1880.04.07

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 105

Τῆς 7 Ἀπριλίου 1880.

(Δευτέρα.)

Ὥρα 9 π. μ.

Ἀπαρτίας γενομένης, ἀνεγνώσθησαν καὶ ἐνεκρίθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως.

§1ΚΑΓΚΑΣ. Καθῆκον, ὅπερ μοὶ ἐπιβάλλουσι τὰ κακῶς κείμενα πρὸ πολλῶν ἐτῶν ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ μου, μὲ ἀναγκάζει νὰ ἀναβῶ τὸ βῆμα καὶ νὰ ἐπιστήσω ἐπ’ ὀλίγον τὴν προσοχὴν τῆς τε Κυβερνήσεως καὶ τῆς Βουλῆς εἰς τὴν ἐκπλήρωσιν τῶν καθηκόντων μοι τούτων. Γνωρίζετε, κύριοι, ὅτι ἡ νῆσος τῶν Παξῶν ἀπετέλει μέρος τῆς Ἰονίου πολιτείας· γνωρίζετε ὅλοι, ὅτι πρὸ τῆς ἑνώσεως ἡ ἐπαρχία ἐκείνη ἦτο ὅ,τι σήμερον εἶναι εἷς νομὸς, τουτέστιν εἶχε Νομάρχην, ἐπαρχεῖον, πρωτοδικεῖον, κακουργιοδικεῖον, ἐφετεῖον, ἀστυνομίαν, ὑγειονομεῖον, τελωνεῖον καὶ ὅλα ἐν γένει, ὅσα ἔχει μία Νομαρχία. Ἦτο ἑπόμενον, μετὰ τὴν ἕνωσιν, ν’ ἀπωλέσωμεν, καὶ πολὺ δικαίως, ὅλα αὐτὰ τὰ πλεονεκτήματα καὶ προνόμια, καὶ νὰ ὑποστῶμεν μίαν θυσίαν, καὶ αὐτὴν τὴν ὑπέστημεν ἀγογγύστως, διότι ἀπέναντι τῆς ἐθνικῆς μας ἀποκαταστάσεως ἔπρεπε νὰ ὑποστῶμεν καὶ θυσίας. Μετὰ τὴν ἕνωσιν δύο ἀρχαὶ καθιδρύθησαν, αἵτινες ἐτήρησαν τὴν εὐνομίαν, τὴν τάξιν ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ ἐκείνῃ, ἡ διοικητικὴ καὶ θρησκευτικὴ ἀρχή. Ἐν τούτοις ἀπεβίωσεν ὁ ἐπίσκοπος, ὁ ἀρχηγὸς τῆς ἐκκλησίας, ἐν τῇ νήσῳ ἐκείνῃ πρὸ πενταετίας, καὶ ἔκτοτε ἡ θέσις ἐκείνη δὲν ἀνεπληρώθη· πρὸς τούτοις λόγῳ οἰκονομίας, διότι μόνον τὸ ἐπαρχεῖον Παξῶν ἐπρόκειτο νὰ φέρῃ τὸ ἰσοζύγιον μεταξὺ τοῦ προϋπολογισμοῦ, καταργεῖται τοῦτο, καὶ ἡ νῆσος διατελεῖ ἄνευ ἐπαρχείου πρὸ ἐτῶν, ἀνατίθεται δὲ ἡ κυβέρνησις τοῦ τόπου ἐκείνου, ὅστις ἦτο συνειθισμένος νὰ βλέπῃ τόσας ἀρχὰς καὶ ἐξουσίας, εἰς ἕνα ἐνωμοτάρχην. Ὁμολογῶ, ὅτι ὑπῆρξεν ἐποχὴ, καθ’ ἣν οἱ ἐνωμοτάρχαι ἦσαν εὐγενοῦς συμπεριφορᾶς καὶ τοῦ καθήκοντος, ἀλλὰ κατὰ τὸ πλεῖστον ἦσαν φατριασταὶ, καὶ εἶναι περιττὸν νὰ εἴπω καὶ τὰ ἄτοπα, ἅτινα λαμβάνουσι χώραν, διότι ἐπῆλθε τέλος πάντων ἡ παραλυσία εἰς τὸν τόπον ἐκεῖνον. Δὲν ἀπαιτοῦμεν, κύριοι, προνόμια, τὰ ὁποῖα ἡ νῆσος εἶχε, δὲν ζητοῦμεν ὅσα ἔχουν αἱ ἄλλαι ἐπαρχίαι· τὴν ἀνασύστασιν μόνον τοῦ ἐπαρχείου ἐζητήσαμεν ἐπανειλημμένως, ἀλλ’ οὐδέποτε ἐπετύχομεν. Καὶ σᾶς ἐρωτῶ, τὸ ἐπαρχεῖον ἐκεῖνο εἶναι προωρισμένον εἰς τὸ νὰ φέρῃ τὸν ἰσολογισμὸν τοῦ Κράτους; πάντοτε ὅλαι αἱ κυβερνήσεις ἐστράφησαν κατὰ τοῦ ἐπαρχείου ἐκείνου. Ἀκούσατε, κύριοι, ποῖα εἶναι τὰ εἰσοδήματα, τὰ ὁποῖα προσφέρει εἰς τὸ δημόσιον ἡ μικρὰ αὕτη ἐπαρχία· παρεκάλεσα τὸν ταμίαν νὰ μοὶ εὕρῃ διὰ μίαν δεκαετίαν ἀπὸ τοῦ 1868–1878 τὰ ἔξοδα καὶ τὰ ἔσοδα. Καὶ τὰ μὲν ἔξοδα κατ’ ἔτος εἶναι δραχμαὶ 38,000, αἱ ὁποῖαι τακτικῶς ἐπληρώθησαν τὴν δεκαετίαν αὐτὴν καὶ ἀπεστάλησαν, κατὰ τὴν ἐπίσημον αὐτὴν ἀπόδειξιν, εἰς τὰ διάφορα ταμεῖα τοῦ Κράτους περισσεύματα δραχμ. 513,840· σημειώσατε δὲ, ὅτι τὰ ἔτη 1868, 1869, 1870 καὶ 1871 ἦσαν ἄγονα. Καὶ ἐν τούτοις πρέπει νὰ καταργῆται ἀείποτε τὸ ἐπαρχεῖον τοῦτο, ἵνα ἐπέλθῃ τὸ ἰσοζύγιον τοῦ προϋπολογισμοῦ. Λυποῦμαι, κύριοι, ὅτι δὲν εἶναι λόγος οἰκονομίας ἡ κατάργησις, ἀλλ’ ὅτι ἡ ἐπαρχία μου μὴ ἔχουσα παρὰ ἕνα καὶ μόνον βουλευτὴν, δὲν ἔχει τὸ εὐτύχημα νὰ ἔχῃ 2 ἢ 3 καὶ 4, ὥστε εἴτε κατὰ συνθήκην, εἴτε κατὰ σύμπτωσιν νὰ κατατάσσηται μέρος εἰς τὴν συμπολίτευσιν καὶ μέρος εἰς τὴν ἀντιπολίτευσιν, καὶ νὰ διατηρῶνται τοιουτοτρόπως τὰ δικαιώματα τῆς ἐπαρχίας. Ἄν ποτε, κύριοι, ὁ βουλευτὴς τῆς ἐπαρχίας ἐκείνης εὑρεθῇ ἐν τῇ ἀντιπολιτεύσει, ἐπέρχεται ἡ τιμωρία ὁλοκλήρου τῆς ἐπαρχίας διὰ τῆς καταπατήσεως τῶν προνομίων καὶ δικαιωμάτων. Τοιοῦτον ἦτο τὸ σύστημα, ὅπερ μᾶς ἐκυβέρνησε μέχρι τοῦδε, καὶ αὕτη ὑπῆρξεν ἡ πολιτική.

§2ΡΑΛΛΗΣ. Διατί ὑπεστηρίξατε τὴν πολιτικὴν αὐτήν;

§3ΚΑΓΚΑΣ. Μὲ συγχωρεῖτε· δὲν μέμφομαι πρόσωπα, μέμφομαι καὶ στιγματίζω πολιτικὴν ἀσύνετον, πολιτικὴν δημιουργηθεῖσαν ἐντὸς τοῦ ἐλαττωματικοῦ κύκλου, εἰς ὃν ἅπαντες κυλιόμεθα καὶ εἰς ἓν καὶ μόνον πρόγραμμα ἀποβλέπομεν, μὴ ὑπαρχούσης διαφορᾶς εἰς τὰ προγράμματα, ὡς πρὸς τὴν οὐσίαν, ἀλλὰ ὡς πρὸς τὴν μορφὴν μόνον, καθ’ ὅσον τὸ αὐτὸ ἀποτέλεσμα ἐπῆλθε καὶ κατὰ τὸ 1868 καὶ τὸ 1869 εἰς τὴν ἐπαρχίαν μου, καὶ ὁσάκις συμπίπτει ὁ βουλευτὴς τῆς ἐπαρχίας ἐκείνης νὰ εὑρεθῇ σύμφωνος μὲ τὰς ἀρχὰς τῆς ἀντιπολιτεύσεως, ἡ τιμωρία δὲν εἶναι ἡ συνήθως ἐπιβαλλομένη εἰς τοὺς ἀντιπολιτευομένους, ἡ ἀπομάκρυνσις τουτέστι τῶν φίλων του ἀπὸ τὴν ὑπηρεσίαν, ἀλλ’ ἡ πλήρης καταστροφὴ τῆς ἐπαρχίας. Διὰ τοῦτο, ἐνῷ, ὡς βλέπετε, 58,984 καὶ 6|00 εἰς τὴν δεκαετίαν αὐτὴν εἰσήγαγε διὰ φόρον ὁδοποιΐας εἰς τὴν τράπεζαν, μ’ ὅλον τοῦτο αἱ ὁδοὶ, διὰ τὰς ὁποίας ἐπὶ ἀγγλικῆς προστασίας κατηναλώθησαν ἄπειροι χιλιάδες λιρῶν στερλινῶν εἰς κατασκευὴν, εἶναι ἄχρηστοι, κατήντησαν ἄβατοι· οὔτε οἱ ἄνθρωποι, οὔτε τὰ ζῶα δύνανται νὰ βαδίσωσι. Παρετήρησα δὲ ἐσχάτως εἰς ἓν νομοσχέδιον τοῦ πρώην ἐπὶ τῶν οἰκονομικῶν Ὑπουργοῦ περὶ ἀναδιοργανισμοῦ τῶν τελωνείων, νὰ ὑποβιβάζηται τὸ τελωνεῖον Παξῶν εἰς ὑποτελωνεῖον, καὶ νὰ τὸ θέτῃ οὕτως εἰς ἴσην μοῖραν μὲ τὸ ὑποτελωνεῖον Ὀθωνῶν, ἐξ οὗ ἡ κυβέρνησις λαμβάνει περίσσευμα κατὰ δεκαετίαν χιλίας δραχμὰς, ἐνῷ ἀπὸ τὸ τελωνεῖον Παξῶν ἔλαβε περίσσευμα, ὡς σᾶς ἀπέδειξα, ἥμισυ περίπου ἑκατομμύριον. Ὅθεν φαίνεται, ὅτι ὑπάρχει τάσις, ὅπως ἐπέλθῃ πλήρης ἀπώλεια ὅλων τῶν προνομίων καὶ δικαιωμάτων τῆς ἐπαρχίας ἐκείνης. Ἀλλὰ νομίζετε, κύριοι, ὅτι τοιαύτη κατάστασις, εἰς ἣν περιῆλθε μετὰ τὴν ἕνωσιν ἡ ἐπαρχία ἐκείνη, συνέτεινε μόνον πρὸς καταστροφὴν τῆς ἐπαρχίας; ἡ ἐπενεργηθεῖσα ἀσύνετος πολιτικὴ ἔχει καὶ ἄλλα ἀποτελέσματα ὑψηλότερα, σπουδαιότερα, σοβαρώτερα. Γνωρίζετε ὅλοι, ὅτι ἡ ἐπαρχία μου, ὡς ἐκ τῆς γεωγραφικῆς θέσεώς της, εἶναι πρὸς ἐπαφὴν μ’ ὅλην τὴν Ἤπειρον, καὶ τὴν ἐπισκέπτονται πολλοὶ καὶ χάριν ἐμπορίου καὶ χάριν διασκεδάσεως· αὐτοὶ ὅλοι ἐγνώριζον τὴν κατάστασιν, εἰς ἣν εὑρίσκετο ἡ ἐπαρχία ἐκείνη πρὸ τῆς ἑνώσεως, καὶ τὴν ἐλεεινότητα, εἰς ἣν περιῆλθε σήμερον, καὶ ὁσάκις ἐλάβομεν ἀφορμὴν εἴς τινας περιστάσεις νὰ μεμφθῶμεν τὴν ἀδράνειάν των, μᾶς ἀπήντησαν: «Τί νὰ ζηλεύσωμεν τὴν τύχην σας, τὴν ἐλεεινότητά σας, τὴν χάριν σας;» Τοιαύτη εἶναι ἡ κατάστασις τῆς νήσου ἐκείνης. Εἰς τὸ τελωνεῖον, κύριοι, τοῦ ὁποίου ζητοῦσι τὸν ὑποβιβασμὸν εἰς ὑποτελωνεῖον, ὑπῆρχεν ἐπὶ προστασίας εἷς τελώνης, εἷς γραμματεὺς, εἷς βοηθὸς, τὰ δὲ ὑποτελωνεῖα ἔμενον ὑπὸ τὴν τήρησιν, ἐκτὸς τῶν τελωνοφυλάκων, καὶ στρατιωτῶν, καθ’ ὅσον ἀπὸ τὸ τελωνεῖον ἐκεῖνο εἰσέπραττε τόσα, ὅσα ἐπήρκουν ἵνα πληρώνῃ ἁδροτάτους μισθοὺς τοῦ σμήνους ἐκείνου τῶν ὑπαλλήλων, καὶ νὰ πέμπῃ καὶ περισσεύματα εἰς τὸ ταμεῖον, καὶ τελώνης διωρίζετο εἷς τῶν πρώτων κτηματιῶν τοῦ τόπου ἐγνωσμένης καὶ πασιδήλου τιμιότητος. Ἐγὼ, κύριοι, δὲν θέλω, οὔτε ζητῶ προνόμια ὑπὲρ τοῦ τόπου, παρὰ μόνον ὅσα ἔχουν καὶ αἱ ἄλλαι ἐπαρχίαι τοῦ Κράτους· δὲν θέλω εἰμὴ νὰ τεθῶ εἰς ἴσην μοῖραν μὲ τὰς μικροτέρας ἐπαρχίας τοῦ Κράτους· ἓν μόνον προνόμιον ζητῶ, καὶ ἐλπίζω, ὅτι ὁ ἀξιότιμος Ὑπουργὸς τῶν ἐκκλησιαστικῶν θέλει φροντίσει καὶ μεριμνήσει ν’ ἀναπληρωθῇ ταχέως τὸ κενὸν τῆς ἐπισκοπικῆς ἕδρας, τὸ μόνον προνόμιον, ὅπερ ἐτηρήθη καὶ διὰ τῆς συνθήκης τῆς ἑνώσεως, καλούσης ἐν πλήρει ἰσχύϊ τὰ δικαιώματα καὶ προνόμια, τὰ ὁποῖα ἀπενέμοντο εἰς τὴν ἐπαρχίαν μου διὰ τοῦ συντάγματος τοῦ 1817 τῆς Ἰονίου πολιτείας· ἰδοὺ τί λέγει ἡ συνθήκη... «Τὸ δὲ πρῶτον καὶ πέμπτον κεφάλαιον τοῦ συντάγματος ἰδοὺ τί λέγουσι.....»

§4ΤΙΝΕΣ. Δὲν ἐννοοῦμεν τίποτε.

§5ΚΑΓΚΑΣ. Σᾶς παρακαλῶ, κύριοι· ἐγὼ δὲν ἠγόρευσα ποτὲ... παρακαλῶ νὰ μὲ ἀκούσητε ὀλίγα λεπτά.

§6ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§7ΚΑΓΚΑΣ. Λοιπὸν, κύριοι, συμφώνως μὲ τὰς διατάξεις τοῦ Συντάγματος καὶ τὴν συνθήκην τῆς ἑνώσεως, ἡ ἐπαρχία ἐκείνη δικαιοῦται νὰ ἔχῃ ἕδραν ἐπισκόπου καὶ ἐπίσκοπον, καὶ νὰ ἔχῃ τοῦτο ὡς προνόμιον διατηρηθὲν δυνάμει συνθήκης. Ἴσως εἴπωσί τινες, ὅτι ὑπάρχουσι καὶ ἄλλαι ἕδραι ἐπισκοπικαὶ κεναί· παραδέχομαι τὴν τοιαύτην ἐξήγησιν, ἀλλὰ αὗται ἐνδεχόμενον νὰ κανονισθῶσιν ἄλλως πως ἢ ἐπὶ τῇ προσδοκωμένῃ προσκτήσει καὶ ἄλλων χωρῶν, νὰ λάβωσιν ἄλλην τροπὴν, ἄλλον κανονισμόν· ἀλλ’ ἐν τῇ νήσῳ ἐκείνῃ δὲν δύνασθε νὰ κάμητε ἄλλον κανονισμὸν οἱονδήποτε, δὲν δύνασθε ἢ νὰ διατηρήσητε τὰ προνόμια ἐκεῖνα τὰ ἐπιβαλλόμενα ὑπὸ τῆς συνθήκης.

§8ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. (Πρωθυπουργός). Δὲν εἶναι ὀρθὴ αὕτη ἡ ἑρμηνεία· τοῦτο λέγω, ἵνα σημειωθῇ εἰς τὰ πρακτικά, δὲν πρόκειται δὲ νὰ συζητήσωμεν τώρα.

§9ΚΑΓΚΑΣ. Φρονῶ, ὅτι ἡ συνθήκη καὶ τὰ δι’ αὐτῆς καλούμενα ἐν ἰσχύϊ προνόμια τοῦ συνταγματικοῦ χάρτου τοῦ 1817 εἰσὶ σαφῆ καὶ δὲν ἐπιδέχονται διαφόρους ἑρμηνείας. Παρακαλῶ ἐπίσης καὶ τὸν ἀξιότιμον κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ προσλάβῃ εἰς τὸν ὑποβληθέντα προϋπολογισμὸν καὶ τὴν ἀνασύστασιν τοῦ ἐπαρχείου εἰς τὴν ἐπαρχίαν μου, καὶ συστήσῃ εἰς τὴν Βουλὴν, ἥτις πιστεύω δὲν θέλει φέρει ἀντίῤῥησιν, ἵνα ψηφισθῇ καὶ ἡ ἀπαιτουμένη δαπάνη.

§10ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ βουλευτὴς κ. Κόταρης ὑποβάλλει πρότασιν περὶ ἐξακριβώσεως τῆς ἀκινήτου περιουσίας, ἵνα χρησιμεύσῃ ὡς βάσις....

§11ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὑποβάλλω σχέδιον νόμου περὶ τῆς ἐπὶ δικαστηρίου παραστάσεως τοῦ δημοσίου ὑπὸ τῶν οἰκονομικῶν ἐφόρων.

§12ΚΑΡΑΪΣΚΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ὑποβάλλω νομοσχέδιον περὶ τῶν τεθέντων εἰς ἀποστρατείαν ἀξιωματικῶν τοῦ στρατοῦ τῆς ξηρᾶς, ὅπερ εἶναι κατεπεῖγον, καὶ παρακαλῶ νὰ ἀναγνωσθῇ.

§13ΒΑΛΤΙΝΟΣ........

§14ΚΑΡΑΪΣΚΑΚΗΣ. Εἴμεθα ἠναγκασμένοι νὰ τοὺς πληρώνωμεν.

§15ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν εἶναι πρόωρον τὸ νομοσχέδιον, κ. Βαλτινέ.

§16ΖΑΪΜΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, αὔριον νὰ τεθῇ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§17ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Ὑποβάλλω ἀναφορὰν φέρουσαν τὰς ὑπογραφὰς ἑβδομήκοντα περίπου πολιτῶν Ἑλλήνων ἑλκόντων τὸ γένος ἐκ Μακεδονίας, τῶν πλείστων κτηματιῶν καὶ ἐπαγγελματιῶν· ἀναφορὰν, δι’ ἧς οἱ συμπολῖται ἡμῶν οὗτοι ἐκτραγῳδοῦσι τὰς κακώσεις καὶ τὰς καταπιέσεις, ἅς τινας ὑφίστανται ἐν Μακεδονίᾳ οἱ συγγενεῖς αὐτῶν καὶ αὐτοὶ οὗτοι μεταβαίνοντες ἐκεῖσε χάριν ἰδιαιτέρων ὑποθέσεων, καὶ ζητοῦσιν, ἵνα μάθωσιν ἂν ἡ ἰδιότης τοῦ πολίτου Ἕλληνος συνεπάγεται μόνον ὑποχρεώσεις ἢ παρέχῃ καὶ δικαιώματα, καὶ ἂν παρέχῃ καὶ δικαιώματα, ὁποῖον εἶναι τὸ Κράτος, ὅπερ κέκτηται, ἵνα προστατεύσῃ αὐτὰ, ὁποῖα εἶναι τὰ μέσα, δι’ ὧν δύναται τοῦτο, ἵνα ἐκπληρώσῃ τὸ τοιοῦτον αὐτοῦ καθῆκον, καὶ ὁποία εἶναι ἡ πολιτικὴ, δι’ ἧς φρονοῦσιν ἥ τε Βουλὴ καὶ ἡ Κυβέρνησις, ὅτι δυνατὸν, ἵνα περιέλθωμεν εἰς τὸ εὐάρεστον σημεῖον, ὥστε τὰ εἰρημένα δικαιώματα τῶν συμπολιτῶν ἡμῶν νὰ κατασταθῶσι σεβαστὰ καὶ πραγματικά. Τὴν ἀναφορὰν ταύτην, παρακαλῶ τὴν Βουλὴν, ἵνα λάβῃ ὑπὸ σπουδαίαν σκέψιν κατὰ τὴν συζήτησιν ἐπὶ τοῦ στρατιωτικοῦ νομοσχεδίου, ἥτις συζήτησις θέλει ῥυθμίσει καὶ ἀποφασίσει ὁριστικῶς τὴν ἐξωτερικὴν τῆς Ἑλλάδος πολιτικὴν, εὐχόμενος, ὅπως ἡ τοιαύτη διαῤῥύθμισις μὴ τραπῇ ὁδὸν ἀνεπανορθώτως ὀλεθρίαν διὰ τὸν Ἑλληνισμόν. Μετὰ τὴν ἐπιφανῆ νίκην, ἣν ἤρατο ἐν Ἀγγλίᾳ κατὰ τὰς ἐκλογὰς τὸ φιλελεύθερον κόμμα, τὸ κόμμα ἐκεῖνο, ὅπερ πρῶτον ἀνεγνώρισε τὸν ὑπὲρ ἀνεξαρτησίας ἀγῶνα τῆς Ἑλλάδος καὶ περισσότερον παντὸς ἄλλου συνετέλεσεν εἰς τὴν ἀνίδρυσιν τοῦ Ἑλληνικοῦ Βασιλείου, ὅπερ ἀείποτε ἐκηρύχθη καὶ ἐπροστάτευσε τὰς ἐλευθερίας τῶν λαῶν, ὅπερ κατὰ τὰς ἐκλογὰς πολλάκις ὕψωσε τὴν φωνὴν κακίζον τὸ ὑπουργεῖον Beaconsfield ἐπὶ τῇ πολιτείᾳ αὐτοῦ κατὰ τοῦ Ἑλληνισμοῦ, προγραφέντος καὶ εἰς θάνατον καταδικασθέντος ἐν Βερολίνῳ, καὶ ὅπερ ἐπρέσβευσεν ἀείποτε, ὅτι τὰ ἀληθῆ συμφέροντα τοῦ κραταιοῦ Ἀγγλικοῦ ἔθνους συνταυτίζονται μετὰ τῆς ἀνεξαρτησίας καὶ αὐτενεργείας παντὸς λαοῦ καὶ ἰδίως τῶν ἐν τῇ Ἀνατολῇ χριστιανικῶν λαῶν, ἐλπίζω, ὅτι δὲν θέλει ὑπάρξει εἴτε ἐν τῇ Βουλῇ ταύτῃ, εἴτε ἐν τῷ Πανελληνίῳ διαφωνία τις, ὡς πρὸς τὴν πολιτικὴν, ἣν ὀφείλει ὁ Ἑλληνισμὸς νὰ διαγράψῃ καὶ ἀκολουθήσῃ κατὰ τὰς κρισίμους ταύτας περιστάσεις διὰ τὸν κόσμον ὁλόκληρον καὶ ἰδίως διὰ τὴν Ἀνατολήν. Μεταξὺ τῶν προτάσεων, ἅς τινας ἡ Κυβέρνησις ὑπέβαλεν εἰς τὴν Βουλὴν καὶ προὐκάλεσε τὰς ἐπ’ αὐτῶν σκέψεις αὐτῆς, ὑπάρχει καὶ πρότασις ἀφορῶσα εἰς σύμβασιν μεταξὺ τῆς πρώην Κυβερνήσεως καὶ ἑταιρίας ἐν Παρισίοις ἑδρευούσης καὶ φερούσης τὸ ὄνομα Νέας ἑταιρίας des Forges et Chantiers, ἥτις κατεσκεύασεν ἓν ἐκ τῶν πολεμικῶν ἡμῶν πλοίων καὶ ἥτις κατὰ τὴν κατασκευὴν τοῦ πλοίου τούτου ἀπέδειξεν, ὅτι δὲν ὑπηρετεῖ μόνον συμφέροντα, ἀλλὰ καὶ ἰδέας. Διὰ τῆς ἐν λόγῳ συμβάσεως ἡ ἑταιρία ἀνέλαβεν ὑπὸ συμφωνίας καὶ ὅρους, οὕς τινας δὲν δύναμαι βεβαίως νὰ κρίνω κατὰ κανόνας ἐπιστήμης ἢ τέχνης ἄμοιρος τοιούτων ὢν, ἀλλ’ οἵτινες δὲν φαίνονται εἰς τὸν κατὰ τοὺς κανόνας τῆς λογικῆς καὶ τῆς κοινῆς πείρας κρίνοντα περὶ αὐτῶν, δὲν φαίνονται ἐπιζήμιοι διὰ τὸ Ἑλληνικὸν ἔθνος, ἀνέλαβε τὴν κατασκευὴν δύω θωρηκτῶν, πλοίων τορπιλλοφόρων καὶ τὴν χορήγησιν ὑλικοῦ καὶ διαφόρων ἀντικειμένων ἀναγομένων εἰς τὸ ναυτικὸν, τὴν δύναμιν ταύτην, τὴν κυρίως, τὴν ἰδίως Ἑλληνικὴν, εἰς τὴν ὁποίαν ὁ Ἑλληνισμὸς ὀφείλει τὸ μεγαλεῖόν του κατὰ τοὺς ἀρχαίους καιροὺς καὶ τὴν ἀνεξαρτησίαν του ἐν τοῖς σήμερον καιροῖς, καὶ διὰ τῆς ὁποίας ὁ Ἑλληνισμὸς προσήνεγκε τὴν ὑψίστην ὑπηρεσίαν οὐ μόνον εἰς ἑαυτὸν, ἀλλὰ καὶ εἰς τὴν ἀνθρωπότητα ὁλόκληρον. Ἡ σύμβασις αὕτη, φρονῶ, ὅτι δέον νὰ ὑπάρξῃ τὸ ἀντικείμενον τῶν σκέψεων καὶ ἀποφάσεων τοῦ Βουλευτικοῦ σώματος· καὶ ὅμως δὲν βλέπω αὐτὴν συμπεριλαμβανομένην μεταξὺ τῶν ἀντικειμένων τῆς ἡμερησίας διατάξεως τῆς σήμερον. Διὰ τοῦτο δὲ καὶ ἐπειδὴ καὶ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς συνωμολόγησεν, ὅτε ὑπέβαλε τὴν σύμβασιν ταύτην εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι πρέπει νὰ δοθῇ λύσις τις εἰς τὸ ἐξ αὐτῆς ζήτημα, παρακαλῶ τὴν Βουλὴν, ἵνα ἐγκρίνῃ ὅπως ἡ σύμβασις καταταχθῇ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν τῆς αὔριον καὶ ὡς πρῶτον ἀντικείμενον. Νομίζω, ὅτι δὲν ἐπιτρέπεται, κύριοι, νὰ φθάσωμεν εἰς τὴν λῆξιν τῆς συνόδου χωρὶς νὰ δοθῇ ἀπάντησις, καὶ ἡ προσήκουσα ἀπάντησις, εἰς ἑταιρίαν Γαλλικὴν, ὑποβληθεῖσαν εἰς πολλοὺς κόπους καὶ δαπάνας, ὅπως φθάσῃ εἰς τὸν καταρτισμὸν συμβάσεως, ἀποβλεπούσης εἰς τὴν ἐξυπηρέτησιν ἀνάγκης εἴπερ τις καὶ ἄλλη ἐθνικῆς.

