1880.04.04

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 103

τῆς 4 Ἀπριλίου 1880.

(Παρασκευή.)

Ὥρα 9 π. μ.

Ἀπαρτίας γενομένης, ἀνεγνώσθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως καὶ ἐνεκρίθησαν ἄνευ ἀντιῤῥήσεως.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπεβλήθη ἀναφορὰ τοῦ Δανιὴλ Π. Παρλαπᾶ, παραπονουμένου κατὰ τοῦ πρώην ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν ὑπουργοῦ Θ. Δηλιγιάννη. Θὰ σταλῇ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τῶν ἀναφορῶν. Ὁ κ. Κρεστενίτης ἐζήτησε τὸν λόγον.

§2Γ. ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Χθὲς κατεχωρίσθη εἰς τὸ «Ἐθνικὸν Πνεῦμα», πρὸς ἀπάντησιν τῆς ἐπερωτήσεώς μου πρὸς τὸν ἀξιότιμον πρόεδρον τῆς κυβερνήσεως καὶ ὑπουργὸν τῶν οἰκονομικῶν, ἔγγραφόν τι τοῦ ταμίου Ἠλείας πρὸς τὸν Ὑπουργὸν τῶν οἰκονομικῶν. Ὁ ταμίας οὗτος διαμαρτύρεται, λέγων, ὅτι οὐδέποτε ἔδωσεν ἐντάλματα ὀφειλετῶν εἰς δημάρχους πρὸς ἐκτέλεσιν. Ἐπιμένω εἰς τὴν ἐπερώτησιν, τὴν ὁποίαν τὸ πρῶτον ἔκαμα, καὶ παρακαλῶ τὸν ἀξιότιμον πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως καὶ ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, ἵνα διατάξῃ ἁρμόδιον ὑπάλληλον νὰ ἐξετάσῃ ἐὰν ὁ ταμίας οὗτος πρὸ τῶν δημοτικῶν καὶ βουλευτικῶν ἐκλογῶν ἔδιδεν ἢ ὄχι ἐντάλματα εἰς δημάρχους· δύναμαι δὲ νὰ διαβεβαιώσω, καὶ φέρω καὶ τὴν εὐθύνην τῆς διαβεβαιώσεως ταύτης, ὅτι εἰς τὸ χωρίον Χελιδόνι τοῦ δήμου Ὠλένης ὁ δήμαρχος Ὠλένης πρὸ τῶν ὀφθαλμῶν μου ἠθέλησε νὰ συλλάβῃ πρὸ τῶν ἐκλογῶν πολίτην τινά, οὗτος δὲ ἀντέστη· ὁ δὲ δήμαρχος μετέβη τὸ ἑσπέρας εἰς τὴν ἐξοχικὴν οἰκίαν τοῦ πολίτου καὶ ἔκαμε καταστροφήν. Ὑπάρχουν καταγγελίαι περὶ τούτου εἰς τὸν εἰσαγγελέα τῶν πρωτοδικῶν Ἠλείας. Ὁ ταμίας εἶπεν, ὅτι ἐγὼ καὶ οἱ συγγενεῖς μου παραπονούμεθα κατ’ αὐτοῦ, διότι μετὰ τὰς βουλευτικὰς ἐκλογὰς εἶχε δώσει ἀναστολὴν εἰς τὸν Θεμιστοκλῆ Παπακωνσταντίνου, ὅν τινα σήμερον συνέλαβε καὶ ἔχει εἰς τὰς φυλακάς. Τοῦτο εἶναι ἀληθές· ἀλλ’ ὁ Θεμιστ. Παπακωνσταντίνου πρὸ τῶν δημοτικῶν ἐκλογῶν καὶ κατὰ τὰς ἐκλογὰς καὶ μετὰ τὰς ἐκλογὰς ἐτύγχανε φίλος τοῦ Αὐγερινοῦ, ἀπὸ δὲ τοῦ ἔτους 1877 μέχρι τῆς παραμονῆς τῶν βουλευτικῶν ἐκλογῶν δὲν εἶχεν ἐκδοθῆ ἔνταλμα κατ’ αὐτοῦ. Ἀλλὰ μόλις ὁ πολίτης οὗτος ἐτόλμησε νὰ κηρύξῃ δημοσίᾳ ὅτι ἐπανήρχετο εἰς τὸ σύστημά μας, ἀμέσως ἐξεδόθη ἔνταλμα συλλήψεως κατ’ αὐτοῦ· μετέβην εἰς τὸν ταμίαν, τοῦ ἀπηύθυνα παρατηρήσεις, συστήσας πρὸς αὐτὸν, ὅτι πρέπει νὰ δοθῇ καὶ εἰς αὐτὸν μικρά τις ἀναστολή· ὁ ταμίας ἐπέμενεν, ὅτι εἶναι ἀδύνατον τὸ τοιοῦτον, ὥστε ἠναγκάσθην νὰ ἐγγυηθῶ συμφώνως μὲ τὸν νόμον. Παρελθούσης τῆς προθεσμίας, ὁ ταμίας δὲν συνέλαβε τὸν Θ. Παπακωνσταντίνου, ἀγνοῶ διὰ ποίους λόγους, οὔτε ὅμως πρὸς ἐμὲ ἀπηύθυνε τὴν παραμικρὰν περὶ τούτου πληροφορίαν. Συνεπῶς, πρὸς ἀνακάλυψιν τῆς ἀληθείας, ἐπειδὴ δὲν ἐσυνείθισα νὰ ψεύδωμαι, παρακαλῶ τὸν ἀξιότιμον ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, ὅπως διατάξῃ τὸ ταχύτερον, ἵνα ἐξετασθῇ ἡ διαγωγὴ τοῦ ταμίου τούτου, ὅστις ἀφ’ ἧς ἡμέρας ἦλθεν εἰς Πύργον ὡς ταμίας μέχρι τῆς σήμερον ἐκ μονομερίας καταδιώκει τοὺς φίλους μας καὶ τοὺς φίλους τοῦ κυρίου Στεφανοπούλου, ἀφίνει δὲ ὅλους τοὺς ἄλλους ἐλευθέρους. Τελευταῖον συνέλαβε τὸν Γεώργιον Παπαχριστόπουλον, ὅστις ἐπλήρωσε περὶ τὰς 3,000 δραχμάς, ἐνῷ συνοφειλέται τούτου εἶναι ὅ,τε Βαρουξῆς καὶ ἄλλοι φίλοι τοῦ Αὐγερινοῦ, ἔμενον δὲ καὶ μένουν ἀκαταδίωκτοι, καί τοι ὀφείλοντες μεγάλα ποσά. Ὁ ταμίας ἦλθε, κύριοι, εἰς τὴν Ἠλείαν πτωχός, ἤδη δὲ ἔχει οἰκίαν καὶ εἶναι πλούσιος, γνωρίζετε δὲ πάντες, ὅτι ὁ μισθὸς τῶν ὑπαλλήλων εἶναι τόσον γλίσχρος, ὥστε οὐδεὶς τῶν ἐντίμων ὑπαλλήλων κατώρθωσεν ἐκ τοῦ γλίσχρου μισθοῦ του νὰ ἐγείρῃ οἰκίας καὶ νὰ σχηματίζῃ περιουσίαν, ὡς ὁ ἔντιμος οὗτος οἰκογενειάρχης.

§3ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Ἐὰν ἀληθὲς ἦναι, καὶ εἶναι, ὅτι ἐν συνταγματικῇ πολιτείᾳ ἡ Βασιλεία εἶναι ἡ κρηπὶς καὶ τὸ ἐπιστέγασμα τοῦ πολιτειακοῦ οἰκοδομήματος, ὅτι ἡ βασιλικὴ ἐξουσία, τοιαύτης οὔσης τῆς ἀποστολῆς τῆς βασιλείας, δὲν δύναται νὰ παύσῃ τὸ καθ’ ἑαυτὴν ἐπιτελοῦσα, δὲν δύναται νὰ διατελῇ ἀργοῦσα οὔτε ἐπὶ στιγμήν, ὅτι ἡ Ἑλλὰς ἔπαθε κατὰ τοὺς τελευταίους καιροὺς καταστροφὴν, θαυκαλισθεῖσα δι’ ἀπατηλῶν ὑποσχέσεων καὶ κακῶς πολιτευθεῖσα, ὅτι ὁ ἑλληνισμὸς προγραφόμενος καὶ ἀπηνῶς καταδιωκόμενος ἐν Βουλγαρίᾳ, ἐν Ῥωμυλίᾳ καὶ Θράκῃ, ἐν Μακεδονίᾳ, ἐν Ἠπείρῳ καὶ Θεσσαλίᾳ, στρέφει τὰ βλέμματα πρὸς τὸ Ἑλληνικὸν Βασίλειον ἐπ’ αὐτὸ ἐλπίζων καὶ παρ’ αὐτοῦ ζητῶν προστασίαν καὶ σωτηρίαν, ὅτι τὰ ἔθνη, ὅσα δὲν καταδικάζουσιν ἑαυτὰ εἰς θάνατον, μετὰ τὴν ἧτταν καὶ ἐν κινδύνοις διατελοῦντα δὲν ἀποθαῤῥύνονται οὐδ’ εἰς λήθαργον παραδίδονται, ἀλλ’ εἴπερ ποτε ἀνδρίζονται, ἐπιτραπήτω μοι τότε νὰ παρατηρήσω, ὅτι ἀδικεῖ ἑαυτὴν καὶ τὴν βασιλείαν καὶ τὴν πολιτείαν καὶ τὸν ἑλληνισμὸν ἡ Κυβέρνησις, καὶ κακοῦ συμβούλου καὶ μὴ εἰλικρινοῦς ἔργον πράττει, τὴν ἀποδημίαν ὁλοκλήρου τῆς Βασιλικῆς οἰκογενείας συμβουλεύουσα ἐν τοῖς σήμερον καιροῖς καὶ τὴν προκειμένην πρότασιν ὑποβάλλουσα καὶ ὑποστηρίζουσα. Διὰ τοῦτο προτείνω καὶ γνωματεύω, ὅπως ἡ Βουλὴ ἀποῤῥίψῃ τὴν πρότασιν ταύτην, παρακαλοῦσα τὴν βασιλείαν, ἵνα παραμείνῃ ἔνθα τὸ καθῆκον καλεῖ Αὐτήν. Ἀλλ’ ἐὰν ἄλλως δόξῃ τῇ Βουλῇ καὶ τῇ Βασιλείᾳ, τότε ὑποβάλλω, ὅτι κατὰ τὸ Σύνταγμα ἡ Βασιλικὴ ἐξουσία ἐνασκεῖται παρὰ τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου μόνον ἐν περιπτώσει ἀποβιώσεως τοῦ βασιλέως καὶ μέχρι τῆς συγκαλέσεως τῆς Βουλῆς, καὶ ὅτι κατὰ πᾶσαν ἄλλην περίπτωσιν συνιστᾶται ἀντιβασιλεία, μὴ ἐπιτρεπομένου νὰ ἐπέρχηται σύγχυσις μεταξὺ Βασιλικῆς ἐξουσίας καὶ τῆς τῶν ὑπευθύνων Ὑπουργῶν. Τοιαύτη ἀναμφιβόλως εἶναι ἡ ἔννοια τῶν ἄρθρων 50–53 τοῦ Συντάγματος. Διὰ ταῦτα δὲ προτείνω, ὅπως ἀποφασισθῇ ἡ σύστασις ἀντιβασιλείας, ἀποστολὴν ἐχούσης τὸ διαχειρίζεσθαι τὴν Βασιλικὴν ἐξουσίαν κατὰ τὸ διάστημα τῆς ἀποδημίας τοῦ Βασιλέως, ἐὰν ἀποφασισθῇ αὕτη. Ἐὰν δ’ ἀλλοίαν καὶ ὡς πρὸς τοῦτο ἔχῃ τὴν γνώμην ἡ Βουλή, τότε προτείνω τὴν τροποποίησιν τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου, ὅπως, ἀπαλειφομένου τοῦ μέρους ὅπερ περιορίζει τὴν ἐξουσίαν τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, ἐπιτραπῇ τούτῳ ἡ ἐνάσκησις πλήρους τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας. Καλὸν τὸ διδάσκεσθαι καὶ ἐκμανθάνειν τὴν πλήρη αὐτοδιοίκησιν· ἄλλως τε καὶ ἡ Βασιλικὴ ἐξουσία εἶναι μία καὶ ἀδιαίρετος, καὶ δὲν ἐπιτρέπεται κατὰ τὸ Σύνταγμα ὁ κατακερματισμὸς αὐτῆς καὶ ἡ εἰς ἀργίαν καταδίκη αὐτῆς ἐν μέρει ἢ ἐν ὅλῳ.

