὰ τέως κηρυττόμενα ἀναρμόδια, ἐνῷ μέχρι τοῦδε εἶχον τὸ δικαίωμα νὰ μὴ θεωρῶσιν ἑαυτὰ ἁρμόδια, ἀφοῦ δὲν τοῖς ἐπεβλήθη διὰ νόμου, ἀλλὰ δι’ ἐγκυκλίου τοῖς ἐσυστήθη νὰ λαμβάνωσιν ὑπ’ ὄψιν τὰς προσφυγάς. Ὡς πρὸς τοῦτο παρατηρῶ, ὅτι ἡ τροπολογία τοῦ βουλευτοῦ ἐκ Πατρῶν κ. Κοντογούρη περιέχει διάταξιν, ἡ ὁποία τροποποιουμένη κατά τι μοὶ φαίνεται καλῶς ἔχουσα. Ἡ διάταξις αὕτη μετὰ τὴν τροποποίησιν ἔχει ὡς ἑξῆς· «Ἡ ἁρμοδιότης τῶν δικαστηρίων πρὸς ἐξέτασιν τῆς ἀνικανότητος τῶν πατέρων κυροῦται. Συνεπῶς ἡ ἀπόφασις τῶν δικαστηρίων, δι’ ἧς ἀνεκηρύχθη πατὴρ ἀνίκανος πρὸς πᾶσαν ἐργασίαν, εἶναι ὑποχρεωτικὴ διὰ τὴν ἐπιτροπήν. Ἐπιτρέπεται δ’ ἐφεξῆς εἰς ἐκείνους, ὧν αἱ αἰτήσεις αἱ στηριζόμεναι εἰς τὸν εἰρημένον λόγον ἀπεῤῥίφθησαν ὑπὸ τῶν δικαστηρίων ὡς ἀπαράδεκτοι, λόγῳ ἀναρμοδιότητος, νὰ ὑποβάλωσι νέας αἰτήσεις.»

§77Θ. ΖΕΡΒΟΣ. Καλλίτερα νὰ ὑπάγουν εἰς τὴν ἐπιτροπὴν, διότι εἰς τὰ δικαστήρια θέλουν ἑκατὸν δραχ. οἱ δικηγόροι.

§78ΜΥΚΩΝΙΟΣ. Ἐνώπιον αὐτῆς τῆς ἐπιτροπῆς νὰ δικάζωνται καὶ αὐτοὶ, διότι ἄλλως εἶναι ἠναγκασμένοι νὰ ἐξοδεύσουν πολλὰ χρήματα.

