1880.11.28

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 34

τῆς 28 Νοεμβρίου 1880.

Ὥρα 2 μ. μ.

Ἀπαρτίας γενομένης, ἀναγινώσκονται καὶ ἐγκρίνονται τὰ πρακτικὰ τῆς προτεραίας.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Φλογαΐτης ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἐπικούρων ἰατρῶν κλπ. καὶ πρότασιν νόμου περὶ δασονομικῶν ἀδειῶν. Θὰ τυπωθῶσιν. Ὑπεβλήθη ἀναφορὰ τοῦ πρώην ἀνθυπασπιστοῦ Λαζαρέτου, σχέσιν ἔχουσα πρὸς τὸ νομοσχέδιον περὶ ἀποστράτων ἀξιωματικῶν. Θὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου τούτου.

§2ΤΙΝΕΣ. Νὰ σταλῇ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τῶν Στρατιωτικῶν.

§3Γ. ΡΟΥΦΟΣ. Νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν τώρα, κ. Πρόεδρε.

§4ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα.

§5ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Γνωρίζετε, ὅτι τὸ τμῆμα τῆς Πελοποννήσου, τὸ ὁποῖον ἀπετέλει ἐπὶ Τουρκίας τὸ Μπεηλίκι τῆς Μάνης, ἐξαιρεῖται ἀπὸ τὸν φορολογικὸν νόμον τοῦ Κράτους, ὑπάγεται εἰς εἰδικὴν φορολογίαν. Εἰς τὴν περιφέρειαν τῆς Μάνης ὑπάγεται καὶ τὸ χωρίον Καστάνια τοῦ δήμου Μελιτίνης τῆς ὁποίας ἀντιπροσωπεύω ἐπαρχίας· τὸ χωρίον αὐτὸ, καίτοι ὑπήχθη κατὰ τὸν ὀργανισμὸν τῶν ἐπαρχιῶν εἰς Λακεδαίμονα, οὐχ ἧττον, ἐπειδὴ τὰ κτήματά του ὅλα, τὰ ὁποῖα καλλιεργεῖ, εὑρίσκονται ἐν τῇ περιφερείᾳ τῆς Μάνης, ἀφέθησαν καὶ τότε ἀφορολόγητα, οὔτε ἐνοικιάσθη ποτὲ ὁ φόρος των· ἀλλὰ μετὰ τὴν ἀλλαγὴν τοῦ φορολογικοῦ συστήματος, ὅπερ ἐκανονίσαμεν πέρυσι καὶ ἡ φορολογία μετηνέχθη εἰς τὰ ἀροτριῶντα κτήνη, οἱ κάτοικοι τοῦ χωρίου αὐτοῦ ἠνωχλήθησαν κατὰ τὴν δήλωσιν τῶν ἀροτήρων βοῶν, καὶ τοῦτο εἶναι ἄδικον. Ἐπειδὴ τὰ ζῶα αὐτὰ καλλιεργοῦσι μόνον τὰ ἐν τῇ περιφερείᾳ τῆς Μάνης κτήματα, ἐπίσης καὶ κατὰ τὴν φορολογίαν καὶ δήλωσιν τοῦ ποιμνιακοῦ φόρου, τὰ ποίμνιά των καὶ ἐν γένει τὰ ζῶά των εὑρίσκονται ἐπὶ ἐδάφους Λακωνικοῦ, διότι, ὡς εἶπον, καὶ τὸ χωρίον αὐτὸ ἀνήκει εἰς τὸ ἔδαφος αὐτὸ, διὰ τοῦτο δὲν δύνανται νὰ φορολογηθῶσιν, εἰμὴ ὑπὸ τοὺς κανονισμοὺς τῆς Λακωνικῆς φορολογίας. Διὰ τοὺς λόγους τούτους εἶναι δίκαιον νὰ περιληφθῇ ἐν τῷ φορολογικῷ νόμῳ διάταξις κανονίζουσα, ἵνα καὶ τὸ χωρίον αὐτὸ ὑπάγηται, ὡς πρότερον, εἰς τὴν Λακωνικὴν φορολογίαν, καὶ πρὸς τοῦτο καταθέτω τὴν περὶ τούτου ἀναφορὰν τῶν κατοίκων.

§6ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νὰ σταλῇ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τῶν οἰκονομικῶν.

§7ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§8ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ὑποβάλλω, κύριοι, δύο νομοσχέδια, τὸ ἓν περὶ τῶν ἐν τῷ ὑπουργείῳ τῶν Ἐξωτερικῶν ὑπηρετούντων καλλιγράφου καὶ πρωτοκολληστοῦ, τὸ δὲ ἄλλο περὶ ἀναβολῆς τῆς ἰσχύος τοῦ ΧΝΞʹ νόμου περὶ προξενικῶν ἀρχῶν.

§9ΣΤΑΜΟΥΛΗΣ. Ὑπέβαλον νομοσχέδιον περὶ τροποποιήσεως τοῦ ἀπὸ 6 Μαρτίου 1868 ΣΟΕʹ νόμου περὶ τῆς ἐκλογῆς τῶν μελῶν τῆς διαχειριστικῆς ἐπιτροπῆς τῆς ἐγχωρίου περιουσίας Κερκύρας καὶ ζητῶ τὸ κατεπεῖγον· διότι τὴν 8 Δεκεμβρίου συγκαλοῦνται τὰ ἐπαρχιακὰ συμβούλια, ἵνα ἐκλέξωσι τὰ μέλη τῆς διαχειριστικῆς ἐπιτροπῆς. Καὶ πρέπει νὰ θεωρηθῇ κατεπεῖγον, διότι οἱ βουλευταὶ ἔχομεν συμφέρον νὰ μὴ ἐπιψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον, διὰ νὰ μὴ γείνῃ ἡ διανομὴ τῆς ἐγχωρίου περιουσίας καὶ νὰ λάβωσι μέρος οἱ Δῆμοι.

§10ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. (Πρωθυπουργός). Μετὰ τὸν προϋπολογισμόν, κ. Πρόεδρε.

§11ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλεῖται ἡ ἐπιτροπὴ, τῆς ὁποίας τὰ μέλη εἶναι παρόντα, νὰ λάβωσι τὴν καλωσύνην νὰ συνέλθωσι καὶ νὰ κάμωσι τὴν ἔκθεσίν των, καὶ τότε βεβαίως ἡ Βουλὴ θέλει ἀποφασίσει.

§12ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ τῆς ξηρᾶς καὶ κατὰ τὴν παρελθοῦσαν Σύνοδον καὶ κατὰ τὴν ἐνεστῶσαν πολλὰς προσπαθείας εἶδον νὰ γίνωνται περὶ ὁπωσδήποτε καλλιτέρας διαῤῥυθμίσεως τῶν κατὰ τὴν ὑπηρεσίαν ἐκείνου. Ἐὰν θελήσωμεν νὰ ἐγκύψωμεν εἰς τὰ τοῦ ναυτικοῦ, θὰ ἴδωμεν, ὅτι ἀπ’ ἀρχῆς πολὺ ὀλίγη ἐδόθη προσοχὴ πρὸς τὴν στρατιωτικὴν τακτοποίησιν, οὕτως εἰπεῖν, τοῦ ναυτικοῦ. Θέλω νὰ εἴπω τὸ ἑξῆς· ὑπάρχει μέγας ἀριθμὸς ἀνδρῶν, οἵτινες ὑπάγονται εἰς τὴν στρατιωτικὴν ὑπηρεσίαν τοῦ πολεμικοῦ ναυτικοῦ, εἶναι οἱ ἐργάται τοῦ συνεργείου. Οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ ἐργάζονται ἀπὸ πρωΐας μέχρις ἑσπέρας, τὴν νύκτα ἀπασχολοῦνται εἰς φρουράς, ἡ δὲ κατάστασίς των ἡ ἐνεστῶσα εἶναι ἀφόρητος ἕνεκα τοῦ ἀφοῦ δὲ μετὰ τοσούτου κόπου ἐκτελοῦν τὰς ἐργασίας των, ἐκτιθέμενοι εἰς τὰς ἐπηρείας τῆς ἀτμοσφαίρας, δὲν ἔχουν μετὰ 30–40 ἐτῶν ὑπηρεσίαν οὔτε μίαν μικρὰν ἐξασφάλισιν τοῦ μέλλοντος, μίαν μικρὰν σύνταξιν. Ἑπομένως πρέπει νὰ ληφθῇ πρόνοια καὶ περὶ τοῦ σωματείου τούτου, ὅπως δοθῇ καὶ εἰς αὐτοὺς τοὺς ἄνδρας ἐξασφάλισίς τις τοῦ μέλλοντός των. Γνωρίζω πρόσωπα, τὰ ὁποῖα ἀπὸ νεαρᾶς ἡλικίας καὶ ἤδη εὑρισκόμενα εἰς τὸ 60 ἔτος τῆς ἡλικίας των, ἐργάζονται ἐν τοῖς συνεργείοις τοῦ ναυστάθμου, καὶ δὲν ἔχουν τὴν παραμικρὰν σύνταξιν. Ὁ ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν πρέπει νὰ λάβῃ πρόνοιαν περὶ τούτων, καὶ ἴσως γνωρίζει ἐκ πείρας, ὅτι πολλοὶ ἐξ αὐτῶν εἶναι ἠκρωτηριασμένοι, ἄλλοι μονόφθαλμοι, καὶ ἄλλοι ἔχουν ἄλλας βλάβας, καὶ δὲν λαμβάνουν οὔτε ἓν λεπτὸν σύνταξιν. Παρακαλῶ νὰ ὑποβληθῇ ἓν νομοσχέδιον περὶ συντάξεως αὐτῶν τῶν ἀνθρώπων, καὶ νὰ ὁρισθῇ τέλος πάντων ἡ ἐκκρεμὴς θέσις των, διότι οὔτε στρατιῶται, οὔτε πολῖται εἶναι, καὶ μάλιστα εἰς τὰς παρούσας περιστάσεις, ὅτε παρέχουσι καὶ αὐτοὶ οὐχὶ μικρὰν ἐργασίαν εἰς τὸ αὐτὸ ἐνασχόλημα, τὸ ὁποῖον σήμερον προτιθέμεθα νὰ ἐπιχειρήσωμεν, ἐὰν τὸ ἐπιχειρήσωμεν.

§13ΚΑΣΙΜΑΤΗΣ. Ὑπάρχουν πρόσωπα ἐν τῷ στρατῷ, τὰ ὁποῖα δὲν δύνανται νὰ χρησιμεύσωσιν εἰς τὴν ὑπηρεσίαν, τὰ ὁποῖα ἐλεεινολογοῦνται ἀπὸ ὅλους τοὺς στρατιώτας, ὑπαξιωματικοὺς καὶ ἀξιωματικούς· ἐν τούτοις, διὰ τὸ ἀτελὲς τῆς ἐπιστήμης θεωροῦνται χρήσιμοι. Ἤθελε πράξει ἄριστα ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν νὰ ἐπισκεφθῇ τοὺς στρατῶνας καὶ νὰ ἴδῃ ἰδίοις ὀφθαλμοῖς, ὅτι ὑπάρχουσι πολλὰ τοιαῦτα πρόσωπα ἐν τῷ στρατῷ, τὰ ὁποῖα εἶναι ἄχρηστα εἴτε ἐν καιρῷ εἰρήνης, εἴτε ἐν καιρῷ πολέμου.

§14ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν.) Αἱ παρατηρήσεις τοῦ ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ Πόρου εἶναι ὀρθαὶ καὶ δίκαιαι. Παρασκευάζω νομοσχέδιον καὶ ἐλπίζω νὰ ἱκανοποιήσω τὴν ἐπιθυμίαν τοῦ Βουλευτοῦ καὶ τὸ δίκαιον.

§15ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν.) Εἰς ἀπάντησιν τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου, πληροφορῶ τὴν Βουλὴν, ὅτι κατὰ τὸν νόμον περὶ στρατολογίας, ὅσοι δὲν ἐγκριθῶσιν ἀπὸ τὴν ὑγειονομικὴν ἐπιτροπὴν ὡς σωματικῶς ἀνίκανοι, οὗτοι κατατάσσονται, καὶ ἡ ἐπιτροπὴ εἶναι ἐν γνώσει τῶν ὑπηρεσιῶν, ἃς ἀναλαμβάνει· ὁσάκις δὲ τὰ ἄτομα αὐτὰ κατασταθῶσιν ἐντελῶς ἄχρηστα, ἡ στρατιωτικὴ ὑπηρεσία κάμνει ἐκ νέου τὰς παραστάσεις της, καὶ παραπέμπει αὐτοὺς ἐκ νέου εἰς ἐξέτασιν καὶ ἀπαλλάσσονται· ἐν ὅσῳ ὅμως τοιαύτη αἴτησις δὲν γείνῃ, βεβαίως ἡ Κυβέρνησις δὲν δύναται νὰ ἐνεργήσῃ τι ἀπολύτως.

§16ΚΑΣΙΜΑΤΗΣ. Δὲν λέγω τί λέγει ὁ νόμος, ἀλλὰ τί εἶναι τὸ πρᾶγμα, καὶ παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν νὰ ἴδῃ τὸ πρᾶγμα καὶ ὄχι τὸν νόμον, νὰ ἴδῃ, ὅτι εἰς τοὺς στρατῶνας ὑπάρχουσι πρόσωπα, τὰ ὁποῖα εἶναι ἐντελῶς ἄχρηστα.

§17Γ. ΡΟΥΦΟΣ. Τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν δὲν ἔχει δικαίωμα νὰ ἀπολύῃ ἄνδρας, οἱ ὁποῖοι ἐθεωρήθησαν ἱκανοὶ καὶ κατετάχθησαν.

§18ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§19ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Παρακαλῶ, κ. πρόεδρε, νὰ μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ δώσω πληροφορίας τινὰς ἐπὶ τῆς τροπολογίας μου.

§20ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὅπως γνωρίζετε, ἡ συζήτησις ἐκηρύχθη περατωμένη καὶ ἤρξατο ἡ ψηφοφορία.

§21ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Μοὶ ἐγένοντο παρατηρήσεις ἀπὸ συναδέλφους.

§22ΠΟΛΛΟΙ. Εἴμεθα εἰς τὴν ψηφοφορίαν, κ. Πρόεδρε.

§23ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἐπιτρέπεται, κύριε Βαλτινέ· ἡ ψηφοφορία ἤρξατο καὶ δὲν δύναται νὰ διακοπῇ.

§24ΠΟΛΛΟΙ. Δι’ ἀναστάσεως.

§25ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἠμπορεῖ νὰ γείνῃ δι’ ἀναστάσεως.

§26Δ. ΣΤΑΪΚΟΣ. Οἱ πλεῖστοι τῶν συναδέλφων ἔλειπον χθές...

§27ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Βαλτινὸς ἐπρότεινε τὴν ἀπάλειψιν τῶν ἐδαφίων τοῦ 1 ἄρθρου, δι’ ὧν προσδιορίζονται αἱ θέσεις, εἰς ἃς δύνανται νὰ διορισθῶσιν οἱ ἀποστρατευθέντες.

§28ΠΟΛΛΟΙ. Δι’ ἀναστάσεως. (Ἀποῤῥίπτεται ἡ πρότασις, γίνεται δὲ δεκτὸν τὸ ἄρθρον 1 ὡς ἔχει.) Ἄρθρον 2.

