1880.04.14

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 111

τῆς 14 Ἀπριλίου 1880.

(Δευτέρα.)

Ὥρᾳ 9 π. μ.

Ἀπαρτίας γενομένης, ἀνεγνώσθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως καὶ ἐνεκρίθησαν.

§1ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. (Πρωθυπουργός). Ἡ ἡμερησία διάταξις, κύριοι, περιέχει 66 ἀντικείμενα, ὑπολείπονται δὲ τὸ πολὺ τρεῖς ἡμέραι ἐργασίας· ἑπομένως εἶναι ἀδύνατον καὶ τὰ 66 ταῦτα ἀντικείμενα νὰ συζητηθῶσι, τοσούτῳ μᾶλλον, ὅσῳ πολλὰ ἐξ αὐτῶν πρόκεινται εἰς ά ἀνάγνωσιν· ἀλλὰ καὶ τὰ εἰς βʹ καὶ τὰ εἰς γʹ ἀνάγνωσιν δὲν δύνανται νὰ συζητηθῶσιν ὅλα, διότι ὁ χρόνος δὲν τὸ ἐπιτρέπει. Ἀνάγκη ἄρα ν’ ἀποφασίσωμεν νὰ συντάμωμεν τὴν ἐνέργειαν ἡμῶν, τὴν νομοθετικὴν, ἐντὸς τῶν ὁρίων τῶν πρακτικῶν· καὶ τὸ καθ’ ἡμᾶς, ἡ Κυβέρνησις εἶναι διατεθειμένη νὰ περιστείλῃ αὐτὴν ἐντὸς στενοτάτων ὁρίων. Ἐξ ὅλων τῶν νομοσχεδίων, τὰ ὁποῖα εἶναι ὑποβεβλημένα ἐν ὀνόματι τῆς Κυβερνήσεως, τέσσαρα θεωρῶ, ὅτι εἶναι ἀπολύτως ἀναγκαῖα, ἵνα ψηφισθῶσιν, ὅτι δηλ. ἡ ψήφισις αὐτῶν μὴ ἐπερχομένη θ’ ἀφήσῃ τὰ πράγματα εἰς κατάστασιν ἀνώμαλον, καὶ διὰ τοῦτο εἰς τῶν τεσσάρων τούτων τὴν ἐπιψήφισιν θέλομεν ἐπιμείνει· ἐφ’ ὅσον δὲ ὁ χρόνος ἐπιτρέπει κατόπιν τῆς ἐπιψηφίσεως αὐτῶν, δυνάμεθα νὰ ἐπιχειρήσωμεν καὶ τὴν συζήτησιν καὶ ἐπιψήφισιν τῶν ἄλλων ἐκείνων νομοσχεδίων, ὑπὲρ ὧν ὑπάρχει ὁμόφωνος γνώμη τῆς Βουλῆς. Τὰ τέσσαρα νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα θεωρῶ, ὡς εἶπον, ἀναγκαῖα, εἶναι τὸ περὶ φορολογίας τῶν προϊόντων τῆς γῆς διὰ τὸ ἔτος 1880, τὸ περὶ αὐξήσεως τῶν εἰσαγωγικῶν τελῶν, τὸ περὶ θητείας καὶ τὸ περὶ ἄρσεως τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας. Ταῦτα προτείνω εἰς τὴν Βουλὴν, ἵνα προταχθῶσι παντὸς ἄλλου· νομίζω δὲ, ὅτι ἐπ’ αὐτῶν σήμερον τοὐλάχιστον θὰ ὑπάρξῃ ἐλαχίστη συζήτησις, διότι τὰ μὲν δύο, τὸ περὶ αὐξήσεως τῶν εἰσαγωγικῶν τελῶν καὶ τὸ περὶ θητείας, πρόκεινται εἰς βʹ ἀνάγνωσιν, ἄρα δύναται νὰ ἐπέλθῃ ἡ συζήτησις εἰς τὴν γʹ ἀνάγνωσιν· τὸ περὶ ἄρσεως τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας συνεζητήθη εἰς τὴν βʹ ἀνάγνωσιν, τὸ δὲ περὶ φορολογίας τῶν προϊόντων τῆς γῆς κατὰ τὸ 1880 κατ’ ἀρχὴν βεβαίως δὲν θὰ εὕρῃ ἀντίῤῥησίν τινα· ἐὰν δὲ ἀπαντηθῶσι παρατηρήσεις τινὲς ἐπὶ τῶν λεπτομερειῶν, αὗται ἐλάχιστον θ’ ἀπαιτήσωσι χρόνον. Ἐὰν λοιπὸν οὕτως ἔχῃ τὸ πρᾶγμα, τὰ τέσσαρα ταῦτα νομοσχέδια θὰ διέλθωμεν ἐντὸς ὀλιγίστης ὥρας, καὶ δυνάμεθα κατόπιν νὰ ἔλθωμεν εἰς τὰ λοιπά, καὶ μόνον καθ’ ὅσον δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις, νὰ προβαίνωμεν εἰς τὴν ἐπιψήφισιν αὐτῶν· ἐφ’ ὅσον δὲ ὑπάρχει ἀντίῤῥησις, νὰ τίθενται ταῦτα κατὰ μέρος, διότι νομοσχέδια, ἐφ’ ὧν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις, κατὰ τὴν σύνοδον ταύτην δὲν δύνανται νὰ ψηφισθῶσι.

§2ΤΙΝΕΣ. Περὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ;

§3ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ταῦτα μὲν περὶ τῆς πρωϊνῆς συνεδριάσεως, καθ’ ἣν δύναται νὰ τελειώσῃ ἡ συζήτησις τῶν τεσσάρων τούτων νομοσχεδίων, τὸ δὲ ἀπόγευμα δυνάμεθα νὰ ἐπιληφθῶμεν τοῦ προϋπολογισμοῦ. Νομίζω ὅμως, ὅτι πρέπει ν’ ἀρχίσωμεν ἀπὸ τῶν ἐξόδων, διότι τὸν προϋπολογισμὸν τῶν ἐσόδων δὲν δυνάμεθα νὰ συζητήσωμεν πρὶν ἢ ἐπιψηφισθῶσι τὰ φορολογικὰ νομοσχέδια, ἤτοι τὸ περὶ φορολογίας τῶν προϊόντων τῆς γῆς διὰ τὸ ἔτος 1880 καὶ τὸ ἕτερον, τὸ περὶ αὐξήσεως τῶν εἰσαγωγικῶν τελῶν, διότι ἐκ τῆς ἐπιψηφίσεως αὐτῶν ὑπὸ τῆς Βουλῆς ἐξαρτᾶται ἡ κατάρτισις τῶν πινάκων τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐσόδων.

§4ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Χρεωστῶ, κ. Πρόεδρε, νὰ εἰδοποιήσω τὸν κ. πρωθυπουργὸν, ὅτι ἡ συζήτησις, τοῦ νομοσχεδίου τῆς θητείας ἀπαιτεῖ περισσότεραν συζήτησιν, καὶ διὰ τοῦτο, ἐὰν τὸ ὑπουργεῖον συμφωνῇ, ἀρχίζομεν τὴν συζήτησιν τοῦ φορολογικοῦ, ἵνα τελειώσωμεν αὐτό.

§5ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. (Πρωθυπουργός). Δὲν ὠφελεῖ τοῦτο· πρέπει καὶ τὰ τέσσαρα ν’ ἀναγνωσθῶσι. Τὸ περὶ θητείας εἶναι εἰς βʹ ἀνάγνωσιν, ἡ δὲ συζήτησις ἠμπορεῖ ν’ ἀναβληθῇ εἰς τὴν γʹ.

§6ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἠκούσατε κύριοι, ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς προτείνει τὴν μεταβολὴν τῆς ἡμερησίας διατάξεως.

§7ΠΟΛΛΟΙ (ἑκατέρωθεν). Δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις.

§8Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Δὲν ἀντιλέγω, κ. πρόεδρε, παντάπασι νὰ περιορισθῇ ἡ ἡμερησία διάταξις εἰς τὴν συζήτησιν τῶν τεσσάρων νομοσχεδίων, τὰ ὁποῖα ἐπρότεινεν ὁ κ. Πρωθυπουργός. Ἤλπιζον ὅμως, ὅτι ὁ περιορισμὸς οὗτος τῆς ἡμερησίας διατάξεως καὶ ὁ δι’ αὐτῆς προσδιορισμὸς τῆς συζητήσεως τῶν ἀναγκαιούντων διὰ τὴν λειτουργίαν τοῦ προϋπολογισμοῦ νομοσχεδίων, ἤθελε γείνει πρὸ ἡμερῶν, διότι πρέπει τὸ κοινοβούλιον νὰ προσβλέπῃ καὶ πρὸς τὴν ἰδίαν ἑαυτοῦ εὐπρέπειαν· καὶ εὐθύνεται διὰ τὴν εὐπρέπειαν τοῦ Κοινοβουλίου ἡ ἐκπροσωποῦσα αὐτὸ πλειοψηφία καὶ ἡ ἀλληλεγγύως μετ’ αὐτῆς συμπράττουσα Κυβέρνησις. Ἀναιρεῖται δὲ ἡ εὐπρέπεια τοῦ Κοινοβουλίου, νομίζω, ὅταν ἐν μιᾷ ἡμέρᾳ ἐξετάσωμεν τὸν προϋπολογισμόν, διότι ἡ ἐξέτασις αὐτοῦ ἐν βραχυτάτῳ διαστήματι χρόνου ἀποδεικνύει ἐξέτασιν μὴ γενομένην μετὰ τῆς προσοχῆς ἐκείνης, ἣν τὰ μέλη τοῦ Κοινοβουλίου ὀφείλουν νὰ ἐπιστήσουν κατὰ τὴν ἐξέτασιν τοῦ προϋπολογισμοῦ· οὐδὲ χρησιμεύει πρὸς δικαιολογίαν ἡ ἀνάγκη τῆς συζητήσεως καὶ ἐπιψηφίσεως τῶν νέων νομοθετημάτων, τὰ ὁποῖα ἐπεψηφίσθησαν, οὐδὲ παριστᾷ τὸ ἀνωφελὲς καὶ μὴ ἀναγκαῖον τῆς ἐπισταμένης ἐρεύνης τοῦ προϋπολογισμοῦ. Δὲν ἀντιλέγω λοιπὸν εἰς τὴν γενομένην σήμερον πρότασιν παρὰ τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλ’ ἀπαιτῶ παρὰ τῆς πλειοψηφίας ν’ ἀποφασίσῃ νὰ συζητηθῇ ὁ προϋπολογισμός, νὰ παραλειφθῇ δὲ πᾶσα ἄλλη ἐργασία, ἥτις δύναται νὰ γένηται καὶ μετὰ τὸν προϋπολογισμόν, ἐὰν ὑπολείπηται χρόνος.

§9ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ὑπάρχει λοιπὸν καμμία ἀντίῤῥησις εἰς τὴν πρότασιν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ.

§10ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§11ΔΟΥΜΑΣ. Ἄν καὶ γνωρίζω, κύριοι, ὅτι ὁ χρόνος, ὃν διαθέτομεν, εἶναι πολύτιμος, λαμβάνω ὅμως τὸ θάῤῥος ν’ ἀπασχολήσω ὑμᾶς δι’ ὀλίγας στιγμὰς ἐπὶ ζητήματος σπουδαίου· συνιστῶ εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὰ ἑξῆς. Πρό τινων ἡμερῶν ἐψηφίσαμεν διάταξιν νομοσχεδίου τροποποιοῦσαν τὰς διατάξεις τοῦ τελωνιακοῦ νόμου, ἐψηφίσθη δὲ αὕτη χωρὶς νὰ δοθῇ ἡ ἀπαιτουμένη προσοχὴ εἰς τὸ ἄρθρον 7. Εἰς τὸ νομοσχέδιον μεταβάλλονται τὰ δικαιώματα, τὰ ὁποῖα εἰσπράττονται εἰς τὴν διαμετακόμισιν, τὸ νομοσχέδιον ὑπεβλήθη ὑπὸ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως, ἐψηφίσθη δὲ ἄνευ ἀντιῤῥήσεως. Ἰδιαιτέρως παρέστησα ἤδη εἰς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν τὴν σπουδαίαν ζημίαν ἐκ τῆς διατάξεως ταύτης, ὡς πρὸς τὸ ἐμπόριον τῆς διαμετακομίσεως.

§12ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἐπροσέξατε τότε.

§13ΔΟΥΜΑΣ. Εἰς τὴν γʹ ἀνάγνωσιν δὲν ἤμην παρών.

§14ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Σᾶς παρατηρῶ, κύριε Δούμα, ὅτι ἔχω τροπολογίαν εἰς τὸ νομοσχέδιον, ὅπερ θὰ συζητήσωμεν, περὶ αὐξήσεως τῶν εἰσαγωγικῶν τελῶν, δι’ ἧς ἐπανορθοῦται τοῦτο.

§15ΔΟΥΜΑΣ. Πολὺ καλά· τὴν διόρθωσιν τοῦ κακοῦ ἀφοῦ προλαμβάνετε, δὲν ἔχω νὰ προσθέσω ἄλλο τι.

§16ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν, κύριοι, ἐκ τῶν τεσσάρων νομοσχεδίων, τῶν ὁποίων ἐζητήθη ἡ προτίμησις, θὰ συζητήσωμεν πρῶτον τὸ νομοσχέδιον περὶ δανείου ἐξ 21 ἑκατομμυρίων φράγκων.

§17ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§18ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν γʹ. συζήτησις ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ δανείου ἐκ φράγκων 21 ἑκατομμυρίων, πρὸς ἄρσιν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας. Γίνεται δεκτὴ ἡ ἀρχὴ καὶ τὸ ἄρθρον 1. Ἄρθρον 2.

§19ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Φρονῶ, κ. Πρόεδρε, ὅτι τὸ δάνειον τοῦτο καθίσταται δῶρον ἄδωρον, γινόμενον ὑπὸ τοὺς ἐν τῷ νομοσχεδίῳ ὅρους καὶ ἐγγυήσεις. Φρονῶ, ὅτι αἱ Τράπεζαι, ὅσαι χαίρουσι τὸ δικαίωμα, τὸ ἀποκλειστικὸν προνόμιον τοῦ ἐκδίδειν τραπεζικὰ γραμμάτια, σπουδαίως ἐκ τούτου ὠφελούμεναι, ἔδει νὰ ὦσι γενναιότεραι εἰς τὰς μετὰ τῆς πολιτείας συναλλαγὰς αὑτῶν, παρέχουσαι αὐτῇ εὐκολίας καὶ ἀνακούφισίν τινα τουλάχιστον. Τὸ δάνειον τοῦτο ἠδύνατο νὰ ἦναι πρόξενον ὠφελείας, τινὸς τῇ πολιτείᾳ, ἐὰν ἐδίδετο χωρὶς νὰ ζητηθῶσιν ἐγγυήσεις, διότι τότε θὰ ἐδικαιολογεῖτο ὁ κ. Πρωθυπουργός, εἰπὼν τελευταίως, ὅτι ἐβελτιώθη ἡ δημοσία πίστις τῆς Ἑλλάδος, διότι τότε, ἐὰν ἐπαρουσιάζοντο νέαι ἐν τῇ Ἀνατολῇ περιπλοκαί, ὅπερ λίαν πιθανὸν, θὰ εἶχε τὰ μέσα ἡ Ἑλλὰς, ὅπως συνομολογήσῃ ἐξωτερικὸν δάνειον καὶ μὴ καταφύγῃ καὶ πάλιν εἰς τὸ λίαν ἐπιζήμιον μέτρον τῆς καταναγκαστικῆς κυκλοφορίας τῶν τραπεζικῶν γραμματίων, πρὸς ἄρσιν τῆς ὁποίας συνομολογεῖται τὸ προκείμενον δάνειον. Δὲν λανθάνει ὑμᾶς, κ. Πρόεδρε, ὅτι ἡ Τράπεζα τῆς Γαλλίας, ἡ χαίρουσα τὸ αὐτὸ προνόμιον τοῦ ἐκδίδειν τραπεζικὰ γραμμάτια, δανείζει πολλάκις εἰς τὴν Γαλλικὴν Κυβέρνησιν καὶ τὸ διπλάσιον τοῦ μετοχικοῦ αὑτῆς κεφαλαίου, ἀντὶ τόκου 2%. Διὰ τοὺς λόγους τούτους ἡ Κυβέρνησις ἤθελε πράξει ἔργον σύμφωνον πρὸς τὸ καθῆκον αὑτῆς, ἔργον συντελεστικὸν εἰς τὴν ἀνόρθωσιν τῆς δημοσίας τοῦ τόπου πίστεως, ἔργον ἀντάξιον τῆς θυσίας, εἰς ἣν πρόκειται νὰ ὑποβληθῇ ἡ πολιτεία, τὸ νέον τοῦτο δάνειον συνομολογοῦσα, ἀπαιτοῦσα παρὰ τῶν Τραπεζῶν, ὅπως συνομολογηθῇ τοῦτο ἄνευ ἐγγυήσεων, ὡς συνομολογοῦνται ἐν τοῖς εὐρωπαϊκοῖς Κράτεσι, μεταξὺ τῶν ὁποίων ἀξιοῖ νὰ συγκαταλέγηται ἡ Ἑλλὰς, τὰ ἐθνικὰ δάνεια. Δὲν εἶναι δίκαιον οὔτε πρέπον νὰ ἐξακολουθῇ ἡ Ἑλλὰς δανειζομένη ὑπὸ τοὺς ὅρους, ὑπὸ τοὺς ὁποίους δανείζονται μόνον τὰ ἀνατολικὰ κράτη, ἡ Αἴγυπτος καὶ ἡ Τουρκία. Τὸ τοιοῦτον δὲν εἶναι σύμφωνον πρὸς τὰς ἐπαγγελίας τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ὅτι ἐβελτιώθη ἤδη ἡ δημοσία πίστις τοῦ τόπου, τὸ τοιοῦτον δύναται νὰ θεωρηθῇ ὡς κακὸς διὰ τὸ οἰκονομολογικὸν ἡμῶν μέλλον οἰωνός. Ἡ Τουρκία καὶ ἡ Αἴγυπτος ἤχθησαν εἰς τὴν χρεωκοπίαν κατὰ τὸ σύστημα τοῦτο, ἀπὸ δανείου εἰς δάνειον βαίνουσαι. Ἀδικοῦσι δὲ ἑαυτὰς καὶ τὸν τόπον αἱ Τράπεζαι, τὴν τοιαύτην δεικνύουσαι πρὸς τοῦτον δυσπιστίαν.

§20ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. (Πρωθυπουργός). Ἐννοῶ, κύριοι, συζήτησιν περὶ τῶν ὅρων, ὑφ’ οὓς πραγματοποιεῖται τὸ δάνειον, τῶν ὅρων τῶν οὐσιαστικῶν, τουτέστι τῶν ὑποχρεώσεων, τὰς ὁποίας ὡς ἐκ τοῦ δανείου ἀναλαμβάνει τὸ δημόσιον· ἀλλὰ δὲν ἐννοῶ συζήτησιν περὶ τῶν διατάξεων, αἵτινες οὐδεμίαν ἔχουσι σημασίαν. Ἐὰν τὸ δημόσιον ᾖ ἀκριβὲς εἰς τὴν ἐκπλήρωσιν τῶν ὑποχρεώσεων αὐτοῦ, δὲν ἔχει σημασίαν ἡ πρότασις τοῦ κ. Βουλευτοῦ Αἰγιαλείας· πρέπει νὰ ὑποτεθῇ, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἔχει σκοπὸν ν’ ἀπατήσῃ τὰς τραπέζας, διότι, ἐὰν ἡ Κυβέρνησις ἔχῃ σκοπὸν νὰ πραγματοποιήσῃ τὰς ὑποχρεώσεις της, ἡ κατάθεσις τοῦ προϊόντος τῶν εἰσπράξεων εἰς τὰ ταμεῖα τῶν τραπεζῶν οὐδεμίαν ἔχει σημασίαν, λαμβανομένων ἐκεῖθεν τῶν ποσῶν, τὰ ὁποῖα ἤθελε λάβει ἡ τράπεζα ἀμέσως ἀπὸ τοῦ δημοσίου ταμείου. Ὄχι μόνον θεωρῶ, ὅτι δὲν ἐπιβαρύνει τὴν θέσιν τοῦ δημοσίου ἡ ὑποχρέωσις τῆς χορηγήσεως ἐγγυήσεων, ἀλλὰ τοὐναντίον θεωρῶ, ὅτι ἡ διάταξις αὕτη εἶναι καὶ ὑπὲρ τοῦ δημοσίου, διότι τὸ δημόσιον ἔχει συμφέρον, ὅπως αἱ ὁμολογίαι τῶν δανείων αὐτοῦ κυκλοφορῶσιν ἐπὶ ὅσον ἔνεστι μεγάλῃ τιμῇ, ἡ δὲ κυκλοφορία συντελεῖ εἰς τὴν ὑπερτίμησιν τῶν γραμματίων. Πᾶν νέον δάνειον τῆς Κυβερνήσεως θὰ στηρίζηται ἐπὶ ταῖς τρεχούσαις ἀγοραίαις τιμαῖς τῶν παλαιῶν δανείων, τὰς δὲ ἀγοραίας τιμὰς τῶν παλαιῶν δανείων κανονίζουσιν αἱ διατάξεις, ἐφ’ ὧν στηρίζονται τὰ δάνεια ἐκεῖνα. Ὅταν τὰ δάνεια ἐκεῖνα θεωρῶνται μὴ παρέχοντα ἀποχρώσας ἐγγυήσεις περὶ τῆς πληρωμῆς, δὲν εἶναι πιθανόν, ὅτι ἡ τιμὴ θὰ ἦναι ἡ αὐτή, ὡς ὅταν παρέχωσι τὰς ἐγγυήσεις· διὰ τοῦτο δὲ ἡ τιμὴ τῶν δανείων, τῶν ὁποίων τὰς πληρωμὰς ἐκ τοῦ νόμου ἀναλαμβάνει καὶ πραγματοποιεῖ ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα, εἶναι ἀνωτέρα τῆς τιμῆς ἐκείνων, ὧν τὰς πληρωμὰς ἐκτελεῖ τὸ δημόσιον ταμεῖον, διότι δυστυχῶς εἴθισται παρ’ ἡμῖν, ὅπως τὸ δημόσιον ταμεῖον μὴ πληρώνῃ ἀμέσως ἐπὶ τῇ ἐμφανίσει τῶν ἀπαιτούντων. Τὸ δημόσιον ταμεῖον δίδει μίαν ἀπάντησιν, ὅτι δὲν ἔχει χρήματα, καὶ ἀναγκάζεται ν’ ἀπέρχηται ὁ ἔχων τὴν ἀπαίτησιν καὶ νὰ ἐπανέρχηται πολλάκις, ὑποβαλλόμενος τοιουτοτρόπως εἰς ζημίας· καὶ ὄχι μόνον τοῦτο, ἀλλ’ ἀναγκάζεται ν’ ἀποτείνηται πρὸς ἄλλους, ἔχοντας ἔργον τὴν προεξόφλησιν τῶν ἀπαιτητῶν ὑποχρεώσεων τοῦ δημοσίου. Οὐδὲν δὲ δύναται νὰ βλάψῃ περισσότερον τὴν πίστιν τοῦ Κράτους, παρὰ ἡ τοιαύτη συστηματικὴ ἐνέργεια, κατὰ τὴν ὁποίαν αἱ ὀφειλαὶ τοῦ Κράτους δὲν θεωροῦνται ὡς πληρωνόμεναι αὐθωρεί, ἐφ’ ὡρισμένῃ προθεσμίᾳ. Διὰ τῆς χορηγήσεως λοιπὸν τῶν ἐγγυήσεων, ἀσφαλίζομεν, ὅτι αἱ πληρωμαὶ τῶν δανείων θὰ γίνωνται τακτικῶς· καὶ ἀφοῦ αἱ πληρωμαὶ θὰ γίνωνται τακτικῶς, αἱ τιμαὶ τῶν δανείων θὰ ἦναι ἀνώτεραι, καὶ ὡς ἐκ τούτου θὰ ὠφελῆται τὸ δημόσιον. Ὁ κ. Βουλευτὴς Αἰγιαλείας φαίνεται νομίζων, ὅτι τὰ δάνεια ταῦτα θὰ μένωσι πάντοτε εἰς χεῖρας τῶν τραπεζῶν· ἀλλὰ δὲν ἔχει τοῦτο οὕτω. Τὰ δάνεια ταῦτα εἶναι δάνεια, τῶν ὁποίων τὰς ὁμολογίας σήμερον ἀποκτῶσιν αἱ τράπεζαι, ἀλλ’ αὔριον ἐλπίζομεν, ὅτι αἱ τράπεζαι θέλουσι διαθέσει τὰς ὁμολογίας ταύτας· καὶ δικαίως ἐλπίζομεν τοῦτο, διότι δὲν εἶναι πρόθυμοι αἱ τράπεζαι νὰ δανείζωσι πολλὰ χρήματα εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὅπερ εἶναι ἐπιζήμιον εἰς τὸ ἔθνος· τὰ χρήματα, τὰ ὁποῖα δανείζουσιν εἰς τὸ δημόσιον, τὰ ὁποῖα ἀπασχολοῦσιν εἰς ἀπόκτησιν ὁμολογιῶν τοῦ δημοσίου, εἶναι χρήματα, τὰ ὁποῖα ἀφαιροῦνται ἀπὸ τῆς κυκλοφορίας τοῦ λαοῦ, ἑπομένως πρέπει νὰ ἐπιθυμῶμεν, ὅπως αἱ ὁμολογίαι αὗται τὸ ταχύτερον διατεθῶσιν εἰς τὸ κοινὸν, ὅπως τὸ προϊὸν τῶν ὁμολογιῶν αὐτῶν δοθῇ εἰς τὴν συναλλαγὴν τοῦ λαοῦ. Διὰ νὰ δυνηθῶσιν ὅμως αἱ τράπεζαι νὰ διαθέσωσιν αὐτὰς ταχύτερον, πρέπει νὰ παράσχωμεν εἰς αὐτὰς πάσας τὰς ἀσφαλείας, ἡ δὲ ἀσφάλεια ἡ παρεχομένη διὰ τῆς ἐγγυήσεως εἶναι τοσούτῳ μᾶλλον προτιμητέα, ὅσῳ γίνεται ἄνευ οὐδεμιᾶς ἐπιχορηγήσεως τοῦ δημοσίου.

§21ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Νομίζω, κ. Πρόεδρε, ὅτι ἡ ὁμολογία τῆς Ἐθνικῆς καὶ Ἰονικῆς τραπέζης περὶ τῆς οἰκονομικῆς πίστεως τοῦ Κράτους δὲν ἀρκεῖ, ἵνα μεταδώσῃ εἰς αὐτὸ τὴν πίστιν, οὐδὲ χρησιμεύει εἰς τὸ Κράτος ὡς πιστοποιητικὸν τῆς οἰκονομικῆς πίστεώς του ἡ συναίνεσις τῆς τραπέζης νὰ μὴ ζητήσῃ ἐγγύησιν. Μοὶ φαίνεται δὲ, ὅτι ἡ ἐγγύησις, ἡ ζητουμένη διὰ τὸ συνομολογηθὲν δάνειον, δὲν ἀποδεικνύει τὴν ἔλλειψιν τῆς πίστεως τοῦ Κράτους, ἀλλ’ ἀποδεικνύει τὴν ἀνάγκην τῆς τραπέζης νὰ προσθέσῃ εἰς τὰς ἐγγυήσεις, τὰς ὁποίας αὕτη παρέχει κατὰ τὴν τοποθέτησιν, καὶ τὴν κυκλοφορίαν τῶν μετοχῶν τοῦ δανείου τούτου, ὡς ἐπίκουρον εἰς τὴν ἐγγύησιν τοῦ Κράτους. Ἀπορῶ δὲ πῶς ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς ἐλέχθη, ὅτι ἦτο δυνατόν ποτε νὰ ὑποτεθῇ, ὅτι μέλος τοῦ κοινοβουλίου, ἢ μέλη αὐτοῦ, ἦτο δυνατὸν νὰ φρονῶσιν, ὅτι ἡ ἐγγύησις δὲν ἔπρεπε νὰ δοθῇ μόνον ἐὰν ἐσκόπει τὸ Κράτος ν’ ἀπατήσῃ τὴν τράπεζαν. Τοσοῦτον ταπεινὴ ἰδέα ἦτο ἀνάρμοστος εἰς τὸ κοινοβουλευτικὸν βῆμα καὶ ἄτοπος, ὅταν πρόκηται περὶ τοῦ Κράτους, τοῦ ὁποίου τὴν τιμὴν πᾶς Ἕλλην ζητεῖ νὰ ἀναβιβάσῃ. Ἐν τούτοις παρακαλῶ τὴν Κυβέρνησιν νὰ ἐρευνήσῃ μήπως τὸ ὑπόλοιπον τῆς προσόδου τοῦ χαρτοσήμου, τὸ μετὰ τὴν ἀφαίρεσιν τοῦ ποσοῦ, ὅπερ ἐδόθη ὡς ἐγγύησις διὰ τὴν πληρωμὴν τῶν τόκων καὶ τοῦ χρεωλυσίου τοῦ δανείου τῶν 60,000,000, μήπως τὸ ὑπόλοιπον τοῦτο εἶναι διατεθειμένον ὡς ἐγγύησις διὰ τὴν πληρωμὴν τῶν τόκων καὶ τοῦ χρεωλυσίου τῶν παλαιῶν δανείων, κατὰ τὴν περὶ μετατροπῆς τῶν δανείων τούτων συνωμολογημένην σύμβασιν. (Ἐπιψηφίζεται τὸ νομοσχέδιον εἰς γʹ ἀνάγνωσιν.)

§22ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ εἰσαγωγικῶν τελῶν.

§23ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὑποβάλλω τὴν τροπολογίαν, περὶ τῆς ὁποίας ἔκαμα λόγον. Ἀπαντῶ δὲ εἰς τὸν κ. βουλευτὴν Σύρου, ὅτι τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ἐπεψηφίσθη, περὶ μεταῤῥυθμίσεως τελωνιακῶν τινων διατάξεων, ἐκανόνισε καὶ τὰ περὶ τελωνιακῆς διαμετακομίσεως’ καὶ ἦτο ἀνάγκη τοιούτου κανονισμοῦ, διότι, ὡς ἴσχυον μέχρι σήμερον τὰ περὶ τῶν τελῶν τῆς διαμετακομίσεως, ἐπὶ τῆς ἀξίας τῶν ἐμπορευμάτων ἐπιβάλλεται τὸ τέλος, τὸ ὑπὸ τοῦ νόμου προσδιοριζόμενον, ἤτοι 1% ἐπὶ τῶν ὀγκωδῶν καὶ ἐλαφρῶν, καὶ ½% ἐπὶ τῶν βαρέων εἰδῶν. Κατὰ τὴν ἰσχύουσαν λοιπὸν νομοθεσίαν, ἐπιβάλλεται τὸ τέλος, τὸ ὁποῖον εἶπον, προσδιοριζόμενον ἐπὶ τῆς ἀξίας· ὥστε ὑπῆρχε διαφορὰ ἀξίας τῶν ἑκάστοτε τελωνιζομένων. Τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ἐπεψηφίσθη ὑπὸ τῆς Βουλῆς, ἤθελε νὰ ἄρῃ τὴν ἀνωμαλίαν ταύτην καὶ νὰ θέσῃ κοινὸν κανόνα, ἐθεωρήθη δὲ, ὅτι κατάλληλος κανὼν ἦτο ὁ προσδιορισμὸς ἀναλογίας ἐπὶ τοῦ δασμολογίου τοῦ τελωνιακοῦ, καὶ ἡ ἀναλογία αὕτη ὡρίσθη ἐν τῷ νομοσχεδίῳ εἰς τὸ δεκατημόριον τοῦ εἰσαγωγικοῦ τέλους. Αὐτὸ θὰ ἦτο ὀρθὸν, ἂν τὸ τελωνιακὸν δασμολόγιον τὸ ἀρχικὸν εἶχε μείνει ἀτροποποίητον, καὶ ἂν ἐν αὐτῷ εἶχεν ἐπικρατήσει ὡς πρὸς ὅλα τὰ εἴδη τῆς φορολογίας τῆς τελωνιακῆς τὸ δεκατημόριον· ἀλλὰ καὶ ἐν τῷ ἀρχικῷ δασμολογίῳ ὑπῆρχον εἴδη τινὰ πλειότερον φορολογούμενα καὶ ἄλλα ὀλιγώτερον τοῦ 10%, καὶ κατόπιν τῆς ψηφίσεως τοῦ δασμολογίου ἐπῆλθε πάλιν τροποποίησις, ὡς ἐκ τῆς ὁποίας πολλὰ εἴδη, ἀντὶ νὰ τελωνίζωνται κατὰ τὸ δεκατημόριον τῆς ἀξίας, τελωνίζονται ἐπὶ ἀναλογίᾳ πολὺ μεγαλειτέρᾳ, ὥστε ἀποτέλεσμα τῆς διατάξεως, ὁποία ἐπεψηφίσθη ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, θὰ ἦτο, ὅτι ταῦτα τὰ εἴδη, τὰ βαρύτερον τελωνιζόμενα, θὰ ἐπλήρωνον καὶ φόρον διαμετακομίσεως πολὺ μεγαλείτερον, ἐνῷ τὸ τέλος τῆς διαμετακομίσεως, κατὰ τὰς ἐπικρατούσας ἐν τῇ νομοθεσίᾳ ἰδέας, δὲν πρέπει νὰ θεωρῆται ὡς φόρος, ἀλλ’ ὡς πληρωμὴ γινομένη πρὸς κάλυψιν τῆς δαπάνης τῆς ἐκ τῆς ἐργασίας ταύτης γενομένης καὶ πρὸς ἐξασφάλισιν τῆς διαμετακομίσεως κατὰ τῶν λαθρεμπόρων· ὅταν λοιπὸν τοῦτο ἐπιτυγχάνηται, πᾶσα προσθήκη εἰς τὸ τέλος, πέραν τῆς ἀνάγκης ταύτης, δὲν δικαιολογεῖται. Ἦτο ἄρα ἀνάγκη νὰ ἐπέλθῃ τροποποίησίς τις ὡς πρὸς τὰ πρὸ ὀλίγου ψηφισθέντα, καὶ ἰδίως τοῦτο καθίσταται ἀναγκαῖον ἤδη, ὅτε διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου αὐξάνονται τὰ εἰσαγωγικὰ τέλη, ὅπερ θὰ ἐπιφέρῃ τὴν αὔξησιν καὶ τῶν τελῶν τῆς διαμετακομίσεως, καὶ διὰ τοῦτο προτείνομεν, ὅπως προστεθῇ ἄρθρον, κατὰ τὸ ὁποῖον νὰ μὴ παρακολουθήσῃ αὔξησις τῶν τελῶν τῆς διαμετακομίσεως τὴν αὔξησιν τῶν τελῶν τῶν εἰσαγωγικῶν. Τὸ ἄρθρον δὲ τοῦτο, ἐνῷ προλαμβάνει τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ νομοσχεδίου τούτου ὡς πρὸς τὰ τέλη τῆς διαμετακομίσεως, ταὐτοχρόνως ἐπανορθοῖ καὶ τὸ γενόμενον πρότερον σφάλμα, τουτέστιν ἀποδέχεται καὶ πάλιν τὴν ἀρχὴν, τὴν ἐν τῷ νομοσχεδίῳ ἐκείνῳ καθιερωθεῖσαν, τοῦ προσδιορισμοῦ τοῦ τέλους κατ’ ἀναλογίαν πρὸς τὰ ὑφιστάμενα εἰσαγωγικὰ τέλη, ἀλλὰ τὴν ἀναλογίαν δὲν προσδιορίζει ὡς 1 πρὸς 10, ἀλλ’ ἀφίνει εἰς Βασιλικὸν διάταγμα νὰ κανονίζῃ τὰς σχέσεις τοῦ τέλους πρὸς τὴν πραγματικὴν ἀξίαν τοῦ ἐμπορεύματος. Τοιαύτη ἡ ἔννοια τοῦ προσθέτου τούτου ἄρθρου, ὑπ’ ἀριθμὸν 4. Ἐν τέλει δὲ τοῦ ἐν τῷ νομοσχεδίῳ ἄρθρου 4, τὸ ὁποῖον γίνεται ἄρθρον 5, προστίθεται, ὅτι καταργεῖται πᾶσα διάταξις ἀντικειμένη εἰς τὸν παρόντα νόμον, ὅπως καταργηθῇ καὶ ἡ διάταξις, τὴν ὁποίαν ἐπεψηφίσαμεν ἐν τῷ τελευταίῳ νομοσχεδίῳ.