§79ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τοῦτο θέλομεν λύσει ὅταν φθάσωμεν εἰς τὸ οἰκεῖον ἄρθρον. Τώρα τινὲς τῶν τροπολογιῶν, αἱ ὁποῖαι ὑπεβλήθησαν, εἶναι σχετικαὶ πρὸς τὸ νομοσχέδιον, καὶ ἄλλαι εἶναι μὲν σχετικαὶ πρὸς τὸν στρατολογικὸν νόμον ἢ καὶ πρὸς αὐτὸ τὸ διάταγμα, ἀλλὰ δὲν ἕπεται ἐκ τούτου, ὅτι εἶναι σχετικαὶ καὶ πρὸς τὸ νομοσχέδιον. Αἱ προτάσεις αἱ ἀφορῶσαι εἰς τὴν ἐπέκτασιν τῶν ἀπαλλαγῶν δὲν δύνανται νὰ θεωρηθῶσι σχετικαὶ πρὸς τὴν πρότασιν, τὴν ὁποίαν τὸ Ὑπουργεῖον μᾶς ὑποβάλλει, διότι αἱ προτάσεις αὗται δὲν ἀφορῶσιν εἰς τροπολογίαν τῶν ἄρθρων τοῦ ὑποβληθέντος νομοσχεδίου, ἀλλ’ ἀφορῶσι μόνον εἰς τροπολογίαν τοῦ διατάγματος, τὸ ὁποῖον κυροῦται διὰ τοῦ νομοσχεδίου, ἢ καὶ εἰς τροπολογίαν τοῦ στρατολογικοῦ νόμου ἀσχέτως καὶ πρὸς αὐτὸ τὸ διάταγμα. Αἱ εἰς τὰς ἀπαλλαγὰς ἀφορῶσαι τροπολογίαι, τὰς ὁποίας ἔχομεν ἐνταῦθα προταθείσας ὑπὸ βουλευτῶν, δὲν ἀφορῶσιν εἰς μόνην τὴν ἐπιστράτευσιν, ἀλλὰ καὶ εἰς τὴν στράτευσιν τῆς κληρωσίμου ἡλικίας ἐν τῷ μονίμῳ στρατῷ. Αἱ τροπολογίαι αὗται μεταῤῥυθμίζουσιν ἀπολύτως καὶ οὐχὶ σχετικῶς πρὸς μόνην τὴν ἐπιστράτευσιν τὸ ἄρθρον 33 τοῦ στρατολογικοῦ νόμου, ἑπομένως οἱ ἐπὶ θητείᾳ καταταχθέντες, οἱ ἄγοντες τὴν ἡλικίαν 22 ἐτῶν, οἱ ὁποῖοι δυνάμει τῶν κειμένων νόμων ἐκλήθησαν εἰς τὸν μόνιμον στρατόν, θέλουσιν ὑπαχθῆ καὶ αὐτοὶ εἰς τὰς διατάξεις τὰς προτεινομένας διὰ τῶν τροπολογιῶν, καὶ θὰ ἔχωμεν στρατιώτας ὑποχρέους εἰς θητείαν, οἵτινες, ἂν ψηφισθῶσιν αἱ τροπολογίαι, θέλουσιν ἀπολυθῆ τῆς ὑπηρεσίας. Ἐπειδὴ πρόκειται περὶ τῶν ἐκ τῆς ἐπιστρατεύσεως ὑποχρέων καὶ ὡς πρὸς τούτους συζητεῖται καὶ ψηφίζεται τὸ νομοσχέδιον, δὲν δυνάμεθα νὰ συζητήσωμεν ἄλλας τροπολογίας παρὰ τὰς σχετικὰς πρὸς τὴν ἐπιστράτευσιν καὶ πρὸς τὰς περὶ ταύτης διατάξεις τοῦ νομοσχεδίου. Ἂν δὲ περὶ τῶν ἀπαλλαγῶν εἴτε ἐν τῷ μονίμῳ στρατῷ εἴτε ἐν τῷ ἐπιστρατευομένῳ στρατῷ θέλουσί τινες βουλευταὶ νὰ φέρωσι τροπολογίας, δύνανται νὰ φέρωσιν αὐτάς, ἀλλὰ δι’ ἰδίου νομοσχεδίου, ἀφοῦ αὗται δὲν σχετίζονται πρὸς τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ἔχομεν ὑπ’ ὄψιν ἡμῶν. Κατὰ ταῦτα λοιπὸν φρονῶ, ὅτι ὀφείλομεν ἤδη νὰ ψηφίσωμεν τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου καὶ νὰ προβῶμεν εἰς τὴν κατ’ ἄρθρον συζήτησιν, ἐφ’ ὅσον δ’ ὑπάρχουσι τροπολογίαι σχετικαὶ πρὸς τὰ ἄρθρα, νὰ συζητῶνται· ἐφ’ ὅσον ὅμως αἱ τροπολογίαι δὲν εἶναι σχετικαὶ πρὸς τὴν ἐν γένει ἔννοιαν τοῦ νομοσχεδίου, νὰ παραπέμπωνται εἰς ἐπιτροπήν, ὅπως ἀποτελέσωσι τὸ θέμα ἰδιαιτέρου νομοσχεδίου.

§80ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ. Θὰ μοὶ ἐπιτρέψετε ὡς πρὸς τὸ διάταγμα, περὶ τοῦ ὁποίου πρόκειται σήμερον, νὰ εἴπω ὀλίγας λέξεις. Δὲν ἀγνοεῖ ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Μεσολογγίου, ὅτι κατὰ τὸν στρατιωτικὸν νόμον τὰ στρατολογικὰ συμβούλια ἔχουν τὴν ἁρμοδιότητα νὰ ἀποφαίνωνται ἐπὶ τῆς ἱκανότητος τῶν στρατευσίμων. Τώρα δυνάμει τοῦ διατάγματος, περὶ τοῦ ὁποίου πρόκειται, ἐκανονίσθησαν αἱ περιπτώσεις τῶν ἀπαλλαγῶν, καὶ ἐκανονίσθη ἡ ἐπιτροπή, ἥτις ἀποφασίζει περὶ τῶν ἀπαλλαγῶν· δὲν προνοεῖ ὅμως τίποτε καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἀνικανότητα τῶν ἐπιστράτων. Βλέπετε λοιπὸν τί συμβαίνει σήμερον· ἰδοὺ διατί θέλομεν νὰ κάμωμεν τὰ στρατολογικὰ συμβούλια, καὶ νομίζω, ὅτι ὀρθῶς προτείνει τὸ Ὑπουργεῖον συμπληροῦν τὴν ἔλλειψιν αὐτήν, διότι τὰ στρατολογικὰ συμβούλια ἔχουν καὶ τὴν ἁρμοδιότητα νὰ ἀποφαίνωνται ἀμέσως περὶ τῆς ἱκανότητος τῶν καλουμένων εἰς τὴν ἐπιστράτευσιν, ἐὰν δὲ διατηρήσωμεν τὴν ἐπιτροπήν, δὲν ἔχομεν ἐκεῖνον, ὅστις πρὸ πάντων θ’ ἀποφασίσῃ περὶ τῆς ἱκανότητος τῶν ἐπιστράτων. Ἐξαιροῦμεν δυνάμει τοῦ διατάγματος τὸν ἔχοντα πατέρα ἀνίκανον, τυφλόν, ἀλλὰ ἐκεῖνον, ὅστις εἶναι ἀνίκανος, ποῖος θὰ τὸν ἐξαιρέσῃ; Διὰ τοῦτο πρέπει νὰ γείνῃ παραδεκτὸν τὸ σχέδιον τοῦ Ὑπουργείου τὸ καθιεροῦν τὰ στρατολογικὰ συμβούλια, διότι δι’ αὐτῶν θέλομεν κανονίσει καὶ τὴν ἱκανότητα τῶν ἐπιστράτων. Ἔγειναν λέγουν πολλαὶ ἐξαιρέσεις, καὶ ἐγὼ λέγω μάλιστα, ὅτι ἔγειναν· ἀλλὰ διατί; Διότι δὲν ὑπῆρχον τὰ στρατολογικὰ συμβούλια, καὶ ὅλους τοὺς ἀνικάνους ὁ ἰατρὸς τοῦ τάγματος τοὺς στέλλει εἰς τὴν ἀνωτάτην ὑγειονομικὴν ἐπιτροπήν. Αὐτὸ ἦτο προφανὲς λάθος, τὸ ὁποῖον διορθοῦται διὰ τοῦ ὑπουργικοῦ νομοσχεδίου, διὰ τοῦ ὁποίου καθιεροῦνται τὰ στρατολογικὰ συμβούλια.