§29Β. ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Ἐπρότεινα, ἀλλ’ ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη τὴν τροπολογίαν μου ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 1. Εἶμαι βεβαιότατος, καὶ δύναμαι νὰ δώσω ἐγγύησιν, ὅτι ὁ ἴδιος ὑπουργὸς θ’ ἀναγκασθῇ μίαν ἡμέραν νὰ ἐργασθῇ κατὰ τῆς ἀποφάσεως ταύτης, διότι αἱ στρατιωτικαὶ δυνάμεις τῆς Ἑλλάδος, ἐὰν ἦνε προωρισμέναι νὰ ἐργασθῶσιν, ὅπως οἱ πάντες ἐπιθυμοῦμεν, πρὸς τὸ συμφέρον τῆς Ἑλλάδος, θὰ ὑπάρξουν πολλαὶ κεναὶ θέσεις λεγόμεναι μάχιμοι, μὴ δυνάμεναι νὰ πληρωθῶσιν εἰμὴ διὰ τῆς εἰσχωρήσεως τῶν ἀξιωματικῶν τῶν παραιτηθέντων καὶ τῶν ἀποστράτων ἐν ταῖς τάξεσι τοῦ μαχίμου στρατοῦ· διότι δὲν δύναμαι νὰ παραδεχθῶ, ἐγὼ τοὐλάχιστον, ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, τὸ ἐπαναλαμβάνω, ὅτι ἡ Ἑλλὰς θέλει πολεμήσει μὲ τὸν σημερινὸν μόνον προσκληθέντα εἰς τὰ ὅπλα στρατὸν, ἀλλὰ θέλει ἐξοπλίσει καὶ τὴν ἐθνοφρουρὰν, καὶ θέλει πολεμήσει κατὰ τὸ Πρωσσικὸν σύστημα καὶ καλέσει πάντα δυνάμενον φέρειν ὅπλα καὶ ὁπλοφόρον νὰ ἐργασθῇ. Τὸ 2 ἄρθρον τὸ ἤδη ὑπὸ συζήτησιν ζητῶ νὰ καταργηθῇ ὁλόκληρον· καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν παραπομπὴν αὐτῶν εἰς τὰ ἀνακριτικὰ συμβούλια, ἐζήτησα τοῦτο καὶ ἄλλοτε. Δὲν δύναμαι νὰ ἐννοήσω πῶς οἱ ἀπόστρατοι θεωροῦνται οἱονεὶ ἀνίκανοι νὰ ὑπηρετήσουν, καὶ παραπέμπονται εἰς τὰ ἀνακριτικὰ συμβούλια· ἐκεῖ οἱ παραιτηθέντες θεωροῦνται οἱονεὶ ἱκανοὶ ὄχι μόνον νὰ ὑπηρετήσωσιν, ἀλλὰ νὰ πηδήσωσιν εἰς τὰς τάξεις τοῦ στρατοῦ ὁριστικῶς καὶ διαρκῶς, ὅπως εἶνε ἀναγεγραμμένον εἰς ἓν τῶν ἄρθρων, τὰ ὁποῖα θέλομεν ψηφίσει. Κατὰ τὸν ὀργανικὸν νόμον περὶ στελέχεων, τὸν ὁποῖον ἔχω ἀνὰ χεῖρας, εἶναι ἀνάγκη νὰ μοὶ χαρίσητε τὴν ὑπομονήν σας, ὅταν τὰ λοιπὰ Κράτη σκέπτωνται νὰ ὀργανώσωσι τὸν στρατὸν, τὸν κατασκευάζουν τοὐλάχιστον εἰς τὸ χαρτὶ, ὡς εἶναι ἀνάγκη νὰ ἦνε συγκεκροτημένος ἐν ὥρᾳ πολέμου, ἀφίνουσι δὲ εἰς τὰς ἑστίας των ὅλους τοὺς ἄνδρας, οἱ ὁποῖοι δὲν θεωροῦνται ἀναγκαῖοι νὰ εὑρίσκωνται ὑπὸ τὰς σημαίας ἐν ὥρᾳ εἰρήνης· κατὰ συνέπειαν πολλαὶ ὑπηρεσίαι καὶ πολλαὶ θέσεις ἐν τῷ στρατῷ καθίστανται περιτταὶ νὰ κατέχωνται ἐν ὥρᾳ εἰρήνης ὑπὸ βαθμοφόρων, αἱ θέσεις αὗται κατέχονται ἀπὸ τοὺς βαθμοφόρους ἀπὸ τῆς στιγμῆς, καθ’ ἣν οἱ στρατοὶ ἐν γένει τίθενται εἰς ἐπιστράτευσιν, αὐταὶ αἱ θέσεις παρέχονται εἰς τοὺς λεγομένους ἀξιωματικοὺς τῆς ἐφεδρείας, αὐτὸν τὸν τίτλον φέρουσιν οἱ ἀξιωματικοί, οἱ ὁποῖοι προσκαλοῦνται, εἴτε εἰς τὴν μάχιμον ὑπηρεσίαν, εἴτε εἰς ἄλλην ὑπηρεσίαν. Ἀπόδειξις εἶναι ὁ γαλλικὸς νόμος, ἄρθρον 38 (ὁ ῥήτωρ ἀναγινώσκει τὸ γαλλικὸν κείμενον), δηλαδὴ «σχηματίζεται σῶμα οἱονεὶ ἀξιωματικῶν τῆς ἐφεδρείας, οἱ ὁποῖοι προσκαλοῦνται νὰ ὑπηρετήσωσιν ὡς ἐπίκουροι εἰς τὰ σώματα τοῦ στρατοῦ, εἰς τὰς ὑπηρεσίας. Οἱ ἀξιωματικοὶ οὗτοι ἐπανέρχονται ὅσον τὸ δυνατὸν εἰς τὰ αὐτὰ σώματα, ἢ εἰς τὰς αὐτὰς ὑπηρεσίας, εἰς τὰς ὁποίας ὑπηρέτησαν πρὶν λάβωσι τὴν ἀποστρατείαν των ἢ πρὶν παραιτηθῶσι.» Διότι καὶ οἱ παραιτηθέντες ἀναλαμβάνουν ὑπηρεσίαν αὐτοὺς τοὺς ἀξιωματικοὺς ὁ γαλλικὸς νόμος δὲν τοὺς παραπέμπει εἰς τὰ ἀνακριτικὰ συμβούλια. Λέγει δὲ παρακατιὼν (ὁ ῥήτωρ ἀναγινώσκει τὸ γαλλικὸν κείμενον) δηλαδὴ πρέπει νὰ ἔχωσι τὴν φυσικὴν ἱκανότητα καὶ τὰς ἠθικὰς ἰδιότητας τὰς πρὸς ὑπηρεσίαν ἀναγκαίας. Ἡ τούτων ἐκτίμησις δὲν ἐπιβάλλεται διὰ τοῦ νόμου, ἀφίεται δὲ εἰς τὴν ἐξουσίαν νὰ τὸ ἀποφασίσῃ.

§30ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΤΩΝ ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΩΝ. Πῶς;

§31ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Οἱ διδάσκαλοί των, ἐὰν πρόκηται νὰ δώσωμεν ἡμεῖς οἱ μικροὶ μαθήματα εἰς τὴν Εὐρώπην εἰς ὅλα τὰ πράγματα, μάλιστα. Διὰ νὰ μὴ ἐπαναλάβω, κύριοι, τὸ βῆμα ἐκ νέου, ἔχω καὶ μίαν ἄλλην τροπολογίαν, ἡ ὁποία φέρει, ὅτι οἱ ἀξιωματικοὶ οὗτοι δύνανται νὰ δικαιοῦνται εἰς προβιβασμὸν κατὰ τὸ γαλλικὸν (ὁ ῥήτωρ ἀναγινώσκει τὸ γαλλικὸν κείμενον.) Αὐτὰ εἶχον νὰ εἴπω.

§32Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν.) Ὁ παραλληλισμὸς, ὃν ὁ ἔντιμος προαγορεύσας ἠθέλησε νὰ καταστήσῃ ὡς πραγματικὸν μεταξὺ τῶν ἀποστρατευθέντων ἐν Γαλλίᾳ καὶ τῶν ἀποστρατευομένων ἐν Ἑλλάδι, δὲν δικαιολογεῖται ἐκ τῶν πραγμάτων. Εἰς τὴν Γαλλίαν καὶ εἰς ὅλους τοὺς Εὐρωπαϊκοὺς στρατοὺς, ὡς γνωρίζει κάλλιον τῶν πλειόνων ἐξ ἡμῶν ὁ ἔντιμος προλαλήσας, ὑπάρχουν διατάξεις διαρκῶς ἐφαρμοζόμεναι ὡς πρὸς τὴν ἀποστρατείαν τῶν ἀξιωματικῶν ἀναλόγως τοῦ βαθμοῦ των. Ἡ ὑπηρεσία ἐθεωρήθη πάντοτε ὡς ὑποχρέωσις διὰ τὸ Κράτος, ἀναλόγως τοῦ βαθμοῦ τοῦ ἀτόμου, νὰ κατέχῃ θέσιν ὀργανικὴν καὶ ἐν ἀποστρατείᾳ. Παρ’ ἡμῖν ὑπῆρχεν ἀληθῶς διάταξίς τις, ἀλλ’ αὕτη δὲν εἶναι ὑποχρεωτική· λέγει ἡ διάταξις παρ’ ἡμῖν εἰς τὸν νόμον περὶ συντάξεως τοῦ στρατοῦ, ὅτι ὁ ὑπουργὸς δύναται νὰ θέσῃ ἐν ἀποστρατείᾳ τοὺς μὲν κατωτέρους ἀξιωματικοὺς ἐν ἡλικίᾳ 50 μέχρι 55 ἐτῶν, τοὺς δὲ ἀνωτέρους ἐν ἡλικίᾳ 60 ἢ 65 ἐτῶν· ἀλλὰ τὰς ἀποφάσεις αὐτὰς τῆς κυβερνήσεως τὰς ἀκυροῖ πάντοτε τὸ δικαστήριον, ἐνῷ ἐν τοῖς Εὐρωπαϊκοῖς στρατοῖς ὁ ὑπηρετῶν, οἱονδήποτε ἂν ἔχῃ βαθμὸν, ἅμα ὡς συμπληρώσῃ τὴν ὡρισμένην ἡλικίαν, ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ Μητρῴου, τίθεται αὐτεπαγγέλτως ἄνευ οὐδεμιᾶς διαδικασίας εἰς ἀποστρατείαν, ἀφοῦ πρὸ ἑνὸς μηνὸς εἰδοποιηθῇ, ὅπως ὑποδείξῃ μόνον ποῦ θέλει νὰ διαμένῃ. Παραλληλισμὸς λοιπὸν τοιοῦτος μεταξὺ τῶν ἀποστράτων ἀξιωματικῶν τῆς Εὐρώπης καὶ ἡμῶν δὲν ὑφίσταται. Παρ’ ἡμῖν οἱ ἑκάστοτε ὑπουργοὶ τῶν Στρατιωτικῶν εἰργάσθησαν πάντοτε ἐπιμελῶς, καὶ ἴσως δὲν τὸ κατώρθωσαν, ν’ ἀφαιρέσουν ἀπὸ τὴν ἐνεργὸν ὑπηρεσίαν ὅσους ἡ φύσις ἐγκατέλειψε, καὶ ὁσάκις οἱ ὑπουργοὶ κατώρθωσαν ν’ ἀπαλλάξωσι τὴν ὑπηρεσίαν τῶν τοιούτων, τὰ δικαστήρια ἐπεδίκασαν χρηματικὰς ἀποζημιώσεις κατὰ τοῦ Κράτους· σήμερον ἔτι εἰς τοὺς κατωτέρους βαθμοὺς τοῦ στρατοῦ ὑπάρχουσιν ἄνθρωποι ἄνω τῶν 50 ἐτῶν, μέχρι τῆς προχθὲς δὲ ἄνω τῶν 60, καὶ ἂν ὁ ὑπουργὸς ἀποπειραθῇ νὰ σχηματίσῃ ἀνακριτικὸν συμβούλιον κατὰ τὸν νόμον, δὲν ἔχει πιθανότητα ὁ ὑπουργὸς· ὅτι τοῦτο θέλει κηρύξει αὐτοὺς ἐντελῶς ἀνικάνους. Αὐτὰ τὰ γνωρίζω ἐξ ἰδίας πείρας· κατὰ τὰ 1877 ἀξιωματικὸς παράλυτος εἰς τὴν πραγματικὴν σημασίαν τῆς λέξεως (καὶ τὸ λέγω σήμερον, διότι ἡ ὑγειονομικὴ ἐπιτροπὴ τὸν ἐκήρυξε τοιοῦτον), εἰσαχθεὶς ἐνώπιον τοῦ ἀνακριτικοῦ συμβουλίου, ἐκηρύχθη ἱκανὸς πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν, καὶ σήμερον εἰς ἓν σῶμα τοῦ στρατοῦ, δὲν θέλω νὰ τὸ ὀνομάσω......

§33ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Διὰ τοῦτο γίνονται αὐτὰ, διότι δὲν ὀνομάζετε....

§34ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ὑπάρχει κατώτερος ἀξιωματικὸς εἰς ἡλικίαν 65 ἐτῶν, καὶ ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῆς ἡλικίας καὶ ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῆς ὑγείας ἐντελῶς ἀνίκανος, ὃν τὸ ἀνακριτικὸν συμβούλιον διὰ μιᾶς ψήφου ἐκήρυξεν ἀνίκανον. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἀλήθεια τῶν πραγμάτων, καὶ ἐπικαλοῦμαι τὴν μαρτυρίαν ὅλων τῶν διατελεσάντων ὑπουργῶν τῶν στρατιωτικῶν, ὅτι ἕνεκα κοινωνικῶν λόγων ἀφ’ ἑνὸς καὶ ἕνεκα τῆς μὴ πραγματικῆς ἐκτελέσεως καθηκόντων ἐνεργοῦ στρατοῦ ἐν Ἑλλάδι καὶ τῆς παρατεταμένης εἰρήνης, ἡ ἀξία τῶν ἀξιωματικῶν, ἡ ἱκανότης, ἡ δραστηριότης παρ’ ἡμῖν δὲν εἶναι πλεονέκτημα, ἀλλὰ θεωρεῖται ὡς ἐλάττωμα, διότι αὕτη δὲν ἀρέσκει. Αὐτὴ ἡ κατάστασις ὑπάρχει ἀπὸ πολλῶν ἐτῶν. Διὰ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ ἐζήτησα νὰ ἐξασφαλίσω τὸ ζήτημα τῆς ἐκτιμήσεως τῆς ἱκανότητος, μολονότι εἶχον τὴν πεποίθησιν, ὅτι οἱ πλεῖστοι ἐκ τῶν ἀποστρατευθέντων, ἕνεκα τῆς ἡλικίας, δὲν δύνανται νὰ ὑποστῶσι τὰ βάρη, δὲν ἠθέλησα δὲ ν’ ἀφήσω τὴν δικτατορικὴν ἐξουσίαν εἰς τὸν ὑπουργὸν, καὶ ἐζήτησα τὴν γνώμην ἑνὸς συμβούλου, ἥτις ἦτο καὶ ὑποχρεωτικὴ, καὶ ὡς ὁ ἔντιμος προαγορεύσας ἀνέγνωσε μίαν περικοπὴν τοῦ Γαλλικοῦ νόμου περὶ στελέχεων, δὲν ἀρκεῖ ἡ ἱκανότης, ἀπαιτεῖται καὶ ἡ ἠθικὴ κατάστασις τοῦ ἀτόμου· δυστυχῶς ἔχομεν μεταξὺ τῶν ἀποστράτων ἐντελῶς ὑγιεῖς, ἀλλὰ καὶ ἐντελῶς ἀνικάνους ὑπηρετοῦντας ἐν τῷ ἐνεργῷ στρατῷ. Ὡς πρὸς τὴν ἑτέραν τροπολογίαν δὲν ἔχω δυσκολίαν, καὶ ὡς πρὸς τοὺς προβιβασμοὺς, εἰς τὴν εἰδικὴν διαδικασίαν, εἰς τὴν ὁποίαν ὑπάγονται καὶ οἱ ἀπόστρατοι ἀξιωματικοί, δύναμαι νὰ δεχθῶ πᾶσαν τροπολογίαν σκοποῦσαν ν’ ἀποδώσῃ δικαιοσύνην πρὸς ὅλα τὰ πρόσωπα, χωρὶς οὔτε πόῤῥωθεν νὰ ὑποδειχθῇ, ὅτι τὸ νομοσχέδιον ἢ ἡ Βουλὴ θέλει ν’ ἀποδώσῃ περισσοτέραν δικαιοσύνην εἰς τοὺς μὲν ἢ εἰς τοὺς δέ. Ὥστε δέχομαι, ὅπως οἱ παραιτηθέντες ἀξιωματικοὶ ὑποστῶσι τὸν ἔλεγχον τοῦ ἀνακριτικοῦ συμβουλίου.