§4ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. (Πρωθυπουργός). Ὡς εἶπον, κύριοι, ὑποβάλλων τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον, ἡ ἀποδημία τοῦ Βασιλέως ἡ πιθανὴ κατὰ τὸ διάλειμμα τῶν Συνόδων τῆς Βουλῆς προκαλεῖται ἐκ λόγων ἰδιωτικῶν· ὁ Βασιλεὺς πρὸ ἐτῶν δὲν ἀπῆλθεν εἰς ἐπίσκεψιν τῶν συγγενῶν αὐτοῦ, καὶ ἐπιθυμῶν νὰ πράξῃ τοῦτο κατὰ τοὺς τελευταίους τούτους χρόνους, ἐμποδίσθη ὡς ἐκ τῶν περιστάσεων, ἤδη δὲ ἐλπίζει, ὅτι αἱ περιστάσεις θέλουσι τῷ ἐπιτρέψει τὴν ἀναχώρησιν. Ἐννοεῖται, ὅτι ἡ Βουλή, ψηφίζουσα τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, δὲν ψηφίζει συνάμα καὶ τὴν ἀποδημίαν ὡς ὑποχρεωτικήν· εἰς τὴν κυβέρνησιν ὅμως, εἰς τοὺς συμβούλους τοῦ Στέμματος, ἀπόκειται νὰ ἐκτιμήσωσι τὰς περιστάσεις, καθ’ ἃς θέλει γείνει ἡ ἀποδημία αὕτη, καὶ νὰ συμβουλεύσωσιν, ὅπως αὕτη πραγματοποιηθῇ ἢ μή. Σήμερον ζητεῖται παρὰ τῆς Βουλῆς ὁ κανονισμὸς τῆς διαχειρίσεως τῆς βασιλικῆς ἐξουσίας ἐν ἀπουσίᾳ τοῦ Βασιλέως, καὶ συνάμα, διὰ τῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ νόμου τούτου, ζητεῖται ἡ ἀπόδειξις, ὅτι ἡ Βουλὴ ἔλαβε γνῶσιν τῆς ἐνδεχομένης ἀποδημίας τοῦ Βασιλέως καὶ ἔχει ἐμπιστοσύνην εἰς τὴν κυβέρνησιν ὡς πρὸς τὴν συμβουλὴν περὶ τοῦ ἐπικαίρου τῆς ἀποδημίας, ἣν θέλει δώσει εἰς τὸν Βασιλέα. Ὅπως σήμερον ἔχουσι τὰ πράγματα, τὸ καθ’ ἡμᾶς, δὲν φαίνεται ὑπάρχον κώλυμά τι εἰς τὴν ἀποδημίαν ταύτην τοῦ ἡγεμόνος· ὅταν δ’ ἐπιστῇ ἡ ὥρα τῆς ἀποδημίας, θέλουσιν ἐξετασθῆ αἱ περιστάσεις τῆς ὥρας ἐκείνης. Ἀλλ’ ἐὰν αἱ περιστάσεις ἦναι ὁποῖαι καὶ σήμερον, βεβαίως οἱ σύμβουλοι τοῦ Στέμματος δὲν θὰ εὕρωσιν ἐν αὐταῖς τὴν ἀφορμὴν, ἵνα συστήσωσιν εἰς τὸν Βασιλέα ν’ ἀναβάλῃ τὴν ἐκτέλεσιν τῆς προθέσεως αὐτοῦ περὶ ἀποδημίας, διότι, ὅταν δὲν ὑπάρχῃ εἰδικὸς λόγος παρακωλύων τὴν ἀποδημίαν τοῦ ἡγεμόνος εἰς τὸ ἐξωτερικὸν χάριν ἰδιωτικῶν λόγων, θὰ ἦτο ὅλως ἄτοπον ὁ ἡγεμὼν μόνος ἐν τῷ ἑλληνικῷ κράτει νὰ κρατῆται ἐν αὐτῷ ὑπὸ τὴν ὑποχρέωσιν τῆς μὴ ἐξόδου ἐξ αὐτοῦ. Τοιαύτην ὑποχρέωσιν οὐδεὶς βεβαίως ἀναλαμβάνει νὰ ἐπιβάλῃ εἰς τὸν ἡγεμόνα, ἐνῷ ἀπεναντίας φρονοῦμεν, ὅτι ὅσῳ μεγαλειτέρα ὑπάρχει ἡ ἐπιμιξία τῆς Ἑλλάδος μετὰ τοῦ ἔξω κόσμου, τόσῳ πλειότερον ὠφελεῖται αὐτὴ καὶ ὅπως ὠφελεῖται ἐκ τῆς ἐπιμιξίας ταύτης τῶν ἰδιωτῶν, ἐκ τῆς ἐπιμιξίας τῆς διὰ τῶν ἀποδημιῶν τῶν πολιτευομένων, φερόντων ἐνταῦθα τὰς γνώσεις, τὰς ὁποίας ἔξωθεν λαμβάνουσι περὶ τῆς καταστάσεως καὶ τῶν προόδων τῆς Εὐρώπης, οὕτω πολλὴν πράγματι ὁ τόπος δύναται νὰ ἀποκομίσῃ ὠφέλειαν ἐκ τῆς ἐπικοινωνίας τοῦ Βασιλέως μετὰ τοῦ ἔξω κόσμου, ἐκ τῶν πληροφοριῶν, τὰς ὁποίας θέλει ἀρυσθῆ ἐκεῖ περὶ τῶν συμφερόντων εἰς τὸν τόπον, καὶ ἐκ τῶν πληροφοριῶν, τὰς ὁποίας θέλει δώσει εἰς τοὺς ἔξω περὶ τῆς καταστάσεως τῆς ἡμετέρας χώρας. Περὶ δὲ τοῦ τρόπου, καθ’ ὃν τὸ νομοσχέδιον εἶναι συντεταγμένον, θέλω ἐπίσης ἀπαντήσει εἰς τὸν ἀξιότιμον προαγορεύσαντα. Παρετήρησεν ὁ κ. Βουλευτὴς Αἰγιαλείας, ὅτι κατὰ τὸ Σύνταγμα μόνον ἐν περιπτώσει χηρείας τοῦ θρόνου ἐπιτρέπεται ἀντιβασιλεία.

§5ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Ὄχι, τοὐναντίον.

§6ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἴσως δὲν ἐνόησα καλῶς.

§7ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Ἐπιτρέπεται ἡ ἐνάσκησις τῆς βασιλικῆς ἐξουσίας, ὑποχρεουμένων οὕτω.......