§81ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Προβαίνομεν εἰς τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου.

§82ΤΙΝΕΣ. Ὑπάρχει ἡ πρότασις τῆς ἀναβολῆς.

§83ΚΑΣΙΜΑΤΗΣ. Εἶναι ἡ πρότασις τοῦ ἀπαραδέκτου, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλεν ὁ κ. Ὑπουργός.

§84ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι.) Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη.

§85Δ. ΣΤΑΪΚΟΣ. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἐζήτησε τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου καὶ τὴν ἀναβολὴν τῶν τροπολογιῶν. Ἐγὼ μετὰ τὸν κ. ὑπουργὸν ἐπρότεινα καὶ τοῦ νομοσχεδίου καὶ τῶν τροπολογιῶν τὴν ἀναβολὴν, ὡρισμένως δὲ μέχρι τῆς Δευτέρας, ὥστε, συνερχομένων καὶ συνεννοουμένων τῶν ὑποβαλόντων τροπολογίας, νὰ καταρτισθῇ μία μόνον τοιαύτη δεκτική συζητήσεως.

§86ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἦτο δυνατὸν, κύριοι, νὰ προτείνω ἐγὼ τὴν ἀναβολήν. Ἐγὼ εἶπον νὰ ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον, αἱ δὲ τροπολογίαι νὰ παραπεμφθῶσιν εἰς ἰδιαιτέραν συζήτησιν, χωρὶς νὰ ληφθῶσιν ὑπ’ ὄψιν, ὡς μὴ ἔχουσαι σχέσιν μετὰ τοῦ νομοσχεδίου· αὐτὸ ἐπαναλαμβάνω καὶ τώρα. Ἐὰν δὲ πρότασίς τις συσχετίζηται μὲ αὐτὸ, αὕτη βεβαίως θά ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν καὶ θὰ συζητηθῇ. Ἀποῤῥίπτεται δι’ ἀναστάσεως ἡ περὶ ἀναβολῆς πρότασις.

§87ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι νὰ συζητηθῇ τὸ νομοσχέδιον ἀσχέτως μὲ τὰς τροπολογίας, αἱ ὁποῖαι δὲν ἔχουν σχέσιν.

§88ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τὸ ζήτημα δὲν δύναται νὰ τεθῇ οὕτως. Ἡ Βουλὴ ἐψήφισε τὴν ἀρχὴν, ἤδη δὲ θὰ προχωρήσωμεν εἰς τὰ καθ’ ἕκαστα, ψηφίζοντες ἕκαστον ἄρθρον, καὶ ἐφ’ ὅσον μὲν εἶναι σχετικαὶ αἱ τροπολογίαι, θὰ τὰς λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν, ἐφ’ ὅσον δὲ εἶναι ἄσχετοι, θὰ τίθενται κατὰ μέρος. (Ἐπιψηφίζεται τὸ ἄρθρον 1.) Ἄρθρον 2.

§89ΤΙΝΕΣ. Αὔριον. Λύεται ἡ συνεδρίασις ὥρᾳ 6½.