§18ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Συναινεῖ ἡ Βουλὴ νὰ σημειωθῇ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν τῆς αὔριον;

§19ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. (Πρωθυπουργός). Ἀλλ’ ὄχι ὡς πρῶτον ἀντικείμενον. Ἡ Κυβέρνησις θὰ ἐπιμείνῃ, ὅπως περὶ αὐτοῦ ἀποφανθῇ ἡ Βουλὴ πρὶν ἐπιληφθῶμεν τοῦ προϋπολογισμοῦ.

§20ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Ὅτε πρὸ ἡμερῶν τινων ἐπανειλημμένως ἐπέστησα τὴν προσοχὴν ὑμῶν ἐπὶ τῆς ἀνάγκης τῆς καλλιεργείας τῆς ἁλυκῆς Φθιώτιδος, μοὶ εἴπετε, κύριε Πρωθυπουργέ, ὅτι περὶ τούτου θέλει γείνει σκέψις καὶ ληφθῇ ἀπόφασίς τις. Ὑποθέτω, ὅτι μέχρι σήμερον οὐδεμία σκέψις ἐγένετο, οὐδὲ ἐλήφθη ἀπόφασίς τις, διότι οὐδὲν εἶδον περὶ αὐτοῦ. Σήμερον ἀναγκάζομαι νὰ προκαλέσω τὴν ὑμετέραν ἐνέργειαν ἐπὶ ἀντικειμένου ἑτέρου, ἐπίσης γενικοῦ, ἐνδιαφέροντος τὰ μέγιστα τὰ συμφέροντα τῆς πόλεως Στυλίδος. Ἡ πόλις αὕτη στερεῖται καθ’ ὁλοκληρίαν ὕδατος, καὶ δὲν εἶναι παράδοξον, ἂν ἡμέραν τινὰ ἀκούσωμεν γενικὴν μετανάστευσιν τῶν κατοίκων. Εὐτυχῶς πλησίον τῆς πόλεως Στυλίδος ὑπάρχει ὕδωρ, ἀνῆκον εἰς τὴν κυριότητα τοῦ δημοσίου καὶ χρησιμεῦον πρὸς ἄρδευσιν ἐκκλησιαστικῶν γαιῶν ἀσημάντων καὶ ἀναξίων λόγου. Τὸ δημοτικὸν συμβούλιον τοῦ δήμου Φαλάρων, διὰ τοῦ δημάρχου, πολλάκις ἐζητήσατο παρὰ τοῦ δημοσίου τὴν παραχώρησιν τοῦ ὕδατος τούτου, πρὸς ἀποκλειστικὴν χρῆσιν τῶν κατοίκων τῆς πόλεως. Ὁ προκάτοχος ὑμῶν Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν κ. Παπαμιχαλόπουλος, ἐκτιμήσας δεόντως τὴν ἀνάγκην ταύτην, συνέταξε νομοσχέδιον, διὰ τοῦ ὁποίου παρεχωρεῖτο ἡ χρῆσις τοῦ ὕδατος τούτου εἰς τὴν πόλιν· ἀτυχῶς ὅμως δὲν ἐπρόφθασε νὰ τὸ εἰσαγάγῃ εἰς τὴν Βουλήν. Παρακαλῶ ἤδη ὑμᾶς, κύριε Πρωθυπουργὲ, νὰ ζητήσητε πληροφορίας παρὰ τοῦ ἁρμοδίου τμήματος καὶ σπεύσητε, εἰ δυνατόν, αὔριον νὰ εἰσαγάγητε τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, διότι, πιστεύσατε, θέλετε θεραπεύσει ἀπόλυτον ἀνάγκην τῆς πόλεως Στυλίδος, ἣν καὶ θέλετε εὐεργετήσει.

§21ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Διατί δὲν τὸ εἰσάγετε ὑμεῖς;

§22ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Δὲν πρόκειται ἁπλῶς νὰ εἰσαχθῇ, ἀλλὰ καὶ νὰ κατορθωθῇ ἡ ἐπιψήφισίς του.

§23ΤΣΑΜΟΠΟΥΛΟΣ. Κατ’ ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς ἐνεγράφη ἄλλοτε ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει τὸ νομοσχέδιον περὶ συστάσεως εἰδικῶν ἁλαταποθηκῶν. Ἡ τιμὴ τοῦ ἅλατος ἔφθασεν εἰς τὴν τιμὴν τοῦ σίτου· ὑπάρχει ἀπόλυτος ἀνάγκη ἅλατος. Παρακαλῶ τὴν Βουλὴν καὶ τὴν Κυβέρνησιν νὰ ἐπιτρέψῃ τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ, τὸ ὁποῖον δὲν θὰ προκαλέσῃ συζητήσεις, ὥστε ν’ ἀπασχολήσῃ τὴν Βουλήν.

§24ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐμβαίνομεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§25ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Πρὸ τῆς ἡμερησίας διατάξεως.

§26ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁρίστε.

§27ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Ἅπαντες, κύριοι, ἀντιλαμβανόμεθα μιᾶς στενοχωρίας, ἥτις πιέζει τὸ Κοινοβούλιον κατὰ τὰς ἡμέρας ταύτας, λόγῳ τῆς προσεγγίσεως τῆς λήξεως τῆς Συνόδου· ἑπομένως σπεύδομεν ἅπαντες νὰ εἰσαγάγωμέν τι πρὸς ἐπιψήφισιν, ἐνῷ δὲ ταῦτα μένουν, ἔχομεν καὶ ἀντικείμενα πρὸς συζήτησιν, τὰ ὁποῖα ἔχουν πηγὰς τὸν νόμον αὐτὸν, τὸ Σύνταγμα, καὶ ἐν τούτοις καὶ περὶ αὐτῶν δὲν δυνάμεθα νὰ κάμωμεν τὸν προσήκοντα λόγον εἰς τὰς συνεδριάσεις ταύτας. Εἰς δὲ τὰ μᾶλλον κατεπείγοντα ὀφείλομεν νὰ μὴ ἀκολουθήσωμεν οὐδένα τῆς λογικῆς κανόνα, παρὰ σπεύδοντες τί πρῶτον νὰ μελετήσωμεν καὶ τί πρῶτον ν’ ἀποφασίσωμεν, θέλομεν εὑρεθῆ μετὰ τὴν ἐπιψήφισιν οὗτινος δήποτε νομοσχεδίου, θέλομεν εὑρεθῆ εἰς τὴν ἀνάγκην ν’ ἀναθεωρήσωμεν τὸ οὕτω τυχαίως καὶ οὐχὶ πολὺ μεμελετημένως ψηφισθὲν, διότι δὲν κεῖται βεβαίως ἄνευ λόγου ὁ κανὼν «βουλεύου βραδέως». Τί δὲ τὸ ἐντεῦθεν ἐξαγόμενον; ὅτι ὀφείλομεν ἅπαντες νὰ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψιν, ὅτι ὀφείλει νὰ ἐπακολουθήσῃ μία ἔκτακτος σύνοδος. Ἡ ἔκτακτος σύνοδος, ἤθελέ τις εἴπει, ὅτι εἶναι δαπανηρόν τι, ὅτι θέλει ἐπιβάλει εἰς τὸ ἔθνος τὴν δαπάνην ποσοῦ τινος· ἂν ἡ δαπάνη αὕτη ἦναι ἱκανὴ νὰ παύσῃ τὸ βουλευτικὸν μέρος τοῦ ἔθνους, καὶ ἥτις ἀπέναντι τῆς δαπάνης τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας εἶναι μηδὲν, δὲν δικαιούμεθα νὰ εἴπωμεν ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἤθελεν εἴπει εἷς οὐχὶ καλῆς πίστεως οἰκονόμος τῶν κτημάτων ἑνὸς ἐξ ἡμῶν, ὅστις ἤθελε τῷ εἴπει; «Κύριε, μὴ ἔρχεσθε εἰς τὴν ἐπαρχίαν νὰ φροντίσητε περὶ τῶν ὑποθέσεων ὑμῶν, διότι θὰ δαπανήσητε εἰς τὸ ἀτμοκίνητον καὶ τὰ ὁδοιπορικά σας, μὴ ἔρχεσθε νὰ μὲ ἐξελέγξητε, μὴ φροντίζετε περὶ τῶν ὑποθέσεών σας ἐπὶ τόπου, διότι θὰ δαπανήσητε.» Ἂν τοῦτο ἦναι εἰλικρινὲς, κρίνατε ἕκαστος ἐξ ὑμῶν. Ἀφ’ ἑτέρου τί εἶναι ἡ διὰ τὴν νομοθετικὴν ἐξουσίαν δαπάνη ἀπέναντι τῆς διὰ τὴν ἐκτελεστικήν; ποία ἀναλογία; Μ’ ὅλα ταῦτα, ἂν οὕτω φειδωλευώμεθα, δυνάμεθα καὶ ν’ ἀποποιηθῶμεν τὰς κατὰ νόμον ἐπὶ ἐκτάκτων συνόδων χρηματικὰς παροχάς. Φρονῶ λοιπὸν, ὅτι τῆς ἐκτάκτου συνόδου, εἴτε καὶ τῆς τακτικῆς κατὰ πρωϊμότητα ἡ ἀνάγκη ἐπιβάλλεται, καὶ ἐπιβάλλεται ἕνεκα αὐτῶν τῶν ἀντικειμένων τῶν ὑπὸ σκέψιν, διότι βλέπετε μίαν ἡμερησίαν διάταξιν μὲ καταπληκτικὸν ἀριθμὸν συζητητέων ἀντικειμένων. Εἰς 70 ἢ 80 ἀνέρχονται τὰ ἐν αὐτῇ ἐγγεγραμμένα νομοσχέδια· πῶς νὰ συζητηθῶσι; καὶ ἀφ’ ἑτέρου βλέπομεν, ὅτι ἕκαστος ἐξ ἡμῶν σπεύδει νὰ εἰσαγάγῃ τι σπουδαῖον. Ἀλλ’ ἀφίνω κατὰ μέρος ταῦτα, ἔχομεν ἄλλας ὑποχρεώσεις νὰ ἐκπληρώσωμεν. Ὑπάρχει ἐν τῷ συντάγματι ἀναγεγραμμένον δικαίωμα θεμελιῶδες παντὸς πολίτου, τὸ τοῦ ἀναφέρεσθαι, καὶ παρουσιάζονται ἀναφοραὶ, αἱ ὁποῖαι κατὰ πρώτην φορὰν ἔρχονται εἰς τὸ κοινοβούλιον, ἀναφοραὶ διευθυνόμεναι πρὸς τὴν Βουλὴν παρὰ χιλιάδων πολιτῶν, αἱ ὁποῖαι δὲν πρέπει νὰ παραγκωνισθῶσι, καὶ αἱ ὁποῖαι ὀφείλουν ἀπὸ τοῦ κοινοβουλίου νὰ λάβουν μίαν οἱανδήποτε ἱκανοποίησιν, διότι τότε πρὸς τί τὸ δικαίωμα τοῦ ἀναφέρεσθαι; Τὸ καθῆκον τοῦτο δὲν τὸ ἐξεπληρώσαμεν. Ἔχομεν ἑτέραν ὑποχρέωσιν νὰ ἐκπληρώσωμεν, καὶ ἡ ὑποχρέωσις αὕτη ἀποῤῥέει καὶ αὕτη ἐκ τοῦ συντάγματος, καὶ εἶναι ὁ καταρτισμὸς τοῦ σώματος, ἤτοι τοῦ κοινοβουλίου· ὑπάρχει ἐκκρεμὴς ἡ ἐκλογὴ τοῦ συνοικισμοῦ Ἀδάμαντος· δὲν δυνάμεθα τὰ δικαιώματα τῶν πολιτῶν νὰ τὰ παραγκωνίζωμεν τόσον περιφρονητικῶς· 300 ἐκλογεῖς δὲν ἐξήσκησαν τὸ δικαίωμά των τὸ ἐκλογικὸν, προσμένοντες ἀπὸ τὴν βουλευτικὴν ἀναγνώρισιν οὐχὶ τοῦ δικαιώματος τοῦ ἐκλογικοῦ, ἀλλὰ τῆς ἐξασκήσεως αὐτοῦ. Τί θέλομεν εἴπει λοιπὸν, ἀνερχόμενοι ἡμεῖς καὶ κλείοντες τὰς θύρας τοῦ βουλευτηρίου, τί θέλομεν εἴπει εἰς αὐτοὺς, οἱ ὁποῖοι ἔχουν ἀνοικτὴν τὴν ὁδὸν, διότι ἡ ἔκθεσις τῆς ἐπιτροπῆς, εἰς ἣν εἰσήχθη ἡ ἐκλογὴ Μήλου, εἶναι ἀνεῳγμένη καὶ ἀφίνει εἰς αὐτοὺς ὁδὸν ἀνοικτὴν συζητήσεως· ὀφείλει καὶ τὸ ἀντικείμενον αὐτὸ νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν καὶ νὰ συζητηθῇ. Ἑπομένως κατάδηλον καθίσταται, ὅτι ἔκτακτος σύνοδος ὀφείλει νὰ ἐπέλθῃ πρὸς διακανόνισιν ὅλων αὐτῶν τῶν ζητημάτων. Κύριοι, ἐνῷ ἅπαντες δὲν ἔσχομεν κατὰ τὴν παροῦσαν συνεδρίασιν εἰμὴ μίαν ὁμόθυμον τάσιν οἰκονομιῶν ἐν τῷ προϋπολογισμῷ, ἠδυνάμεθα νὰ φέρωμεν καὶ σπουδαίας τινὰς οἰκονομίας, ἐκτὸς τῶν ἄλλων, καὶ ἐν τῷ ὑπουργείῳ τῶν Ναυτικῶν. Προκληθεὶς ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν, εἰσήγαγεν εἰς τὴν Βουλὴν μίαν ἔκθεσιν τοῦ Διευθυντοῦ τοῦ Ναυστάθμου, ἐκ τῆς ὁποίας προκύπτει, ὅτι 40,000 δραχμῶν δαπανῶνται ἄνευ λόγου περιπλέον ἐν Φανερωμένῃ, ἔνθα ὑπάρχει ὁ Ναύσταθμος, ἑπομένως εἶνε ½ ἑκατομμύριον κατ’ ἔτος περισσότερον παρ’ ὅ,τι ἤθελεν ἐξοδευθῆ, διὰ νὰ γείνῃ ὑπηρεσία ἐν Πόρῳ, ὑπάρχοντος ἐκεῖ τοῦ Ναυστάθμου. Εἶναι ἔκθεσις Διευθυντοῦ, δὲν εἶναι ἔγγραφον, τὸ ὁποῖον νὰ ἀποῤῥέῃ ἀπὸ ἰδιώτην, τὸ ὁποῖον νὰ μὴ ἐπιβάλλῃ αὐθεντικότητα εἰς πάντα, διότι εἶναι πρόσωπον ἐκ τῶν ἱκανωτάτων ἐν τῇ λειτουργίᾳ τοῦ Κράτους, διότι εἶναι πρόσωπον, τὸ ὁποῖον εἰς τὴν παραμικρὰν.............ὀφείλει εὐθύνην. Λοιπὸν, εἷς προϊστάμενος μιᾶς ὑπηρεσίας σᾶς λέγει, ὅτι δύναται νὰ γείνῃ οἰκονομία ἡμίσεως ἑκατομμυρίου, καὶ σᾶς λέγῃ, ὅτι θὰ προληφθῇ ἡ ζημία ἐκ τῆς φθορᾶς τοῦ ὑλικοῦ καὶ τῆς διαρπαγῆς αὐτοῦ, καθὸ διατελοῦντος εἰς τὰς διαθέσεις παντὸς λόγῳ τῆς ἀδυναμίας τῆς προφυλάξεως, ὅταν σᾶς λέγει, ὅτι οὔτε κατ’ ὄνομα δὲν ἔχετε ἐν Φανερωμένῃ Ναύσταθμον, καὶ τὸ προσωρινὸν μέτρον, τὸ ὁποῖον ἐλήφθη καὶ ἐξωρίσθησαν 400 ἄνδρες ἔρημοι οἰκογενείας καὶ παντὸς κοινωνικοῦ ἀγαθοῦ, πῶς δύνασθε νὰ κλείσητε τὰ ὦτα εἰς τὰ διπλᾶ ταῦτα παράπονα; Βλέπετε, ὅτι πρόκειται περὶ λίαν σπουδαίων συμφερόντων. Λοιπὸν, ἀφοῦ ὑπάρχει τοιαύτη ἔκθεσις, παρακαλῶ νὰ τυπωθῇ καὶ δοθῇ εἰς τὴν μελέτην πάντων ἡμῶν, ὅπως ἤμεθα ἐν γνώσει τοῦ πράγματος τούτου κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ καὶ λάβωμεν ταῦτα ὑπ’ ὄψιν.

§28ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ τυπωθῇ ἡ ἀναφορά.

§29ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§30ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐπὶ τῆς ἡμερησίας διατάξεως παρατηρῶ, ὅτι κατὰ τὴν τελευταίαν ἡμῶν συνεδρίασιν εἶπον, ὅτι, μετὰ τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου περὶ καταργήσεως τῆς δεκάτης, θέλω προτείνει εἰς τὴν Βουλὴν, ὅπως ἀμέσως προβῇ εἰς τὴν α. ἀνάγνωσιν τοῦ νομοσχεδίου περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ ἐνεργοῦ στρατοῦ. Ἂν ἡ Βουλὴ θέλῃ τὴν α. καὶ βʹ. ἀνάγνωσιν νὰ διέλθῃ ἄνευ συζητήσεως, τότε δυνάμεθα νὰ συζητήσωμεν καὶ τ’ ἄλλα, τὰ ὁποῖα εἰς α. καὶ βʹ. ἀνάγνωσιν εἶναι ἐγγεγραμμένα ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει. Ἂν ὅμως ὑπάρχωσιν οἱ θέλοντες νὰ συζητήσωσιν εἰς ά ἀνάγνωσιν τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, πρέπει ἀμέσως ν’ ἀρχίσωμεν, ὅπως λυθῇ τὸ θεμελιῶδες τοῦτο ζήτημα, διότι πιστεύω, ὅτι μετὰ τὴν λύσιν τοῦ ζητήματος τούτου τὰ ἄλλα εἶναι εὐχερῆ.

§31ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Θὰ συζητήσωμεν.