§24ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ προχθὲς, κύριοι, ἠρώτησα τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, ἀλλὰ δὲν εὐηρεστήθη οὔτε τότε, οὔτε σήμερον νὰ μᾶς ἀπαντήσῃ, εἰς τί ἀφορῶσιν αἱ διατάξεις, αἱ καταργούμεναι διὰ τοῦ 4 ἄρθρου τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου, διότι δυστυχῶς τοῦτο δὲν συνοδεύεται ὑπὸ ἐκθέσεως, ἐν τῇ ὁποίᾳ ἤθελεν ἀναφέρεσθαι ὁ λόγος καὶ τὸ ἀντικείμενον τῶν καταργουμένων διατάξεων. Ἐν ἄρθρῳ 4 ἀναφέρεται, ὅτι ἀκυροῦται 1) τὸ ἄρθρον 7 τοῦ ἀπὸ 13 Φεβρουαρίου 1867 ΡΟΣΤʹ νόμου περὶ τοῦ τελωνιακοῦ Δασμολογίου, 2) τὸ ἐδάφιον 1 τοῦ ἄρθρου 1 τοῦ ἀπὸ 20 Ἀπριλίου 1867 ΣΚΣΤʹ νόμου καὶ 3) τὸ ἐδάφιον 4 τοῦ ἄρθρου 1 τοῦ ἀπὸ 23 Νοεμβρίου 1878 ΨΙΓʹ νόμου περὶ τοῦ ἀποδοτέου εἰς τὸ ταμεῖον τῆς ὁδοποιίας ποσοστοῦ ἐπὶ τῶν εἰσαγωγικῶν τελῶν. Τρεῖς εἶναι, ὡς παρατηρεῖτε, αἱ διατάξεις αἱ καταργούμεναι· καὶ ἡ μία μὲν εἶναι γνωστὸν εἰς τί ἀφορᾷ, δὲν γνωρίζομεν ὅμως εἰς τί ἀφορῶσιν αἱ λοιπαὶ δύω. Ὅστις ἔλαβε τὴν περιέργειαν ἐξ ὑμῶν ν’ ἀναμοχλεύσῃ τὴν ἐφημερίδα τῆς Κυβερνήσεως, νὰ εὕρῃ καὶ μελετήσῃ τὰς διατάξεις ταύτας, βεβαίως θὰ γνωρίζῃ· ἀλλ’ ὑποθέτω, ὅτι οἱ πλεῖστοι ἐξ ὑμῶν δὲν θὰ ἐλάβετε τὴν περιέργειαν ταύτην· ἑπομένως ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν εἶχε καθῆκον, καὶ πρὶν ἐρωτηθῇ, νὰ διαφωτίσῃ τὴν Βουλήν, πολὺ δὲ περισσότερον ὤφειλε νὰ πράξῃ τοῦτο, ἀφοῦ προεκλήθη. Ἐλπίζω, ὅτι θέλει τὸ πράξει βραδύτερον. Ἡ Κυβέρνησις ἡ παρελθοῦσα, ὡς εἶναι γνωστὸν, ἐνησχολήθη εἰς τὴν τροποποίησιν ἐν γένει τοῦ δασμολογίου, πρὸς ἐπιβολὴν τελωνιακῶν τελῶν, στηριζομένων εἰς τὴν ἰσότητα, εἰς τὴν δικαιοσύνην καὶ εἰς τὴν ἀλήθειαν· ἐνῃσχολήθη δὲ ἐπὶ πολλοὺς μῆνας, συμπαραλαβοῦσα καὶ ἐπιτροπὰς, αἵτινες ἐσχηματίσθησαν ἀπὸ πρόσωπα εἰδικὰ καὶ ἁρμοδιώτατα πρὸς τοῦτο, ἐξ ἐμπόρων, ἀνωτέρων τελωνιακῶν ὑπαλλήλων κλπ· μετὰ πολύμηνον δὲ ἐργασίαν ἤχθη τὸ ἔργον τέλος πάντων εἰς πέρας καὶ ὑπεβλήθη εἰς τὴν Βουλήν. Ἐνῷ δὲ πάντες ἐπεριμέναμεν, ὅπως ἡ νέα Κυβέρνησις υἱοθετήσῃ καὶ τὸ ἔργον τοῦτο, ὅπως καὶ τόσα ἄλλα τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως, ἐξ ἐναντίας ἔφερεν εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχέδιον συντομώτατον, συνοπτικώτατον, καὶ δι’ ἑνὸς ἄρθρου αὐτοῦ κανονίζει, ὥστε τὰ τελωνιακὰ τέλη νὰ εἰσπράττωνται ἀντὶ τῶν παλαιῶν εἰς νέας δραχ. ἐνῷ τὸ ἡμέτερον νέον νομισματικὸν σύστημα δὲν ἐτέθη εἰς ἐνέργειαν εἰσέτι, καὶ πᾶσαι αἱ πληρωμαὶ εἰς τὰ δημόσια ταμεῖα, ὡς καὶ ὅλαι αἱ συναλλαγαί, γίνονται εἰς παλαιὰς δραχμάς. Ἀλλὰ πλὴν τῆς ἀνωμαλίας ταύτης, ἐν τῷ νομοσχεδίῳ τῆς Κυβερνήσεως ἐμπεριέχεται καὶ τὸ ἄνισον καὶ τὸ ἄδικον, διότι ἐπιβάλλεται αὔξησις τελῶν 12 καὶ 13% ἐφ’ ὅλων τῶν ἐμπορευμάτων, καὶ ἐκείνων τῶν ἐμπορευμάτων, τὰ ὁποῖα μέχρι τοῦδε ἐτελωνίζοντο λίαν συγκαταβατικῶς, καὶ ἐκείνων, τὰ ὁποῖα ἐτελωνίζοντο ὑπερμέτρως, καὶ ἐκείνων, τὰ ὁποῖα ἐτελωνίζοντο δικαίως. Ἡ φορολογία αὕτη, ἡ διὰ τοῦ συζητουμένου νομοσχεδίου ἐπιβαλλομένη, εἶναι αὐθαίρετος, καὶ ὡς τοιαύτην, νομίζω, ἔχει τὸ καθῆκον ἡ Βουλὴ νὰ τὴν ἀποκρούσῃ, καὶ νὰ ἐπιληφθῇ τῆς συζητήσεως τοῦ δασμολογίου, τὸ ὁποῖον ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις ὑπέβαλεν, ἢ ν’ ἀναβάλῃ τὴν συζήτησιν διὰ τὴν ἑπομένην Σύνοδον, ἀφοῦ ἤδη δὲν ὑπάρχει ἴσως καιρὸς νὰ συζητήσῃ ἓν τοσοῦτον σπουδαῖον ἀντικείμενον, ἐφαπτόμενον σπουδαιοτάτων συμφερόντων τοῦ δημοσίου καὶ τοῦ ἐμπορίου. Ὡς παράδειγμα δὲ τῆς ἀνισότητος φέρω, ὅτι, ἐνῷ μέχρι τοῦ 1879 τὸ πετρέλαιον, ἡ ζάκχαρις καὶ ὁ καφὲς ἐφορολογοῦντο, τὸ μὲν πετρέλαιον πρὸς 22 λεπτὰ κατ’ ὀκᾶν, ἡ δὲ ζάκχαρις πρὸς 27½ καὶ ὁ καφὲς πρὸς 49½, κατὰ τὸ 1879 διὰ Βασιλικοῦ διατάγματος ὁ δασμὸς οὗτος ηὐξήθη, τοῦ μὲν πετρελαίου εἰς 35 λεπτά, τῆς ζακχάρεως δ’ εἰς 30 καὶ τοῦ καφὲ εἰς 55· μολονότι δὲ ἡ Κυβέρνησις ἡ παρελθοῦσα ηὔξησεν ὁπωσδήποτε τὸν τελωνιακὸν δασμὸν ἐπὶ τῶν εἰδῶν τούτων, ἤδη ἡ παροῦσα Κυβέρνησις περιλαμβάνει ἐν τῷ συνόλῳ τῶν ἐμπορευμάτων καὶ τὰ εἴδη ταῦτα, ἐπαυξάνουσα καὶ τούτων τὸν φόρον κατὰ 13%· ἰδοὺ ἐκ τοῦ προχείρου μία ἀδικία καὶ μία ἀνισότης, ἐπὶ ἀντικειμένου μάλιστα τῆς κοινῆς χρήσεως καὶ οὐχὶ τῆς πολυτελείας. Ὁμοία ἀνισότης παρατηρεῖται εἰς τὰ σιτηρὰ καὶ τὰ ἄλευρα, καὶ ταῦτα ἐπίσης ὄντα τῆς πρωτίστης ἀνάγκης καὶ κοινῆς χρήσεως. Καὶ εἶναι ἀληθὲς, ὅτι καὶ ἡ Κυβέρνησις ἡ παρελθοῦσα ἐν τῷ παρ’ αὐτῆς ὑποβληθέντι εἰς τὴν Βουλὴν νέῳ δασμολογίῳ προσέθετεν ἐλάχιστον ποσοστὸν φόρου καὶ ἐπὶ τῶν σιτηρῶν καὶ ἀλεύρων, διὰ νὰ κατασταθῇ ὁ φόρος κανονικώτερος καὶ ἡ φορολογία ὁμαλωτέρα· ἀλλ’ ἡ προσθήκη ἐκείνη ἦτο ἀσήμαντος ἀπέναντι τῆς νέας αὐξήσεως, τὴν ὁποίαν ἐπιβάλλει τὸ παρὸν νομοσχέδιον. Τοιαῦται ἀδικίαι καὶ ἀνισότητες δύνανται νὰ ἐξευρεθῶσιν ἐφ’ ὅλων ἐν γένει τῶν ἐμπορευμάτων καὶ εἰδῶν, ἄν τις ἀσχοληθῇ νὰ παραβάλῃ ἐν ταῖς λεπτομερείας τὸ παλαιὸν δασμολόγιον πρὸς τὸ ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως τῆς προκατόχου ὑποβληθὲν καὶ πρὸς τὸ συζητούμενον νομοσχέδιον. Ἡ Κυβέρνησις εἶχε καθῆκον, ἐὰν ἐνόμιζεν, ὅτι αἱ βάσεις τοῦ νέου δασμολογίου, τοῦ παρ’ ἡμῶν ὑποβληθέντος, δὲν ἐστηρίζοντο εἰς τὴν δικαιοσύνην, εἰς τὴν ἰσότητα καὶ εἰς τὴν ἀκρίβειαν, νὰ τροποποιήσῃ αὐτὸ, νὰ προτείνῃ οἱασδήποτε ἤθελε θεωρήσει ἀναγκαίας μεταβολὰς, χάριν τῆς ἰσότητος καὶ δικαιοσύνης, οὐδέποτε δὲ ἐδικαιοῦτο νὰ ὑποβάλῃ νομοσχέδιον τόσον αὐθαίρετον, ὁποῖον εἶναι τὸ ὑπὸ συζήτησιν. Ἡμεῖς ἐφροντίσαμεν διὰ τῆς συστάσεως ἐπιτροπῆς ἐξ εἰδικῶν προσώπων καὶ διὰ πολυμήνου ἐργασίας νὰ ἱκανοποιήσωμεν καὶ τὸ ἐμπόριον, νὰ ἐξασφαλίσωμεν δὲ καὶ τὰ συμφέροντα τοῦ δημοσίου διὰ τῆς ἀληθοῦς καὶ πραγματικῆς φορολογίας. Ἀλλὰ τὸ ἔργον τοῦτο, ὡς μὴ ὤφειλεν, ἐτέθη ἐκποδών, καὶ ἀντ’ αὐτοῦ παρουσιάζεται ὑπὸ τῆς νέας Κυβερνήσεως ἓν ἄρθρον μοναδικὸν, διὰ τῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ ὁποίου καὶ τὸ ἐμπόριον θέλει ζημιωθῆ καὶ τοῦ δημοσίου τὰ συμφέροντα δὲν θέλουσι προστατευθῆ. Καὶ δὲν ἐννοῶ, τῇ ἀληθείᾳ, διατί ἡ Κυβέρνησις, καὶ πρὸ πάντων ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅστις τυγχάνει καὶ Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, νὰ μὴ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὸ ἔργον τοῦτο, μελετηθὲν ὑπ’ ἁρμοδίων προσώπων, καὶ διὰ τοῦ ὁποίου ἐπεβάλλετο κατὰ τρόπον ἴσον καὶ δίκαιον ἡ φορολογία. Καὶ νομίζω, κύριοι, ὅτι δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον αἱ Κυβερνήσεις, ὠφελούμεναι ἀπὸ τὰς παροδικὰς περιστάσεις, νὰ ἐπιβάλλουν εἰς τὸν τόπον βάρη δυσανάλογα καὶ νομοθετήματα, τὰ ὁποῖα εἰς πρώτην εὐκαιρίαν θ’ ἀνατραπῶσι, διότι δὲν ἀνταποκρίνονται εἰς τὰ συμφέροντα τοῦ δημοσίου, εἰς τὰ συμφέροντα τοῦ ἐμπορίου καὶ τῆς κοινωνίας. Ἡ Κυβέρνησις, ὠφελουμένη ἀπὸ τὴν ἐνεστῶσαν κατάστασιν τῶν πραγμάτων καὶ τῆς Βουλῆς, ἐπιβάλλει εἰς τὸ Ἔθνος νόμον, τὸν ὁποῖον ἡ κοινὴ συνείδησις ἀποκρούει· δύναμαι νὰ βεβαιώσω τὴν Κυβέρνησιν, ὅτι ἡ μέλλουσα Κυβέρνησις καὶ ἡ Βουλὴ θ’ ἀνατρέψωσιν ὅ,τι σήμερον, ἕνεκα τῶν περιστάσεων, ἐπιψηφίζεται ἀναγκαστικῶς, καὶ δὲν λέγω τοῦτο, ἵν’ ἀδικήσω τὴν Βουλὴν· ἡ Βουλὴ ἀπεφάσισε, δηλαδὴ ἡ πλειονοψηφία αὐτῆς, ἡ φαινομενικὴ, νὰ ὑποστηρίξῃ τὴν Κυβέρνησιν, καὶ διὰ νὰ ὑποστηρίξῃ αὐτὴν, ὀφείλει, καθ’ ὃν τρόπον πολιτεύεται ἡ Κυβέρνησις ἡ παροῦσα, νὰ παραδεχθῇ τὰ μέτρα αὐτῆς, διότι, ἂν δὲν τὰ παραδεχθῇ, θὰ προκαλέσῃ κρίσιν πολιτικὴν, τὴν ὁποίαν ὀρθῶς ποιοῦσα θέλει ν’ ἀποφύγῃ· ἀλλὰ δὲν ἕπεται, ὅτι ἡ Κυβέρνησις, ἐπωφελουμένη τῆς καταστάσεως ταύτης, πρέπει νὰ ἐπιβάλῃ εἰς τὸ ἔθνος νομοθέτημα τόσον ἄδικον καὶ αὐθαίρετον. Ὁμοία κατάχρησις τῆς βουλευτικῆς ἰσχύος, καὶ τὸ λέγω μετὰ λύπης, ἐγένετο καὶ εἰς ἄλλην παρελθοῦσαν καὶ οὐχὶ πολὺ μεμακρυσμένην ἐποχὴν, ἀλλὰ τότε τοὐλάχιστον ἐπεβάλλετο εἰς τὴν Βουλὴν ὁλόκληρον τὸ ἔθνος, διότι ἡ τότε Κυβέρνησις ἐσχηματίζετο ἀπὸ πρόσωπα ἐξ ὅλων τῶν κομμάτων· καὶ τότε ἐπεβλήθησαν εἰς τὴν Βουλὴν νομοθετήματα, τὰ ὁποῖα δὲν ἦσαν ἄξια τῆς ἐποχῆς καὶ τῶν περιστάσεων αὐτῆς, ὑπῆρχεν ὅμως ἡ διαφορὰ, τὴν ὁποίαν σᾶς εἶπον. Ἤδη ὅμως συμβαίνει τὸ ἐναντίον· ἕν κόμμα, καὶ δὲν θέλω νὰ εἴπω τὸ ἀσθενέστερον, διότι τοιοῦτον δὲν εἶναι, ἀλλὰ τὸ ὁποῖον δὲν ἀντιπροσωπεύει, κατὰ τὴν γνώμην μου, οὔτε τὸ ἕν τρίτον τοῦ ἔθνους, θέλει νὰ ἐπιβάλῃ εἰς τὸν τόπον νόμους τοιούτους, οἷοι εἶναι αὐτοὶ, τοὺς ὁποίους ἐσυζητήσαμεν καὶ ἐξακολουθοῦμεν συζητοῦντες, ἐν ᾧ ἐξ ἐναντίας ἡ Κυβέρνησις, ὠφελουμένη ἐξ αὐτῆς τῆς ἐξαιρετικῆς καταστάσεως τῶν πραγμάτων, ὤφειλε νὰ προνοήσῃ, ὥστε τὰ νομοσχέδια αὐτῆς νὰ στηρίζωνται εἰς τὴν ἀλήθειαν, εἰς τὴν δικαιοσύνην, εἰς τὴν ἰσότητα, καὶ εἰς αὐτὴν τὴν ἐπιστήμην, ἂν μοὶ ἦναι ἐπιτετραμμένον νὰ μεταχειρισθῶ τὴν φράσιν ταύτην· ἀλλ’ ἔπραξεν ὅλως τὸ ἐναντίον. Τὸ ζήτημα, κύριοι, εἶναι σπουδαιότατον, διότι ἀφορᾷ ὁλόκληρον τὸ ἐμπόριον, καὶ διὰ τοῦτο ὀφείλομεν μετὰ προσοχῆς νὰ τὸ συζητήσωμεν.

§25ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Συγχωρήσατέ μοι νὰ σᾶς διακόψω. Κύριε πρόεδρε, κατὰ τὴν συνεδρίασιν τῆς Βουλῆς παρατηρῶ, ὅτι ἡ πλειοψηφία, ἡ ὁποία ὑποστηρίζει τὸ Ὑπουργεῖον, ὁμολογουμένως δὲν δύναται ν’ ἀποτελέσῃ ἀπαρτίαν, ἡ δὲ ἀντιπολίτευσις, διὰ νὰ μὴ παρεξηγηθῇ, καταδικάζεται νὰ παρευρίσκηται καὶ νὰ δίδῃ χεῖρα βοηθείας εἰς τὴν Κυβέρνησιν. Εἰς ἀντάλλαγμα ἔχει δικαίωμα ν’ ἀπαιτήσῃ, ὅπως μέλη τινὰ τῆς συμπολιτεύσεως ὑποφέρουν καὶ αὐτὰ τὴν βάσανον τοῦ νὰ παρευρίσκωνται εἰς τὰς συνεδριάσεις. Παρακαλῶ, ν’ ἀναγνωσθῇ ὁ κατάλογος, διότι, νομίζω, ὅτι δὲν εἴμεθα ἐν ἀπαρτίᾳ. (Ἀναγινώσκεται ὁ ὀνομαστικὸς κατάλογος.)

§26ΠΡΟΕΔΡΟΣ. 119 παρόντες.

§27ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Ὅταν ἔκαμον τὴν ἔνστασιν, ἐντὸς τοῦ βουλευτηρίου ἐμέτρησα μόνον 65. Ἐὰν εἴμεθα εἰλικρινεῖς, ὀφείλομεν νὰ παραδεχθῶμεν, ὅτι ὁ ἀριθμὸς, τὸν ὁποῖον ἐπαρουσίασεν ὁ κατάλογος, ὀφείλεται εἰς δύο τινά, πρῶτον μὲν εἰς τὴν, δὲν θέλω νὰ εἴπω ἀνικανότητα (θόρυβος), πρῶτον μὲν εἰς τὸν τρόπον τῆς ἀναγνώσεως τοῦ καταλόγου.......

§28ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πῶς θέλετε ἄλλοτε νὰ κανονίσωμεν τὴν ἀνάγνωσιν;

§29ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Ἐμέτρησα 20 λεπτὰ τῆς ὥρας· βεβαίως δὲν ἦσαν εἰς τοὺς θαλάμους.

§30ΤΙΝΕΣ. Τί ἀφίνετε, κ. πρόεδρε, νὰ γίνεται αὐτὴ ἡ συζήσις; (θόρυβος).

§31ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Εἶπον ἐν ἀρχῇ, κ. πρόεδρε, ὅτι ἡ ἀντιπολίτευσις παρευρίσκεται, ὅπως ἀποτελῆται ἀπαρτία, ἔχει δὲ τὴν ἀπαίτησιν, ὅπως τὰ ὑπὸ τῆς ἀντιπολιτεύσεως ὑποβοηθούμενα ἔργα τῆς Κυβερνήσεως ὑποβοηθῶνται καὶ ὑπὸ τῶν μελῶν τῆς πλειονοψηφίας· νὰ κάθωνται καὶ αὐτοὶ ἐδῶ. (Θόρυβος.)

§32ΤΙΝΕΣ. Εἴμεθα ὅλοι ἐδῶ.

§33ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ὑπέβαλεν ἡ παροῦσα Κυβέρνησις εἰς τὴν Βουλὴν καὶ τὸ ὁποῖον συζητοῦμεν ἤδη, παρέστησα, ὅτι ἀντίκειται εἰς τὴν δικαιοσύνην κατὰ τὴν ἐπιβολὴν τῶν εἰσαγωγικῶν τελῶν, ἐν ᾧ συγχρόνως αἱ τελωνιακαὶ εἰσπράξεις δὲν θὰ αὐξήσωσι πλέον τοῦ 1,600,000 δραχμῶν. Ἡ δὲ αὔξησις, τὴν ὁποίαν ἐπροσδοκῶμεν ἐκ τοῦ ὑποβληθέντος πρὸς τὴν Βουλὴν νέου δασμολογίου, δὲν ἦτον ἀνωτέρα τοῦ 1,700,000 δραχμῶν. Ἡ αὔξησις, ἐπαναλαμβάνω, τὴν ὁποίαν προσδοκᾷ ἡ παροῦσα Κυβέρνησις διὰ τοῦ παρ’ αὐτῆς ὑποβληθέντος μέτρου, εἶναι ἐπίσης τοῦ αὐτοῦ ποσοῦ περίπου 1,610,000 δραχμῶν, ἐὰν καλῶς ἐνθυμοῦμαι. Καὶ κατὰ τὸ ἓν σύστημα λοιπὸν καὶ κατὰ τὸ ἄλλο, ἡ αὔξησις ἐπὶ τῶν τελωνιακῶν εἰσπράξεων εἶναι ἡ αὐτὴ, μὲ μόνην τὴν μεγάλην διαφοράν, ὅτι κατὰ τὸ ἡμέτερον σύστημα ἡ αὔξησις αὕτη ἐπιβαρύνει ἀναλόγως τὸ ἐμπόριον καὶ ὡς πρὸς τὰ εἴδη ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα τέως ἐφορολογοῦντο ἀνεπαρκῶς, ἐνῷ κατὰ τὸ σύστημα τῆς νῦν Κυβερνήσεως, ἡ αὔξησις αὕτη ἐπιβαρύνει ἀδιακρίτως ὅλας τὰς τάξεις τοῦ ἐμπορίου· ὅλα ἐν γένει τὰ εἴδη τῶν ἐμπορευμάτων, τὰ φορολογούμενα ἀνεπαρκῶς, ἢ τὰ φορολογούμενα ἐπαρκῶς, ἐπιβαρύνονται ἐν πολλοῖς ἴσως δυσαναλόγως. Λοιπὸν δὲν ἐννοῶ διατί ἡ Κυβέρνησις νὰ μὴ παραδεχθῇ τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον στηρίζεται μᾶλλον εἰς τὴν ἀλήθειαν καὶ πλησιάζει πρὸς τὴν δικαιοσύνην καὶ τὴν ἰσότητα, ἀλλὰ νὰ ὑποβάλῃ σύστημα τόσον αὐθαίρετον, ἐνῷ καὶ διὰ τοῦ ἑνὸς καὶ διὰ τοῦ ἑτέρου συστήματος δὲν ἤθελε προσπορισθῆ τὸ Κράτος ἢ τὸ αὐτὸ ποσὸν τοῦ 1,600,000 ἢ 1,700,000 δραχμῶν περίπου. Βεβαίως ὁ χρόνος εἶναι στενὸς, ἐγὼ δὲ, πυρέσσων, δὲν εἶμαι εἰς κατάστασιν νὰ εἰσέλθω εἰς πλειοτέρας λεπτομερείας, ἀναλύων ἄρθρον πρὸς ἄρθρον τὸ δασμολόγιον, διὰ νὰ καταδείξω τὴν ἀνισότητα καὶ τὴν ἀδικίαν· τοῦτο δύναται νὰ γείνῃ κατὰ τὴν γʹ. συζήτησιν, καὶ θέλει ἀποδειχθῆ, ὡς ἐλπίζω, ὅτι ἡ μεταβολὴ, τὴν ὁποίαν ἐπρότεινεν ἡ πρώην Κυβέρνησις, ἦτο μεταβολὴ ὑπαγορευομένη ὑπὸ τῆς δικαιοσύνης, τῆς ἀληθείας καὶ τῆς ἰσότητος, ἐνῷ τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον ἡ Κυβέρνησις παρουσιάζει, εἶναι ἐντελῶς αὐθαίρετον. Τὸ νὰ προτείνω εἰς τὴν Βουλὴν καὶ παρακαλέσω αὐτὴν νὰ μὴ ἐπιψηφίσῃ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, ἤθελον ἐπιχειρήσει πρᾶξιν ἐντελῶς ἀδύνατον. Ὀφείλω ὅμως νὰ διαμαρτυρηθῶ κατὰ τῆς τοιαύτης ἐπιμονῆς τῆς Κυβερνήσεως, ἀφοῦ μάλιστα εἶχον τὴν τιμὴν ἐγὼ αὐτὸς νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλὴν τὸ νέον δασμολόγιον, ἐπὶ τοῦ ὁποίου κατ’ ἀρχὰς μὲν εἶχεν ἐργασθῆ ὁ ἀξιότιμος προκάτοχός μου κ. Δηλιγιάννης, ἐπεραίωσα δὲ ἐγὼ αὐτὸ μετὰ πολλὴν βάσανον· ὀφείλω νὰ διαμαρτυρηθῶ, διὰ νὰ σημειωθῇ εἰς τὰ πρακτικὰ ἡ παρατήρησίς μου καὶ χρησιμεύσῃ ἐν καιρῷ· πιστεύω δὲ μολαταῦτα, ὅτι ἡ Βουλὴ, διά τινα εἴδη τῆς πρώτης ἀνάγκης, δὲν θέλει παραδεχθῆ τὸ προτεινόμενον μέτρον τῆς Κυβερνήσεως· τοιαῦτα δὲ, λέγω, εἶναι τὰ σιτηρὰ, τὰ ἄλευρα, τὸ πετρέλαιον, ἡ ζάκχαρις καὶ ὁ καφὲς ἐπὶ τοῦ παρόντος· πιθανὸν κατὰ τὴν γʹ. συζήτησιν νὰ προσθέσω καὶ ἄλλα. Πρὸ μικροῦ ἠναγκάσθην νὰ ἐρωτήσω τὸν κ. πρωθυπουργὸν, ἐὰν ἔχῃ σχέσιν μὲ τὸ συζητούμενον ἀντικείμενον παρατήρησίς τις, τὴν ὁποίαν κατ’ ἐκείνην τὴν στιγμὴν ὑπέβαλεν εἰς τὴν Βουλήν· ἀλλ’ ἀντὶ τῆς ἀπαντήσεως, τὴν ὁποίαν πᾶς τις ἐξ ἡμῶν εἶχε τὸ δικαίωμα καὶ ὡς βουλευτὴς καὶ ὡς ἄτομον νὰ περιμείνῃ, ἤκουσα ἀπάντησιν μὴ ἁρμόζουσαν εἰς τὸν χαρακτῆρα καὶ τὴν θέσιν τοῦ κ. πρωθυπουργοῦ. Ἀλλὰ, κύριοι, κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον δὲν γίνονται αἱ συζητήσεις ἐνώπιον τοῦ Κοινοβουλίου· καὶ ἡ Κυβέρνησις καὶ οἱ Βουλευταὶ ὀφείλουν νὰ δίδουν τὰς ἀπαιτουμένας ἐξηγήσεις πρὸς τὸν ἀμφιβάλλοντα, διότι συντελεῖ τοῦτο εἰς τὴν εὐκολίαν τῶν συζητήσεων καὶ εἰς τὴν συντόμευσιν αὐτῶν, ἐνῷ ἀπ’ ἐναντίας τὸ ἕτερον σύστημα τῆς οἰήσεως, τὸ σύστημα τὸ ἀγέρωχον, τὸ στηριζόμενον εἰς τὸ ὅτι τὰ πάντα γινώσκει ἐκεῖνος τῶν κ. ὑπουργῶν καὶ τῶν κ. βουλευτῶν, ὅστις οὕτω πως φέρεται, τὸ σύστημα τοῦτο παρεμβάλλει δυσκολίας, μηκύνει, δὲ ἀντὶ νὰ εὐκολύνῃ τὰς ἐργασίας τῆς Βουλῆς. Νομίζω, ὅτι ὁ κ. πρωθυπουργὸς, ἐρωτηθεὶς, ἀφοῦ μάλιστα, ὡς ὁ ἴδιος εἶπε, δὲν ἐνόησα καλῶς περὶ τίνος ἐπρόκειτο, ὤφειλε νὰ μὴ μὲ ἀφήσῃ εἰς τὴν πλάνην, εἶχε δὲ τὸ καθῆκον, καὶ πρὸς τὸ συμφέρον αὐτοῦ τοῦ ἰδίου, διὰ νὰ μὴ παρατείνωνται αἱ συζητήσεις, νὰ δώσῃ τὴν δέουσαν ἀπάντησιν. Διατί, παρακαλῶ, ἐνῷ δὲν ἐπρόκειτο περὶ τοιαύτης συζητήσεως, εἶπεν, ὅτι ἐξανέστη ὁ ἐμπορικὸς κόσμος τοῦ Πειραιῶς καὶ ἀνῆλθεν εἰς Ἀθήνας διαμαρτυρόμενος κατὰ τοῦ νομοσχεδίου τοῦ πρὸ ὀλίγου χρόνου ψηφισθέντος; Καὶ εἶναι μὲν ἀληθές, ὅτι τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ εἰσήχθη ἀπὸ τὴν προκάτοχον Κυβέρνησιν, ἀλλ’ εἴχομεν σκοπὸν νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν καὶ τὰς παρατηρήσεις ἐκείνας, αἵτινες ἤθελον καταστήσει αὐτὸ δικαιότερον. Ὁ κ. πρωθυπουργὸς τὸ εἰσαχθὲν παρ’ ἡμῶν εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχέδιον τὸ υἱοθέτησε, τὸ παρεδέχθη, καὶ ἀφοῦ ἤδη ἔγεινε νόμος, ἔρχεται καὶ σᾶς λέγει, ὅτι διάταξίς τις ἀντίκειται εἰς τὸ δίκαιον καὶ τὸ πρέπον. Ἐρωτηθεὶς δὲ ἐπὶ τοῦ συζητουμένου νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον δὲν ἔχει σχέσιν μὲ τὸ προεπιψηφισθὲν, ἀπέφυγε ν’ ἀπαντήσῃ, ὡς ἐπίσης ἐσιώπησεν, ὅταν ἠρωτήθη ποῖαι εἶναι αἱ καταργούμεναι διατάξεις διὰ τοῦ ἄρθρ. 4 τοῦ συζητουμένου νομοσχεδίου, ἐνῷ ὤφειλε νὰ γνωρίζῃ, ὅτι τὰ νομοσχέδια δὲν ῥίπτονται εἰκῆ καὶ ὡς ἔτυχεν εἰς τὴν Βουλήν, ἄνευ ἐκθέσεως καὶ ἄνευ εἰσηγήσεως, καὶ ἕκαστος τῶν Βουλευτῶν νὰ ἦναι ὑποχρεωμένος ν’ ἀναδιφῇ τὰς ἐφημερίδας τῆς Κυβερνήσεως, διὰ νὰ εὑρίσκῃ τὸ ἐδάφιον 1 τοῦ ἄρθρου 1, ὅπως μάθῃ τίς ἡ διάταξις ἡ διὰ τοῦ νομοσχεδίου καταργουμένη. Τοιαῦτα νομοσχέδια συνοδεύονται δι’ ἐκθέσεως, ἵνα ἐξ αὐτῆς φωτισθῇ ἡ Βουλή, ὁ δὲ ὑπουργὸς ἔχει τὸ καθῆκον νὰ δίδῃ τὰς ἀπαιτουμένας ἀπαντήσεις καὶ διασαφήσεις, πρὸ πάντων δέ, ὅταν προκαλῆται ἐπανειλημμένως. Ταῦτα ἐπὶ τοῦ παρόντος, ἐπιφυλασσόμενος κατὰ τὴν γʹ. συζήτησιν νὰ ὑποβάλω εὐρυτέρας παρατηρήσεις.

§34ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. (Πρωθυπουργός). Λίαν προθύμως δίδω εἰς τὸν ἀξιότιμον προλαλήσαντα τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας ἐζήτησε, διότι τὰς ἐζήτησε καταλλήλως. Δὲν πιστεύω νὰ εἶχε δίκαιον, λέγων, ὅτι ἦτο ἀνάγκη νὰ δώσω ἐξηγήσεις ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 4, διότι ἐνόμιζον, ὅτι ἐπὶ τῆς τρίτης ἀναγνώσεως ἤθελε γείνει ἡ συζήτησις, καὶ ἐπεφυλασσόμην νὰ εἴπω τί περιεῖχον αἱ καταργούμεναι διατάξεις. Ἐπειδὴ ὅμως ἤδη ἔφερε τὴν συζήτησιν, πρέπει νὰ τῷ εἴπω τί περιέχουσιν.

§35ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰς τὴν Βουλήν, διότι ἐγὼ τὰ γνωρίζω.

§36ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν πιστεύω ν’ ἀγνοῶσιν οἱ κ. κ. Βουλευταὶ ταῦτα καὶ νὰ εὑρίσκωνται εἰς πλάνην· οὐχ ἧττον θέλω τὰ εἴπει. Ἡ πρώτη διάταξις δὲν ἀφορᾷ εἰς τὰ τῆς ὁδοποιΐας, ἀφορᾷ εἰς τὸ δικαίωμα, τὸ ὁποῖον χορηγεῖται εἰς τὴν Κυβέρνησιν ὑπὸ τοῦ νόμου διὰ θεσμοῦ τοῦ 1867, ὅπως ἐν ἀπουσίᾳ τῆς Βουλῆς ἡ Κυβέρνησις διὰ Β. Διατάγματος δύνηται νὰ μεταβάλλῃ ἐν γένει τὰ εἰσαγωγικὰ τέλη. Ἐγώ, κύριοι, θεωρῶ τὴν διάταξιν ἐκείνην οὐχὶ ἐντελῶς σύμφωνον πρὸς τὸ Σύνταγμα, καὶ διὰ τοῦτο διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου προτείνω, ὅπως καταργηθῇ αὕτη. Τὴν διάταξιν ταύτην ὑπηγόρευσεν εἷς σκοπός· ἐνομίζομεν, ὅτι διὰ τοῦ τρόπου ἐκείνου δύνανται νὰ προληφθῶσιν αἱ κερδοσκοπικαὶ ἐπιχειρήσεις ἐπὶ τῆς μεταβολῆς τοῦ τελωνιακοῦ δασμοῦ, διότι ὀλίγον πρὸ τῆς ἐπιψηφίσεως νομοσχεδίου περὶ μεταβολῆς τοῦ δασμολογίου ἠδύνατο ν’ ἀναπτυχθῇ κερδοσκοπικὴ ἐπιχείρησις, ἥτις ἠδύνατο νὰ παραβλάψῃ τὰ συμφέροντα τοῦ δημοσίου εἰς ὅ,τι ἔμελλε τοῦτο νὰ εἰσπράξῃ ἐκ τῆς αὐξήσεως τοῦ τέλους. Ἀλλὰ τοῦτο δύναται νὰ ἐπιτευχθῇ δι’ ἄλλου τρόπου ὑπὸ τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας, διὰ τοῦ τρόπου, ὁ ὁποῖος ἰσχύει καὶ εἰς ἄλλα Κράτη, καὶ τοιοῦτον εἶναι καὶ ἡ Ἀγγλία· τουτέστι δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ γίνηται διὰ Β. Διατάγματος ἡ μεταβολή, ὅπως ἐν ἀγνοίᾳ τῶν ἐμπόρων δημοσιεύηται ἐν τῇ ἐφημερίδι τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ διὰ νομοθετικῆς διατάξεως, ὅπως ἐν τῷ νομοσχεδίῳ ὁρίζεται, καὶ ἥτις ἐπικρατεῖ, ὡς εἶπον, καὶ ἐν Ἀγγλίᾳ. Κατὰ τὸ ὑποβληθὲν νομοσχέδιον, τὰ αὐξανόμενα τέλη ἐφαρμόζονται εὐθὺς ἅμα τῇ εἰσαγωγῇ τοῦ νομοσχεδίου εἰς τὴν Βουλὴν, ἐπιφυλασσομένης τῆς ἀποδόσεως ἐπὶ μὴ ἐπιψηφίσεως. Ἡ κατάργησις αὕτη περιέχει πρὸς τούτοις καὶ τὴν κατάργησιν τοῦ ἄρθρου 7 τοῦ νόμου τοῦ 1877, καὶ ἀφορᾷ εἰς τοῦτο, τουτέστιν, ὅτι, μετὰ τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου τούτου, δὲν θὰ ἐπιτρέπηται εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἐν ἀπουσίᾳ τῆς Βουλῆς, ἵνα μεταβάλλῃ τὸ τελωνιακὸν δασμολόγιον. Αἱ καταργήσεις τῶν ἑτέρων δύο ἄρθρων, τῶν ἐν τῷ ἄρθρῳ 4 ἀναγραφομένων, ἀφορῶσιν, ὡς εἶπον, εἰς τὰ τῆς ὁδοποιΐας. Ἀφοῦ ἤδη κανονίζονται τὰ τῶν εἰσαγωγικῶν τελῶν ὁμοιομόρφως, ἐπὶ τῇ βάσει τῆς νέας δραχμῆς, ἐθεωρήθη, ὅτι δὲν ἔπρεπε νὰ κάμωμεν νέους ὑπολογισμούς, ἐπὶ τῇ βάσει τῶν δύο ὑπαρχόντων νόμων, τοῦ νόμου τοῦ 1867, κατὰ τὸν ὁποῖον ἀποδίδονται εἰς τὸ ταμεῖον τῆς ὁδοποιΐας ἐκ τῶν εἰσπράξεων τοῦ δημοσίου 5%, καὶ τοῦ νόμου τοῦ 1878, κατὰ τὸν ὁποῖον δὲν ἀποδίδονται ἐκ τῶν εἰσπράξεων, ἀλλ’ ἐπιπροστίθενται 10%. Διὰ τοῦτο περιελήφθη ἓν ἄρθρον, διὰ τοῦ ὁποίου ὁρίζεται εἰς 11% τὸ ποσόν, τὸ ὁποῖον θὰ λαμβάνῃ τὸ ταμεῖον τῆς ὁδοποιΐας, καὶ ἐπειδὴ τὸ ποσὸν τοῦτο δὲν ἀντιστοιχεῖ πρὸς ὃ ἐλάμβανε, προσετέθη καὶ ποσὸν 45,000 δραχμῶν, πρὸς συμπλήρωσιν. Ταῦτα εἶναι τ’ ἀφορῶντα εἰς τὸ ἄρθρον 4. Τὰ δὲ ἀφορῶντα εἰς τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον καθιεροῦται ἐν τῷ νομοσχεδίῳ τούτῳ, κατ’ ἀντίθεσιν πρὸς τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον εἶχεν ἀποδεχθῆ ἡ πρώην Κυβέρνησις, ἔχουσιν ἐν τῷ νομοσχεδίῳ ἡμῶν θέσιν προτιμοτέραν, διὰ τὸν ἑξῆς λόγον· ἐθεωρήσαμεν, ὅτι ἡ ἐργασία, ἥτις εἶχε γείνει ἐπὶ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως, δὲν ἔφθασεν εἰς ἀποτέλεσμα εὐχάριστον. Δὲν εἶναι τώρα ὁ χρόνος, ἵνα ἐξετάσωμεν τὰς προτάσεις τῆς παρελθούσης Κυβερνήσεως περὶ ἀνανεώσεως τοῦ δασμολογίου· δὲν θέλω διόλου νὰ εἴπω, ὅτι δὲν ἐγένετο ἡ δέουσα ἐργασία, ὅτι δὲν ὑπεβλήθη εἰς ἐπιτροπάς, καὶ ὅτι αἱ ἐπιτροπαί, εἰς τὰς ὁποίας ὑπεβλήθη, δὲν ἦσαν αἱ κατάλληλοι· ἀλλὰ τὸ ἀποτέλεσμα δὲν ὑπῆρξε, κατὰ τὴν γνώμην μου, εὐχάριστον, καὶ διὰ τοῦτο δὲν τὸ ἀπεδέχθην. Ἐν παραδείγματι θέλω εἴπει δύο λέξεις, χωρὶς νὰ εἰσέλθω εἰς τὸ νομοσχέδιον, περὶ τοῦ ὁποίου δὲν πρόκειται. Ὁ τρόπος τῆς αὐξήσεως, διὰ τῆς ἀναγωγῆς εἰς ἀκέραιον τῶν κλασμάτων, φέρει αὔξησιν, ἣν δὲν εἶχε πρὸ ὀφθαλμῶν ὁ προλαλήσας, εἰς ἄλλα μὲν τέλη κατὰ 2%, εἰς ἄλλα 3%, εἰς ἄλλα 10%, εἰς ἄλλα 30% καὶ εἰς ἄλλα 100%· π. χ. τὸ θεῖον φορολογεῖται ....καὶ ⅒%....