§35ΦΩΤΗΛΑΣ. Δὲν ὑπέβαλε τροπολογίαν διὰ τοὺς παραιτηθέντας.

§36ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Δὲν ὑπέβαλεν· ἀλλ’ ἐγὼ δέχομαι τὰς παρατηρήσεις του. Ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τοῦ προβιβασμοῦ εἶπον καὶ ἐν ἀρχῇ, ὅτι δὲν δύναται νὰ γείνῃ σύγκρισις μεταξὺ ἀποστράτων ἀξιωματικῶν ἐν Ἑλλάδι καὶ ἀποστράτων ἀξιωματικῶν ἐν Εὐρώπῃ, πρέπει δὲ νὰ μάθῃ ἡ Βουλὴ, ὅτι ἐν Εὐρώπῃ ὑπάρχει ἄπειρος ἀριθμὸς παραιτηθέντων ἀξιωματικῶν, ἐνῷ παρ’ ἡμῖν εἶναι πράγματι φαινόμενον, διότι ἐνῷ ὁ στρατός μας ἔχει ὕπαρξιν πλέον τῶν 50 ἐτῶν, μόνον 3 ἢ 4 παρῃτήθησαν, ἐνῷ ἐν Εὐρώπῃ καθ’ ἑκάστην γίνονται παραιτήσεις, καὶ πράγματι τὰ Κράτη ἔχουν μέγαν ἀριθμὸν δι’ ἐκτάκτους περιστάσεις, ὅπως τοὺς χρησιμοποιήσωσι. Τὸ ζήτημα τῶν προβιβασμῶν, τὸ ὁποῖον λίαν στενῶς συνδέεται πρὸς τὴν κατάστασιν τῶν ἀποστράτων ἐν Εὐρώπῃ καὶ παρ’ ἡμῖν, δὲν ἐθεώρησα ἀναγκαῖον νὰ τὸ ἀναγράψω ἐπὶ τοῦ παρόντος, διότι ὑποθέτω, ὅτι μικρὸν καὶ κατ’ ὀλίγον τὸ ἔθνος θὰ διέλθῃ τὰ διάφορα στάδια, τὰ ὁποῖα τῷ ὑπολείπονται μέχρι τῆς ἐνεργείας, ἥτις θέλει γείνει ἐκτὸς τῶν ὁρίων, καὶ εὔχομαι νὰ παρουσιασθῇ ὅσῳ τὸ δυνατὸν ταχύτερον, εἰς τοιαύτην δὲ περίστασιν δὲν ἀφοπλίζεται ἡ κυβέρνησις, ἂν ἐκ τῶν πραγμάτων ἀποδειχθῇ ἡ ἀνάγκη αὕτη, νὰ εἰσαγάγῃ μίαν διάταξιν, διὰ τῆς ὁποίας νὰ δώσῃ πλήρη τὰ δικαιώματα, ἐὰν πρόκηται ἐκ τῆς ἐλλείψεως προσώπων νὰ καθυστερήσῃ ἡ ὑπηρεσία. Ὅταν οἱ ἀπόστρατοι ἀξιωματικοὶ ἔλθωσι, καὶ τὸ κράτος εἶναι εἰς τὴν εὐχάριστον θέσιν τὴν μὲν ἐφεδρείαν τοῦ Ἑλληνικοῦ στρατοῦ νὰ τὴν συγχωνεύσῃ εἰς τὸν ἐνεργὸν στρατὸν, τὴν δὲ ἐθνοφρουρὰν νὰ θέσῃ εἰς τὰ ὅπλα, τὸ ζήτημα εἶναι ἁπλοῦν καὶ ὑποχρεωτικόν· ἀλλὰ μέχρι τῆς στιγμῆς ἐκείνης ἔπρεπεν ἐκ τῶν προτέρων νὰ ἐπιφυλάξωμεν τὸ δικαίωμα πλῆρες πρὸς τὰς περιστάσεις ἐκείνας, καὶ ἀναλόγως τῶν περιστάσεων νὰ κανονίσωμεν τὴν τοποθέτησιν τῶν ἀξιωματικῶν αὐτῶν· ἄλλως τε δὲ, κύριοι, ἐπιθυμοῦμεν νὰ ἐπέλθωσιν αἱ περιστάσεις τάχιστα, καὶ οἱαδήποτε κυβέρνησις καὶ ἂν ὑπῆρχε, θ’ ἀναγνωρίσῃ τὰς ὑποχρεώσεις, τὰς ὁποίας ἐπιβάλλουν αἱ περιστάσεις, καὶ θ’ ἀναλάβῃ πλήρη τὴν εὐθύνην, εἴτε διὰ νόμου εἴτε διὰ νομοθετικῆς πράξεως, εἴτε ὁπωσδήποτε νὰ καλύψῃ μίαν ἀνάγκην τοῦ τόπου. Τοῦτο μὲ ὑπεχρέωσε νὰ μὴ ἀναγράψω διατάξεις, τῶν ὁποίων ἡ ἐφαρμογὴ δὲν θὰ ἦναι ἄμεσος καὶ ταχεῖα.

§37ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τί ἐννοεῖτε;

§38ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ἐννοῶ, κ. Τρικούπη, ὅτι ἂν τὸ Κράτος εὑρεθῇ εἰς τὴν ἀνάγκην, ἡ κυβέρνησις τοῦ τόπου θὰ ἔχῃ κατὰ τὴν κρίσιν μου πλῆρες τὸ δικαίωμα, ὑπὸ τὴν ἔποψιν πάντοτε τῆς εὐθύνης, ἡ ὁποία τὴν βαρύνει, νὰ ἐνεργήσῃ οὕτω πως.

§39ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐκ ποίας νομοθετικῆς διατάξεως;

§40ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Σεῖς ὀλιγώτερον τῶν ἄλλων δύνασθε νὰ μοὶ κάμητε τὴν παρατήρησιν, διότι σεῖς ἄνευ ἀνάγκης προέβητε εἰς νομοθετικὰς πράξεις.

§41ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Αὐτὸ λοιπὸν προτίθεσθε νὰ κάμητε.

§42ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Κύριε πρόεδρε, ὁ κ. ὑπουργὸς ἠθέλησε νὰ ὑποστηρίξῃ τὴν διάταξιν τοῦ νομοσχεδίου, καὶ κατέφυγεν ἐκεῖ, ὅπου δὲν ἠθέλησε νὰ καταφύγῃ συντάσσων τὸ νομοσχέδιον, δηλαδὴ εἰς τὰ τῶν ξένων Κρατῶν, καὶ ἐνόμισεν, ὅτι καταβάλλει οὕτω τὴν ἀντίστασιν, ἡ ὁποία τῷ γίνεται. Ἀναμιμνήσκω εἰς τὴν Βουλὴν ἐπὶ παραδείγματι, ὅτι εἰς τὴν Γαλλίαν εἰς ὡρισμένην ἡλικίαν οἱ ἀξιωματικοὶ ἀποχωροῦσιν ἀπὸ τῆς ἐνεργείας εἰς τὴν ἀποστρατείαν· ἐλησμόνησεν ὅμως νὰ εἴπῃ ἂν ἦνε ἀναγεγραμμένον εἰς τοὺς νόμους τοὺς γαλλικούς, ὅτι οἱ πόλεμοι γίνονται τόσῳ γρήγορα, ὥστε νὰ χρησιμεύουν ἅπαντες οἱ ἀποστρατευθέντες. Ὁ Γαλλικὸς νόμος, τὸν ὁποῖον ἐπεκαλέσθη, εἶνε νόμος γενικῆς διαρκείας· κατ’ αὐτὸν, ὁ ὑπηρετήσας 25 ἔτη δύναται ν’ ἀποστρατευθῇ, ὑποχρεοῦται ὅμως νὰ ὑπηρετήσῃ ὡς ἀξιωματικὸς ἐφεδρείας ἐπὶ ὅλην πενταετίαν· οἱ ἀποστρατευθέντες ὅμως μετὰ ὑπηρεσίαν 30 ἐτῶν δύνανται νὰ ἐπανέλθωσιν εἰς ὑπηρεσίαν, ἀλλὰ δὲν εἶναι ὑποχρεωμένοι εἰς τοῦτο· ὥστε, ἂν ἐν Ἑλλάδι ὑπάρχουν ὑπερήλικες ἀξιωματικοὶ ἀποστρατευθέντες, τὸ αὐτὸ εἶναι καὶ εἰς τὴν Γαλλίαν, ὅταν δὲ κηρύσσεται εἰς κατάστασιν πολέμου ὁ γαλλικὸς στρατὸς, εἶναι ἐλευθέρα ἡ Κυβέρνησις νὰ δεχθῇ ἢ νὰ μὴ δεχθῇ τοὺς κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην ὑποβλήκας, διότι εἰς τοὺς νόμους δὲν εὑρίσκεται διάταξις πότε γίνεται πόλεμος· μένει εἰς τὴν ἐκλογὴν τῆς Κυβερνήσεως. Ἀλλ’ ὁ κ. ὑπουργὸς ἐλησμόνησεν, ὅτι, ἀφοῦ ἔχει διάταξιν περὶ παραιτηθέντων καὶ τοὺς ἐπαναφέρει ὁριστικῶς εἰς τὸν στρατὸν, διότι ἔχει ὑπ’ ὄψιν ὡρισμένον ἀριθμὸν προσώπων, τὰ ὁποῖα δύνανται νὰ ὑπηρετήσωσιν, ἐλησμόνησε, λέγω, ὅτι καὶ συνταξιοῦχοι ἀξιωματικοὶ εἶνε ἐπίσης νεωτάτης ἡλικίας ἱκανώτατοι, ἀλλ’ ὅμως αὐτοὺς τοὺς καταδικάζει.

§43ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Βαλτινὸς προτείνει τὴν ἀπάλειψιν ὁλοκλήρου τοῦ 2 ἄρθρου. (Ἀποῤῥίπτεται δι’ ἀναστάσεως ἡ πρότασις.)

§44ΜΑΥΡΟΜΑΡΑΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἔχει τροπολογίαν.

§45ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Κατὰ τὴν πρώτην συζήτησιν ὁ κ. Μαυρομαρᾶς ἔκαμε μίαν παρατήρησιν, ἣν ἀπεδέχθην, ὅτι τὸ ἐκλεκτικὸν δικαίωμα τοῦ ὑπουργοῦ νὰ μὴ ἦναι πλῆρες, ἀλλὰ νὰ τεθῇ ὑπὸ μίαν διάταξιν, καὶ εἶπον, ὅτι νὰ περιορισθῇ ἡ ἐκτίμησις τοῦ ὑπουργοῦ ὡς πρὸς τοὺς ἀξιωματικοὺς ἐκείνους, περὶ ὧν δὲν ὑπάρχει λόγος ἐκ τῆς ὑπηρεσίας. Ἡ φράσις αὕτη νὰ τεθῇ μετὰ τὴν λέξιν «ἀξιωματικῶν».

§46Α. ΡΟΥΚΗΣ. Εἶναι γενικὴ ἡ ἔκφρασις ἐκ τῆς ὑπηρεσίας.

§47ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ἐννοῶ, ὅταν πηγάζῃ ἐκ τῆς ὑπηρεσίας, δηλ. εἶναι ἀναγεγραμμένος εἰς ἐπίσημα ἔγγραφα, τὰ ὁποῖα δύνανται νὰ δικαιολογήσουν ἕνα ὑπουργόν.

§48ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Εἶναι καλλίτερον νὰ λείψῃ αὐτό.

§49ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ἐγὼ δὲν ἔλαβον τὴν πρωτοβουλίαν αὐτῆς τῆς διατάξεως. Ἐγὼ καὶ ἄνευ αὐτοῦ τοῦ περιορισμοῦ ἤθελον ἐκτελέσει τὸ καθῆκόν μου· ἀλλ’ ἐπειδὴ ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Τήνου κατὰ τὴν δευτέραν συζήτησιν μοὶ ἔκαμε τὴν παρατήρησιν, ὅτι τὸ δικαίωμα αὐτὸ εἶναι δεσποτικόν, ἠθέλησα νὰ τὸ περιορίσω.

§50ΤΡΙΓΓΕΤΑΣ. Δὲν ἔχει σημασίαν νομίζω, ὅτι αὐτὸ δύναται νὰ βλάψῃ μᾶλλον παρὰ νὰ ὠφελήσῃ.

§51ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον ὡς ἐτροπολογήθη παρακαλῶ νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι.) Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 3.

§52ΤΡΙΓΓΕΤΑΣ. Τίνι τρόπῳ θὰ γείνῃ ἡ πρότασις τοῦ σωματάρχου, ἵν’ ἀπολυθῶσιν ἀπὸ τὰς τάξεις;

§53ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Οἱ ἀπόστρατοι ἀξιωματικοὶ ὑπάγονται εἰς ὅλα τὰ δικαιώματα καὶ τὰς ὑποχρεώσεις τῶν ἐνεργῶν ἀξιωματικῶν, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν παῦσίν των ἀπὸ τὴν ὑπηρεσίαν, ἂν ὑποπέσωσιν εἰς παράπτωμα· ἐπειδὴ δὲ ὑπάρχουν καὶ προϊστάμεναι ἀρχαὶ, τὰ ἐπιμελητήρια, τὰ φρουραρχεῖα, δι’ αὐτὸ ἔθεσα τὴν διάταξιν καὶ εἰδικῶν ἐπιθεωρητῶν, οἱ ὁποῖοι ἀποτελοῦν ἀρχὴν ἀνεξάρτητον. Ἂν λοιπὸν ὑπερβῶσι τὰ κείμενα, ἢ καθυστερήσωσιν εἰς τὰς ὑποχρεώσεις αὐτῶν, θὰ ὑπαχθῶσιν εἰς τοὺς νόμους, οἱ ὁποῖοι διέπουν τοὺς ἀξιωματικοὺς τοῦ ἐνεργοῦ στρατοῦ. Γίνονται δεκτὰ τὰ ἄρθρα 3–6. Ἄρθρον 7.