§32ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ἐπὶ τῆς ἀρχῆς ζητεῖ τις τὸν λόγον;

§33ΣΤΑΪΚΟΣ. Θὰ προσπαθήσω, κύριοι, νὰ ἦμαι σύντομος, πρῶτον διότι ἐπιθυμῶ νὰ ὑπάρξῃ ὀλιγωτέρα ἡ ἀηδία τοῦ ἀξιοτίμου Πρωθυπουργοῦ, ὅστις προχθὲς ἐδήλωσεν, ὅτι ὄχι μόνον αὐτὸς ἀηδιάζει νὰ ὁμιλήσῃ ἐπὶ τοῦ στρατιωτικοῦ ζητήματος, ἀλλὰ ἀηδιάζει καὶ νὰ ἀκούῃ συζητούμενον τοῦτο παρ’ ἄλλων. Πρῶτον λοιπὸν δι’ αὐτὸν τὸν λόγον θὰ προσπαθήσω νὰ ἦμαι σύντομος, καὶ δεύτερον, διότι τὸ ζήτημα δὲν προτίθεμαι νὰ τὸ ἐξετάσω ὑπὸ ἐπιστημονικὴν καὶ θεωρητικὴν ἔποψιν, καθόσον αἱ ἐπιστημονικαὶ καὶ εὐρεῖαι ἀγορεύσεις τόσον τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ὅσον καὶ τῶν ἀντιφρονούντων, νομίζω, ὅτι ὑπὸ τοιαύτην ἔποψιν ἐξήντλησαν πλέον τὸ ζήτημα. Θὰ πραγματευθῶ λοιπὸν αὐτὸ ὅλως διόλου ὑπὸ πρακτικὴν ἔποψιν, καὶ πιστεύω, ὅτι θέλω ἀποδείξει, ὅτι τὸ προτεινόμενον σύστημα εἶναι ἰδιόῤῥυθμον, ἀνεφάρμοστον, δαπανηρότατον, καὶ ἄγον ἄντικρυς εἰς τὴν καταστροφὴν τοῦ στρατοῦ. Συλλήπτωρ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν στρατιωτικοῦ τούτου συστήματος ὑπῆρξεν, ὡς γνωστὸν, ὁ κ. Πρωθυπουργός· πρὸς δικαιολόγησιν δὲ τῆς ἰδιοῤῥύθμου τοῦ στρατοῦ διαιρέσεως εἰς στρατὸν ὑπηρεσίας καὶ εἰς στρατὸν ἐκπαιδεύσεως σᾶς προέταξε τοὺς λόχους τῶν Ἄλπεων καὶ τὰ τάγματα τοῦ Τυρόλου· ἐπεκαλέσθη δὲ πρὸς ἐνίσχυσίν του καὶ τὴν αὐθεντίαν τοῦ μακαρίτου Βότσαρη, ἀναγνοὺς τὴν ἀγόρευσιν αὐτοῦ, ὅταν οὗτος εἰσήγαγε τὸν νόμον κατὰ τὸ 1867 περὶ συστάσεως τῶν εὐζωνικῶν ταγμάτων. Αὐτοὶ καὶ μόνοι ἦσαν οἱ λόγοι, οὓς ὁ κ. Τρικούπης προέταξε πρὸς ὑποστήριξιν τῆς ἰδέας τῆς διαιρέσεως τοῦ στρατοῦ, ἥτις διαίρεσις καθιστᾷ τὸ σύστημά του ἰδιόῤῥυθμον. Ἐπειδὴ καὶ οἱ λόχοι τῶν Ἄλπεων τῆς Ἰταλίας καὶ τὰ τάγματα τοῦ Τυρόλου τῆς Αὐστρίας, μακρὰν τοῦ νὰ ὦσιν ὄργανα ἀστυνομικὰ καὶ νὰ ἐκτελῶσιν ὑπηρεσίαν εἰρηνοφυλάκων, ἔχουσιν ἐξαιρετικῶς στρατιωτικὴν, στρατιωτικωτάτην μάλιστα ἀποστολὴν, εὑρίσκονται δὲ ἐν σμικροτάτῃ ἀναλογίᾳ σχετικῶς πρὸς τὸν ὅλον μόνιμον στρατὸν, ἐνῷ τοῦ κ. Τρικούπη τὸ σύστημα, διαιροῦν τὸν μόνιμον στρατὸν εἰς δύο ἄνισα μέρη, ἀποκλείει ὁλοσχερῶς τῆς στρατιωτικῆς ἀποστολῆς του τὸ δεύτερον μεγαλείτερον ἥμισυ τῆς κυρίας βάσεως παντὸς στρατοῦ, ἥτις εἶναι τὸ πεζικὸν, καὶ ρίπτει αὐτὸ εἰς κόρακας· διότι θὰ σᾶς ἀποδείξω μετ’ ὀλίγον, ὅτι στρατὸς ὑπηρεσίας δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ, ἀλλὰ, καὶ ἂν κατορθωθῇ ἡ ὕπαρξίς του, εἶναι προτιμότερον νὰ μὴ ὑπάρχῃ ὑφ’ οὓς ὅρους προπαρασκευάζει τὴν ὕπαρξίν του ὁ ὑπὸ συζήτησιν ὀργανισμός. Μακρὰν τοῦ νὰ ἀποδώσω εἰς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν προθέσεις ἀναξίας αὐτοῦ, αἵτινες τῷ ἀπεδόθησαν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, φρονῶ ἀδιστάκτως, ὅτι σκοπὸς ἀρχικός του ὑπῆρξεν ἡ βελτίωσις τῆς κακῆς ὁμολογουμένως καταστάσεως τοῦ στρατοῦ καὶ ἡ ἐπὶ τὰ κρείττω καὶ ἐπὶ τὸ οἰκονομικώτερον ρύθμισις καὶ διοργάνωσις αὐτοῦ. Ἀλλὰ καὶ ὁ κ. Τρικούπης μ’ ὅλην τὴν ἐμβρίθειάν του, μ’ ὅλας τὰς γνώσεις καὶ ἀγαθὰς προθέσεις του, εἶναι οὐχ ἧττον ἄνθρωπος, καὶ ἐννοεῖται, ὅτι, ὡς τοιοῦτος, δυνατὸν νὰ πλανηθῇ· νομίζω δὲ, ὅτι εἰς τὴν προκειμένην περίστασιν ἐπλανήθη ὁλοσχερῶς, καὶ ὁ ὀργανισμός του ἀπολύτως μᾶς ἀπομακρύνει, ἀντὶ νὰ φέρῃ ἡμᾶς ἐγγύτερον τῶν δύο σκοπῶν, οὓς προεῖπον, ὅτι ὁ ἀξιότιμος Πρωθυπουργὸς ἐπιδιώκει. Ἀφοῦ λοιπὸν σᾶς εἶπον, καὶ εἶναι ἀναντίῤῥητον, ὅτι τὰ Τυρολιανὰ τάγματα καὶ οἱ λόχοι τῶν Ἄλπεων εἶναι ὅλως διόλου διαφορετικῆς φύσεως καὶ ἔχουσιν ἀλλοίαν ἀποστολὴν τοῦ προετοιμαζομένου στρατοῦ τῆς ὑπηρεσίας τοῦ ὀργανισμοῦ, ἔρχομαι εἰς τὸ δεύτερον ἐπιχείρημα τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, τὴν αὐθεντίαν δηλονότι τοῦ μακαρίτου Βότσαρη. Βεβαίως, κύριοι, οἱ λόγοι καὶ αἱ ἰδέαι τοῦ Βότσαρη διὰ τὰ στρατιωτικὰ τῆς Ἑλλάδος ἀποτελοῦσιν αὐθεντίαν. Ἐρωτῶ ὅμως τὸν ἀξιότιμον Πρωθυπουργὸν, συνυπουργὸν τοῦ μακαρίτου Βότσαρη κατὰ τὸ 1867, ἐρωτῶ, λέγω, αὐτὸν καὶ ἀφίεμαι εἰς τὴν εὐσυνειδησίαν καὶ τὸ φιλάληθες αὐτοῦ νὰ μᾶς εἴπῃ, ἂν, ὅτε ὁ μακαρίτης Βότσαρης εἰσῆγε τὸν νόμον περὶ συστάσεως εὐζωνικῶν ταγμάτων, καὶ ἔλεγεν ὅσα εἶπε πρὸς ὑποστήριξιν τοῦ νόμου ἐκείνου, ἂν, λέγω, ἐφρόνει ὅ,τι ἔλεγε, καὶ ἂν πράγματι διὰ τῆς ἀγορεύσεώς του ἐξήγει τὸν πραγματικὸν σκοπὸν καὶ ἐξέθετε τοὺς πραγματικοὺς λόγους τοὺς ὑπαγορεύοντας τότε τὴν σύστασιν εὐζωνικῶν ταγμάτων. Ἐπρόκειτο δηλαδὴ κατὰ τὸ 1867 περὶ συστάσεως στρατοῦ ὑπηρεσίας, ἢ ἄλλος ὑψηλότερος καὶ ἐθνικώτερος σκοπὸς ὑπηγόρευε τοῦτο;

§34ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Τίς ἦτον ὁ σκοπὸς αὐτός;

§35ΣΤΑΪΚΟΣ. Δὲν μοῦ ἐπιτρέπεται ἀπὸ τοῦ βήματος αὐτοῦ νὰ τὸ εἴπω. Γινώσκω ὅμως κάλλιστα, ὅτι ἐπρόκειτο περὶ ταχείας αὐξήσεως τῶν ἐθνικῶν δυνάμεων, ἣν ἀπῄτουν αἱ περιστάσεις, καὶ πρὸς βεβαίωσιν τούτων ἐπικαλοῦμαι καὶ πάλιν τὴν μαρτυρίαν τοῦ ἀξιοτίμου κ. πρωθυπουργοῦ.

§36ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Διότι ὁ Βότσαρης ἐνόμιζεν, ὅτι αὐτὸς ἦτο ὁ καταλληλότερος τρόπος πρὸς αὔξησιν τοῦ στρατοῦ.

§37ΣΤΑΪΚΟΣ. Συμφωνῶ πληρέστατα. Ὄχι ὅμως, ὅτι τὰ εὐζωνικὰ τάγματα ἐδημιούργησεν ἐκ τοῦ λόγου τῆς ὑπάρξεως στρατοῦ ὑπηρεσίας, ὡς εἴπετε.

§38ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Καὶ ἡμεῖς ἐννοοῦμεν, ὅτι αὐτὸς θὰ ἦναι χρησιμώτατος στρατός.

§39ΣΤΑΪΚΟΣ. Δὲν ἀμφισβητῶ τοῦτο. Ἐννοῶ ὅμως, ὅτι ἡ αὐθεντία, ἣν ἐπεκαλέσθητε, τοῦ μακαρίτου Βότσαρη, δὲν ὑφίσταται ἐπὶ τοῦ προκειμένου. Ὡς πρὸς δὲ τὴν χρησιμότητα τῶν εὐζωνικῶν ταγμάτων, μετὰ πολλῆς εὐχαριστήσεως σᾶς ἤκουσα ἐξαίροντα ταύτην, διότι μεταξὺ τῶν ἐν τῷ περιβόλῳ τούτῳ συναδέλφων δὲν θὰ ἦμαι ὁ τελευταῖος, ὅστις θὰ συνηγορήσω ὑπὲρ αὐτῶν. Διότι, ὑπηρετήσας ἐπὶ μακρὸν ἐν τοῖς εὐζωνικοῖς τάγμασιν, εὑρέθην εἰς θέσιν νὰ ἐκτιμήσω κάλλιστα τὴν χρησιμότητα καὶ ἀξίαν των. Εὐζώνους διῴκουν καὶ μετὰ εὐζώνων συνέπασχον καὶ συνεταιλαιπωρούμην, ὅτε ηὐτύχησα, προκειμένου τῶν ὑπὲρ τῆς δημοσίου ἀσφαλείας ὑπηρεσιῶν τοῦ στρατοῦ, νὰ γείνῃ κολακευτικὴ δι’ ἐμὲ μνεία τοῦ ὀνόματός μου ἀπὸ τοῦ βήματος αὐτοῦ ἐκ μέρους τοῦ πρωθυπουργοῦ, καὶ πρωθυπουργὸς ἦτο τότε ὁ σεβαστὸς φίλος μου κ. Ζαΐμης. Ἐκτὸς δὲ τῶν ὑπὲρ τῆς δημοσίου ἀσφαλείας ὑπηρεσιῶν των, τὰ εὐζωνικὰ τάγματα ἔδειξαν καὶ εἰς ἄλλας περιστάσεις, ἃς δὲν δύναμαι νὰ μνημονεύσω ἤδη, τί δύναται ἡ πατρὶς νὰ προσδοκᾷ παρ’ αὐτῶν, ὅταν ὅμως ὦσι ῥυθμισμένα καὶ κατηρτισμένα κατὰ τοὺς ὅρους καὶ τὰς ὑπαγορεύσεις τῶν κανόνων τῆς στρατιωτικῆς ἐπιστήμης. Ἀλλά, κύριοι, διότι ἀναγνωρίζω τὴν χρησιμότητα τοῦ εἴδους αὐτοῦ τοῦ στρατοῦ, διὰ τοῦτο καὶ κηρύσσομαι κατὰ τοῦ προκειμένου συστήματος, ὅπερ θὰ ἐπενέγκῃ, κατ’ ἀνάγκην, τὴν καταστροφὴν καὶ τῶν εὐζωνικῶν ταγμάτων.

§40Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Εἶσθε ὑπὲρ τῶν εὐζωνικῶν ταγμάτων;

§41ΣΤΑΪΚΟΣ. Ναί· ἀλλ’ ὑπὲρ τῶν εὐζωνικῶν ταγμάτων κατηρτισμένων, ὡς προεῖπον, καὶ μορφωμένων στρατιωτικῶς, καὶ ἐφ’ ὅσον πρόκειται νὰ τηρηθῇ δι’ αὐτὰ ἡ ἀναλογία, ἣν ἔχουσιν οἱ πεζοὶ ἀκροβολισταὶ τῆς Βενσένης ἐν Γαλλίᾳ, ἢ οἱ Βερσαλιέροι ἐν Ἰταλίᾳ· διότι γινώσκετε κάλλιστα ὁποῖα τὰ ἀποτελοῦντα τὸν στρατιώτην προσόντα. Οἱ δὲ ἡμέτεροι εὔζωνοι εἰσὶ πειθαρχικοί, ἐκ φύσεως σκληραγωγημένοι, ὀλιγαρκεῖς, ὠκύποδες, σκοπευταί, ῥιψοκίνδυνοι κλπ. κέκτηνται δηλαδὴ ὅλας ἐκείνας τὰς ἰδιότητας καὶ τὰ προσόντα, τὰ ὁποῖα, συνδυαζόμενα μετὰ τῆς ἀσκήσεως καὶ τῆς ἐν γένει στρατιωτικῆς μορφώσεως ἀποτελοῦσι τὸν ἄριστον στρατιώτην. Μόνον λοιπὸν κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον, κ. Πετιμεζᾶ, εἰμὶ ὑπὲρ τῶν εὐζώνων. Εἶναι ὅμως δυνατόν, κύριοι, διὰ τοῦ προτεινομένου ὀργανισμοῦ νὰ ἔχωμεν τοιούτους εὐζώνους; Ὑπάρχουσι, κύριοι, ὡρισμέναι ἐπαρχίαι τοῦ Κράτους, ἐν αἷς, ἕνεκα τοῦ ἀγόνου τῆς χώρας, καὶ ἕνεκα κυρίως τοῦ χαρακτῆρος τῶν κατοίκων τὸ στρατεύεσθαι κατέστη ἐπάγγελμα, ὅπως ἐν ἄλλαις ἐπαρχίαις ἐπάγγελμα ἔχουσιν οἱ κάτοικοι ποὺ μὲν τὴν ἁλιείαν, ποὺ δὲ τὴν ναυτιλίαν καὶ οὕτω καθεξῆς. Γνωρίζω ἓν χωρίον τῆς Ναυπακτίας, ἀποτελούμενον ἐξ 120 περίπου οἰκογενειῶν, καὶ ἔχον 130 κατοίκους του εἰς τὸν στρατόν, τοὺς μὲν ὡς ἀξιωματικούς, τοὺς δὲ ὡς ὑπαξιωματικούς, χωροφύλακας καὶ στρατιώτας, ἄλλους μὲν ἐν ὑπηρεσίᾳ, ἄλλους δὲ ἐν ἀποστρατείᾳ. Οἱ ἄνθρωποι αὐτοί, στρατευόμενοι, οἱ μὲν ἐπιδιώκουσι μέλλον, ἀναλόγως τῆς οἰκογενειακῆς των θέσεως καὶ τῆς ἀναπτύξεώς των, οἱ δὲ ἔχουσι τὸ στρατεύεσθαι ὡς ἐπάγγελμα, οὕτως εἰπεῖν, καὶ θεωροῦσιν αὐτὸ ὡς βιοποριστικὸν μέσον· δὲν εἶναι δὲ τοῦτο σημερινόν, ἀνάγεται εἰς πολὺ προγενεστέρους χρόνους καὶ αἰῶνας. Τοιοῦτοι ἦσαν οἱ καταπλήξαντες τὴν Ἀσίαν μύριοι τοῦ Κλεάρχου, ἐκ τούτων ἀπετελοῦντο οἱ Ἀρματωλοὶ καὶ Κλέπται, οἵτινες ἐχρησίμευσαν ὡς πυρὴν τοῦ στρατοῦ τῆς μεγάλης ἐπαναστάσεως. Ὁ δὲ τρόπος οὗτος καὶ ὁ σκοπὸς τῆς ἐν τῷ στρατῷ προσελεύσεώς των δὲν μειώνει τὸ παράπαν τὴν χρησιμότητά των καὶ τὴν στρατιωτικήν των ἀξίαν. Ἔρχονται λοιπὸν οὗτοι εἰς τὸν στρατὸν καὶ κατατάσσονται εἰς τὰ εὐζωνικὰ τάγματα μὲ τὴν ἀσάλευτον πεποίθησιν, ὅτι θὰ οἰκονομήσωσι καὶ θὰ ἀποταμιεύσωσι τὸ πλεῖστον τοῦ μισθοῦ των, ἐπωφελούμενοι τὸ εἶδος τῆς ὑπηρεσίας των· διότι, ὡς μεταβατικοὶ μὲν, τρέφονται ὑπὸ τῶν κατοίκων, ἐν δὲ τοῖς σταθμοῖς τῆς ὁροθετικῆς γραμμῆς, συσσιτοῦντες μεταξύ των καὶ φύσει ὀλιγαρκεῖς ὄντες, δαπανῶσιν ἐλάχιστα, ἀφιέμενοι δὲ ἐκ τοῦ στρατοῦ ἐπανέρχονται εἰς τὰς ἑστίας των, προσκομίζοντες τὸ ὀλίγον χρῆμα τῶν οἰκονομιῶν των, τὸ ὁποῖον χρησιμοποιοῦσι διὰ νὰ ζήσωσιν. Ὅταν ὅμως ἀφαιρέσητε ἀπ’ αὐτῶν τὴν ἐλπίδα ταύτην, τότε πρέπει νὰ ἀγνοῆτε τὴν Ἑλλάδα, διὰ νὰ πιστεύσητε, ὅτι τοιοῦτοι θὰ προσέλθωσιν εἰς τὸν στρατόν. Ἤκουσα προχθὲς τὸν κ. πρωθυπουργὸν λέγοντα, ὅτι ἤδη ἔχομεν 2,500 καὶ ὅτι μόνον 300 ἀπαιτοῦνται πρὸς συμπλήρωσιν τοῦ ἀπαιτουμένου ἀριθμοῦ. Ἐλησμόνησεν ὅμως ὁ κ. πρωθυπουργὸς ὑπὸ ποίους ὅρους καὶ ὑπὸ ποίαν ἰδέαν οὗτοι ἔχουσι καταταχθῆ καὶ ὅτι οὗτοι ἔχουσι τὸ δικαίωμα, ληγούσης τῆς θητείας των, νὰ ἀποφύγωσι τὴν ἀνακατάταξιν. Ἐπικαλοῦμαι δὲ τὴν μαρτυρίαν ὅλων τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων, τῶν ἀντιπροσωπευόντων τὰς ἐπαρχίας, ἐξ ὧν κυρίως προσέρχονται οἱ εὔζωνοι, νὰ μὲ διαψεύσωσιν ἰσχυριζόμενοι, ὅτι εἶναι εὔκολος, ἢ μᾶλλον, ὅτι εἶναι δυνατὴ ἡ προσέλευσις εὐζώνων, ὅταν οὗτοι ὦσι πεπεισμένοι ἐκ τῶν προτέρων, ὅτι πρόκειται νὰ φρουρήσωσιν εἰς νομίμους φρουρὰς καὶ ἐν ταῖς πόλεσιν, ὅτε οὐδεμίαν ἔχουσιν ἐλπίδα περισσεύματος καὶ ἀποταμιεύματος ἐκ τοῦ μισθοῦ των· ἀπευθύνομαι δὲ πρὸς τὸν ἴδιον ἀξιότιμον ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν καὶ φίλον μου κ. Καραϊσκάκην, τοῦ ὁποίου τὸ ὄνομα ἐξασκεῖ τοιοῦτον γόητρον ἐν Ἑλλάδι, ὥστε ἐκ τῶν πλειοτέρων ἐπαρχιῶν δύναται νὰ στρατολογήσῃ ἑκατοντάδας ἐξ ἑκάστης ἐπαρχίας δι’ ἄλλον σκοπὸν γενικώτερον, ἀπευθύνομαι, λέγω, πρὸς αὐτὸν τὸν ἴδιον, καὶ τὸν παρακαλῶ νὰ μοὶ εἴπῃ ἂν θὰ κατορθώσῃ νὰ σχηματίσῃ ἕνα μόνον λόχον εὐζώνων, ὅταν οὗτοι εἰσὶ βεβαιωμένοι, ὅτι θὰ ἀποτελέσωσι φρουρὰν μόνιμον.

§42Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἡ ὁμιλία σας εἶναι κατὰ τῶν ταγμάτων αὐτῶν, διότι πόθεν θὰ φάγουν αὐτοί, ὅταν βάλουν τὸν μισθὸν εἰς τὴν τσέπην;

§43ΣΤΑΪΚΟΣ. Σᾶς ἐννοῶ. Ἀλλὰ μὴ λησμονῆτε, ὅτι ὁ νόμος, ὃν ἐψηφίσαμεν χθὲς περὶ καταλυμάτων, εἶναι νόμος, τὸν ὁποῖον μόνον σχολαστικῶν ἐκ τῶν δημοδιδασκάλων κεφαλαὶ ἠδύναντο νὰ συλλάβωσι. Δὲν θέλω μὲ τοῦτο νὰ ἀδικήσω τὸν φίλον μου κ. Στεφανόπουλον, ἀλλὰ νομίζω, ὅτι ὁ πολὺς ὑπὲρ τοῦ λαοῦ ζῆλός του τὸν ὤθησεν εἰς πρότασιν νόμου ἀνεφαρμόστου ἀπολύτως, ἵνα μὴ εἴπω ἄλλο τι. Δὲν εἶναι, κ. Πετιμεζᾶ, ἡ φιλοξενία τοῦ στρατιώτου, ἥτις πιέζει καὶ καθ’ ἧς κραυγάζει ὁ πολίτης, καὶ δὲν θὰ εὑρεθῇ κανείς, ὅστις θὰ δεχθῇ 10 ἢ 20 λεπτὰ εἰς ἀντάλλαγμα λιτῆς τροφῆς, ἣν θὰ προσφέρῃ πρὸς τὸν τὸ καθῆκόν του μόνον ἐκπληροῦντα στρατιώτην· τὸ κακὸν ἀλλοῦ ἔγκειται.

§44ΜΑΚΡΗΣ. Κύριε Στάϊκε, νὰ ἐξηγήσω τὴν ἰδέαν σας. Οἱ εὔζωνοι ζῶσι πάντοτε εἰς τὴν ὁροθετικὴν γραμμήν· ἐκεῖ αὐτοὶ ἔχουν συσσίτιον μεταξύ των καὶ δύνανται νὰ προμηθεύωνται τὰ τρόφιμα εὐθηνότερον παρὰ εἰς τὰς Ἀθήνας, τὴν Κέρκυραν ἢ τὴν Σύρον.

§45ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Εἰς τὰς Ἀθήνας θὰ ἔλθῃ ἡ χωροφυλακή.

§46ΣΤΑΪΚΟΣ. Καὶ οἱ εὔζωνοι εἰς τὰς λοιπὰς φρουράς, ἀλλὰ πάντοτε φρουρὰς μονίμους καὶ ταύτας καὶ δαπανηράς. Ἐνῷ, ὡς λίαν ὀρθῶς παρετήρησεν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος καὶ φίλος μου κ. Μακρῆς, οἱ εὔζωνοι, φρουροῦντες μόνον ἐν τῇ ὁροθετικῇ γραμμῇ καὶ ἐκτελοῦντες μεταβατικὴν ὑπηρεσίαν, δαπανῶσιν ἐλάχιστα, διότι καὶ ἡ τροφή των εἶναι εὐθηνοτάτη καὶ ἡ ὑπόδησις καὶ ὁ ἱματισμός των, ἐπειδὴ δὲν εἶναι ἀπόλυτος ἀνάγκη νὰ ὦσι περιποιημένοι· δὲν ἐπιβάλλουσιν αὐτοῖς τὰς δαπάνας, ὧν ἀνάγκην θὰ ἔχωσι φρουροῦντες ἐν πόλεσι.

§47ΡΟΥΦΟΣ. Κύριε πρόεδρε, δὲν παρατηρεῖτε, ὅτι δὲν εἶναι ἀπαρτία;

§48ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νὰ ἀναγνωσθῇ ὁ κατάλογος. (Ἐκφωνεῖται ὁ ὀνομαστικὸς κατάλογος).

§49ΠΡΟΕΔΡΟΣ. 106 εἶναι παρόντες· ὥστε εἶναι ἀπαρτία.

§50ΣΤΑΪΚΟΣ. Λοιπὸν εὐζωνικὰ τάγματα δὲν δύνανται νὰ ὑπάρξωσι, διότι ὑπὸ τοὺς ὅρους αὐτοὺς δὲν θὰ προσέλθωσι πρὸς κατάταξιν. Ἀλλ’ ἴσως ἡ μεγάλη, ἡ μεγίστη ἐμπιστοσύνη, τὴν ὁποίαν διατείνονται, ὅτι ὁ ἑλληνικὸς λαὸς ἔχει πρὸς τὰ πρόσωπα τὰ ἀποτελοῦντα τὴν σημερινὴν Κυβέρνησιν, συντελέσει, ὥστε νὰ διαψευσθῶ ἐγὼ καὶ νὰ κατορθωθῇ ὅ,τι ἐγὼ νομίζω δύσκολον, ἢ μᾶλλον ἀδύνατον. Τότε ὅμως, κύριοι, ἐπίκειται τὸ μεγαλείτερον τῶν κακῶν. Ἐξηγοῦμαι. Ἐνθυμεῖσθε, ὅτι κατὰ τὴν προχθεσινὴν συνεδρίασιν παρεκάλεσα τὸν κ. ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργὸν νὰ καταθέσῃ εἰς τὸ προεδρεῖον κατάστασιν, ἐμφαίνουσαν τὸν ἀριθμὸν τῶν στρατιωτῶν καὶ χωροφυλάκων τῶν ἀπαιτουμένων διὰ τὴν καθημερινὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Κράτους. Ὁ κ. Ὑπουργὸς εὐηρεστήθη καὶ κατέθηκε ταύτην, καὶ ταύτην ἔχω ἀνὰ χεῖρας· κατ’ αὐτὴν ἀπαιτοῦνται, κύριοι, σήμερον ὑποδεκανεῖς, στρατιῶται καὶ χωροφύλακες 7,345.

§51ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Εἶναι παλαιὰ ἡ κατάστασις.