§37ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Μόνον τὸ θεῖον.

§38ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Εἶμαι ἠναγκασμένος νὰ περιορισθῶ. Τοιαύτη ἐπέρχεται αὔξησις διὰ τῆς ἀναγωγῆς τῶν κλασμάτων εἰς ἀκέραιον. Ὁ ἀξιότιμος προλαλήσας ἐπέκρινε τὸ ἰδικόν μας νομοσχέδιον, ὅτι φέρει αὔξησιν τοῦ φόρου τῶν σιτηρῶν. Ἰδοὺ τί συμβαίνει ἐδῶ....

§39ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ εἶχον ὑπ’ ὄψιν.

§40ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἰδού, σῖτος καὶ........................ .................................................. .................... Ἀλλ’ εἶναι περιττὸν νὰ προχωρήσω, διότι δὲν συζητοῦμεν περὶ τοῦ δασμολογίου τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως, ἐγὼ δὲ ὀφείλω νὰ δικαιολογήσω τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον ὑπεβάλομεν. Τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον παραδεχόμεθα, εἶναι σύστημα, τὸ ὁποῖον παραδέχονται πάντα τὰ Κράτη τὰ ἐπιστημονικῶς ἐργαζόμενα ἐπὶ τοιούτων ὑποθέσεων. Οἱ ἀναθεωροῦντες τὸ δασμολόγιον, ὅταν θέλωσι νὰ ἐπιφέρωσιν αὔξησιν φορολογίας ἐπὶ τῶν εἰσαγωγικῶν τελῶν, ἐπειδὴ ἡ ἀναθεώρησις εἶναι μὲν τὸ κάλλιστον, ἀλλ’ ἀπαιτεῖ χρόνον πολύν, ἐργασίαν πολλήν, προσθέτουσι ποσοστόν τι εἰς τὸ ὑπάρχον σύστημα, καὶ ἀρκοῦνται εἰς τοῦτο. Τὸ προτεινόμενον νομοσχέδιον ἔχει τίποτε ἄλλο; Δὲν πρόκειται λοιπὸν περὶ συστήματος νέου, ἀλλὰ πρόκειται περὶ τοῦ ὑποβληθέντος, τὸ ὁποῖον θεωρῶ ἀποφέρον καρπὸν πλείονα, διότι τὸ ταμεῖον ἔχει ἀνάγκην πλειόνων χρημάτων, διότι ἐν τῷ συστήματι τῆς νῦν Κυβερνήσεως ἐθεωρήθη, ὅτι ἔπρεπε ν’ ἀπαλλαχθῇ ἡ γεωργία μέρους τῶν σήμερον βαρυνόντων αὐτὴν φόρων, καὶ νὰ ἐπιβληθῶσι πρόσθετοι, ἀνάλογοι ἢ καὶ ἀνώτεροι, εἰς τοὺς ἐμμέσους φόρους. Ταύτην τὴν ἰδέαν εἶχεν ἡ Κυβέρνησις, ἀφοῦ δὲν ὑπάρχει ὁ ἀναγκαῖος χρόνος, ἵν’ ἀναθεωρήσῃ τὸ δασμολόγιον· δὲν ἐθεώρησε δὲ καὶ τὸ δασμολόγιον τῆς παρελθούσης Κυβερνήσεως ὡς τέλειον, καὶ, πιστεύω, ὡς πρὸς τοῦτο δὲν θὰ παραπονεθῇ ὁ κ. Παπαμιχαλόπουλος. Τοιαύτη ἦτο ἡ κρίσις ἡμῶν περὶ τούτου· ἐνόμισαμεν, ὅτι πρέπει, ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ὑφισταμένων φόρων, νὰ γείνῃ προσθήκη κατ’ ἀναλογίαν διὰ ποσοστῶν· εἰς τοῦτο περιορίζεται ὁλόκληρον τὸ σύστημά μας, καὶ διὰ τοῦτο δὲν δυνάμεθα νὰ δεχθῶμεν τροπολογίαν οἱανδήποτε. Αἱ μεταῤῥυθμίσεις, αἱ ὁποῖαι προτείνονται, εἶναι ὀρθόταται, ὡς εἰς τὸ πετρέλαιον, τοῦ εἰσαγωγικοῦ τέλους τοῦ ὁποίου ὄχι μόνον δὲν πρέπει νὰ ἐπέλθῃ αὔξησις, ἀλλ’ ἐλάττωσις, διότι ἡ αὔξησις, τὴν ὁποίαν ἐπήνεγκεν ἡ παρελθοῦσα Κυβέρνησις, κατ’ ἐμέ, ὑπῆρξεν ὑπερβολικὴ, καὶ τοῦτο εἶναι ἐπιχείρημα πρὸς ὑποστήριξιν τῆς ἰδέας τῆς καταργήσεως τῶν βασιλικῶν διαταγμάτων· ἔχω τὴν ἰδέαν, ὅτι, ἂν δὲν ἐπετρέπετο διὰ βασιλικῶν διαταγμάτων νὰ ἐπέλθῃ αὔξησις εἰς τὰ εἰσαγωγικὰ τέλη, οὐδέποτε ἤθελον ἐπιβαρυνθῆ ταῦτα ὡς ἐπεβαρύνθησαν, καὶ φρονῶ, ὅτι καὶ ὁ φόρος τοῦ πετρελαίου πρέπει νὰ ἐλαττωθῇ, καὶ ἄλλοι πολλοὶ φόροι· ὁ φόρος τῶν ἀλεύρων πρέπει νὰ ἐλαττωθῇ σπουδαιότατα, διότι καὶ εἰς ἐκεῖνον διὰ βασιλικῶν διαταγμάτων ἐγένοντο αὐξήσεις, καὶ δὲν γίνονται αὗται ἁπλῶς πρὸς σκοπὸν ταμιευτικόν, διότι τοῦτο ἤθελεν εἶσθαι τὸ ὀλιγώτερον κακόν, ἀλλὰ γίνονται πρὸς σκοπὸν προστατευτικὸν τῆς βιομηχανίας, καὶ βλέπετε πόσον κακὸν εἶναι διὰ βασιλικῶν διαταγμάτων νὰ εἰσάγηται ἀρχὴ, ἡ ὁποία ἀπάδει εἰς τὸ γενικὸν πνεῦμα τοῦ ἐμπορίου. Τὸ γενικὸν πνεῦμα εἶναι ἡ ἐλευθερία τοῦ ἐμπορίου, καὶ ἐν τούτοις διὰ βασιλικῶν διαταγμάτων εἰσάγομεν τὸ προστατευτικὸν σύστημα, καὶ εἰσήχθη τοῦτο εἰς τὸ εἶδος ἐκεῖνο, ἐν τῇ φορολογίᾳ τοῦ ὁποίου ὁ λαὸς πάσχει πλειότερον ἐκ τοῦ προστατευτικοῦ συστήματος. Αἱ προτεινόμεναι τροπολογίαι πρέπει νὰ μείνωσιν· εἶναι δυνατὸν ἐντὸς τριῶν, τεσσάρων ἡμερῶν νὰ ψηφίσωμεν τοιαύτας μεταῤῥυθμίσεις; βεβαίως ὄχι. Ἑπομένως, ἂν ἡ Βουλὴ παραδεχθῇ, ὅτι δὲν εἶναι ἤδη ὁ κατάλληλος χρόνος πρὸς ἀναθεώρησιν τοῦ δασμολογίου, καὶ παραδεχθῇ τὴν ἀρχὴν ἐκείνην, τὴν ὁποίαν παραδέχονται πάντα τὰ ἔθνη τὰ ἐργαζόμενα ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου διὰ τρόπου ἐπιστημονικοῦ, ὀφείλει, ἵνα ἐπιφυλαχθῇ καὶ συστήσῃ εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως ἐν τῷ διαλείμματι ἐργασθῇ εἰς τὴν ἀναθεώρησιν τοῦ δασμολογίου καὶ φέρῃ εἰς τὴν νέαν σύνοδον πλῆρες δασμολόγιον ἀνατεθεωρημένον, ὅπως ἐπὶ τῇ βάσει αὐτοῦ συζητήσῃ ἡ Βουλὴ καὶ καταρτίσῃ τὸ νέον δασμολογικὸν αὐτῆς σύστημα.

§41ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ. Ἡ ἀγόρευσις τοῦ κ. πρωθυπουργοῦ μὲ ἀπήλλαξε τοῦ κόπου τοῦ νὰ λαλήσω διὰ μακρῶν. Καὶ ἐκ τῆς Καρυστίας, κύριοι, καὶ ἐξ ἄλλων μερῶν εἶχον παρακληθῆ νὰ ὑποβάλω τὴν πρότασιν, τὴν ὁποίαν θὰ ὑποβάλω· πρόκειται περὶ τοῦ εἰσαγωγικοῦ τέλους τῶν ἀλεύρων. Ὁ φόρος οὗτος, κύριοι, ἐπιβαρύνει τὸν λαὸν κυρίως, διότι ἕνεκα τοῦ μεγάλου εἰσαγωγικοῦ τέλους τῶν ἀλεύρων τρώγει ὁ λαὸς τὸν ἄρτον ἀκριβώτερον· αἰσθάνεται δὲ ὁ λαὸς τὸ βάρος τοῦτο μετὰ γογγυσμοῦ, ὑφίσταται δὲ τὸ βάρος τοῦτο ὁ λαὸς, ὡς σᾶς εἶπεν ὁ κ. πρωθυπουργός, χάριν προστασίας ὀλίγων κερδοσκόπων, πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον εἶναι ἄδικον καὶ σκληρόν. Ἀνέρχομαι λοιπὸν τὸ βῆμα, διὰ νὰ παρακαλέσω τὴν Βουλὴν, ὅπως ἐξομοιώσῃ τὸ εἰσαγωγικὸν τέλος τῶν ἀλεύρων μὲ τὸ τῶν δημητριακῶν καρπῶν, καὶ νομίζω, ὅτι ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου δὲν χρειάζεται μακρὰ συζήτησις. Ὅθεν παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ καθιερώσῃ τὸ ὁμοιόμορφον εἰσαγωγικὸν τέλος διά τε τὰ ἄλευρα καὶ τοὺς δημητριακοὺς καρποὺς, ἐὰν θέλωμεν νὰ πεισθῇ ὁ κόσμος, ὅτι εἴμεθα συνεπεῖς πρὸς ἑαυτοὺς καὶ ἀγαπῶμεν τὸν πτωχὸν λαόν.

§42ΡΩΜΑΣ. Ἐν Ἑπτανήσῳ οἱ φόροι ηὔξησαν μεγάλως, ἀφ’ ἧς στιγμῆς ἐγένετο ἡ ἕνωσις, ἐνῷ οἱ φόροι καὶ πρὸ τῆς ἑνώσεως ἐθεωροῦντο ὑπερβολικοὶ καὶ ἐπαχθεῖς, πρὸ πάντων εἰς τὰς σταφιδοφόρους ἐπαρχίας, καὶ εἶναι περιττὸν, κύριοι, νὰ ἐπαναλάβω ὅσα εἰς τὸ προοίμιον τῆς πρὸς τὴν Βουλὴν προτάσεώς μου ὑπέβαλον σχετικὰ ὡς πρὸς τὴν ἐλάττωσιν τοῦ ἐπὶ τοῦ σίτου εἰσαγωγικοῦ τέλους ἐν Ἑπτανήσῳ. Ὅλοι γνωρίζουσιν ὁπόσον εἰς τὴν Ἑπτάνησον ὁ ἐπὶ τοῦ σίτου φόρος ἦτο ἀντιδημοτικὸς, καὶ δύνανται νὰ μαρτυρήσωσιν οἱ πλεῖστοι τῶν ἐνταῦθα παρακαθημένων ἐξ Ἑπτανήσου βουλευτῶν, οἵτινες καὶ τότε διετέλουν τοιοῦτοι. Οὐδεὶς δὲ βουλευτὴς αὐτόθι ἤθελε τολμήσει νὰ προτείνῃ ἔστω καὶ τὴν ἐλαχίστην αὔξησιν τοῦ ἐπὶ τοῦ σίτου δασμοῦ, καὶ οἱ τολμήσαντες ἠθικῶς ἐτιμωρήθησαν ὑπὸ τοῦ λαοῦ, στερηθέντες τῆς ἐμπιστοσύνης του. Ἐνῷ λοιπὸν ἕνεκα τῆς αὐξήσεως τῆς τιμῆς τοῦ ἄρτου, ἐπρότεινον τὴν ἐλάττωσιν ἐν Ἑπτανήσῳ τοῦ ἐπὶ τῶν σιτηρῶν δασμοῦ, αἴφνης ἀπεναντίας βλέπομεν διὰ τῆς προτεινομένης ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως μεταβολῆς τοῦ δασμαλογίου νὰ αὐξάνῃ ὁ ἐπὶ τῶν σιτηρῶν δασμὸς, ἤτοι αἱ παλαιαὶ δραχμαὶ ν’ ἀντικαθιστῶνται διὰ φράγκων. Λυποῦμαι, ὅτι πάσχων σήμερον, δὲν εἶμαι ἐν καταστάσει, ὡς ἐπεθύμουν, ν’ ἀναφέρω εἰς ὁπόσας στενοχωρίας ὑποβάλλονται αἱ δυστυχεῖς ἐργατικαὶ τάξεις, αἵτινες ἀποκλειστικῶς διὰ τοῦ σίτου τρέφονται· διότι βεβαιώθητε, ὅτι ὑπάρχουσι πολλοὶ δυστυχεῖς, οἱ ὁποῖοι, στερούμενοι καὶ τοῦ ἐπιουσίου ἄρτου, σκάπτουσι τὴν γῆν, καὶ ἐν τούτοις εἰς αὐτοὺς θέλετε νὰ ἐπιβάλητε νέους φόρους. Ὅθεν παρακαλῶ θερμῶς τοὺς ἀντιπροσώπους τοῦ ἔθνους, πρὶν ἢ ἀποφασίσωσι νὰ παραδεχθῶσι τὴν αὔξησιν τοῦ ἐπὶ τοῦ σίτου δασμοῦ ἐν Ἑπτανήσῳ, ὅστις ὡς ἔχει νῦν εἶναι ἐπαχθέστερος καὶ τοῦ ἐν Γαλλίᾳ ἐπιβεβλημένου, νὰ βάλωσι τὴν χεῖρά των ἐπὶ τῆς καρδίας των καὶ νὰ ἐνθυμηθῶσιν, ὅτι ὑπάρχουσιν ἄνθρωποι, οἵτινες ἕνεκα τῆς σιτοδείας ἄσιτοι ποτίζουσι διὰ τοῦ ἱδρῶτός των τὸ ἔδαφος τῆς πατρίδος των, φιλοπόνως ἐργαζόμενοι ὑπὲρ τοῦ κοινοῦ καλοῦ. Εἰς τὴν Ἑπτάνησον τὸ ἐπὶ τῆς σταφίδος καὶ τοῦ ἐλαίου ἐξαγωγικὸν τέλος λίαν ἐπιβαρύνει τοὺς γεωργοὺς καὶ κτηματίας, καὶ ἀποκλειστικῶς διὰ τοῦ τέλους αὐτοῦ πληρώνεται καὶ ὁ ἔγγειος καὶ ὁ ἐπὶ τῶν προϊόντων φόρος. Αἱ γεωργικαὶ λοιπὸν τάξεις δέον νὰ προστατεύωνται ἐξίσου. Ὅθεν, πρὶν ἢ ψηφισθῇ τὸ προκείμενον νομοσχέδιον, ἐπικαλοῦμαι τὴν προσοχὴν καὶ τὴν μέριμναν καὶ τῆς δεξιᾶς καὶ τῆς ἀριστερᾶς πτέρυγος, καθόσον ἐνῷ πρὸ ὀλίγων ἔτι ἡμερῶν μετὰ τοσαύτης προθυμίας καὶ ζήλου κατηργήθη ἡ δεκάτη, ἵν’ ἀνακουφισθῶσιν αἱ γεωργικαὶ τάξεις τοῦ λοιποῦ βασιλείου, θὰ ἦναι λίαν λυπηρὸν, λυπηρότατον, ὄχι μόνον νὰ μὴ λαμβάνηται οὐδεμία ὁμοία πρόνοια περὶ ἀνακουφίσεως τῶν ἐν Ἑπτανήσῳ γεωργῶν, ἀλλὰ καὶ νὰ ἐπιζητῆται καὶ ἡ αὔξησις τῶν ἑαυτῶν ἀχθῶν. Διὸ προτείνω, ἵνα ἡ προτεινομένη αὔξησις μὴ ἰσχύσῃ διὰ τὴν Ἑπτάνησον, ἀλλ’ ὡς ἀντάλλαγμα ἐλάχιστον τῆς καταργήσεως τῆς δεκάτης, ὅπως ἐν Ἑπτανήσῳ τὸ ἐπὶ τοῦ σίτου εἰσαγωγικὸν τέλος ἐλαττωθῇ εἰς τὸ ἥμισυ τοῦ ἤδη ἐπιβεβλημένου, κατὰ τὸ κρατοῦν δασμολόγιον. Γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις τῇ μεσημβρίᾳ. Ὥρᾳ 3 μ. μ.

§43ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ συνεδρίασις. Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου περὶ στρατολογίας.

§44ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Ὅτε, κύριοι, ἡ Βουλὴ συνεζήτει τὸ νομοσχέδιον τῆς Κυβερνήσεως περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ, δὲν ἠδυνάμεθα ν’ ἀποφύγωμεν νὰ κάμωμεν λόγον περὶ θητείας, διότι ἐκ συμφώνου πρὸς τὸ νομοσχέδιόν της ἡ Κυβέρνησις εἶπεν, ὅτι ἐκανόνιζε καὶ ταύτην. Θέλω προσπαθήσει, κύριοι, ἵνα μὴ κουράσω τὴν Βουλήν, νὰ εἴπω ὅσον τὸ δυνατὸν περιωρισμένως ὀλίγας λέξεις. Αἱ διάφοροι ἐπικράτειαι εἰς ἄλλας ἐποχὰς δὲν ἐσκέπτοντο, ὡς καὶ ἄλλοτε εἶπον, εἰμὴ ὅπως διατηρῶσι τὸν ἀπολύτως ἀναγκαῖον στρατὸν ἐπὶ τὰ ὅπλα, καὶ εἰς αὐτὸν ἐκεῖνον τὸν στρατὸν παρέδιδον τὰς τύχας αὑτῶν· πολλάκις ἔγεινε μία ἀπόπειρα, ἵνα ἐν καιρῷ τῷ δέοντι, ἐν καιρῷ πολέμου, δύνανται οἱ λαοί, εἰς τὰς ἀνάγκας τῆς πατρίδος προσκαλούμενοι, νὰ λάβωσι μέρος, ἵνα ὑπερασπίσωσιν αὐτήν. Τὸ πείραμα εἶναι ἀρχαῖον καὶ πολὺ ἐτέθη εἰς ἐνέργειαν εἰς τὴν Δύσιν κατὰ τὸν μεσαιῶνα καὶ κατόπιν αὐτοῦ. Σήμερον ἐπικρατεῖ ἡ αὐτὴ ἰδέα, ἐπικρατεῖ παρ’ ἅπασι τοῖς ἔθνεσιν ἡ ἰδέα, ἵνα ὁ λαὸς μορφοῦται, μὴ μετέχων τῶν στρατιωτικῶν ὑποχρεώσεων, εἰμὴ καθόσον εἶναι ἀνάγκη νὰ λάβῃ μικράν τινα μόρφωσιν, τὴν δὲ διατήρησιν τῆς τάξεως καὶ τῆς ἡσυχίας τὴν παραδίδουν αἱ διάφοροι ἐπικράτειαι εἰς τὸν λεγόμενον μόνιμον στρατόν. Ὑπάρχει λοιπὸν μεγάλη διαφορὰ μεταξὺ στρατοῦ πραγματικοῦ καὶ τοῦ λαοῦ τοῦ ἐξωπλισμένου. Ὅσοι ἐμελέτησαν τὰ στρατιωτικὰ μᾶς διδάσκουσιν, ὅτι, ὅσον δήποτε καὶ ἂν θέλητε νὰ ἐργασθῆτε πρὸς μόρφωσιν τοῦ λαοῦ περὶ τὰ στρατιωτικά, δὲν δύνασθε νὰ κερδίσητε τίποτε, ἐὰν δὲν ἦσθε εἰς κατάστασιν, ὅταν εὑρεθῆτε εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ προσκαλέσητε ἐπὶ τὰ ὅπλα τὸν λαὸν, νὰ παρουσιάσητε πυρῆνα, ὡς εἰπεῖν, ἱκανὸν νὰ συγχωνεύσῃ ἐν ἑαυτῷ τὰ πλήθη. Ἀπόδειξιν μεγάλην ἔχομεν τὸν τελευταῖον διεξαχθέντα πόλεμον μεταξὺ Γαλλίας καὶ Γερμανίας· οἱ Γερμανοὶ, οἱ ὁποῖοι πρῶτον εἰσήγαγον τὸ νέον τοῦτο σύστημα εἰς τοὺς στρατοὺς τῆς Εὐρώπης, δὲν ἠδυνήθησαν, ἵνα μὴ εἴπω δὲν ἐτόλμησαν, νὰ φέρωσιν ἀπέναντι τοῦ ἐχθροῦ πλέον τῶν δύω μεραρχιῶν τοῦ ἐξωπλισμένου λαοῦ, ἐὰν δὲν μὲ λανθάνῃ ἡ μνήμη. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι κατὰ τὸ ἐπικρατοῦν σύστημα ἡ φύλαξις τοῦ ἐσωτερικοῦ τῆς χώρας κυρίως ἐμπιστεύεται εἰς τὸν λαὸν τὸν ἐξοπλιζόμενον· παραδέχονται δὲ, ὅτι ὁ στρατὸς ὁ μόνιμος, ὁ ἔχων τὴν ἰσχὺν τὴν πραγματικὴν, μάχεται στῆθος πρὸς στῆθος μὲ τὸν ἐχθρόν. Βεβαίως δὲν εἶναι συγκεχωρημένον εἰς ἡμᾶς νὰ ἐπικρίνωμεν κανένα· ἀλλὰ πρέπει νὰ ἦναί τις πολὺ βέβαιος, ὅτι δὲν θὰ πατήσῃ ὁ ἐχθρὸς τὴν χώραν του, διὰ νὰ παραδεχθῆτε, ὅτι τὸ σύστημα τοῦτο ἔχει ἀξίαν τινά. Πράγματι, κύριοι, εἰς τὸν τελευταῖον Γαλλογερμανικὸν πόλεμον οἱ Γάλλοι δὲν ἠδυνήθησαν νὰ διαβῶσι τὰ ὅρια, ἑπομένως ἠδύνατό τις νὰ εἴπῃ, ὅτι οἱ Γερμανοὶ ἠδύναντο νὰ ἐμπιστευθῶσι τὴν τήρησιν τῆς ἡσυχίας καὶ τῆς τάξεως τῆς Γερμανίας καὶ εἰς αὐτὰς τὰς γυναῖκας, διότι οὐδένα διέτρεχον κίνδυνον· οἱ Γάλλοι τοὐναντίον, ἐπειδὴ ἡ χώρα αὐτῶν ἐπατήθη ὑπὸ τοῦ ἐχθροῦ, δὲν εὑρέθησαν εἰς τὴν αὐτὴν εὐχάριστον θέσιν, εἰς ἣν εὑρέθησαν οἱ Γερμανοί· οἱ Γάλλοι εἶχον τὸν λεγόμενον μόνιμον στρατόν, ἀλλ’ ἐπειδὴ δὲν ἐξήρκεσεν οὗτος, ἐξώπλισαν τοὺς λαούς· εἰς τὸν πόλεμον ἐκεῖνον βλέπομεν τὰ λεγόμενα Corps francs (τὰ ἀσύντακτα σώματα) ἐμπνεόμενα ἀπὸ πατριωτισμὸν μέγαν, ἀλλ’ εἰς οὐδὲν ἐχρησίμευσαν ἀπέναντι τοῦ στρατοῦ τοῦ πραγματικοῦ καὶ μονίμου τῶν Γερμανῶν· βλέπομεν τοὺς στρατοὺς τοῦ Γαμβέτα ἐν τῇ δυτικομεσημβρινῇ Γαλλίᾳ ἐξοπλιζομένους, ὅπως ἀντιστῶσι κατὰ τοῦ ἐχθροῦ· ἐκεῖ πρὸς στιγμὴν σχηματίζουν τὰ λεγόμενα Bataillons de marche (τάγματα πορείας), ὅλα ὑπὸ λαοῦ ἐξωπλισμένου. Ἀλλὰ τίποτε δὲν κατορθοῦται· διατί; διότι καὶ τὰ ἀσύντακτα σώματα καὶ τὰ τάγματα πορείας δὲν ἦσαν ἀληθεῖς στρατιῶται. Αὐτὸ εἶναι τὸ πρῶτον καὶ μέχρι τῆς στιγμῆς ταύτης τελευταῖον πείραμα τοῦ νεωτερισμοῦ, τῆς προσκλήσεως τῶν κατοίκων χώρας τινὸς πρὸς ὑπεράσπισιν τῆς πατρίδος. Καὶ ὅσα εἶπον, κύριοι, εἶναι καθαρὰ ἀλήθεια καὶ ἀφιλονείκητος. Κατόπιν τούτων ἔχομεν πλησίον ἡμῶν δύο παραδείγματα. Ἡ Σερβία ἐνδίδουσα εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἀντικατέστησαν τὸ μέχρι προχθὲς στρατιωτικὸν αὐτῆς σύστημα, εἶχε παραδεχθῆ, ὅτι ἐν ἀνάγκῃ ὁ λαὸς, μικρὰν στρατιωτικὴν μόρφωσιν λαμβάνων, δύναται νὰ ἐπιτελῇ τὸ καθῆκόν του· ἀτυχὴς πεῖρα ἀπέδειξεν, ὅτι ἡ εἰσαγωγὴ τοῦ συστήματος τούτου ἀπέτυχεν. Ἡ Σερβία ἐπαρουσίασε περὶ τὰς 80,000 ἀνδρῶν, ἀλλ’ ἀτυχῶς δὲν τῇ ἐχρησίμευσαν, διότι δὲν ἦσαν πολὺ μορφωμένοι εἰς τὰ στρατιωτικά. Εἶναι ἀληθές, ὅτι καὶ ἀλλαχοῦ γίνεται τὸ πείραμα τοῦτο· ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ὁμιλῶν ἐπὶ τοῦ στρατιωτικοῦ συστήματος, ἐπὶ τοῦ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ, ἐμνήσθη τῆς Σουηδίας. Μᾶς εἶπε, διατί ν’ ἀκολουθῶμεν τὰ μεγάλα κράτη; διατί δὲν βλέπομεν τὰ μικρά; Πράγματι, κύριοι, ἐν Σουηδίᾳ ὁ χρόνος καθ’ ὃν διατελοῦσιν ὑπὸ τὰ ὅπλα ὁ λαὸς, δηλαδὴ ὁ τῆς ἀπογραφῆς εἶναι μικρός· παραδέχονται 10 μῆνας διὰ τὸ πεζικόν, διὰ τὸ πυροβολικὸν καὶ μηχανικὸν 12 μῆνας, διὰ τὸ ἱππικὸν 18 μῆνας. Πράγματι αὐτοὶ εἶναι οἱ ἀριθμοὶ, οὓς ἔχουσιν οἱ Σουηδοί, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὸν μόνιμον στρατόν· καθ’ ὅσον δ’ ἀφορᾷ τὸν Landwche, ἐλάχιστον χρόνον. Νομίζω, ὅταν τις βλέπῃ τὰ γενόμενα, ὀφείλει νὰ ἐπιζητῇ τὴν ἀφορμὴν καὶ τὴν αἰτίαν, διότι ἄλλως περιπίπτει εἰς τὸ λάθος νὰ ἐξαγάγῃ συμπεράσματα ἀλλοῖα τῶν πραγμάτων. Ἡ Σουηδία, ὅταν παρεδέχθη τὸ σύστημα τοῦτο, τὸ παρεδέχθη ἔχουσα νὰ παλαίσῃ ἐναντίον συστήματος, ὅπερ ἐπεκράτησεν ἐπὶ 300 ὅλα ἔτη. Δὲν μεταβάλλονται αἱ ἰδέαι τοῦ λαοῦ ἐν μιᾷ καὶ μόνῃ στιγμῇ, χρειάζεται νὰ τὸν περιποιηθῇ τις, νὰ τὸν ἀπατήσῃ αἴφνης· αὐτὸ ἔκαμαν ἐκεῖ, δὲν ἠδυνήθησαν εὐθὺς κατ’ ἀρχὴν νὰ ἐπιβάλωσιν εἰς τὴν χώραν τὸ σύστημα αὐτὸ τὸ Γερμανικὸν ἢ τὸ Γαλλικόν· καὶ ὡς γινώσκετε, ἐν μὲν τῇ Γερμανίᾳ μένουσιν ὑπὸ τὰ ὅπλα οἱ ἀποτελοῦντες τὸν μόνιμον στρατὸν ἐπὶ 3 ἔτη, ἐπὶ 5 δὲ ἐν Γαλλίᾳ· εἶναι δὲ τόσον βέβαια ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα σᾶς λέγω, ὥστε ἐχρειάσθη εἰς τὴν Κυβέρνησιν τῆς Σουηδίας χρόνος οὐχὶ μικρός, ὅπως πείσῃ τὴν χώραν· ἐπὶ 3 ἔτη ἐπάλαισεν ἡ Κυβέρνησις τῆς Σουηδίας πρὸς τὰς Βουλάς, ἵνα ἀλλάξῃ τὸ σύστημα. Θέλετε μ’ ἐρωτήσει ἴσως, διατί ἡ πάλη αὕτη; Πρῶτον μὲν ἡ πάλη προήρχετο ἐκ τῆς συνηθείας· ὅταν συνειθίσῃ τις εἰς σύστημά τι, δυσκόλως ἀποχωρίζεται αὐτοῦ, ἔτι δὲ μᾶλλον δυσκόλως ἀποχωρίζεται αὐτοῦ, ὅταν πρόκηται νὰ ἐξοδεύσῃ χρῆμα περισσότερον. Καὶ πρῶτον μὲν μέχρι τῆς στιγμῆς καθ’ ἣν ἤλλαξε τὸ στρατιωτικὸν σύστημα τῆς Σουηδίας, ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν ἀνέβαινεν ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ πρὸς τὰ 20 ἑκατομ. φράγκων, ὁ νέος ὀργανισμὸς καὶ τὸ νέον σύστημα ἀπαιτοῦσι 40 ἑκατομ. φράγκων· δὲν ἦτο εὔκολον λοιπὸν νὰ ἐνδώσωσιν εἰς τὴν δαπάνην ταύτην· ἐπὶ 3 ὅλα ἔτη, ὡς εἶπον προηγουμένως, ἠγωνίσθη ἡ Κυβέρνησις, ὅπως κατορθώσῃ τοῦτο· εἶχεν ἀνάγκην ἡ Κυβέρνησις νὰ παλαίσῃ πρὸς τοὺς γαιοκτήμονας, οἱ ὁποῖοι εἰς τὰς ἀνάγκας τῆς πατρίδος εἶχον αὐτὴν καὶ μόνην τὴν ὑποχρέωσιν, νὰ παρουσιάζουν τὸν στρατὸν τῆς Indelta λεγόμενον. Οὐδεμίαν ἄλλην ὑποχρέωσιν εἶχον, αἱ γαῖαι ἦσαν ἐθνικαί, εἶχον παραχωρηθῆ εἰς αὐτούς, καὶ ὡς ἀντιμισθίαν τῆς παραχωρήσεως ταύτης ὤφειλον κατ’ ἀναλογίαν νὰ προσφέρωσιν ἄνδρας ἐν ὥρᾳ πολέμου. Κατὰ τὸ νέον σύστημα καταργηθείσης τῆς Ἰνδέλτας, οἱ γαιοκτήμονες ἐκεῖνοι οἱ ἀπολαμβάνοντες τὴν ἐπικαρπίαν τῶν κτημάτων τῶν ἐθνικῶν, ἐγένοντο κύριοι τῶν γαιῶν τούτων, ἐπὶ 33 δὲ ἔτη εἶναι ὑποχρεωμένοι νὰ προσφέρωσι 3% ἐπὶ τῆς προσδιορισθείσης ἀξίας· ἡ ἀξία αὕτη ὑπελογίσθη πρὸς 7 ἑκατομ. φράγκα κατ’ ἔτος. Ἰδοὺ οἱ λόγοι, κύριοι, οἵτινες ἔκαμον τὴν Σουηδίαν νὰ ἔχῃ σύστημα ὅλως διόλου ἀλλότριον στρατιωτικόν. Ἔχω πεποίθησιν, κύριοι, ὅτι, ἀφοῦ χωνεύσῃ ὁ τόπος τὴν γενικὴν στρατολογίαν, οἱ 12 μῆνες θὰ γείνωσι περισσότεροι. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς μᾶς παρέπεμψεν ἐπίσης εἰς τὴν Δανίαν· ἐν Δανίᾳ κατὰ τὸ ἐπικρατοῦν σήμερον στρατιωτικὸν σύστημα ἡ ὑπὸ τὰ ὅπλα ὑπηρεσία τοῦ πεζικοῦ κυμαίνεται μεταξὺ τῶν ἑπτὰ μηνῶν διὰ τὰ ⅗ καὶ τῶν 16 μηνῶν διὰ τὰ ⅖, ἐπὶ δύο δὲ ὅλα ἔτη ὑπηρετοῦσι σχεδὸν ὅλα τ’ ἄλλα σώματα. Ἀλλὰ προκειμένου περὶ Δανίας, αὕτη δὲν εὑρίσκεται εἰς τὴν αὐτὴν θέσιν μὲ ἡμᾶς· ἡ Δανία ἠγωνίσθη ἡρωϊκὸν πόλεμον ἀπέναντι κολοσσιαίων δυνάμεων· δύο αὐτοκρατορίαι τὴν ἐπολέμησαν, ἡττήθη δὲ δοξασθεῖσα. Ἀλλ’ ἴσως εἶναι λυπηρὸν νὰ τὸ εἴπω, ἡ Δανία ἔχει ἤδη τοῖχον ἀκλόνητον ἀπέναντι αὐτῆς, εἶναι ἠναγκασμένη νὰ περιμένῃ, ἡ σημερινὴ ἐποχὴ δὲν εἶναι πλέον δι’ αὐτήν· θέλει ἔλθει βεβαίως ἐποχή, καθ’ ἣν θ’ ἀλλάξουν τὰ πράγματα, διότι οὐδὲν διαρκὲς ἐν τῷ κόσμῳ τούτῳ. Δὲν θέλω νὰ εἴπω περὶ τοῦ ὀργανισμοῦ τίποτε, διότι ἀρκετὰ ἐλέχθησαν. Ἡ Δανία εἶναι ἠναγκασμένη σήμερον νὰ παίξῃ, ὡς εἰπεῖν, μὲ μικρὰς μεταβολάς, ἃς εἶχεν ἐν τῷ ὀργανισμῷ αὐτῆς· ὁ τελευταῖος ὀργανισμός της ἐπὶ παραδείγματι εἶχε τάγματα μὲ ταξιαρχίας, σήμερον ἔχει μεραρχίας μὲ συντάγματα. Παύω περὶ αὐτῆς· ἀλλὰ τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα ἔλαβον ὡς πρὸς τὴν θητείαν ἀποδεικνύουσιν, ὅτι οἱ προκαθήμενοι ἐν τῇ χώρᾳ ἐκείνῃ ἐνόησαν τὴν ἐποχὴν, τὴν ὁποίαν διέρχεται ἡ Δανία, καὶ ὅτι ἠθέλησαν ἁπλῶς καὶ μόνον νὰ μὴ ἀπομάθῃ ὁ λαὸς τὴν χρῆσιν τοῦ ὁπλοφορεῖν. Ἡ Ἑλβετία ὡς πρὸς τὴν θητείαν ἔχει ἄλλο σύστημα. Οἱ ἄνδρες τῆς Ἑλβετίας ἐμελέτησαν καὶ εὗρον, ὡς καὶ ἄλλοτε εἶπον, ὅτι κατὰ τὸ χρονικὸν διάστημα μεταξὺ ἡμερῶν 50 καὶ 60 δύναται νὰ λάβῃ μόρφωσιν ὁ πολίτης· ἀλλὰ δὲν εἶναι αὐταὶ αἱ ἡμέραι καὶ μόναι· τὴν μόρφωσίν του τὴν λαμβάνει εἰς τὸν στρατὸν, ἀφοῦ ἐπὶ 10 ὅλα ἔτη κατὰ συνέχειαν καὶ διαρκῶς ἀπὸ τῆς ἡλικίας τοῦ δεκάτου ἔτους μέχρι τοῦ εἰκοστοῦ ἀσκεῖται περὶ τὰ στρατιωτικά· ἐν τῷ ὀργανισμῷ τῷ στρατιωτικῷ εἶναι ἀναγεγραμμένον, ὅτι οἱ παῖδες ὀφείλουσι νὰ παιδεύωνται περὶ τὰ στρατιωτικὰ ἐξασκούμενοι ὑπὸ τῶν διδασκάλων αὐτῶν, οἵτινες δὲν διορίζονται ὡς ἐν Ἑλλάδι καὶ ἀλλαχοῦ, εἰμὴ ἀφοῦ ἀποδείξωσι τὴν περὶ τὰ στρατιωτικὰ ἱκανότητα αὐτῶν, ἣν καὶ οὗτοι λαμβάνουσιν εἰς ὡρισμένα σχολεῖα· ὅταν ἐξέλθωσιν οἱ νέοι Ἑλβετοὶ τῶν δημοτικῶν σχολείων, εἶναι ὑποχρεωμέναι αἱ Ἐπαρχίαι νὰ ἐξασκῶσιν αὐτοὺς καὶ κυρίως εἰς τὴν σκοποβολήν. Ὡς βλέπετε λοιπὸν, ἀπὸ τῆς ἡλικίας τοῦ 10 ἔτους μέχρι τῆς ἡλικίας τοῦ 20 οὐδὲν διάλειμμα ἀσκήσεως περὶ τὰ στρατιωτικά. Τὸ 20 ἔτος ἔρχεται εἰς τὴν ὑπηρεσίαν. Φυσικώτατον εἶναι νὰ μὴ ἔχῃ ἀνάγκην πολλοῦ χρόνου πρὸς ἐκμάθησιν ἄλλων τινῶν, δηλαδὴ ἐκεῖ πρόκειται ἁπλῶς νὰ μάθῃ τὴν στρατιωτικὴν, ὡς εἰπεῖν, ὑπηρεσίαν. Ἀλλ’ ἡ Ἑλλὰς οὐδὲν βῆμα εἰσέτι ἔχει κάμει, ὅπως παρασκευάσῃ τὸν λαὸν εἰς τὸ σύστημα τοῦτο, καὶ κατὰ συνέπειαν νὰ δύναται νὰ μένῃ εἰς τὰς τάξεις του ὁ στρατιώτης ἐλάχιστον χρόνον. Εἰς τὴν νέαν ἡγεμονίαν τὴν προχθὲς καταρτισθεῖσαν, τὴν Βουλγαρίαν, εἰσήχθη στρατιωτικὸν σύστημα καὶ ἐκεῖ· ἐκεῖ ἐπίσης ὀλιγοχρόνιος εἶναι ἡ θητεία. Ἀλλὰ λαὸς ἄλλος, ὅστις, ὅσον καὶ ἂν ἔχῃ μικρότερον ἀριθμὸν κατοίκων, τόσον περισσότερον περιβάλλεται μὲ δόξαν, ὁ λαὸς τοῦ Μαυροβουνίου ἄλλως ἐσκέφθησαν. Οἱ Μαυροβούνιοι, κύριοι, εἶναι μᾶλλον θετικοὶ, τελευταῖον εἰσῆλθον καὶ αὐτοὶ εἰς σύστημα στρατολογικὸν, ἀλλ’ ἐπειδὴ εἶναι ἄνθρωποι τοῦ πολέμου τοῦ πραγματικοῦ, δὲν ἐκανόνισαν οὔτε ἕνα μῆνα οὔτε ἓξ μῆνας οὔτε ἓν ἔτος· ἐπὶ τέσσαρα ὅλα ἔτη ὁ ἀνήκων εἰς τὴν στρατολογίαν ἢ τὴν ἀπογραφήν, ἐπὶ τέσσαρα ὅλα ἔτη πρόκειται ν’ ἀποτελέσῃ τὸν μόνιμον στρατόν· κατόπιν ἔρχεται ἓν εἶδος ἐθνοφρουρᾶς ἢ ἐφεδρείας, διαιρούμενον εἰς δύο κατηγορίας, καὶ διαρκεῖ ἑκάστη τῶν κατηγοριῶν ἀνὰ τέσσαρα ἔτη. Ἠξεύρετε, ὅτι εἰς τὸ Μαυροβούνιον μέχρι προχθὲς ἴσχυον παλαιὰ συστήματα, ὁ τόπος ὡπλίζετο ὑπὸ τοὺς ἀρχηγοὺς τῶν φυλῶν· σήμερον ὁ ἡγεμὼν ἐνόησεν, ὅτι εἶναι ἴσως συμφερώτερον, ὅπως ἡ κεντρικὴ ἐξουσία ἔχῃ ἐν χερσὶ τὴν δύναμιν τοῦ Κράτους. Ἡ παροῦσα Κυβέρνησις ὑποβάλλουσα τὸν περὶ θητείας νόμον, εἶπεν ὅτι εἶναι ἀπολύτως ἀναγκαία ἡ ψήφισις τοῦ νόμου τούτου, διότι συνδυάζεται μὲ τὸν στρατιωτικὸν αὐτῆς ὀργανισμόν. Καὶ πράγματι ἐὰν ἡ Κυβέρνησις ἐννοῇ ἐκεῖνο, ὅπερ προσεπάθησαν νὰ μεταδώσουν εἰς ἄλλην συνεδρίασιν, ἐὰν ἐννοῇ τὸ περιττὸν τοῦ μονίμου στρατοῦ, πράγματι ὁ νόμος περὶ θητείας εἶναι ἀπολύτως ἀναγκαῖος διὰ τὸν ὀργανισμόν, ὃν ἐψηφίσαμεν ἤδη. Ἀφοῦ δὲν ἔχομεν ἀνάγκην μονίμου στρατοῦ ἐν ἀναλογίᾳ τοιαύτῃ, ὅπως χρησιμεύσῃ ὡς πυρήν, περὶ τὸν ὁποῖον νὰ ἔλθῃ ἐθνικὴ ἄλλη δύναμις, δὲν εἶναι ἀνάγκη τοὺς νέους τῆς ἀπογραφῆς νὰ τοὺς τυραννῶμεν ἐπὶ 2 ὅλα ἔτη διὰ τὸ πεζικὸν καὶ ἐπὶ 3 διὰ τὰ ἄλλα ὅπλα. Πράγματι κατὰ τὸ νομοσχέδιον ἐκεῖνο, ὅπερ κατέστη ἤδη νόμος, ἡ ἀπογραφὴ δὲν ἔχει οὐδεμίαν ἄλλην ἀποστολὴν εἰμὴ ἁπλῶς ἄσκησιν, ἀλλ’ εἶναι ἀδύνατον νὰ παραδεχθῆτε, ὅτι μορφοῦται στρατὸς ἐπὶ 1 ἔτος διὰ τὸ πεζικὸν καὶ ἐπὶ 2 διὰ τὰ ἄλλα ὅπλα. Ἄλλοι ὁμιλήσαντες κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ, ἀπέδειξαν πληρέστατα τὴν ἀνεπάρκειαν τῶν ἐπιχειρημάτων τῆς κυβερνήσεως, ἑπομένως δὲν θέλω νὰ ἐνδιατρίψω ἐγώ· ἀφίνω εἰς αὐτοὺς ἐκείνους νὰ ἐξακολουθήσωσι τὸ ἔργον αὐτῶν, νὰ προσπαθήσωσι νὰ πείσωσι τὴν Βουλὴν, ὅτι ἡ πρότασις τῆς κυβερνήσεως πᾶν ἄλλο σκοπεῖ ἢ νὰ μορφώσῃ ἀληθεῖς στρατιώτας. Καὶ πράγματι, κύριοι, ἐκ τοῦ νόμου 1861 ἄνδρες τῆς ἀπογραφῆς πρόκειται νὰ ἀποτελέσουν τὸν μόνιμον πεζικὸν στρατὸν, ἅπαντες δὲ οἱ ἄλλοι, ἐξαιρέσει ἐκείνων, οἵτινες προσκαλοῦνται εἰς τὰ ἄλλα ὅπλα, θέλουν ἀποτελεῖ τοὺς λεγομένους ὑπεραρίθμους ἐφέδρους, ἤτοι ἑξαμηνίτας. Ἠθέλησα νὰ ἐννοήσω, ἀλλὰ δὲν τὸ κατώρθωσα, πῶς τὸ Ὑπουργεῖον ἐν τῷ νομοσχεδίῳ περὶ θητείας παρουσιάζει τὴν διαφορὰν μεταξὺ ἡμίσεος ἔτους καὶ ἔτους· ἤθελεν εἶσθαι προτιμότερον διὰ τὴν κυβέρνησιν, ἐὰν ἔλεγε διὰ τοῦ νομοσχεδίου, ἅπασα ἡ ἀπογραφὴ προσκαλεῖται νὰ ὑπηρετήσῃ εἰς τὸ πεζικὸν τοὐλάχιστον 7 ἢ 8 μῆνας. Δὲν δύναμαι νὰ ἐννοήσω τί ἤθελον κερδίσει οἱ ἑξαμηνῖται τῆς πρώτης κατηγορίας καὶ οἱ μετ’ αὐτῶν ἐρχόμενοι ἐκ τῆς ἀπογραφῆς, ὡς στρατιῶται τοῦ μονίμου στρατοῦ. Τὴν αὐτὴν μόρφωσιν θέλουν λάβει ἐπὶ 6 ὅλους μῆνας· οὔτε κατὰ γραμμὴν δὲν θὰ διαφέρῃ ἡ ἐκπαίδευσις τῶν μὲν ἀπὸ τῶν δέ. Ἔρχεται κατόπιν ἡ κατηγορία ἡ δευτέρα τῶν ἑξαμηνιτῶν, τὸ ἕτερον ἥμισυ τοῦ ἔτους· δὲν ἐννοῶ διατὶ ν’ ἀδικηθῶσιν αὐτοί· οὗτοι θέλουσιν ἀσκεῖσθαι, ὅπως οἱ τῆς πρώτης ἑξαμηνίας, εἰς τὰς ἀρχικὰς μόνον ἀσκήσεις, ἐνῷ θὰ βλέπωσι τοὺς ἀνήκοντας εἰς τὴν ἀπογραφὴν τοῦ μονίμου στρατοῦ ν’ ἀσκῶνται εἰς ἀνωτέρας ἀσκήσεις, εἰς τὰς ὁποίας δὲν θὰ δυνηθοῦν νὰ λάβωσι μέρος, διότι δὲν θὰ ἔχωσι τὴν ἀπαιτουμένην πρὸς τοῦτο μόρφωσιν. Ἀφοῦ λοιπὸν δὲν πρόκειται νὰ μορφώσωμεν ἀληθεῖς στρατιώτας, ἀφοῦ δὲν πρόκειται εἰμὴ μόνον περὶ ἀσκήσεως, ἐπαναλαμβάνω, δὲν ἐννοῶ διὰ τί ἡ Κυβέρνησις θέλει οἱ μὲν ν’ ἀσκῶνται ἐπὶ 6 μῆνας, οἱ δὲ ἐπὶ ἔτος. Ἤθελον ἐννοήσει τὴν ἀνάγκην διαφορᾶς τινος, ἐὰν ἡ ἀναλογία τῶν διατηρουμένων ἐπὶ 1 ἔτος εἰς τὸ πεζικὸν ἦτο μεγάλη· ἀφαιροῦμεν πολλὰς τὰς χεῖρας ἀπὸ τῶν ἀγρῶν, ἀπὸ τῶν οἰκογενειῶν, καὶ εἴμεθα ἠναγκασμένοι νὰ περιορίσωμεν ὅσον τὸ δυνατὸν τὸ χρονικὸν διάστημα τῆς ἐξασκήσεως ἀπὸ τὰ ὅπλα. Ἀλλὰ, καθὼς σᾶς εἶπον, ὁ στρατὸς τῆς ἀσκήσεως συγκροτεῖται ἐκ 10 ταγμάτων, τῶν ὁποίων ἡ δύναμις εἰς στρατιώτας εἶναι 1861, ἤτοι πρὸς 186 δι’ ἕκαστον τάγμα. Ἀφοῦ δὲ ἡ πραγματικὴ δύναμις εἶναι τὰ 10 τάγματα τῆς ἀσκήσεως, δὲν δύναμαι νὰ ἐννοήσω διὰ τί ἡ Κυβέρνησις νομίζει, ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ περιορίσωμεν τὸ σύστημα τὸ παραδεδεγμένον ἤδη τῆς θητείας· ἐξ ἐναντίας, ἐὰν δὲν μὲ λανθάνωσιν αἱ μελέται μου, διατηρουμένου τοῦ νόμου τῆς στρατολογίας ἀναλλοιώτως, ἀφίνομεν εἰς τὰς οἰκογενείας πλειοτέρους νέους παρ’ ὅσους θέλομεν ἀφήσει, ἐὰν παραδεχθῶμεν τὸ προτεινόμενον νομοσχέδιον. Κατὰ τὸ νομοσχέδιον τῆς Κυβερνήσεως ἔχομεν ἀνάγκην νὰ λάβωμεν ἐπὶ ὁλόκληρον ἔτος ἀπὸ τῆς ἀπογραφῆς 1861 διὰ τὸ πεζικὸν, καὶ 819 διὰ τὰ ἄλλα σώματα ἢ ὅπλα καθ’ ἑκάστην ἀπογραφὴν, τὸ ὅλον 2,680. Ἐὰν ἤθελε διατηρηθῆ ἡ διάταξις τοῦ ἰσχύοντος εἰσέτι νόμου περὶ στρατολογίας, ἠθέλομεν λάβει διὰ μὲν τὸ πεζικὸν ἄνδρας 931, διὰ δὲ τὰ ἄλλα σώματα 546, τὸ ὅλον 1,477· ἐν ἄλλαις λέξεσιν ἡ Κυβέρνησις πρόκειται νὰ διατηρῇ ὑπὸ τὰ ὅπλα καὶ νὰ στερήσῃ βραχίονας ἀπὸ τῆς γεωργίας ἐπὶ πλέον 1,200. Ἐννοῶ, μολονότι δὲν θὰ ἀπαντήσωσι κατὰ τὴν συνήθειαν, ἥτις ἐπεκράτησεν, ἐννοῶ, ὅτι ἐὰν ἄλλως πράξωσι, θέλουσιν εἴπει ναί· ἀλλ’ ὁ στρατολογικὸς νόμος κρατεῖ μακρὰν τῆς οἰκογενείας τοὺς μὲν ἐπὶ 2 ἔτη, τοὺς δὲ ἐπὶ 3. Αὐτὸ εἶναι ἀληθὲς, ἀλλὰ καθ’ ἕκαστον χρόνον ἀφαιροῦνται χεῖρες ὀλιγώτεραι ἀπὸ τὴν γεωργίαν ἢ τὴν ἑστίαν.