§54ΡΟΥΦΟΣ. Ὑποβάλλω τροπολογίαν εἰς τὸ ἄρθρον αὐτὸ, καὶ πιστεύω, ὅτι ὁ κ. ὑπουργὸς θὰ τὴν ἀποδεχθῇ· νὰ προστεθῇ «οἱ οὐχὶ δι’ ἀτιμωτικὰς πράξεις ἀξιωματικοὶ συνεπείᾳ δικαστικῆς ἀποφάσεως εἰς βαθμὸν πλημμελήματος.» Δὲν πρόκειται παρὰ περὶ δύο ἢ τριῶν ἀξιωματικῶν, οἱ ὁποῖοι εἶναι ἱκανοὶ νὰ ὑπηρετήσωσιν εἰς τὸν στρατὸν καὶ οἱ ὁποῖοι εἶναι καταδεδικασμένοι ἐπὶ λειποταξίᾳ εἰς βαθμὸν πλημμελήματος. Ἀφοῦ ἐπανέρχονται τόσοι ἄλλοι, εἶναι ἄδικον νὰ μὴ ἐπανέλθουν καὶ αὐτοὶ εἰς τὴν ὑπηρεσίαν.

§55ΡΑΛΛΗΣ. Ἤθελον ἐννοήσει τὴν τροπολογίαν, ἂν ἐπεξετείνετο καὶ εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι κατεδικάσθησαν ἐπὶ παραβάσει τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου, διότι ἂν ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι κατεδικάσθησαν δι’ ἀδίκημα κοινὸν, ἦναι ἄξιοι τῆς μερίμνης τῆς Βουλῆς πολὺ περισσότερον ἄξιοι αὐτῆς εἶναι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι κατεδικάσθησαν διὰ πολιτικὸν ἀδίκημα.

§56ΡΟΥΦΟΣ. Ἡ τροπολογία μου ἐπιβλέπει τοὺς ἀπολέσαντας τὰ δικαιώματά των δυνάμει τοῦ ποινικοῦ νόμου.

§57ΡΑΛΛΗΣ. Ἐξ ἐναντίας οἱ ἀπολέσαντες τὰ δικαιώματά των συνεπείᾳ καταδίκης ἐπὶ ἀδικήματι προβλεπομένῳ ἀπὸ τὰ ἄρθρα 22, 23 καὶ 24 τοῦ ποινικοῦ νόμου, δὲν δύνανται νὰ ἐπανέλθωσι, διότι τὸ ἀδίκημα εἶναι ἀτιμωτικὸν καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν ἐν στιγμῇ, καθ’ ἣν ἐπικαλούμεθα τὴν ἀρωγὴν τοῦ στρατοῦ ὑπὲρ τῆς πατρίδος, νὰ περιλάβωμεν εἰς τὰς τάξεις αὐτοῦ ἀνθρώπους καταδικασθέντας δι’ ἀτιμωτικὸν ἔγκλημα. Ἐγὼ ὡμίλησα ὑπὲρ τῶν καταδικασθέντων δι’ ἐκλογικὰ ἀδικήματα.

§58ΣΤΑΙΚΟΣ. Νομίζω, ὅτι ὑπάρχει τροπολογία τῆς ἐπιτροπῆς. (Θόρυβος.)

§59ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὑπάρχουν καὶ ἄλλαι τροπολογίαι.

§60ΣΑΡΑΒΑΣ. Βλέπω, κ. Πρόεδρε, διατεθειμένην τὴν Βουλὴν νὰ παραδεχθῇ τὰς τροπολογίας, καὶ ἴσως δὲν ἔπρεπε ν’ ἀντιταχθῶ καθ’ ὁλοκλήρου τῆς Βουλῆς· ὀφείλω ὅμως νὰ ἐκπληρώσω τὸ καθῆκόν μου καὶ νὰ ἐκφράσω ἐλευθέρως τὴν γνώμην μου, ἀδιαφορῶν ἂν ὁλόκληρος ἡ Βουλὴ παραδέχηται τὴν ἐναντίαν γνώμην. Ἂν παρουσιάζηται σήμερον ἡ ἀνάγκη ἐξαιρετικῶν μέτρων σκοπούντων νὰ διευκολύνωσι τὴν ἐκ παντὸς τρόπου σύνταξιν τῶν στρατιωτικῶν δυνάμεων τῆς χώρας, δὲν ἐννοῶ, ὅτι πρέπει νὰ ἐπωφεληθῶμεν τὴν εὐκαιρίαν ταύτην, ἵνα συγχωρήσωμεν πάντας τοὺς ὁπωσδήποτε πταίσαντας· δὲν ἐννοῶ, ὅτι πρέπει νὰ ἐπωφεληθῶμεν τὰς σημερινὰς δυσχερείας, ἵνα ἐπαναφέρωμεν εἰς τὸν στρατὸν πρόσωπα, τὰ ὁποῖα ἐν ὁμαλῇ καταστάσει πραγμάτων δὲν ἠδύναντο νὰ ἐπανέλθωσιν. Ἐὰν ἐπρόκειτο ἁπλῶς περὶ τῶν προσώπων, τὰ ὁποῖα ἀφορῶσιν αἱ ὑπὸ συζήτησιν τροπολογίαι, βεβαιωθῆτε, ὅτι τὸ αἴσθημα τῆς ἐπιεικείας οὐδὲ εἰς ἐμὲ τυγχάνει ὑποδεέστερον ἐκείνου, τὸ ὁποῖον ἔχουν οἱ προτείναντες τὰς τροπολογίας· ἀλλὰ πρόκειται περὶ ἄλλου γενικωτέρας σημασίας ζητήματος, τὸ ὁποῖον καὶ πέρυσιν ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ ὑπομνήσω εἰς τὴν Βουλὴν καὶ σήμερον τὸ ὑπομιμνήσκω. Πρόκειται ἡ Βουλὴ ν’ ἀναλάβῃ ἓν δικαίωμα, τὸ ὁποῖον δύναται νὰ φέρῃ τὴν πλήρη σύγχυσιν τῶν ἐξουσιῶν, πρόκειται διὰ νόμου ν’ ἀνατρέψωμεν δικαστικὰς ἀποφάσεις καὶ τὰς συνεπείας αὐτῶν. Οὕτως ἐτέθη τὸ ζήτημα κατὰ τὴν παρελθοῦσαν σύνοδον, ὅτε εἶχε παρουσιασθῆ εἰς τὴν Βουλὴν, καὶ ἐνθυμεῖσθε, ὅτι ἡ κυβέρνησις αὐτὴ ἠναγκάσθη νὰ παρεμποδίσῃ τὴν ἐπιψήφισιν προτάσεως, ἡ ὁποία ἔφερε τὸν αὐτὸν ὡς αἱ σήμερον συζητούμεναι τροπολογίαι τύπον. Δὲν εἶνε ἀνάγκη νὰ εἴπω, ὅτι παρ’ ἡμῖν, κατὰ τὸ πολίτευμά μας, ἡ διάκρισις τῶν ἐξουσιῶν εἶναι τόσον εὐκρινῶς διαγεγραμμένη, ὥστε οὐδεμία δύναται νὰ ὑπάρξῃ ἀμφιβολία περὶ τῶν ἀμοιβαίων δικαιωμάτων καὶ ὑποχρεώσεων τῶν μεγάλων τοῦ Κράτους ἐξουσιῶν. Δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ εἴπω, ὅτι πρώτην φορὰν παρουσιάζεται εἰς τὸ κοινοβούλιον ἡ περίεργος ἀξίωσις νὰ ἐπεμβῶμεν καὶ εἰς τὰς πράξεις περὶ τῶν ὁποίων μία ἄλλη μεγάλη ἐξουσία τοῦ Κράτους ἐντὸς τῆς δικαιοδοσίας της ἀποφασίζει, καὶ νὰ ἔχωμεν τὴν ἀξίωσιν νὰ τὰς μεταῤῥυθμίσωμεν, ἐξασκοῦντες τρόπον τινὰ τὸν ἐπ’ αὐτῶν ἔλεγχον. Οἱ νόμοι κανονίζουν τὸ μέλλον, οὐδέποτε τὸ παρελθὸν, ἀποφαίνονται δὲ γενικῶς καὶ δὲν ἔχουσιν ὑπ’ ὄψιν ὡρισμένα πρόσωπα. Ὅταν μία δικαστικὴ ἀπόφασις κατεδίκασέ τινα, ὅταν τὸν ἐστέρησε τὰ πολιτικὰ αὐτοῦ δικαιώματα, οἱ νόμοι διαγράφουσι κατὰ τίνα τρόπον δύναται νὰ ἐπανέλθῃ εἰς τὰ ἀπολεσθέντα δικαιώματά του οὐδεὶς νόμος δύναται νὰ τὸν ἐπαναφέρῃ εἰς τὰ δικαιώματα, τὰ ὁποῖα ἀμετακλήτως ἀπώλεσε διὰ δικαστικῆς ἀποφάσεως. Εἰς τὴν Γαλλίαν ἠναγκάσθησαν ἐσχάτως νὰ πράξωσι τοῦτο, ὡς πρὸς τὰ κατὰ τὸν Μάρτιον τοῦ 1871 γενόμενα ὑπὸ τῆς Commune ἀνοσιουργήματα, ἀλλὰ τὸ πολίτευμα ἐχορήγει τὸ δικαίωμα τοῦτο. Διὰ νομοθετικῆς πράξεως ἐχορήγησαν ἀμνηστείαν, ἥτις ἐξετείνετο καὶ ἐπὶ τοὺς καταδικασθέντας, καὶ συνεπῶς ἀνῃροῦντο διὰ τῆς ἀμνηστείας καὶ αἱ συνέπειαι τῆς καταδικαστικῆς ἀποφάσεως· ἀλλὰ παρ’ ἡμῖν τὸ πολίτευμα δὲν τὸ ἐπιτρέπει. Παρ’ ἡμῖν μόνον διὰ χάριτος καὶ κατὰ τὴν διαδικασίαν καὶ ἐντὸς τῶν προθεσμιῶν, τὰς ὁποίας διαγράφει ἡ ποινικὴ δικονομία, δύνανται νὰ μεταῤῥυθμισθῶσιν αἱ ποινικαὶ ἀποφάσεις, ἀναιρουμένων τῶν ποινῶν καὶ τῶν συνεπειῶν αὐτῶν· οὐδὲν ἄλλο μέσον, ἀποβλέπον εἰς τὴν ματαίωσιν τῶν συνεπειῶν καταδικαστικῆς ἀποφάσεως, ἐπιτρέπεται.

§61ΡΑΛΛΗΣ. Ὁ κ. Σαράβας ὁμιλεῖ ἐν ἀγνοίᾳ, νομίζω, τῶν πραγματικῶν γεγονότων. Δὲν πρόκειται περὶ ἀνθρώπων ἐστερημένων τῶν πολιτικῶν των δικαιωμάτων· αὐτοὶ ὑπέστησαν μίαν προσωρινὴν στέρησιν, συνεπείᾳ τῆς ἀποφάσεως, διὰ τῆς ὁποίας κατεδικάσθησαν εἰς φυλάκισιν καὶ ἥτις ἔσχεν ὡς συνέπειαν καὶ τὴν στέρησιν τοῦ βαθμοῦ, ἕνεκα τῶν στρατιωτικῶν νόμων, διότι ὁ στρατιωτικός, ὁ ὁποῖος κατεδικάσθη εἰς φυλάκισιν πλέον τοῦ ἔτους, στερεῖται τοῦ βαθμοῦ του. Ὑποθέσατε, ὅτι στρατιωτικὸς κατεδικάσθη συνεπείᾳ ἀδικήματος κοινοῦ εἰς ἑνὸς ἔτους φυλάκισιν, ἄνευ στερήσεως τῶν πολιτικῶν του δικαιωμάτων· ἐκ τῆς καταδίκης του ταύτης ἐκπίπτει τοῦ βαθμοῦ του, ἀλλὰ δυνάμεθα χωρὶς νὰ προσβάλωμεν τὴν δικαστικὴν ἀπόφασιν νὰ ἐπαναφέρωμεν τὸν ἄνθρωπον αὐτὸν εἰς τὸν βαθμόν του; βεβαίως. Καὶ δὲν ὑπάρχει, ὡς εἶπον, σύγχυσις ἐξουσιῶν, τῆς νομοθετικῆς καὶ δικαστικῆς· ἤδη οἱ ἄνθρωποι, περὶ ὧν λαλῶ, εὑρίσκονται εἰς πλήρη ἐνάσκησιν τῶν πολιτικῶν των δικαιωμάτων, ἐὰν δὲν ἀπατῶμαι, πρόκειται δὲ ν’ ἀποδώσωμεν εἰς αὐτοὺς τὸν βαθμόν, τὸν ὁποῖον ἐστερήθησαν οὐχὶ κυρίως συνεπείᾳ τῆς καταδικαστικῆς ἀποφάσεως, ἀλλὰ δυνάμει τῶν στρατιωτικῶν νόμων.

§62Δ. ΣΤΑΪΚΟΣ. Οἱ ἀξιωματικοί, περὶ ὧν πρόκειται, δὲν ἐστερήθησαν τοῦ βαθμοῦ των δυνάμει ἀποφάσεως, διότι δὲν κατεδικάσθησαν εἰς φυλάκισιν πλέον τοῦ ἔτους· ἡ ἀπόφασις φέρει καὶ τὴν διάταξιν, ὅτι ἐφ’ ὡρισμένον χρόνον στεροῦνται τῶν πολιτικῶν τῶν δικαιωμάτων. Ἐδόθη λοιπὸν ἡ ἑρμηνεία, ὅτι διὰ τῆς τοιαύτης στερήσεως ἐστεροῦντο καὶ τοῦ βαθμοῦ των· πέρυσιν ἐγένετο συζήτησις μακρὰ ἐν τῇ Βουλῇ, ἀποτέλεσμα τῆς ὁποίας ὑπῆρξε νὰ θεωρηθοῦν οἱ ἀξιωματικοὶ αὐτοὶ ὡς διατελοῦντες ἐν ἀργίᾳ, ὥστε ὄχι τῶν πολιτικῶν των δικαιωμάτων δὲν ἐστερήθησαν, ἀλλ’ οὔτε τοῦ βαθμοῦ των, διατελοῦσι δ’ ἐν ἀργίᾳ. Εἶναι χρησιμώτατοι εἰς τὸν στρατόν, ἂν δὲ ἠμάρτησαν, πλέον τοῦ δέοντος καὶ παραδειγματικῶς ἐτιμωρήθησαν.

§63ΣΑΡΑΒΑΣ. Ἐγὼ ὁμιλῶ περὶ ἐκείνων, οἵτινες διὰ δικαστικῆς ἀποφάσεως ἐστερήθησαν, εἴτε διαρκῶς, εἴτε προσκαίρως, τῶν πολιτικῶν των δικαιωμάτων. Ἂν αὐτοὶ δὲν ὑπάγωνται εἰς τὴν τοιαύτην κατηγορίαν, βεβαίως ὁ ἁρμόδιος ὑπουργὸς δύναται νὰ τοὺς ἐπαναφέρῃ.