§52ΣΤΑΪΚΟΣ. Ἔχει δίκαιον ὁ κ. Πρωθυπουργός. Ἡ ὑποβληθεῖσα παρὰ τοῦ Ὑπουργείου κατάστασις εἶναι συντεταγμένη ἐπὶ τοῦ προκατόχου του. Ἀλλὰ κατὰ τί τοῦτο μεταβάλλει τὰ πράγματα ἢ ἀλλοιοῖ τοὺς ἀριθμούς; Ἡ κατάστασις μάλιστα, κ. Πρωθυπουργέ, φέρει καὶ τὰς ἑξῆς σημειώσεις: «Ἐν τῷ προϋπολογισμῷ ἀναγράφεται δύναμις ἐξ 8,360 προωρισμένων διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τῶν 7,345 καθ’ ἑκάστην, λαμβανομένων ὑπ’ ὄψιν τῶν τυχὸν ἀσθενῶν καὶ ἀπόντων· ἀλλ’ ἵνα ὑπάρξῃ ἀκριβὴς ἡ ἀναλογία, δέον νὰ σημειωθῇ ἀριθμὸς 9,181 καὶ οὐχὶ 8,360.» Αὐτὰ σημειοῦνται, κύριοι, ἐν τῇ ἐπισήμῳ καταστάσει· δέον νὰ τὰ λέγω ἐγώ. Ἐκτὸς ὅμως ταύτης ὑπάρχει καὶ ἄλλη σπουδαιοτέρα καὶ λεπτομερεστέρα σημείωσις ἡ ἑξῆς: «Παρατηρητέον, ὅτι δὲν σημειοῦνται οἱ ἀπαιτούμενοι ἄνδρες πρὸς ἐνίσχυσιν ἔκτακτον τῆς ἀστυνομίας, οἱ εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τῶν ἀξιωματικῶν διατελοῦντες, οἱ διατιθέμενοι ἕνεκα ὑγειονομικῶν μέτρων (εἰς λοιμοκαθαρτήρια, εὐλογιῶντας κλπ.) πρὸς ἐνίσχυσιν εἰσπρακτόρων, πρὸς σχηματισμὸν εἰδικῶν ἀποσπασμάτων μεταβατικῶν, πρὸς καταδίωξιν ζωοκλοπῆς καὶ παρεμπόδισιν εἰσόδου ἐκ τῆς ἀλλοδαπῆς λῃστρικῶν συμμοριῶν καὶ ἄλλων κακοποιῶν, πρὸς καταδίωξιν φυγοδίκων κλπ. Ἐν γένει δὲ ἡ ὑπάρχουσα δύναμις δὲν εἶναι ἀρκοῦσα». Ταῦτα, κύριοι, φέρει ἐπὶ λέξεσιν ἡ ἐπίσημος κατάστασις, καὶ κατὰ τὴν ἐπίσημον ταύτην διαβεβαίωσιν εἶναι δύσκολον, εἶναι σχεδὸν ἀδύνατον, ὁ στρατὸς τῆς ὑπηρεσίας τοῦ ὀργανισμοῦ, ὅστις περιλαμβάνει, ἐκτὸς τῶν ἀξιωματικῶν καὶ ὑπαξιωματικῶν, 4,500 χωροφύλακας καὶ στρατιώτας, νὰ ἐπαρκέσῃ εἰς τὴν καθημερινὴν ὑπηρεσίαν, δι’ ἣν, ὡς σᾶς προανέφερον, ἀπαιτοῦνται σήμερον 7,545· ὑποθέσωμεν ὅμως, ὅτι διὰ τοῦ νέου φορολογικοῦ συστήματος αἱ δι’ ἄλλων διοικητικῶν μέτρων ἡ κυβέρνησις κατορθώνει καὶ ἐλαττώνει τὴν ἀπαιτουμένην σήμερον δύναμιν εἰς 5,000 μόνον ἄνδρας ἢ εἰς 4,500, ὅσους φέρει ὁ ὀργανισμὸς διὰ τὸν στρατὸν τῆς ὑπηρεσίας.

§53ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἡμεῖς νομίζομεν, ὅτι ἀναφέρετε ταῦτα κάτω τοῦ ἀριθμοῦ· νομίζω, ὅτι κατὰ τὰς ἰδικάς σας σκέψεις ὁ στρατὸς τῆς ὑπηρεσίας πρέπει νὰ ἦναι 24,000.

§54ΣΤΑΪΚΟΣ. Οὐδ’ ἐγὼ εἶπον ἢ διανοοῦμαι τοιοῦτόν τι, οὐδ’ ἡ ἐπίσημος ἐκ τῆς ὑπηρεσίας κατάστασις δικαιολογεῖ τὴν τοιαύτην ἰδέαν σας. Ἄλλως τε δὲν πρόκειται περὶ τούτου. Ἐγὼ θὰ καταλήξω εἰς τὸ συμπέρασμα, ὅτι εἶναι ἀδύνατον νὰ ἐπιτευχθῇ τὸ ὑπὸ τοῦ ὀργανισμοῦ σας ἐπιδιωκόμενον, τοῦ νὰ γείνῃ δηλαδὴ ὑπηρεσία διὰ τῶν εὐζώνων, ἀλλὰ ἂν γίνεται τοιαύτη, θὰ ἦναι μᾶλλον δυστυχία τοῦ λαοῦ καὶ οὐχὶ ὑπηρεσία. Παραδέχομαι λοιπὸν, ὅτι κατορθώνει ἡ κυβέρνησις δι’ ἐκτάκτου ἱκανότητος καὶ πρωτοτύπου διοικήσεως ἀγαθῆς νὰ ἐλαττώσῃ τὸν ἀριθμὸν τοῦ στρατοῦ τοῦ ἀπαιτουμένου ἐκ τῶν ὑπηρεσιῶν τοῦ Κράτους εἰς 4,500, ὅσος εἶναι ὁ ἀριθμὸς τοῦ στρατοῦ τῆς ὑπηρεσίας τοῦ ὀργανισμοῦ, ὅστις μετὰ τῶν βαθμοφόρων ἀνέρχεται, ὡς γνωστόν, εἰς 6,000. Δὲν λαμβάνω δ’ ὑπ’ ὄψιν μου, ὅτι δυνατὸν νὰ ἀσθενήσουν τινὲς ἐξ αὐτῶν, ὅτι δυνατὸν νὰ ἀπουσιάσωσιν, ἢ ὅτι θὰ παρουσιασθῇ ἔκτακτός τις ὑπηρεσία, ἐκ τῶν καθ’ ἑκάστην τοιούτων τῆς δημοσίου ἀσφαλείας, ἀπαιτοῦσα τινὰ στρατιώτην. Παραδέχομαι τούτους πλήρεις, πληρεστάτους ἐν πάσῃ στιγμῇ· θὰ ἐπέλθῃ ὅμως ἄλλο δυστύχημα, καὶ διὰ τοῦτο εἶπον ἀνωτέρω, ὅτι τὸ ἐπικείμενον κακὸν θὰ ἦνε τὸ μεγαλείτερον, καὶ διὰ τοῦτο πρεσβεύω, ὅτι προτιμότερον εἶναι νὰ διαλυθῇ ὁλοσχερῶς παρὰ νὰ ὑπάρξῃ τοιοῦτος στρατὸς ὑπηρεσίας. Ἀκούσατε· εἶμαι ἠναγκασμένος νὰ σᾶς εἴπω ἐν ὀλίγοις τὴν ἱστορίαν τῶν εὐζωνικῶν ταγμάτων, ἣν γινώσκω καλῶς, διότι σειρὰν μακρῶν ἐτῶν ὑπηρέτησα καὶ ὡς ἀξιωματικὸς καὶ ὡς ὑπασπιστὴς καὶ ὡς διοικητὴς λόχου, καὶ στρατολογία εὐζώνων μοὶ ἀνετέθη. Τὰ τάγματα ταῦτα συνεστήθησαν κατὰ τὸ 1867, περὶ τὰ τέλη τοῦ ἔτους ἐκείνου ἤρξαντο ἐκτελοῦντα ὑπηρεσίαν. Τὰ ἔτη, κύριοι, 1868, 1869, 1870 καὶ 1871 ἀκόμη, ὑπῆρξαν ἔτη ἀπαισίας μνήμης διὰ τὴν Ἑλλάδα. Οἱ πάντες ἐνθυμεῖσθε τὴν ἀξιοδάκρυτον κατάστασιν, εἰς ἣν περιήγαγε τὴν χώραν ἡ λῃστεία· ἡ τιμὴ τοῦ ἔθνους ἐτρώθη, καὶ αὐτὴ ἡ ἐθνικὴ ἀνεξαρτησία μας ἐγένετο ἀντικείμενον συζητήσεως ἐν ξένοις κοινοβουλίοις, ἡ δὲ Ἑλλὰς ὠνομάσθη κλεπτοβασίλειον. Ἡ τοιαύτη τῶν πραγμάτων κατάστασις προὐκάλεσεν ἔκτακτα μέτρα, τὰ ὁποῖα οὐχὶ ἐδικαιολόγει, ἀλλὰ καὶ ἐπέβαλεν ἡ ἀνάγκη τῆς κοινῆς σωτηρίας. Αἱ λῃστοτρόφοι ἐπαρχίαι ἐτέθησαν σχεδὸν ἐκτὸς τοῦ νόμου· δι’ αὐτὰς ὁ συνταγματικὸς χάρτης ἐξέλιπε σιωπηλῶς· ἡ περιουσία, ἡ προσωπικὴ ἐλευθερία τῶν κατοίκων τῶν ἐπαρχιῶν οὐδαμοῦ εὕρισκε προστασίαν. Ἡ δικαιοσύνη, ἡ διοίκησις, οἱ πάντες ἐκώφευον εἰς τὰ παράπονα καὶ τὰς οἰμωγὰς τῶν ἀθώων, διότι ὑπῆρχον καὶ τοιοῦτοι, ἀλλὰ δὲν ἐγίνετο, διότι δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ γείνῃ, διάκρισις, ὁ δὲ στρατὸς ἐσκληρύνθη καὶ ἐτραχύνθη ὡσεὶ ἦτο κατακτητὴς ἀνυποτάκτου πληθυσμοῦ· καὶ τὸ ἔθνος ἐπεκρότει εἰς ταῦτα, καὶ ἡ Βουλὴ ἐψήφιζε νόμους ἀληθῶς δρακοντείους, καταδικάζοντας καὶ τιμωροῦντας οὐχὶ μόνον τὸ ἔγκλημα, οὐχὶ τὸν ἔνοχον, ἀλλὰ καὶ τὴν ἁπλῆν καὶ ἀθώαν ἐξ αἵματος ἢ ἀγχιστείας συγγένειαν. Τὸ κακὸν εἶχε κορυφωθῆ, ἡ τιμὴ καὶ ἡ ὕπαρξις τοῦ ἔθνους διεκυβεύοντο, καὶ ἡ σωτηρία καὶ διατήρησις αὐτῶν ἐπέβαλλον εἰς πάντας νὰ καταστῶμεν ἄσπλαγχνοι. Εὑρέθημεν εἰς τὴν ὀδυνηρὰν ἀνάγκην τοῦ χειρουργοῦ ἐνώπιον σεσηπότων μελῶν ὑγειοῦς σώματος ἐδέησε νὰ ἀποκοποῦν μέλη τινὰ πρὸς σωτηρίαν τοῦ ὅλου! Ὑπὸ τοιαύτας λοιπὸν περιστάσεις ἀνέλαβον τὴν ὑπηρεσίαν τὰ εὐζωνικὰ τάγματα, καὶ πεποίθησις κατέστη εἰς τοὺς πληθυσμοὺς τῶν ἐπαρχιῶν μας ἡ ἰδέα, ὅτι εὔζωνος σημαίνει ὁπλοφόρον, μὴ ὑπαγόμενον εἰς νόμους, ἀλλὰ δυνάμενον κατὰ τὸ δοκοῦν νὰ διαθέτῃ τὴν περιουσίαν, τὸ ἄσυλον καὶ τὴν προσωπικὴν ἔτι ἐλευθερίαν τοῦ πολίτου· καὶ κατώρθωσε μὲν ἡ πειθαρχία καὶ αὐστηρότης τῶν στρατιωτικῶν ἀρχῶν μετὰ τὴν ἀποκατάστασιν τῆς τάξεως νὰ ἐπαναγάγωσι τὸν εὔζωνον στρατιώτην εἰς γνῶσιν τοῦ καθήκοντος καὶ τῶν ὑποχρεώσεών του, καὶ ἐγνωρίσατε τοιούτους, φρουρήσαντας ἐπὶ μικρὸν καὶ ἐν Ἀθήναις, καὶ ἐνθυμεῖσθε πόσον εὐπρεπῶς καὶ ἀξιοπρεπῶς προσηνέχθησαν. Καὶ πρὸς μὲν τὴν ἐπαναφορὰν αὐτῶν εἰς τὰς ὑποχρεώσεις τοῦ καθήκοντος καὶ τὰς διατάξεις τοῦ κανονισμοῦ ἐδέησε χρόνος, ὅστις εἶναι πάντοτε ἀπαραίτητος διὰ τὴν ἐπιβολὴν καὶ ἐπικράτησιν τῆς πειθαρχίας, εἰς τὸν λαὸν οὐχ ἧττον ἡ ἰδέα ἡ ἀρχικὴ περὶ εὐζώνων ἔμεινε καὶ ὑφίσταται ὡς πεποίθησις. Ἐκ τοῦ λαοῦ λοιπὸν αὐτοῦ πρόκειται νὰ προσέλθωσιν εὔζωνοι, ἂν προσέλθωσι, καὶ θὰ προσέλθωσι μὲ τὰς τοιαύτας ἰδέας, μὲ τὰς τοιαύτας πεποιθήσεις. Εἰς αὐτοὺς δὲ, χωρὶς τῆς ἐλαχίστης διδασκαλίας ἢ προπαρασκευῆς, πρόκειται ἀμέσως νὰ ἀνατεθῇ ἡ φύλαξις τῆς ζωῆς, τῆς τιμῆς καὶ τῆς ἰδιοκτησίας τοῦ πολίτου· καὶ δὲν δύναται νὰ ὑπάρξῃ διδασκαλία, καὶ δὲν δύναται νὰ ἐπέλθῃ ἡ ἐλαχίστη μόρφωσις, διότι πρὸς τοῦτο ἀπαιτεῖται καιρὸς, καὶ καιρὸν δὲν ἔχετε, διότι, ἵνα τοὺς κρατήσητε πρὸς μόρφωσιν, θὰ λείψωσιν ἐκ τῆς ὑπηρεσίας, ἥτις δὲν δύναται νὰ μὴ ναυαγήσῃ, ἂν καὶ ἐκ τοῦ ἐλαχίστου ὅρου αὐτῆς ἀφαιρέσητε ἀκόμη ἄνδρας πρὸς ἄσκησίν των καὶ μόρφωσίν των. Δὲν δύνανται οὔτε μίαν ἡμέραν νὰ λείψωσιν ἀπὸ τὰ τάξεις των, ἀλλὰ προσερχόμενοι, θὰ ῥάπτωσιν ἐπὶ τοῦ σιγκουνίου των τρεῖς σειρὰς κομβίων, θὰ ἀνταλλάσωσι τὸ ἐκ πανίου κάλυμα τῆς κεφαλῆς των δι’ ἐρυθροῦ μαλίνου τοιούτου στεμματοφόρου, θὰ ὁρκίζωνται τοῦ στρατιώτου τὸν ὅρκον καὶ θὰ ὁπλίζωνται δι’ ὅπλου τελείου, ἵνα παραχρῆμα καὶ ἄνευ ἄλλης προπαρασκευῆς ἀναλάβωσι τὴν ἐκπλήρωσιν τόσων ἱερῶν καὶ τόσων ὑψηλῶν καθηκόντων. Τότε δὲ ἂς ἑτοιμάζεται ἀπὸ τοῦδε ἐκ μὲν τῆς Πελοποννήσου ὁ κ. Στεφανόπουλος νὰ ὑποβάλλῃ νόμους περὶ καταλυμάτων, ἐκ δὲ τῆς Στερεᾶς ὁ κάλλιστος καὶ ἀγαπητὸς φίλος μου κ. Χατζόπουλος ν’ ἀπευθύνῃ ἐπερωτήσεις περὶ πιέσεων ἐκ μέρους τῶν στρατιωτικῶν ἀποσπασμάτων!

§55ΖΟΥΛΟΥΜΗΣ. Ἐγὼ γνωρίζω, ὅτι οἱ εὔζωνοι εἶνε πειθαρχικώτατοι.

§56ΣΤΑΪΚΟΣ. Ἤλθατε τώρα, ὥστε δὲν μὲ ἠκούσατε ἐξ ἀρχῆς. Ἂν ἦσθε ἐξ ἀρχῆς, ἠθέλατε ἀκούσει, ὅτι ἐγὼ εἶμαι συνήγορος αὐτῶν καὶ κηρύσσομαι κατὰ τοῦ προταθέντος ὀργανισμοῦ, διότι προετοιμάζει τὴν διάλυσιν αὐτῶν τῶν σωμάτων, τὰ ὁποῖα ἢ δὲν θὰ σχηματισθῶσι, διότι, δι’ οὓς προεξέθηκα λόγους, δὲν θὰ προσέλθωσιν ἐθελονταί, ἢ ἂν κατορθωθῇ ἡ προσέλευσίς των, ὅπερ δὲν πιστεύω, θὰ ἐπέλθῃ ἡ διάλυσίς των ἐξ ἄλλης ἀνάγκης, ἥτις ἔσεται ἡ ἀπαίτησις τοῦ λαοῦ, ἀφοῦ οἱ ἐντελῶς ἀμόρφωτοι εὔζωνοι πρόκειται, ἀντὶ στρατιωτῶν, νὰ παρουσιάζωσι γενιτσάρους, διότι, εἶπον καὶ τὸ ἐπαναλαμβάνω, οἱ εὔζωνοι στρατιῶται κεκτημένοι ἐκ φύσεως ὅσα κέκτηνται στρατιωτικὰ προσόντα, θὰ ὦσιν ἄριστοι στρατιῶται, ἐξασκούμενοι καὶ μορφούμενοι, ἐνῷ τοὐναντίον θὰ ἀποβῶσι μάστιξ κοινωνικὴ ἀφόρητος, ἂν χωρὶς ἄλλης διατυπώσεως παρὰ διὰ τῆς ὁρκομωσίας καὶ τῆς ὁπλίσεώς των ῥιφθῶσι πρὸς φύλαξιν κοινωνίας, ἣν, ὡς ἐκ τῶν προηγουμένων των, περὶ ὧν διὰ μακρῶν ὡμίλησα, θεωροῦν πρόχειρον λείαν των. Ἐνῷ λοιπὸν εἰς περίστασιν μὴ προσελεύσεως ἐθελοντῶν, ἡ διάλυσις τῶν τοιούτων ταγμάτων εἶνε φυσική· εἰς τὴν δευτέραν περίστασιν ἡ διάλυσίς των ἔσεται ἀνάγκη πολιτικὴ καὶ κοινωνική. Οὕτω δὲ, στρατοῦ ὑπηρεσίας μὴ δυναμένου νὰ ὑπάρξῃ, καταντῶμεν, ἐξ ἀνάγκης, εἰς τὴν ἐφαρμογὴν τῆς διατάξεως τοῦ ἄρθρου 28 τοῦ στρατιωτικοῦ ὀργανισμοῦ, ἀφαιροῦντες ἐξ αὐτοῦ τὴν φράσιν «μέχρις οὗ καταρτισθῶσι τὰ εὐζωνικὰ τάγματα» καὶ τηροῦντες ἀκέραιον τὸ λοιπὸν μέρος κελεῦον, ὅτι τὴν ὑπηρεσίαν τῶν εὐζωνικῶν ταγμάτων θὰ ἐκτελῇ τὸ πεζικὸν ἢ ὁ στρατὸς τῆς ἀσκήσεως!

§57Γ. ΣΤΑΪΚΟΣ. Ἐννοεῖτε, ὅτι αὐτοὶ δὲν πρέπει νὰ γυμνασθῶσι καὶ ὅτι ἀμέσως θὰ ἀναλαμβάνωσιν ὑπηρεσίαν; αὐτὸ λέγει ὁ νόμος;

§58Δ. ΣΤΑΪΚΟΣ. Ἐγώ, ἀγαπητὲ ἐξάδελφε, εἶπον καὶ ἐννοῶ, ὅτι ἡ ὑπηρεσία τοῦ ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν εἶνε ἀπαιτητικὴ καὶ ἐπιβλητικὴ, καὶ ἀπαιτεῖ τόσας χιλιάδας ἄνδρας, οὓς ἐγὼ, χάριν τῆς σημερινῆς, ἠλάττωσα κατὰ τὸ ἥμισυ.

§59ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Νὰ μὴ τοὺς ἐλαττώσητε.

§60Δ. ΣΤΑΪΚΟΣ. Οἱ ἄνδρες αὐτοὶ εἶνε ἐπάναγκες νὰ κάμωσιν ὑπηρεσίαν ἀμέσως, καὶ δὲν θὰ ἔχωσιν οὐδὲ ἡμέρας καιρὸν πρὸς ἄσκησιν καὶ μόρφωσιν.

§61ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Κατὰ τὸ δεύτερον ἐδάφιον τοῦ ἄρθρου 19, γίνονται δεκτοὶ πρὸς κατάταξιν μόνοι οἱ ὑπερβάντες τὸ ἔτος 21, τουτέστιν οἱ ἐκγεγυμνασμένοι εἰς τὸν στρατὸν τῆς ἐκπαιδεύσεως.

§62ΣΤΑΪΚΟΣ. Καὶ πιστεύετε, ὅτι θὰ περιλάβητε ὅλην τὴν ἡλικίαν, λαμβάνοντες 1,800;

§63ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὁ στρατολογικὸς νόμος λέγει τὸ ἐναντίον.

§64ΣΤΑΪΚΟΣ. Καὶ μήπως ἐγὼ εἶμαι ἀπολύτως ὑπὲρ τοῦ στρατολογικοῦ νόμου;

§65ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Λοιπὸν προτείνετε τὴν κατάργησιν του, διότι ἡμεῖς, ἐφαρμόζοντες τὸν νόμον ἐκεῖνον, ἐφέραμεν τὸν τοιοῦτον στρατιωτικὸν ὀργανισμόν.

§66ΣΤΑΪΚΟΣ. Ὁ στρατολογικὸς νόμος δὲν ἐπιβάλλει οὐδαμῶς τὸν στρατιωτικὸν ὀργανισμὸν σας, δὲ ὁμιλοῦμεν περὶ τοῦ συστήματός σας, ὅπερ ἐννοῶ νὰ ἀποδείξω ἀνεφάρμοστον. (Θόρυβος.) Ἐξ ἀνάγκης λοιπὸν, κύριοι, τὴν ὑπηρεσίαν τῶν εὐζώνων θὰ ἐκτελῇ ὁ στρατὸς τῆς ἐκπαιδεύσεως. Ἐνθυμεῖσθε ὅμως, ὅτι λόγον ἰσχυρὸν τῆς πρωτοφανοῦς διαιρέσεως σᾶς προέταξαν τὸ ἀνοίκειον τοῦ νὰ ἐκτελῶσιν οἱ υἱοὶ τοῦ κυρίου Ζαΐμη, Κουμουνδούρου, καὶ τοῦ δεῖνος ἢ τοῦ δεῖνος, τὴν ἐξευτελεστικὴν ὑπηρεσίαν τῆς φρουρήσεως τῶν ὁρίων τῆς χώρας.

§67ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Κανεὶς δὲν τὸ εἶπε.

§68ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Οὐδεὶς ὡμίλησε περὶ ἐξευτελεστικῆς ὑπηρεσίας, οὐδὲ ὅτι ἡ ὑπηρεσία αὕτη εἶναι ἄτιμος· τοὐναντίον εἶναι ἐντιμοτάτη. Πρόκειται περὶ τῶν ὑποχρεώσεων, τὰς ὁποίας ἡ πολιτεία ἐπιβάλλει εἰς τὸν πολίτην.

§69ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Ἐῤῥέθη, ὅτι ὁ προορισμὸς τῶν νέων δὲν ἦτο ἡ φρούρησις, ἀλλὰ μόνον ἡ ἄσκησις.

§70ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡμεῖς ἐννοοῦμεν, ὅτι ἀφ’ ὅτου ἡ στρατιωτικὴ ὑπηρεσία κατέστη ὑποχρεωτικὴ δυνάμει τοῦ νόμου, τότε ὁ λαὸς, ὁ ὁποῖος πληρώνει φόρους καὶ πηγαίνει νὰ γυμνασθῇ, διὰ νὰ χρησιμεύσῃ ὑπὲρ τῆς πατρίδος, πρέπει νὰ γνωρίζῃ, ὅτι ὄντως θέλει ἐκγυμνασθῆ· νομίζομεν δὲ, ὅτι δὲν εἶναι ὑπόχρεως νὰ τρέχῃ εἰς σύλληψιν φυγοδίκων, νὰ συνοδεύῃ εἰσπράκτορας καὶ νὰ κάμνῃ ἄλλας ὑπηρεσίας, τὰς ὁποίας δύνανται νὰ κάμνουν οἱ ἐθελονταὶ, οἱ χωροφύλακες καὶ οἱ εὔζωνοι. Ἂν δὲ ἐλαττωθοῦν τὰ τάγματα τῶν εὐζώνων, ἂς ἔλθουν οἱ χωροφύλακες, καὶ τοῦτο ἐπιδιώκομεν, καὶ διὰ τοῦτο παραδεχόμεθα τὸ σύστημα τοῦ κ. πρωθυπουργοῦ, τοῦ νὰ χωρισθῇ ἡ ὑπηρεσία, καὶ οἱ μὲν νὰ γυμνάζωνται, οἱ δὲ νὰ ὑπηρετῶσι. (Θόρυβος.)