§45ΡΑΛΛΗΣ. Αὐτὸ ἀποδεικνύει, ὅτι περισσότεροι θὰ γυμνασθοῦν, αὐτὸς εἶναι ὁ σκοπός.

§46ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Αὐτός εἶναι ὁ σκοπὸς, μοὶ λέγουν ἐκ δεξιῶν, δηλ. ἐπειδὴ καταδικάζονται δυνάμει τοῦ στρατολογικοῦ νόμου οἰκογένειαι Α, νὰ στέλλωσι τὰ τέκνα των νὰ ὑπηρετῶσιν· ὁ νέος νόμος ἔχει σκοπὸν νὰ καταδικάσῃ εἰς τοῦτο πλείονας οἰκογενείας, ἢ ὅσας καταδικάζει ὁ νῦν ἰσχύων στρατολογικὸς Νόμος.

§47ΣΑΡΑΒΑΣ. Γυμναζόμεθα περισσότεροι.

§48ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Ὄχι, γυμνάζονται ὅσοι ἔτυχον κλήρου, ἵνα ἀποτελέσωσι τὸν στρατὸν τῆς ἀσκήσεως, ἄλλοι μὲν 1 ἔτος, ἄλλοι δὲ 2. Κατὰ τὸν ἰσχύοντα μέχρι σήμερον στρατολογικὸν νόμον ἄλλοι μὲν θὰ ὑπηρετήσουν ἐπὶ 2 ἔτη, ἄλλοι δὲ ἐπὶ 3. Ἠδύνασθε χωρὶς νὰ καταστρέψητε τὸν νόμον νὰ δώσητε τὸ δικαίωμα εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως ἔκαμον καὶ ἐν Γαλλίᾳ, νὰ δίδῃ ἀδείας εἰς ἐκείνους, οἵτινες ἀποδεικνύουσιν εἰς τὸ πυροβολικὸν, εἰς τὸ μηχανικὸν καὶ τὸ ἱππικὸν, ὅτι ἀρκούντως ἐγυμνάσθησαν κατὰ τὴν διάρκειαν τῶν 2 ἐτῶν· αὐτὸ τὸ ὁποῖον ἔχομεν ἤδη παραδεχθῆ διὰ τὸ πεζικόν. Ἀλλὰ διαφέρει πολὺ ἡ ἄδεια ἀπὸ τὴν ἀπομάκρυσιν, διότι ὁ διατελῶν ἐν ἀδείᾳ ἔχει πάντοτε τὸν νοῦν του ἐστραμμένον εἰς τὸν στρατὸν, διότι δύναται καὶ νὰ προσκληθῇ ἀπὸ ἡμέρας εἰς ἡμέραν εἰς τὰς τάξεις του. Αὐτοὶ οἱ ἀριθμοὶ, τοὺς ὁποίους ἔθεσα, εἶναι ἀφιλονείκητοι. Δὲν δύναμαι, ὡς εἶπον, νὰ ἐννοήσω διὰ τί θέλομεν ἑκάστοτε νὰ νεωτερίζωμεν καὶ νὰ καταστρέφωμεν νόμους, τοὺς ὁποίους εἰσέτι δὲν ἐδοκιμάσαμεν. Οἱ στρατολογικοὶ νόμοι, εἶναι ὅπως εἶπον, τὸ στρατολογικὸν σύνταγμα ἑνὸς κράτους. Ὅταν συντάσσωνται τὰ κράτη, οἱ διευθύνοντες τὰς τύχας τῶν ἐπικρατειῶν προσπαθοῦσι νὰ καταρτίσωσι στρατὸν τοιοῦτον, ὅστις νὰ δύναται ἐν ἀνάγκῃ νὰ χρησιμεύσῃ εἰς τὴν πατρίδα. Κατὰ τὴν ἐκτίμησιν δὲ τὴν ὁποίαν ἔχουν περὶ τῶν πραγμάτων καὶ κατὰ τὸν χαρακτῆρα τὸν ἐθνικὸν, περιστρέφονται ὡς πρὸς τὴν θητείαν εἰς ὅλα τὰ κράτη, τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ χρησιμεύσουν εἰς ἡμᾶς ὡς ὑπόδειγμα, μεταξὺ τῶν 5 καὶ 3 ἐτῶν. Ἐὰν ἠδυνάμην, ἤθελον ἀντιγράψει καὶ ἤθελον μάθει ἀπὸ στήθους τὸν λόγον, ὃν ἐξεφώνησε κατὰ τὴν συζήτησιν περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ ὁ κ. Ῥικάκης. Οὐδεὶς ἠδύνατο νὰ εἴπῃ τόσον καλῶς καὶ τόσον εὐφραδῶς καὶ τόσον πειστικῶς ὅσα εἶπεν ὁ κ. Ῥικάκης. Ὅταν ἔρχηταί τις, καὶ μάλιστα Κυβέρνησις, καὶ ζητῇ νὰ ἀφαρπάσῃ τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς, βεβαίως δίδει τὸ δικαίωμα ἐπικρίσεως. Ὁ κ. Ῥικάκης εἶπε· ποία εἶναι ἡ αὐθεντία ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἔπεισαν τὴν Κυβέρνησιν νὰ φέρῃ νομοσχέδιον καταστρέφον τὸν νόμον τὸν στρατολογικὸν, τὸν ὁποῖον προχθὲς ἀκόμη ἐψήφισεν ἡ Βουλὴ, καὶ τοῦ ὁποίου πρώτην ἤδη φορὰν ποιούμεθα χρῆσιν; Ἀκόμη δὲν ἐδοκιμάσθη ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον φοβεῖται ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅτι ἡ κοινωνία δὲν ἀρέσκεται εἰς τὸν νόμον τοῦτον.

§49ΡΙΚΑΚΗΣ. Κύριε βουλευτά, μὲ συγχωρεῖτε νὰ δώσω μίαν ἐξήγησιν, διότι παρεξηγοῦμαι. Ἐγὼ ὡμίλησα προχθὲς περὶ τοῦ ὀργανισμοῦ, ὄχι περὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ θητείας, διότι συμβαίνει νὰ ἤμεθα ἀντιθέτου γνώμης τώρα.

§50ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Ναί· ἀλλ’ ἐὰν δὲν ἐδέχεσθε τὸν ὀργανισμὸν, ἦτο περιττὸν νὰ δώσητε εἰς τὴν Κυβέρνησιν σήμερον τὸν περὶ θητείας νόμον, διότι ἡ Κυβέρνησις νομίζει, ὅτι δὲν δύναται νὰ τῇ χρησιμεύσῃ ἡ ἐλάττωσις τῆς θητείας, ἐὰν δὲν ἔχῃ ὠργανισμένον τὸν στρατὸν ὡς τὸν ἔχει. Ἐγὼ λέγω τὸ ἐναντίον, ὅτι οὐδεμίαν ἔχει σχέσιν ὁ ὀργανισμὸς μὲ τὴν θητείαν. Ἀλλ’ ὁ κ. Ῥικάκης εἶπε, ποία εἶναι ἡ αὐθεντία ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἔπεισαν τὴν Κυβέρνησιν νὰ παρουσιάσῃ τοιοῦτον νομοσχέδιον Τοῦτο δὲν τὸ λέγω ἐγώ, διότι δι’ ἐμὲ οὐδεμίαν αὐθεντίαν ἔχουν ὅλα αὐτὰ τὰ ἔργα. Δὲν ζητῶ λοιπὸν τὸν ἄνθρωπον, ἀφοῦ ἔχω τὸ πρᾶγμα, καὶ τὸ πρᾶγμα δὲν μοὶ λέγει τίποτε. Προσεπάθησα καὶ προσπαθῶ ὅσον τὸ ἐπ’ ἐμοὶ νὰ μὴ ἐπαναλάβω οὔτε μίαν φράσιν ἐξ ὅσων εἶπον εἰς ἄλλην συνεδρίασιν. Εἶπον προηγουμένως, ὅτι εἰς ὅλα τὰ Κράτη ἐκανόνισαν τὴν θητείαν τοιαύτην, ὥστε ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἐν ὥρᾳ κινδύνου θέλουν προσκληθῆ νὰ λάβωσι τὰ ὅπλα, νὰ εὑρίσκωνται ἐν ἀναλογίᾳ πρὸς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι διατηροῦνται διαρκῶς εἰς τὰ ὅπλα, δηλαδὴ πρὸς τὸν λεγόμενον μόνιμον στρατὸν, ἀναλογία τοιαύτη συμβιβαζομένη μὲ τὰ συμφέροντα τῆς κοινωνίας. Ἀφοῦ παρεδέχθητε νὰ παραβλάψητε τὰ συμφέροντα τῆς κοινωνίας διὰ τῆς ὑποχρεώσεως νὰ ὑπηρετήσωσιν ἐπὶ δύο ὁλόκληρα ἔτη ὅσοι δὲν εἶναι διὰ τὸ πεζικὸν, τί σᾶς ἐπείραζε νὰ διατηρήσητε καὶ διὰ τὸ πεζικὸν τὰ δύο ἔτη; Ἀφοῦ κατεβάσατε εἰς δύο ἔτη τὴν θητείαν διὰ τὰ τεχνικὰ ὅπλα, διατί νὰ ἐλαττώσητε τὴν θητείαν τῶν μελλόντων νὰ ἀποτελέσωσι τὸ πεζικὸν, ἀφοῦ εἰς κανένα πραγματικὸν στρατὸν δὲν ἔχετε τοιαύτην θητείαν; Εἶπον ἐν ἀρχῇ τοὺς λόγους, οἱ ὁποῖοι ἠνάγκασαν τὴν Σουηδίαν νὰ παραδεχθῇ μικροτέραν θητείαν, καὶ ἐπίσης καὶ τὴν Δανίαν. Ἡμεῖς ὅμως ἔχομεν ἄλλο τι, δι’ ἡμᾶς δὲν ἐκλείσθησαν εἰσέτι αἱ πύλαι τοῦ μέλλοντος, τοὐναντίον ἡ Ἑλλὰς ζῇ μὲ μόνην αὐτὴν τὴν ἰδέαν, ὅτι ἔχει ἐμπρός της μέλλον, καὶ ὅτι ἐντὸς ὀλίγου θέλει προσκληθῆ νὰ ἐργασθῇ. Ἀφοῦ ἠλαττώσατε τὴν δύναμιν τοῦ πραγματικοῦ στρατοῦ τῆς Ἑλλάδος, ἀφοῦ ἠλαττώσατε τὴν δύναμιν τῶν ἐκ τῆς ἀπογραφῆς συγκαλουμένων εἰς ὀλίγον ἀριθμὸν, τοὐλάχιστον, ὡς εἶπον, διατηρήσατε τὴν θητείαν τῶν δύο ἐτῶν διὰ τὸ πεζικόν. Ὅσα καὶ ἂν εἴπῃ τις, εἶναι καταδικασμένος νὰ τὰ εἴπῃ ἁπλῶς, ὅπως διαμαρτυρηθῇ, ἵνα χρησιμεύσωσιν ἐν καιρῷ τῷ δέοντι, πρὸς ἀλλαγὴν κανόνων, οἵτινες θέλουσιν ἀποτελέσει σήμερον νόμον.

§51Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Δὲν πρόκειται νὰ λύσωμεν ἡμεῖς τὸ ζήτημα, ἂν ἡ μεγαλειτέρα θητεία σχηματίζῃ καλλίτερον στρατὸν, διότι αὐτὸ τὸ ἔλυσεν ἡ ἱστορία τοῦ κόσμου, οἱ μεγάλοι στρατηγοί, οἱ μεγάλοι ἡγεμόνες, τὰ πολεμικώτερα ἔθνη. Ἀλλ’ ἡ Κυβέρνησις ἐπιμένει εἰς τὸ σύστημά της, καὶ περιττὸν εἶναι νὰ χάνωμεν τὸν καιρόν μας εἰς ματαίας συζητήσεις. Εἶναι ἀναμφισβήτητον, ὅτι διὰ τῆς ἐνιαυσίου θητείας ἀδύνατον νὰ γείνουν στρατιῶται, διότι δὲν ἀρκεῖ μόνον τὸ γυμνάζεσθαι· ἠμπορεῖ ἐντὸς 3 μηνῶν εἷς ἔξυπνος νὰ διδαχθῇ καλῶς ὅλα τὰ γυμνάσια, καὶ ὅμως δὲν θὰ λάβῃ τὴν προσήκουσαν στρατιωτικὴν ἀνατροφὴν, δὲν θὰ ἔχῃ τὸ φρόνημα τὸ ἀπαραίτητον εἰς τὴν στρατιωτικὴν ὑπηρεσίαν. Δὲν εἶναι δυνατὸν εἰς 6 μῆνας νὰ γείνωσι ταῦτα. Πολλοὶ εἶπον, ὅτι τὰ μικρὰ ἔθνη πρέπει νὰ ἔχουν θητείαν μικρὰν, διὰ νὰ γυμνάζωνται ὅλοι. Ἐν ἀρχῇ τοῦ ἀγῶνος τοῦ 1821 ὁ Κεχαγιάμπεης, ἔχων 2–3000, διεσκόρπιζε τὰ ἔνοπλα πλήθη καὶ ἐθριάμβευεν. Ἀλλ’ ἀφοῦ οἱ Ἕλληνες ἐσυνείθισαν εἰς τὸν στρατιωτικὸν βίον καὶ ἐγυμνάσθησαν, δὲν ἠδυνήθησαν οἱ Τοῦρκοι νὰ σταθῶσιν εἰς οὐδεμίαν μάχην ἀπέναντι τῶν γεγυμνασμένων ἐκείνων ἀνδρῶν. Ταῦτα λέγει ἡ ἱστορία τοῦ τόπου. Πάντες γνωρίζετε ὁποῖα θαύματα ἔκαμαν ἐκεῖνοι οἱ ἄνδρες εἰς τὸ ἡρωϊκὸν Μεσολόγγιον, εἰς τὴν Ἀκρόπολιν, ὁποῖα κατορθώματα ὁ Καραϊσκάκης διὰ τῶν γεγυμνασμένων ἀνδρῶν. Εἶναι ἀνάγκη συζητήσεως, ὅτι εἷς στρατὸς μορφοῦται μᾶλλον εἰς 2 ἢ 3 ἔτη, παρὰ εἰς 6 μῆνας;

§52ΚΑΣΙΜΑΤΗΣ. Πῶς ἐξηγεῖται, παρακαλῶ, ὅτι προχθὲς τὸ Γερμανικὸν κοινοβούλιον παρεδέχθη τὴν μονοετῆ θητείαν; ἐν Σουηδίᾳ ἡ Κυβέρνησις ἐπέμενε καὶ ἔπεσε, διότι ἡ Βουλὴ ἤθελεν αὐτὰς τὰς ἀρχάς.

§53Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ἔχετε λάθος.

§54Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ὁ στρατὸς τῆς ἐφεδρείας, τῆς μεταβατικῆς ἐθνοφυλακῆς, τῆς ἐθνοφρουρᾶς, δὲν εἶναι τίποτε, ὁ στρατὸς ὁ μόνιμος εἶναι ἡ δύναμις· ἂν χαθῇ αὐτὸς, ὅλα τὰ ἄλλα καταστρέφονται. Ἔπεσεν ἡ πρώτη γραμμὴ τοῦ Γαλλικοῦ στρατοῦ εἰς τὸ Σεδὰν, εἰς μάτην δὲ ἡ Γαλλία εἰργάσθη νὰ σχηματίσῃ στρατὸν μὲ ἐθνοφύλακας καὶ ἐθνοφρουρὰς εἰς τὰ πεδία τῶν μαχῶν· δὲν ἠδυνήθη νὰ κατορθώσῃ τίποτε, καὶ ἀπόδειξις, ὅτι ὁ στρατὸς τοῦ Βούρβαχη ἠναγκάσθη νὰ καταφύγῃ εἰς τὴν Ἑλβετίαν καὶ νὰ καταθέσῃ ἐκεῖ τὰ ὅπλα, Νομίζετε, ὅτι δὲν θὰ ἐπάθαινον τὸ ἴδιον οἱ Γερμανοὶ, ἂν ἡ πρώτη γραμμὴ τοῦ Γερμανικοῦ στρατοῦ κατεστρέφετο; Μὴ συγχέετε λοιπὸν τὴν ἰδέαν τοῦ μονίμου στρατοῦ μὲ τὴν ἰδέαν τῆς ἐθνοφρουρᾶς, τῆς μεταβατικῆς ἐθνοφυλακῆς κτλ., διότι εἶναι πλάνη. Δὲν εἶναι καιρὸς νὰ σᾶς ἀπασχολήσω περισσότερον, διὰ νὰ ἀποδείξω, ὅτι ἡ μικρὰ θητεία δὲν κάμνει τὸν στρατόν. Ἡ Βουλὴ γνωρίζει τὴν ἐπιμονὴν τῆς Κυβερνήσεως, ἀρκετὰ δὲ ἤκουσε, καὶ ἂς σκεφθῇ καλῶς πρὶν ἢ ἐπιψηφίσῃ τὸ νομοσχέδιον.