§8ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Εἶπε λοιπὸν ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Αἰγιαλείας, ὅτι μόνον ἐν χηρείᾳ τοῦ θρόνου ἐπιτρέπεται ἡ ἐνάσκησις τῆς βασιλικῆς ἐξουσίας ὑπὸ τοῦ ὑπουργικοῦ συμβουλίου. Ἀλλ’ ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Αἰγιαλείας δὲν ἔλαβεν ὑπ’ ὄψιν τὸ ἄρθρον 53 τοῦ Συντάγματος· ὑπὸ τοῦ ἄρθρου 53 τοῦ Συντάγματος κανονίζονται τὰ περὶ ἀποδημίας τοῦ βασιλέως καὶ τὰ περὶ διαχειρίσεως τῆς ἐξουσίας ἐν περιπτώσει ἀποδημίας αὐτοῦ. Ὁ κανὼν ὁ σήμερον κρατῶν εἰς τὰ κοινοβουλευτικὰ κράτη εἶναι, ὅτι ὁ Βασιλεὺς ἀποδημῶν ἀσκεῖ ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ πλήρη τὴν βασιλικὴν ἐξουσίαν. Οὗτος εἶναι ὁ κανὼν, ὅστις κρατεῖ ἐν Ἀγγλίᾳ, καὶ ταύτην τὴν στιγμὴν, καθ’ ἣν ὁμιλοῦμεν, διατελεῖ ἐν τῷ ἐξωτερικῷ ἡ βασίλισσα τῆς Ἀγγλίας, διαχειριζομένη ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ πλήρη τὴν βασιλικὴν ἐξουσίαν. Τοῦτο ἠδύνατο νὰ πράξῃ καὶ ὁ Βασιλεὺς ἡμῶν κατὰ τὸ Σύνταγμα· ἀλλ’ ἡ Ἑλλὰς εὑρίσκεται εἰς θέσιν διάφορον οὐχὶ ὡς πρὸς τὸ Σύνταγμα αὐτῆς, ἀλλ’ ὡς πρὸς τὴν γεωγραφίαν τῶν ἄλλων ἐπικρατειῶν τῆς Εὐρώπης. Ἴσως, ὅταν ἀναπτυχθῶσι τὰ μέσα τῆς συγκοινωνίας ἐν τῇ Ἀνατολῇ, ὅταν ἐπεκταθῇ καὶ μέχρι τῆς Ἑλλάδος τὸ σύμπλεγμα τῶν εὐρωπαϊκῶν σιδηροδρόμων, θὰ δύνηται τότε ὁ Βασιλεὺς νὰ πράττῃ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον σήμερον πράττει ἡ βασίλισσα τῆς Ἀγγλίας, τουτέστι ν’ ἀπέρχηται ἄνευ οὐδεμιᾶς προνοίας περὶ τῆς ἀναθέσεως κατὰ τὸ 53 ἄρθρον, τοῦ ὅλου ἢ μέρους τῆς βασιλικῆς ἐξουσίας εἰς ἄλλον. Ἀλλὰ σήμερον ἡ Ἑλλὰς δυστυχῶς, ἕνεκα τῆς μικρᾶς προόδου τῶν μέσων τῆς συγκοινωνίας, διατελεῖ ἱκανῶς κεχωρισμένη ἀπὸ τῆς Εὐρώπης. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι ὡς πρὸς τὴν τηλεγραφικὴν συγκοινωνίαν εὑρισκόμεθα εἰς ὁμοίαν θέσιν πρὸς τὰ ἄλλα κράτη· ἀλλ’ ὡς πρὸς τὴν συγκοινωνίαν διὰ τῶν σιδηροδρόμων πολὺ ὑστεροῦμεν αὐτῶν. Ὡς ἐκ τούτου, κατὰ τὴν ἀπουσίαν τοῦ Βασιλέως εἶναι ἀνάγκη νὰ ληφθῇ πρόνοια περὶ τῆς διαχειρίσεως τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας ὡς πρὸς ἐκεῖνα, ἐφ’ ὧν ὑπάρχει ἀνάγκη καθημερινῆς καὶ ἐπειγούσης ἐκτελέσεως. Εἰς τοῦτο περιορίζεται ἡ ἀνάγκη, καὶ εἰς τὴν ἀνάγκην ταύτην ὑπείκουσα καὶ ἡ Βουλὴ τῆς παρελθούσης Περιόδου, συνῄνεσεν, ἵνα χορηγηθῶσιν εἰς τὸ ὑπουργικὸν Συμβούλιον δικαιώματά τινα εἰς ἀναπλήρωσιν τῆς Βασιλικῆς ἐξουσίας. Ἡ ἀναπλήρωσις αὕτη τῆς Βασιλικῆς ἐξουσίας ἠδύνατο νὰ γίνηται διὰ συγγενοῦς τινος τοῦ Βασιλέως, καὶ τούτου παράδειγμα ἔσχομεν ἐν Ἑλλάδι κατὰ τὸ 1867, ὅτε ὁ Βασιλεὺς μετεκαλέσατο ἕνα τῶν θείων αὑτοῦ, ὅπως τῷ ἀναθέσῃ διὰ νόμου τὰ ἔργα Ἀντιβασιλέως. Κατὰ τὸ 1876 ὅμως ἐνόμισεν ὁ Βασιλεὺς καὶ ἐνόμισεν ἡ Βουλή, ὅτι ἠδύναντο τὴν διαχείρισιν τῆς ἐξουσίας ταύτης, τὴν ὁποίαν πρὸ 10 ἐτῶν περίπου εἶχον ἀναθέσει εἰς συγγενῆ τοῦ Βασιλέως, ν’ ἀναθέσωσιν εἰς τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον. Εἰς τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον κατὰ τὸ 1876 ἀνετέθησαν πάντα τὰ μὴ εἰδικῶς ἐξαιρεθέντα δικαιώματα, περιέλαβε δὲ ὁ νόμος, ὁ τότε ψηφισθείς, καὶ διάταξιν, καθ’ ἣν διὰ Βασιλικοῦ Διατάγματος ἠδύναντο νὰ ἐξαιρεθῶσιν ἀπὸ τῶν χορηγηθέντων εἰς τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον δικαιωμάτων καὶ πάντα τὰ δικαιώματα, ὅσα ἤθελον θεωρηθῆ κατόπιν ἐξαιρετέα· ἐξεδόθη δὲ καὶ Διάταγμα περὶ προσθέτων ἐξαιρέσεων ὀλίγον χρόνον μετὰ τὴν ἔκδοσιν τοῦ νόμου. Ἤδη ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, τὸ ὁποῖον ὑπεβάλομεν, περιελάβομεν καὶ τοὺς περιορισμοὺς τοὺς ἐν τῷ νόμῳ τοῦ 1875, τῷ ἐκδοθέντι κατὰ τὸ 1876, καὶ τοὺς περιορισμοὺς τοὺς ἐν τῷ κατόπιν τοῦ νόμου ἐκδοθέντι Διατάγματι. Προσεθέσαμεν δὲ καὶ ἕνα, ὅστις εἶχε τότε παραλειφθῆ, διότι βεβαίως ἦτο πρέπον καὶ οὗτος νὰ περιληφθῇ· συμπεριελάβομεν τουτέστι τὸ περὶ διορισμοῦ καὶ παύσεως τῶν ὑπουργῶν. Τὸ δικαίωμα τοῦτο, κατὰ τὸ νομοσχέδιον, ἐπεφυλάξατο εἰς ἑαυτὸν Βασιλεύς. Τὰ δικαιώματα ἄρα τὰ κύρια μένουσιν ἐν τῇ διαχειρίσει τοῦ Βασιλέως. Ὅ,τι ἀνατίθεται εἰς τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον εἶναι τὰ τῆς καθημερινῆς διοικήσεως· ἐὰν δὲ τυχὸν περιλαμβάνωνται ἐν τοῖς ἀνατεθεῖσιν εἰς τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον δικαιώμασι καὶ δικαιώματα, τὰ ὁποῖα ἤθελον κατόπιν κριθῆ ὑπερβολικὰ, πάλιν διὰ διατάξεως ἐν τῷ νομοσχεδίῳ τούτῳ ἐπιτρέπεται, ἵνα καὶ ταῦτα ἐξαιρεθῶσι κατόπιν. Δὲν πρέπει νὰ γίνεται σύγκρισις τῶν περὶ κανονισμοῦ τῶν τῆς ἀντιβασιλείας ἐν ἀποδημίᾳ τοῦ Βασιλέως, κατὰ τὸ ἄρθρον 53, πρὸς τὰς ἄλλας περὶ ἀντιβασιλείας διατάξεις τοῦ Συντάγματος. Αἱ ἄλλαι διατάξεις τοῦ Συντάγματος περὶ ἀντιβασιλείας προδήλως ἀφορῶσιν εἰς ἀντιβασιλέα, καὶ ἀφορῶσιν εἰς ἀντιβασιλέα, διότι ἐν ταῖς διατάξεσιν ἐκείναις, καὶ ἐν αὐτῷ ἔτι τῷ τελευταίῳ ἐδαφίῳ τοῦ ἄρθρου 53, γίνεται λόγος περὶ ἀτόμου, περὶ ἀντιβασιλέως· ἐν τῷ ἄρθρῳ ὅμως 53 δὲν γίνεται λόγος περὶ ἀντιβασιλέως, προκειμένου περὶ ἀποδημίας, ἀλλὰ περὶ ἀντιβασιλείας, τουτέστι περὶ κανονισμοῦ τοῦ τρόπου τῆς διαχειρίσεως τῆς βασιλικῆς ἐξουσίας. Ὁ τρόπος δὲ τῆς διαχειρίσεως τῆς βασιλικῆς ἐξουσίας, τὸν ὁποῖον κανονίζει τὸ νομοσχέδιον, τὸ παρὰ τῆς Κυβερνήσεως ὑποβληθὲν εἰς τὴν Βουλὴν, εἶναι καθ’ ὅλα σύμφωνον πρὸς τὴν διάταξιν τοῦ πρώτου ἐδαφίου τοῦ 53 ἄρθρου τοῦ Συντάγματος, καὶ εἶναι, φρονῶ, καθ’ ὅλα σύμφωνον καὶ πρὸς τὸ συμφέρον τῆς πολιτείας.

§9ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Κύριε πρόεδρε, γνωστὸν ὑπάρχει, ὅτι διαφωνῶ πρὸς τὸν κύριον πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἐκτίμησιν τῶν περιστάσεων, ὑπὸ τὰς ὁποίας διατελοῦσιν ἡ πατρὶς ἡμῶν καὶ ἡ Ἀνατολή. Ὅθεν πᾶσα ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου συζήτησις ἀποβαίνει περιττή. Ἐπαναλαμβάνω δὲ τὸν λόγον μόνον ὡς πρὸς τὸν τύπον, κατὰ τὸν ὁποῖον δέον νὰ καταρτισθῇ τὸ προκείμενον νομοσχέδιον, ἐὰν ὁριστικῶς ἀποφασισθῇ ἡ ἀποδημία τῆς Βασιλικῆς οἰκογενείας. Κατὰ τὸ Σύνταγμα, ἡ μόνη περίπτωσις, καθ’ ἣν δύναται νὰ ἐπιτραπῇ ἡ ἐνάσκησις τῆς Βασιλικῆς ἐξουσίας εἰς τὸ Ὑπουργικὸν συμβούλιον, εἶναι ἡ περίπτωσις ἡ προβλεπομένη ἐν τῷ 50 ἄρθρῳ τοῦ Συντάγματος, φέροντι ἐπὶ γράμμασιν ὡς ἀκολούθως: «Ἐν περιπτώσει ἀποβιώσεως κτλ.» Ἡ ὑπὸ τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου διαχείρισις τῆς Βασιλικῆς ἐξουσίας διαρκεῖ κατὰ τὴν περίπτωσιν ταύτην ἡμέρας μόνον, καὶ διὰ τοῦτο ἐπιτρέπεται. Κατὰ πᾶσαν ὅμως ἄλλην περίπτωσιν, εἴτε ἀποδημίας εἴτε νόσου, ἐπειδὴ, κατὰ τὰς περὶ ἀνευθύνου ἀρχὰς τῆς Β. ἐξουσίας τοῦ Συνταγματικοῦ πολιτεύματος, δὲν ἐπιτρέπεται ἡ συγχώνευσις τῆς Βασιλ. Ἀρχῆς μετὰ τῆς διαχειριστικῆς ἐξουσίας τῶν ὑπευθύνων Ὑπουργῶν, καὶ ἐπειδὴ εἶναι ἐκ τῶν προτέρων ἄγνωστος ἡ διάρκεια τῆς ἀποδημίας ἢ τῆς νόσου, ἐκλέγεται ἀντιβασιλεὺς ἢ συνιστᾶται δι’ εἰδικοῦ νόμου ἀντιβασιλεία. Τοιοῦτον εἶναι τό τε γράμμα καὶ τὸ πνεῦμα τῶν ἄρθρων 51, 52 καὶ 53 τοῦ Συντάγματος. Ἀλλ’ ἐὰν ἡ Βουλὴ φρονῇ ἀντιθέτως πρὸς τὴν γνώμην μου, ὅτι δύναται καὶ κατὰ τὴν περίπτωσιν τῆς ἀποδημίας τοῦ Βασιλέως νὰ ἐπιτραπῇ εἰς τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον ἡ ἐνάσκησις τῆς Βασιλ. ἐξουσίας, τότε οὐδεὶς ὑπάρχει, κατὰ τὴν ἐμὴν γνώμην, λόγος δικαιολογῶν τὸν περὶ τὴν ἐνάσκησιν τῆς ἐξουσίας ταύτης περιορισμὸν, ἐνῷ ἀφ’ ἑτέρου σπουδαῖα συμφέροντα τῆς ἐπικρατείας, ἐκτιθέμενα ἄλλως εἰς κινδύνους, καὶ αὐτὴ ἡ ἐθνικὴ ἀξιοπρέπεια ἐπιβάλλουσιν ὅπως ἐπιτραπῇ εἰς τὸ Ὑπουργικὸν συμβούλιον ἡ ἐνάσκησις πλήρους τῆς Βασιλ. ἐξουσίας.

§10ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Ἀκροώμενος τῆς συζητήσεως ταύτης ἐπὶ τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου, ἐνόμισα, ὅτι ἀκούω ἀναγινωσκομένην σελίδα τινὰ τῆς ἱστορίας τοῦ μεσαιῶνος, ὅτε ἡ ἀπουσία ἢ ἡ ἔλλειψις τοῦ Βασιλέως ἐθεωρεῖτο ἐγκατάλειψις τοῦ ποιμνίου ἄνευ ποιμένος, τῶν δούλων ἄνευ αὐθέντου. Σήμερον ὅμως, μὲ τὴν ἀνάπτυξιν τῶν ἐλευθεριῶν καὶ τὴν χειραφέτησιν τῶν λαῶν, δὲν μοὶ φαίνεται μία τοιαύτη τυπικὴ πρότασις ἱκανὴ νὰ προκαλέσῃ συζήτησιν καὶ νὰ ἀπασχολήσῃ τοὺς ἀντιπροσώπους τοῦ Ἔθνους. Φρονῶ, ὅτι τὸ νομοσχέδιον, καθ’ οἱονδήποτε τρόπον καὶ ἐὰν εἰσαχθῇ, δὲν θέλει ἐπιδράσει παντάπασιν ἐπὶ τὴν τύχην τοῦ Ἔθνους· εἴμεθα ἡμεῖς ἐνταῦθα ἱκανοὶ νὰ συμπληρώσωμεν καὶ νὰ θεραπεύσωμεν πᾶσαν ἀνάγκην τοῦ Ἔθνους. Φρονῶ μάλιστα, ὅτι τοιαῦται χειραφετικαὶ ἀποδημίαι συνειθίζουσι τὸ Ἔθνος εἰς τὴν αὐτοδιοίκησιν.