§71Δ. ΣΤΑΪΚΟΣ. Συγχαίρω τὸν κ. Στεφανόπουλον διὰ τὰ ὁποῖα ἀνέλαβε καθήκοντα τοῦ ὑφυπουργοῦ, δὲν τὸν συγχαίρω ὅμως καὶ διὰ τὰς ἰδέας του. Ὡς πρὸς δὲ τὰ ῥηθέντα περὶ τοῦ ἐξευτελεστικοῦ ἢ μὴ τῆς ὑπηρεσίας ἀνάγνωτε τὰ πρακτικὰ ὅσοι δὲν ἔχετε εὐρεῖαν τὴν μνήμην. Ταῦτα λοιπὸν περὶ τοῦ στρατοῦ τῆς ὑπηρεσίας καί περὶ τοῦ ἀδυνάτου καὶ ἀνεφαρμόστου τῆς διαιρέσεως. Ὡς πρὸς τὸν στρατὸν τῆς ἐκπαιδεύσεως, ὅστις βεβαίως θὰ ἦναι, ὡς προαπέδειξα, στρατὸς ὑπηρεσίας κατ’ ἀνάγκην, δι’ αὐτοῦ, κύριοι, καταστρέφονται καὶ ἀθετοῦνται οἱ ὅροι τῆς στρατιωτικῆς ἐπιστήμης καὶ αἱ ἀναλογίαι. Διότι, ἐνῷ, κύριοι, ἡ βάσις τοῦ στρατοῦ, ἢ μᾶλλον ὁ κυρίως στρατὸς, ὅστις εἶναι τὸ πεζικὸν, περιορίζεται εἰς 10 μόνον τάγματα, ὁ ὀργανισμὸς φέρει δώδεκα πυροβολαρχίας καὶ δύο τάγματα μηχανικοῦ. Αὐτὴ εἶναι πρωτοφανὴς καὶ πρωτότυπος ἀναλογία, ὅπως πρωτότυπον εἶναι τὸ ὅλον τοῦ ὀργανισμοῦ. Τροχάδην μόνον εἶπον τὰς ὀλίγας ταύτας λέξεις, διότι, ὡς σᾶς προεῖπον, δὲν ἔχω σκοπὸν νὰ ἐξετάσω θεωρητικῶς καὶ ἐπιστημονικῶς τὸ ζήτημα· ἐπανέρχομαι μόνον εἰς τὴν ἰδέαν μου, καὶ τὸ λέγω, οἱονεὶ ὡς διαμαρτύρησιν σήμερον, ὅτι στρατὸς ἐκπαιδεύσεως δὲν θὰ ὑπάρξῃ, διότι αὐτὸς θὰ ἐκτελῇ ὅλας τὰς ὑπηρεσίας, χωρὶς οὐδὲ τὸν καιρὸν, οὐδὲ τὰ μέσα νὰ ἔχῃ τῆς ἀσκήσεως. Προσθέτω δὲ, ὅτι διὰ τὴν τοιαύτην διαίρεσιν δὲν ἦτο κἂν ἀνάγκη νομοθετικῆς ἐγκρίσεως, ἀλλ’ ἠδύνατο ἡ Κυβέρνησις διοικητικῶς νὰ ἀποσπᾷ ἐκ περιτροπῆς ὡρισμένον ἀριθμὸν σωμάτων στρατιωτικῶν διὰ τὰς ὑπηρεσίας τοῦ Κράτους. Ἀλλὰ περὶ τούτου ἄλλως ἔδοξε τῇ Κυβερνήσει· ἐρωτῶ ὅμως αὐτὴν πῶς θὰ συμβιβάσῃ τὸ πρόγραμμά της καὶ τὰς ἐπαγγελίας της περὶ οἰκονομικωτέρας διαῤῥυθμίσεως τοῦ στρατοῦ μὲ τὰς ἀπαιτήσεις τοῦ προσωρινοῦ ὀργανισμοῦ, ἂν ἦτο δυνατὸν νὰ ἐφαρμοσθῇ; Ἀπευθύνω δὲ τὴν τοιαύτην ἐρώτησιν, διότι μεταξὺ τῶν πρωτίστων τοῦ νέου ὀργανισμοῦ εἶναι καὶ ἡ πρόσκλησις ξένων ἀξιωματικῶν. Τὸ ἐπ’ ἐμοί, κύριοι, ἐπιθυμῶ σφόδρα τὴν ἔλευσιν τῶν ξένων· ἐπιθυμῶ δὲ αὐτὴν οὐχὶ διὰ τὸν εὐτελῆ λόγον, ὃν ἐξήνεγκόν τινες ἀπὸ τοῦ βήματος αὐτοῦ, ὅτι δηλαδὴ διὰ τῶν ξένων θὰ τεθῇ φραγμὸς εἰς τὰς ὑπὲρ προσώπων ἀπαιτήσεις μας, διότι, ὡς λίαν ὀρθῶς παρετήρησεν ὁ φίλος μου κ. Κρεστενίτης, ἡ ἀνωτέρα διοίκησις θὰ ἀνήκῃ πάντοτε εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, ὅστις καὶ τότε, ὅπως καὶ σήμερον, θὰ ἦναι καὶ ἄκων ἐνδοτικὸς πρὸς ἡμᾶς, οὐδὲ διότι οἱ ξένοι θὰ μᾶς φέρωσι τίποτε νεώτερον ἐκείνων, ἅτινα ἐκτίθενται ἐν τοῖς στρατιωτικοῖς συγγράμμασι καὶ τοῖς κανονισμοῖς, οὐδὲ διότι εἰς τὸν ἑλληνικὸν στρατὸν δὲν ὑπάρχουσιν ἀξιωματικοὶ καὶ σωματάρχαι, δυνάμενοι νὰ ἐφαρμόσωσιν αὐτοὺς, ἀλλ’ ἐπιθυμῶ τοὺς ξένους, διότι εἰς αὐτοὺς οὐδεμία κυβέρνησις θὰ δυνηθῇ νὰ ἀρνηθῇ τὰ ἀπαιτούμενα μέσα καὶ νὰ ἀποῤῥίψῃ τὰς προτάσεις των. Καὶ ὑπάρχουσι, κύριοι, ἐν τοῖς ἀρχείοις τοῦ ὑπουργείου τῶν στρατιωτικῶν πολλαὶ ἐκθέσεις καὶ ἀρχηγῶν καὶ σωματαρχῶν ὑπὲρ καὶ κατὰ σωματαρχῶν καὶ ἀξιωματικῶν, ἀλλ’ αὗται σπανίως ἐλήφθησαν ὑπ’ ὄψιν, ἵνα μὴ πάθῃ ὁ Α καὶ ἵνα μὴ ζημιωθῇ ὁ Β. Τὰς τοιαύτας ὅμως τῶν ξένων παραστάσεις καὶ ἐκθέσεις οὐδὲ θὰ σᾶς ἐπιτρέπηται, οὐδὲ θὰ τολμήσητε νὰ μὴ λάβητε ὑπ’ ὄψιν. Δι’ αὐτὸν λοιπὸν τὸν λόγον εἶμαι ὑπὲρ τῶν ξένων ἀξιωματικῶν καὶ ἐπιθυμῶ αὐτούς. Ἴσως μάλιστα δι’ αὐτῶν καὶ παρ’ αὐτῶν κατορθωθῇ, ὥστε καὶ οἱ προβιβασμοὶ εἰς τὰ μὴ τεχνικὰ ὅπλα νὰ μὴ γίνωνται παρὰ μετὰ προηγούμενον συναγωνισμὸν, χωρὶς νὰ καταφεύγωμεν εἰς νόμους ἥκιστα πρακτικοὺς, ἀντισυνταγματικοὺς μάλιστα, ἴσως δὲ καὶ ἀπραγματοποιήτους, ὡς τὸν προχθὲς ὑπὸ τῆς κυβερνήσεως ὑποβληθέντα. Ἀλλὰ πῶς θὰ συμβιβάσητε τὴν ἔλευσιν τῶν ξένων μὲ τὰς περὶ οἰκονομιῶν ἐν τῷ στρατῷ ἐπαγγελίας σας; Ἐν τῷ προϋπολογισμῷ ἀναγράφετε κονδύλιον ἐξ 150,000 δραχ. διὰ τοὺς ξένους ἀξιωματικούς. Ὑπελογίσατε ὅμως ἀκριβῶς τὴν δαπάνην; ἢ νομίζετε, ὅτι μόνον εἰς μισθοδοσίας αὐτῶν θὰ δαπανήσητε; Οἱ ξένοι ἀξιωματικοὶ ἐρχόμενοι, καὶ οὗτοι δὲν θὰ ὦσι τυχοδιῶκται, τοὐναντίον μάλιστα ὁ κ. Πρωθυπουργὸς μᾶς εἶπεν, ὅτι ἐννοεῖ νὰ φέρῃ τοὺς ἀρίστους’ θὰ ἔχωσι τὴν φιλοτιμίαν νὰ ἀνταποκριθῶσιν εἰς τὸν σκοπὸν τῆς προσκλήσεώς των καὶ τῆς ἀποστολῆς των. Θὰ ἐπιδιώξωσι βεβαίως τὴν πραγματικὴν μόρφωσιν τοῦ στρατοῦ. Ἐπειδὴ δὲ δὲν εἶναι δυνατὸν διὰ τῆς ἐπιφοιτήσεως τοῦ ἁγίου πνεύματος νὰ πραγματοποιήσωσι τοῦτο, θὰ ζητήσωσι τὴν συγκέντρωσιν τοῦ στρατοῦ τῆς ἐκπαιδεύσεως. Θὰ ἔχωμεν λοιπὸν στρατόπεδα, καὶ εἰς τοῦτο ἀφορᾷ ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου 17 τοῦ νέου ὀργανισμοῦ. Στρατόπεδα ὅμως ὑπὸ ξένων ἀρίστων ἀνωτέρων ἀξιωματικῶν διοικούμενα, δὲν θὰ ἀπαιτήσουν ὅσα ἀπῄτησαν τὰ στρατόπεδα τῶν Θηβῶν, τοῦ Ἁγίου Κωνσταντίνου ἢ τῆς Λεπενοῦς. Δὲν θὰ ἐπιτρέψωσιν οἱ ξένοι νὰ παρουσιάζωνται εἰς τὴν γραμμὴν στρατιῶται, φέροντες ὑπόδησιν οἱ μὲν ἐξ ἀρβυλῶν, οἱ δὲ ἐκ τσαρουχίων καὶ περιβεβλημένοι οἱ μὲν θερινὰς, οἱ δὲ χειμερινὰς ἀναξυρίδας. Τοῦτο δὲ συνέβαινεν οὐχὶ ἐξ ἐλλείψεως προνοίας, ἀλλ’ ἐξ ἐλλείψεως μέσων. Οἱ νομοθετήσαντες καὶ κανονίσαντες τὰ τῶν στρατῶν, κύριοι, ἦσαν ἄνδρες σοφοὶ καὶ πείρας μακρᾶς. Ὑπελόγισαν λοιπὸν, ὅτι εἰς τὴν ἐκ τακτικῆς καὶ κανονικῆς ὑπηρεσίας προσγινομένην φθορὰν εἰς τὸν ἱματισμὸν καὶ τὴν ὑπόδησιν τῶν ὁπλιτῶν ἐπαρκεῖ ἡ ἐκ λεπτῶν 20 κατάθεσις καθ’ ἑκάστην παρ’ αὐτῶν. Ὅταν ὅμως οἱ ἄνδρες ἐκτελῶσιν ἔκτακτον ὑπηρεσίαν, τότε φυσικῶς καὶ ἡ ἐνδυμασία των καὶ ἡ ὑπόδησίς των ὑπόκειται εἰς ἔκτακτον φθοράν, καὶ διὰ τοῦτο ἐκανόνισαν τὰ ἐπιμίσθια, δι’ ὧν προλαμβάνονται τὰ ἀνωτέρω ἀναπόφευκτα ἄτοπα. Ἀφοῦ λοιπὸν ὁ στρατός σας τῆς ἀσκήσεως θὰ ἀποτελῆται ἐκ 5,000 ὑπαξιωματικῶν καὶ στρατιωτῶν, ἂν λάβωμεν ὡς μέσον ὅρον ἐπιμισθίου λεπτὰ 30 καθ’ ἑκάστην, ἔχομεν δαπάνην 15 χιλ. δραχμῶν τὴν ἡμέραν.

§72ΦΙΛΗΜΩΝ. 1,500 τὴν ἡμέραν.

§73ΣΤΑΪΚΟΣ. Ναί, ἔκαμα λάθος. Ἔχομεν λοιπὸν δαπάνην 1,500 δρ. καθ’ ἑκάστην, ὥστε κατὰ μῆνα 45,000 δρ., λαμβάνοντες δὲ κατ’ ἐλάχιστον ὅρον τὸ τρίτον τοῦ ἔτους διὰ τὴν στρατοπέδευσιν, ἔχομεν δρ. 180,000. Ἀλλὰ καὶ οἱ ἀξιωματικοὶ ἐν στρατοπέδοις εὐρωπαϊκοῖς δὲν ζῶσι δίκην ἀλητῶν, φέροντες μεθ’ ἑαυτῶν ἕκαστος τὴν χύτραν του. Ἔχουσι καὶ αὐτοὶ συσσίτια, καθ’ ὅσον μάλιστα τὰ συσσίτια εἶναι ἓν τῶν ἀπαραιτήτων στοιχείων μορφώσεως· ἐπὶ 500 λοιπὸν ἀξιωματικῶν ἀνωτέρων καὶ ὑποδεεστέρων, λαμβάνοντες τὸν μέσον ὅρον ἐπιμισθίου ἐκ τριῶν δραχμῶν, ἔχομεν ἐπίσης 1500 καθ’ ἑκάστην καὶ διὰ τὴν τετραμηνίαν δρ. 180,000 ὡσαύτως, ὥστε ἔχομεν δρ. 360,000 πέραν τοῦ προϋπολογισμοῦ. Προσθέσατε εἰς ταύτας κατὰ μέσον ὅρον κατ’ ἔτος δι’ ἔξοδα στρατοπεδεύσεως, σκηνῶν, νοσοκομείων κλπ. 100,000, ἔχομεν 460,000· ἥμισυ δηλ. ἑκατομ. ὡς ἔγγιστα. Τὴν δαπάνην ταύτην κατὰ πλεονασμὸν καὶ καθ’ ὑπέρβασιν τοῦ προϋπολογισμοῦ θὰ τὴν ἔχητε ἀφεύκτως· αὕτη ὅμως εἶναι ἡ δαπάνη μόνον διὰ τοὺς ξένους, ἀλλὰ δὲν εἶναι ἡ μόνη, ἥτις διέλαθε τοὺς συντάξαντας τὸν προϋπολογισμὸν, οἵτινες ἐλησμόνησαν τὸ ἑξῆς: Ὁ νεοσύλλεκτος προσερχόμενος ἐνδύεται εἰς λογαριασμόν του μὲν, ἀλλὰ χρεοῦται πρὸς τὸ δημόσιον 100 περίπου δραχ. Πρὸς ἐξόφλησιν δὲ τοῦ χρέους του καταθέτει, ὡς σᾶς προεῖπον, ἐκ τοῦ μισθοῦ του λεπτὰ 20 καθ’ ἑκάστην, εἰς τρόπον ὥστε τὸ ἔτος καταθέτει δρ. 73. Ἀφοῦ ὅμως κατὰ τὸν νέον στρατολογικὸν νόμον ἡ θητεία ἔσεται μονοετὴς διὰ τὸν πεζόν, ἕπεται, ὅτι πᾶς ἐξ αὐτῶν ἀπερχόμενος θὰ κληροδοτῇ εἰς τὸ δημόσιον χρέος ὑπὲρ τὰς 40 δρ., διότι διαρκοῦντος τοῦ ἔτους θὰ λάβῃ καὶ δεύτερον ζεῦγος ἀρβυλῶν καὶ ὑποκάμισα κλπ. Προστιθεμένης λοιπὸν καὶ ταύτης εἰς τὰς ἀνωτέρω ἐκτάκτους δαπάνας, τὸ πλεόνασμα θὰ ἀνέλθῃ εἰς 700,000 δρ. καὶ πλέον. Καὶ δὲν ὑποστηρίζω βεβαίως, οὐδ’ ἐννοῶ, ὅτι δὲν εἶναι ἀναγκαῖαι αἱ τοιαῦται δαπάναι· λέγω μόνον, ὅτι, ἀντὶ οἰκονομιῶν ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τῶν στρατιωτικῶν, ἃς ἐπηγγέλθησαν, θὰ παρουσιάσωσιν ἀναντιῤῥήτως αὔξησιν δαπανῶν πολὺ μεγαλειτέραν.

§74ΦΙΛΗΜΩΝ. Κύριε Πρόεδρε, εἶναι δωδεκάτη.

§75ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις. Ὥρᾳ 12. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ συνεδρίασις. Ὥρᾳ 3 μ. μ.

§76ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ συνεδρίασις. Ὁ κ. Δημοσθένης Στάϊκος θέλει ἐξακολουθήσει τὴν διακοπεῖσαν ἀγόρευσίν του.

§77Δ. ΣΤΑΪΚΟΣ. Παρακαλῶ τοὺς κυρίους συναδέλφους, ἐπειδὴ δὲν ἐπιθυμῶ νὰ παρατείνω τὴν ὥραν ἐπὶ πολύ, νὰ ὦσιν ὀλιγώτεραι αἱ διακοπαί. Εἶμαι πρόθυμος διὰ πᾶσαν διασάφησιν, ἀλλὰ τὰς ἐπανειλημμένας διακοπὰς δὲν τὰς ἐπιτρέπω. Συνοψίζων λοιπὸν ἐν ὀλίγοις τὴν πρωϊνὴν ἀγόρευσίν μου, φρονῶ, ὅτι σᾶς ἀπέδειξα τὸ ἐλαττωματικὸν τοῦ προτεινομένου ὀργανισμοῦ, κατὰ τὸν ὁποῖον, ἂν ἐφαρμοσθῇ, ἐπίκειται, ἂν οὐχὶ ἡ διάλυσις, ἀλλ’ ἡ ἐντελὴς παραλυσία τοῦ μονίμου στρατοῦ· διότι, ἀφοῦ στρατὸν ὑπηρεσίας δὲν θὰ δυνηθῶμεν νὰ ἔχωμεν, τὴν ὑπηρεσίαν αὐτὴν θὰ ἐνεργῇ ὁ καλούμενος στρατὸς τῆς ἀσκήσεως, ἑνὶ λόγῳ, δὲν θὰ ἔχωμεν οὔτε ὑπηρεσίας, οὔτε ἐκπαιδεύσεως στρατόν, θὰ ἔχωμεν δὲ καὶ μείζονα δαπάνην. Ἐκηρύχθην ὑπὲρ τῶν ξένων, καὶ σᾶς εἶπον τὸ διατί· διότι, ἐπαναλαμβάνω, οἱ ἄλλοι λόγοι εἶναι ἀνυπόστατοι, καὶ ἀφοῦ τὴν ἀνωτέραν διοίκησιν θὰ ἔχῃ ὁ Ὑπουργὸς τῶν στρατιωτικῶν, ἐὰν οὗτος μέχρι τοῦδε ἐπηρεάζετο, θὰ ἐξακολουθῇ καὶ τότε ἐπηρεαζόμενος.

§78ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν ὑπάρχει λόγος.