§55ΦΙΛΗΜΩΝ. Καὶ ὅτε παρουσιάσθην ἐνώπιον τῶν ἐκλογέων μου, κατὰ τὸν μῆνα Σεπτέμβριον τοῦ 1879, καὶ ὅτε ἔσχον τὴν τιμὴν νὰ ὁμιλήσω ἐνώπιον ὑμῶν, κατὰ τὸν μῆνα Νοέμβριον, ἐπὶ τῆς ἀπαντήσεως εἰς τὸν Βασιλικὸν λόγον, ὑπεστήριξα τὴν ἀρχὴν τῆς μονοετοῦς θητείας. Ὑπεστήριξα δὲ αὐτὴν, ἐν ἐποχῇ, καθ’ ἣν δὲν ἦτο γνωστὸν, ὅτι οἱ ἀξιότιμοι βουλευταὶ, οἱ συγκροτοῦντες σήμερον τὴν Κυβέρνησιν, εἶχον μεταβάλει τὴν γνώμην, ἣν ὑπεστήριξαν διὰ τῆς ψήφου των μετὰ μεγάλης ἐπιμονῆς κατὰ τὸ 1877. Ὅτε ὁ κ. Ῥικάκης προέτεινε τὴν μονοετῆ θητείαν, καὶ ὁ ἀξιότιμος Πρωθυπουργὸς, καὶ ὁ ἀξιότιμος ὑπουργὸς τῆς Παιδείας, καὶ ὁ ἀξιότιμος ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, καὶ ὁ ἀξιότιμος ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, ἐψήφισαν πεισμόνως ὑπὲρ τῆς διετοῦς θητείας. Παραδεχόμενος, ὅτι ἡ Ἑλλὰς, ὡς εὑρίσκεται σήμερον, δὲν δύναται νὰ διατηρήσῃ στρατὸν σπουδαῖον, διαρκῆ καὶ μόνιμον, ἀφ’ ἑτέρου δὲ ἀναγνωρίζων, ὅτι εἶναι κατηναγκασμένη νὰ μετάσχῃ τοῦ ἀγῶνος κατὰ τὴν Ἀνατολὴν, ὅταν καὶ ἄλλαι Δυνάμεις ἤθελον ἀναμιχθῆ εἰς τὸν ἀγῶνα, καὶ συμπράττουσα μετ’ αὐτῶν, κατέληξα εἰς τὸ συμπέρασμα, ὅτι ὀφείλει νὰ παρασκευάσῃ ὅσῳ ἔνεστι πλειοτέρους ὁπλίτας, ἵνα παρατάξῃ εἰς τὸ πεδίον τοῦ ἀγῶνος, κατὰ τὴν κρίσιμον στιγμήν. Τοῦτο δὲ δὲν θὰ ἠδύνατο νὰ πράξῃ ἄλλως, ἢ ἀπομιμουμένη τὴν μέθοδον, ἣν ἐφήρμοσεν ἡ Πρωσία κατὰ τὰ 1813. Ὅπως ματαιώσῃ τὴν ὑποχρέωσιν, ἣν ἐπέβαλλεν αὐτῇ ὁ Ναπολέων διὰ τῆς συνθήκης τῆς μετὰ τὴν μάχην τῆς Ἰέννης, ὅπως ἔχῃ ὡρισμένον ἀριθμὸν στρατοῦ, ἀπεφάσισε νὰ περιορίσῃ τὴν θητείαν εἰς ἓξ μῆνας μόνον. Διὰ τούτου ἠδυνήθη νὰ προσκαλέσῃ καὶ νὰ ἐκγυμνάσῃ ὅσῳ τὸ δυνατὸν περισσοτέρους στρατιώτας, ὅπως δυνηθῇ, κατὰ τὴν ἐπίσημον ὥραν, ἣν προέβλεπε ταχέως σημαίνουσαν, νὰ παρατάξῃ στρατὸν ἀνώτερον ἐκείνου, ὃν ἐπέβαλεν αὐτῇ ἡ συνθήκη. Καὶ οὕτω κατώρθωσε νὰ παρατάξῃ περὶ τὰς 200,000, ὅταν ἐπέστη ἡ ἐποχὴ τῆς κρίσεως. Ἡ Ἑλλὰς, εὑρισκομένη ὑπὸ ἑτέραν ἔποψιν εἰς τὴν αὐτὴν θέσιν, εἰς ἣν καὶ ἡ Πρωσία εὑρέθη, μὴ ὑποβαλλομένη μὲν εἰς συνθήκην ἐπὶ τοῦ χάρτου γεγραμμένην, ἀλλ’ εἰς τὴν συνθήκην τῶν πραγμάτων καὶ τῆς ἀνάγκης, ὀφείλει ν’ ἀκολουθήσῃ τὴν αὐτὴν πορείαν, νὰ προσπαθήσῃ ὅσον τὸ δυνατὸν νὰ παρατάξῃ πλειοτέρους ὁπλίτας κατὰ τὴν κρίσιμον ὥραν. Διότι καὶ ὁ ἀτελῶς γυμνασμένος ἐν τῷ πολέμῳ πλειότερον δύναται νὰ συντελέσῃ τοῦ ἐντελῶς ἀγυμνάστου. Οἱ λόγοι οὗτοι μὲ ἔπεισαν νὰ ἀποδεχθῶ, ὡς συμφέρουσαν εἰς τὴν στρατιωτικὴν σύνταξιν τῆς Ἑλλάδος, τὴν μονοετῆ θητείαν. Καθῆκον ἔχω ἐντεῦθεν νὰ τὴν ὑποστηρίξω καὶ σήμερον, υἱοθετουμένην παρὰ τῆς Κυβερνήσεως καὶ διατυπουμένην ἐν νομοσχεδίῳ. Ὁ κ. πρωθυπουργὸς εἶπεν ἀλήθειαν, συζητουμένου τοῦ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ. Ἡ Ἑλλὰς, εἶπεν, ὀφείλει, ἐκτιμῶσα τὰς περιστάσεις καὶ τοὺς παράγοντας αὑτῆς, νὰ συμμορφωθῇ πρὸς τὰ ἰσχύοντα εἰς τὰ Κράτη, ἅτινα ὁμοιάζουσι μᾶλλον πρὸς αὐτὴν, ἢ πρὸς τὰ μεγάλα Κράτη, ἅτινα ἔχουσιν ἄλλους σκοποὺς καὶ πόρους διαφόρους. Δὲν θέλω νὰ ἐρωτήσω σήμερον, ἐὰν καθολικῶς καὶ ἀκριβῶς ἐφηρμόσθη ἡ αὐτὴ ἀρχὴ ἐπὶ τοῦ στρατιωτικοῦ ὀργανισμοῦ, τὸν ὁποῖον ἐψηφίσαμεν· ἐν τούτῳ λαμβάνονται ὡς βάσεις, κατὰ μέγα μέρος, οἱ ἐθελονταὶ, τὰ μικρὰ δὲ Κράτη τοὺς ἐθελοντὰς δὲν δέχονται. Οὔτε ἡ Δανία οὔτε ἡ Ἑλβετία ἔχουσιν ἐθελοντάς. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι ἡ Πορτογαλλία καὶ ἡ Ὁλλανδία ἔχουν ἐθελοντάς· ἀλλὰ μὴ λησμονεῖτε, ὅτι τὰ δύο Κράτη ταῦτα ἔχουσιν ἀποικίας, ἑπομένως ὑποχρεοῦνται νὰ ἔχωσιν ὑπὸ τὰ ὅπλα στρατιώτας ἐμμίσθους, ἵνα διοικῶσι τὰς ἀποικίας των. Ἄλλως τε τὰ Κράτη ταῦτα ἦσαν, πρὸ ὀλίγου ἔτι, μεγάλαι Δυνάμεις, καὶ ἐξέπεσαν μὲν τοῦ μεγαλείου, ἀλλὰ διετήρησαν ἕνα κλάδον αὐτοῦ, τὰς ἀποικίας. Γνωρίζετε, ὅτι ἡ Ὁλλανδία διώκει πρό τινος πόλεμον ἔν τινι τῶν ἀποικιῶν της. Τὰ Κράτη ὅμως, ἅτινα δὲν ἔχουσιν ἀποικίας, δὲν δέχονται ἐθελοντάς. Τοιαῦτα ἡ Δανία καὶ ἡ Ἑλβετία. Ἀλλὰ τὸ τοιοῦτον δὲν ὑπομιμνήσκω, ὅπως ἐλαττώσω τὴν ἀξίαν τῆς ἀληθείας τοῦ ἰσχυρισμοῦ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ. Ἀληθῶς ἡ Ἑλλὰς ὀφείλει νὰ ἀπομιμηθῇ τὰ ὁμοιάζοντα αὐτῇ κατὰ τὴν ἔκτασιν Κράτη, καὶ μάλιστα ἀφοῦ ἡ μικρὰ θητεία δὲν κατεβίβασε τὰ μικρὰ ἐκεῖνα Κράτη ἀπὸ τοῦ ὕψους τῆς στρατιωτικῆς αὐτῶν δυνάμεως· τοὐναντίον τινὰ τῶν Κρατῶν τούτων κρίνονται ὡς τὰ κρεῖττον διωργανισμένα στρατιωτικῶς καὶ ὡς δυνάμενα καὶ τὴν ἰδίαν ἑαυτῶν ἀνεξαρτησίαν νὰ ὑπερασπισθῶσι, καὶ μετ’ ἄλλων ἐπιτυχῶς νὰ συμπράξωσιν. Οἱ στρατιωτικοὶ νόμοι εἶναι νόμοι τοπικοὶ καὶ πρακτικοὶ, δὲν δύνανται νὰ ὑπαχθῶσιν εἰς γενικὰς καὶ ἀπολύτους θεωρίας. Ἐσχάτως ἀνέγνωσα στρατιωτικόν τι σύγγραμμα, ἐν τῷ ὁποίῳ ἐπιστήμων στρατηγὸς ὑποστηρίζει τὴν ἀρχὴν, ὅτι εἰσέτι ἡ στρατιωτικὴ τέχνη δὲν ἔφθασεν εἰς τὸ σημεῖον, ἀφ’ οὗ δύνανται νὰ ἐξαχθῶσι γενικὰ συμπεράσματα καὶ ἐπιστημονικοὶ κανόνες. Εἷς μόνον κανὼν ὑπάρχει ἀναμφισβήτητος, ὁ ἑξῆς, νὰ ἐξετάζηται, προκειμένου περὶ στρατιωτικῶν πραγμάτων, ἡ κατάστασις ἑκάστης χώρας, καὶ κατ’ αὐτὴν νὰ συντάσσωνται οἱ στρατιωτικοὶ νόμοι αὐτῆς. Ἐντεῦθεν τὰ παραδείγματα, ἅτινα προέταξαν ἐκ τῶν μεγάλων Κρατῶν οἱ ὑπὲρ τῆς μεγαλειτέρας θητείας ὁμιλήσαντες, δὲν λύουσι τὸ ζήτημα. Εἶναι ἀναμφισβήτητον, ὅτι ἡ μεγάλη πλειοψηφία τῶν στρατιωτικῶν συγγραφέων παραδέχεται τὴν μακροτέραν θητείαν· διότι ὅσῳ περισσότερον μένει ὁ στρατιώτης ὑπὸ τὰς σημαίας, τόσῳ μᾶλλον γίνεται δεξιώτερος καὶ πολεμικώτερος. Ἀλλ’ οὐχ ἧττον ὑπάρχουσι καὶ στρατιωτικοὶ συγγραφεῖς, οὐχὶ ἐκ τῶν καθηγητῶν τῶν στρατιωτικῶν Σχολῶν, οἵτινες παραδέχονται τὴν μικροτέραν θητείαν. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου, ἡ διαφορὰ, ἡ ὑπάρχουσα μεταξὺ τῆς διαρκείας τῆς θητείας εἰς τὰ διάφορα Κράτη, δεικνύει, ὅτι εἰσέτι τὸ περὶ αὐτῆς ζήτημα δὲν ἐλύθη ἀπολύτως. Ἔχομεν τὴν θητείαν τῶν ἐθελοντῶν ἐν Ἀγγλίᾳ δωδεκαετῆ, ἐν Ῥωσσίᾳ ἑξαετῆ ἢ ἑπταετῆ, καὶ εἰς ἄλλα Κράτη μικροτέραν. Δὲν δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν ἐντεῦθεν, ὅτι ἐτέθη φραγμὸς ἀνυπέρβλητος. Μολοντοῦτο ἡ τριετὴς θητεία θεωρεῖται, παρὰ τῶν πλείστων στρατιωτικῶν συγγραφέων, ὡς τὸ ἔσχατον ὅριον τῆς στρατιωτικῆς ὑπηρεσίας, ἀλλὰ πάλιν ὀφείλω νὰ παρατηρήσω, τῆς θητείας τῶν στρατῶν ἐν τοῖς μεγάλοις Κράτεσιν, ἅτινα ἔχουσι μεγάλας ἐκτάσεις καὶ εἶναι ὑποχρεωμένα νὰ διατηρῶσι πολυάριθμον στρατὸν διαρκῆ καὶ μόνιμον, ὅστις ὄντως δὲν δύναται νὰ ὑπάρξῃ ἄνευ μακροτέρας θητείας. Οὐχ ἧττον, ὑπάρχει καὶ εἷς στρατιωτικὸς συγγραφεὺς, ὁ στρατηγὸς Βίμπφεν, ὁ ὑπογράψας τὴν συνθήκην τῆς παραδόσεως τοῦ Σεδὰν, στρατηγὸς τῆς Ἀλγερίας, ἐκ τῶν ἀποκτησάντων τοὺς βαθμοὺς ἐπὶ τοῦ πεδίου τῆς μάχης, τἀναντία φρονῶν. Γράφων περὶ τοῦ στρατιωτικοῦ ὀργανισμοῦ τῆς Γερμανίας καὶ τῶν ἄλλων Κρατῶν, καὶ θέλων νὰ συμβουλεύσῃ τὴν πατρίδα του περὶ τοῦ καταλληλοτέρου συστήματος, ἀποφαίνεται κατὰ τῆς πενταετοῦς θητείας, ἣν τότε ἡ Γαλλικὴ Συνέλευσις εἶχε ψηφίσει. Ὁ Βίμπφεν, ἐπιθυμῶν, ὅπως δυνηθῇ ἡ Γαλλία νὰ παρατάξῃ μείζονα ἀριθμὸν στρατοῦ ἐν βραχυτέρῳ χρόνῳ, προτείνει, ἄνευ ἀναβολῆς, ἡ διάρκεια τῆς θητείας νὰ ἐλαττωθῇ εἰς τρία ἔτη καὶ μετ’ ὀλίγον εἰς δύω. Διὰ τὴν τελευταίαν ἐλάττωσιν προϋποθέτει τὴν ἐκτέλεσιν ὅρου τινὸς ἄλλου, περὶ οὗ μετ’ ὀλίγον θὰ ὁμιλήσω. Εἶπον ταῦτα, διὰ νὰ σᾶς ἀποδείξω, ὅτι καὶ ἐν τῇ Γαλλίᾳ ἔτι, μεγάλῳ Κράτει, ὅπερ ἔχει καὶ αὐτὸ ἀποικίας, ὁ οἰκονομολόγος δὲ, τοῦ ὁποίου πολλάκις ἀνεφέρθη ἐνταῦθα τὸ ὄνομα, συμβουλεύει ἐσχάτως νὰ προβῇ καὶ εἰς ἄλλας κατακτήσεις ἐν τῷ νέῳ κόσμῳ, ἐγένετο πρότασις περὶ ἐλαττώσεως τῆς θητείας. Βλέπετε οὕτω, ὅτι δὲν μοὶ φαίνεται νὰ ἦναι τόσον ἀποῤῥιπτέα ἡ γνώμη ἐκείνων, καὶ τόσον ἀντιστρατιωτικὴ, οἵτινες ὑποστηρίζουν τὴν ἐλάττωσιν τῆς θητείας ἐν Ἑλλάδι εἰς ἓν ἔτος. Ἀλλ’ ὀφείλω νὰ ὑπομνήσω καὶ τὴν γνώμην ἑνὸς ἐκ τῶν ἡμετέρων στρατιωτικῶν, ὅστις δυστυχῶς σήμερον δὲν ζῇ, τοῦ ὁποίου ὅμως τὸ ὄνομα, ὁσάκις πρόκειται περὶ στρατιωτικῶν πραγμάτων, ἀναφέρεται μετ’ εὐλαβείας καὶ σεβασμοῦ ἐν τῷ περιβόλῳ τούτῳ, τὴν γνώμην τοῦ μακαρίτου Βότσαρη. Ὁ μακαρίτης Δεληγεώργης ὁμιλῶν περὶ τῶν στρατιωτικῶν πραγμάτων κατὰ τὴν συνεδρίασιν τῆς 5 Νοεμβρίου 1876 εἶπε τὰ ἑπόμενα: «Ὁ στρατιώτης, ἐν Ἑλλάδι, δύναται δι’ ὀλιγίστου χρόνου νὰ ἐκπαιδευθῇ. Ἐνθυμοῦμαι τὸν μακαρίτην Βότσαρην, ὅστις μοὶ εἶπεν, ὅτι ἀπεδείχθη ἐκ τῶν πειραμάτων, ὅτι ὁ Ἕλλην στρατιώτης, ἐν στρατοπέδῳ ἐξασκούμενος, μετὰ πεντήκοντα ἡμέρας εἶναι στρατιώτης τέλειος. Ἀλλ’ ἐγὼ δὲν «θέλω τοῦτο· ἤθελα διὰ νόμου νὰ ζητήσω τὴν σύστασιν ἐκτάκτου ἐφεδρείας ὑπὸ θητείαν ἔστω ἑνὸς ἔτους ἢ ἓξ μηνῶν, διότι ἓξ μῆνες ἤρκουν.» Βλέπετε, ὅτι ἡ γνώμη τοῦ Βότσαρη, ἥτις δὲν εἶναι ἐκ τῶν γνωμῶν, τὰς ὁποίας δυνάμεθα νὰ παρέλθωμεν ἀσυζητητεί, ἦτον ὑπὲρ τῆς μικρᾶς θητείας. Ἡ μέθοδος δὲ αὕτη εἶναι ἡ μόνη, ὅπως ἐν βραχυτέρῳ χρόνῳ ἐκπαιδευθῶσιν ὅσον οἷόν τε πλειότεροι πολῖται· διότι θεωρῶ ἀδύνατον τὸν καταρτισμὸν μονίμου στρατοῦ, σπουδαίου καὶ ἀξίου πρὸς ὑπηρεσίαν τοῦ ἐθνικοῦ μέλλοντος.

§56ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Αὐτὰ ἐλέχθησαν ὑπὲρ τῆς ἐφεδρείας.

§57ΦΙΛΗΜΩΝ. Δὲν βλέπω τὴν διαφορὰν μεταξὺ στρατοῦ καὶ ἐφεδρείας· πρόκειται περὶ στρατιωτικῆς ἐκγυμνάσεως. Ἀλλὰ καὶ πολλοὶ ἐκ τῶν παρ’ ἡμῖν στρατιωτικῶν ἀποδέχονται τὴν γνώμην ταύτην, ὡς καὶ οὐχ ἧττον ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω, ὅτι οἱ πλειότεροι ἐκ τῶν ἡμετέρων στρατιωτικῶν ὑποστηρίζουσι τὴν τριετῆ ἢ τοὐλάχιστον τὴν διετῆ θητείαν. Ἀλλ’ ὅσῳ ἀποδέχομαι τὴν μονοετῆ θητείαν, καὶ εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ ψηφίσω ὑπὲρ αὐτῆς, τόσῳ κρίνω καθῆκόν μου νὰ παρατηρήσω εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὅτι τὸ σύστημα τοῦτο δὲν δύναται ν’ ἀποφέρῃ τοὺς καρποὺς, οὓς ὑπόσχεται, ἂν μείνῃ μεμονωμένον, ἁπλῶς δηλ. ἂν εἴπωμεν, ὅτι ἡ θητεία περιορίζεται εἰς ἓν ἔτος. Ἵνα συμπληρωθῇ τὸ ἔργον, ἀπαιτεῖται συγχρόνως καὶ ἄνευ ἀναβολῆς ν’ ἀρχίσῃ ἡ στρατιωτικὴ ἐκπαίδευσις τοῦ ἔθνους. Καὶ διὰ τοῦτο ἐπανέρχομαι εἰς ὅ,τι ὁ στρατηγὸς Βίμπφεν παρετήρησεν. «Ἡ ἐλάττωσις τῆς θητείας,» γράφει, «πρέπει νὰ γείνῃ, ὅταν μία παρασκευὴ στρατιωτικὴ ἐπαρκὴς δοθῇ εἰς ὅλας τὰς κανονικὰς τάξεις.» Παραδέχεται λοιπὸν, ὅτι διὰ νὰ ἐλαττωθῇ ἡ θητεία, πρέπει νὰ προετοιμασθῇ ὁ πολίτης. Νομίζω ἐντεῦθεν, ὅτι τὸ σύστημα τοῦτο τότε μόνον θ’ ἀποφέρῃ καρποὺς γενναίους, ὅταν συγχρόνως ἀρχίσῃ καὶ ἡ στρατιωτικὴ ἐκπαίδευσις τοῦ ἔθνους. Δεύτερον ὁ στρατηγὸς Βίμπφεν προτείνει τὴν κατάργησιν ἐν γένει τῆς ἀπαλλαγῆς ἀπὸ τῆς στρατιωτικῆς ὑπηρεσίας. Τὸ τοιοῦτον φαίνεται καὶ εἰς ἐμὲ ἀπαραίτητον διὰ τὴν Ἑλλάδα κυρίως· καὶ ἰδοὺ ὁ λόγος. Ἐν γένει πιστεύεται, ὅτι ὁ Στάϊν, ὁ ἀναμορφωτὴς καὶ ἀναδιοργανωτὴς τοῦ Πρωσικοῦ στρατοῦ, εἰσήγαγε τὴν καθολικὴν ὑποχρέωσιν τοῦ στρατεύεσθαι. Τὸ τοιοῦτον δὲν εἶναι ἀκριβές· ἡ ὑποχρέωσις αὕτη ὑφίστατο ἐν τῇ Πρωσίᾳ· ἴσχυεν ἐκεῖ ἡ ἀρχὴ, ὅτι πᾶς κάτοικος τῆς χώρας ἦτο ὁ φυσικὸς πρόμαχος καὶ ὑπερασπιστὴς αὐτῆς. Ἀλλὰ τί συνέβαινεν; Ὑπῆρχον ἐξαιρέσεις· διότι ἐξῃροῦντο οἱ εὐγενεῖς, οἱ βιομήχανοι, ὁ κλῆρος, καὶ οὕτω τὰ στρατιωτικὰ βάρη ἔπιπτον ἐπὶ τῆς γεωργικῆς τάξεως καὶ ἐπὶ τῶν πτωχοτέρων κλάσεων. Ὁ Στάϊν κατήργησε τὰς ἐξαιρέσεις· εἰς τοῦτο δὲ κρίνεται, ὡς ἀναμορφωτὴς, ἤτοι καταστήσας πρᾶγμα τὴν καθολικὴν ὑποχρέωσιν τοῦ στρατεύεσθαι. Ἡμεῖς δὲν ἔχομεν τοιαύτας ἐξαιρέσεις ἐκ τοῦ νόμου, οὔτε εὐγενῶν οὔτε ἄλλων ἀπαλλαγάς. Ἐὰν ὅμως μὴ ἔχωμεν ἐξαιρέσεις ἐκ τοῦ νόμου, ἔχομεν ἄλλους προνομιούχους, τυγχάνοντας σκανδαλωδῶς ἐξαιρέσεως. Ὅλοι γινώσκομεν, ὅτι αἱ ἀπαλλαγαὶ αἱ στρατιωτικαὶ κατήντησαν νὰ ἦναι ἢ ὅπλον εὐνοίας, ἢ ὅπλον διωγμοῦ. Τὸ σύστημα, ὅπερ ἐπεκράτει ἐν τῇ Πρωσίᾳ, δυνάμει τοῦ νόμου, πρὸ τῆς ἐποχῆς τοῦ Στάϊν, ἐπικρατεῖ παρ’ ἡμῖν δυνάμει τῆς πράξεως· διότι αἱ ἀπαλλαγαὶ γίνονται ἀδίκως. Σεῖς αὐτοὶ γνωρίζετε τὸ ἀληθὲς ἐκεῖνο, ὅπερ ὁ ἀξιότιμος πρώην πρωθυπουργὸς κ. Κουμουνδοῦρος εἶπεν, ὅτι κατήντησαν τὰ ζητήματα τῶν ἀπαλλαγῶν νὰ μεταβληθῶσιν εἰς σωματεμπορίαν. Οὗτος εἶναι ὁ ἀκριβὴς χαρακτηρισμὸς τῶν παρ’ ἡμῖν συμβαινόντων ἐπὶ τῶν στρατιωτικῶν ἀπαλλαγῶν. Σημειώσατε δὲ ὅτι αἱ τοιαῦται ἀδικίαι περὶ τὰς ἀπαλλαγὰς κατήντησαν νὰ αὐξήσωσι τὸν ἀριθμὸν τῶν φυγοστράτων, διότι ὁ λαὸς δὲν ὑποφέρει τὴν ἀδικίαν, νὰ βλέπῃ τοὺς ἱκανοὺς ἐξαιρουμένους καὶ τοὺς ἀνικάνους αὐτοὺς κατατασσομένους εἰς τὸν στρατόν. Ὀφείλομεν οὕτω νὰ ἄρωμεν πάσας τὰς ἀφορμὰς, ὅσαι καθιστῶσι τὴν ἀπαλλαγὴν ψευδῆ. Κατ’ ἐμὴν γνώμην, δι’ ἑνὸς μόνου τρόπου δυνάμεθα νὰ ἐπιτύχωμεν τοῦτο, καταργοῦντες τὴν ἀπαλλαγὴν ἀπὸ τῆς στρατιωτικῆς ὑπηρεσίας, ἤτοι περιορίζοντες αὐτὰς εἰς μόνας τὰς ἐξ ἐλλείψεως μέλους τινὸς τοῦ σώματος, ἐξαιροῦντες δηλαδὴ μόνους τοὺς στερουμένους τῆς χρήσεως τῶν χειρῶν ἢ τῶν ποδῶν, ἢ τοὺς ἑτοιμοθανάτους· πᾶσα ἄλλη ἀπαλλαγὴ δέον νὰ ἐκλείψῃ. Ἐννοῶ, ὅτι θὰ μοὶ προτείνωσι τὴν ἔνστασιν τῆς προστασίας τῶν οἰκογενειῶν, ὅτι εἶναι λίαν σκληρὸν ν’ ἀφαιρῆται ὁ προστάτης μιᾶς οἰκογενείας· ἀλλὰ τὸ τοιοῦτον δύναται νὰ θεραπευθῇ, ὅταν ἀναλάβωσιν οἱ δῆμοι τὴν τοιαύτην προστασίαν τῶν οἰκογενειῶν, εἴτε ὁρισθῇ διάταξις ὅπως οἱ τοιοῦτοι ὑπηρετῶσιν ἐντὸς τοῦ δήμου, εἰς τὸν ὁποῖον ἀνήκουσιν, ἂν ὁ δῆμος δύναται νὰ σχηματίσῃ λόχον, ἢ ἐντὸς τῆς ἐπαρχίας, ἢ νὰ ὑπηρετοῦν ἑξάμηνον. Γνωρίζω, ὅτι ἡ τοιαύτη πρότασις δὲν θὰ γείνῃ ἀποδεκτὴ μετ’ εὐμενείας, οὐχ’ ἧττον ὤφειλον νὰ τὴν ἀναπτύξω ἐν ὀλίγοις, διότι εἶναι, κατ’ ἐμέ, ὁ μόνος τρόπος, ὅστις δύναται νὰ καταστήσῃ τὸν νόμον ἀλήθειαν. Νομίζω ὡσαύτως, ὅτι, ἵνα καταστῇ πραγματικὴ ἡ μονοετὴς θητεία, δὲν πρέπει νὰ ὑπολογίσωμεν ἐντὸς αὐτῆς τὰς ἡμέρας τῶν ποινῶν. Οὕτω ἀφ’ ἑνὸς μὲν θέλομεν κερδήσει ἡμέρας ἀσκήσεως, δεύτερον δὲ θὰ καταστήσωμεν τοὺς στρατιώτας μᾶλλον προσεκτικοὺς εἰς τὴν ἐκπλήρωσιν τοῦ καθήκοντός των. Περιττὸν νὰ παρατηρήσω, ὅτι διάταξις τοιαύτη θὰ συντελέσῃ κατὰ πολὺ εἰς τὴν ἠθικοποίησιν τοῦ στρατοῦ. Ἕκαστος, γινώσκων, ὅτι αἱ ποιναὶ θὰ ἐπηρεάζωσι τὸν ὑπολογισμὸν τοῦ χρόνου τῆς θητείας του, θὰ προσπαθῇ, ὅπως συμπεριφέρηται οὕτως, ὅπως μὴ προκαλῇ τοιαύτας, καὶ μὴ παρατείνῃ ἐντεῦθεν τὴν θητείαν του. Ἀλλ’ ἐπίσης, ἵνα συμπληρωθῇ ἡ διάταξις περὶ μονοετοῦς θητείας, ἀπαιτεῖται νὰ γείνῃ δεκτὸν καὶ τὸ σύστημα τῶν στρατοπέδων· διότι ἐν αὐτοῖς ἡ ἐκπαίδευσις δύναται νὰ γείνῃ πραγματικωτέρα καὶ πρακτικωτέρα. Ἐπὶ τέλους νομίζω, ὅτι ἀπαιτεῖται, προκειμένου νὰ νομοθετηθῇ ἡ μονοετὴς θητεία, νὰ καλῆται εἰς τὰ ὅπλα ὁλόκληρος ἡ ἡλικία. Διὰ τοῦ τρόπου τούτου ἐντὸς ὀλιγωτέρου χρονικοῦ διαστήματος θέλομεν ἔχει μείζονα ἀριθμὸν στρατιωτῶν Ἐννοῶ, ὅτι τὸ τοιοῦτον συνεπάγεται δαπάνας, ἀλλὰ, ὡς γνωρίζετε, ἔχω ὅλως διάφορον ἢ ἄλλοι ἰδέαν περὶ δαπανῶν, διότι θεωρῶ σπουδαιότατον πρᾶγμα οὐχὶ τὴν δαπάνην, ἀλλὰ τὸν σκοπὸν, δι’ ὃν γίνεται ἡ δαπάνη. Διὰ τῶν μέχρι τοῦδε γενομένων καὶ ψηφισθέντων δυστυχῶς δὲν κατελήξαμεν εἰς τὸ ἀποτέλεσμα. Οἱ στρατιωτικοὶ συνάδελφοι ἡμῶν, τῶν ὁποίων καὶ τὴν πεῖραν καὶ τὰ φῶτα ἐκτιμῶ, μᾶς ὡμίλησαν ἀλλεπαλλήλως, ὅτι στρατὸν δὲν ἔχομεν, οὔτε εἶναι δυνατὸν, καθ’ ὃν τρόπον ἐξακολουθοῦμεν, νὰ ἀποκτήσωμεν στρατόν. Ὀφείλομεν λοιπὸν, ἀφοῦ ἐδοκιμάσαμεν τὰ πάντα, νὰ τραπῶμεν τὴν ἀντίθετον ὁδὸν, καὶ εἶμαι βέβαιος ὅτι, ἀκολουθοῦντες αὐτὴν ἐπιμόνως καὶ σωφρόνως, θέλομεν φθάσει εἰς ἀποτέλεσμα, εἰς τὸ ἀποτέλεσμα, ὅπερ ὁ συνάδελφος καὶ φίλος μου κ. Βαλτινὸς ηὐχήθη, ὅπως ἡ Ἑλλὰς, ἥτις θὰ κληθῇ ἐντὸς ὀλίγου νὰ μετάσχῃ τῆς κρίσεως εἰς τὴν Ἀνατολήν, παρουσιασθῇ κατηρτισμένη στρατιωτικῶς. Καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν Σερβίαν, ἧς τὴν ὀργάνωσιν κατέκρινεν ὁ κύριος Βαλτινὸς, εἰπὼν ὅτι ἰδοὺ μία δύναμις, τῆς ὁποίας αἱ 80,000 στρατοῦ ἀπεδείχθησαν ἓν μηδὲν, τῷ παρατηρῶ, ὅτι ἀληθῶς ἀπεδείχθησαν ἓν μηδὲν, διότι ἡ Σερβία ἠθέλησε νὰ ἀκολουθήσῃ, ὡς πρὸς τὰ στρατιωτικὰ, τὸ σύστημα τῶν μεγάλων Κρατῶν, ὅπερ ἔχομεν καὶ ἡμεῖς, παρημέλησε δὲ τὴν ἐν γένει ἐκπαίδευσιν τοῦ λαοῦ· εἶναι δὲ ἡ Σερβία τὸ μόνον Κράτος ἐν τῇ Ἀνατολῇ, ἐν ᾧ ἡ ἐκπαίδευσις τοῦ λαοῦ χωλαίνει τὰ μέγιστα. Μὴ νομίσητε δὲ, ὅτι δύνασθε νὰ ἔχητε στρατὸν, ἄνευ λαοῦ ἐκπαιδευμένου καὶ κατηρτισμένου.

§58Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ἐν γνώσει τῆς ψήφου τῆς Βουλῆς, θεωρῶ καθῆκόν μου νὰ εἴπω τὰς τελευταίας λέξεις ἐπὶ τοῦ ζητήματος αὐτοῦ, διὰ νὰ ἔχω μίαν δικαιολογίαν εἰς τὸ μέλλον, καὶ τὸ μέλλον ἐλπίζω νὰ μὲ δικαιώσῃ, ὅτι ἐδημοκοπήσατε ἐπὶ τῶν ἱερωτέρων τῆς πατρίδος, καὶ ὅτι διὰ τοῦ συστήματος αὐτοῦ ἐπιβαρύνετε τὸν τόπον, σπαταλᾶτε χρήματα, ἄνευ τῆς ἐλαχίστης ὠφελείας, διὰ τὸν ἀτυχῆ αὐτὸν τόπον. Ὁ τελευταῖον καταβὰς τοῦ βήματος εἶπεν, ὅτι ὑπῆρξαν στρατηγοὶ συνηγορήσαντες ὑπὲρ τῆς μικρᾶς θητείας· ἀλλὰ, ὡς εἶπον πάντοτε εἰς ὅλας τὰς μέχρι τοῦδε συζητήσεις, τὸ τοιοῦτον σύστημα δὲν δύναται νὰ ὑπάρχῃ, εἰμὴ ὅπου ἡ στρατιωτικὴ ἀγωγὴ ἄρχεται ἀπὸ τῆς ἡλικίας τῶν 10 ἐτῶν. Ἐπεκαλέσθη τὸν στρατηγὸν............ Ἀλλ’ ὁ στρατηγὸς οὗτος σᾶς λέγει συγχρόνως, ὅτι διὰ τοιαύτην θητείαν πρέπει προηγουμένως νὰ παρασκευάσητε στρατιωτικῶς τὸν τόπον. Ἀλλὰ δὲν εἶναι μόνον ὁ στρατηγὸς αὐτὸς, εἶναι πολλοὶ στρατηγοὶ, οἱ ὁποῖοι ἐν τῇ Συνελεύσει εἶπον, ὅτι ἀποκρούσατε τὴν μικρὰν θητείαν, τοὐλάχιστον ἐπὶ τοῦ παρόντος, μέχρις οὗ τὰ στρατιωτικὰ ἤθη εἰσέλθουν εἰς τὴν οἰκογένειαν καὶ κατόπιν εἰς τὴν ὅλην κοινωνίαν. Ἀλλ’ ὅταν οἱ ὑπερασπίζοντες τὴν μικρὰν θητείαν διάσημοι πολιτειολόγοι δὲν ἐννοῶσι θητείαν μικροτέραν τῶν τριῶν ἐτῶν ἢ τῶν δύω κατ’ ἐλάχιστον ὅρον, καὶ μετὰ προηγουμένην στρατιωτικὴν ἀνατροφὴν τοῦ τόπου, θέλετε σήμερον ὑμεῖς νὰ καθιερώσητε τὴν ἐνιαύσιον θητείαν εἰς στρατὸν, περὶ τοῦ ὁποίου οὐδεμία κυβέρνησις σπουδαίως ἐφρόντισε, τοὐναντίον μάλιστα δύναταί τις νὰ εἴπῃ μετ’ ἐπιτυχίας, ὅτι ἠθελήσατε πάντοτε νὰ τὸν ἀπομακρύνητε τοῦ ἀληθοῦς προορισμοῦ του· καὶ δύναται ἡ σημερινὴ πλειοψηφία νὰ φρονῇ ἄλλως, ἀφοῦ ἐξακολουθεῖ ἐφαρμόζουσα τὸ αὐτὸ σύστημα; Δυστυχῶς τὰ τοῦ στρατοῦ ἀπὸ πολλοῦ χρόνου διείποντο κακῶς, καὶ μόνον ἓν πλεονέκτημα ὑπῆρχεν, ὅτι ἡ θητεία ἦτο τριετής· ἀφαιρεῖτε σήμερον τὸ μόνον πλεονέκτημα καὶ ἀφίνετε ὅλα τὰ ἐλαττώματα, ἀφίνετε τὴν πίεσιν τῆς πλειονοψηφίας, δαπανᾶτε ὡς καὶ πρότερον, καὶ ἐπιβαρύνετε τὸν τόπον μὲ νεοσυλλέκτους, χωρὶς νὰ ἔχητε πράγματι στρατόν. Τοιαῦτα εἶναι τὰ ἀγαθὰ, τὰ ὁποῖα παρουσιάζει τὸ σύστημά σας. Ἀπέδειξα, κύριοι, κατὰ τὴν τελευταίαν συνεδρίασιν, λόγου γενομένου περὶ τοῦ στρατιωτικοῦ ὀργανισμοῦ τῆς χώρας, ὅτι ἡ ἐνιαύσιος θητεία δὲν διαφέρει τῆς ἑξαμήνου, ὡς πρὸς τὸν βαθμὸν τῆς μορφώσεως τοῦ στρατιώτου, διότι, ὡς πρὸς τὴν ἐκπαίδευσιν, ὁ λόγος αὐτὸς εἶναι ἀνάλογος πρὸς τὰ προσόντα καὶ τὴν νοημοσύνην τοῦ ἐκπαιδευομένου. Διὰ τοῦ συστήματος τοῦ ὑποβαλλομένου ἀναπτύσσεται τὸ ζήτημα τῆς ἀναλογίας τῆς θητείας, εἰς ἣν θὰ ὑποβληθῇ ἡ κληρώσιμος ἡλικία, ὥστε εἶναι ὑπόχρεως ἡ Βουλὴ νὰ ὑποστῇ τὴν πίεσιν. Ἡ κλήρωσις εἶναι γενικὴ, ἀλλ’ ἐνταῦθα, οἱ μὲν θὰ ὑπηρετήσωσι δύω ἔτη, οἱ δὲ ἓν ἔτος. Τὴν κατάταξιν αὐτὴν ποῖος θὰ τὴν προσδιορίσῃ; Τὰ στρατολογικὰ συμβούλια. Ποῖα θὰ ἦναι τὰ στρατολογικὰ συμβούλια; ἡ ἐξουσία καὶ οἱ ὑπάλληλοι αὐτῆς. Καὶ ἐὰν μέχρι τοῦδε τὸ κοινοβούλιον ὑφίστατο τὴν πίεσιν τῶν ἐξαιρέσεων, σήμερον θὰ ἔχῃ ῥητὴν τὴν πίεσιν τῆς κατατάξεως τῶν ἀνδρῶν εἰς τὸ πεζικόν. Ῥητὴ ἀπαίτησις τῶν ἐντολέων σας θὰ ἦναι, ὥστε νὰ τοὺς κατατάσσητε εἰς τὸ πεζικὸν, διότι ἡ θητεία θὰ ἦναι μικροτέρα.

§59ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὁ κλῆρος θὰ τὸ ἀποφασίσῃ.

§60Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ὅπως ἔχει τὸ νομοσχέδιον, δὲν προβλέπει.

§61ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Προβλέπει ὁ ὑπάρχων στρατολογικὸς νόμος.

§62Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Δὲν ἐννοῶ εἰς τὴν ἐφαρμογήν.

§63ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Οὔτε εἰς τὴν ἐφαρμογήν, οὔτε......

§64Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Θὰ ἔχουν τὴν κυβέρνησιν.

§65ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν ἔχει καμμίαν ἐξουσίαν ἡ κυβέρνησις.

§66Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ἐγὼ, κύριοι, ὡμίλησα ὄχι πρὸς τὸν σκοπὸν νὰ σᾶς ἀποτρέψω ἀπὸ τοῦ νὰ ψηφίσητε τὸ νομοσχέδιον, τοιαύτην ἐλπίδα δὲν ἔχω, ἀλλὰ νομίζω, ὅτι ἐκπληρῶ καθῆκον πρὸς τὸν τόπον, λέγων τὴν ἀλήθειαν. Κατὰ τὴν ἐμὴν πεποίθησιν, τὴν ὁποίαν ἀρύομαι ἐκ τῶν πραγμάτων, νομίζω, ὅτι τὴν θητείαν πρέπει νὰ ὁρίσητε εἰς ἕξ μῆνας, καὶ δὲν τὸ λέγω ἀντιδραστικῶς πρὸς τὰς ἰδέας τῆς κυβερνήσεως· τὸ λέγω διὰ τὸν λόγον, ὅτι ἡ ἑξάμηνος ὑπηρεσία εἶναι ἐπαρκὴς πρὸς ἐκπαίδευσιν, διότι, ὡς μετ’ ὀλίγον θέλετε ἀναγνωρίσει, τὸ σχέδιον τῆς κυβερνήσεως εἰς τοῦτο ἀπολήγει. Ἡ ἑξάμηνος ἐκπαίδευσις, ἐνεργουμένη μάλιστα κατὰ τόπους, θὰ ἦναι ἀποτελεσματικωτέρα, παρὰ τὴν στρατιωτικὴν ἐκπαίδευσιν, τὴν ὁποίαν μᾶς ἔπλασεν ὁ ὀργανισμός. Πρόκειται διὰ τοῦ συστήματος αὐτοῦ νὰ ἐκπαιδεύσωμεν τοὺς πολίτας Ἕλληνας εἰς τὴν διαχείρισιν τοῦ ὅπλου, καὶ ὄχι νὰ μορφώσωμεν στρατιώτας, καὶ θέλω ἀποδείξει, ὅτι ὁ σκοπὸς τῆς Κυβερνήσεως εἶναι πῶς περισσότερον ἀριθμὸν νὰ ἐκπαιδεύσῃ. Ἡ θητεία ἡ ἑξάμηνος εἶναι ἐπαρκής, ὅταν μάλιστα γείνῃ κατὰ στρατιωτικὰς περιφερείας, εἶναι ὀλιγοδάπανος, εἶναι ἀποτελεσματική· διότι, ὅταν οἱ νέοι, οἱ ἄγοντες τὸ 21 ἔτος τῆς ἡλικίας των, ἐκπαιδεύωνται εἰς τὴν ἕδραν τοῦ νομοῦ των ἢ τῶν ἐπαρχιῶν των, ὅπου καὶ μετ’ εὐχαριστήσεως θὰ μεταβαίνουν, καὶ ὀλιγώτερα θὰ δαπανῶμεν, καὶ περισσότερος χρόνος ἐκπαιδεύσεως θὰ ὑπάρχῃ. Ἀλλ’ ὅταν παραδέχεσθε τὸ σύστημα τῆς Κυβερνήσεως, τοὐλάχιστον παραδεχθῆτε τὸ καλὸν αὐτοῦ μέρος. Ἐκεῖ ὅπου λειτουργεῖ τὸ τοιοῦτον σύστημα, καὶ ἀφίνω κατὰ μέρος τοὺς μεγάλους στρατοὺς, ἀλλ’ ἀποβλέπω εἰς τοὺς μικροὺς, δὲν ἀπομακρύνονται οἱ πολῖται τοῦ τόπου τῆς γεννήσεώς των, διότι ἀπόλλυται χρόνος εἰς τὴν μετάβασιν τῶν νεοσυλλέκτων ἀπὸ τοῦ τόπου τῆς κατοικίας των εἰς τὸν τόπον τῆς κατατάξεώς των. Ὅταν τὸ σύστημα τὸ ὑποβαλλόμενον σκοπὸν ἔχῃ τὴν ἁπλῆν ἐκπαίδευσιν τῶν πολιτῶν, ὅταν δι’ αὐτοῦ τοῦ συστήματος αὐτὸ καὶ μόνον ἐπιδιώκετε, τότε σᾶς λέγω, ὅτι στρατὸν δὲν ἔχετε, καὶ εἶναι πλάνη νὰ νομίζητε τὸ ἐναντίον. Καὶ σήμερον δικαιοῦμαι νὰ τὸ εἴπω δημοσία, ὅτι ἡ Ἑλλὰς πρέπει νὰ παύσῃ ἔχουσα τὴν ἀπαίτησιν, ὅτι ἔχει στρατὸν, πρέπει νὰ παύσῃ νομίζουσα, ὅτι δαπανᾷ 10 ἢ 12,000,000, ὅτι ἔχει στρατόν, ἀλλὰ μόνον ὅτι ἁπλῶς ἐκπαιδεύει πολίτας Ἕλληνας. Κύριοι, ἀνέκαθεν ἤμην ὁ δριμὺς κατήγορος τῶν μέχρι τοῦδε ἐν τῷ στρατῷ γενομένων, καὶ διὰ τοῦτο πολλάκις ἐζήτησα νὰ χωρισθῇ ὁ στρατὸς ἀπὸ τὴν πολιτικήν. Ἀλλά, κύριοι, ὅ,τι μέχρι τοῦδε ἐγένετο διὰ τὸν στρατὸν, εἶναι καταδικαστέον, ἀλλὰ καὶ διὰ τοῦ προτεινομένου συστήματος πρέπει νὰ ἔχητε τὴν βεβαιότητα, ὅτι ὄχι μόνον δὲν βελτιοῦνται τὰ τοῦ στρατοῦ, ἀλλὰ παρασκευάζεται ἡ διάλυσις αὐτοῦ· θὰ ἔχητε εἰς τὸ μέλλον διαρκῆ μεταβολὴν ἀτόμων μὲ τὰ ἐλαττώματα τῶν διαρκῶν ἀπαιτήσεων, ἐνῷ ἀφ’ ἑτέρου θὰ δαπανᾶτε ἁδρῶς καὶ διαρκῶς πρὸς μόνον τὸν σκοπὸν ἀτελοῦς στρατιωτικῆς ἐκπαιδεύσεως. Ποτὲ, κύριοι, νὰ μὴ πιστεύσητε, ἐνόσῳ τὸ σύστημα αὐτὸ θὰ λειτουργῇ, τὸ δὲ ἔθνος ὀφείλει νὰ τὸ ἐννοήσῃ, ὅτι τὰ δαπανώμενα διὰ τὴν στρατιωτικὴν ὑπηρεσίαν, δαπανῶνται πρὸς συντήρησιν στρατοῦ, διότι στρατὸν πλέον δὲν θὰ ἔχετε. Καὶ ἐὰν ἦναι ἐποχὴ, καθ’ ἣν πρέπει νὰ καταδικάσωμεν ὁλόκληρον τὸ παρελθὸν, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὰ στρατιωτικὰ πράγματα, καὶ ν’ ἀποδεχθῶμεν, ὅτι ἀνάγκη νὰ ἐργασθῶμεν καὶ ὑποστῶμεν τὰς δυνατὰς θυσίας πρὸς καταρτισμὸν ἀληθοῦς στρατοῦ, ἡ τοιαύτη προσδοκία ἐντελῶς σήμερον ἐκλείπει, διότι διὰ τοῦ προτεινομένου συστήματος ῥίπτεται ὁ τελευταῖος λίθος κατὰ τοῦ στρατοῦ, διότι πράγματι ὁ στρατὸς διαλύεται. Κύριοι, τὰς ἰδέας αὐτὰς ἤμην ἠναγκασμένος νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλὴν, διότι πιθανὸν μετ’ ὀλίγον νὰ συναντηθῶμεν ἐντὸς τῆς αὐτῆς αἰθούσης, καὶ θὰ δυνηθῶ τότε νὰ ἀντιμετωπίσω τοὺς θελήσαντας νὰ εἴπωσιν, ὅτι τὸ ἔθνος ἐδαπάνησεν ἀρκετὰ διὰ τὸν στρατόν του.