§11ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ. Τὸ ἄρθρον 53 μαρτυρεῖ μόνον, ὅτι ἡ ἰδέα, καθ’ ἣν τὸ νομοσχέδιον ἀντίκειται εἰς συνταγματικὴν διάταξιν, δὲν εἶναι ὀρθὴ, καὶ ὅτι τὰ προηγούμενα τὰ ψηφισθέντα παρὰ τῆς παρελθούσης Συνόδου εἶναι ἀκριβῶς συνταγματικά. Τὸ ἄρθρον 53 προβλέπει δύο διακεκριμένας περιστάσεις, τὴν ἀποδημίαν καὶ τὴν νόσον, ἢ τὴν κατάστασιν ἐκείνην, καθ’ ἥν ἐκ τῆς νόσου ὁ βασιλεὺς δὲν δύναται νὰ ἐνεργήσῃ, καὶ εἰς μὲν τὴν πρώτην περίστασιν ὁμιλεῖ περὶ ἀντιβασιλείας, εἰς δὲ τὴν δευτέραν ὁμιλεῖ περὶ ἀντιβασιλέως. Βλέπετε λοιπὸν, εἰς τὴν πρώτην περίπτωσιν δὲν ἐκλείπει ἡ βασιλικὴ ἐξουσία, ὁ βασιλεὺς ὑπάρχει, ἀλλ’ εἴτε ἕνεκα ἀποδημίας, εἴτε νόσου, παρουσιάζονται κωλύματα πρὸς ἐνάσκησιν πλήρους τῆς βασιλικῆς ἐξουσίας· ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει πληροῖ ὁ νόμος τὸ κενὸν, καὶ σημειώσατε, ὅτι τὰ δικαιώματα τὰ παρομαρτοῦντα εἰς τὴν βασιλικὴν ἐξουσίαν δὲν ἀποῤῥέουσιν ὅλα ἀπὸ τὸ σύνταγμα ἀπευθείας· ὁ διορισμὸς καὶ ἡ παῦσις τῶν ὑπαλλήλων διέπονται ὑπὸ τῶν νόμων τῶν ψηφιζομένων. Εἶναι δυνατὸν λοιπὸν ἡ βασιλικὴ ἐξουσία νὰ ὑπάρχῃ πλήρης καὶ ἀκεραία, καὶ ὅμως ὁ νόμος, εἴτε ἕνεκεν νόσου τοῦ βασιλέως, εἴτε ἕνεκεν ἀποδημίας, ν’ ἀπαλλάξῃ τὸν βασιλέα μέρους τῆς ἐξασκήσεως τῆς βασιλικῆς ἐξουσίας. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι ὁ προτεινόμενος νόμος δὲν εἶναι παντάπασιν ἀντισυνταγματικός.

§12ΡΙΚΑΚΗΣ. Νομίζω ὅτι γίνεται σύγχυσις, διότι δὲν πρόκειται περὶ ἀντιβασιλείας· ἐνθυμεῖσθε, ὅτι καὶ ἄλλοτε ἐσυζητήσαμεν περὶ τοιούτου νόμου. Πρόκειται εἰδικὴ περίπτωσις, πρόκειται εἰς ὡρισμένην περίπτωσιν νὰ γείνῃ χρῆσις τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας. Καὶ τότε, ἐνθυμεῖσθε, ἐφέραμεν τὸ ἑξῆς παράδειγμα: Οἱ ὑπάλληλοι διορίζονται ὑπὸ τοῦ βασιλέως, καὶ μολαταῦτα θέλετε εὕρει νομοθετικὰς πράξεις, διὰ τῶν ὁποίων ὁ Βασιλεὺς εἰς ὡρισμένην περίπτωσιν ἔδιδεν ἐντολὴν εἰς τοὺς ὑπουργοὺς νὰ διορίζουν ὡρισμένους ὑπαλλήλους, κατ’ ἐντολὴν τοῦ Βασιλέως. Ἡ αὐτὴ ἐντολὴ δίδεται σήμερον εἰς τὸ ὑπουργικὸν συμβούλιον, δὲν συνιστᾶται ἀντιβασιλεία. Ὁ Βασιλεὺς κρατεῖ εἰς ἑαυτὸν τὴν βασιλικὴν ἐξουσίαν, δίδει δὲ ῥητὴν ἐντολὴν δι’ ὡρισμένας πράξεις νὰ ἐνεργοῦν κατ’ ἐντολὴν τοῦ Βασιλέως.

§13ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Οὐδόλως δύναμαι νὰ παραδεχθῶ, ὅτι τὰ βασιλικὰ δικαιώματα δύνανται νὰ παραχωρηθῶσι παρὰ τοῦ Βασιλέως εἰς τὸ ὑπουργικὸν συμβούλιον κατ’ ἐντολήν. Τὰ βασιλικὰ δικαιώματα τότε μόνον δύνανται ν’ ἀσκηθῶσι παρ’ ἄλλου, ὅτε τὸ Σύνταγμα ῥητῶς ἐπιτρέπει τοῦτο· ἐπειδὴ δὲ φρονῶ, ὅτι τὸ Σύνταγμα ἐπιτρέπει τοῦτο διὰ τοῦ 53 ἄρθρου, διὰ τοῦτο θεωρῶ τὸ νομοσχέδιον τὸ ὑποβληθὲν ὡς συνταγματικόν. Τὸ ἄρθρον 53, κανονίζον τὰ περὶ ἀντιβασιλείας κατ’ ἀντιδιαστολὴν πρὸς τὸν διορισμὸν ἀντιβασιλέως, οὐδένα ἔθηκε περιορισμὸν εἰς τὸ δικαίωμα τοῦ Βασιλέως καὶ εἰς τὸ δικαίωμα τῆς Βουλῆς ὡς πρὸς τὰ τῆς διαῤῥυθμίσεως τῆς ἀντιβασιλείας. Δύναται ἡ ἀντιβασιλεία ν’ ἀσκῇ πλήρη τὰ βασιλικὰ δικαιώματα, δύναται ν’ ἀσκῇ πολλὰ ἢ ὀλίγα, ταῦτα πάντα εἶνε ἀντικείμενα τοῦ νόμου· δύναται ἡ ἀντιβασιλεία νὰ ἐπιτραπῇ εἰς ἕν πρόσωπον, δύναται νὰ ἐπιτραπῇ εἰς ὀλίγα πρόσωπα, δύναται νὰ ἐπιτραπῇ εἰς πολλὰ πρόσωπα, δύναται νὰ ἐπιτραπῇ εἰς συγγενῆ τοῦ Βασιλέως, δύναται νὰ ἐπιτραπῇ εἰς τοὺς ὑπουργοὺς αὐτοῦ. Ἀφοῦ τὸ 53 ἄρθρον, ἐφ’ οὗ στηρίζεται ὁ κανονισμὸς τῆς ἀντιβασιλείας ἐν περιπτώσει ἀποδημίας τοῦ Βασιλέως, οὐδένα τίθησι περιορισμὸν ὡς πρὸς τὰ τοῦ κανονισμοῦ τούτου, οὐδένα δυνάμεθα νὰ θεωρήσωμεν, ὅτι ὑφιστάμεθα περιορισμόν. Ἐν τῇ ἐλευθερίᾳ λοιπὸν ταύτῃ, τὴν ὁποίαν ἔχομεν ἐκ τοῦ 53 ἄρθρου τοῦ Συντάγματος, ἐκανονίσαμεν τὰ περὶ ἀντιβασιλείας ἐν τῷ νομοσχεδίῳ ὅπως ἐνομίσαμεν προσφορώτερον ὑπὲρ τοῦ Κράτους. Δὲν εἶναι ὀρθὴ, κατ’ ἐμὲ, ἡ γνώμη τοῦ ἀξιοτίμου κ. Μεσηνέζη, καθ’ ἣν ὑπάρχει σύγχυσις ἐξουσιῶν ἐκ τοῦ ὅτι τὰ δικαιώματα τὰ ἀντιβασιλικὰ τὰ ἐπιτρεπόμενα, ἐπιτρέπονται εἰς τὸ ὑπουργικὸν Συμβούλιον, διότι τὰ δικαιώματα ταῦτα διατηροῦσι τὸν χαρακτῆρα αὐτῶν, καὶ διὰ τοῦτο ἀναγινώσκετε ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, ἐν ἄρθρῳ 3, ὅτι «αἱ πράξεις τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας, εἰς ἃς ἀπαιτεῖται κατὰ τοὺς κειμένους νόμους Βασιλικὸν Διάταγμα, ἀποφασίζονται ἐν ὑπουργικῷ συμβουλίῳ διὰ πλειοψηφίας, ἐπικρατούσης ἐν ἰσοψηφίᾳ τῆς ψήφου τοῦ Προέδρου, ὑπογράφονται δὲ ἐν ὀνόματι τοῦ Βασιλέως παρ’ ὅλων τῶν ὑπουργῶν καὶ προσυπογράφονται πὸ τῶν ἁρμοδίων ὑπουργῶν·» τουτέστιν ὑπάρχει ὑπογραφὴ ἐν ὀνόματι τοῦ Βασιλέως, ἥτις ἀποτελεῖ ἐνάσκησιν τῆς βασιλικῆς ἐξουσίας, τουτέστι τῆς ἀντιβασιλικῆς ἐξουσίας, καὶ ὑπάρχει ὑπογραφὴ τοῦ ὑπουργοῦ, ὁποίαν τὸ Σύνταγμα κανονίζει αὐτὴ, συνεπαγομένη πλήρη τὴν συνταγματικὴν εὐθύνην.

§14ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Ὀλίγα τινὰ ὡς πρὸς τὸ ζήτημα, ἂν ἐπιτρέπηται κατὰ τὸ Σύνταγμα ἡ συγχώνευσις τῆς Βασ. ἀρχῆς μετὰ τῆς διαχειριστικῆς ἐξουσίας τῶν ὑπευθύνων ὑπουργῶν. Ἐὰν ὁ θεσμὸς τῆς βασιλείας δὲν ἦναι θεσμὸς ἄχρηστος ἢ ἄσκοπος, τὸ Σύνταγμα δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπιτρέπῃ τὴν τοιαύτην συγχώνευσιν. Ὁ Βασιλεὺς, εἶναι ἀληθὲς, βασιλεύει καὶ δὲν κυβερνᾷ· οὐχ ἧττον ἔχει τὸ δικαίωμα, ἑπομένως τὸ καθῆκον καὶ τὴν ὑποχρέωσιν, ὅπως ἐπιτηρῇ καὶ καθοδηγῇ καὶ τὴν γνώμην του ἐκφράζῃ πρὸς τοὺς ὑπευθύνους ὑπουργοὺς περὶ παντὸς ἀντικειμένου ἀναγομένου εἰς τὴν διοίκησιν τοῦ Κράτους, οὕτω δὲ πράττων, σώζει πολλάκις τοὺς ὑπουργοὺς, ἀναχαιτίζων αὐτοὺς ἀπὸ μέτρων ἐπιβλαβῶν δι’ ἑαυτοὺς καὶ διὰ τὸν τόπον. Τὴν σπουδαίαν ταύτην ὑπηρεσίαν δὲν δύναται πλέον νὰ προσφέρῃ ἡ Βασιλεία εἰς τὸν τόπον, ὅταν συγχωνεύηται ἡ ἐξουσία αὐτῆς μετὰ τῆς τῶν ὑπευθύνων ὑπουργῶν. Ὅθεν ὑπάρχει δέον ἐπὶ τοῦ προκειμένου νὰ συστηθῇ ἀντιβασιλεία· ἄλλως κηρύττομεν τὴν Βασιλείαν θεσμὸν ἄχρηστον.