§64ΡΙΚΑΚΗΣ. Νομίζω, ὅτι ἔγεινε σύγχυσις κατὰ τὴν συζήτησιν. Αἱ τροπολογίαι εἰσὶ δύω· ἡ τροπολογία, τὴν ὁποίαν ὑπεστήριξεν ὁ κ. Ῥάλλης, καὶ ἡ τροπολογία, ἡ ὁποία εἶχεν ὑποβληθῆ προχθὲς καὶ ἐτυπώθη. Καθ’ ὅσον ἀντελήφθην, ἡ μία τροπολογία, ἡ πρὸ ὀλίγου εἰσαχθεῖσα, ἐννοεῖ τοὺς ἀξιωματικοὺς ἐκείνους, οἵτινες ἐστερήθησαν τοῦ βαθμοῦ των ἐπὶ πλημμελήματι καὶ ἐπὶ πράξει οὐχὶ ἀτιμωτικῇ, δηλαδὴ ἐπὶ πλημμελήματι λειποταξίας. Ἐννοεῖται, ὅτι ἡ ἀπόφασις αὕτη τῆς Βουλῆς δὲν ἀντίκειται εἰς οὐδένα νόμον, διότι ἐὰν εἷς ἐστερήθη τοῦ βαθμοῦ του καὶ σήμερον εἶναι πολίτης, δὲν εἶναι ἐστερημένος τῶν πολιτικῶν του δικαιωμάτων, δύναται δὲ νομίμως ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία νὰ τὸν ἐπαναφέρῃ· νομίζω λοιπόν, ὅτι ὡς πρὸς τὴν τροπολογίαν αὐτὴν δὲν ὑπάρχει τι ἐκ τοῦ νόμου δυνάμενον νὰ ἀντιταχθῇ εἰς τὴν παραδοχὴν αὐτοῦ. Τώρα ἔρχεται ἡ δευτέρα τροπολογία, ἥτις ὑπεβλήθη κατὰ τὴν δευτέραν ἀνάγνωσιν καὶ ἡ ὁποία ἐτυπώθη· αὐτή, καθ’ ὅσον ἀντελήφθην, ἀποβλέπει ἰδίως τοὺς δύω ἐκείνους ἀξιωματικούς, περὶ τῶν ὁποίων καὶ πέρυσιν ἐγένετο λόγος, οὗτοι δὲ ὑπάγονται εἰς τὸ 24 ἄρθρον τοῦ ποινικοῦ νόμου. Οὗτοι ὡς ἀξιωματικοί, ἤτοι ὡς ὑπάλληλοι, ἐστερήθησαν τῆς ἱκανότητος τῆς ἐνεργητικῆς ὑπηρεσίας ἐπὶ ὡρισμένον χρόνον, καὶ δυνάμει ἀποφάσεως ἐθεωρήθησαν ἐν ἀργίᾳ διατελοῦντες· πρόκειται ἤδη νὰ ἐξετασθῇ τὸ ζήτημα, ἐὰν δύναται νόμος νὰ μεταβάλῃ τὴν κατάστασιν τῶν ἀξιωματικῶν αὐτῶν, καὶ φρονῶ, ὅτι δύναται. Ὅταν εἷς ἀξιωματικὸς ἦναι εἰς ἀργίαν, δὲν δύναται ἄλλος νόμος νὰ μεταβάλῃ τὴν κατάστασίν του; ἐνόσῳ δὲν ὑπάρχει μία ἀπαγόρευσις τοῦ νόμου τοιαύτη, ἥτις νὰ καθιστᾷ ἀδύνατον τὴν ἐπάνοδόν του, βεβαίως δύναται. Ἐπὶ τοῦ προκειμένου λοιπὸν ἔχομεν ὑπ’ ὄψιν ἀξιωματικούς, οἱ ὁποῖοι ἔχουσι τὸν βαθμόν των, διατελοῦντες εἰς κατάστασιν ἀργίας, καὶ προτείνεται νόμος, ὅστις μεταβάλλει τὴν κατάστασιν τῆς ἀργίας, ἐπαναφέρων αὐτοὺς εἰς τὴν κατάστασιν τῆς ἐνεργείας· ὑποστηρίζω λοιπόν, ὅτι νομίμως, χωρὶς νὰ παραβιασθῇ οὔτε δεδικασμένον, οὐδὲ νόμος ἀπαγορευτικός, δύναται ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία νὰ μεταβάλῃ τὴν κατάστασιν τῶν ἀξιωματικῶν αὐτῶν. Ἄλλως τε νομίζω, ὅτι, προκειμένου ἕνεκα τῶν περιστάσεων νὰ ἐπαναφέρωμεν εἰς τὴν ὑπηρεσίαν ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι διὰ παντὸς εἶχον ἀποχωρισθῆ ἀπὸ τὸν στρατόν, εἶναι πολὺ δικαιότερον νὰ φέρωμεν ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι προσκαίρως ἔχουν χωρισθῆ ἀπὸ αὐτόν.

§65ΚΑΣΙΜΑΤΗΣ. Ἡ παρατήρησις τοῦ ἐντίμου Βουλευτοῦ Οἰτύλου εἶναι λεπτοτάτη, ἀλλ’ ὑπόκειται εἰς ἀνασκευήν. Ἐὰν ἡμεῖς νομοθετήσωμεν μίαν ἐλαφροτέραν ποινήν, ἡ ὁποία βεβαίως εὑρίσκει πρόσωπα ἐν ταῖς φυλακαῖς, ἡ ἐλαφροτέρα αὕτη ποινὴ ἀμέσως θέλει τ’ ἀπαλλάξει τῆς ποινῆς, τὴν ὁποίαν ὁ προηγούμενος νόμος ἐπέβαλε. Τοῦτο δὲ ἔχει μεγαλειτέραν ἐφαρμογήν, προκειμένου περὶ καταστάσεως ἱκανότητος. Εἰς αὐτὴν τὴν περίπτωσιν εἶναι κανὼν τοῦ δικαίου, ὅτι ἐπιλαμβάνεται τοῦ προσώπου, εἰς οἱανδήποτε θέσιν ἂν τὸ εὕρῃ, ὁ νόμος περὶ ἱκανότητος, ἀδιάφορον δέ, ὅτι ὑπάρχει μία ἀπόφασις, διότι ἐπὶ τέλους ἡ δικαστικὴ ἐξουσία ἀπέναντι τῆς νομοθετικῆς ὀφείλει νὰ ὑποκύψῃ. Τότε δὲν δύναται νὰ ὑποκύψῃ, ὅταν ὁ νόμος ἀντίκηται εἰς τὸ Σύνταγμα· ἡ προκειμένη τροπολογία ὅμως οὐδόλως ἀντίκειται εἰς τὸ πολίτευμα, διότι καταργεῖ τ’ ἀποτελέσματα ποινικῆς ἀποφάσεως διὰ γενικοῦ μέτρου.

§66ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Νὰ ψηφισθῇ, ὡς ἀποτελοῦσα μέρος, καὶ ἡ ἄλλη τροπολογία, ἡ ὁποία εἶναι κατατεθειμένη καὶ τυπωμένη, ὡς ἀποτελοῦσα μέρος τοῦ 7 ἄρθρου.

§67ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὐτὴ εἶναι ἡ πρότασις τοῦ κ. Ῥούφου. (Ἀναγινώσκεται ἡ πρότασις τῆς ἐπιτροπῆς.)

§68Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ὑπεβλήθησαν δύο τροπολογίαι ἐντελῶς διαφόρου φύσεως, θὰ εἴπω δὲ ὀλίγας λέξεις ἐπ’ αὐτῶν, ὅπως ἐν γνώσει ἡ Βουλὴ ἀποφασίσῃ. Καὶ ἡ μὲν μία τῶν τροπολογιῶν, ἡ ὁποία ὑπογράφεται ἀπὸ τοὺς κ. Βαλτινὸν, Τριγγέταν καὶ λοιποὺς ἐντίμους συναδέλφους, θέτει εἰς ἀργίαν ἀπόφασιν δικαστικὴν, διότι διὰ τῆς δικαστικῆς αὐτῆς ἀποφάσεως, ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ὁποίας ἐξεδόθη κατὰ τὸ παρελθὸν βασιλικὸν διάταγμα κανονίσαν, ὅπως οἱ στερηθέντες κατὰ τὴν ἀπόφασιν ἐκείνην τοῦ δικαστηρίου τῶν πολιτικῶν των δικαιωμάτων καὶ κηρυχθέντες συγχρόνως διὰ τῆς αὐτῆς ἀποφάσεως ἀνίκανοι νὰ διαχειρισθῶσιν ἐξουσίαν τοῦ Κράτους..... αὐτοὶ ὑπάρχουσι σήμερον ἐν ἀργίᾳ. Δὲν ἠξεύρω ἀπὸ τῆς ἐποχῆς ἐκείνης μέχρι σήμερον πόσος χρόνος παρῆλθε· τὸ ἀληθὲς εἶναι, ὅτι σήμερον ὑφίστανται τὴν ποινὴν αὐτὴν τ’ ἄτομα ἐκεῖνα. Ταῦτα ὡς πρὸς τὴν τροπολογίαν τὴν πρώτην· ἐγὼ βεβαίως δὲν εἶμαι εἰς κατάστασιν ὡς ἐκ τῶν γνώσεών μου νὰ εἴπω κατὰ πόσον ἔχει δικαίωμα τοιοῦτον ἡ Βουλὴ· ὑπάρχουν μεταξὺ ἡμῶν ἱκανοὶ καὶ δόκιμοι συνάδελφοι, οἱ ὁποῖοι ἠμποροῦν νὰ λύσουν τὸ ζήτημα τὸ δικαστικόν......

§69ΣΑΡΑΒΑΣ. Τί λέγει ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης;

§70ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ὡς πρὸς τὴν τροπολογίαν τοῦ ἐκ Πατρῶν βουλευτοῦ, αὕτη ἀφορᾷ εἰς δύο ἄτομα, τὰ ὁποῖα ὑπέπεσαν εἰς τὸ ἔγκλημα τῆς λιποταξίας, δυνάμει τῆς ὁποίας ἔγειναν ἔκπτωτα τοῦ βαθμοῦ των. Αὐτὴ εἶναι ἡ οὐσία τῶν δύο τροπολογιῶν, αἵτινες ὑπεβλήθησαν. Ἐγὼ βεβαίως ἐπὶ μὲν τῆς πρώτης τροπολογίας δὲν εἶμαι εἰς κατάστασιν νὰ συστήσω εἰς τὴν Βουλὴν τὴν μίαν ἢ τὴν ἄλλην ἀπόφασιν, διότι τοῦτο ἐξέρχεται ἐντελῶς τοῦ κύκλου μου καὶ τῶν γνώσεών μου. Καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὸ δεύτερον ζήτημα, ἂν τὰ πράγματα ἦναι ὡς ἐξετέθησαν, ἂν οἱ ἀξιωματικοὶ περὶ ὧν πρόκειται δὲν ἐπιβαρύνονται ἀπὸ ἄλλην ποινὴν, καὶ τοῦτο ὄχι δι’ ἔλλειψιν ἐμπιστοσύνης πρὸς τὸν ὑποβαλόντα τὴν πρότασιν, ἀλλὰ καὶ διότι ὁ ἔντιμος Ῥοῦφος δύναται νὰ ἔχῃ ἐσφαλμένας πληροφορίας, δὲν δύναμαι νὰ εἴπω ῥητῶς, ὅτι ἔγειναν ἔκπτωτοι τοῦ βαθμοῦ των μόνον διὰ λόγον ἁπλῆς λιποταξίας, διότι δὲν μοὶ ἐδόθη εὐκαιρία νὰ μελετήσω τὸ ζήτημα.

§71ΤΡΙΓΓΕΤΑΣ. Πρέπει νὰ ἐξετασθῇ ὁ λόγος τῆς λιποταξίας αὐτῶν, διότι ἠμπορεῖ νὰ ἦναι σπουδαῖος. Ἂς ἀναβληθῇ δι’ αὔριον.

§72ΡΟΥΦΟΣ. Ἡ τροπολογία μου ἀποβλέπει εἰς δύο ἀξιωματικούς, οἵτινες κατεδικάσθησαν ἐπὶ ἁπλῇ λιποταξίᾳ, ἦτο δὲ καὶ τρίτος συγκατηγορούμενος διὰ τὴν αὐτὴν πρᾶξιν, ὁ ὁποῖος κατόπιν παρουσιασθεὶς ἠθωώθη παρὰ τοῦ δικαστηρίου. Πρόκειται περὶ ἁπλοῦ πλημμελήματος οὐχὶ δὲ περὶ ἀτιμωτικῆς πράξεως· νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ γείνῃ δεκτὴ ἡ τροπολογία μου.

§73Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Καθ’ ὅσον ἀφορᾷ, κύριοι, τὴν τροπολογίαν περὶ τῶν ἀξιωματικῶν, οἱ ὁποῖοι διὰ δικαστικῆς ἀποφάσεως ἐστερήθησαν τοῦ δικαιώματος τοῦ ὑπηρετεῖν ἐν τῷ στρατῷ, θὰ εἴπω ὀλίγας λέξεις. Τὸ ζήτημα αὐτὸ διαιρεῖται εἰς δύω διακεκριμένα μέρη· τὸ πρῶτον μέρος εἶναι ἡ οὐσία, ἤτοι ἡ πρᾶξις, τὴν ὁποίαν ἔκαμον· τὸ κατ’ ἐμὲ, θεωρῶ αὐτοὺς θύματα τῆς ἁπλότητος καὶ εὐπιστίας αὐτῶν. Ἐγὼ, ὅταν ἤμην ὑπουργός, εὗρον γνώμην νομικῶν τινων ὡς τοῦ εἰσαγγελέως τοῦ Ἀρείου Πάγου, τοῦ εἰσαγγελέως τοῦ ἐφετείου Πατρῶν, τοῦ εἰσαγγελέως τοῦ ἐφετείου Ἀθηνῶν, δὲν ἐνθυμοῦμαι καὶ τίνος ἄλλου. Ἡ ἀλήθεια εἶναι, ὅτι αἱ γνῶμαι αὐτῶν ἦσαν καθόλου ἐναντίαι ἡ μία πρὸς τὴν ἄλλην· τούτου ἕνεκα ἐγὼ ἔφερον τὴν ὑπόθεσιν εἰς τὸ ὑπουργικὸν συμβούλιον, διότι ἐδίσταζον νὰ προβῶ εἰς ἀπόφασιν, ἀφοῦ τρεῖς νομικοί, οἵτινες κατέχουν λίαν ἐπισήμους θέσεις εἰς τὴν κεντρικὴν ὑπηρεσίαν, εἶχον τρεῖς διαφόρους γνώμας· τώρα ἐξ αὐτῶν τῶν γνωμῶν, ἡ τοῦ εἰσαγγελέως, νομίζω, τοῦ Ἀρείου Πάγου, ἦτο ὑπὲρ τῶν ἀξιωματικῶν αὐτῶν· δι’ αὐτῆς ἠδύναντο νὰ ἐπανέλθωσιν. Κύριοι, δὲν ἀμφιβάλλω, ὅτι ἡ Βουλὴ θὰ εὑρεθῇ εἰς τὴν αὐτὴν ἀμηχανίαν, εἰς ἣν καὶ ἐγὼ εὑρέθην ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ ἀντικειμένου. Τὸ ἀληθὲς εἶναι, ὅτι κατ’ οὐσίαν οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ εἶναι θύματα, καὶ ἀναξιοπαθοῦν. Μὴ ζητήσετε τὸν λόγον τῆς πράξεως αὐτῶν, διότι δὲν ἠμπορῶ νὰ τὸν εἴπω, καὶ διὰ τοῦτο εἶμαι κατ’ οὐσίαν ὑπὲρ αὐτῶν τῶν ἀνθρώπων. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ νομικὸν μέρος, ἐγὼ δὲν τολμῶ νὰ ἐκφέρω γνώμην ἐναντίαν τῶν εἰσαγγελέων, καὶ μόνον οἱ νομικοὶ δύνανται νὰ γνωμοδοτήσωσιν ἐντελῶς.