§67ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κηρύττω ἀποπερατωμένην τὴν συζήτησιν. Γίνεται δι’ ἀναστάσεως δεκτὴ ἡ ἀρχή. Ἄρθρον 1.

§68ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Εἰς τὸ ἐδάφιον, εἰς ὃ γίνεται λόγος περὶ ἐκείνων, οἵτινες θὰ ὑπηρετήσωσι 2 ἔτη, καὶ ἐκείνων, οἵτινες θὰ ὑπηρετήσωσιν ἕν, πρέπει νὰ ὁρισθῇ τὸ πῶς, ἐὰν διὰ κληρώσεως ἢ ἄλλως.

§69ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν κατὰ τὴν γʹ. συζήτησιν.

§70ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Ἐὰν ἤθελε παραδεχθῆ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ἀντὶ «ἐν τῷ ἐνεργῷ στρατῷ» νὰ τεθῇ «ἐν τῷ στρατῷ τῆς ἀσκήσεως»......

§71ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Εἶναι εἰς πλήρη ἁρμονίαν.

§72ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν κατὰ τὴν γʹ. συζήτησιν. Ὑποβάλλουσι τροπολογίας οἱ κ.κ. Κορωναῖος καὶ Δουζίνας. Γίνονται δι’ ἀναστάσεως δεκτὰ τ’ ἄρθρα 1–4.

§73ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὑποβάλλω πρόσθετον ἄρθρον, 5, περὶ ἀναθεωρήσεως τῶν ἀποφάσεων τῶν στρατολογικῶν συμβουλίων. Γίνεται δι’ ἀναστάσεως δεκτόν. Γίνονται ἐπίσης δεκτὰ καὶ τ’ ἄρθρα 5 καὶ 6 τοῦ κειμένου, γενόμενα 6 καὶ 7.

§74ΦΙΛΗΜΩΝ. Δὲν ἐννοῶ, τίνος ἕνεκεν, οἱ ἀνήκοντες εἰς ἀπογραφὰς προγενεστέρας, νὰ ἔχωσι τὰς ὑποχρεώσεις νόμου, ὅστις καταργεῖται.

§75ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὁ κ. βουλευτὴς Ἀττικῆς δὲν ἔλαβεν ὑπ’ ὄψιν, ὅτι ἔχομεν διετῆ καὶ μονοετῆ θητείαν. Ἔπρεπε λοιπὸν ὡς πρὸς τούτους, τοὺς μὴ προσελθόντας, ν’ ἀποφασίσωμεν ἐὰν θὰ ὑπαχθῶσιν εἰς τὴν διετῆ ἢ τὴν μονοετῆ θητείαν, καὶ ἀπεφασίσαμεν τὸ πρῶτον.

§76ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐὰν δὲν ἔχουν τὰ προσόντα;

§77ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τότε δὲν θὰ καταταχθῶσιν· εἰς τὴν διετῆ θητείαν ὑπάγονται ὅσοι ἔχουσι τὰ προσόντα, οἱ δὲ μὴ ἔχοντες ταῦτα κατατάσσονται εἰς τὸ πεζικὸν, ἐπὶ μονοετεῖ θητείᾳ.

§78ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν τὸ λέγει ὁ νόμος.

§79ΤΙΝΕΣ. Νὰ σημειωθῇ εἰς τὰ πρακτικά.

§80ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Μετὰ τὰς ἐξηγήσεις, τὰς ὁποίας δίδει ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, οἱ κληροῦχοι οἱ ὀφειλόμενοι μέχρι τῶν ἀρχῶν τοῦ 1880, μὴ συμπεριλαμβανομένου, ὑποβάλλονται εἰς διετῆ θητείαν, ἐπὶ τῷ λόγῳ, ὅτι ὀφείλουσι νὰ καταταχθῶσιν εἰς τὰ τεχνικὰ ὅπλα, καὶ ἐπειδὴ ἐκεῖ ἡ θητεία εἶναι διετὴς ὀφείλουσι νὰ διανύσωσιν αὐτήν· ἀλλ’ εἰς τὴν περίστασιν, καθ’ ἣν δὲν ἔχουν τὰ προσόντα, τὸ ἀνάστημα π. χ. καὶ ὅ,τι ἄλλο ἀπαιτεῖται διὰ νὰ καταταχθῇ τις εἰς τὰ τεχνικὰ ὅπλα, τότε, λέγει, κατατάσσονται εἰς τὸ πεζικὸν, καὶ ἑπομένως θὰ ὑπηρετήσουν μόνον ἓν ἔτος. Τοῦτο ὅμως δὲν προκύπτει ἐκ τῆς διατάξεως αὐτῆς, καὶ νομίζω, ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ γείνῃ σαφέστερον τὸ ἄρθρον.

§81ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Αὔριον.

§82ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Εἰς προηγουμένην συνεδρίασιν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἀνεγνώρισε τὸ δίκαιον νὰ γείνωσι σχετικαὶ μεταβολαὶ καὶ ὡς πρὸς τὸν τακτικὸν στρατὸν, καὶ περὶ τούτου ἔλαβε πρόνοιαν· ἀλλὰ τὸ μέτρον αὐτὸ τὸ ἔλαβε διὰ τὸν στρατὸν τῆς ξηρᾶς, ἐνῷ ἔπρεπε μᾶλλον νὰ τὸ λάβῃ διὰ τὸ ναυτικόν. Οἱ κατατασσόμενοι εἰς τὸν στρατὸν τῆς ξηρᾶς εἰσὶν ἢ βιομήχανοι ἢ γεωργοί, οἵτινες δύνανται, ἀπομακρυνόμενοι τῶν οἰκογενειῶν των, ν’ ἀφήσωσιν εἰς αὐτοὺς τὰ μέσα, διότι εἴτε ὁ ἀδελφὸς εἴτε ἄλλος συγγενὴς εἴτε αὐταὶ αἱ ἴδιαι γυναῖκες ἠμποροῦν νὰ καλλιεργήσουν τὸν ἀγρὸν ἢ τὴν ἄμπελον· ἀλλὰ, προκειμένου περὶ ναυτικῶν, οἵτινες εὑρίσκονται ἐν τῇ θαλάσσῃ καὶ δὲν ἔχουν ἄλλους, ὅπως φροντίσωσι περὶ τῶν οἰκογενειῶν των, δὲν λαμβάνεται πρόνοια, ἐνῷ πρὸ πάντων περὶ τούτων ἔπρεπε νὰ ληφθῇ. Προτείνω τὴν ἑξῆς προσθήκην. «Ἐν δὲ τῷ πολεμικῷ ναυτικῷ ἡ ὑπηρεσία ἐξακολουθεῖ καὶ κατὰ τὸ 1880 ὅπως μέχρι τοῦδε ἐγίνετο», ὅπως δηλ. μὴ ἔλθωσιν οἱ ἄνδρες οὗτοι τῆς θαλάσσης εἰς διετῆ ὑπηρεσίαν, διότι οὐδεὶς ἐξ αὐτῶν θέλει ὑπαχθῆ εἰς τὴν στρατολογίαν, ἀλλ’ ἅπαντες θέλουσι μεταναστεύσει, καὶ ἐπικαλοῦμαι τὴν μαρτυρίαν πολλῶν ἀντιπροσώπων ἐκ τῶν θαλασσινῶν μερῶν, καὶ ἰδίᾳ τῆς νήσου Ὕδρας, ὅπου οἱ ἄνδρες οὗτοι μὲ τὰ πλοιάριά των, καταγινόμενοι εἰς τὴν σπογγαλιείαν, κερδίζουσι 2 καὶ 3 χιλιάδας δραχμῶν.

§83ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ. Ἡ προσθήκη, τὴν ὁποίαν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς τελευταῖον ἔφερε, μοὶ φαίνεται, ὅτι καθιεροῖ τὴν βράβευσιν ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἀπειθήσαντες πρὸς τοὺς νόμους δὲν προσῆλθον, καθόσον οὗτοι ὠφελοῦνται ἐκ τοῦ νέου νόμου, ἀφ’ οὗ θὰ ὑπηρετήσωσιν ὑπὸ τὴν νέαν θητείαν· ἀλλ’ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι προσῆλθον εἰς τὸν στρατὸν καὶ ὑπήκουσαν εἰς τὸν νόμον, διατί τοὺς λησμονεῖτε καὶ τοὺς ὑποχρεώνετε νὰ ἀκολουθήσουν τὴν θητείαν τὴν ὑπάρχουσαν προηγουμένως; τοῦτο δὲν εἶναι ὀρθόν· πρέπει νὰ προβλέψωμεν καὶ δι’ αὐτοὺς καὶ νὰ εἴπωμεν, ὁσάκις συμπληροῦν τὰ δύω ἔτη τῆς θητείας, νὰ ἀπολύωνται, τοὐλάχιστον νὰ ὠφεληθῶσι καὶ αὐτοί, ἀφοῦ ὑπήκουσαν εἰς τὸν νόμον, ὑπηρέτησαν δὲ 2 ἔτη· διατί τάχα νὰ ὑποβληθῶσιν οὗτοι εἰς τὴν ποινὴν τοῦ νὰ ὑπηρετήσωσι πλειότερον ἀπὸ ὅσον θὰ ὑπηρετήσουν οἱ ἄλλοι, οἱ μὴ ὑπακούσαντες εἰς τὸν νόμον;

§84ΚΑΡΑΪΣΚΑΚΗΣ. Αὐτοὶ θὰ φύγουν δι’ ἀδειῶν.

§85ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ. Διατὶ νὰ μὴ συμπεριληφθῇ διάταξις ἐν τῷ νόμῳ περὶ αὐτῶν, ἀλλὰ ν’ ἀφεθῶσιν οὗτοι εἰς τὴν διάκρισιν τοῦ Ὑπουργοῦ; Γίνεται δι’ ἀναστάσεως δεκτὸν τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου.

§86ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ φορολογίας τῶν προϊόντων τῆς γῆς διὰ τὸ 1880. Ἀναγινώσκονται αἱ ὑποβληθεῖσαι τροπολογίαι.

§87ΡΟΥΦΟΣ. Οἱ κύριοι συνάδελφοί μου ἐκ τῆς ἐπαρχίας Πατρῶν ὑπέβαλον τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ πρώτου ἄρθρου τοῦ νόμου περὶ τῆς φορολογίας ὡς πρὸς τὰς σταφίδας. Οὐδέν, κύριοι, δικαιότερον τούτου, διότι ὁ νόμος, ὅπως εἶναι κατηρτισμένος, δὲν βασίζεται εἰς τὴν ἀρχὴν τῆς ἴσης φορολογίας. Ἡ σταφὶς τῶν Πατρῶν καὶ τῶν λοιπῶν μερῶν τοῦ Κορινθιακοῦ κόλπου φορολογεῖται, διότι ἔχει ἀξίαν μεγαλειτέραν, μὲ μεγαλείτερον φόρον, ἡ δὲ σταφὶς τῶν λοιπῶν ἐπαρχιῶν τοῦ Πύργου, τῶν Καλαμῶν, τῆς Μεσσηνίας φορολογεῖται μὲ ἐλαφρότερον φόρον, διότι ἡ ποιότης τοῦ πράγματος εἶναι κατωτέρα. Ἀλλά, κύριοι, ἡ σταφὶς αὐτῶν τῶν μερῶν, ἡ ὁποία ὡς ἐκ τῆς ποιότητός της φορολογεῖται μὲ μικρότερον φόρον, μεταφερομένη εἰς Πάτρας, φορολογεῖται ὡς ἡ σταφὶς τῶν Πατρῶν, καθὼς νὰ ἐκανόνιζε τὴν ἀξίαν της ὁ λιμήν, ἐξ οὗ ἐξάγεται. Κύριοι, τὸ ζήτημα τοῦτο ἀνεκίνησα καὶ κατὰ τὴν τελευταίαν σύνοδον τῆς ληξάσης περιόδου, ὅτε ἀπετέλουν μέρος τῆς ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐπιτροπῆς. Τὸ ὑπέβαλον εἰς αὐτὴν, ἥτις παμψηφεὶ ἀπεδέχθη τὰς παρατηρήσεις μου ὡς ὀρθὰς καὶ δικαίας καὶ τὰς ἀνέγραψεν εἰς τὴν πρὸς τὴν Βουλὴν ἔκθεσίν της. Ἰδοὺ δὲ τί λέγει (ἀναγινώσκει). «Πρὸς δὲ παρατηρεῖ ἡ ἐπιτροπὴ, ὅτι ἡ σταφὶς τοῦ Κορινθιακοῦ κόλπου φορολογεῖται πρὸς δρ. 13, ἡ δὲ τοῦ λοιποῦ Κράτους πρὸς δραχ. 11, ἀλλ’ ἐξαγομένη ἐκ τῶν λιμένων τῆς παραγωγῆς ἢ μετακομιζομένη εἰς τοὺς τῶν Πατρῶν, Αἰγίου καὶ Κορίνθου, χάριν τῆς εὐκολίας τοῦ ἐμπορίου, ὑπόκειται εἰς τὴν φορολογίαν τῶν δρ. 13, ὡς ὁ λιμὴν τῆς φορτώσεως νὰ ἔδιδεν εἰς τὸ προϊὸν τοῦτο ἀνωτέραν ἀξίαν. Ἡ ἀνωμαλία αὕτη δίκαιον εἶναι νὰ θεραπευθῇ, ἵνα μὴ ἐπιβαρύνηται τὸ προϊὸν τοῦτο τῶν ἐπαρχιῶν ἐκείνων, αἵτινες, μὴ δυνάμεναι νὰ τὸ ἐκποιήσωσιν ἐπὶ τόπου, προσφεύγουσιν εἰς μεγαλειτέρας ἀγορὰς, ὅπου καὶ ὁ συναγωνισμὸς τῶν ἐμπορευομένων εἶναι εὐρύτερος καὶ εὐκολωτέρα ἡ εἰς τὸ ἐξωτερικὸν ἐξαγωγὴ, καὶ ἵνα μὴ ὑφίσταται σύστημα φορολογίας ἀντικείμενον εἰς τὴν ἀρχὴν τῆς ἴσης διανομῆς τοῦ φόρου.» Ἐκ τοῦ λιμένος τῶν Καλαμῶν καὶ τῶν ἄλλων μερῶν ἡ ἐξαγωγὴ εἶναι πολὺ δυσκολωτέρα, καὶ διὰ τὴν ἔλλειψιν ἀγοραστῶν καὶ διὰ τὴν ἔλλειψιν μέσων φορτώσεως καὶ πλοίων, καὶ ἀναγκάζονται οἱ παραγωγεῖς νὰ φέρωσι τὸν σταφιδοκαρπόν των εἰς τὰς Πάτρας, ὅπου εὑρίσκονται καὶ ἀγορασταὶ καὶ τὰ μέσα εὔκολα. Εἶναι δίκαιον ἡ Κυβέρνησις νὰ συναινέσῃ, ὅπως ἡ φορολογία αὕτη ἦναι ἴση. Ἀπόδειξις δὲ, ὅτι ὁ τόπος αἰσθάνεται τὴν ἀνάγκην ταύτην, εἶναι αἱ ἐπανειλημμέναι παραστάσεις καὶ τοῦ ἐμπορικοῦ συλλόγου καὶ ὅλων τῶν ἐμπορευομένων, ὡς καὶ ὅλων τῶν ἰδιωτῶν ὅλων τῶν μερῶν αὐτῶν.

§88ΜΑΥΡΟΜΑΡΑΣ. Εἶναι εὔκολον νὰ διακριθῇ ἡ μία ἀπὸ τὴν ἄλλην σταφίδα;

§89ΡΟΥΦΟΣ. Μοῦ γίνεται ἡ παρατήρησις ἀπὸ τὸν κύριον Μαυρομαρᾶν πῶς θὰ διακριθῇ ἡ σταφὶς τοῦ Κόλπου ἀπὸ τὰς σταφίδας τῶν ἄλλων ἐπαρχιῶν. Κύριοι, εἶναι γνωστὸν, ὅτι ἡ σταφὶς δὲν φορολογεῖται μόνον μὲ τὸν φόρον τὸν ὁποῖον πληρώνει εἰς τὸ δημόσιον, φορολογεῖται καὶ μὲ φόρον δημοτικὸν σημασίας 4 ἢ 5 δραχμῶν τὴν χιλιάδα. Ἔχει δὲ τὸ μέγιστον συμφέρον ὁ δῆμος νὰ ἐξακριβώνῃ τὸ ποσὸν, ὅπερ εἰσάγεται ὡς πρᾶγμα ἄλλων ἐπαρχιῶν, διότι δι’ αὐτοῦ τοῦ τρόπου δύναται νὰ διατηρῇ τοὺς πόρους του. Εἶναι γνωστὴ ἐκ τοῦ παρελθόντος ἡ παραγωγὴ ὅλων τῶν ἐπαρχιῶν, καὶ ἡ σταφὶς δὲν μετακομίζεται εἰς Πάτρας διὰ ξηρᾶς, ὥστε νὰ ἦναι δυνατὴ ἡ κατάχρησις, ἀλλ’ ἔρχεται διὰ πλοιαρίων, τὰ ὁποῖα φέρουν δηλωτικὰ τῶν ἁρμοδίων ἀρχῶν περὶ τῆς ποσότητος. Τὰ πλοῖα δὲ ἔρχονται εἰς τὴν παραλίαν καὶ ἀποβιβάζουσι τὸ προϊὸν ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν τῆς τελωνιακῆς ἀρχῆς, καὶ ὕστερον ἡ σταφὶς φορτώνεται εἰς τὰ ξένα πλοῖα καὶ μεταφέρεται εἰς τὴν Εὐρώπην. Δὲν εἶναι δυνατὸν λοιπὸν νὰ ὑπάρξῃ σύγχυσις, διότι εἶναι γνωστὸν καὶ τὸ μέρος, ὅθεν κατάγεται τὸ προϊόν, καὶ ἡ ποσότης αὐτοῦ. Διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι εἶναι ἄδικον νὰ ὑπάρχῃ αὐτὴ ἡ ἀνισότης, ὡς ἂν ὁ λιμὴν τῆς ἐξαγωγῆς νὰ ἐκανόνιζε τὴν ἀξίαν καὶ ὄχι ἡ πραγματικὴ ποιότης τοῦ πράγματος. Κατὰ τῆς αὐξήσεως θὰ ὁμιλήσω κατόπιν, ἂν ληφθῇ ἀνάγκη.

§90ΡΙΚΑΚΗΣ. Πρῶτον εἶμαι κατὰ τῆς αὐξήσεως τοῦ φόρου ἐπὶ τῆς σταφίδος, καὶ ἀφοῦ σᾶς ἀναπτύξω τοὺς λόγους, διὰ τοὺς ὁποίους θεωρῶ ἄτοπον τὴν αὔξησιν ταύτην, θέλω προσθέσει ὀλίγας λέξεις ἐπὶ τῆς τροπολογίας. Νομίζω, κύριοι, ὅτι εἰς τὴν φορολογίαν ἐν γένει πρέπει νὰ ὑπάρχῃ ὁ κανὼν τῆς ἰσότητος, ἀλλ’ ἔτι μᾶλλον εἰς τὴν ὁμοειδῆ φορολογίαν. Ἡ ἔγγειος φορολογία πρέπει ὅσον τὸ δυνατὸν νὰ ἦναι ἴση, δικαία, ὅσον τὸ δυνατὸν νὰ μὴ ἐπιβαρύνῃ πλειότερον τὴν μίαν τάξιν ἀπὸ τὴν ἑτέραν. Καὶ ὅπως ἐφέτος ἐθεωρήσατε δίκαιον καὶ ἀναγκαῖον διὰ μιᾶς ἐλαττώσεως τοῦ ἐγγείου φόρου νὰ ἔλθητε εἰς ἀνακούφισιν τῆς τάξεως ἐκείνης τῶν γεωργῶν, ἡ ὁποία καλλιεργεῖ τοὺς δημητριακοὺς καρποὺς, δὲν πρέπει ἀφ’ ἑτέρου, ἀντιφάσκοντες καὶ ἀνατρέποντες τὰς βάσεις, ἐπὶ τῶν ὁποίων ἐστηρίξατε τὸ σύστημά σας ἐκεῖνο, νὰ ἔλθητε εἰς αὔξησιν τοῦ φόρου ἑτέρας τάξεως ἐγγείου φόρου, αὔξησιν, ἡ ὁποία εἶναι ἀδικωτάτη καὶ ἄνισος πρὸς τὴν παραγωγὴν, τὴν ὁποίαν φορολογεῖτε. Ὑπάρχει, κύριοι, ἰδέα, καὶ ἐφέτος πρὸ πάντων ἤκουσα τοῦτο γενικευόμενον, ὅτι ἡ σταφὶς εἶναι Πακτωλὸς, ὅτι ἐν Γαλλίᾳ ἔλαβεν ὑπερτίμησιν μεγάλην, ὅτι οἱ καλλιεργοῦντες τὴν σταφίδα εἰσὶ πλούσιοι, καὶ πρέπει νὰ συνεισφέρωσι πλειότερα εἰς τὸ δημόσιον, διότι εἶναι ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι εὐτυχοῦσιν. Αὐτὰ τὰ λέγουσιν ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι δὲν εἶναι ἐν γνώσει τῶν πραγμάτων. Πρέπει, κύριοι, νὰ ἐξετάσητε ὅλας τὰς περιστάσεις, καὶ νὰ λάβητε ὑπ’ ὄψιν σας τὴν θέσιν τοῦ φορολογουμένου, τὴν ἀληθῆ παραγωγήν του, καὶ ἀναλόγως αὐτῆς νὰ κανονίσητε τὸν βαθμὸν τῆς φορολογίας. Ἐὰν λάβητε ὑπ’ ὄψιν, ὅτι μία χιλιὰς σταφίδος παράγεται ἐκ δύω στρεμμάτων σταφιδαμπέλου, κατὰ μέσον ὅρον, καὶ λάβετε ὑπ’ ὄψιν τὴν ἀξίαν τῆς σταφιδαμπέλου, δηλ. τὰ κεφάλαια, τὰ ὁποῖα ὁ κτηματίας ὀφείλει νὰ διαθέσῃ, ἵνα καταστήσῃ παραγωγικὸν τὸ στρέμμα ἐκεῖνο, ἐὰν λάβητε ὑπ’ ὄψιν τοὺς κινδύνους, τοὺς ὁποίους διατρέχει ἐπὶ ἑξαετίαν ὁλόκληρον, ὅπως δυνηθῇ νὰ καταστήσῃ τὸ κτῆμα παραγωγικὸν, ἐὰν λάβητε ὑπ’ ὄψιν τὰς ἀσθενείας καὶ τοὺς κινδύνους, τοὺς ὁποίους διατρέχει τὸ κτῆμα, καὶ ἐὰν ἐνθυμηθῆτε, ὅτι τὰ κτήματα τῶν ἄλλων ἐπικρατειῶν προσεβλήθησαν ὑπὸ καταστρεπτικῆς ἀσθενείας, ἥτις ἀπειλεῖ ἀπὸ στιγμῆς εἰς στιγμὴν καὶ τὰς ἀμπέλους τῆς Ἑλλάδος, θέλετε σχηματίσει ἀληθῆ ἰδέαν περὶ τῆς θέσεως τοῦ σταφιδοκτήμονος. Ἐὰν λάβητε λοιπὸν ὑπ’ ὄψιν τοὺς κινδύνους, τοὺς ὁποίους διατρέχουν, τὰ ἔξοδα καὶ τὴν παραγωγὴν, θέλετε ἰδεῖ, ὅτι ὁ σταφιδοκαρπὸς φορολογεῖται κατ’ ἐλάχιστον 8% ἐπὶ τοῦ ἀκαθαρίστου. Ἐθεωρήσατε πολὺ τὸ 7% διὰ τοὺς δημητριακοὺς καρποὺς καὶ τὸ ἠλαττώσατε εἰς 2%, καὶ διὰ τὴν σταφίδα τὸ 8% θέλετε νὰ τὸ αὐξήσητε; Ἐὰν λάβητε ὑπ’ ὄψιν ὅλους αὐτοὺς τοὺς ὑπολογισμοὺς, δὲν δύνασθε νὰ παραδεχθῆτε, κατὰ μέσον ὅρον, ὅτι μία χιλιὰς δύναται νὰ τιμᾶται περισσότερον ἀπὸ 200 δραχμὰς· ἕκαστον στρέμμα, καλλιεργούμενον μέχρι τέλους τοῦ τρυγητοῦ, κατὰ μέσον ὅρον ἀπαιτεῖ τοὐλάχιστον 55 δραχμὰς, ὥστε ἔχομεν δραχ. 110, ἀξίαν τῆς καλλιεργείας μιᾶς χιλιάδος σταφιδοκαρποῦ, ἀπὸ τὴν ὁποίαν θὰ λάβῃ ὁ σταφιδοκτήμων 200 δραχμὰς, χωρὶς νὰ λογισθῶσι τὰ ἔξοδα τῆς μεταφορᾶς καὶ ὁ δημοτικὸς φόρος· ὑπολογίσατε ἤδη τοὺς κινδύνους, τοὺς ὁποίους διατρέχει, τοὺς τόκους, τοὺς ὁποίους ὁ κτηματίας πληρόνει, τὴν δαπάνην τῆς ἐμφυτεύσεως καὶ καλλιεργείας ἐπὶ ἕξ ἔτη· τί τοῦ καθαρίζει; 50 δραχ. τὸ πολύ· ἐξ αὐτῶν δὲ λαμβάνετε ἤδη 13, ἤτοι 26% ἐπὶ τοῦ καθαροῦ καὶ ἐπὶ τοῦ ἀκαθαρίστου 8%. Καὶ διατί θέλετε νὰ κάμητε αὐτὴν τὴν ἐξαίρεσιν διὰ τοὺς σταφιδοκτήμονας καὶ θέλετε νὰ αὐξήσητε τὸν φόρον τῶν 26%; Ποῖος ἰδιοκτήτης, ποία πρόσοδος πληρόνει 26%; Καὶ δὲν εὐχαριστεῖσθε ἀπὸ τὴν φορολογίαν, τὴν ὁποίαν ἔχετε, ἀλλὰ θέλετε τὰς οἰκονομικάς σας ἀνάγκας νὰ τὰς οἰκονομήσητε μὲ τὴν αὔξησιν τοῦ ὑπερόγκου αὐτοῦ φόρου; Νομίζω, κύριοι, ὅτι, ἐὰν λάβητε ὑπ’ ὄψιν τὸν κανόνα τῆς δικαιοσύνης καὶ τῆς ἰσότητος, δὲν πρέπει κατ’ οὐδένα λόγον νὰ διστάσητε νὰ εἴπητε, ὅτι ἡ προτεινομένη αὔξησις εἶναι ἄδικος, καὶ μάλιστα ἀπορῶ πῶς ὁ κ. Τρικούπης, ὅστις ἐφέτος εὑρίσκεται λίαν εὔκολος εἰς τὸ νὰ μετριάζῃ τοὺς φόρους, πῶς εἰς τὸν σταφιδοκαρπὸν ἀπεφάσισε ν’ αὐξήσῃ τὸν φόρον τῆς σταφίδος, ἀφοῦ μάλιστα εἶναι ἐξ ἐπαρχίας σταφιδοφόρου καὶ δύναται νὰ γνωρίζῃ τὴν θέσιν τῶν σταφιδοκτηματιῶν. Τώρα ἔρχομαι εἰς τὴν τροπολογίαν τῶν συναδέλφων. Νομίζω, ὅτι δικαιότερον πρᾶγμα δὲν δύναται νὰ ὑπάρξῃ, οὐδεὶς δισταγμὸς δὲν πρέπει νὰ γεννηθῇ, οὔτε δύναται νὰ ὑπάρξῃ, χωρὶς νὰ καταστρέψῃ ὅλους τοὺς κανόνας τῆς διακρίσεως, οὐδεὶς δὲ δύναται νὰ μὴ παραδεχθῇ, ὅτι ὅπου καὶ ἂν εὑρίσκεται τὸ φορολογούμενον προϊὸν πρέπει νὰ φορολογῆται κατὰ τὴν ἀξίαν του. Ὁ μόνος λόγος, ὅστις ἠδύνατο νὰ προταθῇ, εἶναι πῶς θὰ ἐξακριβωθῇ, ὅτι πράγματι ὁ σταφιδοκαρπὸς τῆς ἐπαρχίας π. χ. Ἠλείας προέρχεται ἀπὸ τὴν ἐπαρχίαν ἐκείνην. Ἀλλὰ ἡ διάκρισις αὕτη εἶναι εὔκολος, διότι εἶναι βεβαιωμένον ἐκ τῶν δηλωτικῶν τῆς ἐκφορτώσεως, ὅτι ὁ ἔμπορος ἐξεφόρτωσεν εἰς Πάτρας τόσον σταφιδόκαρπον, προερχόμενον ἀπὸ τὰς δεῖνα ἐπαρχίας, κατὰ δὲ τὴν φόρτωσιν θέλει λογισθῆ τὸ ποσὸν τοῦτο ἐπὶ τοῦ ὑπὸ τοῦ αὐτοῦ ἐμπόρου φορτωθέντος ποσοῦ, καὶ θέλει φορολογηθῆ μὲ τὸν φόρον τοῦ τόπου τῆς παραγωγῆς του· ἀπέναντι δὲ τοιαύτης ἐπισήμου βεβαιώσεως δὲν δύναται νὰ δοθῇ ἀφορμὴ οὐδ’ εἰς τὴν ἐλαχίστην κατάχρησιν· ἑπομένως ὑποστηρίζω τὴν τροπολογίαν καὶ παρακαλῶ νὰ γείνῃ δεκτή.

§91ΦΩΤΗΛΑΣ. Δὲν ἔχω τι περισσότερον νὰ προσθέσω, εἰμὴ, ὅτι πρέπει νὰ ἐννοήσουν οἱ Βουλευταὶ οἱ μὴ ὄντες ἐκ σταφιδοφόρων ἐπαρχιῶν, ὅτι ἡμεῖς ζητοῦμεν μόνον τοῦτο· ὁ σταφιδοκαρπὸς, ὁ ἐκ Τριφυλίας π. χ. προερχόμενος, εἰς Πάτρας νὰ μὴ πληρώνῃ περισσότερον φόρον, διότι τοιουτοτρόπως παραβλάπτεται τὸ ἐμπόριον τῶν Πατρῶν. Τὰ καθέκαστα ἠμποροῦν νὰ κανονισθοῦν διὰ Β. Διατάγματος.

§92ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. (Πρωθυπουργός). Ἐάν ἦτο δυνατὸν νὰ γίνηται διάκρισις ἐν Πάτραις τοῦ σταφιδοκαρποῦ τοῦ ἐγχωρίου ἀπὸ τοῦ προερχομένου ἐκ τῶν ἐπαρχιῶν, ἔνθα φορολογεῖται ἔλαττον, οὐδεμία ἀμφιβολία ὑπάρχει, ὅτι ἡ αἴτησις τῶν ἀξιοτίμων βουλευτῶν Πατρῶν ἔπρεπε νὰ γείνῃ ἀποδεκτή, διότι εἶναι δικαιοτάτη. Ἀλλὰ πάντες ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἔχουσιν εὐθύνην ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου, οἱ ὁποῖοι ὡς ἐκ τῆς πείρας αὐτῶν δύνανται ν’ ἀποφανθῶσιν αὐθεντικώτερον περὶ τοῦ ἀντικειμένου, βεβαιοῦσιν, ὅτι εἶναι ἀδύνατον νὰ γείνῃ διάκρισις. Διάκρισις γίνεται ἐν ταῖς Ἰονίοις νήσοις, ἔνθα μεταφέρεται σταφιδοκαρπός, ἐξαγόμενος ἐκεῖθεν, ἐπὶ τῇ φορολογίᾳ τῇ ἀνηκούσῃ εἰς τὸν τόπον τῆς παραγωγῆς τοῦ σταφιδοκαρποῦ τούτου. Ἀλλὰ διὰ νὰ γείνῃ ἡ διάκρισις αὕτη, ὑποβάλλεται ὁ σταφιδοκαρπὸς οὗτος εἰς διατυπώσεις τοιαύτας, ὥστε θεωρεῖται μᾶλλον διατελῶν ἐκεῖ ὑπὸ διαμετακόμισιν. Ἐὰν τοιοῦτόν τι ἐπρότεινον οἱ ἀξιότιμοι Βουλευταὶ Πατρῶν, δὲν θὰ ἦτο κἄν ἀνάγκη συζητήσεως ἐνταῦθα, οὔτε ἀποφάσεως τῆς Βουλῆς, διότι δύναται ἕκαστος ν’ ἀποθέσῃ τὸν σταφιδοκαρπόν του εἰς διαμετακόμισιν. Ἀλλὰ τοῦτο δὲν θέλουσι· θέλουσι νὰ τὸν ἐξάγωσι, καὶ ἠξεύρομεν, ὅτι ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον ὁ ἐκ τῶν ἐπαρχιῶν σταφιδοκαρπὸς ἀναμιγνύεται ἐν Πάτραις μετ’ ἄλλου καρποῦ, καὶ ἐξάγεται κατόπιν ἄλλος μὲν ὡς μικτὸς, ἄλλος δὲ ὡς προϊὸν τοῦ τόπου.

§93ΦΩΤΗΛΑΣ. Κύριε πρόεδρε, οἱ ἔμποροι πρόκειται ἤδη νὰ ἐγείρουν διὰ συνεισφορᾶς κατάστημα πρὸς διαμετακόμισιν, τὸ ὁποῖον μέχρι τοῦ Αὐγούστου δύναται νὰ ἦναι ἕτοιμον.

§94ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὅταν γείνῃ τὸ κατάστημα, δὲν ἔχετε ἀνάγκην νομοθετικῆς διατάξεως, διότι αἱ ὑφιστάμεναι διατάξεις περὶ διαμετακομίσεως εἶναι ἀρκεταί. Ἀλλὰ δὲν πρόκειται περὶ τούτου· πρόκειται περὶ τῆς σταφίδος, ἥτις προέρχεται ἐκ τῶν ἐπαρχιῶν, κατόπιν δέ, φορτωνομένη δι’ ἀποστολὴν εἰς τὸ ἐξωτερικὸν, δὲν δύναται νὰ διακριθῇ ἀπὸ τῆς ἄλλης σταφίδος τῆς ἐγχωρίου. Εἶναι δὲ τοῦτο τόσῳ βέβαιον, ὥστε αἱ ἐπαρχίαι τοῦ κόλπου ἀπεδέχθησαν νὰ ἐξομοιωθῶσι πρὸς τὰς Πάτρας, ὡς πρὸς τὴν φορολογίαν, διότι, θέλουσαι νὰ φορτώνωσι τὸ εἶδος αὐτῶν εἰς Πάτρας, ἐνόησαν, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ φορολογηθῶσι ἐλαφρότερον. Οὕτως ἡ φορολογία τῆς σταφίδος Μεσολογγίου ἀναντιῤῥήτως ἔπρεπε νὰ ὑποβληθῇ εἰς τὴν διατίμησιν τῆς σταφίδος τῆς Μεσσηνίας, τῆς Πυλίας, τῆς Κυπαρισσίας, ἀλλὰ δὲν ὑπεβλήθη, καὶ δὲν παραπονεῖται ἡ ἐπαρχία ἐκείνη, διότι αἱ φορτώσεις γίνονται ἐν Πάτραις, καὶ ἀναγνωρίζει ἡ ἐπαρχία Μεσολογγίου, ὅτι καὶ ἂν κατετάσσετο ὁ καρπὸς τοῦ Μεσολογγίου εἰς τὴν δευτέραν κατηγορίαν, δὲν θὰ ὠφελεῖτο ἡ ἐπαρχία ἐκ τούτου. Ὥστε ἔχομεν τὴν ἔμπρακτον ἀπόδειξιν τοῦ πράγματος παρ’ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι εἶναι εἰς θέσιν νὰ γνωρίζωσιν ἐὰν ἡ πρότασις αὕτη ἦναι πραγματοποιήσιμος. Ἐγὼ, ἀφ’ ὅτου ἔλαβον γνῶσιν τῆς προθέσεως τῶν κυρίων Βουλευτῶν Πατρῶν, τοῦ νὰ ὑποβάλωσι τοιαύτην πρότασιν, καὶ ἀφοῦ ἔλαβον γνῶσιν τῆς προτάσεως τῆς ὑποβληθείσης, προέβην εἰς πολλὰς ἐξετάσεις ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ, ἵνα ἴδω, ἐὰν ὑπῆρχε τρόπος τις, διὰ τοῦ ὁποίου ἠδύνατο νὰ ἐξασφαλισθῇ ἡ πρόσοδος τοῦ δημοσίου, παρεχομένης συνάμα καὶ τῆς εὐκολίας ταύτης εἰς τὴν πόλιν τῶν Πατρῶν, διότι θὰ ἦναι μεγάλη ὠφέλεια· ἀλλ’ εὗρον, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξευρεθῇ τρόπος ἐξασφαλίζων τὸ συμφέρον τοῦ δημοσίου, ὅτι, ἂν παραδεχθῶμεν πρότασιν τοιαύτην, θὰ ἐνισχύσωμεν τὸ λαθρεμπόριον, τουτέστι τὴν παράστασιν τοῦ καρποῦ τοῦ ἐγχωρίου ὡς καρποῦ προερχομένου ἐκ τῶν ἐπαρχιῶν καὶ ὑποβαλλομένου εἰς φορολογίαν ἐλάσσονα. Διὰ τοῦτο δὲν δύναμαι νὰ ὑποστηρίξω τὴν πρότασιν τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων.

§95ΡΙΚΑΚΗΣ. Κύριε πρόεδρε, τὸν λόγον.