§79ΣΤΑΪΚΟΣ. Ὁ λόγος πάντοτε θὰ ὑπάρχῃ· καὶ τότε ἐπίσης ὁ διακόπτων με ἔντιμος φίλος μου κύριος Ῥάλλης θὰ ζητήσῃ ἄδειαν ὑπὲρ τοῦ Α. καὶ μετάθεσιν διὰ τὸν Β. καὶ καθεξῆς. Εἶναι ἀνθρώπινος ἀδυναμία τοῦτο. Ἀρκετὰ ὅμως περὶ τούτων. Ὑποθέσωμεν, ὅτι ὅλα, τὰ ὁποῖα προεξέθηκα, ἐξομαλύνονται καὶ τὰ ἐμπόδια αἴρονται, καὶ τὸ χρῆμα εὑρίσκεται. Σᾶς ἐρωτῶ ὅμως πάντας πρὸς τίνα σκοπὸν δαπανῶμεν 12 καὶ 14 ἑκατομμύρια κατ’ ἔτος; διότι τὰ πάντα δύνανται νὰ κατορθώσουν οἱ κυβερνῆταί μας, δὲν θὰ δυνηθῶσιν ὅμως ποτὲ νὰ ἀποφύγωσι καὶ τὴν δαπάνην. Τίς ἡ ἀνάγκη, λέγω, νὰ δαπανῶμεν τόσα ἑκατομμύρια πρὸς συντήρησιν στρατοῦ, ἔστω καὶ τελειοτάτου, ἀφοῦ ὁ στρατὸς αὐτὸς ἕνεκα τοῦ περιωρισμένου ἀριθμοῦ του οὐδέποτε θὰ χρησιμεύσῃ εἰς τὸν προορισμόν του; Ὁ στρατός σας, εὐρυνομένων τῶν διατηρουμένων στελεχῶν του, δύναται νὰ ἀνέλθῃ ἐν ὥρᾳ πολέμου εἰς 10 εἰς 12 εἰς 15, ἂν θέλετε, χιλιάδας· τὸ πλειότερον εἶναι ἀδύνατον. Ἀλλὰ τί τὸν θέλομεν τοιοῦτον στρατόν; Μόνον διὰ νὰ καθιστῶμεν ποικιλοτέρας τὰς καθημερινὰς τελετάς μας, καὶ νὰ τέρπωμεν διὰ τῶν μουσικῶν του τὰ ὦτα τῶν ἀέργων τῶν διαφόρων πλατειῶν; Τί δυνάμεθα νὰ προσδοκῶμεν ἐκ δυνάμεως 15 χιλ. ἀνδρῶν; Ἐφ’ ὅσον ὁ στρατὸς δὲν δύναται ἐν ὥρᾳ ἐνεργείας νὰ ἀνέλθῃ κατ’ ἐλάχιστον ὅρον εἰς 40 χιλ. ἄνδρας, δύναταί ποτε νὰ θεωρηθῇ στρατὸς ἄξιος τοῦ ὀνόματός του καὶ τοῦ προορισμοῦ του; Καὶ πῶς δύναται ὁ στρατός μας νὰ φθάσῃ εἰς τοιοῦτον ἀριθμὸν, ἀφοῦ στελέχη δὲν ὑπάρχουσι; Καὶ εἶναι σπουδαία, κύριοι, ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου 15 τοῦ ὀργανισμοῦ περὶ πολλαπλασιάσεως τοῦ στρατοῦ ἐν ὥρᾳ πολέμου; Καὶ δὲν ἦτο χλεύη μᾶλλον καὶ κατειρώνευσις τῶν ἐθνικωτέρων πόθων μας καὶ τῶν διακαεστέρων ἐλπίδων μας; Ἀφοῦ στελέχη δὲν ὑπάρχουσι, πῶς θὰ δυνηθῶσιν οἱ ὑπουργοὶ διὰ διαταγμάτων νὰ πολλαπλασιάσωσι τὸν στρατὸν, ὡς κελεύει τὸ 15 ἄρθρον; Οἱ στρατοὶ, κύριοι, δὲν αὐτοσχεδιάζονται· παράδειγμα τὸ μέγα στρατιωτικὸν ἔθνος, ἡ Γαλλία. Ὅταν ἡ τύχη τῶν μαχῶν ἐγκατέλιπε τοὺς γαλλικοὺς ἀετοὺς καὶ ὁ γαλλικὸς στρατὸς κατεστράφη, ἡ Γαλλία δὲν κατεβάλλετο ἀκόμη· καὶ εἷς ἔκτακτος ἀνὴρ, εἷς μέγας πατριώτης, τοῦ ὁποίου τὸ ὄνομα μετ’ ἐθνικῆς εὐγνωμοσύνης ἐκφέρω ἀπὸ τοῦ ἐπισήμου τούτου βήματος, ὁ Γαμβέτας συνέλαβε τὴν παράβολον ἰδέαν νὰ πολεμήσῃ σῶμα πρὸς σῶμα καὶ κατ’ αὐτῆς τῆς ἀτυχίας, καὶ ἐπέταξεν εἰς τὸν Λείγηρα, καὶ ἐδημιούργησε στρατοὺς, καὶ οἱ στρατοὶ τοῦ Λείγηρος ἀπετελοῦντο ἀπὸ τοὺς μαχητὰς καὶ τὰ τέκνα τῶν μαχητῶν τοῦ Μαλακὼφ καὶ τοῦ Σολφερίνου· καὶ ἐν τούτοις οὐδὲν ἄλλο κατώρθωσαν ἢ αἰσθητοτέραν νὰ καταστήσωσι τὴν πτῶσιν τῆς Γαλλίας, καθ’ ὅσον οἱ αὐτοσχέδιοι στρατοὶ, καὶ ἂν ἀπὸ Γάλλους ἀποτελῶνται, δὲν δύνανται νὰ παραβιάσωσι τοὺς ὅρους καὶ τοὺς κανόνας τῆς πολεμικῆς ἐπιστήμης. Οἱ στρατοὶ λοιπὸν δὲν αὐτοσχεδιάζονται, ἀλλὰ συντάσσονται, διοργανίζονται καὶ παρασκευάζονται ἐγκαίρως καὶ ἐν δέοντι. Κύριοι, εἶσθε βεβαίως ἐλεύθεροι καὶ κύριοι νὰ ἀποφασίσητε, καὶ ἡ ἀπόφασίς σας μετ’ ὀλίγον θέλει καταστῆ νόμος τοῦ Κράτους. Σκέφθητε ὅμως ὡρίμως καὶ μὴ σπεύδετε μετ’ ἐπιπολαιότητος καὶ διὰ συναρπαγῆς, οὕτως εἰπεῖν, νὰ ψηφίσητε νόμον, ὅστις δύναται νὰ ἔχῃ τὰς ὀλεθριωτέρας διὰ τὴν πατρίδα σας συνεπείας, ὧν αἴτιοι θέλετε εἶσθαι ὑμεῖς καὶ μόνοι ὑμεῖς, οἵτινες διὰ τοῦ νόμου τούτου ἑτοιμάζετε τὸν ὁλοσχερῆ τῆς χώρας ἀφοπλισμόν. Τὸ ζήτημα, κύριοι, τὸ στρατιωτικὸν, τὸ ὕψιστον αὐτὸ ἐθνικὸν ζήτημα, δὲν εἶναι ἐξ ἐκείνων, ἅτινα δύνανται νὰ λύωνται διὰ τῆς πλειοψηφίας δύο τριῶν ψήφων, αἵτινες πολλάκις ὀφείλονται οὐχὶ εἰς πεποιθήσεις, διότι οἱ πάντες δὲν δύνανται καὶ δὲν ὀφείλουσι νὰ ἔχωσιν ἐπὶ τοῦ προκειμένου ζητήματος σαφεῖς τὰς ἰδέας, ἀλλ’ εἰς συμπαθείας προσωπικὰς καὶ ἀντιπαθείας πολιτικάς. Τὸ ζήτημα, κύριοι, δεῖται μελέτης μακρᾶς καὶ σκέψεως τῆς ἐμβριθεστέρας. Εἶνε, κύριοι, δυνατὸν νὰ ἔχῃ ἐν μέρει δίκαιον ἡ κυβέρνησις, ὑποστηρίζουσα τὸν νέον στρατιωτικὸν ὀργανισμὸν, καὶ ἔχωμεν εἰς πολλὰ ἄδικον ἡμεῖς· δύνασθε ὅμως νὰ ἀρνηθῆτε, ὅτι τὸ ζήτημα χρῄζει τοὐλάχιστον συζητήσεως εὐρείας καὶ εἰδικῆς; Συζήτησιν λοιπὸν καὶ μελέτην ἐγὼ σᾶς προτείνω· ἐννοῶ δηλαδὴ νὰ ἀναβάλωμεν τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ ὀργανισμοῦ καὶ νὰ ἀρκεσθῶμεν διὰ τὸ ἐνεστὼς ἔτος εἰς τὸν προσωρινὸν ὀργανισμὸν μέ τινας ἀποκοπὰς, λόγῳ οἰκονομίας, θέσεων, οὐχὶ περιττῶν ἢ πολυτελείας, ὡς τὰς ὀνομάζουν, ἀλλ’ αἵτινες δύνανται ἐπὶ τοῦ παρόντος νὰ λείψωσιν, χωρὶς σπουδαίας τοῦ στρατοῦ βλάβης. Ὁ δὲ ὑπὸ συζήτησιν ὀργανισμὸς νὰ ὑποβληθῇ εἰς τὴν βάσανον πολυμελοῦς ἐπιτροπῆς ἐξ ἀξιωματικῶν ἀνωτέρων καὶ βουλευτῶν εἰδικῶν ὑπὸ τὴν προεδρείαν τοῦ ἁρμοδίου Ὑπουργοῦ, καὶ εἰς τὴν προσεχῆ σύνοδον νὰ ὑποβληθῇ εἰς τὴν ἐπιψήφισιν ὑμῶν ἔργον πλῆρες καὶ ἀντάξιον καὶ τῶν μεγάλων ἐλπίδων, αἵτινες ἐξήρτηνται ἐξ αὐτοῦ καὶ τῶν θυσιῶν, ἃς τὸ ἔθνος ὑφίσταται πρὸς διατήρησιν στρατοῦ. Μὴ πλανώμεθα, κύριοι, εἰς θεωρίας ἀσκόπους καὶ ὑπολογισμοὺς ἀπραγματοποιήτους. Ἀναλογίσθητε τὴν πραγματικὴν κατάστασιν τοῦ τόπου καὶ προβλέψατε εἰς τὰς ἐνώπιόν σας περιστάσεις. Δὲν εἶναι ἀπίθανον, κύριοι, σήμερον μάλιστα πλέον παρά ποτε, δὲν εἶναι, λέγω, ἀπίθανον ἡ παντοδύναμος Εὐρώπη, εἴτε ἐξ ἀρχῶν δικαιοσύνης, εἴτε ἐκ λόγων συμφέροντος διὰ τὴν πρόληψιν ἐνδεχομένων, νὰ ὑποχρεώσῃ τὴν γείτονα ἐπικράτειαν εἰς τὴν ὁριστικὴν παραχώρησιν τῶν ἀμφισβητουμένων ἐπαρχιῶν. Δὲν εἶναι δὲ παράδοξον εἴτε ἐξ αὐτοβουλίας, εἴτε ἐξ ὑποκινήσεως ὁ καλούμενος Ἀλβανικὸς σύνδεσμος, ἡ χίμαιρα αὕτη τῶν ἰδεολόγων μισελλήνων, καὶ εἶναι καὶ θὰ ἦναι χίμαιρα, ἂν ἡμεῖς σωφρονῶμεν, νὰ διανοηθῇ νὰ παράσχῃ ἡμῖν πράγματα. Ποῦ θὰ κρυφθῆτε τότε, ἢ μᾶλλον ποῦ θὰ κρύψητε τὸ ἐθνικὸν αἶσχος, ἂν ἡ Κυβέρνησις σᾶς παρουσιάσῃ ἐνδοιασμοὺς ἢ ἀδυναμίαν πρὸς κατάληψιν παραχωρουμένης χώρας; Θὰ φωνάξῃ καὶ πάλιν ὁ τύπος, θὰ ἐγερθῇ καὶ πάλιν ὁ μωρόπιστος αὐτὸς λαὸς, ἵνα μετὰ τῶν ὑέλων συντρίψῃ καί τινας κεφαλάς. Τὸ πρακτικὸν ὅμως ἀποτέλεσμα ἔσται ἡ ἐξασθένησις τοῦ ἔθνους, ἡ περιφρόνησις τοῦ κόσμου καὶ ἡ ἀπογοήτευσις καὶ ἀπελπισία τῶν εἰς μόνους ἡμᾶς ἀτενιζόντων δούλων ἀδελφῶν. Δὲν εἶναι ἀνάγκη, κύριοι, προκειμένου περὶ συντάξεως τῆς χώρας μας, νὰ παραλληλίζωσιν ἡμᾶς πρὸς τὰ μικρὰ Σκανδιναυϊκὰ Κράτη, οὔτε νὰ παραπέμπωσι τὴν Ἑλλάδα πρὸς τοὺς τραπεζίτας τῆς Ὁλλανδίας. Τίποτε μεταξὺ ἡμῶν καὶ ἐκείνων τὸ κοινὸν ἢ ἀνάλογον· οὐδ’ ἡ ἱστορία των, οὐδ’ αἱ παραδόσεις των, οὐδ’ αἱ βλέψεις των, οὐδ’ ἡ γεωγραφική των θέσις, οὐδὲ τὸ μέλλον των ἔχουσιν ἀναλογίαν τινὰ πρὸς ἡμᾶς. Τὸ μόνον ἔθνος, πρὸς τὸ ὁποῖον ἠδύναντο ἐπιτυχῶς νὰ συγκρίνωσι τὴν Ἑλλάδα, ὑπῆρξε τὸ Πεδεμόντιον· ἀλλὰ τὸ Πεδεμόντιον, ὅταν διενοεῖτο καὶ εἰργάζετο, ἵνα κατασταθῇ ὁ πυρὴν τῆς Ἰταλικῆς παλιγγενεσίας, δὲν ἐδαπανᾶτο καὶ δὲν ἐξηντλεῖτο εἰς μικρὰς πολιτικὰς διαμάχας καὶ δὲν ἐχάνετο εἰς ἰουδαϊκοὺς ὑπολογισμούς, προκειμένου νὰ διοργανώσῃ τὸν στρατὸν ἐκεῖνον, ὅστις παράπλευρος τῶν πορθητῶν τοῦ Μαλακὼφ διήγειρε τὸν θαυμασμὸν ὑπερφιάλων συμμάχων.

§80ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ (ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν.). Ὑποβάλλω σύμβασιν μετὰ τῆς Ἑλληνικῆς ἀτμοπλοΐας. Δι’ αὐτῆς παρατείνεται, μέχρι τέλους τοῦ ἔτους ἡ ὑπάρχουσα σύμβασις. Ἐπίσης ὑποβάλλω νομοσχέδιον περὶ τῶν ταχυδρομικῶν δελταρίων.

§81Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. (Ὅρα παράρτημα.)