§74ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Ἐνθυμεῖσθε, κύριοι, ὅτι εἶχεν ὑποβληθῆ εἰς τὴν Βουλὴν πρότασις περὶ ἀνακτήσεως τῶν πολιτικῶν δικαιωμάτων τῶν ἀξιωματικῶν ἐκείνων, οἵτινες κατεδικάσθησαν διὰ παραπτώματα ἐκλογικά· ἡ ἀπόφασις ἐπιβάλλει πρόσκαιρον ἀπώλειαν τῶν πολιτικῶν δικαιωμάτων καὶ ἔκπτωσιν ἐκ τῆς ἀρχῆς, καὶ πρόσκαιρον ἀνικανότητα πρὸς ἀνάκτησιν τῆς ἀρχῆς, ἐξεδόθη δὲ καὶ κατὰ τῶν στρατιωτικῶν καὶ πολιτικῶν ὑπαλλήλων, οἵτινες συγκατηγοροῦντο τότε ὡς ἐκ συστάσεως συμπράξαντες εἰς τὸ αὐτὸ ἀδίκημα. Ἐγεννήθη τότε τὸ ζήτημα, ἐὰν δύναται ἡ Βουλὴ δι’ ἀποφάσεώς της νὰ ἀκυρώσῃ ἢ νὰ ματαιώσῃ τὰς συνεπείας δικαστικῆς ἀποφάσεως, καὶ τὸ ζήτημα τοῦτο ἀπεφασίσθη ν’ ἀναβληθῇ, ὅπως σκεφθῇ τὸ Ὑπουργεῖον ἐπ’ αὐτοῦ· κατὰ τὴν γνώμην, τὴν ὁποίαν ἔφερον ἐγὼ καὶ οἱ ἐκ τῶν διασημοτέρων ἐκ τῶν ἡμετέρων νομομαθῶν προσκληθέντες, εἶναι, ὅτι οὔτε ἡ Βουλή, οὔτε ὁ Βασιλεὺς, δύναται νὰ ματαιώσῃ τὰς συνεπείας δικαστικῆς ἀποφάσεως. Ἀλλὰ ἀνεφύη ἕτερον ζήτημα, ἤτοι τίνες εἶναι αἱ συνέπειαι τῆς ἀποφάσεως, ἐὰν δηλαδὴ διὰ τῆς ἀποφάσεως ἐκείνης ἐστερήθησαν οἱ ἀξιωματικοὶ τῶν βαθμῶν των, καὶ ἐκ συμφώνου ἐφέρθη γνώμη, ὅτι τοιαύτην στέρησιν ἡ ἀπόφασις δὲν ἐπέφερεν. Ὁ πολιτικὸς ὑπάλληλος, ὁ στερηθεὶς τῶν πολιτικῶν δικαιωμάτων καὶ τῆς ἀρχῆς, ὁ καταδικασθεὶς εἰς προσωρινὴν ἀνικανότητα πρὸς ἀνάκτησιν αὐτῆς, ἐννοεῖται, ὅτι δὲν δύναται νὰ ἐπανέλθῃ εἰς τὴν ὑπηρεσίαν, μέχρις οὗ δὲν παρέλθῃ ἡ πρόσκαιρος ἀνικανότης· διότι ἐν τῇ Ποινικῇ Δικονομίᾳ δὲν ἔχομεν διατάξεις περὶ προσωρινῆς ἀνικανότητος· καθ’ ὅσον ἀφορᾷ ὅμως τοὺς ἀξιωματικούς, τὸ ζήτημα τοῦτο λύεται, φρονῶ, διὰ τῶν στρατιωτικῶν νόμων. Κατὰ τοὺς στρατιωτικοὺς νόμους, ἐπειδὴ δὲν ὑπέπεσαν οἱ ἀξιωματικοὶ εἰς τὰς ποινάς, τὰς θεωρουμένας παρὰ τοῦ ἡμετέρου ποινικοῦ νόμου ὡς ἀτιμωτικὰς καὶ προβλεπομένας παρὰ τοῦ ἄρθρου 22 τοῦ Ποιν. νόμου, δὲν ἀπώλεσαν τὸν βαθμόν των, ἀλλὰ διατελοῦσιν εἰς κατάστασιν ἀργίας· οἱ δὲ στρατιωτικοὶ νόμοι, συνδυαζόμενοι μὲ τοὺς ποινικοὺς καὶ ἐκλογικοὺς νόμους, φέρουσιν εἰς τὸ αὐτὸ ἀποτέλεσμα, ὅτι δηλαδὴ εὑρίσκονται εἰς κατάστασιν ἀργίας· τοὺς εὑρισκομένους δὲ εἰς κατάστασιν ἀργίας, φρονῶ, ὅτι δικαιοῦται ὁ ὑπουργὸς, κατὰ τὰς διατάξεις αὐτῶν τῶν στρατιωτικῶν νόμων, νὰ τοὺς ἐπαναφέρῃ.

§75ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὄχι.

§76ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ὄχι, ὄχι.

§77ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Φρονῶ, ὅτι ἡ ἀπόφασις ἢ ἡ γνωμοδότησις εἰς αὐτὸ τὸ συμπέρασμα φέρει, ὅτι δηλαδὴ ὁ ὑπουργὸς τῶν στρατιωτικῶν δύναται νὰ τοὺς ἐπαναφέρῃ, διότι δὲν κωλύεται.

§78ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ὄχι.

§79ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Ἐὰν δὲ ὁ ὑπουργὸς δύναται, πολὺ περισσότερον δύναται ἡ ἀπόφασις τῆς Βουλῆς· ἑπομένως νομίζω, ὅτι ἡ τροπολογία αὕτη δύναται νὰ γείνῃ δεκτή.

§80ΚΟΡΩΝΑΙΟΣ. Βλέπων τὸν δισταγμὸν αὐτὸν τῆς Βουλῆς, ἐνόμισα ἀναγκαῖον νὰ προσθέσω καὶ ἐγὼ ὀλίγας λέξεις. Ἂν ὁ στρατιωτικὸς νόμος ἦναι αὐστηρὸς ἐν καιρῷ εἰρήνης, πολὺ περισσότερον ἀνάγκη νὰ ἦναι τοιοῦτος ἐν καιρῷ πολέμου. Ἡ ἐπιείκεια εἶναι καλή, οὐχὶ ὅμως καὶ ἡ λήθη τοῦ παρελθόντος· νομίζετε, ὅτι εἶναι ἀδιάφορον, ἂν ἐν ὥρᾳ πολέμου εὑρεθῇ τις κατατεταγμένος ὑπὸ τὰς διαταγὰς ἄλλου, καταδικασθέντος δι’ ἀτιμωτικὰς πράξεις;

§81Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Δὲν εἶναι ἀτιμωτικαὶ αἱ πράξεις, δι’ ἃς κατεδικάσθησαν.

§82ΚΟΡΩΝΑΙΟΣ. Διὰ τοῦτο προτείνω τὴν ἀναβολήν, ἵνα μελετηθῇ.

§83ΤΙΝΕΣ. Μάλιστα.

§84ΚΟΡΩΝΑΙΟΣ. Φέρω δὲ ἔνστασιν καθ’ ὁλοκλήρου τοῦ ἄρθρου 7, διότι δι’ αὐτοῦ χορηγεῖται πολὺ ἐκτεταμένη ἁρμοδιότης εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν. Σᾶς φέρω ἓν παράδειγμα· ὑποθέσατε, ὅτι ἀξιωματικός τις ἦτο 30 ἐτῶν ὅτε ἐτέθη εἰς ἀποστρατείαν, παρῆλθον δὲ 20 ἔτη ἀπὸ τῆς ἐποχῆς ἐκείνης· δύνασθε τώρα νὰ ἐπαναφέρητε αὐτὸν μὲ τὸν βαθμόν του τοῦ ὑπολοχαγοῦ; Εἶναι ὀρθὸν ἕνας ἄνθρωπος πεντήκοντα ἐτῶν νὰ ὑπηρετήσῃ δεόντως εἰς τὸν βαθμὸν τοῦτον; Δι’ ὅλα ταῦτα ὑποστηρίζω τὴν ἀναβολήν.

§85Π. ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Λαμβάνω τὸν λόγον μόνον, διότι προσεκλήθην τῳόντι παρὰ τοῦ κ. Βαλσαμάκη, ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης, μετ’ ἄλλων συναδέλφων, ὅπως γνωμοδοτήσωμεν ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ πολυπλόκου ζητήματος. Μέχρι τινὸς εἶναι ἀληθές, ὅτι ὁ κ. Βαλσαμάκης ἐξέθεσε τὰ πράγματα ἀκριβῶς, τελευταῖον ὅμως εἶπέ τι, ὅπερ στερεῖται ἀκριβείας, ἢ ἐγὼ τοὐλάχιστον οὐδέποτε παρεδέχθην, ὅτι ἀπόκειται εἰς τὸν ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν ν’ ἀνακαλέσῃ πάλιν τοὺς ἐν ἀργίᾳ εἰς ἐνέργειαν. Τὸ ζήτημα προεκλήθη ἐκ τῆς ἀσυμφωνίας τῶν νόμων, διότι, ὅταν ἐψηφίσθη ὁ περὶ ἐκλογῆς τῶν βουλευτῶν νόμος, δὲν ἐδόθη ἡ δέουσα προσοχὴ νὰ συνδεθῇ μετὰ τῶν διατάξεων τοῦ περὶ καταστάσεως τῶν ἀξιωματικῶν νόμου, κατὰ τὸν ὁποῖον, ὅστις ἀποβάλλει τὸν βαθμόν του, ἀποβάλλει αὐτὸν ὁριστικῶς καὶ διὰ βίου. Τῳόντι ὁ περὶ ἐκλογῆς τῶν βουλευτῶν νόμος ὑποθέτει πρόσκαιρον ἀπώλειαν, δὲν συμβιβάζεται ὅμως ἡ πρόσκαιρος ἀπώλεια πρὸς τὴν ἰδιότητα τοῦ ἀξιωματικοῦ. Εἶναι δυνατόν, ὅστις ἀπώλεσε βαθμὸν, νὰ τὸν ἀνακτήσῃ αὐτοδικαίως; Ἐνδέχεται νὰ περιέλθῃ εἰς κατάστασιν ἀργίας, ἀλλ’ ἡ ἀποβολὴ ἔχει τὰ ἀποτελέσματά της ἀμετάκλητα. Πρέπει νὰ ὑπάρξῃ ἄλλο γεγονός, τὸ ὁποῖον ν’ ἀποδώσῃ τὸν βαθμὸν εἰς τὸν ἀπολέσαντα. Ἡ διάταξις λοιπὸν τοῦ περὶ ἐκλογῆς τῶν βουλευτῶν νόμου, ἐφηρμοσμένη ἐπὶ στρατιωτικῶν, πρέπει νὰ φέρῃ εἰς πρόσκαιρον ἀποβολὴν τοῦ βαθμοῦ, ἀλλ’ αὕτη εἶναι, κατ’ ἐμὲ, ἀκατάληπτος, διότι ἢ ὑπάρχει ἀπώλεια, ἢ δὲν ὑπάρχει. Πρόσκαιρος ἀποβολὴ εἶναι ἀντίφασις προφανής. Ἐκ τούτου ἡ ἐπιτροπὴ ἐκείνη ἐσκέφθη ὡς ἑξῆς· ῥητῶς κατὰ τὸν περὶ καταστάσεως τῶν ἀξιωματικῶν νόμον δὲν προβλέπεται περίπτωσις ἀπωλείας δι’ ἐκλογικὰ παραπτώματα· ὁ περὶ ἐκλογῆς τῶν βουλευτῶν νόμος προβλέπει τὴν περίπτωσιν, κατὰ τὴν ὁποίαν συνέπεια εἶναι ἀναντιῤῥήτως πρόσκαιρος στέρησις, διότι, κατ’ αὐτὸν, ἡ πρόσκαιρος στέρησις ἐπέρχεται καθ’ ἣν περίπτωσιν καταγινώσκεται φυλάκισις, μὴ παρατεινομένη ἐπὶ ἓν ἔτος. Καὶ τρεῖς μόνας ἡμέρας ἐὰν καταδικασθῇ τις, ἀπαγγέλλεται πενταετὴς στέρησις τῶν πολιτικῶν δικαιωμάτων. Λοιπὸν, διὰ νὰ μὴ ὑπερβῶμεν τὰ ὅρια τοῦ νόμου κατὰ τὴν ποινὴν, διὰ τοῦτο ἐνομίσαμεν, ὅτι πρέπει νὰ θεωρήσωμεν τὴν διάταξιν τοῦ περὶ ἐκλογῆς τῶν βουλευτῶν νόμου ὡς συνεπαγομένην προσκαίρως τὴν ἀπώλειαν τῆς ἐνασκήσεως τῶν δικαιωμάτων τοῦ βαθμοφόρου.

§86Α. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Ὁ νόμος δὲν λέγει, ὅτι ἀποβάλλει τὸν βαθμὸν, ἀλλ’ ὅτι στερεῖται τῶν πολιτικῶν δικαιωμάτων.

§87ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Διὰ τοῦτον τὸν λόγον συνεφωνήσαμεν ὅλοι, ὅτι ἡ ποινὴ αὐτὴ εἶναι ποινὴ ἀργίας. Τώρα ἔρχομαι εἰς ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἶπεν ὁ κ. Βαλσαμάκης· εἶναι ποινὴ ἀργίας, ἀλλὰ ποίας ἀργίας; ὄχι ἐκείνης, τὴν ὁποίαν προβλέπει ὁ περὶ καταστάσεως τῶν ἀξιωματικῶν νόμος, ἀλλ’ ἀργίας, ἥτις εἶναι συνέπεια καταδικαστικῆς ἀποφάσεως Αὐτὴν τὴν συνέπειαν ὄχι μόνον ὁ ὑπουργὸς δὲν δύναται ν’ ἀνατρέψῃ, ἀλλ’ οὔτε ὁ νόμος. Εἶναι ἀδύνατον τοῦτο, πρὸ τῆς πενταετίας νὰ μεταβάλῃ κατάστασιν ὁ καταδικασθεὶς, διότι ἡ τελεσιδικία τῆς δικαστικῆς ἀποφάσεως οὐδὲ διὰ νόμου ἀναιρεῖται.

§88Α. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Περὶ τῆς ἐξουσίας τῆς Βουλῆς τί λέγετε;

§89ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Νομίζω, ὅτι δὲν ἔχομεν ἐξουσίαν νὰ καταστρέψωμεν τὰς δικαστικὰς ἀποφάσεις, διότι τότε ἐπέρχεται σύγκρουσις ἐξουσιῶν.