§96ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὡς πρὸς δὲ τὴν προτεινομένην παρ’ ἡμῶν αὔξησιν τοῦ φόρου, παρατηρῶ τὰ ἑξῆς. Ὅτι κυρίως δὲν προτείνομεν αὔξησιν φόρου· τὸ ποσοστὸν τοῦ τέλους μένει τὸ αὐτό, ἀλλὰ τὸ τέλος τοῦτο ἐπεβάλλετο παγίως ἐπὶ τῇ ὑποθέσει τιμῆς, ὁποία ὑπῆρχεν ὅταν ἐκανονίσθη, ὅτι ἡ σταφὶς ὡρισμένων τινῶν μερῶν θέλει φορολογεῖσθαι πρὸς 13 δραχ. τὴν χιλιάδα, καὶ ἡ σταφὶς ἑτέρων ἐπαρχιῶν θέλει φορολογεῖσθαι πρὸς 11 δραχ. Ἔκτοτε ὅμως ἐπῆλθεν αὔξησις τῶν τιμῶν· ἔχομεν ἐλπίδας, ὅτι ἡ μεταβολὴ αὕτη ἔσται μεγίστη, καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει πρέπει νὰ ἐπέλθῃ αὔξησις καὶ εἰς τὸ ποσὸν τοῦ φόρου. Καὶ νομίζω, ὅτι οὐδεὶς ἐξ ὑμῶν θέλει θεωρήσει, ὅτι εἶναι δυστύχημα τοῦ τόπου τὸ νὰ εὑρεθῶμεν εἰς τὴν ἀνάγκην, ὡς ἐκ τῆς τοιαύτης μεταβολῆς, ν’ αὐξήσωμεν τὸν φόρον καὶ εἰς 25, ὅπως προσεχῶς θὰ ἔχωμεν ἴσως τὴν εὐχαρίστησιν νὰ προτείνωμεν, διότι τοῦτο θὰ ἦναι ἀπόδειξις, ὅτι αἱ τιμαὶ ηὔξησαν πολύ. Ἤδη ὅμως ἡ αὔξησις αὕτη ὑπάρχει μικρά· ὑπῆρξε μεγάλη, ἀλλὰ μόνον πρὸς τὸ τέλος τῆς πωλήσεως τῆς τελευταίας ἐσοδείας· ἀλλ’ ἡ αὔξησις αὕτη φαίνεται, ὅτι θὰ διατηρηθῇ, ἴσως δὲ καὶ θὰ ὑπάρξῃ μεγαλειτέρα ἐν τῷ μέλλοντι. Ἐν Ἑπτανήσῳ, ἔνθα ἡ σταφὶς φορολογεῖται κατ’ ἀναλογίαν ὑπερδιπλασίως ἢ ἐνταῦθα, ἡ αὔξησις τῆς ἀξίας τῆς σταφίδος ἐπέφερε καὶ τὴν αὔξησιν τῆς φορολογίας, ὡς ἐκ τοῦ τρόπου, κατὰ τὸν ὁποῖον ἐπιβάλλεται ὁ φόρος, διότι ἐν Ἑπτανήσῳ ἐπιβάλλεται τὸ ποσὸν τῶν 19½% ἐπὶ τῆς ἀξίας τοῦ εἴδους, ὁριζομένης κατὰ δεκαημερίαν, ἢ κατὰ δεκαπενθημερίαν· ἑπομένως θὰ ἦτο ἄδικον, καὶ ὑπὸ ταύτην τὴν ἔποψιν, νὰ μὴ ἐλαμβάνετο ὑπ’ ὄψιν ἡ ἐπελθοῦσα αὔξησις, θὰ ἦτο ἄδικον ἐν τῷ συναγωνισμῷ, τὸν ὁποῖον ὑφίσταται ἡ σταφὶς τῆς Ἑπτανήσου πρὸς τὴν σταφίδα τῆς ἄλλης Ἑλλάδος, συναγωνισμῷ ἀνίσῳ ὡς πρὸς αὐτὴν, ἕνεκα τῆς εἰδικῆς φορολογίας, εἰς τὴν ὁποίαν ἡ Ἑπτάνησος ὑπάγεται, καὶ διὰ τὴν ὁποίαν οὐδὲν λέγουσι, διότι τοῦτο προέρχεται ἐκ τῆς θελήσεως τῶν παραγωγῶν τῆς Ἑπτανήσου, οἱ ὁποῖοι προτιμῶσι νὰ ὑποβάλλωνται εἰς μέγαν φόρον ἐπὶ τῆς σταφίδος, ὅπως ἀπαλλαχθῶσιν ἀπὸ ἄλλων φόρων· ἀλλὰ δὲν δυνάμεθα ν’ ἀρνηθῶμεν, ὅτι τῇ θελήσει αὐτῶν ὑφίστανται ἄνισον φόρον ἐπὶ τῆς σταφίδος, ὄχι ἐπὶ τοῦ συνόλου, καὶ ἔτι ἡ ἀνισότης αὕτη βλάπτει τὴν παραγωγὴν τῆς Ἑπτανήσου ἐν τῷ συναγωνισμῷ. Καὶ ἐφ’ ὅσον ἡ ἀνισότης αὕτη εἶναι ὡς τὴν ἀπεδέχθησαν ἐξ ἀρχῆς, οὐδὲν ἔχουσι ν’ ἀντείπωσιν· ἀλλ’ ὅταν ἕνεκα τῆς αὐξήσεως τῆς τιμῆς αὐξάνῃ ἡ δυσαναλογία, καὶ ἑπομένως ἐν τῷ συναγωνισμῷ εὑρίσκωνται εἰς χείρονα θέσιν ἢ ὅτε ἐκανονίσθησαν ἀρχικῶς τὰ τῆς φορολογίας, νομίζω, ὅτι ἔχουσι δίκαιον νὰ παραπονεθῶσι, διότι, ἐὰν δὲν παραδεχθῇ ἡ Βουλὴ τὴν πρότασιν τὴν ἡμετέραν, ἡ σταφὶς τῆς ἄλλης Ἑλλάδος θὰ ἐξακολουθῇ ὑποβαλλομένη εἰς τὴν φορολογίαν, τὴν ὁποίαν εἴχομεν κανονίσει, ὅταν αἱ τιμαὶ ἦσαν πολὺ διάφοροι ἐκείνων, αἱ ὁποῖαι παρουσιάσθησαν περὶ τὰ τέλη τῆς τελευταίας ἐσοδείας καὶ ἐξαγωγῆς, καὶ αἱ ὁποῖαι εἶναι πιθανώτατον, ὅτι θέλουσι παρουσιασθῆ κατὰ τὴν προσεχῆ ἐσοδείαν. Δὲν προτείνομεν, ὅπως ἀναβιβασθῇ τὸ τέλος ἀναλόγως τῶν τιμῶν, αἱ ὁποῖαι ἐπεκράτησαν κατὰ τὰ τέλη τῆς παρελθούσης ἐξαγωγῆς, οὐδὲ ἀναλόγως τῶν τιμῶν, τὰς ὁποίας προσδοκῶμεν διὰ τὸ ἐπιὸν ἔτος· ἀλλ’ ἡ μικρὰ αὔξησις τῶν 2 δραχμῶν κατὰ χιλιάδα μοὶ φαίνεται, ὅτι εἶναι ἐπιεικὴς ὡς πρὸς τὴν ἐκτίμησιν τῆς ἀξίας τοῦ προϊόντος, ὅταν λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν τὴν παροῦσαν κατάστασιν καὶ τὴν προμηνυομένην προσεχῆ κατάστασιν τῶν τιμῶν τοῦ εἴδους τούτου.

§97ΡΟΥΦΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, γνωρίζετέ τι περὶ τοῦ φόρου ἐπὶ τῆς σταφίδος, ὁ ὁποῖος ζητεῖται νὰ ἐπιβληθῇ ἐν Γαλλίᾳ;

§98ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τὸ περὶ φόρου ἐν Γαλλίᾳ, περὶ τοῦ ὁποίου εἶδον καὶ μίαν ἐπιστολὴν, ἡ ὁποία ἐκυκλοφόρησε σήμερον ἐνταῦθα, εἶναί τι πρὸ πολλοῦ ὑφιστάμενον. Πρὸ πολλοῦ ἐν Γαλλίᾳ πρόκειται ν’ αὐξήσῃ ὁ φόρος ἐπὶ τῆς σταφίδος, ν’ αὐξήσῃ ἐν τῷ γενικῷ δασμολογίῳ, καὶ διὰ τοῦτο εἴχομεν σπεύσει κατὰ τὴν παρελθοῦσαν περίοδον, ὡς ἐνθυμεῖται ὁ κ. βουλευτής, νὰ κυρώσωμεν τὴν σύμβασιν, διὰ τῆς ὁποίας ἡ Ἑλλὰς ἐτίθετο ἐν Γαλλίᾳ ἐν ἴσῃ μοίρᾳ πρὸς τὰ μᾶλλον εὐνοούμενα Κράτη. Ἡ σύμβασις ἐκείνη ἤθελεν ἀπαλλάξει τὴν σταφίδα τῆς φορολογίας τοῦ γενικοῦ δασμολογίου, καὶ ἤθελεν ὑπαγάγει αὐτὴν εἰς τὴν φορολογίαν τῶν συμβατικῶν δασμολογίων τῶν μᾶλλον εὐνοϊκῶν πρὸς τὸ εἶδος τοῦτο. Ἀλλ’ ἡ σύμβασις ἐκείνη, κυρωθεῖσα παρὰ τῆς ἡμετέρας Βουλῆς, δὲν ἐκυρώθη παρὰ τῆς Γαλλικῆς καίτοι εἶχεν ὑπογραφῆ παρὰ τοῦ ὑπουργείου, διότι ἐν τῷ μεταξὺ ἐπῆλθεν ἀπόφασις ἐν Γαλλίᾳ, ὅπως ἀκυρωθῶσι πᾶσαι αἱ ἐμπορικαὶ συμβάσεις, καὶ ἐπὶ νέων βάσεων διαπραγματευθῇ ἡ Γαλλικὴ κυβέρνησις τὰ τῶν ἐμπορικῶν συμβάσεων. Ἐμπορικαὶ συμβάσεις ἔκτοτε συνωμολογήθησαν παρὰ τῆς Γαλλίας, καὶ δὲν ἀμφιβάλλω, ὅτι ἡ Γαλλικὴ Κυβέρνησις θέλει συνομολογήσει καὶ μετὰ τῆς Ἑλλάδος σύμβασιν, διὰ τῆς ὁποίας καὶ τὰ πλεονεκτήματα τῶν μᾶλλον εὐνοουμένων χωρῶν νὰ παραχωρηθῶσιν εἰς τὴν Ἑλλάδα, καὶ ὡς πρὸς τὴν σταφίδα ν’ ἀποδεχθῇ εἰδικὴν διάταξιν. Ἡ διάταξις, περὶ ἧς ἐποιήσατο λόγον ἡ ἐπιστολὴ, ἣν ἀνέφερον, ἀφορᾷ ὡς εἶπον, εἰς τὸ γενικὸν δασμολόγιον, τὸ ὁποῖον θὰ ἐπιβάλληται εἰς τὰ Κράτη ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα δὲν ἔχουν εἰδικὴν περὶ δασμολογίου σύμβασιν μετὰ τῆς Γαλλίας. Ἀλλὰ καὶ τὸ γενικὸν δασμολόγιον εἰσέτι δὲν ἐψηφίσθη παρὰ τῆς Γαλλίας· ὥστε τὰ περὶ ὧν τὰ διαδοθέντα ἔχουσι μὲν ὑπόστασιν, ὡς διατελοῦντα ὑπὸ συζήτησιν ἐνώπιον τῆς Γαλλικῆς Βουλῆς, εἶναι δὲ οὐχὶ τῆς σήμερον γεγονότα, ἀλλ’ ἀπὸ ἐτῶν συζητοῦνται ἐνώπιον τῆς Γαλλικῆς Βουλῆς. Εἶναι ὅμως λίαν πιθανόν, ὅτι προσεχῶς τὸ γενικὸν δασμολόγιον θέλει ψηφισθῆ παρὰ τῇ Γαλλικῇ Βουλῇ, καὶ διὰ τοῦτο ἡ Ἑλληνικὴ κυβέρνησις πρέπει νὰ σπεύσῃ νὰ ἐπαναλάβῃ τὰς διαπραγματεύσεις μετὰ τῆς Γαλλικῆς Κυβερνήσεως, αἱ ὁποῖαι ἄλλοτε εἶχον ἀπολήξει εἰς τὴν ὑπογραφὴν τῆς ἐμπορικῆς συμβάσεως, ὅπως ἐπὶ τῶν αὐτῶν βάσεων, ἐφ’ ὧν συνωμολογήθη ἡ σύμβασις ἐκείνη, συνομολογηθῇ ἤδη καὶ νέα ἐμπορικὴ σύμβασις.

§99ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Κύριοι, νομίζω, ὅτι δὲν εἶναι ὀρθὸν νὰ προσθέσωμεν φόρον εἰς τὴν σταφίδα, διότι εἶναι γνωστὸν, ὅτι εἰς πολλὰ μέρη ἡ σταφὶς, ὅπως φορολογεῖται, φορολογεῖται ὑπερβολικῶς. Εἰς τὴν Μεσσηνίαν π. χ. εἰς πολλὰ μέρη, λαμβάνεται τὸ ὅλον τῆς παραγωγῆς, καὶ διὰ τοῦτο οἱ ἐν Μεσσηνίᾳ καλλιεργοῦντες δι’ ἡμερομισθίων στεροῦνται πάντοτε, δὲν τοῖς περισσεύουσιν. Ἐγὼ ἔχω κτῆμα πρὸ 20 ἐτῶν, καὶ μέχρι τῆς στιγμῆς δὲν μοὶ ἐπερίσσευσε, καὶ ἐννοῶ, ὅτι κακῶς ἔκαμα νὰ ἀρχίσω τὴν καλλιέργειαν σταφίδος, διότι, διὰ νὰ φθάσῃ ἡ σταφὶς εἰς κατάστασιν νὰ παραγάγῃ δι’ ἀγορὰν τῆς γῆς καὶ διὰ καλλιέργειαν, ἀπαιτεῖται ἔξοδον μέχρι 250 δραχμ., αἱ ὁποῖαι φέρουσι τόκον 25 δρ. τοὐλάχιστον κατ’ ἔτος· ἂν προσθέσητε καὶ τὸ ἐτήσιον ἔξοδον τῆς καλλιεργείας, ἀφοῦ ἀρχίσῃ ἡ παραγωγὴ, τοὐλάχιστον 40 δρ., θέλομεν ἔχει τὸ ὅλον τῶν ἐξόδων σὺν τοῖς τόκοις, τῇ προσθήκῃ τῶν ἐτησίων, πλέον τῶν 65 δρ. Κατὰ μέσον ὅρον ἡ παραγωγὴ ἐν Μεσσηνίᾳ δὲν ὑπερβαίνει τὰς 600 λίτρας, ἡ τιμὴ δὲ, εἰς τὴν ὁποίαν πωλοῦμεν, περιστρέφεται μεταξὺ τῶν 20 ἕως 25 ταλ. ἑπομένως τὸ εἰσόδημα δὲν ὑπερβαίνει τὰς 75 ἕως 80 δραχμὰς κατὰ στρέμμα. Ἐὰν ἀφαιρέσωμεν 65 δρ. διὰ τὴν καλλιέργειαν καὶ 11 διὰ τὸν φόρον, τὸν ὁποῖον ἤδη πληρόνομεν, τί μένουσιν εἰς τὸν κτηματίαν; καὶ ὅταν καὶ ὁ καιρὸς ἦναι καλὸς καὶ αἱ τιμαὶ καλαί· ἄλλως πολλάκις τὸ προϊὸν καὶ ἐν τοῖς ἁλωνίοις καταστρέφεται καὶ ὁ καλλιεργητὴς ἀπόλλυσι καὶ τὰ ἔξοδά του. Ἡ σταφὶς λοιπὸν ἐν Μεσσηνίᾳ φορολογεῖται πλέον τοῦ δέοντος. Ὁ φόρος ὁ δημόσιος καὶ ὁ δημοτικὸς καὶ ὁ λιμενικὸς ἀποῤῥοφοῦσι τὸ ὅλον· ὁ καλλιεργῶν μόνος κερδίζει τὴν ἐργασίαν του, ἀλλ’ οἱ πληρώνοντες διὰ τὴν καλλιέργειαν διατελοῦσι διαρκῶς εἰς ζημίαν. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι ἡ περίστασις αὕτη πρέπει νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν, διότι δὲν εἶναι δίκαιον νὰ ἀδικῆται μία μερὶς παραγωγῶν. Ὡς πρὸς τὴν παρατήρησιν, τὴν ὁποίαν ἐποιήσατο ὁ κ. ὑπουργὸς σχετικῶς πρὸς τὴν φορολογίαν τῆς Ἑπτανήσου, μοὶ φαίνεται, ὅτι ἔχει ἄδικον, διότι, διὰ νὰ συγκρίνητε καὶ ὑπολογίσητε τὰ βάρη τῶν φορολογουμένων ἐν γένει, δὲν πρέπει νὰ λάβητε ὑπ’ ὄψιν ἓν εἰσόδημα μόνον, ἀλλὰ ὅλην τὴν παραγωγὴν καὶ περιουσίαν αὐτῶν. Οἱ κάτοικοι τῆς παλαιᾶς Ἑλλάδος φορολογοῦνται ἐν γένει περισσότερον σχετικῶς. Ὁ Ἑπτανήσιος, ἂς ὑποθέσωμεν, εἰσπράττει πεντακοσίας δραχμὰς ἀπὸ τὴν σταφίδα καὶ πεντακοσίας ἀπὸ τὴν ἄλλην περιουσίαν· πληρώνει μόνον διὰ τὴν σταφίδα ὑπερβολικῶς μὲν, ἀλλ’ ἡ ἄλλη πρόσοδος μένει ἀφορολόγητος· ἀλλ’ οἱ κάτοικοι τῆς παλαιᾶς Ἑλλάδος πληρώνουσιν ἐφ’ ὅλης τῆς παραγωγῆς, ἑπομένως ἡ περιουσία ἡμῶν ἐν ὅλῳ ἐλαττοῦται περισσότερον ἐκείνης τῶν Ἑπτανησίων. Ἀλλ’ ἐὰν ἦτο ἀληθὲς κατ’ οὐσίαν αὐτὸ, τὸ ὁποῖον εἶπεν ὁ κύριος πρωθυπουργός, διατί ἡ Ἑπτάνησος δὲν δέχεται τὸ ἰδικόν μας φορολογικὸν σύστημα; Ἐὰν οἱ Ἑπτανήσιοι δὲν εὑρίσκουν συμφέρον εἰς τὸ σύστημά των, τότε ἂς ἀφομοιωθοῦν.

§100ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Εἶναι διὰ τὸν τρόπον τῆς εἰσπράξεως.

§101ΚΑΣΙΜΑΤΗΣ. Εἶναι ἡ διαφορὰ τοῦ ἐδάφους.

§102ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἡ διαφορὰ τοῦ ἐδάφους! ἀλλὰ τὴν διαφορὰν τοῦ τρόπου τῆς καλλιεργίας δὲν τὴν λαμβάνετε ὑπ’ ὄψιν; Οἱ Ἑπτανήσιοι ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον, νομίζω, καλλιεργοῦν διὰ κολλήγων, εἰς τὴν Ἑπτάνησον τὰ ἡμερομίσθια εἶναι εὐθηνότερα· ἀπὸ τὴν Ζάκυνθον ἔρχονται εἰς τὴν Πελοπόννησον καὶ ἐργάζονται μὲ ἡμερομίσθιον· τοῦτο ἀποδεικνύει, ὅτι περισσεύουν, διότι ἄλλως δὲν θὰ ἤρχοντο εἰς ξένον μέρος νὰ καλλιεργήσουν. Ἴσως ἡ γῆ δὲν εἶναι παραγωγὸς εἴς τινα μέρη· μήπως δὲν ἔχει οὕτω καὶ εἰς τὴν παλαιὰν Ἑλλάδα; Ἀλλὰ, κύριοι, ὑπάρχει ἓν προϊὸν, τὸ ὁποῖον, φαίνεται, δίδει ἐλπίδας, ὅτι ἔχει μέλλον· τὸ προϊὸν τῆς σταφίδος εἶναι τὸ κύριον καὶ οὐσιῶδες προϊὸν τοῦ τόπου, τὸ ὁποῖον εἰσάγει χρήματα πολλῶν ἑκατομμυρίων· διατί, μόλις δίδῃ ἐλπίδας τινὰς, τὸ καταδιώκετε διὰ τῆς φορολογίας; διατί προσθέτετε βάρη, ἐνῷ δὲν ἠξεύρετε ἔτι ἐὰν αἱ ἐλπίδες ἡμῶν εἰσὶ βάσιμοι; Κατηργήσαμεν, κύριοι, τὴν δεκάτην, διότι εἶχε πολλαπλῶς ἐπιβαρύνει τὴν παραγωγὴν καὶ ἐκώλυσε τὴν ἀνάπτυξιν τῆς γεωργίας. Ἡμεῖς τὸ ἐναντίον κάμνομεν τώρα εἰς τὴν σταφίδα. Ἀλλά, κύριοι, νομίζετε, ὅτι συμφέρει, ὅταν τὸ ζήτημα τῆς φορολογίας ἐν Εὐρώπῃ καὶ ἐν Γαλλίᾳ, ὅπου ἐλπίζομεν, ὅτι θὰ ἔχωμεν σπουδαίαν κατανάλωσιν εἰς τὸ μέλλον, συζητῆται, καὶ συμφέροντα μεγάλα ἀπαιτῶσιν ἐκεῖ νὰ ἐπιβληθῇ φόρος, συμφέρει ἡμεῖς νὰ δείξωμεν ἤδη, ὅτι τὸ προϊόν μας ἐπιδέχεται προσθήκην φόρου; συμφέρει νὰ εἴπωμεν εἰς τὴν Γαλλίαν, ὅτι θεωροῦμεν τὴν σταφίδα μας ὡς ὀλίγον φορολογουμένην καὶ προσθέτωμεν ποσοστόν, ἐπιφυλασσόμενοι νὰ προσθέσωμεν αὔριον καὶ ἄλλο; δὲν νομίζετε, ὅτι τοῦτο δυνατὸν νὰ ἦναι πειρασμὸς πρὸς ἐπιβολὴν καὶ ἐκεῖ φόρου; Εἶχον ἀκούσει ἄλλοτε,—δὲν τὸ βεβαιῶ, διότι δὲν τὸ ἀντελήφθην,—ὅτι, ὅταν ἐζητήσαμεν ἀπὸ τὴν Ἀγγλίαν ἐλάττωσιν τοῦ φόρου, ἡ Ἀγγλία μᾶς ἐπρότεινεν ὡς πρῶτον ὅρον νὰ μὴ αὐξήσωμεν καὶ ἡμεῖς τὸν φόρον, καὶ πολὺ ὀρθῶς· ὅταν δὲ ἡμεῖς προσθέτωμεν φόρον εἰς τὸ προϊόν, πῶς ζητοῦμεν ἀπὸ τοὺς ἄλλους ἐλάττωσιν;

§103ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν τὸ ἐπρότεινεν ἡ Ἀγγλικὴ Κυβέρνησις· ἦτο ἰδέα ἀτομικὴ τοῦ πρεσβευτοῦ.

§104ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Νομίζω, κύριοι, ὅτι πρέπει νὰ λυθῇ πρῶτον αὐτὸ τὸ ζήτημα· πρὶν ἢ ἐξασφαλισθῇ τὸ προϊόν, δὲν πρέπει νὰ σπεύδωμεν νὰ τὸ ἐπιβαρύνωμεν· καὶ ἂν ἔλθῃ αὔριον ἡ φυλλοξήρα, ποῦ θὰ εὑρεθῶμεν; διατί βαρύνομεν τὸ προϊόν αὐτὸ ἀπὸ τοῦδε; Κύριοι, νομίζω, ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἀναλάβωμεν τοιαύτην εὐθύνην, οὔτε νὰ προκαλέσωμεν τοιούτους κινδύνους εἰς τὸν τόπον μας, ἤδη μάλιστα, ὅτε ἐλπίζομεν οὐχὶ εἰς τὴν κατανάλωσιν τοῦ προϊόντος, ἀλλ’ εἰς τὴν μετασκευήν· διότι ἡ κατανάλωσις διὰ τροφὴν δὲν εἶναι ἐλπὶς νὰ αὐξήσῃ, ὥστε νὰ καταναλωθῇ ὅλον τὸ προϊόν μας εἰς τὴν Εὐρώπην· ἐσχάτως μάλιστα δὲν ἐξηντλήθη. Δὲν πρέπει λοιπὸν νὰ ἐπιβαρύνωμεν μὲ φόρους τὴν σταφίδα, ἥτις εἶναι ἡ ἐλπὶς καὶ ἡ βάσις τῆς οἰκονομικῆς εὐεξίας τοῦ τόπου.

§105ΡΙΚΑΚΗΣ. Νομίζω, κύριοι, ὅτι ἡ ὑπηρεσία ἀπατᾶται εἰς τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας δίδει εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, διότι ὑποθέτει ἡ ὑπηρεσία, ὅτι, προκειμένου νὰ φορολογηθῇ ὁ σταφιδοκαρπὸς τῆς Ἠλείας ἢ τῆς Πυλίας εἰς τὰς Πάτρας, πρέπει νὰ βεβαιωθῇ ἡ ταυτότης αὐτοῦ· ἀπαιτεῖ ἡ ὑπηρεσία νὰ εὕρῃ ἐγγυήσεις, ὥστε νὰ δύναται νὰ βεβαιώσῃ, ὅτι ὁ σταφιδοκαρπός, ὃν πρόκειται νὰ φορολογήσῃ, εἶναι πράγματι τῆς Ἠλείας, καὶ ἐπειδὴ δὲν εὑρίσκει μέσα, ἵνα δυνηθῇ νὰ βεβαιώσῃ τὴν ταυτότητα, ὀπισθοδρομεῖ καὶ προχωρεῖ εἰς τὴν παραδοχὴν εἰδικῆς προτάσεως, διότι νομίζει, ὅτι τὰ μέσα δὲν εἶναι ἱκανά, ἵνα φθάσῃ εἰς τὸν σκοπόν. Ποῖον συμφέρον ἔχει τὸ δημόσιον νὰ ἐξακριβωθῇ, ἂν ὁ σταφιδοκαρπὸς ἦναι τῆς Ἠλείας, τῶν Πατρῶν ἢ τοῦ Πύργου, ὅταν ὁλόκληρον τὸ ποσόν, ὅπερ φορτόνεται ὑπὸ τοῦ ἐμπόρου, δύναται νὰ προέρχηται καὶ ἀπὸ τὴν Ἠλείαν καὶ ἀπὸ τὰς Πάτρας; Ὁ σταφιδοκαρπὸς ἔρχεται ἀπὸ τὰς ἐπαρχίας διὰ πλοιαρίων, γίνονται δηλωτικὰ ἐκφορτώσεως, παρουσιάζεται ὁ παραλήπτης ἔμπορος καὶ παραλαμβάνει ἀπὸ τὴν Ἠλείαν 100,000 λίτρας, ἀπὸ τὴν Πυλίαν 200,000· θὰ φορτώσῃ τὴν ἐπιοῦσαν αὐτὸς καὶ θὰ σᾶς παρουσιάσῃ ἓν ποσὸν 300,000, ὅτι ἐφόρτωσε. Τὸ δημόσιον λοιπὸν ζητεῖ νὰ βεβαιώσῃ τὴν ταυτότητα, ὅπως φορολογήσῃ τὸν ἐπαρχιακόν· ἐδῶ εἶναι ἡ μεγάλη ἀπάτη τῶν ὑπαλλήλων, οἱ ὁποῖοι ζητοῦσι νὰ ἐξεύρωσι μέσα πρὸς ἐξασφάλισιν τοῦ δημοσίου, καὶ ἐνταῦθα ναυαγοῦσι, διότι ἀναχωροῦσιν ἀπὸ μίαν ἐσφαλμένην ἰδέαν. Δὲν πρόκειται, κύριοι, νὰ βεβαιωθῇ ἡ ταυτότης τοῦ πράγματος, ἀλλὰ τὸ ποσὸν τοῦ καρποῦ· ἐγὼ ὁ φορτωτὴς ἐξάγω ἓν ποσὸν ὡρισμένον, ἐπὶ τοῦ ποσοῦ λοιπὸν ὀφείλω νὰ πληρώσω. Ὅταν παρέλαβον 200,000 καρποῦ ἐπαρχιακοῦ καὶ ἐφόρτωσα 300,000, εἶναι πρόδηλον, ὅτι ἐξήγαγον σταφιδοκαρπὸν τῶν Πατρῶν 100,000, καὶ οὕτω θὰ κανονισθῇ ἡ φορολογία. Πιστεύω, κύριοι, ὅτι τὴν παρατήρησιν ταύτην θέλετε εὕρει ὀρθήν. Ὀλίγας λέξεις θὰ σᾶς εἴπω καὶ ὡς πρὸς τὴν αὔξησιν τῆς φορολογίας. Λάβετε ὑπ’ ὄψιν, ὅτι ὁ φόρος τοῦ σταφιδοκαρποῦ εἶναι φόρος ἐξαγωγικός, εἶναι δὲ ἀνεγνωρισμένον, ὅτι οἱ φόροι τῆς εἰσαγωγῆς καὶ ἐξαγωγῆς ἰδίως ἐπιβαρύνουσι τὸν καταναλωτήν. Ὁ φόρος τῆς σταφίδος ἐν Ἀγγλίᾳ, καθὼς καὶ ὁ φόρος, τὸν ὁποῖον πληρώνει ὁ ἔμπορος εἰς τὴν Ἑλλάδα, θεωρεῖται φόρος ἐπιβαρύνων τὸ ἐμπόρευμα· αὐτὸν πληρώνει ὁ καταναλωτής. Πρέπει λοιπὸν νὰ ἐξετάσωμεν ἂν αὐξάνοντες τὸν φόρον καὶ κατὰ 1 δραχμὴν δὲν δίδωμεν ἀφορμὴν εἰς τοὺς καταναλωτὰς νὰ εἴπωσιν, ὅτι θέλομεν χάριν ὠφελείας νὰ ἐπιβαρύνωμεν τὸ καταναλισκόμενον παρ’ αὐτῶν εἶδος. Καὶ ἡ Ἀγγλικὴ Κυβέρνησις ἡ κανονίσασα πάντοτε τὸ φορολογικὸν σύστημα τοῦ σταφιδοκαρποῦ ἀναλόγως τῶν αὐξομειώσεων, ἃς ἐν Ἑλλάδι ὑπέστη τὸ εἶδος τοῦτο, δύναται νὰ εἴπῃ, ἀποβλέπουσα εἰς τὰ ἴδια συμφέροντα, ὡς ἡ Ἑλληνικὴ εἰς τὰ ἰδικά της, ὅτι, ἀφοῦ ζητῇς νὰ φορολογήσῃς τὸν ἰδικόν μου καταναλωτὴν μὲ ἕνα φόρον μεγαλείτερον, ἐγὼ ἐπίσης φορολογῶ σὲ τὸν παραγωγόν, διότι γνωρίζετε, ὅτι πρὶν ἡ σταφὶς ἐπλήρονε 14 σελίνια, κατόπιν δὲ ἠλαττώθη εἰς 7, καὶ γνωρίζετε διὰ τίνων θυσιῶν τῆς Ἑλλάδος ἐγένετο ἡ ἐλάττωσις αὕτη.

§106ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Διὰ τίνων θυσιῶν; τὴν ἐλάττωσιν ἔκαμεν ἡ Ἀγγλία ἐκ λόγων ἀγγλικῶν.

§107ΡΙΚΑΚΗΣ. Καὶ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἶπεν ὁ κ. Κουμουνδοῦρος, ὅτι ἐλέχθη, ὅτι δὲν πρέπει ν’ αὐξήσωμεν τὸν φόρον....

§108ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Εἷς πρέσβυς τὸ εἶπεν, ὡς ἀτομικὴν γνώμην.

§109ΡΙΚΑΚΗΣ. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς γνωρίζει κάλλιον ἐμοῦ τὰ ἀγγλικὰ ἔθιμα, καὶ ὅτι τὸ Ἀγγλικὸν ἔθνος εἶναι ἀρκετὰ ἐμπορικὸν καὶ ὑπολογίζει καλῶς τὰ συμφέροντά του· δὲν ἔχω δὲ ἀμφιβολίαν, ὅτι, ἂν ἡμεῖς προβῶμεν εἰς ἀδικαιολόγητον αὔξησιν, δὲν θὰ ἐπιτύχωμεν εὐκόλως ἐν Ἀγγλίᾳ ἐλάττωσιν τοῦ εἰσαγωγικοῦ τέλους.

§110ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Εἶμαι πεπεισμένος, ὅτι οὐδεμίαν ἐπιῤῥοὴν ἔχει εἰς τὰ ἀγγλικὰ συμφέροντα ὅ,τι πράττομεν ἡμεῖς.

§111ΡΙΚΑΚΗΣ. Ἡ αὔξησις τοῦ φόρου εἶναι οὐ μόνον ἄδικος, ἀλλὰ καὶ ἀσύμφορος, ἐγὼ μάλιστα ἤθελον προτιμήσει καὶ ἕτερόν τι. Δύο στρέμματα σταφίδος παράγουν μίαν χιλιάδα· ἐπιβάλετε λοιπὸν φόρον μιᾶς δραχμῆς κατὰ στρέμμα, ἵνα μὴ κάμῃ τοὐλάχιστον κακὴν ἐντύπωσιν καὶ νὰ μὴ ἀκουσθῇ, ὅτι ἐπιβάλλεται φόρος ἐπὶ τῆς ἐξαγωγῆς. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Πρωθυπουργὸν νὰ λάβῃ ὑπὸ σπουδαίαν σκέψιν τὴν παρατήρησίν μου ταύτην, καὶ ἂν νομίζῃ, ὅτι πρέπει ἡ σταφὶς νὰ πληρώνῃ φόρον μεγαλείτερον, ἂς τὸν ἐπιβάλῃ ὡς στρεμματικόν, οὕτω δὲ ἐξασφαλίζονται ἐπίσης τὰ συμφέροντα τοῦ δημοσίου.

§112ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Ἐγὼ, κύριοι, πρὸ πολλοῦ ὑπέβαλον τροπολογίαν, διὰ τῆς ὁποίας παρουσίαζον προσθήκας εἰς τὸν φόρον τῆς σταφίδος περισσοτέρας ἐκείνων, τὰς ὁποίας παρουσίασεν ἡ Κυβέρνησις, διότι, κύριοι, εἶναι λόγοι, οἱ ὁποῖοι ὑποστηρίζουν τὴν πρότασιν τὴν ἰδικήν μου· ἐξωτερικὴν ἐπιῤῥοὴν δὲν δύναται βεβαίως νὰ ἔχῃ ὁ φόρος ὁ ἐσωτερικός· καὶ δὲν εἶναι ἀληθὲς, ὅτι ἐτροπολόγησαν τὴν φορολογίαν τῆς σταφίδος ἐπὶ τοῦ μακαρίτου Ἀργυροπούλου. Τότε, εἰς τὰ 54 καὶ 55, ἡ σταφὶς ἐπωλήθη πρὸς 120 καὶ 100 τάλληρα, καὶ τότε ὁ φόρος ἐπληρώνετο ἐπὶ τῇ βάσει πρωτοκόλλων, ἀλλὰ εἰς τὰ 58, ὑπουργοῦντος τοῦ κ. Κουμουνδούρου, ἐγένετο ἡ μεταβολὴ τοῦ νὰ ἦναι 15 δραχμαὶ κατὰ χιλιάδα· λοιπὸν δὲν ἐγένετο μεταβολὴ τῆς φορολογίας τῆς Ἀγγλικῆς, ὅτε ἡμεῖς μετεβάλομεν τὸν φόρον. Ἀλλ’ ἐν τούτοις, κύριοι, ἀποσύρω τὴν τροπολογίαν μου, διότι παρετήρησα, ὅτι ἡ Κυβέρνησις εἶναι πολὺ ζηλότυπος εἰς τὰ νομοθετήματά της, καὶ δὲν δέχεται τροπολογίας· καὶ παράδοξον πρᾶγμα, ὅτι, ἀφ’ ὅτου ἐσυνταγματίσθη ἡ Ἑλλὰς καὶ ἐπροεδρεύοντο αἱ Κυβερνήσεις ἀπὸ μικροὺς καὶ μεγάλους ἄνδρας, καὶ ἀπ’ αὐτῆς τῆς ἐποχῆς τοῦ μακαρίτου Ὄθωνος, ἐδέχοντο τροπολογίας, ὁσάκις ἐφαίνοντο εὔλογοι καὶ συμφέρουσαι, μόνον δὲ εἷς ἐκ τῶν προκατόχων Ὑπουργῶν ἦτο ἐπίμονος, καὶ ἐκεῖνος ὁ ἀείμνηστος μέχρι καρδίας ἐτήρει τὰ νομοθετήματά του· κληρονόμος τῆς πολιτικῆς ἐκείνης παρουσιάζεται ἡ παροῦσα Κυβέρνησις, ἥτις ἐκληρονόμησε καὶ τοὺς φίλους του· εὔχομαι νὰ μὴ κληρονομήσῃ καὶ τὰ βάσανα, τὰ ὁποῖα ὑπέστη, καὶ τὸ τέλος, ὅπερ ἔσχε τὸ κόμμα τοῦ ἀνδρὸς ἐκείνου. Ἀποσύρω δὲ τὴν τροπολογίαν μου καὶ δι’ ἕτερον λόγον, διότι εἶναι ἄτοπον εἷς ἰδιώτης ἢ Βουλευτὴς νὰ ζητῇ προσθήκην φόρων, ἀφοῦ τὴν ἀποκρούει ἡ Κυβέρνησις. Ἔρχομαι ἤδη νὰ ὑποστηρίξω καὶ ἑτέραν τροπολογίαν ὑπὲρ τῆς ἐπαρχίας μου· εἰς τὴν Ἐπαρχίαν μου δὲν γίνεται πολλὴ σταφὶς, ἀλλ’ ἐκεῖ ὑφίσταται ἕτερον φόρον, διότι στοιχίζει ἡ μεταφορὰ αὐτῆς 25 δραχμὰς κατὰ χιλιάδα εἰς τὸ πρῶτον ἐπίνειον, τὸ ὁποῖον ἔχει ἡ ἐπαρχία· παρακαλῶ λοιπὸν νὰ ὑπαχθῇ καὶ ἡ σταφὶς αὕτη εἰς τὴν κατηγορίαν τῆς σταφίδος τῆς Μεσσήνης, τῶν Καλαμῶν καὶ τῶν ἄλλων· πιστεύω δὲ, ὅτι ἡ τροπολογία μου αὕτη δὲν θὰ βλάψῃ τὴν πολιτικὴν τοῦ Ὑπουργείου, ἐὰν γείνῃ δεκτή.

§113ΠΑΠΑΚΥΡΙΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι βουλευταὶ, ὀφείλω νὰ μὴ ἀφήσω ἀπαρατήρητον τὴν διάταξιν περὶ προσθέτου φόρου ἐπὶ τῆς σταφίδος, τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου, καθόσον, ἔχων τὴν τιμὴν νὰ ἦμαι εἷς τῶν ἀντιπροσώπων τῆς σταφιδοφόρου ἐπαρχίας τῆς Ἠλείας, θεωρῶ, ὅτι προσγίνεται ἀδίκημα εἰς τὴν τάξιν τῶν σταφιδοκτημόνων. Κύριοι, μετὰ τὰ ἐκτεθέντα ἐνώπιον ὑμῶν παρὰ τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ Πατρῶν καὶ παρὰ τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ Μεσσήνης καὶ ἄλλων πολλῶν, νομίζω, ὅτι οὐδεμία ὑπάρχει ἀμφιβολία περὶ τοῦ ὅτι ἡ σταφὶς ἐν τακτικῇ ἐσοδείᾳ καὶ ἐν ζητήσει καλῆς τιμῆς φορολογεῖται πρὸς 10–12 τοῖς ἑκατὸν ἐπὶ τοῦ ἀκαθαρίστου, χωρὶς δηλονότι νὰ λαμβάνωνται ὑπ’ ὄψιν αἱ ἀπαιτούμεναι δαπάναι πρὸς μόρφωσιν καὶ καλλιέργειαν τῶν σταφιδαμπελώνων. Ἀνυπολογίστως δὲ βαρύτερον ἐν σχέσει πρὸς τὰ τελευταῖα ἔτη, ἂν κρίνωμεν ἐκ τῆς ἐπαρχίας τῆς Ἠλείας, καθ’ ἃ ἐνσκηψάσης τῆς θεομηνίας, τῆς χαλάζης καὶ τῆς ἀσθενείας ἀνθρακίτιδος, πολλοὶ ἐκ τῶν καλλιεργητῶν καὶ κτηματιῶν δὲν ἠδυνήθησαν νὰ ἀνταποκριθῶσι διὰ τῆς παραγωγῆς, οὐ μόνον εἰς τὰ καταβληθέντα κεφάλαια καὶ τὴν προσωπικὴν αὐτῶν ἐργασίαν, ἀλλ’ οὐδὲ πρὸς τὰς ἀναγκαίας δαπάνας τῆς καλλιεργείας. Μὴ ἔχοντες δὲ οἱ κτηματίαι οὗτοι καὶ ἕτερον μέσον τοῦ πορίζεσθαι τὰ πρὸς τὸ ζῆν, διατελοῦσι συνεπῶς ὑπὸ βαρείας ὑποχρεώσεις. Καθ’ ἡμᾶς, σωστικὸν καὶ διὰ τὴν τάξιν ταύτην ἤθελον εἶσθαι, ἂν ἠδυνάμεθα νὰ ἐλαττώσωμεν τὴν ὑπάρχουσαν φορολογίαν ἐπὶ τῆς σταφίδος, ἤδη μάλιστα, ὅτε, καθ’ ἃς ἔχω πληροφορίας ἐκ τῆς ἐπαρχίας μου, αἱ ἀτμοσφαιρικαὶ μεταβολαὶ καὶ πάλιν ἔβλαψαν τὰς σταφίδας κατὰ 25%, καὶ, ὡς ἤκουσα, ἐπίκειται φόβος νὰ τεθῇ φόρος καὶ ἐν Γαλλίᾳ, διότι, καθ’ ἃ πληροφοροῦμαι, εὑρίσκεται πρότασις τοιαύτη εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τοῦ προϋπολογισμοῦ τῆς Γαλλικῆς Βουλῆς. Ἀλλ’ ὡς ἔρεισμα τῆς προτεινομένης διδράχμου προσθήκης ἐπὶ τῆς σταφίδος κατὰ χιλιάδα ἑνετικῶν λιτρῶν προβάλλεται ἡ ὑπόθεσις τῶν ὑψηλῶν τιμῶν τῆς σταφίδος ἐν τῷ μέλλοντι. Ἡ ὑπόθεσις αὕτη, ἄς μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ παρατηρήσω, δὲν ὑποστηρίζεται ὑπὸ σπουδαίων λόγων, ἀπ’ ἐναντίας τὰ γνωστὰ αἴτια τῆς ὑψώσεως τῶν τιμῶν κατὰ τοὺς τελευταίους μῆνας ἐξελέγχουν τὴν σκέψιν ταύτην ὡς τολμηράν. Διότι οἱ πάντες γινώσκομεν, ὅτι ἡ ζήτησις τῆς σταφίδος καὶ ἐν Γαλλίᾳ χρονολογεῖται ἀπὸ δύω καὶ ἐπέκεινα ἐτῶν, καὶ ὅμως αἱ τιμαὶ μέχρι τῆς 10 8βρίου Π. Ε. περιεστρέφοντο εἰς τὰς δραχ. 115–140 κατὰ χιλιάδα ἑνετικῶν λιτρῶν, συμπεριλαμβανομένου καὶ τοῦ φόρου τῆς ἐξαγωγῆς. Μέχρι δὲ τῆς ἐποχῆς ἐκείνης τὸ πλεῖστον μέρος τοῦ πράγματος ἠγοράσθη μὲ τὰς ἀνωτέρω τιμὰς καὶ ἐξήχθη, καὶ τὸ περισσότερον τοῦ ἐξαχθέντος περιῆλθεν εἰς χεῖρας τῶν κερδοσκόπων ξένων, διότι καὶ οἱ ἀποστολεῖς διετέλουν ὑπὸ τὸ κράτος τῶν προκαταβολῶν καὶ οἱ παραγγελιοδόχοι ὑπὸ ὑποχρεώσεις πληρωμῶν πρὸς διαφόρους τραπεζιτικοὺς οἴκους ἐν Εὐρώπῃ, ἕνεκα τῶν ζημιῶν τοῦ παρελθόντος ἔτους. Ἀφοῦ τοιουτρόπως μέχρι τῆς ἐποχῆς ἐκείνης τὰ ⅔ τοῦ πράγματος ἐξήχθησαν, καὶ ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ περιῆλθον εἰς χεῖρας ἰσχυρὰς, ἐβεβαιώθη ἀσφαλῶς καὶ ἡ πλάνη περὶ τὴν ποσότητα, διότι δὲν ἀνῆλθεν, ὡς ὑπετίθετο, εἰς 230 ἑκατομ. ἀλλὰ μόνον ἔφθασε τὰ 190 ἑκατομ. ποσὸν, ὅπερ σχεδὸν ἀντιστοιχεῖ εἰς τὴν ἀπαιτουμένην κατανάλωσιν τῆς Ἀγγλίας, συμπεριλαμβανομένης καὶ τῆς προβλέψεως τῆς Ἀμερικῆς. Ἐκ τούτων ἐγεννήθη συναγωνισμὸς ἀναμεταξὺ Ἀγγλίας καὶ Γαλλίας, καὶ πολλοὶ τῶν Γάλλων ἐδέησε νὰ ἐνεργήσουν προβλέψεις ἐν αὐτῇ τῇ ἀγορᾷ τῆς Ἀγγλίας· ἐντεῦθεν ἡ κατὰ τὸ διπλάσιον ὕψωσις τῆς τιμῆς τῆς σταφίδος, εἰς ἣν οὐσιωδῶς καὶ σπουδαίως συνετέλεσαν καὶ ἡ ἐξαιρετικὴ ποιότης τῆς τελευταίας ἐσοδείας ὡς ἐκ τῆς μὴ ἐπελθούσης ἀτμοσφαιρικῆς μεταβολῆς κατὰ τοὺς μῆνας τοῦ τρυγητοῦ καὶ τῆς συγκομιδῆς, καὶ ἡ κακὴ ποιότης τοῦ καρποῦ τοῦ προπαρελθόντος ἔτους, ἥτις ἐγένετο πρόξενος μέγα μὲν μέρος νὰ ἐκποιηθῇ εἰς χαμηλὰς τιμὰς, ἱκανὸν δὲ νὰ κατασταθῇ μὴ ἐμπορεύσιμον, καὶ οὕτω ἡ παρακαταθήκη τῆς Ἀγγλίας παλαιοῦ πράγματος εὑρέθη ἠλαττωμένη. Ἀλλὰ πάντα ταῦτα, νομίζω, ὅτι δὲν δυνάμεθα νὰ τὰ ὑπαγάγωμεν ὑπὸ κανόνας καὶ διὰ τὸ μέλλον, διότι καὶ ἡ ποσότης καὶ ἡ ποιότης ὑπόκειται εἰς μεταβολὰς καὶ τὰ περιστατικὰ ἐλλείπουσιν. Ἐκτὸς δὲ τούτου καὶ δι’ ἄλλον λόγον θεωρῶ κωλυομένην τὴν ἐπαύξησιν τοῦ φόρου τῆς σταφίδος. Καθὰ γινώσκομεν, πολλὰς προσπαθείας κατεβάλομεν παρὰ τῇ Ἀγγλικῇ Κυβερνήσει, ὅπως ἐλαττωθῇ ὁ αὐτόθι δασμὸς τῆς εἰσαγωγῆς, καὶ ἐπετύχαμεν τοῦτο κατὰ τὸ ἥμισυ, ἀπὸ πολλοῦ δὲ ἐπιδιώκομεν τὴν ὁλοσχερῆ αὐτοῦ κατάργησιν. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει δὲν νομίζω νὰ μᾶς ἦναι ἐπιτετραμμένον νὰ ζητῶμεν ἡμεῖς αὔξησιν τοῦ φόρου τῆς ἐξαγωγῆς, ἀφοῦ μάλιστα γνωρίζομεν, ὅτι μετὰ στενοχωρίας οἱ κάτοικοι τῶν σταφιδοφόρων μερῶν ὑπομένουσι καὶ τὴν ὑφισταμένην φορολογίαν· δὲν κρίνω δὲ ἀπὸ σκοποῦ νὰ παραθέσω ἐνταῦθα καὶ ἓν παράδειγμα, μαρτυροῦν ἀξιοσημειώτως κατὰ πόσον οἱ σταφιδοκτήμονες ἀποκρούουσι τὴν αὔξησιν φόρου. Κατὰ τὸ ἔτος 1875 ἢ 1876 ὁ Δήμαρχος τοῦ Δήμου Ὀλυμπίων τῆς Ἐπαρχίας Ἠλείας συνέστησεν εἰς τὸ δημοτικὸν συμβούλιον τὴν ἐπιβολὴν φόρου δημοτικοῦ δραχμῆς κατὰ χιλιάδα ἐπὶ τοῦ ἐλπιζομένου ποσοῦ τοῦ δήμου ἐκείνου. Τὸ Δημοτικὸν συμβούλιον, καί τοι, ὡς συμβούλιον ἐξοχικοῦ Δήμου, διετέλει ὑπὸ τὰς ἀμέσους διαθέσεις τοῦ Δημάρχου, καὶ εἶχεν ὑπ’ ὄψιν, ὅτι ἡ εἰσφορὰ αὕτη δὲν ἐπρόκειτο νὰ θεραπεύσῃ κοινὰς ἀνάγκας, ἀλλὰ νὰ χρησιμοποιηθῇ πρὸς ὄφελος τῶν κατοίκων τοῦ περὶ ὁ λόγος Δήμου, γνωρίζον τὸ φρόνημα τοῦ τόπου ἐκ τῶν προτέρων, δὲν ἐτόλμησε νὰ ἐκφράσῃ γνώμην ὑπὲρ τῆς ἀποδοχῆς. Οἱ δὲ κάτοικοι ἀνυπομόνως ἱστάμενοι ἔξωθεν τοῦ Δημαρχείου, μετὰ τὸ πέρας τῆς συνελεύσεως, τοὺς μὲν καταψηφίσαντας τῆς προτάσεως ἐκ τῶν συμβούλων ἐπευφήμησαν, τοὺς δὲ ὑπερψηφίσαντας ἀπεδοκίμασαν μέχρι λιθοβολισμῶν. Ἀλλὰ λέγων ταῦτα πάντα, δὲν ἀμφισβητῶ οὐδὲν ἧττον, ὅτι καθίσταται σήμερον πρὸ πάντων ἀναγκαῖος ὁ πρόσθετος φόρος, πρὸς ἐξίσωσιν τῆς διαφορᾶς τῆς προερχομένης ἐκ τῆς καταργήσεως τοῦ ἐγγείου φόρου τῆς ἀποδεκατώσεως. Ἐπειδὴ ὅμως καὶ ἡ σταφὶς βαρεῖται ὑπερμέτρως, καὶ ἔχομεν βεβαίαν τὴν ἐλάττωσιν καὶ τοῦ ἐφετείνου ποσοῦ, λόγῳ τῆς βλάβης, τῆς προερχομένης, ὡς εἴρηται, καὶ πάλιν ἐξ ἀνωτέρας βίας, θὰ παρακαλέσω τὴν Κυβέρνησιν ἵνα εὐαρεστηθῇ καὶ ἀποσύρῃ τὴν διάταξιν περὶ προσθέτου φορολογίας τῆς σταφίδος, καὶ εἰσαγάγῃ ἑτέραν ἐπιβάλλουσαν πρόσθετον φόρον ἐπὶ ἄλλων προϊόντων ἧττον ἐπιβεβαρυμένων. Τὰ ὀλίγα ταῦτα ὤφειλον νὰ ὑποβάλω πρὸς τὴν Βουλὴν ὡς διαμαρτύρησίν μου.

§114ΑΝΔΡΙΤΣΟΥ. Ἄν καὶ ὁ πάγιος φορολογικὸς νόμος ἐξαιρῇ τῆς φορολογίας τὰ σποράδην εὑρισκόμενα ὀπωροφόρα δένδρα, αἱ ἀρχαί, παρεξηγοῦσαι τὸν νόμον, ἐνοικιάζουν τὰ δένδρα αὐτὰ δι’ ἐλάχιστον ποσὸν, 30 δραχ., καὶ καταπιέζονται οἱ κάτοικοι ἀπὸ τοὺς ἐνοικιαστάς. Διὰ τοῦτο θὰ παρακαλέσω τὴν Βουλὴν νὰ παραδεχθῇ τὴν πρότασίν μου, τοῦ νὰ προστεθῶσιν εἰς τὴν ά § τοῦ ἄρθρου 1 αἱ λέξεις «καταργεῖται δὲ ὁ ἔγγειος φόρος ἐπὶ τῶν καστάνων καὶ καρυδίων.»

§115ΚΟΤΑΡΗΣ. Ὑποστηρίζω καὶ ἐγὼ αὐτὴν τὴν πρότασιν (θόρυβος).

§116ΚΑΤΣΑΝΔΡΗΣ. Ἔρχομαι, κύριοι, νὰ ὑποβάλω καὶ ἐγὼ πρότασιν εἰς τὴν ἐπιψήφισίν σας, ἂν καὶ πιστεύω, ὅτι δὲν θέλει γείνει δεκτή. Σκοπὸς τοῦ νόμου, τὸν ὁποῖον ἐψηφίσατε τόσον πανηγυρικῶς, περὶ τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν, ἦτο νὰ ἐλαφρύνῃ τὴν γεωργίαν· ἀλλ’ ὑπάρχουν γεωργοί, οἵτινες δὲν καλλιεργοῦν παρὰ μόνον γρασίδια· τοὺς γεωργοὺς τούτους, οὐ μόνον δὲν ἐλαφρύνετε ὡς πρὸς τὴν θέσιν αὐτῶν, ἀλλὰ καὶ ἐπιβαρύνετε διὰ τοῦ φόρου τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν.

§117ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Ἐφέτος πωλοῦν τὰ γρασίδια περισσότερον παρ’ ἄλλοτε (θόρυβος).

§118ΚΑΤΣΑΝΔΡΗΣ. Ἀποκρούσατε τὴν πρότασίν μου· ἐγὼ ἔχω τὸ δίκαιον ὑπὲρ ἐμοῦ, καὶ ὀφείλω νὰ διαμαρτυρηθῶ καὶ νὰ διαμαρτυρηθῶ ἐντόνως (θόρυβος). Σᾶς ἐρωτῶ, ἂν τὰ γρασίδια παράγωνται ἀπὸ τὴν κριθήν, καὶ ἂν ἡ κριθὴ ἦναι δημητριακὸς καρπὸς, καὶ ἑπομένως ὁ νόμος περὶ ἀροτριώντων κτηνῶν τὸν φορολογεῖ, πῶς θέλετε σεῖς νὰ ἐπιβάλητε καὶ ἄλλην φορολογίαν; τοῦτο δὲν εἶναι δίκαιον (θόρυβος), καὶ πιστεύω ὅτι θέλετε ἀποδεχθῆ τὴν πρότασίν μου.

§119ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ. Κύριοι, ἐννοῶ, ὅτι ὁ χρόνος εἶναι πολύτιμος, καὶ ὅτι ἐπείγει, ἀλλὰ θὰ σᾶς παρακαλέσω μετ’ εὐμενείας νὰ μὲ ἀκροασθῆτε εἰς ὅσα θὰ σᾶς εἴπω κατὰ καθῆκον. Κύριοι, ὑπὸ τὰς ὁποίας ὁ τόπος εὑρίσκεται περιστάσεις δὲν χρειάζεται οὔτε νοῦς τοῦ Ἀριστοτέλους, οὔτε ὄμμα Λυγκέως (θόρυβος). Ματαιοπονεῖτε, ἐὰν πιστεύετε ὅτι θὰ μὲ ἐμποδίσετε ἀπὸ τοῦ νὰ ἐκπληρώσω τὸ καθῆκόν μου· θέλετε δὲ ἰδεῖ, ἐὰν ἡ ἐκπλήρωσις τοῦ καθήκοντος ἦναι ἐπιβλητικὴ ἢ ὄχι. Λοιπὸν, κύριοι, ἐννοῶ τὰς περιστάσεις ὑπὸ τὰς ὁποίας εὑρισκόμεθα, καὶ δὲν χρειάζεται ἔκτακτος νοῦς διὰ νὰ εὕρῃ τις τὸ φοβερὸν ἔλλειμμα, τὸ ὁποῖον ὁ προϋπολογισμὸς παρουσιάζει· ἕκαστος δὲ ἡμῶν ἔχει τὸ καθῆκον νὰ μεριμνᾷ, ὅπως εὕρῃ πόρους διὰ νὰ καλυφθῇ τὸ ἔλλειμμα τοῦτο, καὶ εἰς τοῦτο πρέπει νὰ ἐπιστήσωμεν πάντες τὴν προσοχὴν ἡμῶν, διὰ νὰ ἀποφύγωμεν τὸ βάραθρον τὸ οἰκονομικὸν, τὸ ὁποῖον χαίνει ἐνώπιόν μας.

§120ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ μᾶς εἴπῃς τί θέλεις;

§121ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ. Δὲν προτείνω κατάργησιν φόρου, διότι ἡ κατάργησις ἐπιφέρει αὔξησιν τοῦ ἐλλείμματος, ἀλλ’ ἀντικατάστασιν τοῦ φορολογικοῦ συστήματος, τὸ ὁποῖον ἔχει καταδικασθῆ παρ’ ἡμῶν. Πρέπει νὰ καθιερώσωμεν τὴν ἀντικατάστασιν τοῦ καταδικασθέντος συστήματος παντοῦ ὅπου εὑρίσκομεν αὐτὸ, πρέπει δὲ μάλιστα νὰ καταργήσωμεν τοῦτο, ὅταν δὲν πρόκηται διὰ τῆς καταργήσεως νὰ αὐξήσωμεν τὸ ἔλλειμμα. Ἐκ τῶν ἰδεῶν τούτων ὁρμώμενοι προέβημεν μετὰ τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων τῶν συνυπογραψάντων τὴν τροπολογίαν, εἰς τὴν ὑποβολὴν αὐτῆς ἐχούσης ὡς ἑξῆς· «Ἡ δι’ ἐνοικιάσεως βεβαίωσις καὶ εἴσπραξις τοῦ ἐγγείου φόρου ἐπὶ τοῦ ἐλαίου κατηργεῖται· βεβαιοῦται δὲ καὶ εἰσπράττεται ὁ ἔγγειος φόρος ἐπὶ τοῦ ἐλαίου ἐν τοῖς τελωνείοις κατὰ τὴν ἐξαγωγήν.» Προέβημεν, λέγω, εἰς τὴν τροπολογίαν ἐν τῇ πεποιθήσει, ὅτι ἀπαλλάσσομεν τοὺς παραγωγοὺς τῶν καταθλίψεων τοῦ συστήματος τῆς ἐνοικιάσεως, χωρὶς τῳόντι νὰ ἐλαττοῦται καὶ ὁ φόρος, τὸν ὁποῖον εἰσπράττει τὸ δημόσιον, διὰ τῆς ἀντικαστάσεως ταύτης. Καὶ ἐὰν ἔχητε ὑπομονὴν νὰ μὲ ἀκούσητε, θὰ πεισθῆτε, ὅτι εἶναι ἀκριβὲς ὅ,τι λέγω (θόρυβος). Κύριε πρόεδρε, ἐὰν θορυβοῦν κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον, τότε πρέπει νὰ διακόψητε τὴν συνεδρίασιν.

§122ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νὰ κάμητε ἡσυχίαν, κύριοι, διὰ νὰ τελειώσωμεν· ἄλλως θὰ λύσω τὴν συνεδρίασιν.

§123ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ. Κύριοι, τί σᾶς προτείνομεν διὰ τῆς τροπολογίας; κατάργησιν φόρου; ὄχι· σᾶς προτείνομεν ἀντικατάστασιν· ἀντὶ νὰ ἐνοικιάζηται ὁ φόρος τοῦ ἐλαίου καὶ ὁ ἐνοικιαστὴς νὰ καταπιέζῃ τοὺς φορολογουμένους, σᾶς λέγομεν φορολογήσατε τὸ εἶδος ἐν τῇ ἐξαγωγῇ, ἐν τοῖς τελωνείοις. Ἀλλὰ πᾶς τις δικαίως δύναται νὰ μοὶ ἀντιτάξῃ, ὅτι ἡ ἀντικατάστασις θὰ συνεπάγῃ ἐλάττωσιν τοῦ ποσοῦ τῶν εἰσπράξεων, διότι δὲν θὰ φορολογηθῇ τὸ καταναλισκόμενον εἰς τὸν τόπον καὶ ἡ παρατήρησις θὰ ἦτον ὀρθή. Ἀλλ’ ἐὰν ἐξετάσητε ἐπισταμένως τὸ πρᾶγμα, θέλετε πεισθῆ περὶ τοῦ ἐναντίου, διότι θέλετε εὕρει, ὅτι εἶναι ἀπίθανον πλέον τοῦ ⅓ τῆς παραγωγῆς νὰ καταναλίσηται εἰς τὸν τόπον, ἀφοῦ μάλιστα ἐγενικεύθη ὁ διὰ πετρελαίου φωτισμός, τὸ δὲ ἐπίλοιπον ἐξάγεται. Ἂς ἐξετάσωμεν ἤδη κατὰ τὸ ἰσχύον σύστημα τῆς ἐνοικιάσεως τὸ ποσὸν αὐτὸ, δηλ. τὸ ⅓ τὸ καταναλισκόμενον εἰς τὸν τόπον, μένει ἀφορολόγητον;

§124ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Πόσον ἐξάγεται; δύνασθε νὰ μᾶς εἰπῆτε;

§125ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ. Λυποῦμαι μὴ δυνάμενος νὰ σᾶς ἀπαντήσω ὡρισμένως, διότι κατέφυγα εἰς τὴν ὑπηρεσίαν καὶ ἐστάθη ἀδύνατον νὰ τὸ εὕρω. Ἀλλὰ, κύριοι, διὰ τοῦ συστήματος τῆς ἐνοικιάσεως, ὅπως ἔχει, ποία ποσότης μένει ἐντελῶς ἀφορολόγητος; Ἀκούσατε τί ἀπαιτεῖται διὰ τὰς δαπάνας τῆς βεβαιώσεως τοῦ ἐλαίου· ὅ,τι δὲ ἀπαιτεῖται πρὸς τοῦτο, δηλ. διὰ τὴν βεβαίωσιν τοῦ ἐλαίου, μένει ἀφορολόγητον ἢ ὄχι; Πάντες γινώσκετε, ὅτι ἡ θλῖψις τῶν ἐλαιῶν καὶ ἡ ἐξ αὐτῶν ἐξαγωγὴ τοῦ ἐλαίου ἐξακολουθεῖ ἕξ μῆνας ὁλοκλήρους, ἀπὸ τὰς ἀρχὰς Σεπτεμβρίου μέχρι τέλους Ἰανουαρίου, ὅπου ὑπάρχουν ἐλαιῶνες· πάντες ἐπίσης γινώσκετε, ὅτι ἐν τοῖς ἐλαιοτριβείοις ὁ ἐνοικιαστὴς ἔχει ἀνάγκην ἑνὸς ἐπιστάτου δι’ ἕκαστον· ἐκτὸς δὲ τοῦ ὅτι ὁ ἐπιστάτης μισθοδοτεῖται ἁδρῶς, διὰ νὰ ἦναι πιστὸς, ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον συμβαίνει νὰ μὴ ἦναι καὶ τοιοῦτος, καὶ ἐρχόμενος εἰς συνεννοήσεις μὲ τοὺς παραγωγοὺς νὰ ἀφίνῃ ἀβεβαίωτον. Ἀλλ’ ἂς παραδεχθῶμεν, ὅτι δὲν συμβαίνει τοῦτο· δύνασθε νὰ μοῦ ἀρνηθῆτε, ὅτι τὸ ποσὸν τῆς δαπάνης διὰ τὴν βεβαίωσιν ἀναβαίνει εἰς 15% ἐπὶ τῆς παραγωγῆς; δύνασθε νὰ μοῦ ἀρνηθῆτε, ὅτι ὁ ἐνοικιαστὴς κερδίζει 10 καὶ 11%; τὰ ποσὰ δὲ αὐτὰ φορολογοῦνται ἢ μένουσιν ἀφορολόγητα; Ἀλλὰ μόνον αὐτὸ τὸ ποσὸν εἶναι, τὸ ὁποῖον ζημιοῦται τὸ δημόσιον; ἢ εἶναι καὶ ἄλλο ποσὸν ἀσυγκρίτως μεγαλείτερον; Κύριοι, ὁ ἐνοικιαστὴς ποίαν τιμὴν λαμβάνει ὑπ’ ὄψιν, ὅταν κάμνῃ τὰς προσφοράν του; ἀδιστάκτως ἐκείνην, ἥτις τρέχει κατὰ τὸν χρόνον τῆς παραγωγῆς, κατὰ τὴν ἐποχὴν τῆς θλίψεως τῶν ἐλαιῶν. Ποία δὲ εἶναι ἡ τιμὴ αὕτη; βεβαίως ἡ κατωτάτη τιμή, εἰς ἣν πωλεῖται τὸ ἔλαιον. Ὅταν δὲ ἐξάγεται τοῦ Κράτους τὸ ἔλαιον, ποία εἶναι ἡ τιμή του; κατὰ 30 καὶ 40% ὑπερτέρα ἐκείνης, τὴν ὁποίαν εἶχε τὸ ἔλαιον, ὅταν ἐγένετο ἡ ἐνοικίασις. Λοιπὸν 15% διὰ τὰς δαπάνας τῆς βεβαιώσεως, 15% διὰ τὸ κέρδος τοῦ ἐνοικιαστοῦ, 30 ἢ 40% ἐκ τῆς διαφορᾶς τῆς τιμῆς, ἀποτελεῖται ποσὸν 70%, ὅπερ μένει ἐπίσης ἀφορολόγητον καὶ κατὰ τὸ ἰσχύον τῆς ἐνοικιάσεως σύστημα.

§126ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ἀρκοῦν. (Θόρυβος).

§127ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ. Μὴ μὲ διακόπτετε· ματαιοπονεῖτε, ἐὰν νομίζετε, ὅτι θὰ μὲ ἐμποδίσητε νὰ ἐκπληρώσω τὸ καθῆκόν μου.

§128ΔΟΥΜΑΣ. Αὐτὸ δὲν ἠμπορεῖ νὰ γείνῃ τώρα, θὰ τὸ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν ἡ Κυβέρνησις.

§129ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ. Ἐγὼ θὰ ἐκπληρώσω τὸ καθῆκόν μου.

§130ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ ἐγὼ ἀνήκω εἰς ἐπαρχίαν ἐλαιοφόρον, ἀλλὰ δὲν βλέπω, ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ γείνῃ τίποτε τώρα.

§131ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ. Λέγεις αὐτό, διότι δὲν δύνασαι παρὰ νὰ ἀκολουθήσῃς τὸν ἀρχηγόν σου.

§132ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀπατᾶσθε· ἡμεῖς ψηφίζομεν κατὰ πεποίθησιν, δὲν συρόμεθα, οὔτε ἀγοραζόμεθα.

§133ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Σὺ κάμνεις αὐτό, καὶ τὸ ἔκαμες.

§134ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ. Κύριε Κεχαγιᾶ, ἀπαντῶ εἰς ὑμᾶς· ἤμην φίλος τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως, δὲν ἐσυρόμην ὅμως καὶ ὑπ’ αὐτῆς τυφλῶς, καὶ ἀπόδειξις εἶναι αἱ ἐξελέγξεις τῶν ἐκλογῶν. Λοιπὸν, κύριοι, ἐὰν ὀρθῶς σκεφθῆτε, θέλετε εὕρει, ὅτι τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον καταναλίσκεται εἰς τὸν τόπον, εἶναι ὀλιγώτερον ἀπὸ τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον διὰ τοῦ ὑπάρχοντος συστήματος μένει ἀφορολόγητον. Ἐὰν λοιπὸν προβῶμεν εἰς τὴν ἀντικατάστασιν, καὶ ἀποφασίσωμεν νὰ μὴ φορολογῶμεν τὸ ἔλαιον διὰ τοῦ συστήματος τῆς ἐνοικιάσεως, ἀλλ’ ἐν τοῖς τελωνείοις κατὰ τὴν ἐξαγωγὴν, ζημία δὲν ἐπέρχεται εἰς τὸ δημόσιον. Φρονῶ λοιπὸν, ὅτι ἡ Βουλὴ, συνεπὴς πρὸς ἑαυτήν, ἀφοῦ τὸ σύστημα τῆς ἐνοικιάσεως τὸ κατεδίκασεν, ὀφείλει νὰ τὸ καταδικάσῃ καὶ ἐν τῷ συστήματι τῆς φορολογίας τοῦ ἐλαίου.

§135ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Ἐγὼ ὑπέβαλον τροπολογίαν περὶ ἐλαττώσεως τοῦ φόρου τοῦ ἐλαίου. Ἐπειδὴ ἐφέτος προσεβλήθησαν τὰ ἐλαιόδενδρα, ὥστε πολὺ ὀλίγον θὰ καρποφορήσουν. (Θόρυβος) καὶ ἐπειδὴ ὅλα τὰ προϊόντα φορολογοῦνται ὀλιγώτερον τῶν 10% ἐπὶ τῆς καθαρᾶς προσόδου, ἄδικον νὰ φορολογῆται 10% τὸ ἔλαιον ἐπὶ τῆς ἀκαθαρίστου, δὲν εἶναι ὀρθὸν, καὶ διὰ τοῦτο ἐπρότεινα τὴν ἐλάττωσιν ἀπὸ 10 εἰς 7%.

§136ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχουν ὑποβεβλημμέναι διάφοροι τροπολογίαι.

§137ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ. Κύριοι, ἐπὶ τοῦ φόρου τῶν βαλανιδίων θὰ εἴπω δύο μόνον λέξεις, διότι καὶ εἰς προηγουμένην συνεδρίασιν ἔγεινε λόγος περὶ βαλανιδοδένδρων, καὶ παρεκάλεσα τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ ζητήσῃ πληροφορίας ἀπὸ τὴν ὑπηρεσίαν· ὑποθέτω δὲ καὶ πιστεύω, ὅτι τὰς πληροφορίας τὰς ἐζήτησε. Πρόκειται, κύριοι, περὶ τοῦ φόρου τῶν βαλανιδίων. Ἐν τῇ Καρυστίᾳ εἶναι βαλανιδόδενδρα, τὰ ὁποῖα εἶναι ἀναμφισβητήτως ἰδιόκτητα, καὶ ὅμως φορολογοῦνται ὡς ἐθνικά Ἐνῷ δὲ τὰ βαλανιδόδενδρα τῆς Ἀττικῆς, τῆς Κέας καὶ ἄλλων μερῶν πληρώνουσι φόρον 1 καὶ 20 λεπτὰ τὸ καντάριον, τὰ βαλανίδια τῆς Καρυστίας, ἅτινα, σημειωτέον, δὲν ὑπερβαίνουν ἴσως τὰ χίλια καντάρια, πληρόνουσι 2 καὶ 50, καὶ τοῦτο, διότι ὑποθέτουν, ὅτι εἶναι ἐθνικά. Ἀφοῦ, κύριοι, εἶναι ἰδιόκτητα, διατί θέλετε νὰ ἀδικῆτε αὐτοὺς τοὺς ἀνθρώπους; διὰ τοῦτο ἐπροτείναμεν μετὰ τοῦ κ. Πεζᾶ τὴν ἐξομοίωσιν τοῦ φόρου τῶν βαλανιδίων τῆς Καρυστίας πρὸς τὸν φόρον τῶν λοιπῶν ἰδιοκτήτων βαλανιδίων.

§138ΚΑΡΑΒΑΣ. Περὶ τῆς ἰδιότητος τῶν βαλανιδοδένδρων τῆς Καρυστίας, συνεπείᾳ ἀναφορῶν, ἐζήτησε τὸ ὑπουργεῖον πληροφορίας παρὰ τῶν ἀρχῶν. Ἐὰν, κύριοι, ὁ κ. Ὑπουργὸς δὲν ἔλαβεν ἀκόμη ἀκριβεῖς πληροφορίας, διότι αἱ ἀρχαὶ δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ λάβωσι τοιαύτας, διότι τὰ βαλανιδόδενδρα ἀπέχουσι 15 ὥρας ἐκ Κύμης, ἐπιφυλασσόμεθα εἰς τὴν ἄλλην σύνοδον νὰ ἐπαναφέρωμεν τὸ ζήτημα, ἀφοῦ λάβωμεν καὶ ἀποδείξωμεν δι’ ἐπισήμων ἐγγράφων, ὅτι τὰ δένδρα ταῦτα εἶναι πράγματι ἰδιόκτητα. Ἑπομένως φορολογοῦνται τὰ βαλανίδια ὡς ἐθνικὰ πρὸς δρ. 2 καὶ 50/00 τὸ καντάριον.

§139ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ. Κύριοι, δὲν ὑπῆρχεν ἀνάγκη νὰ ζητήσῃ πληροφορίας τὸ ὑπουργεῖον ἀπὸ τὰς ἀρχὰς, διότι τὰς πληροφορίας ἠδύνατο νὰ τὰς ἀρυσθῇ ἐκ τῆς ὑπηρεσίας τοῦ Ὑπουργείου, διότι τὸ τμῆμα τῶν κτημάτων ἠδύνατο νὰ δώσῃ τὰς ἀναγκαίας πληροφορίας.

§140ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Αἱ πληροφορίαι, τὰς ὁποίας ἔλαβον τηλεγραφικῶς, εἶναι, ὅτι τὸ μὲν δημόσιον θεωρεῖ τὰ βαλανιδόδενδρα ἐθνικά, οἱ δὲ κάτοικοι τὰ θεωροῦσιν ἰδιόκτητα.

§141ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ποῖος τὰ γράφει;

§142ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὁ ταμίας, ὁ ἔπαρχος καὶ ὁ ἔφορος. Ἀλλὰ τὸ ζήτημα μένει ἐκκρεμές.

§143ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ. Εἶπον, κύριοι, καὶ ἐπαναλαμβάνω, ὅτι δὲν ὑπῆρχεν ἀνάγκη νὰ ζητήσῃ πληροφορίας ἀπὸ τὰς ἐν τῇ Ἐπαρχίᾳ ἀρχὰς, διότι, ἐὰν ἤθελεν ὁ κ. Ὑπουργὸς νὰ ζητήσῃ τὰς πληροφορίας του ἀπὸ τὸ οἰκεῖον τμῆμα τῶν κτημάτων, ἤθελε μάθει, ὅτι τὸ δημόσιον δὲν ἔχει μήτε ἓν βαλανιδόδενδρον ἐν Καρυστίᾳ. Προτείνω τὴν ἐλάττωσιν τοῦ φόρου τῶν βαλανιδίων τῆς Καρυστίας εἰς δραχ. 1, 20/00.

§144ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι τρεῖς τροπολογίαι. Θὰ ἐρωτήσω τὴν Βουλὴν πρῶτον ἐπὶ τῆς τοῦ κ. Δημητρακάκη. Ἀναγινώσκεται καὶ ἀποῤῥίπτεται δι’ ἀναστάσεως. Ἔχομεν ἑτέραν τροπολογίαν, δι’ ἧς πολλοὶ προτείνουσιν, ἵν’ ἀπαλειφθῇ τὸ 2 ἄρθρον, καθ’ ὃ ὁ φόρος τῆς σταφίδος αὐξάνει κατὰ 2 δραχμὰς τὴν χιλιάδα, καὶ μείνῃ ἰσχύουσα ἡ διάταξις τοῦ παλαιοῦ νόμου.

§145ΤΙΝΕΣ. Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§146ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν τροπολογίαν ταύτην, λέγουσι ναί· οἱ δὲ μὴ παραδεχόμενοι, λέγουσιν ὄχι. Γίνεται ἡ ψηφοφορία.

Ἡ τροπολογία ἀπεῤῥίφθη διὰ ψήφων 91 κατὰ 22. (Ἀναγινώσκονται εἶτα καὶ ἀποῤῥίπτονται πᾶσαι αἱ ὑποβληθεῖσαι τροπολογίαι, αἱ μὲν ἄλλαι δι’ ἀναστάσεως, ἡ δὲ τοῦ κ. Παπαγεωργίου κλπ. δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, διὰ ψήφων 80 κατὰ 27, ἔχουσα οὕτως: «Ἡ δι’ ἐνοικιάσεως βεβαίωσις καὶ εἴσπραξις τοῦ ἐγγείου φόρου ἐπὶ τοῦ ἐλαίου καταργεῖται. Βεβαιοῦται δὲ καὶ εἰσπράττεται ὁ ἔγγειος φόρος τοῦ ἐλαίου ἐν τοῖς τελωνείοις κατὰ τὴν ἐξαγωγήν.»)

Γίνεται δ’ ἀναστάσεως δεκτὸν τὸ ἄρθρον 1 μετὰ τῆς ἑπομένης προσθήκης, ἣν ἐπρότεινεν ὁ Βουλευτὴς κ. Ἀνδρίτσος. «Καταργεῖται ὁ ἔγγειος φόρος τῶν καστάνων καὶ καρυδίων.» Λύεται ἡ συνεδρίασις ὥρᾳ 3 μ. μ.