§15ΦΙΛΗΜΩΝ. Δὲν εἶμαι ἐκ τῶν τελευταίων ἐκτιμώντων τὰ πατριωτικὰ φρονήματα καὶ τὸν ἐνθουσιασμὸν τοῦ κ. Μεσσηνέζη. Ἀληθῶς, ὁσάκις ὁμιλεῖ, ὁμιλεῖ ἐν πεποιθήσει· ἀλλὰ, ὡς καὶ ἄλλοτε, οὕτω καὶ σήμερον, εὑρίσκομαι εἰς ἀντίθεσιν πρὸς τὴν γνώμην του. Ἔκρινε τὴν ἀποδημίαν τοῦ Βασιλέως, τὴν προσωρινὴν, ὡς μέγα δυστύχημα· διότι ἐχαρακτήρισε τὴν βασιλείαν ὡς τὴν κρηπῖδα τοῦ πολιτεύματος. Εἰς οἱονδήποτε ἄλλον ἢ εἰς τὸν Πρόεδρον τῆς ἐθνικῆς Συνελεύσεως, ἥτις συνέταξε τὸ Σύνταγμα, ἐπετρέπετο νὰ ἐκφέρῃ τοιαύτην γνώμην. Ὤφειλε νὰ μὴ λησμονήσῃ, ὅτι ὑπάρχει τὸ 21 ἄρθρον τοῦ Συντάγματος, ὅπερ ἀναγνωρίζει ὡς ἀρχὴν καὶ πηγὴν πάσης ἐξουσίας ἐν Ἑλλάδι, καὶ κρηπῖδα τοῦ πολιτεύματος, τὸ Ἔθνος. Ὁ Βασιλεὺς εἶναι ἓν μέρος τῶν θεμελίων τοῦ πολιτεύματος, δὲν εἶναι ἡ κρηπὶς τοῦ πολιτεύματος, διότι δὲν δύναται νὰ ἐνασκήσῃ τὴν ἐξουσίαν μόνος του, ἀπαιτεῖται ἡ παρουσία τῆς ἐθνικῆς ἀντιπροσωπείας. Ἑπομένως δὲν βλέπω κατὰ πόσον ἡ ἀποδημία τοῦ Βασιλέως θέλει κλονίσει τὰ θεμέλια τοῦ Κράτους. Εἶπον τινὲς, ὅτι εἰς τὰς σημερινὰς περιστάσεις ἡ ἀποδημία τοῦ Βασιλέως θὰ ἦναι ὀλεθρία. Ἤθελον ἐννοήσει τὸ τοιοῦτον, ἂν ἡ Ἑλλὰς εὑρίσκετο εἰς πόλεμον, ἐὰν ἐπρόκειτο νὰ παρατάξῃ τοὺς στρατιώτας της καὶ ἔλειπεν ὁ στρατηγὸς Βασιλεὺς, καὶ τοιουτοτρόπως ἐκινδύνευεν ἡ ἀσφάλεια τοῦ Κράτους· βεβαίως δὲ, εἴτε ὁ Φρειδερῖκος ὁ μέγας, εἴτε ὁ Ναπολέων ὁ μέγας ἂν ἀνεχώρουν ἀπὸ τῶν ἐπικρατειῶν των, ἤθελον ἔχει δίκαιον νὰ εἴπωσι πρὸς αὐτοὺς οἱ Λαοὶ, ποῦ ἀφίνετε τὸν τόπον, τὸν ἀφίνετε ἄνευ στρατηγοῦ, ἄνευ ἄρχοντος. Ἀλλ’ εἴτε εὐτυχῶς, εἴτε δυστυχῶς, δὲν εὑρισκόμεθα σήμερον εἰς τοιαύτας περιστάσεις. Μοὶ φαίνεται δὲ, ὅτι τὰ ζητήματα τὰ ἀνατολικὰ δὲν εἶναι τόσον ἐπικείμενα, ὅπως κριθῇ ὡς ἀπώλεια τοῦ μέλλοντος τοῦ Ἑλληνισμοῦ ἡ ἀπουσία τοῦ Βασιλέως. Ἐκτὸς τούτου εἶναι γνωστὸν, ὅτι τὰ μέσα τῆς συγκοινωνίας εἶναι τόσῳ ἀνεπτυγμένα σήμερον, ὥστε, ἂν τοιαύτη περίπτωσις ἔκτακτος παρουσιασθῇ, ὁ Βασιλεὺς δύναται ἐντὸς δέκα ἡμερῶν νὰ ἦναι ἐν τῇ ἐπικρατείᾳ. Δὲν βλέπω ἐντεῦθεν τὸν κίνδυνον τὸν μέγαν. Καθ’ ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὸ νομοσχέδιον ἰδίως, δὲν δύναμαι νὰ εἴπω οὐδὲν περὶ τῆς ἀντισυνταγματικότητος αὐτοῦ· εἰς τὸ Σύνταγμα δὲν ἀντίκειται. Παρατηρῶ μόνον, ὅτι, ἐπειδὴ τὸ ἄρθρ. 53 ἀπαιτεῖ νόμον εἰδικὸν, ἑκάστοτε, ἐπὶ πάσης ἀποδημίας τοῦ Βασιλέως, πρέπει νὰ φέρῃ τὸν χαρακτῆρα εἰδικότητος καὶ ὁ νέος νόμος. Μοὶ φαίνεται, ὅτι πρέπει νὰ ὁρισθῇ ὁ χρόνος, πρέπει νὰ τεθῇ εἷς ὅρος, ὅτι ἰσχύει μέχρι τέλους τοῦ 1880.

§16ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Αὐτὸ ὁρίζεται. Ἀλλὰ κατὰ τὴν τύπωσιν παρελείφθη ἡ λέξις «μελλούσης», ἥτις, παρατηρήσαντος ἐμοῦ τὴν παράλειψιν, προσετέθη ἤδη ὑπὸ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Βουλῆς.

§17ΦΙΛΗΜΩΝ. Ἡ λέξις «μελλούσης» δὲν εὑρίσκεται ἐν τῷ κειμένῳ, ὅπερ διενεμήθη, καὶ μόνον τοῦτο ἔχομεν ἀνὰ χεῖρας. Ἀγνοοῦμεν ἐντεῦθεν, ὅτι προσετέθη ἀκολούθως.

§18ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται πολλοί.) Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ὁ κ. Μεσσηνέζης ἐπρότεινεν, ἀντὶ τοῦ ὑπουργικοῦ συμβουλίου, νὰ ἦναι ἀντιβασιλεία.

§19ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Δὲν ἐπιμένω.

§20ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ. Τῶν πολιτικῶν δικαστηρίων αἱ ἀποφάσεις δὲν ἀπαιτοῦν τὴν ἔγκρισιν τοῦ Βασιλέως.

§21ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἡ διάταξις αὕτη ἐλήφθη ἐκ τοῦ διατάγματος τοῦ ἐκδοθέντος ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ νόμου, ἀφορᾷ δὲ εἰς τὰς θανατικὰς ποινάς· εἶναι κατ’ ἀντιδιαστολὴν πρὸς τὰς ἀποφάσεις τῶν κοινῶν δικαστηρίων. Γίνονται δι’ ἀναστάσεως δεκτὰ τὰ ἄρθρα ὡς καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου εἰς γʹ ἀνάγνωσιν.

§22ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔρχεται τὸ περὶ ἀπομαχικοῦ ταμείου. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν παρατηρεῖ, ὅτι εἰς τὸ πρῶτον ἄρθρον ἔγεινε τυπογραφικὸν λάθος· εἰς τὸ δεύτερον ἐδάφιον, ἀντὶ νὰ γραφῇ «γενικὸν κεφάλαιον», ἐγράφη «ἀποθεματικόν». Θὰ διορθωθῇ. Ἀναγινώσκεται ἤδη ὡς ἄρθρ. 22 ἡ τροπολογία, τὴν ὁποίαν ἔφερεν ὁ κ. Δρόσος, καὶ τὴν ὁποίαν διεσκεύασεν ὁ κ. ὑπουργὸς, ὅπως θέλετε ἀκούσει. Ἀναγινώσκεται ἡ τροπολογία.

§23ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀναγνωσθεῖσαν τροπολογίαν ὡς ἄρθρ. 22 νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται πολλοί.) Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη.

§24ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Ἡ τροπολογία ἡ ἰδική μου;

§25ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δημητρακάκης προτείνει νὰ προστεθῇ ὡς ἄρθρον πρόσθετον ἡ ἑξῆς τροπολογία: «Οὐδεὶς ἀξιωματικὸς μὴ συμπληρώσας τὸ 60 ἔτος τῆς ἡλικίας του δύναται νὰ ζητήσῃ τὴν ἀποστρατείαν αὑτοῦ, οὔτε ἡ ὑπηρεσία δύναται νὰ τὸν θέσῃ εἰς ἀποστρατείαν, ἐκτὸς ἐὰν λόγοι διαγωγῆς ἢ ὑγείας ὑπαγορεύσωσι τὸ μέτρον αὐτό.»

§26ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ περιληφθῇ τοιαύτη διάταξις ἐν τῷ νομοσχεδίῳ περὶ μετοχικοῦ ταμείου τοῦ κατὰ γῆν στρατοῦ. Αἱ τροπολογίαι πρέπει νὰ σχετίζωνται πρὸς τὸν νόμον.

§27ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Τὴν ἀποσύρω. Γίνεται δεκτὸν τὸ σύνολον.

§28ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Γʹ. ἀνάγνωσις περὶ κυρώσεως τῆς συμβάσεως μετὰ τῆς πιστωτικῆς Τραπέζης.

§29ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐγένετο χθὲς ἡ παρατήρησις, ὅτι τὸ ἄρθρον 9 τῆς συμβάσεως μετὰ τῆς πιστωτικῆς, τὸ κανονίζον τὰ κατὰ τὴν διαδικασίαν περὶ ἐνεχύρου, εἶναι κακῶς συντεταγμένον. Περὶ τῆς ἐννοίας αὐτοῦ δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία, ἀλλ’ ἡ σύνταξις ἀναντιῤῥήτως εἶναι πλημμελής· διὰ τοῦτο ἐθεωρήθη ἀναγκαῖον, ὅπως ἀναθεωρηθῇ ἡ σύνταξις τοῦ ἄρθρου· ἀλλὰ θὰ ἦτον ἀνάγκη νὰ συνταχθῇ νέα σύμβασις πρὸς τοῦτο, καὶ διὰ νὰ ἀποφύγωμεν τὴν δυσχέρειαν ταύτην, ἐθεωρήθη καλὸν ἐν τῷ νομοσχεδίῳ νὰ περιληφθῇ ἡ διάταξις. Ἦτο τοῦτο τοσούτῳ εὐχερέστερον, ὅσῳ κατ’ αὐτὸ τὸ νομοσχέδιον ἡ διάταξις αὕτη ἐπεξετείνετο εἰς ἁπάσας τὰς Τραπέζας τῆς Ἑλλάδος· ἑπομένως, συνεννοηθέντες μετὰ τῶν δύω Τραπεζῶν, διότι καὶ ἐν τῇ συμβάσει πρὸς τὴν Ἰονικὴν Τράπεζαν περιείχετο ἡ αὐτὴ διάταξις, ἀντιγραφεῖσα ἐκ τῆς συμβάσεως πρὸς τὴν πιστωτικὴν, περιελάβομεν ὡς τροπολογίαν ἐν τοῖς νομοσχεδίοις τοῖς κυροῦσι τὰς δύω συμβάσεις διάταξιν ἀναγράφουσαν, ὀρθότερον ὅμως συντεταγμένην, τὴν διάταξιν τὴν ἐν τῷ ἄρθρῳ 9 τῆς συμβάσεως πρὸς τὴν πιστωτικήν. Κατὰ ταῦτα, εἰς μὲν τὸ ά ἄρθρον δέον νὰ προστεθῇ τὸ ἑξῆς: «πλὴν τοῦ ἀφορῶντος εἰς τὴν περὶ ἐνεχύρου διαδικασίαν δευτέρου ἐδαφίου τοῦ ἄρθρου 9 καταργουμένου·» κατόπιν δὲ ὡς ἄρθρον δεύτερον νὰ τεθῇ τὸ τροπολογηθὲν δεύτερον ἐδάφιον τοῦ ἄρθρου 9 τῆς συμβάσεως, ὡς συνετάχθη ἤδη ἐκ συνεννοήσεως πρὸς τὰς Τραπέζας. Τὸ τρίτον ἄρθρον ἔχει ὡς ἔχει τὸ 2 ἄρθρον ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, τὸ δὲ ἀνασυνταχθὲν τοῦτο 2 ἄρθρον ὥρισεν ἀκριβῶς, ὅτι αἱ μὲν ὁμολογίαι καὶ τὰ χρεώγραφα θέλουσι διατίθεσθαι ἐν Χρηματιστηρίῳ διὰ μεσιτῶν, ὁ δὲ χρυσὸς καὶ ὁ ἄργυρος διὰ συμβολαιογράφων, ὅτι δὲ καὶ αἱ ὁμολογίαι καὶ τὰ χρεώγραφα θέλουν διατίθεσθαι διὰ συμβολαιογράφων, ὅπου δὲν ὑπάρχει Χρηματιστήριον· ἡ δὲ διὰ συμβολαιογράφων διάθεσις θέλει γίνεσθαι διὰ πλειστηριασμοῦ, τοῦ ὁποίου κανονίζεται καὶ ἡ διατύπωσις.