§90ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν θεωρῶ ἀναγκαῖον νὰ ἐξετάσω αὐτὴν τὴν στιγμὴν ἐὰν ἀξιωματικοὶ, οἱ ὁποῖοι κατεδικάσθησαν ἀπὸ δικαστήρια εἰς ἀπώλειαν τῶν πολιτικῶν τῶν δικαιωμάτων καὶ εἰς πρόσκαιρον ἀνικανότητα, ἐὰν, λέγω, οἱ ἀξιωματικοὶ αὐτοὶ ἔπρεπε νὰ ἀποβάλουν τὸν βαθμόν τῶν ἢ νὰ τεθοῦν εἰς ἀργίαν. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον φρονῶ, εἶναι, ὅτι ἀξιωματικὸς, ὁ ὁποῖος κατεδικάσθη ἀπὸ τὰ δικαστήρια εἰς ἀπώλειαν τῶν πολιτικῶν του δικαιωμάτων καὶ ἐκηρύχθη ἀνίκανος δι’ ὡρισμένον χρόνον νὰ καταλάβῃ οἱανδήποτε θέσιν, αὐτὸς δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἐπανέλθῃ εἰς ἐνέργειαν. Ἐὰν θελήσητε νὰ ἐπαναφέρητε εἰς ἐνέργειαν τοιούτους ἀξιωματικοὺς, προσβάλλετε τὸ δεδικασμένον, διότι μεταβάλλετε τὰς συνεπείας μιᾶς δικαστικῆς ἀποφάσεως, ὅπως εἶπε καὶ ὁ κ. Καλλιγᾶς.

§91ΡΑΛΛΗΣ. Τὸ ζήτημα δὲν εἶναι ὀρθὸν ν’ ἀναβληθῇ αὔριον, διότι ὅ,τι καὶ ἂν ἀποφασίσωμεν, δὲν ἔχει καμμίαν ἰσχύν.

§92ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κορωναῖος ἐπρότεινε τὴν ἀναβολήν.

§93ΡΟΥΦΟΣ. Ἐγὼ ἐπιμένω διὰ τὴν τροπολογίαν τὴν ἰδικήν μου.

§94ΚΟΡΩΝΑΙΟΣ. Προτείνω συνάμα νὰ διορισθῇ ἐπιτροπὴ ἐπὶ τούτῳ, διὰ νὰ ἐξετάσῃ τὸ ζήτημα.

§95ΤΙΝΕΣ. Ἡ ἐπιτροπὴ ἀπεφάνθη.

§96ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Νὰ μᾶς εἴπῃ ὁ κ. Βαλσαμάκης, ἔγγραφος ἔγεινεν ἡ γνωμοδότησις ἢ προφορική;

§97Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὄχι μόνον ἡ ἐπιτροπή, περὶ ἧς ὡμίλησεν ὁ κ. Βαλσαμάκης, ἔκαμεν ἔγγραφον γνωμοδότησιν, ἀλλὰ καὶ τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον ἐπὶ τῇ βάσει τῆς γνωμοδοτήσεως ἐξέδωκε πρᾶξιν, δι’ ἧς ἀνεγνώρισεν, ὅτι οἱ ἀξιωματικοὶ οὗτοι δέον νὰ τεθῶσιν εἰς ἀργίαν· αὕτη εἶνε ἡ κατάστασις, εἰς τὴν ὁποίαν σήμερον εὑρίσκονται. Ἤδη πρέπει νὰ σκεφθῶμεν κατὰ τίνα τρόπον δυνάμεθα εἰς τούτους τοὺς ἀξιωματικούς, καὶ ἐὰν δυνάμεθα, νὰ δώσωμεν θέσιν τινὰ ἐν τῷ στρατῷ, κατὰ τὸ νομοσχέδιον, περὶ οὗ πρόκειται. Διὰ νὰ δυνηθῶμεν ν’ ἀποφανθῶμεν περὶ τούτου, πρέπει νὰ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψιν ἡμῶν τὴν ἀπόφασιν τὴν καταδικαστικήν· διότι, ἐὰν ἡ καταδικαστικὴ ἀπόφασις στηρίζηται μόνον ἐπὶ τοῦ ἄρθρου τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου, ἐπειδὴ τὸ ἄρθρον ἐκεῖνο δὲν ἀποφαίνεται, ὅτι ἐπάγεται στέρησιν πολιτικῶν δικαιωμάτων, ἀλλὰ μόνον ὅτι τίθενται οἱ ἀξιωματικοὶ εἰς ἀργίαν, νομίζω, ὅτι δυνάμεθα νὰ εὕρωμεν λύσιν τινά, τὴν ὁποίαν θέλω εἰπεῖ τώρα· ἐὰν ὅμως ἡ ἀπόφασις λέγῃ, ὅτι στεροῦνται καὶ τῶν πολιτικῶν δικαιωμάτων, δὲν δικαιούμεθα νὰ κάμωμεν τίποτε. Ἐὰν ἡ ἀπόφασις λέγῃ, ὅτι ἐφαρμόζεται μόνον τὸ ἄρθρον τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου, δηλαδὴ ὅτι τίθενται οἱ ἀξιωματικοὶ εἰς κατάστασιν ἀργίας ὡς ποινήν, νομίζω, ὅτι δυνάμεθα νὰ ἐφαρμόσωμεν εἰς τοὺς ἐν ἀργίᾳ διατελοῦντας τούτους ἀξιωματικοὺς τὴν διάταξιν τοῦ πρώτου ἄρθρου τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου, τὴν ἀφορῶσαν εἰς τοὺς ἀποστράτους. Οὕτω θέλουσιν ἐξακολουθεῖ οἱ ἀξιωματικοὶ διατελοῦντες ἐν ἀργίᾳ, καὶ τοιουτοτρόπως διατηροῦμεν πάντα σεβασμὸν πρὸς τὴν δικαστικὴν ἀπόφασιν· ἀλλ’ ἐν ἀργίᾳ ὄντες, δύνανται νὰ λάβωσι θέσιν ἐν τῷ στρατῷ, ἥν τινα δήποτε ὁρίσωμεν, ὡς καὶ οἱ ἀπόστρατοι.

§98ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ ἀπόφασις καταγινώσκει στέρησιν πολιτικῶν δικαιωμάτων.

§99Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Εἶπον, ὅτι, ἐὰν καταγινώσκῃ στέρησιν πολιτικῶν δικαιωμάτων, εἶνε ἀδύνατον νὰ πράξωμεν τίποτε.

§100Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Τὸ διάταγμα ἀναφέρει στέρησιν τῶν πολιτικῶν δικαιωμάτων.

§101ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ. Ὁ κ. Τρικούπης ἔθεσε καλῶς τὸ ζήτημα, διότι πρέπει νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν καὶ τὴν ἀπόφασιν καὶ τὸ διάταγμα, διὰ νὰ φθάσωμεν εἰς μίαν λύσιν. Ἀτυχῶς εἰς τὴν ἀπόφασιν ὁριστικῶς κανονίζεται, ὅτι καταδικάζονται εἰς στέρησιν τῶν πολιτικῶν δικαιωμάτων· (ἀναγινώσκει τὸ σχετικὸν μέρος τῆς καταδικαστικῆς ἀποφάσεως.) Συνεπείᾳ τῆς ἀποφάσεως ταύτης προεκλήθη γνωμοδότησις ἐκ νομομαθῶν, καὶ συνεπείᾳ τῆς γνωμοδοτήσεως ταύτης ὑπῆρξε πρᾶξις τοῦ ὑπουργικοῦ συμβουλίου, ἥτις κατέληξεν εἰς τὸ συμπέρασμα τὸ ἑξῆς· (ἀναγινώσκει μέρος τῆς πράξεως τοῦ ὑπουργικοῦ συμβουλίου.) Συνεπείᾳ τῆς πράξεως τοῦ ὑπουργικοῦ συμβουλίου ἐξεδόθη τὸ διάταγμα, δυνάμει τοῦ ὁποίου ἐτέθησαν εἰς ἀργίαν· (τὸ ἀναγινώσκει.) Νομίζω λοιπόν, ὅτι, ὅταν διὰ τῆς ἀποφάσεως ἐστερήθησαν τῶν πολιτικῶν δικαιωμάτων καὶ ὅταν ἐκηρύχθησαν ἀνίκανοι εἰς ἀνάκλησιν, βεβαίως δὲν δύναται ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία νὰ καταργήσῃ τὰ ἀποτελέσματα τῆς δικαστικῆς ἀποφάσεως.

§102ΡΙΚΑΚΗΣ. Ἐάν, κύριοι, ἡμεῖς νομοθετήσωμεν σήμερον ὀρθῶς ἢ ἐσφαλμένως, νομίζω, ὅτι ἐξαρτᾶται ἀπὸ τὴν κατάστασιν τῶν πραγμάτων, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρισκόμεθα. Ἠκούσατε, ὅτι ὑπάρχει μία κατάστασις πραγμάτων, συνεπείᾳ τῆς ὁποίας οἱ ἀξιωματικοὶ διατελοῦσιν εἰς κατάστασιν ἀργίας. Δὲν δυνάμεθα νὰ προτείνωμεν τὴν στέρησιν τῶν πολιτικῶν δικαιωμάτων, δὲν δυνάμεθα νὰ θεωρήσωμεν αὐτοὺς διατελοῦντας εἰς τοιαύτην κατάστασιν, διότι, ἐὰν παραδεχθῶμεν, ὅτι ὑπάρχει στέρησις τῶν πολιτικῶν δικαιωμάτων, τότε δὲν δύνανται νὰ ἔχωσι τὸν βαθμόν των. Τί λέγει τὸ σύνταγμα καὶ ὅλοι οἱ νόμοι; Οὐδείς, μὴ ἔχων τὰ πολιτικά του δικαιώματα, δύναται νὰ ἔχῃ ἀξίωμά τι, οὐδὲ δύναται νὰ λάβῃ μέρος εἰς οὐδεμίαν λειτουργίαν. Θέλετε λοιπὸν ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος ἐτέθη εἰς ἀργίαν, διότι εἰς ἀργίαν θὰ εἴπῃ, ὅτι εἶναι ἀξιωματικός, μὲ τὴν διαφοράν, ὅτι εὑρίσκεται εἰς προσωρινὴν κατάστασιν, θέλετε λέγω, νὰ τὸν θεωρήσητε ἐστερημένον τῶν πολιτικῶν του δικαιωμάτων; αὐτοὺς λοιπὸν θὰ τοὺς παραδεχθῶμεν εἰς ἣν θέσιν τοὺς εὑρίσκομεν. Ἔχομεν βασιλικὸν διάταγμα, τὸ ὁποῖον ἐξεδόθη μετὰ τὴν ἀπόφασιν, καὶ τὸ ὁποῖον ἔθεσεν αὐτοὺς εἰς ἀργίαν. Ὀρθότατα λοιπὸν εἶπεν ὁ κ. βουλευτὴς ἐκ Μεσολογγίου, καὶ μοὶ ἔδωκεν ἀφορμὴν εἰς σκέψιν, τὴν ὁποίαν δὲν εἶχον συλλάβει. Ἐγὼ ἐξακολουθῶ νὰ τοὺς θεωρῶ διατελοῦντας εἰς ἣν κατάστασιν τοὺς εὗρον, ὅπως εἶναι καὶ οἱ ἀπόστρατοι. Διατί τῶν μὲν ἀποστράτων νομίζετε, ὅτι δύνασθε νὰ μεταβάλητε τὴν κατάστασιν, τῶν δὲ ἐν ἀργίᾳ οὐχί; Ὁ νόμος λέγει, ὅτι τοὺς ἐν ἀποστρατείᾳ δυνάμεθα νὰ τοὺς τοποθετήσωμεν εἰς ὑπηρεσίαν, καὶ σήμερον τοὺς ἐν ἀργίᾳ διατελοῦντας στρατιωτικοὺς δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν, ὅτι δύνανται νὰ λάβωσιν ἐνεργητικὴν ὑπηρεσίαν ἐπὶ ὡρισμένον χρόνον. Τοῦτο ἀντίκειται εἰς τοὺς νόμους, προσβάλλει τοὺς νόμους; δὲν τοὺς ἐπαναφέρομεν ὁριστικῶς εἰς ἐνεργητικὴν ὑπηρεσίαν, ὥστε νὰ ἐκλείψῃ ὁ σεβασμὸς πρὸς τὴν δικαστικὴν ἀπόφασιν, ἀλλὰ λέγομεν, ὅτι τὸν ἐν τοιαύτῃ καταστάσει τὸν μεταχειριζόμεθα εἰς τὴν δεῖνα ὑπηρεσίαν. Ἀφοῦ λοιπὸν καὶ οἱ ἀπόστρατοι δύνανται νὰ λάβωσιν ὑπηρεσίαν τοιαύτην, νομίζω, ὅτι δυνάμεθα ὀρθότατα καὶ ἐντὸς τοῦ νόμου μένοντες νὰ παραδεχθῶμεν, ὅτι δυνάμεθα καὶ τοὺς ἐν ἀργίᾳ νὰ τοποθετήσωμεν ὅπως προτείνεται διὰ τῆς τροπολογίας. Ἡ τροπολογία λοιπὸν δύναται νὰ διατυπωθῇ ἄλλως, καὶ νὰ εἴπωμεν· «τοὺς ἐν ἀργίᾳ διατελοῦντας ἀξιωματικοὺς δύναται ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν νὰ μεταχειρισθῇ προσωρινῶς εἰς ὡρισμένας στρατιωτικὰς ὑπηρεσίας, ὁποίας ὁρίζει τὸ νομοσχέδιον, περὶ τοῦ ὁποίου πρόκειται.» Τοῦτο, ἐπαναλαμβάνω, δὲν ἀντίκειται εἰς τὴν δικαστικὴν ἀπόφασιν, διότι τὸ διάταγμα, τὸ ὁποῖον ἔχει πλήρη ἰσχύν, εἶναι διάταγμα, τὸ ὁποῖον κανονίζει τὴν κατάστασιν τῶν ἀξιωματικῶν αὐτῶν, ὅπως καὶ τῶν ἀποστράτων.

§103ΤΡΙΓΓΕΤΑΣ. Ὁ ὑπουργὸς πῶς θὰ τοὺς μεταφέρῃ, ἐὰν θελήσῃ; θὰ τοὺς μεταφέρῃ εἰς ἐνέργειαν.

§104ΡΙΚΑΚΗΣ. Θὰ τοῖς ἀναθέσῃ ὑπηρεσίαν, διότι ἄλλως ἐξερχόμεθα ἐκ τῆς ἁρμοδιότητός μας.

§105ΡΑΛΛΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γείνῃ τίποτε, εἴτε ψηφίσητε, εἴτε ὄχι, ἀφοῦ ὑπάρχῃ ἀπόφασις, ἥτις στερεῖ αὐτοὺς τῶν πολιτικῶν δικαιωμάτων. Δὲν δύναται νὰ γείνῃ τίποτε· καὶ ἐὰν ψηφίσωμεν νόμον, πάλιν τίποτε δὲν κάμνομεν. Ὅλα ὅσα ἐῤῥέθησαν ἦσαν πεπλανημέναι γνῶμαι, διότι ὑπάρχει στέρησις πολιτικῶν δικαιωμάτων ἐπὶ ὡρισμένον χρόνον, ὁ ὁποῖος δὲν παρῆλθε.