§82ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Ὡμίλησαν, κύριοι, δύο πρὸ ἐμοῦ· ὁ κ. Στάϊκος, καταλήγων τὸν λόγον του, παρεκάλεσεν, ἂν ἦτο δυνατὸν, νὰ ἀναβληθῇ ἡ ψήφισις τοῦ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον παρουσίασεν ἡ Κυβέρνησις, κατόπιν δ’ αὐτοῦ ὁ κ. Πετιμεζᾶς, ἀνελθὼν εἰς τὸ βῆμα, ἐπρότεινε νέον σύστημα στρατιωτικόν. Αὐτὴ καὶ μόνη ἡ πρότασις τοῦ κ. Πετιμεζᾶ ἴσως ἔπρεπε νὰ θεωρηθῇ ὡς ἀφετηρία, ὅπως ἡ Κυβέρνησις μόνη της ἀποσύρῃ πρὸς καιρὸν τὸ νομοσχέδιόν της· διότι, ὅταν ἔρχηται πρότασις, ἔστω καὶ ἂν ἔρχηται ἀπὸ αὐτὴν τὴν Κυβέρνησιν, περὶ αὐτῆς ἐργάζονται ὅσοι θέλουσι νὰ μελετήσωσι, καὶ ὅταν κατόπιν ἔρχηται ἄλλη πρότασις, νομίζω, ὅτι καθίσταται ἀνάγκη νὰ μελετηθῇ καὶ ἡ νέα πρότασις. Ἀτυχῶς προβλέπω, ὅτι ἡ Κυβέρνησις θέλει ποιήσει ἐκποδὼν τὴν πρότασιν τοῦ κ. Πετιμεζᾶ, πρὶν ἢ λάβωμεν καιρὸν νὰ τὴν χωνεύσωμεν· ὡς ἐκ τούτου εἶμαι ἠναγκασμένος νὰ περιορίσω τὸν λόγον μου ἁπλῶς καὶ καθαρῶς ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου τῆς Κυβερνήσεως, μηδόλως ἐξετάζων πρὸς τὸ παρὸν τὴν πρότασιν τοῦ κ. Πετιμεζᾶ. Ἀλλὰ πρὶν, κύριοι, προβῶ, εἶμαι ἠναγκασμένος, ὡς βουλευτὴς, νὰ μὴ λησμονήσω, ὅτι προχθὲς ὁ κ. πρωθυπουργὸς, λαβὼν τὸν λόγον, ἐξέφρασεν, οὕτως εἰπεῖν, βλασφημίαν κατὰ τοῦ κοινοβουλίου· τεθωρακισμένος μὲ τὴν πλειονοψηφίαν, εἶπεν, ὅτι ἡ κυβέρνησις χαίρει τὴν ἐμπιστοσύνην τῆς Βουλῆς, καὶ κατὰ συνέπειαν καθίσταται περιττὴ πᾶσα ἀντίστασις πρὸς ψήφισιν τῶν νομοσχεδίων, τὰ ὁποῖα ἔφερεν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, καὶ τὰ ὁποῖα νομοσχέδια συνταυτίζονται μετὰ τῆς πολιτικῆς αὐτοῦ. Ἂν ἡ βλασφημία αὕτη ἤθελε κηρυχθῆ δόγμα κοινοβουλευτικόν, δὲν ἤθελον διστάσει νὰ τὸ παραδεχθῶ, διότι τότε πᾶσα κυβέρνησις, ἐρχομένη εἰς τὰ πράγματα καὶ ἐξασφαλίζουσα τὴν θέσιν αὑτῆς διὰ τῆς ἐμπιστοσύνης τῆς Βουλῆς, δὲν εἶχεν ἀνάγκην νὰ κατατρίβῃ τὸν καιρὸν αὑτῆς ἐπὶ ἡμέρας πολλάς, ἀσχολουμένη, ὅπως ἀντιτάσσηται πρὸς τὴν ἀντιπολίτευσιν. Ὁ κ. πρωθυπουργὸς ἐν τῇ αὐτῇ συνεδριάσει, θέλων νὰ ὑποστηρίξῃ τὴν ἰδέαν αὑτοῦ, εἶπεν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ὅτι, τὸ κατ’ αὐτὸν, ἀηδιάζει πλέον δι’ ὅσα θέλει ἀκούσει, καθ’ ὅσον ἀρκετὰ ἐλέχθησαν, προκειμένου περὶ τοῦ στρατιωτικοῦ του συστήματος, ὅτε προηγουμένως ἐγένετο ἡ λεγομένη γενικὴ συζήτησις. Εὐχῆς ἔργον εἶναι λοιπὸν, ὅπως ἀπαλλαχθῇ ὁ πρωθυπουργὸς τῆς ἀηδίας, νὰ ἀσχολῆται εἰς τὸ διάστημα τοῦτο περὶ ἄλλα πράγματα. Πρὶν μεταβῶ, κύριοι, ἀπολύτως εἰς τὸ στρατιωτικὸν ζήτητημα, εἶμαι ἠναγκασμένος νὰ κάμω μικράν τινα ἐκδρομήν. Ἡ ἐκδρομὴ αὕτη μοῦ εἶναι ἀναγκαία, διότι ἐπ’ αὐτῆς θέλω στηρίξει τὸν λόγον. Ὅταν συνεζητεῖτο τὸ νέον φορολογικὸν σύστημα, ῥήτορες τῆς ἀντιπολιτεύσεως, λαβόντες τὸν λόγον κατὰ τοῦ φορολογικοῦ συστήματος, τὸ ὁποῖον ἤδη ἀποτελεῖ νόμον, κατέκριναν τὸν κ. πρωθυπουργόν, ὅτι διὰ τῆς ἐπικρατήσεως τῆς γνώμης αὐτοῦ θέλει ὑπάρξει ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τῶν ἐσόδων ἀρκετὰ ὀγκῶδες ἔλλειμμα· ὁ κ. Ζαΐμης ὁμιλῶν παρετήρησεν εἰς τὸν κ. πρωθυπουργόν, ὅτι διὰ τῆς πράξεως ταύτης θέλει φέρει εἰς ἀμηχανίαν τὴν διάδοχον κυβέρνησιν, ὅταν ἡ ἐμπιστοσύνη τῆς Βουλῆς παύσῃ ὑποστηρίζουσα τὸν κ. Τρικούπην. Ὁ κ. Μεσσηνέζης ἀφ’ ἑτέρου δὲν ἠδυνήθη νὰ ἐννοήσῃ πῶς καλὸς κυβερνήτης πλοίου δύναται νὰ πετᾷ ἀπὸ τοῦ πλοίου αὑτοῦ τὸ ἕρμα, διότι πλοῖον, ἄνευ ἕρματος, ἀναποδογυρίζεται. Ἀλλ’ ὁ κ. Ζαΐμης φαίνεται, ὅτι δὲν κατενόησεν, ὅτι ὁ κ. Τρικούπης ἐννοεῖ τὴν κυβέρνησιν δι’ ἑαυτὸν, καὶ ἀδιάφορον ἑπομένως τὶ θέλει πράξει ἄλλη κυβέρνησις· ὑποθέτω, ὅτι ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τοῦτο, δὲν ἔχει πολὺ ἄδικον ὁ κ. Τρικούπης, διότι καὶ εἰς ὅλα τὰ Κράτη διάφορα πολιτικὰ συστήματα διέπουσι τὴν τύχην αὐτῶν καὶ ἐφαρμόζονται αἱ θελήσεις καὶ αἱ ἰδέαι τῶν κομμάτων, ἐντεῦθεν δὲ βλέπομεν, ὅτι ἀλλοῦ τρέπεται ὁ εἷς καὶ ἀλλοῦ τρέπεται ὁ ἄλλος. Ὁ κ. Μεσσηνέζης, ἐνθυμηθεὶς τοῦ καλοῦ καὶ πρακτικοῦ κυβερνήτου πλοίου, ἐλησμόνησεν, ὅτι πᾶν ὅ,τι περὶ αὐτοῦ εἶπεν ἀφορᾷ τὸν πλοίαρχον τὸν πελαγοδρομοῦντα. Ἀλλ’ ὁ κ. Τρικούπης δὲν εἶναι ὑποχρεωμένος νὰ πελαγοδρομήσῃ, φαίνεται δὲ, εὗρεν ὅρμον ἢ λιμένα ἀσφαλῆ διὰ τὸ πλοῖον καὶ ἐκεῖ τὸ ἕρμα ἦτο περιττὸν δι’ αὐτόν. Ὅλα ταῦτα, κύριοι, εἶπον, διότι πράγματι, κατ’ ἐμὲ κριτὴν, καὶ τὸ σύστημα τὸ φορολογικὸν καὶ τὸ σύστημα τὸ στρατιωτικὸν, τὸ ὁποῖον ἔφερεν ἡ Κυβέρνησις, πηγάζουσιν ἀπὸ τῆς πολιτικῆς, τὴν ὁποίαν ἐννοεῖ ν’ ἀκολουθήσῃ· παρακαλῶ δὲ νὰ μὴ παρεξηγηθῶ, διότι δὲν ὁμιλῶ περὶ προσώπων, καὶ ἐπιθυμῶ, ἵνα, ὅσοι ὑποστηρίζουσι σήμερον τὸν κ. Τρικούπην, ἐξακολουθῶσι νὰ τὸν ὑποστηρίζωσι μέχρι τέλους, διότι τότε δύναται νὰ ἐφαρμόσῃ καλῶς τὰ τῆς πολιτικῆς αὑτοῦ. Ἴσως μὲ ἐρωτήσῃ τις ποίαν ἰδέαν εὗρον, ὅτι ἔχει ὁ κ. Τρικούπης· πιθανὸν νὰ σφάλλω· τὸ νὰ σφάλλῃ τις εἶναι ἀνθρώπινον· ἐκ τῶν πραγμάτων ὅμως εὑρίσκω τὸ ἑξῆς, ὅτι τὰ δύο ταῦτα νομοσχέδια ἐνισχύουσι πράγματι τὴν πολιτικήν του ἐσωτερικῶς καὶ ἐξωτερικῶς. Ἡ πολιτικὴ τῆς κυβερνήσεως δι’ ἐμὲ ἐσωτερικῶς εἶναι πολιτικὴ καθαρῶς προσωπική· ὁ κ. Τρικούπης εἶπε καθ’ ἑαυτὸν, ἂν κατορθώσω νὰ φανῶ ἀρεστὸς εἰς τὰ πλήθη, ἐκέρδισα τὸ πᾶν, καὶ ἰδοὺ, κύριοι, διὰ τῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ φορολογικοῦ αὐτοῦ συστήματος τὸ κατώρθωσε, διότι οἱ λαοί, παρεξηγοῦντες τὰ πράγματα, θὰ συμπαθήσουν ὑπὲρ αὐτοῦ. Ἀδιάφορον εἶναι εἰς τὸν κ. Τρικούπην, ἂν ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ Κράτους ἐλαττωθῇ κατὰ 3,000,000. Ἡ ἀποστολὴ μιᾶς κυβερνήσεως δὲν εἶναι πάντοτε νὰ βλέπῃ τις τὸ καλὸν εἰς τὸν τόπον, ἔχει συμφέρον νὰ ἐργάζηται καὶ ὑπὲρ ἑαυτῆς· αὐτὸ τὸ συμφέρον ὁ κ. Τρικούπης τὸ ἔθεσεν ὑπὲρ πᾶν ἄλλο. Ἐὰν ἡ Βουλὴ ψήφισῃ τὸ στρατιωτικὸν νομοσχέδιον, ἡ δύναμις τοῦ κ. Τρικούπη διπλασιάζεται εἰς τὸν τόπον, διότι, ὅπως ἀπήλλαξε τὸν τόπον, κατὰ τὴν κρίσιν τοῦ λαοῦ, ἀπὸ τὸν φόρον, θέλει τὸν ἀπαλλάξει καὶ ἀπὸ τὴν μεγαλειτέραν θητείαν τῶν τέκνων του. Συμφέρει ἢ δὲν συμφέρει ἡ ἐλάττωσις τῆς θητείας εἰς τὸν τόπον, τοῦτο εἶναι ἀδιάφορον εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι φροντίζουν περὶ ἑαυτῶν. Τοιαύτη, κατ’ ἐμὲ, ἴσως ἐσφαλμένη, εἶναι ἡ ἐκτίμησις τῆς πολιτικῆς τῆς παρούσης κυβερνήσεως ὡς πρὸς τὰ ἐσωτερικά· ἀλλὰ καὶ ἐξωτερικῶς ἡ πολιτικὴ τῆς Κυβερνήσεως ἐνισχύεται διὰ τῆς ψηφίσεως τοῦ νόμου τοῦ φορολογικοῦ, ἥτις ἐπιφέρει μείωσιν τῶν ἐσόδων, ἐνισχύεται δὲ καὶ διὰ τῆς ψηφίσεως τοῦ στρατιωτικοῦ νομοσχεδίου, διότι τοῦτο εἶναι καθαρὰ ἀλλοίωσις τῆς καταστάσεως τῆς Ἑλλάδος, καὶ μαρτυρεῖ, ὅτι ἡ Ἑλλὰς καθολοκληρίαν ἀφοπλίζεται. Ὁ κ. Τρικούπης φρονεῖ, ὅτι ἡ Ἑλλὰς εἶναι ἀνάγκη νὰ παρακολουθῇ πολιτικὴν ὡρισμένην ἐξωτερικῶς, τὰ πράγματα δὲ μὲ πείθουσιν, ὅτι τὸ στρατιωτικὸν αὐτοῦ σύστημα στηρίζεται ἐπ’ αὐτῇ καὶ μόνη τῇ ἰδέᾳ, τὸ νὰ ᾖναι ἡ Ἑλλὰς καθολοκληρίαν ἀφωπλισμένη. Ἐκ τούτων λοιπὸν συνάγεται, ὅτι ὁ κ. Τρικούπης ἐννοεῖ μετὰ πεποιθήσεως, ὅτι ἡ Ἑλλὰς πρέπει νὰ παραιτήσῃ πᾶσαν ἰδέαν ἐνεργείας, ὅπως καθέξῃ τὴν πρέπουσαν αὐτῇ θέσιν. Ὑπάρχουσι, κύριοι, περιστάσεις καὶ ἐποχαί, καθ’ ἃς τὰ ἔθνη κουράζονται εἰς τὸν ἐνεργὸν βίον, καὶ ἔχουσιν ἀνάγκην ἀναπαύσεως τοῦτο εἶναι ἀδιαφιλονείκητον· ἀλλ’ ἡ Ἑλλὰς φαίνεται, κατὰ τὰς ἰδέας τοῦ κ. Τρικούπη, ἐκουράσθη πρὶν ἐνεργήσῃ. Ἀλλὰ καὶ τὰ ἔθνη ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα κουράζονται καὶ θέλουν ἀνάπαυσιν μετὰ τὴν ἐνέργειαν καὶ ἐργασίαν, ἐκλέγουσι πρὸς τοῦτο τὸν κατάλληλον καιρόν. Ἂς ἴδωμεν λοιπὸν ἐὰν τὸ ἔτος 1880 ἦναι ἔτος, κατὰ τὸ ὁποῖον τὰ διάφορα ἔθνη τῆς Εὐρώπης ἠθέλησαν ν’ ἀναπαυθῶσι. Τινὲς ἐξ ὑμῶν, χωρὶς τοῦτο νὰ τοὺς προσβάλῃ τὸ παράπαν, δὲν ἀναγινώσκουσι τί συμβαίνει εἰς τὸν ξένον κόσμον· ὁ κ. Τρικούπης ὅμως βεβαίως εἶναι μεταξὺ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι καλῶς μελετῶσι τὰ πράγματα καὶ γνωρίζει, ὡς εἰπεῖν, κατὰ σπιθαμὴν τὸ ἔδαφος τῶν πολιτικῶν περιστάσεων τῆς Εὐρώπης. Ὁ κ. Τρικούπης, ὁ ὁποῖος προτείνει τὸν ἀφοπλισμὸν τῆς Ἑλλάδος, βεβαίως δὲν εὗρε τὴν Γερμανίαν ἀφοπλιζομένην. Κατὰ τὰς τελευταίας εἰδήσεις, ἃς ἐκεῖθεν ἔχομεν, ἡ Γερμανία πολὺ μακρὰν εὑρίσκεται ἀπὸ τοῦ νὰ θεωρῇ τὸν καιρὸν ἐλθόντα, τὸν ὡραῖον καὶ καλὸν τῆς ἀναπαύσεως· τοὐναντίον ἐκεῖ μεγάλαι προπαρασκευαὶ γίνονται, ὅπως ἐπαυξηθῶσιν αἱ στρατιωτικαὶ δυνάμεις εἰς παραλληλισμὸν πρὸς τὰς τῆς Γαλλίας. Τοῦτο δὲν ἀγνοεῖ ὁ κ. πρωθυπουργὸς, διότι κατ’ αὐτὰς συζητεῖται ἐκεῖ τὸ στρατιωτικὸν ζήτημα· ὁ κ. πρωθυπουργὸς βεβαίως γνωρίζει, ὅτι ἡ Αὐστρία δὲν εἰσῆλθεν εἰς τὴν ἐποχὴν τῆς ἀναπαύσεως, διότι κατὰ τὰς ἐκεῖθεν εἰδήσεις, ἐν Αὐστρίᾳ ἡ Κυβέρνησις ὑπέβαλεν εἰς τὸ κοινοβούλιον αἴτησιν αὐξήσεως τῶν στρατιωτικῶν αὐτῆς δυνάμεων· ὁ κ. πρωθυπουργὸς δὲν εὗρε τὴν Γαλλίαν ἀφοπλιζομένην, ἀλλ’ εὗρε ταύτην ἐξαναγκάζουσαν τὴν Γερμανίαν εἰς νέους ἐξοπλισμούς. Ἴσως ὁ κ. Τρικούπης ἐνόμισεν, ὅτι ἄλλο τι Κράτος, τοῦ ὁποίου ἡ πρὸ ὀλίγου αὔξησις εἶναι θαυμαστὴ, ἴσως, λέγω, ἡ Ἰταλία ἔχει σκοπὸν ν’ ἀναπαυθῇ, ἀλλὰ καὶ ἡ Ἰταλία, κύριοι, οὐ μόνον θεωρεῖ, ὅτι δὲν εἶναι καιρὸς ἀναπαύσεως, ἀλλὰ τοὐναντίον, φοβουμένη ἀνεμοζάλην εὐρωπαϊκὴν, ἐζήτησε διὰ τῆς κυβερνήσεως αὑτῆς πρὸ ὀλίγου, καὶ τὸ γνωρίζουν πάντες, πίστωσιν 89,000,000 φράγκων περιπλέον διὰ ὑλικὸν τοῦ πολέμου, ἤτοι δι’ ὑλικὸν πυροβολικοῦ καὶ διὰ κατασκευὴν φρουρίων τινῶν παρὰ τὰ μεθόρια. Ἐπὶ τῇ προτάσει ταύτῃ, ἰδοὺ διὰ τίνων ἐπιχειρημάτων ὁ εἰσηγητὴς τῆς ἐπιτροπῆς, ἥτις προεξήτασε τὸ ζήτημα, προσκαλεῖ τὴν Βουλὴν νὰ ψηφίσῃ τὴν ζητουμένην πίστωσιν. «Τὰ προτεινόμενα ἔξοδα εἶναι ἀναποφεύκτου ἀνάγκης. Βεβαίως ἡ Βουλὴ δὲν θὰ θελήσῃ νὰ βαρύνῃ ἑαυτὴν μὲ τὴν σοβαρὰν εὐθύνην τῆς ἀρνήσεως αὐτῶν ἢ τῆς ἀναβολῆς τῆς παραδοχῆς αὐτῶν». Καθιστᾷ, ὡς βλέπετε, ὁ εἰσηγητὴς τὴν Βουλὴν ὑπεύθυνον διὰ τὰς συνεπείας τῆς ἀρνήσεως τῆς ψηφίσεως ἢ καὶ τῆς ἀναβολῆς. Παρακατιὼν ἐξακολουθεῖ: «οἱ πάντες δυνάμεθα νὰ ἐπιθυμῶμεν τὴν εἰρήνην· ἀλλὰ τίς ἤθελε τολμήσει νὰ βεβαιώσῃ, ὅτι αὕτη ἐξησφαλίσθη ἤδη ἐπὶ ἀριθμὸν μᾶλλον ἢ ἧττον μεγάλων ἐνιαυτῶν;» Ἡ λέξις, κύριοι, «νὰ τολμήσῃ» εἶναι βαρεῖα νὰ ἐκφέρηται ἀπὸ στόματος εἰσηγητοῦ πρὸς ὁλόκληρον Βουλὴν τῆς Ἰταλίας: «τίς θὰ τολμήσῃ ἀφρόνως νὰ ἐμπιστευθῇ εἰς τοιαύτην ἐλπίδα, ἥτις ἀπὸ στιγμῆς εἰς στιγμὴν ὑπὸ τὴν ἐπήρειαν συμβάντων, ἅτινα ἀδύνατον νὰ προληφθῶσι, δύναται νὰ καταστῇ ματαία χίμαιρα;» Ματαίαν χίμαιραν θεωρεῖ τὴν ἐλπίδα τῆς διατηρήσεως τῆς εἰρήνης. Ὁ εἰσηγητὴς ἐξακολουθεῖ «ἅπαντα τὰ Κράτη τῆς Εὐρώπης εἶναι ἐπὶ τὰ ὅπλα, αὐξάνοντα καὶ τελειοποιοῦντα τὸν τόσον ἤδη βαρὺν ἐξοπλισμὸν αὐτῶν. Εἴμεθα ἑπομένως ἠναγκασμένοι ἑκόντες ἄκοντες νὰ ὑποκύψωμεν εἰς τὸν ἐπηρεασμὸν τοῦτον.» Αὐτὰ λέγονται, κύριοι, εἰς τὸ κοινοβούλιον τῆς Ἰταλίας, εἰς δὲ τὸ κοινοβούλιον τῆς Ἑλλάδος ἔρχονται καὶ λέγουν: «Κάτω τὰ πάντα, ἡ Ἑλλὰς πρέπει νὰ ἡσυχάσῃ.» Ἐὰν ἡ Βουλὴ ἔχῃ ἐμπιστοσύνην εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὀφείλει νὰ ὑπακούσῃ, ὀφείλει νὰ μὴ ἀντισταθῇ εἰς τὰς ἰδέας της, εἰς τὴν ἐπιθυμίαν της! Καλῶς ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου παρετήρησαν, ὅτι τὰ ἐθνικὰ ζητήματα δὲν πρέπει νὰ λύωνται ἁπλῶς καὶ τεχνικῶς διὰ τῆς πλειοψηφίας· οἱ δίδοντες τὰς ψήφους αὑτῶν, πρέπει καλῶς νὰ σταθμίσωσι τὴν εὐθύνην, τὴν ὁποίαν ἀναλαμβάνουν. Ἀγνοῶ, κύριοι, τοὺς σκοποὺς τῶν ἀρχηγῶν τῆς ἀντιπολιτεύσεως, ἴσως καὶ δὲν ἔπρεπε ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου νὰ ὁμιλήσω, ἀλλ’ ὡς ἀτομικὴν ἰδέαν μοὶ εἶναι ἐπιτετραμμένον νὰ εἴπω τὸ ἑξῆς: Ἐπιθυμῶ, ὥστε οἱ ἀντιφρονοῦντες πρὸς τὰ σχέδια τοῦ κ. Τρικούπη νὰ λάβωσι τὸν λόγον, νὰ διαμαρτυρηθῶσι, καὶ ἂν πρόκειται νὰ ἡττηθῶσι κοινοβουλευτικῶς, ἂς ἡττηθῶσιν, ἡ διαμαρτύρησις πρέπει νὰ χρησιμεύσῃ εἰς τὸ μέλλον. Ὁ κ. Τρικούπης εἰς τὸ προτεινόμενον στρατιωτικὸν αὑτοῦ σύστημα, ὡς ἐκουράσθητε ἀκούοντες, διαιρεῖ τὸν στρατὸν τῆς Ἑλλάδος εἰς στρατὸν ὑπηρεσίας καὶ εἰς στρατὸν ἀσκήσεως. Καὶ στρατὸν μὲν τῆς ὑπηρεσίας διὰ τὰς ἀνάγκας τοῦ Κράτους ὀνομάζει τὰ τάγματα τῶν εὐζώνων, τῶν ὁποίων ὁ σχηματισμὸς πρόκειται νὰ ἦναι ἐξ ἐθελοντῶν, στρατὸς δὲ ἀσκήσεως πρόκειται νὰ ἦναι οἱ νέοι οἱ ὑποχρεούμενοι διὰ τῆς ἀπογραφῆς νὰ καταταχθῶσιν ὑπὸ τὰς σημαίας. Δὲν θέλω, κύριοι, νὰ κουράσω ὑμᾶς, ἐπαναλαμβάνων τ’ αὐτὰ, ἀλλὰ βεβαίως οἱ θέλοντες καλῶς νὰ μελετήσωσι τὸ πρᾶγμα, θέλουσιν εὕρει, ὅτι στρατὸς εἰς τὸ μέλλον θέλουσιν εἶσθαι μόνοι οἱ εὔζωνοι. Ὁ κ. Τρικούπης διατηρεῖ τὸ πυροβολικὸν, διατηρεῖ τὸ μηχανικὸν, διατηρεῖ τὸ ἱππικόν· τοῦτο εἶναι καλὴ παρηγορία διὰ τοὺς ἀνήκοντας εἰς τὰ σώματα ταῦτα. Ἀλλὰ τὰ σώματα ταῦτα δὲν διατηροῦνται, ὅπως ἀποτελέσωσι μέρος στρατοῦ, ἀλλὰ διατηροῦνται ἴσως, διότι δὲν ἠδύνατο νὰ τὰ παραμερίσῃ. Τὰ τάγματα τῶν εὐζώνων πρόκειται νὰ κατέχωσι τὰ μεθόρια καὶ ν’ ἀσχολῶνται εἰς τὴν λοιπὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Κράτους, ὁ δὲ λοιπὸς στρατὸς ν’ ἀσκῆται. Ἀλλ’ ἐάν, κύριοι, ὁ λεγόμενος στρατὸς τῆς ὑπηρεσίας ἔχῃ τὴν ἀποστολὴν ταύτην, δὲν δύναμαι νὰ ἐννοήσω διατί εἶναι διῃρημένος εἰς 11 τάγματα· ἡ κυβέρνησις ἠδύνατο ν’ ἀνεύρῃ τὸν ἀριθμὸν τῶν ταγμάτων, ὧν εἶχεν ἀνάγκην· ἴσως ἴσως ἀρχὴ καὶ ἀφορμὴ τοῦ ἀριθμοῦ 11 ὑπῆρξεν ὁ ἀριθμὸς τῶν στελέχεων· ἐὰν δὲν ὑπῆρχον στελέχη δι’ ἕνδεκα τάγματα, ὁ ἀριθμὸς τῶν στρατιωτῶν, ὧν ἔχει ἀνάγκην διὰ τὴν ὑπηρεσίαν, ἠδύνατο ν’ ἀποτελέσῃ 2 ἢ τὸ πολὺ 3 τάγματα. Οὕτως ἐχόντων τῶν πραγμάτων, οἱ λοιποὶ νέοι, οἱ ὁποῖοι θέλουν λάχει τοῦ κλήρου διὰ τῆς ἀπογραφῆς, δὲν ἔχουσι νὰ προσφέρωσιν ὑπηρεσίαν. Εἰς ἄλλην περίστασιν ἠναγκάσθην νὰ εἴπω, ὅτι, φαίνεται, κατὰ τὴν Κυβέρνησιν, καὶ αὐτοὶ οἱ ἐν Ἀθήναις δὲν θέλουσι λαμβάνει μέρος εἰς καμμίαν ὑπηρεσίαν τῆς πόλεως, ἀλλ’ ὅτι καὶ ἐνταῦθα θὰ φέρῃ ἡ Κυβέρνησις εὐζώνους. Ἀλλ’ ἐὰν ὁ κ. πρωθυπουργὸς πράγματι πρεσβεύῃ, ὅτι ὁ στρατὸς, ὁ ἐκ τῆς ἀπογραφῆς, δὲν πρέπει νὰ ὑπηρετῇ, δὲν δύναμαι νὰ ἐννοήσω διατί μεταβάλλει τὴν θητείαν τοῦ στρατολογικοῦ νόμου, καὶ διὰ μὲν τὸ πεζικὸν τὴν φέρει μονοετῆ, διὰ δὲ τὰ λοιπὰ ὅπλα διετῆ. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς δύναται νὰ εἴπῃ, ὅτι τοῦτο τὸ πράττει, καθότι, ὅταν ὁ στρατὸς δὲν ἀσχολῆται εἰς ἄλλο τι, ταχύτερον γυμνάζεται, καὶ ὅτι ἡ πεῖρα ἀπέδειξεν, ὅτι εἶναι καὶ πολὺ ἀρκετὸν τὸ χρονικὸν τοῦτο διάστημα. Εἰς τὸ ἐπιχείρημα τοῦτο δὲν ἔχω ἴσως νὰ ἀντείπω, κύριοι, διότι περὶ τῆς θητείας θὰ ὁμιλήσωμεν κατόπιν εἰς τὸ ἄλλο νομοσχέδιον. Ἀλλ’ ἐὰν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἀπὸ τῆς ἰδέας ταύτης ὡρμήθη, διατί δὲν μιμεῖται ἔθνος τι ἄλλο, τὸ ὁποῖον μόνον, κατ’ ἐμὲ, ἐν τῇ Εὐρώπῃ τῇ Ἠπειρωτικῇ ἔχει τὸ σύστημα τοῦτο; Ἡ κυβέρνησις δὲν θέλει ὑπηρεσίαν ἀπὸ τοὺς ἐξ ἀπογραφῆς. Ἡ Ἑλβετία, κύριοι, δὲν θέλει ὑπηρεσίαν ἀπὸ τοὺς ἐξ ἀπογραφῆς, καὶ φοβοῦμαι πολύ, μὴ τὸ σύστημα τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ εἶναι κακὴ παράφρασις τοῦ Ἑλβετικοῦ. Ἔπρεπε λοιπὸν ἡ Βουλὴ ἴσως πρῶτον νὰ λύσῃ καθαρῶς τὸ ζήτημα, ἂν θέλῃ στρατὸν μόνιμον ἢ δὲν θέλῃ. Ἐὰν ἔχῃ στρατὸν μόνιμον, εἶναι ὑποχρεωμένη νὰ ἀκολουθήσῃ τὴν πεῖραν τῶν ἐθνῶν, τὰ ὁποῖα δίδουσι διὰ τῶν ἔργων αὐτῶν καὶ τῆς ἱστορίας τῶν τὰ καλλίτερα παραδείγματα. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς γνωρίζει, ὅτι καὶ πρὸ μικροῦ κατὰ τὰς τελευταίας ἐκ Γερμανίας εἰδήσεις ἐπροτάθη ἡ ἐλάττωσις τῆς θητείας ἐκ 3 ἐτῶν εἰς 2 τῶν ὑπὸ τὰς σημαίας· γνωρίζει ὁ κ. Πρωθυπουργὸς τὴν ἀπάντησιν, τὴν ὁποίαν ὁ Ὑπουργὸς τῶν στρατιωτικῶν τῆς Γερμανίας Kameke ἔδωκεν εἰς τὸν προτείναντα τοῦτο καὶ τὸν ἠνάγκασε νὰ ἀποσύρῃ τὴν πρότασίν του. Ἐὰν λοιπὸν ἡ Ἑλλὰς θέλῃ στρατὸν μόνιμον, δὲν δύνασθε τὸ παράπαν νὰ ἐλαττώσητε τὴν θητείαν, ἐκτὸς ἐὰν θέλετε νὰ φαίνεσθε πρωταγωνιστοῦντες εἰς τὸ ἰδιότροπον. Ἀλλ’ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς θέλει σᾶς εἴπει: ἐὰν δὲν μοὶ χαρίσητε τὴν ἐλάττωσιν τῆς θητείας, δὲν δύναται νὰ λειτουργήσῃ ὁ στρατιωτικός μου ὀργανισμός. Ἀλλ’ ὁ στρατιωτικὸς ὀργανισμὸς τῆς Κυβερνήσεως δὲν εἶναι ὀργανισμὸς μονίμου στρατοῦ. Μένει εἰς τὴν Βουλὴν λοιπὸν, δίδουσαν τὴν ψῆφον αὐτῆς ὑπὲρ τοῦ ὀργανισμοῦ, νὰ εἴπῃ, ὅτι διὰ τῆς ψήφου ταύτης καταργῶ τὸν μόνιμον στρατόν. Ἐὰν ἡ διατήρησις τῆς θητείας δὲν δύναται νὰ συντελέσῃ εἰς τὴν λειτουργίαν τοῦ ὀργανισμοῦ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, δὲν εἶναι καμμία προσβολὴ εἰς τὴν φιλοτιμίαν νὰ ἀποσύρουν τὸν στρατιωτικὸν αὐτὸν ὀργανισμόν. Τὰ μεγάλα ἐθνικὰ ζητήματα δὲν μεταβάλλονται εἰς προσωπικά. Εἶπον, κύριοι, ὅτι τὸ μόνον ἐν τῇ ἠπειρωτικῇ Εὐρώπῃ Κράτος, τὸν ὁποῖον δὲν ἐπιδιώκει ἢ ἁπλῶς τὴν συντήρησιν αὐτοῦ, εἶναι ἡ Ἑλβετία. Ἡ Ἑλβετία δὲν παραδέχεται στρατὸν μόνιμον, διότι φοβεῖται μὴ ὁ στρατὸς, ὢν διαρκῶς ὑπὸ τὴν χεῖρα τοῦ ἄρχοντος, ἢ τοῦ προϊσταμένου τῆς πολιτείας ἢ τοῦ στρατοῦ, γείνει ὄργανον αὐτοῦ εἰς τὴν φιλοδοξίαν του. Δὲν πιστεύω ποτὲ τοιαύτη ἰδέα διὰ τὴν Ἑλλάδα νὰ ὑπῆρξεν ἡ ἀφορμὴ, ὅπως ὁ κ. Πρωθυπουργὸς καταργήσῃ τὸν μόνιμον στρατὸν ἐν Ἑλλάδι.

§83ΜΕΛΕΤΟΠΟΥΛΟΣ. Μίαν παρατήρησιν θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε. Εἰς τὴν Ἑλβετίαν δὲν ὑπάρχει Πρόεδρος, ἀλλὰ συμβούλιον ὁμοσπονδιακὸν ὥστε δὲν πιστεύω νὰ ἦναι αὐτὸς ὁ λόγος, ὁ ὁποῖος ἐπηρέασε.