§30ΡΩΜΑΣ. Παρακαλῶ, ν’ ἀναβληθῇ καὶ νὰ τυπωθῇ.

§31ΒΑΛΑΩΡΙΤΗΣ. Πρό τινων ἡμερῶν, ὅτε ἐσυζητήθη τὸ ἀντικείμενον αὐτὸ νομίζω ὅτι μᾶς ἐδώκατε τὴν ἐλπίδα, ὅτι μετ’ ὀλίγον θὰ λάβῃ χώραν ἡ ἄρσις τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, καὶ ἡ σύμβασις αὕτη βασίζεται ἐπὶ τῆς ἄρσεως· ὑπάρχουν δὲ σήμερον ἐνδοιασμοὶ, ὅτι πολὺ πιθανὸν ἡ ἄρσις νὰ μὴ ἐπέλθῃ. Παρακαλῶ λοιπὸν τὴν Κυβέρνησιν νὰ μᾶς εἴπῃ ἐὰν ἦναι ἐλπὶς περὶ τῆς ἄρσεως, διότι ἄλλως ματαιοπονοῦμεν ἐντελῶς.

§32ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὡς εἶπον κατὰ τὴν συνεδρίασιν ἐκείνην τῶν ἐξ Ἑπτανήσου συναδέλφων ἡμῶν, αἱ διαπραγματεύσεις ὑφίστανται μεταξὺ Κυβερνήσεως καὶ Ἐθνικῆς Τραπέζης περὶ ἄρσεως τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, καὶ ὡς πρὸς πάντα εἴμεθα σύμφωνοι πρὸς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν· ἀλλ’ ἐξήρτηται ἡ πραγματοποίησις τῶν συμφωνιῶν ἡμῶν ἐξ ἑτέρας ἐπιχειρήσεως, περὶ ἧς ἤδη διαπραγματεύεται ἡ Τράπεζα, ἐπιχειρήσεως δανείου ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ, διότι καὶ ἡ Τράπεζα φρονεῖ, ὅτι δὲν δύναται νὰ συντελέσῃ εἰς τὴν ἄρσιν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, μὴ πραγματοποιουμένου ἐξωτερικοῦ μεγάλου δανείου, καὶ ἡμεῖς φρονοῦμεν, ὅτι δὲν συμφέρει εἰς τὴν πολιτείαν, καὶ ἂν δύναται, νὰ ἄρῃ τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν, πρὶν ἢ βεβαιωθῇ, ὅτι θὰ εἰσέλθωσιν εἰς τὸ Κράτος ἱκανὰ χρήματα ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ, καὶ πρὶν εἰσέλθωσι πραγματικῶς τινα ἐξ αὐτῶν, διότι ἄλλως φοβούμεθα τὰς στενοχωρίας, τὰς ὁποίας ἡ ἄρσις τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, γινομένη μόνη, ἄνευ τῆς εἰσαγωγῆς προσθέτων κεφαλαίων εἰς τὸν τόπον, θέλει φέρει εἰς τὴν ἐμπορικὴν καὶ βιομηχανικὴν τῆς χώρας κίνησιν. Αἱ διαπραγματεύσεις τῆς Τραπέζης πρὸς τοὺς δανείσοντας εἰς αὐτὴν τὸ ποσὸν τῶν 60,000,000 φράγκων ἐξακολουθοῦσι· μέχρι τοῦδε οὐδὲν παρουσιάσθη πρόσκομμα τοιοῦτον, ὥστε νὰ ἔχωμεν ἀφορμὴν νὰ θεωρῶμεν σήμερον ὀλιγώτερον πιθανὴν τὴν ἐπιτυχίαν τοῦ δανείου ἢ ὅ,τι τὴν ἐθεωροῦμεν ὅτε συνεκροτήθη ἡ Συνέλευσις ἐκείνη τῶν ἐκ τῶν Ἰονίων νήσων συναδέλφων ἡμῶν, ἢ ὅτε τελευταῖον ὡμίλησα ἐν τῇ Βουλῇ περὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου. Εἶναι ὅμως δυνατὸν νὰ μὴ φθάσωμεν εἰς ὁριστικὸν ἀποτέλεσμα ἐγκαίρως, ὅπως ληφθῇ νομοθετικὴ πρόνοια περὶ τούτου ἐν τῇ παρούσῃ Συνόδῳ, καὶ διὰ τοῦτο ἐν τῇ συμβάσει πρὸς τὴν Πιστωτικὴν Τράπεζαν ἐτέθη διορία ὡς πρὸς τὰ σχετιζόμενα πρὸς τὴν ἄρσιν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας ἕως τέλους τοῦ ἔτους, ἵνα, ἐὰν πραγματοποιηθῇ μετὰ τὴν λῆξιν τῆς παρούσης Συνόδου τῆς Βουλῆς τὸ δάνειον, τὸ ὁποῖον διαπραγματεύεται ἡ Τράπεζα ἐν τῷ ἐξωτερικῷ, ὅπως ἔχομεν πᾶσαν αἰτίαν νὰ φρονῶμεν ὅτι θὰ πραγματοποιηθῇ, δυνηθῶμεν, ἐὰν μὴ καὶ πρότερον, κατὰ τὴν προσεχῆ Σύνοδον τῆς Βουλῆς καὶ πρὸ τῆς λήξεως τῆς διορίας, ἥτις ἐδόθη εἰς τὴν Πιστωτικὴν Τράπεζαν σχετικῶς πρὸς τὰ τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, νὰ κανονίσωμεν τὰ τῆς ἄρσεως, καὶ τοιουτοτρόπως νὰ πραγματοποιηθῇ ἀπροσκόπτως ἡ σύμβασις ἐκείνη.

§33ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Νομίζω, ἐξ ὅσων εἶπεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς περὶ ἄρσεως τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, ὅτι δὲν ὑπάρχει οὐδεμία ἐλπὶς νὰ γείνῃ τοῦτο, καὶ ἰδοὺ διατί. Δὲν ἀρκεῖ μόνον νὰ ὑπογραφῇ ἡ σύμβασις μεταξὺ Τραπέζης καὶ τῶν δανειστῶν αὐτῆς, ἀλλὰ πρέπει, εἶπε, νὰ εἰσέλθουν καὶ πολλὰ χρήματα εἰς τὸν τόπον. Ἑπομένως ἐπὶ τοῦ παρόντος δὲν θὰ ἀρθῇ βεβαίως· εἰς τὸ μέλλον δὲ ἀμφιβάλλω ἐπίσης, διότι, ὡς εἶναι γνωστὸν, τὰ εἰσελευσόμενα χρήματα θὰ ἦναι εἰς ἐτησίας δόσεις· πόσα ἑπομένως πρέπει νὰ εἰσέλθωσι; Διὰ τοῦτο φοβοῦμαι, ὅτι τὰ περὶ ἄρσεως τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας ὑποσχεθέντα πρέπει νὰ τὰ παραιτήσωμεν, διότι ὑπὸ τὸν ὅρον, ὑπὸ τὸν ὁποῖον προτείνεται, σημαίνει, ὅτι ἀκόμη δὲν εἶναι ἡ σκέψις ὥριμος περὶ ἄρσεως τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας. Ἐπεθύμουν διὰ τοῦτο, ἐὰν ἦτο δυνατὸν, νὰ μᾶς εἴπῃ ὡρισμένως τὸ Ὑπουργεῖον, πόσον ποσὸν νομίζει ὅτι πρέπει νὰ εἰσέλθῃ εἰς τὴν Ἑλλάδα ἐκ τοῦ δανείου αὐτοῦ, διὰ νὰ δυνηθῇ ἡ Τράπεζα νὰ ἄρῃ τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν, διότι γνωρίζομεν, ὅτι ἡ δυσκολία προέρχεται καὶ ἐκ μέρους τῆς Τραπέζης, ἐνόσῳ δὲν λάβῃ τὸ ἀναγκαῖον μέταλλον. Κύριοι, εἰς τὴν Πιστωτικὴν Τράπεζαν τῆς Ἑπτανήσου παρεχωρήσαμεν δικαιώματα καὶ εὐκολίας ἀντὶ τῶν παραχωρήσεων, τὰς ὁποίας καὶ αὕτη ἔκαμεν ὑπὲρ τοῦ λαοῦ καὶ τοῦ δημοσίου, τὸ ὁποῖον λαμβάνει ποσοστὸν ἐκ τοῦ κέρδους. Τὸ κατ’ ἐμὲ, ἐνόμισα καὶ νομίζω, ὅτι τὸ κέρδος αὐτὸ πρέπει ἀναποφεύκτως νὰ δίδηται εἰς τὸ Δημόσιον Ταμεῖον, καὶ δὲν πολεμῶ τὴν διάταξιν τὴν προσωρινὴν, νὰ διατεθῶσι προσωρινῶς τὰ χρήματα αὐτὰ ὑπὲρ τῆς ὁδοποιΐας, ἀλλὰ δὲν ἐννοῶ τὴν διάταξιν, καθ’ ἣν ἀποξενοῦται τοῦ δικαιώματος αὐτοῦ τὸ Δημόσιον, ἵνα ἐλαττωθῇ ὁ τόκος. Ἡ δωρεὰ ἐκ μέρους τοῦ ταμείου ὑπέρ τῆς ἐλαττώσεως τῶν τόκων δὲν εἶναι συνήθης· καὶ ἐὰν καθιερωθῇ ἤδη, δὲν ἐννοῶ διατὶ νὰ περιορισθῇ εἰς μόνην τὴν Ἑπτάνησον καὶ νὰ μὴ ἐξαπλωθῇ καὶ εἰς τὰ ἄλλα μέρη τῆς Ἑλλάδος. Νομίζω δὲ ἀκόμη, ὅτι τοῦτο θὰ ἀποβῇ ἐπὶ τέλους εἰς ὄφελος μόνον τῶν Τραπεζῶν, διότι ἐλπίζω, ὅτι ἡ οἰκονομικὴ πρόοδος, ἡ ἐν τῷ λοιπῷ κόσμῳ, θὰ ἐπεκταθῇ καὶ μέχρι τῆς Ἑλλάδος, καὶ μάλιστα μετὰ τὴν λύσιν τῶν ζητημάτων ἡμῶν καὶ μετὰ τὴν περαίωσιν τῶν περὶ συγκοινωνίας μέτρων μας· ὅτι ἑπομένως ὁ τόκος καὶ εἰς τὴν Ἑλλάδα θὰ ἐλαττωθῇ αὐτομάτως καὶ μέχρι τοῦ ποσοῦ τοῦ ὁριζομένου εἰς τὴν σύμβασιν, διότι ἐὰν δὲν καταντήσωμεν ἕως ἐκεῖ εἰς 10 ἢ 15 ἔτη, ἀλλοίμονον. Ἐὰν, ἐνῷ ἐν τῇ Εὐρώπῃ ἐξακολουθῇ ὁ τόκος 3 καὶ 4, ἡμεῖς ἐξακολουθῶμεν νὰ πληρώνωμεν 6 καὶ 7, θὰ ἦναι ἀπελπιστικὸν, ἀλλὰ καὶ ἀδύνατον τοῦτο· ἑπομένως, ἐὰν τῷ ὄντι αὐτὴ ἡ πρόοδος ἐξακολουθήσῃ καὶ ὁ τόκος ἐλαττωθῇ, ὅπως θέλει ἐλαττωθῆ, καὶ εἰς τὴν Ἑλλάδα, τότε ὅ,τι χαρίζομεν εἰς τὰς Τραπέζας, διὰ νὰ ἐλαττώσωμεν τὸν τόκον, εἶναι κέρδος καθαρὸν τῶν Τραπεζῶν μόνον. Βεβαίως ἐγὼ δὲν ἤθελον τὸ δεχθῆ, καὶ θὰ προσπαθήσω ἐν καιρῷ νὰ τὸ διορθώσω. Ἰδοὺ διατί ἐπεθύμουν τὸ δικαίωμα αὐτὸ ν’ ἀφεθῇ εἰς τὴν Κυβέρνησιν καὶ νὰ προστεθῇ διάταξις, καθ’ ἣν ἡ Κυβέρνησις ἐν καιρῷ θέλει ἀποφασίσει, ἐὰν πρέπῃ νὰ παραχωρήσῃ αὐτὸ τὸ κέρδος εἰς τὰς τραπέζας πρὸς ἐλάττωσιν τοῦ τόκου, ἢ ἂν πρέπῃ, ὑπαρχούσης ἀνάγκης, νὰ τὰ κρατήσῃ διὰ τὸ Δημόσιον Ταμεῖον, διότι ἐπαναλαμβάνω, ἐὰν ἡ Τράπεζα ἡ Ἐθνικὴ ἢ ἄλλη τις, ἡ ὁποία μεθαύριον μὲ τὴν ἔκτασιν τῶν ὁρίων θὰ ὑποχρεωθῇ νὰ πληρώσῃ ἴσως 1,000,000, ἐπιτύχῃ τοῦ ὅρου αὐτοῦ, καὶ ἐν τούτοις ἐντὸς ὀλίγου φυσικῶς ὁ τόκος καταβιβασθῇ εἰς 5 ἢ 6%, τότε ἡ Τράπεζα κερδίζει οὕτω ὅ,τι ὤφειλε νὰ δώσῃ, καὶ δὲν θὰ ὠφεληθῶσιν οὔτε οἱ κάτοικοι οὔτε τὸ Δημόσιον ταμεῖον. Λοιπὸν ἐπεθύμουν, καὶ δὲν ἠξεύρω ἐὰν τὸ ὑπουργεῖον ἀποκρούῃ τὴν ἰδέαν αὐτὴν, ν’ ἀφεθῇ τὸ δικαίωμα εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ ὁρίσῃ ἐν καιρῷ ποῦ θὰ δώσῃ αὐτὸ τὸ κέρδος, εἰς τὸ Δημόσιον ταμεῖον ἢ χάριν ἐλαττώσεως τῶν τόκων.