§106ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ῥοῦφος ἐπιμένει εἰς τὴν τροπολογίαν του.

§107ΤΡΙΓΓΕΤΑΣ. Ἐπειδὴ καὶ ἐγὼ εἶμαι εἷς ἐκ τῶν βουλευτῶν, οἱ ὁποῖοι συνήνεσαν, καὶ ἐπειδὴ ἤκουσα τοὺς νομομαθεῖς, ἐξ ὧν ἐπείσθην, ἀποσύρω τὴν τροπολογίαν μου.

§108ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι καὶ ἄλλα μέλη.

§109ΡΟΥΦΟΣ. Ἐπὶ τῆς ἰδικῆς μου τροπολογίας δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις.

§110ΤΙΝΕΣ. Πίπτουν ὅλαι αἱ τροπολογίαι.

§111ΡΟΥΦΟΣ. Τὸ ὑπουργεῖον δὲν ἔκαμεν ἀντίῤῥησιν κατὰ τῆς τροπολογίας μου, ὥστε προκαλέσατε ἀπόφασιν ἐπ’ αὐτῆς.

§112ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν πρόκειται ἤδη περὶ τούτου, πρόκειται περὶ ἀναβολῆς, τὴν ὁποίαν ἐπρότεινεν ὁ κ. Κορωναῖος.

§113ΚΟΡΩΝΑΙΟΣ. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, πρὸ ἐμοῦ, τὴν ἐπρότεινε.

§114ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἔχει δίκαιον ὁ κ. Κορωναῖος, διότι ἡ ἀναβολὴ δὲν ἐπροτάθη τὸ πρῶτον ἀπὸ τὸν κ. Κορωναῖον, ἀλλ’ ἀπὸ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, ὁ ὁποῖος εἶπεν, ὅτι, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν τροπολογίαν τοῦ κ. Ῥούφου, πρέπει νὰ γείνῃ ἀναβολή, διὰ νὰ μελετηθῇ τὸ ζήτημα, καὶ κατόπιν ὁ κ. Κορωναῖος τὴν ἐπρότεινε.

§115ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κορωναῖος ἐπρότεινε τὴν ἀναβολὴν, καὶ κατόπιν ὁ κ. Ῥάλλης, ὅστις τὴν ἀπέσυρε· θέλω ἐρωτήσει τὴν Βουλὴν περὶ τῆς ἀναβολῆς. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀναβολὴν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται ὀλίγοι.) Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη. Κύριοι, ἠκούσατε τὴν τροπολογίαν τοῦ κ. Ῥούφου.

§116Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ὡς πρὸς τὴν τροπολογίαν τοῦ ἐντίμου βουλευτοῦ ἐκ πατρῶν εἶπον καὶ πρὸ ὀλίγων στιγμῶν καὶ τώρα λέγω, ὅτι ἐκ πρώτης ὄψεως δὲν δύναμαι νὰ κάμω καμμίαν πραγματικὴν ἀφήγησιν ἐπὶ τῆς περιστάσεως αὐτῆς. Εἶπον ῥητῶς, ὅτι ἐπισήμως δὲν δύναμαι νὰ βεβαιώσω, ὅτι τὰ πραγματικὰ γεγονότα εἶναι ὁποῖα ἐξετέθησαν. Δὲν ἔχω ἐκ τῆς ὑπηρεσίας τὰς δεούσας πληροφορίας, διότι μόλις πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν μοὶ ἐδόθη ἀφορμὴ νὰ ἐξετάσω. Δὲν πρέπει, νομίζω, ν’ ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου, διότι δὲν ἔχει περιπτώσεις τοιαύτας, ἕνεκα τῶν ὁποίων ἐπῆλθον δικαστικαὶ ἀποφάσεις. Ἔχω ὑπ’ ὄψιν μου τὸ κείμενον τοῦ νόμου· ἐπ’ αὐτοῦ δὲν ὑπάρχει τοιαύτη περίπτωσις. Ἐπὶ τῆς προτάσεως τοῦ κ. Ῥούφου εἶπον, ὅτι οὐδὲν ἐπισήμως γνωρίζω. Παρακαλῶ λοιπὸν τὴν Βουλὴν νὰ ἐπιψηφίσῃ τὸ νομοσχέδιον, καὶ ἂν ὁ κ. Ῥοῦφος ἔχῃ ἀκριβεῖς πληροφορίας, δύναται νὰ εἰσαγάγῃ ἰδίαν πρότασιν νόμου.

§117ΡΟΥΦΟΣ. Καὶ τὴν ὁποίαν ἀπεδέχεσθε, ἐὰν πρόκηται περὶ ἁπλῆς λιποταξίας.

§118ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Αὐτὴν τὴν στιγμὴν δὲν δύναμαι ἐπισήμως νὰ βεβαιώσω, ὅτι τὰ πράγματα ἔχουσιν ὅπως ἐξετέθησαν. Γίνονται δι’ ἀναστάσεως δεκτὰ τὰ ἄρθρα 7–9.

§119ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει τροπολογία τῆς ἐπιτροπῆς· «Δύναται ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν νὰ ἐπαναφέρῃ εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ ἐνεργοῦ στρατοῦ ἀξιωματικούς, οἵτινες ἀπώλεσαν τὰ δικαιώματα...» Ὁ κ. ὑπουργὸς δὲν δέχεται τὴν τοιαύτην τροπολογίαν.

§120ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Ὑπάρχουσι, κύριε πρόεδρε, στιγμαί, κατὰ τὰς ὁποίας ὁ ἰσχύων νόμος, ἐπὶ παντὸς ἄλλου νόμου, εἶναι ὁ νόμος τῆς κοινῆς σωτηρίας. Πολλὰ εἶναι ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἀποφασίζομεν, ἀφ’ ἧς παρουσιάσθησαν αἱ ἔκτακτοι ἐν τῇ Ἀνατολῇ περιστάσεις, ἐντὸς τοῦ βουλευτηρίου τούτου δὲν εἶναι σύμφωνα μὲ τοὺς κειμένους νόμους, οὐχ ἧττον ἐπιψηφίζονται, διότι, ἐπαναλαμβάνω, πρὸ παντὸς ἄλλου, προηγεῖται καὶ ἐπιβάλλεται ὁ νόμος τῆς κοινῆς σωτηρίας. Μεταξὺ τῶν νομοσχεδίων, τὰ ὁποῖα ὑπεβλήθησαν εἰς τὴν Βουλήν, καὶ πρόκειται νὰ ψηφοφορηθῶσι, δύναμαι νὰ κατονομάσω πολλά, τὰ ὁποῖα, ἂν κριθῶσι κατὰ τοὺς κειμένους νόμους καὶ κατὰ τὸ σύνταγμα, δὲν ἐπιτρέπεται οὔτε κἂν ν’ ἀναγνωσθῶσιν· οὐχ ἧττον, ἐπειδὴ εὑρισκόμεθα ὑπὸ τὰς γνωστὰς περιστάσεις, θὰ λάβωμεν αὐτὰ ὑπ’ ὄψιν καὶ θὰ ἐπιψηφίσωμεν αὐτά, καὶ καλῶς θὰ πράξωμεν. Ἐνθυμοῦμαι ἐποχήν, κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ συνέλευσις αὐτὴ ἀφῄρεσε πολιτικὰ δικαιώματα, ἐπὶ τῷ λόγῳ, ὅτι ἄνδρες τινὲς ἐγένοντο ὄργανα ἐπιβούλων σχεδίων κατὰ τῶν ἐλευθεριῶν τοῦ τόπου, οὐχ ἧττον, ἡ ἀπόφασις ἐκείνη ἀνεκλήθη ὑπ’ αὐτῆς τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως, θεωρηθεῖσα ὡς μὴ σύμφωνος πρὸς τὰς ἀρχὰς τῆς δικαιοσύνης καὶ πρὸς τὸ πνεῦμα τὸ ἐπικρατοῦν τότε. Δύναμαι νὰ μνημονεύσω μυρία ὅσα, τὰ ὁποῖα ἐγένοντο, καὶ ἐθεωρήθησαν νόμιμα, διότι ἐδέσποζεν ὁ νόμος τῆς κοινῆς σωτηρίας, καὶ μυρία ὅσα ἐγκλήματα πολιτικὰ ἐθεωρήθησαν μὴ ὑπάρχοντα, ὅταν αἱ συνέπειαι τῶν ἐγκλημάτων ἐκείνων ἐξηλείφθησαν. Θέλετε λοιπὸν τὴν σήμερον, διὰ λόγους ἐμπαθείας πολιτικῆς, νὰ ἐπιβαρύνητε τὴν τύχην ἀξιωματικῶν, οἱ ὁποῖοι, ἐν τῷ μέσῳ μιᾶς καταστάσεως, τὴν ὁποίαν ἐπροκάλεσεν ὁ φανατισμὸς ὁ πολιτικός, ὑπέπεσαν εἰς ἓν ἐκλογικὸν παράπτωμα; δὲν εἶναι σύμφωνον τοῦτο πρὸς τὰς ἀρχὰς τῆς ἀπολύτου δικαιοσύνης, καὶ δὲν πρέπει, προκειμένου λόγου περὶ τοιούτων ζητημάτων, ν’ ἀντιτάσσωμεν τὰς περὶ διακρίσεως τῶν ἐξουσιῶν ἀρχὰς τοῦ πολιτεύματος, διότι πρόκειται περὶ πράξεως ἐπιεικείας, αἱ δὲ τοιαύτης φύσεως πράξεις, ἐκπηγάζουσαι ἐκ τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας καὶ κυρούμεναι ὑπὸ τῆς νομοτελεστικῆς, δὲν κλονίζουσιν, ὥς τινες ἰσχυρίσθησαν, τὰς βάσεις τῆς πολιτείας. Φρονῶ λοιπόν, ὅτι κατὰ τὰς σημερινὰς περιστάσεις ἐπιτρέπεται τὸ νόμῳ κακὸν νὰ καταστήσωμεν νόμῳ καλόν, καὶ νὰ ἐπαναφέρωμεν οὕτως εἰς τὰς τάξεις τῶν ἄνδρας φλεγομένους ὑπὸ τῆς ἐπιθυμίας τοῦ νὰ χύσωσι τὸ αἷμα αὑτῶν, μαχόμενοι ὑπὲρ πίστεως καὶ πατρίδος. Δὲν πρέπει μικρολογοῦντες νὰ στερῶμεν τὸν στρατὸν ἀξιωματικῶν, εἰς ἐποχὴν, καθ’ ἣν ἔχομεν ἀπόλυτον ἀνάγκην τοιούτων μεμορφωμένων μάλιστα.

§121ΚΟΤΤΑΡΗΣ. Ὑποστηρίζω τὴν πρότασιν τοῦ κ. Μεσσηνέζη.

§122ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Εἶχεν ὑποβληθῆ τροπολογία ὑπογεγραμμένη παρὰ τοῦ κ. Τριγγέτα, Βαλτινοῦ, Κρεστενίτου καὶ Σταΐκου· ἡ τροπολογία αὕτη εἰς οὐδεμίαν ψηφοφορίαν ἐτέθη.

§123ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ἀπεσύρθη.

§124ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Ἂν ἀπεσύρθη, τὴν εἰσάγω ἐγὼ τὴν στιγμὴν ταύτην καὶ τὴν υἱοθετῶ, καὶ παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ σκεφθῇ ἐπὶ τῶν γεγονότων, τὰ ὁποῖα ἀνετυλίχθησαν ἐνταῦθα, εἴδετε δὲ ὅτι ὑπάρχει ἀντιφωνία μεταξὺ τῶν νομοδιδασκάλων περὶ τῆς σημασίας τῆς καταδίκης αὐτῶν· καὶ ὁ κ. Πετιμεζᾶς, καὶ ὁ κ. Βαλσαμάκης, καὶ ὁ κ. Τρικούπης ἐξέθεσαν, ὅτι ἐζητήθησαν γνῶμαι νομικῶν ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου, καὶ δὲν κατωρθώθη νὰ λυθῇ ἀποτελεσματικῶς τὸ ἀμήχανον. Ἐν τοιαύτῃ καταστάσει νομικῆς ἀντινομίας ἢ διχογνωμίας δὲν εἶναι ἐπιβεβλημένον εἰς ἡμᾶς εἰμὴ ν’ ἀκολουθήσωμεν ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον οἱ γενικοὶ νόμοι καὶ ἀρχαὶ διατάσσουν, δηλαδὴ ἐν τῇ ἀμφιβολίᾳ ν’ ἀποφανθῶμεν ὑπὲρ τοῦ ἐπιεικοῦς μέτρου· ὀφείλομεν ν’ ἀκολουθήσωμεν τὸ δίκαιον τῆς ἐπιεικείας τοσούτῳ μᾶλλον, ὅσῳ ἐν συνειδήσει εἰς τὴν ἱστορίαν τοῦ γεγονότος τούτου δὲν θ’ ἀντιληφθῶμεν γεγονότος, τὸ ὁποῖον νὰ θεωρήσωμεν, ὅτι ὀφείλομεν εἰσέτι νὰ διατηρήσωμεν εἰς τὸ σημεῖον, εἰς ὃ ἐτέθη· τὰ γεγονότα τίνες ἐξ ὑμῶν δὲν γνωρίζουν, ὅτι ἦσαν ὑπερχείλισις ἐμπαθείας; τάχα ἀπὸ τοῦ 1843, ἀφ’ ἧς πολιτεύεται συνταγματικῶς ἡ Ἑλλάς, μόνον αὐτὰ τὰ πρόσωπα ἦσαν τὰ ἔνοχα, αὐτὰ μόνον ἔθεσαν μοχλὸν καὶ ἐσταμάτησαν τὴν μηχανὴν τοῦ συνταγματικοῦ πολιτεύματος ἐν τῇ πατρίδι ἡμῶν; Κατὰ συνέπειαν ὑποβάλλω τὴν τροπολογίαν ταύτην σχετικῶς μὲ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο.

§125ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Ἐγὼ συνηγορῶ ὑπὲρ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι διὰ λόγους πολιτικοὺς ἀπώλεσαν τὸν βαθμόν των, καὶ οὐχὶ διὰ λόγους ἀτιμωτικούς. (Ἀποῤῥίπτεται δι’ ἀναστάσεως ἡ τροπολογία.)

§126ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ τοῦ 10 ἄρθρου ἡ ἐπιτροπὴ ἐπρότεινε τὴν ἑπομένην προσθήκην. «Δύναται ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν νὰ ἐπαναφέρῃ εἰς τὴν δύναμιν τοῦ ἐνεργοῦ στρατοῦ ἀξιωματικούς, οἵτινες ἀπεσύρθησαν...» Οἱ παραδεχόμενοι παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται ὀλίγοι.) Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη. Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 10 καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου.

§127ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ πρυτανεία τοῦ Πανεπιστημίου παρακαλεῖ τοὺς κκ. βουλευτάς, ἵνα παρευρεθῶσιν εἰς τὴν τελετὴν τῆς ἐγκαθιδρύσεως τῶν ἀρχῶν τοῦ Πανεπιστημίου. Λύεται ἡ συνεδρίασις ὥρᾳ 6.