§84ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Εἶναι ἀναγεγραμμένον εἰς τὸ σύνταγμα τῆς Ἑλβετίας, ὅτι δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον εἰς τὴν Ὁμοσπονδίαν νὰ διατηρῇ μόνιμον στρατόν. Τὸ σύνταγμα τῆς Ἑλβετίας δίδει τὸ δικαίωμα εἰς τὰς ἐπαρχίας, εἰς τὰ καντόνια τὰ λεγόμενα, νὰ ἔχωσιν ὁπλοφόρους διὰ τὴν ἐσωτερικὴν ὑπηρεσίαν, καὶ ὁ διακόψας με βεβαίως θὰ γνωρίζῃ, ὅτι ὑπὸ τοῦ συντάγματος τοῦ Ἑλβετικοῦ εἶναι δεδομένον εἰς ἑκάστην ἐπαρχίαν, νὰ μὴ δύναται νὰ διατηρήσῃ ὁπλοφόρους ἢ στρατιώτας ὑπηρεσίας ἄνω τῶν 300 ἀνδρῶν, ἐκτὸς ἐὰν ἡ Ὁμοσπονδία ἀποφασίσῃ καὶ ἐπιτρέψῃ καὶ ἄλλους. Ἡ Ἑλβετία λοιπὸν δὲν διατηρεῖ μόνιμον στρατὸν, ἡ Ἑλβετία εἶπε: μοὶ ἀρκοῦσιν ἐκεῖνοι, τοὺς ὁποίους αἱ ἐπαρχίαι θεωροῦσιν ἀναγκαίους διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ τόπου, ὅλοι δὲ οἱ ἄλλοι πολῖται Ἑλβετοὶ εἶναι στρατιῶται χωρὶς νὰ ἦναι στρατιῶται, ὑπόκεινται δηλ. εἰς τὴν ὑποχρέωσιν τοῦ νὰ ὑπηρετήσωσι τὴν πατρίδα, ὅταν αὕτη ἔχῃ ἀνάγκην. Καὶ εἰς προηγουμένην τινὰ ἐποχὴν, περὶ ἧς ὡμίλησε πρὸ μικροῦ δεξιόθεν μου εἷς τῶν κ. κ. Βουλευτῶν, ἡ Ἑλβετία παρουσίασε κατὰ τὰ μεθόρια τὰ γαλλικὰ 35,000 στρατοῦ καλῶς ἡτοιμασμένου. Ἐὰν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐνόει νὰ καταργήσῃ τὸν μόνιμον στρατὸν, διατί τάχα δὲν μᾶς λέγει τοῦτο; Καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, διατί δὲν μᾶς ἔφερε τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ πλῆρες καὶ σύμφωνον πρὸς τὴν στρατιωτικὴν σύνταξιν τῆς Ἑλβετίας; Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ἐνῷ δὲν θέλει στρατὸν μόνιμον, ὑποχρεοῖ τοὺς νέους, ὅσοι ἔρχονται νὰ ὑπηρετήσουν εἰς τὸ πεζικὸν, νὰ μένωσιν ἓν ἔτος ὁλόκληρον ὑπὸ τὰς σημαίας, οἱ δὲ διὰ τὰ ἄλλα ὅπλα ἐπὶ δύο ἔτη. Ἀφοῦ ἐκεῖνοι, κύριοι, δὲν πρόκειται νὰ ὑπηρετήσωσιν, ἀλλὰ μόνον πρὸς ἐκπαίδευσιν καλοῦνται, ὁ χρόνος αὐτὸς εἶναι πολύς. Εἶναι κακὸν νὰ ἀφαιρῇ τις τοὺς νέους ἀπὸ τὰς ἑστίας αὐτῶν, ὅπου δύνανται νὰ περιθάλψωσι τοὺς γονεῖς των, ὅπου δύνανται νὰ καλλιεργῶσι τοὺς ἀγρούς των, μόνον καὶ μόνον διὰ νὰ μένουν εἰς τὸν στρατῶνα καὶ νὰ κάθηνται. Λέγων ταῦτα, κύριοι, ὑποθέτω, ὅτι μὲ ἐννοεῖτε. Δὲν εἶμαι τὸ παράπαν ὑπὲρ τοῦ συστήματος τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ὅπως ἐπίσης δὲν εἶμαι διὰ τὴν ἐποχὴν ταύτην ὑπὲρ τοῦ Ἑλβετικοῦ συστήματος. Δὲν εἶναι ἐποχὴ δοκιμῶν, κύριοι. Ἡ Ἑλλὰς ἔχει ἀνάγκην στρατοῦ μονίμου, καὶ ἐὰν τὰ μέσα ὑπῆρχον ἄφθονα, ἤθελον εὐχηθῆ νὰ ἔχωμεν πλείονα στρατόν. Ἀλλ’ ἐπειδὴ, ὡς εἶπον, ὁ κ. πρωθυπουργὸς δὲν θέλει στρατὸν μόνιμον, καὶ τοῦτο εἶναι ἡ πραγματικὴ ἀλήθεια, ἔπρεπε νὰ μιμηθῇ τὴν Ἑλβετίαν. Εἰς τὴν Ἑλβετίαν, ἐὰν ἀφήσωμεν κατὰ μέρος τὴν ἐκ νηπιακῆς ἡλικίας περὶ τὰ στρατιωτικὰ μόρφωσιν, ἥτις ἐξακολουθεῖ μέχρι τοῦ 20οῦ ἔτους τῆς ἡλικίας, θέλετε ἰδεῖ, ὅτι ἐλάχιστος χρόνος χρειάζεται ἐφεξῆς, ὅπως γυμνασθῇ ὁ πολίτης, κατατασσόμενος ὡς στρατιώτης. Εἶναι λίαν παράδοξον πρᾶγμα ἡ διαγωγὴ ἡμῶν, — διότι σήμερον εἴμεθα διατεθειμένοι νὰ ψηφίσωμεν ὑπὲρ τοῦ συστήματος τοῦ κ. Τρικούπη, εἰς ἄλλην δὲ περίστασιν, καθ’ ἣν ἄλλος πρωθυπουργὸς ἤθελε νὰ προετοιμάσῃ τὴν νεολαίαν περὶ τὰ στρατιωτικὰ, ὑποβαλὼν νομοσχέδιον περὶ τῆς στρατιωτικῆς αὐτῆς μορφώσεως, ἀπεῤῥίψαμεν τὸ νομοσχέδιον ἐκεῖνο, ὅπερ ἠδύνατο νὰ προετοιμάζῃ τὴν νεολαίαν περὶ τὰ στρατιωτικά. Εἰς τὴν Ἑλβετίαν, διὰ νὰ μὴ πολυλογῶ, ὁ χρόνος, τὸν ὁποῖον ὥρισαν διὰ τὰ διάφορα σώματα, εἶναι μεταξὺ 50 καὶ 60 ἡμερῶν, ὅπως χρησιμεύσωσι διὰ τὴν ἐκπαίδευσιν. Μετὰ τὴν ἀρχικὴν αὐτὴν μόρφωσιν τῶν νεοσυλλέκτων, κατ’ ἔτος ἐπὶ ἡμέρας ὀλιγίστας, μεταξὺ τοῦ ἀριθ. 15 καὶ 20, ἐπανέρχονται εἰς τὰ σώματά των χάριν ἐπαναλήψεως. Ἐὰν τουλάχιστον ὁ κ. πρωθυπουργὸς μᾶς ἔφερε τοιοῦτο σύστημα, ἠθέλαμεν τὸ μελετήσει καλλίτερον, καὶ ἠθέλαμεν σκεφθῆ ἐὰν συμφέρῃ εἰς τὴν Ἑλλάδα νὰ εἰσαχθῇ τοῦτο, ἐὰν συμφέρῃ δηλαδὴ νὰ μὴ ἔχῃ μόνιμον στρατόν. Ἀλλ’ ὁ κ. πρωθυπουργὸς μᾶς παρουσιάζει ὀργανισμόν, ὁ ὁποῖος ἔχει ὅλας τὰς ἰδιότητας. Ἐὰν εἴπητε εἰς αὐτὸν ποῦ εἶναι ὁ στρατὸς, θέλει ἀποκριθῆ: ἰδοὺ ὁ στρατὸς τῆς ἐκπαιδεύσεως. Ἀλλ’ ὁ στρατὸς τῆς ἐκπαιδεύσεως οὗτος, ἐὰν πρὸς στιγμὴν τὸν δεχθῶμεν, δὲν χρησιμεύει ὡς βάσις, ἵνα σχηματίσῃ ἡ Ἑλλὰς στρατὸν ἀξιόμαχον, διότι ὁ στρατὸς πρέπει νὰ σύγκηται ἀπὸ τοὺς στρατιώτας καὶ ἀπὸ τὰ στελέχη. Στελέχη δὲν ἔχει τὸ νομοσχέδιον, εἰμὴ διὰ 10 τάγματα πεζικοῦ. Πόσον στρατὸν λοιπὸν ἔχει νὰ θέση ὑπὸ τὰς διαταγὰς τῶν στελεχῶν τούτων; Ὁ ἀριθμὸς τῶν στελέχεων δὲν θέλει πληρώσει εἰμὴ 10 καὶ μόνον τάγματα. Δὲν θέλω νὰ ὑπάρξῃ τις, καὶ ὑποθέτω, ὅτι δὲν θὰ ὑπάρξῃ, ὅστις νὰ φρονῇ, ὅτι αἱ δυνάμεις ἑνὸς Κράτους ἅπασαι δύνανται ἀτιμωρητεὶ νὰ συγχωνευθῶσιν ὑπὸ μίαν καὶ τὴν αὐτὴν διοίκησιν, καὶ νὰ εἴπῃ ὁ κ. πρωθυπουργὸς μὲ 10 τάγματα θὰ ἔχω 30,000. Ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι γνωρίζουσι τί ἐστὶ στρατὸς ἐκ τῆς πείρας τῆς πραγματικῆς, ἐκανόνισαν ὅρια, τὰ ὁποῖα ἀτιμωρητεὶ δὲν δύναταί τις νὰ ὑπερβῇ. Ὁ κ. πρωθυπουργὸς ἐν τῷ νομοσχεδίῳ διατηρεῖ ὁλόκληρον τὸ σῶμα τὸ ὑπάρχον τοῦ πυροβολικοῦ, καὶ τὸ πυροβολικὸν τοῦτο ἔρχεται νὰ βοηθήσῃ ἐν ἀνάγκῃ 10 τάγματα πεζικοῦ· τοῦτο εἶναι πλέον ἢ ἀστεῖον. Ὁ κ. πρωθυπουργὸς διατηρεῖ 2 τάγματα μηχανικοῦ· ἀφίνω, ὅτι τὰ διατηρεῖ ἀνεξάρτητα ἀπ’ ἀλλήλων, διότι ἴσως οὕτως ἔδοξε, ἐνῷ τὸ πυροβολικὸν τὸ ἔχει ὑπὸ μίαν καὶ μόνην κεφαλήν· ἀλλὰ τὰ δύο τάγματα τοῦ μηχανικοῦ βεβαίως ὑπερπλεονάζουν τότε, ἐὰν πρόκηται διὰ 10 τάγματα τοῦ πεζικοῦ. Δὲν θέλω νὰ εἴπω τίποτε διὰ τὸ ἱππικόν, διότι αὐτὸ πάντοτε παρημελήθη ἐν Ἑλλάδι· ἅμα εἴπῃ τις περὶ ἱππικοῦ, σᾶς λέγουσι: δὲν ἔχομεν χρήματα· καὶ προχθὲς ἐφάνη ἡ ἀπόλυτος ἀνάγκη, ὅπως, ἀντὶ πάσης θυσίας, ἔχωμεν ἱππικὸν ἀνάλογον μὲ τὰς περιστάσεις. Ἀλλὰ θέλει μᾶς εἴπει ὁ κ. πρωθυπουργὸς, ὅτι ἀπατῶμαι, ὅτι δὲν ἀνέγνωσα καλῶς, ὅτι εἰς τὸ προτεινόμενον νομοσχέδιον ἐλήφθη φροντὶς περὶ μορφώσεως σωμάτων ἐν ὥρᾳ ἀνάγκης. Ἀλλὰ τὰ σώματα ταῦτα, τὰ ἐν τῇ ἀνάγκῃ συστηθησόμενα, δὲν δύναμαι ἐγὼ τουλάχιστον ἐκ τοῦ γράμματος τοῦ νομοσχεδίου νὰ ἐννοήσω τὸ παράπαν πῶς θέλουσι σχηματισθῆ, πῶς θέλουσι διοικηθῆ, τίνες θέλουσι ἀποτελέσει τὰ στελέχη αὐτῶν καὶ πόθεν θέλουσι προκύψει τὰ στελέχη ταῦτα. Ἄλλος τις πρὸ ἐμοῦ λίαν ἐπιτυχῶς παρετήρησεν, ὅτι οἱ στρατοὶ δὲν αὐτοσχεδιάζονται. Καὶ ἂν δὲν αὐτοσχεδιάζωνται καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τοὺς στρατιώτας, πολὺ περισσότερον δὲν αὐτοσχεδιάζονται καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὰ στελέχη. Εἰς ἄλλην ἐποχὴν, ἥτις πρὸ ὀλίγου ἔληξε, τὰ Κράτη, ὅταν συνέβαινε νὰ κηρύξωσι πρὸς ἄλλα τὸν πόλεμον, ἐνεπιστεύοντο τὴν τύχην αὐτῶν εἰς στρατὸν εὐάριθμον, καὶ τὸ εὐάριθμον τοῦ στρατοῦ φυσικῷ τῷ λόγῳ ἐπέφερε τὸ μακροχρόνιον τοῦ πολέμου. Ἐκεῖ τότε φυσικῶς ἐλάμβανον ἀφορμὴν τὰ Κράτη καὶ τὰ μέσα νὰ μορφώσωσιν ἄνδρας εἰς τὴν πολεμικὴν, καὶ ἐκεῖνος, ὅστις εὑρίσκετο νεοσύλλεκτος τὴν στιγμὴν τῆς κηρύξεως τοῦ πολέμου, ἐπανερχόμενος εἰς τὴν καλύβην του ἢ εἰς τὴν οἰκίαν του, ἐὰν ἦτον εὔπορος, ἐπανήρχετο ἀληθὴς πολεμιστής. Σήμερον οἱ πόλεμοι δὲν διαρκοῦσι· μόλις κηρυχθῇ ὁ πόλεμος, καὶ ἀμέσως βλέπετε, ὅτι προβλέπεται ἡ στιγμὴ τῆς λήξεως αὐτοῦ. Καὶ ἐνῷ δὲν διαρκοῦσιν οἱ πόλεμοι, τὰ Κράτη εἶναι ὑποχρεωμένα εἰς τὰ στελέχη, τὰ ἐπὶ κεφαλῆς τοῦ στρατοῦ, νὰ ἐμπιστευθῶσι τὴν τύχην τοῦ Κράτους. Εἶναι λοιπὸν ἀναγκαῖον νὰ ἐρωτήσωμεν ποῦ εἶναι τὰ στελέχη τῶν σωμάτων ἐκείνων, τὰ ὁποῖα ὑπόσχεται τὸ προτεινόμενον νομοσχέδιον, ὅτι θέλουσι συστηθῆ, ἵνα αὐξήσωσιν ἐν πολέμῳ ἢ ἐν ὥρᾳ ἀνάγκης τὰς δυνάμεις τῆς Ἑλλάδος; ἐνόσῳ δὲ δὲν ἔχομεν τοιαῦτα, εἶναι φυσικὴ συνέπεια νὰ ἀμφιβάλλωμεν περὶ τῆς πραγματοποιήσεως τοῦ νομοσχεδίου. Τὸ νομοσχέδιον, ἐὰν θέλῃ τις νὰ τὸ ἐξετάσῃ ὡς ἐμπρέπει, εἶναι ἁπλῆ φενάκη κατὰ τοῦ μονίμου στρατοῦ. Εἶναι δὲ ἀληθὲς τοῦτο, κύριοι, διότι ἐπιβοηθὸς εἰς τὴν ἰδέαν ταύτην μοὶ ἔρχεται ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅστις ἐλυπήθη κατάκαρδα, ὡς ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου τὸ εἶπεν ἄλλοτε, ὅτι εὑρίσκει, ἕνεκα τῶν τελευταίων προβιβασμῶν, ἀριθμὸν ἀξιωματικῶν πλείονα τῶν ὅσων ἔχει ἀνάγκην. Ἔχω τὴν ἀκλόνητον πεποίθησιν, ὅτι, ἐὰν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς δὲν ἤθελεν εὕρει τὸν ἀριθμὸν τῶν ἀξιωματικῶν, τοὺς ὁποίους εὗρε, δὲν θὰ εἶχε τὸ παράπαν δυσκολίαν νὰ μᾶς προτείνῃ οὔτε 11 τάγματα εὐζώνων, οὔτε 10 τάγματα πεζικοῦ, ἀλλὰ πολὺ ὀλιγώτερα. Ἐὰν δὲν ἦναι, κύριοι, ὁ σκοπὸς τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ ἡ κατάργησις τοῦ μονίμου στρατοῦ, διαδοχικῶς ἐπερχομένη, δὲν ἐννοῶ τὸ παράπαν τί τὸν ἐμπόδισε νὰ ἐφαρμόσῃ τὰς περὶ διακρίσεως ἰδέας αὑτοῦ εἰς στρατὸν ὑπηρεσίας καὶ εἰς στρατὸν ἐκπαιδεύσεως, μὲ τὴν διατήρησιν τῶν καθεστώτων. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εὗρεν ἀπὸ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως 20 τάγματα πεζικοῦ καὶ 4 τάγματα εὐζώνων. Τὰ 4 τάγματα τῶν εὐζώνων δύνανται νὰ κατέχωσι τὴν ὁροθετικὴν γραμμήν. Ἠδύνατο νὰ αὐξήσῃ ἢ καὶ νὰ ἐλαττώσῃ τὸν ἀριθμὸν τῶν στρατιωτῶν, ἀλλ’ ἡ ὑπηρεσία αὕτη ἤθελεν ἐκτελεσθῆ ἐκ τῶν ταγμάτων τῶν εὐζώνων, τίποτε δὲν τὸν ἐπείραζεν. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εὗρε χωροφυλακήν. Ἐὰν ἐνόμιζεν ἢ νομίζῃ, ὅτι ὁ ἀριθμὸς τῶν εὐζώνων καὶ τῶν χωροφυλάκων εἶναι ὀλίγος, ἠδύνατο νὰ αὐξήσῃ τὸν ἀριθμὸν τῶν χωροφυλάκων ἢ τὸν ἀριθμὸν τῶν εὐζώνων. Ὅτε εἶχον τὴν τιμὴν νὰ διευθύνω τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν, εἰς τὰς περὶ χωροφυλακῆς μελέτας μου εἶχον λάβει ὡς βάσιν νὰ ἐξεύρω τὸν ἀριθμὸν τὸν ἀναγκαιοῦντα, ὥστε οὐδεὶς στρατιώτης νὰ ἀσχοληθῇ εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τῆς χωροφυλακῆς. Ἐν συμβουλίῳ μεθ’ ὅλων τῶν ἀνωτέρων ἀξιωματικῶν τῆς χωροφυλακῆς, ἀπὸ ἐπαρχίαν πρὸς ἐπαρχίαν, καὶ ἀπὸ δῆμον πρὸς δῆμον ἐξετάζοντες τὰς ἀνάγκας, εὕρομεν, ὅτι 4000 χωροφύλακες ἀρκοῦν ἐπὶ τῷ σκοπῷ τούτῳ. Τίποτε λοιπὸν δὲν ἐμπόδιζε τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, ἐὰν ἤθελε, νὰ ἐφαρμόσῃ τοῦτο, εἰς τὸ ὁποῖον δύναμαι νὰ ἦμαι κατακριτέος, διότι δὲν τὸ ἐφήρμοσα. Ἠδύνατο, λέγω, ὁ κ. Πρωθυπουργὸς νὰ αὐξήσῃ τοὺς χωροφύλακας, νὰ διατηρήσῃ τοὺς εὐζώνους, ἢ ἐν ἀνάγκῃ νὰ αὐξήσῃ τὸν ἀριθμὸν αὐτῶν κατὰ ἓν ἢ δύο τάγματα ἀκριβῶς διὰ τὴν μεθόριον γραμμὴν, καὶ ἰδοὺ, ὅτι δὲν εἶχεν ἀνάγκην νὰ ἀναστατώσῃ τὸ ἔθνος καὶ νὰ φέρῃ νέον σύστημα στρατιωτικόν. Ἰδοὺ, κύριοι, οἱ λόγοι, οἵτινες μὲ ἀναγκάζουσι νὰ ἐπιμείνω εἰς τὴν ἰδέαν, τὴν ὁποίαν ἐξέφρασα, ὅτι ὁ προτεινόμενος ὀργανισμὸς τοῦ στρατοῦ δὲν ἔχει κύριον ἄλλον σκοπὸν, εἰμὴ τὴν κατάργησιν τοῦ μονίμου στρατοῦ. Ἡ Ἑλλὰς, κύριοι, ὅπως πάντες γνωρίζετε, καὶ δὲν ἔχετε ἀνάγκην νὰ τὸ μάθετε ἀπὸ κανένα, εἶναι προωρισμένη νὰ ζήσῃ, ὅσον καὶ ἂν σπεύδωσιν οἱ ἀλλοφρονοῦντες νὰ θέσωσι πλάκα ἐπὶ τοῦ στήθους της, ὅπως παύσῃ νὰ ἀναπνέῃ. Ἡ Ἑλλὰς θὰ ζήσῃ, ἡ Ἑλλὰς εἶναι κεκλημένη, κύριοι, ἐν τῇ Ἀνατολῇ νὰ διαδραματίσῃ πρόσωπον μέγα. Εὔχομαι, κύριοι, νὰ μὴ ὑπάρχῃ τις ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, κινούμενος ἀπὸ ψευδοπολιτικὰ συμφέροντα, ὅστις νὰ μὴ θελήσῃ νὰ τὸ κατανοήσῃ. Εὔχομαι δι’ αὐτόν, ἀλλ’ ἐγὼ φρονῶ ταῦτα, καὶ ἰδού, κύριοι, τὰ πράγματα εἶναι πρὸ τῶν θυρῶν. Ἐντὸς ὀλίγου ἡ Ἑλλὰς βεβαίως θέλει προσκληθῆ νὰ διοικήσῃ τὰς ὁμόρους ἐπαρχίας· ἐν τῇ πολιτικῇ φρονήσει τῆς Κυβερνήσεως ὑπάρχει ἀμφιβολία ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τοῦτο; Ἡ πρόοδος τῶν ἐθνῶν δὲν ἐκτιμᾶται ἐπὶ ὥρας, μῆνας, οὔτε καὶ ἐπὶ ἔτη· δύναται ν’ ἀργήσῃ τὸ ζήτημα, τὸ παραδέχομαι, διὰ τὸ ἔτος τοῦτο, μολονότι δὲν τὸ πιστεύω, ἀλλὰ βεβαίως ἐντὸς ὀλιγίστου χρονικοῦ διαστήματος ἡ Ἑλλὰς θέλει διοικήσει τὰς ὁμόρους ἐπαρχίας. Ἤθελον νὰ μάθω ἀπὸ τοῦ στόματος τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ἐὰν αἱ ἐπαρχίαι ἐκεῖναι ἤθελον διοικηθῆ διὰ τῶν ταγμάτων τῆς ὑπηρεσίας, ἤτοι τῶν 11 εὐζωνικῶν. Τὴν ἱστορίαν, κύριοι, τῆς Ἑλλάδος, τὴν γνωρίζουσιν οἱ ξένοι, εἶναι ὅμως ὑποχρεωμένοι οἱ Ἕλληνες νὰ τὴν γνωρίζωσι καλλίτερον ἀπὸ τοὺς ξένους. Ἡ Ἑλλὰς ἐν προγενεστέρᾳ ἐποχῇ, ἀφοῦ πρῶτον παρημέλησε νὰ μορφώσῃ ἑαυτὴν στρατιωτικῶς, ἐνόμισεν, ὅτι δύνανται νὰ ὑπηρετηθῶσι τὰ γενικὰ συμφέροντα αὐτῆς διὰ τῶν ἐξ ἐθελοντῶν σωμάτων. Ἡ Ἑλλὰς κατὰ τὸ 1854 ἐτιμωρήθη διὰ τοῦτο· τὰ σώματα ἐκεῖνα συνέκειντο ἐκ τῶν λαμπροτέρων κατὰ τὸ φρόνημα στρατιωτῶν, ἦσαν ὅμως ἐθελονταί, οὐχὶ καταταχθέντες ὅπως ζήσωσιν ἀπὸ τὸν μισθόν, διότι μισθὸν δὲν ἐλάμβανον, ἀλλ’ ὅμως ἀπέτυχον, διότι ἦσαν ὅλως ἀσύντακτοι καὶ ἀγύμναστοι. Τὰ τάγματα τὰ εὐζωνικά, ὅπως ἔχει τὸ νομοσχέδιον, δὲν εἶναι προωρισμένα νὰ συνεργασθῶσι μετὰ τοῦ Ἑλληνικοῦ στρατοῦ τῆς ἀσκήσεως, διότι θέλουσιν εἶσθαι καταμεμερισμένα εἰς τὰς διαφόρους ἐπαρχίας· ἑπομένως οὐδεμίαν μόρφωσιν θέλουσι λάβει. Οἱ δὲ νέοι οἱ ἐκ τῆς ἀπογραφῆς ἐρχόμενοι, περιοριζόμενοι ἁπλῶς εἰς τὴν ἄσκησιν, θέλουσιν ἀποχωρεῖ εἰς τὰς ἑστίας αὐτῶν, χωρὶς νὰ ὑπηρετήσωσι τὸ παράπαν καὶ λάβωσι πεῖραν τῆς ὑπηρεσίας· ἐρωτῶ, πῶς θέλει διοικηθῆ ἐν ἀνάγκῃ τὸ Κράτος, ἀφοῦ οἱ εὔζωνοι δὲν εἶναι εἰς κατάστασιν νὰ ἀσκηθῶσιν, ἀφοῦ καὶ οἱ ἐκ τῆς ἀπογραφῆς δὲν εἶναι προωρισμένοι νὰ ὑπηρετῶσιν; Ἀλλ’ ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς, ἔχω πεποίθησιν, ὅτι θέλει μοὶ εἴπει, ἂς ἔλθῃ αὐτὴ ἡ καλὴ ὥρα, καὶ αὐτὸ τὸ παληόχαρτο τὸ σχίζομεν. Βεβαίως τοιοῦτόν τι θὰ σκέπτηται ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅστις θέλει νὰ ἐξοικονομήσῃ τὰς παρούσας περιστάσεις, βεβαίως δὲ τὸ χαρτὶ τοῦτο τὸ ἀλλάζει ἐν ὥρᾳ ἀνάγκης. Ἀφήσατε κατὰ μέρος, λέγει, τὸ τί δύναται νὰ συμβῇ, παραδέχθητε τὸ νομοσχέδιόν μου. Ἀλλ’ ἂν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς φρονῇ τοῦτο, ἡμεῖς δὲν δυνάμεθα τὸ παράπαν νὰ τὸ δεχθῶμεν. Εἰς τί θέλει τοῦ χρησιμεύσει ἡ ἐπιψήφισις νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον ἔχει σκοπὸν, καὶ δύναμαι νὰ σᾶς τὸ διαβεβαιώσω, ἔχει σκοπὸν εἰς μίαν καλὴν εὐκαιρίαν αὐτὸς πρῶτος νὰ τὸ ποδοπατήσῃ, καὶ ἀφοῦ αὐτὸς ὁ ἴδιος ἔχει σκοπὸν νὰ τὸ ποδοπατήσῃ, εἰς τί χρησιμεύει ἡ ἐπιψήφισις αὐτοῦ;

§85ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ μείνουν εὐχαριστημένοι οἱ κ. κ. ἀξιωματικοὶ μὲ τὸ σύστημα αὐτό.

§86ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Ἀκούω ἐκ δεξιῶν μίαν παρατήρησιν· ἐλπίζει ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς, ὅτι οἱ στρατιωτικοὶ θέλουν μείνει εὐχαριστημένοι μὲ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο· δὲν δύναμαι νὰ εἴπω τι περὶ ἄλλων· τὸ ἐπ’ ἐμοὶ ἐφρόνουν καὶ φρονῶ, ὅτι ἐν τῇ Βουλῇ δὲν εἶμαι στρατιώτης, εἶμαι Βουλευτὴς, καὶ ἔξω τῆς Βουλῆς ἐθεώρησα ἀναξιοπρεπὲς νὰ σκέπτωμαι περὶ τῶν στρατιωτικῶν πραγμάτων τῆς πατρίδος διὰ μόνον τὸ ἀτομικόν μου συμφέρον. Ἂν λοιπὸν ἔλαβον τὸν λόγον, ἂν διαμαρτύρωμαι κατὰ τοῦ συστήματος τούτου, ἐστὲ βέβαιος, κ. Στεφανόπουλε......

§87ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ὡμίλησα ἀτομικῶς.

§88ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Ἐστὲ βέβαιος, ὅτι παρακινοῦμαι ἀπὸ πολὺ ὑψηλότερα συμφέροντα ἀπ’ ἐκεῖνα, ἀπὸ τὰ ὁποῖα παρεκινήθητε ὑμεῖς.....

§89ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἆ! ὄχι, ὄχι.

§90ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Καὶ παρασύρετε τὴν Βουλὴν εἰς τὸν καταρτισμὸν καὶ τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου περὶ στρατιωτικῶν ἀποσπασμάτων.

§91ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι δά· ἐρωτήσατε τὸν κ. Ῥοντήρην, ὁ ὁποῖος συνηγόρησε λίαν ἑτοίμως ὑπὲρ αὐτοῦ.

§92ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Ἐγὼ ὅμως δὲν εἶμαι ἐξ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι δύνανται νὰ παρακινῶνται ἀπὸ ἀτομικὰ συμφέροντα, καὶ ἔθεσα ἐν προοιμίοις καθαρώτατα τὴν γνώμην: ἂν ποτὲ ἡ Ἑλλὰς νομίσῃ, ὅτι δὲν εἶναι ἀνάγκη ἡ διατήρησις μονίμου στρατοῦ, δὲν ἔχει ἀνάγκην οὐδένα νὰ φοβηθῇ ἐκ τοῦ στρατοῦ, διότι οἱ στρατιωτικοὶ τῆς Ἑλλάδος, ὡς καὶ εἰς ἄλλην συνεδρίασιν εἶπον, δὲν ἐννοοῦν νὰ ἀρτοδοτῶνται ἁπλῶς. Εἶμαι βέβαιος, κύριοι, ὅτι, ἂν ἐξετάσητε τὴν συνείδησιν ὑμῶν ἀνεξαρτήτως πολιτικῶν φρονημάτων, τὰ ὁποῖα μᾶς διαιροῦν, θέλετε εὕρει, ὅτι τὸ προτεινόμενον σύστημα δὲν θ’ αὐξήσῃ τὰς δυνάμεις τῆς Ἑλλάδος, δυνάμεις, ὧν ἔχει ἀπόλυτον ἀνάγκην ἐντὸς ὀλίγου. Ἂν δὲν παρεσύρεσθε, λέγω, ἀπὸ πολιτικὰς διαιρέσεις, παμψηφεὶ ἠθέλετε καταψηφίσει τὸ νομοσχέδιον. Ἀλλὰ τοῦτο δὲν εἶναι εὔκολον εἰς τοὺς Βουλευτὰς, οἱ ὁποῖοι συνείθισαν νὰ πρεσβεύωσιν ὅτι, ὅταν ἀκολουθῶσι πολιτικὸν ἀρχηγὸν, εἶναι ὑποχρεωμένοι νὰ τὸν ἐνισχύωσι πρὸς ἐκτέλεσιν ὅλων τῶν σχεδίων του.

§93ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν εἶναι ἄλλος ἐγγεγραμμένος νὰ ὁμιλήσῃ. Θὰ προκαλέσω τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς. (Γίνεται δι’ ἀναστάσεως δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον.) Λύεται ἡ συνεδρίασις ὥρᾳ 7 μ. μ.