§34ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὁ κ. βουλευτὴς Μεσσήνης παρετήρησεν, ὅτι ἐξ ὅσων εἶπον δὲν ἠδυνήθη νὰ πληροφορηθῇ ἀκριβῶς ποῖον εἶναι τὸ ποσὸν τῶν χρημάτων, τοῦ ὁποίου τὴν εἰσαγωγὴν εἰς τὸν τόπον θεωρῶ ἀναγκαίαν ὅπως ἀρθῇ ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία, καὶ ἐκ τούτου συνεπέρανεν, ὅτι τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον θὰ εἰσαχθῇ, δὲν θὰ ἦναι ἐπαρκὲς, καὶ ἑπομένως, ὅτι ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία δὲν θὰ ἀρθῇ. Μοὶ φαίνεται, ὅτι ὑπάρχει χάσμα μεταξὺ τῆς μείζονος προτάσεως καὶ τοῦ συμπεράσματος. Ἐγὼ ὑπῆρξα ἀόριστος εἰς ὅσα εἶπον, διότι δὲν ἐπρόκειτο τώρα περὶ ἄρσεως τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, ἐπρόκειτο μόνον περὶ ἀπαντήσεως εἰς ἐπερώτησιν, τὴν ὁποίαν μοὶ ἔκαμεν ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς Λευκάδος. Ὡς πρὸς τὴν ἐρώτησιν ἐκείνην ἡ ἀπάντησίς μου ὑπῆρξε πλήρης· ὡς πρὸς τὰ τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας βεβαίως δὲν ἦτο πλήρης, διότι τὸ θέμα ἐκεῖνο θὰ συζητηθῇ μετὰ δύο ἢ τρεῖς ἡμέρας. Ἐν τούτοις δὲν ἔχω δυσκολίαν νὰ εἴπω τινὰ πρὸς διαφωτισμὸν τῆς Βουλῆς ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου, ἀφοῦ ἐτέθησαν ἐν ἀμφιβολίᾳ τὰ τῆς πιθανότητος τῆς ἄρσεως τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, τὴν ὁποίαν πιθανότητα ἡμεῖς θεωροῦμεν ὑπάρχουσαν, διότι καὶ τὴν συνομολόγησιν τοῦ ἐξωτερικοῦ δανείου παρὰ τῆς τραπέζης θεωρῶ πιθανὴν, καὶ κατὰ τοὺς ὅρους τοῦ δανείου τούτου θεωρῶ ὅτι θέλουσιν εἰσέλθει ταχέως ἱκανὰ χρήματα, ὅπως μετὰ τῶν ἄλλων χρημάτων, τὰ ὁποῖα ἐξ ἄλλων πόρων θέλουσιν εἰσέλθει καὶ περὶ ὧν θέλω κάμει διὰ βραχέων λόγον, δυνηθῇ νὰ ἐκτελεσθῇ ἡ ἄρσις τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας ἄνευ στενοχωρίας τοῦ ἐμπορίου καὶ τῆς βιομηχανίας. Ἐκ τοῦ δανείου, τὸ ὁποῖον ἡ τράπεζα ἐφρόντισε νὰ συνομολογήσῃ, ἐλπίζω, ὅτι θέλουσιν εἰσέλθει εἰς τὸν τόπον πρὸ τῆς προσεχοῦς Συνόδου περὶ τὰ 8 ἑκατομμύρια δραχμῶν ἐκ τῶν 60, τὰ ὁποῖα θέλουσι κατατίθεσθαι κατὰ δόσεις. Ἀλλὰ δὲν εἶναι τοῦτο τὸ μόνον μεταλλικόν, τὸ ὁποῖον ὡς ἐκ τῆς συμφωνίας τὴν ὁποίαν διαπραγματευόμεθα μετὰ τῆς τραπέζης πρὸς ἄρσιν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας θέλει εἰσέλθει εἰς τὸν τόπον, διότι, ἐὰν ἀποφασισθῇ ἡ ἄρσις, θέλομεν βεβαίως ἐκδώσει τὰς ὑπολειπομένας ἀδιαθέτους 24 χιλ. ὁμολογίας τοῦ δανείου τῶν 60 ἑκατομμυρίων, καὶ ἑπομένως θέλομεν λάβει ἐκεῖθεν ὑπὲρ τὰ 10 ἑκατομμύρια. Ταῦτα δὲ δυνάμεθα νὰ λάβωμεν κατὰ πᾶσαν στιγμήν. Προσέτι δὲ νομίζω, ὅτι ἡ τράπεζα ἔχει ἐν νῷ καὶ ἕτερόν τι σχέδιον εἰς αὑτὴν ἀφορῶν καὶ ἄσχετον πρὸς τὴν διαπραγμάτευσιν τοῦ ἐξωτερικοῦ δανείου, διὰ τοῦ ὁποίου θέλει δυνηθῆ νὰ φέρῃ ἀμέσως ὅσον ποσὸν χρημάτων εἶναι ἀναγκαῖον, τὸ δὲ σχέδιον τοῦτο ἐξήρτηται ἀπ’ αὐτῆς τῆς Τραπέζης, καὶ ἡ πραγματοποίησις αὐτοῦ εἶναι εὐχερεστάτη, ὅταν ἅπαξ ἡ τράπεζα τὸ ἀποφασίσῃ.

§35ΡΙΚΑΚΗΣ. Τὸν λόγον, κ. Πρόεδρε.

§36ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὥστε τοῦ μεταλλικοῦ δὲν θὰ ὑπάρχῃ ἔλλειψις, ἐὰν θεωρηθῇ, ὅτι ἐπέστη ἡ ὥρα πρὸς ἄρσιν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, καὶ ἐὰν πραγματοποιηθῇ τὸ δάνειον, τὸ ὁποῖον εἶναι ὁ ἀπαραίτητος ὅρος πρὸς τὴν ἄρσιν, ὅπως σήμερον ἔχουσι τὰ πράγματα. Ἐξέφρασε δὲ ὁ κ. βουλευτὴς Μεσσήνης καὶ ἄλλην ἰδέαν, τὴν ὁποίαν δὲν θεωρῶ ὀρθὴν, ὅτι ἡ τράπεζα προσπαθεῖ ν’ ἀποφύγῃ τὴν ἄρσιν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας.

§37ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δὲν εἶπον αὐτό· ἐξαρτᾶται, εἶπον, ἀπὸ τὴν κρίσιν καὶ τὸ συμφέρον της.

§38ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Λοιπὸν τὸ λέγω ἀσχέτως πρὸς τὴν παρατήρησιν τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ Μεσσήνης, ὅτι ἐγὼ πείθομαι ὅτι ἡ τράπεζα, ἐὰν μὲν δὲν πραγματοποιηθῇ τὸ δάνειον, δὲν ἐπιθυμεῖ τὴν ἄρσιν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, διότι φρονεῖ ὅτι δὲν συμφέρει εἰς τὸν τόπον· καὶ ὅπως δὲν ἐπιθυμεῖ τὴν ἄρσιν ἡ τράπεζα, ἐν τῷ συμφέροντι τὸ ὁποῖον ἔχει νὰ διάγωσι καλῶς αἱ ἐμπορικαὶ καὶ αἱ βιομηχανικαὶ ἐπιχειρήσεις τῆς χώρας, οὕτω δὲν ὀφείλει νὰ ἐπιθυμῇ τὴν ἄρσιν ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει καὶ ἡ κυβέρνησις, διότι ἡ κυβέρνησις δὲν δύναται νὰ μὴ κατανοῇ, ὅτι ἡ ἄρσις τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, γινομένη ἄνευ συνδυασμοῦ πρὸς ἐπιχείρησιν, ἧς ἀποτέλεσμα θὰ ἦναι ἡ εἰσαγωγή ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ κεφαλαίων, θέλει φέρει στενοχωρίας μεγάλας εἰς τὸ ἐμπόριον καὶ τὴν βιομηχανίαν, καὶ ζημίας μεγάλας εἰς τὸν τόπον. Τούτου ἐλάβομεν καὶ τὴν ἀπόδειξιν προσφάτως, ὅτε ἡ κυβέρνησις ἡ προκάτοχος, ἀποδώσασα εἰς τὴν τράπεζαν μέρος τῶν πρὸς αὐτὴν ὀφειλομένων, ἀπῄτησε παρ’ αὐτῆς, ὅπως οὐ μόνον περιορίσῃ τὸ ποσὸν τῶν κυκλοφορούντων γραμματίων ἐπὶ ἴσον ἀριθμὸν τῶν ἀποδιδομένων γραμματίων, ἀλλ’ ὅπως περιορίσῃ καὶ αὐτὸ τὸ ποσὸν τὸ ὁποῖον ἐπὶ ἰδίῳ λογαριασμῷ ἐξέδιδεν. Ἡ τράπεζα ἀπεδέχθη τὸ πρῶτον τὴν πρότασιν ταύτην τῆς κυβερνήσεως καὶ προέβη εἰς τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ μέτρου· ἀλλὰ, ἀποσυρομένων ἀπὸ τῆς κυκλοφορίας τοσούτων ἑκατομμυρίων γραμματίων, ἔγεινεν ἀμέσως ἐπαισθητὴ ἡ στενοχωρία, ἡ ὁποία ἦτο συνέπεια τοῦ περιορισμοῦ τοῦ ποσοῦ τῶν γραμματίων, καὶ ἐξ ὅλων τῶν ἐπαρχιῶν καὶ ἐξ αὐτῆς τῆς πρωτευούσης ἠκούσθησαν φωναὶ παραπόνων, καὶ εἰς τὰς φωνὰς ταύτας ὑπέκυψεν ἡ κυβέρνησις, ἐπιτρέψασα εἰς τὴν τράπεζαν, ὅπως ἐκδώσῃ ἐκ νέου τὸ ποσὸν, κατὰ τὸ ὁποῖον εἶχε περιορίσει τὴν εἰς λογαριασμὸν αὐτῆς ἔκδοσιν τῶν γραμματίων.

§39ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. 3,000,000.

§40ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ναί. Τοῦτο δὲν ἀνέφερον, διὰ νὰ εἴπω, ὅτι κακῶς εἶχε πράξει ἡ Κυβέρνησις τὸ πρῶτον περιορίσασα καὶ κατόπιν ἐπιτρέψασα τὴν ἔκδοσιν, ἀλλὰ τοῦτο ἀποδεικνύει τρανῶς, ὅτι τὸ ποσὸν τῶν κυκλοφορούντων ἤδη γραμματίων εἶναι μέχρι τινὸς ἀναγκαῖον διὰ τὰς ἐμπορικὰς καὶ βιομηχανικὰς ἐπιχειρήσεις τῆς χώρας, καὶ ἐὰν περιορίσωμεν τὸ ποσὸν τοῦτο χωρὶς νὰ φέρωμεν ἄλλο κεφάλαιον εἰς τὴν χώραν, διὰ τοῦ ὁποίου νὰ πληρώσωμεν τὰς ἀνάγκας αἱ ὁποῖαι σήμερον ἐξυπηρετοῦνται διὰ τῶν γραμματίων τούτων, θέλομεν φέρει ζημίαν καὶ στενοχωρίαν, δυναμένην νὰ φέρῃ καὶ ἐμπορικὴν κρίσιν. Διὰ τοῦτο καὶ ἡ Κυβέρνησις καὶ ἡ Τράπεζα συνδέουσι πρὸς τὴν ἄρσιν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας τὴν συνομολόγησιν ἐπιχειρήσεως ἐν τῷ ἐξωτερικῷ, ἧς τὸ ἀποτέλεσμα νὰ ἦναι ἡ ἀντικατάστασις μέρους τοὐλάχιστον, ἐὰν ὄχι τοῦ ὅλου, τοῦ ποσοῦ τοῦ ἀποσυρθησομένου τῆς κυκλοφορίας πιστωτικοῦ κεφαλαίου, τουτέστιν ἀντίστοιχον πρὸς τὰ καταργηθησόμενα τραπεζικὰ γραμμάτια. Ἡ τράπεζα ὅμως, ἡ ὁποία, ὡς εἶπον, δὲν ἐπιθυμεῖ τὴν ἄρσιν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας ἐν ὅσῳ τοιαύτη ἐπιχείρησις δὲν πραγματοποιηθῆ, ὅπως δὲν ἐπιθυμεῖ αὐτὴν καὶ ἡ Κυβέρνησις, ἐπιθυμεῖ τὴν ἄρσιν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, τοὐλάχιστον ὅσον ὀφείλει νὰ ἐπιθυμῇ αὐτὴν καὶ ἡ Κυβέρνησις, ἐν ᾗ περιπτώσει ἤθελον εἰσέλθει κεφάλαια εἰς τὸν τόπον διὰ τῆς πραγματοποιήσεως τῆς ἐπιχειρήσεως, περὶ ἧς ἐποιησάμην λόγον, καὶ τὸ ἐπιθυμεῖ εἰς τοιοῦτον βαθμὸν, ὥστε, ἐὰν ἡ Κυβέρνησις τυχὸν ἤθελεν εἶσθαι ἐναντία εἰς τὴν ἄρσιν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, ἔχω λόγους ἵνα φρονῶ, ὅτι ἡ τράπεζα ἤθελεν ἐπωφεληθῆ ἐκ τῆς διατάξεως τῆς ἰσχυούσης ἤδη συμβάσεως περὶ δανείου ἐπὶ ἀναγκαστικῇ κυκλοφορία, ὅπως ἀναγκάσῃ τὴν Κυβέρνησιν νὰ ἀποτίσῃ τὸ πρὸς αὐτὴν εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια χρέος, διὰ τῆς τροπῆς αὐτοῦ εἰς δάνειον μεταλλικοῦ, αἴρουσα συνάμα τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν. Ὥστε ἐὰν ἡ ἐπιχείρησις, τὴν ὁποίαν σήμερον διαπραγματεύεται ἡ τράπεζα, πραγματοποιηθῆ, οὐδεμία ὑπάρχει ἀμφιβολία, ὅτι ἡ ἄρσις τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας θέλει γείνει· θέλει γείνει, διότι ἐπιθυμεῖ τοῦτο ἡ Κυβέρνησις καὶ τὸ ἐπιθυμεῖ καὶ ἡ τράπεζα, θέλει γείνει, διότι ἡ τράπεζα ἔχει ἀπόφασιν νὰ ἀπαιτήσῃ τὴν ἄρσιν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας παρὰ τῆς Κυβερνήσεως ἐν ᾗ περιπτώσει ἡ Κυβέρνησις δὲν ἤθελε συγκατατεθῆ εἰς αὐτήν. Μετὰ τοῦτο εἰσῆλθεν ὁ κ. βουλευτὴς Μεσσήνης εἰς τὰ καθέκαστα τῆς συμβάσεως.

§41ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Εἰς τὸ 11 ἄρθρον.

§42ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Εἰς τὸ 11 ἄρθρον, καὶ παρετήρησεν, ὅτι ὁ τρόπος τῆς διαθέσεως τοῦ ποσοῦ, τὸ ὁποῖον ἡ Τράπεζα ὑποχρεοῦται, ἵνα καταβάλῃ κατὰ τὴν πρώτην πενταετίαν, δὲν εἶναι ὀρθὸς κατ’ αὐτόν.

§43ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Κατὰ τὴν πρώτην πενταετίαν μοὶ εἶναι ἀδιάφορον.

§44ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐν γένει δὲν εἶναι ὁ ὀρθότερος, καὶ ὅτι ἡ κατάργησις τῆς τοιαύτης πληρωμῆς μετὰ τὴν πενταετίαν δὲν συνάδει πρὸς τὰς ὑγιεῖς ἀρχὰς καὶ πρὸς τὴν συμφέρουσαν διαῤῥύθμισιν ἐν τοιαύτῃ ὑποθέσει. Ἡ ἀρχικὴ σύμβασις τῆς Κυβερνήσεως πρὸς τὴν πιστωτικὴν Τράπεζαν περιεῖχε διάταξιν, κατὰ τὴν ὁποίαν ἐκ τῶν προσόδων τῶν ἐκ τῶν τραπεζικῶν γραμματίων, μετὰ τὴν ἀφαίρεσιν τοῦ μεταλλικοῦ τῆς Τραπέζης, ὑπολογιζομένου τοῦ τόκου πρὸς 7%, θέλουσι καταλογίζεσθαι ὑπὲρ τῆς Τραπέζης μόνον 70%, ὑπὲρ τοῦ Κράτους δὲ τὰ 30%, ἀλλὰ τὰ 30% ταῦτα ἤθελον ἀποδίδεσθαι εἰς τὸ δημόσιον, καταργουμένης τῆς ὀφειλῆς καὶ ὡς ἐκ τοῦ φόρου ἐπιτηδεύματος καὶ ὡς ἐκ τοῦ φόρου ἐπὶ τῶν κερδῶν τῶν ἀνωνύμων ἑταιριῶν. Καὶ ὡς πρὸς μὲν τὴν πρώτην πενταετίαν παρατηρῶ, ὅτι ἡ κατάργησις πάσης ὀφειλῆς τῆς Τραπέζης, ἡ ἐν τῇ ἀρχικῇ συμβάσει ἀναγεγραμμένη, ἐκ φόρου ἐπιτηδεύματος καὶ ἐκ τέλους ἐπὶ τῶν κερδῶν τῶν ἀνωνύμων ἑταιριῶν, εἶναι κατωτέρα τοῦ πιθανοῦ κέρδους ἐκ τοῦ ποσοστοῦ τῶν 30% ἐπὶ τῶν κυκλοφορούντων γραμματίων. Περὶ τούτου ἐν ταῖς διαπραγματεύσεσιν ἡ Τράπεζα παρέστησεν, ὅτι ἡ μὴ κατάργησις τοῦ φόρου τούτου καὶ τοῦ τέλους ἔφερεν εἰς αὐτὴν μεγαλειτέραν ζημίαν τοῦ κέρδους, τὸ ὁποῖον ἤθελεν ἀπολαύσει ἐκ τῆς καταργήσεως τῆς ἀποδόσεως τοῦ ποσοστοῦ τῶν 30%· μετὰ τὴν πενταετίαν ὅμως, τὸ ποσοστὸν τοῦτο ἤθελε παράγει μεγαλείτερον προϊὸν τῆς καταταργήσεως ἐκείνης, καὶ βεβαίως ἤθελε παράγει μεγαλείτερον προϊὸν, διότι μετὰ τριετίαν ὑποχρεοῦται ἡ Τράπεζα, ἵνα καταβάλῃ καὶ τὸ ἕτερον ἥμισυ τοῦ κεφαλαίου αὐτῆς, ὥστε μετὰ πενταετίαν δύναται νὰ θεωρηθῇ ἡ Τράπεζα ὡς ἐν πλήρει λειτουργίᾳ, καὶ τότε τὸ ποσοστὸν τῶν 30% ἐπὶ τῶν κυκλοφορούντων γραμματίων πιθανώτατα θὰ ἦναι ἀνώτερον τοῦ ποσοῦ τῶν 30 περίπου χιλιάδων δραχμῶν, τὸ ὁποῖον ὀφείλει ἡ τράπεζα ἤδη εἰς τὸ δημόσιον κατὰ τοὺς κειμένους νόμους, τὸ ὁποῖον ὅμως κατὰ τὴν ἀρχικὴν σύμβασιν δὲν ὤφειλε νὰ καταθέσῃ. Ὁ κ. βουλευτὴς Μεσσήνης παρετήρησεν, ὅτι δὲν εἶναι πρέπον εἰς σύμβασιν τοιαύτην, εἴτε ἐν ταῖς Ἰονίοις νήσοις εἴτε ἐν τῷ παλαιῷ βασιλείῳ, νὰ μὴ ἐγγράφηται ἡ ἀρχὴ τῆς συμμετοχῆς τοῦ δημοσίου εἰς τὸ κέρδος τὸ ἐκ τῶν τραπεζικῶν γραμματίων. Καὶ εἶναι ἀληθὲς, ὅτι τὸ ζήτημα τοῦτο ἐξαρτᾶται ἐκ τῶν περιστάσεων, ἐν αἷς εὑρίσκεται ἡ χώρα, ἐν τῇ ὁποίᾳ συνιστᾶται τραπεζικὸν κατάστημα ἀπολαῦον τοῦ δικαιώματος τῆς ἐκδόσεως τραπεζικῶν γραμματίων. Ἐὰν ἡ χώρα, ἦναι οἰκονομικῶς προωδευμένη, ἐὰν ὁ συναγωνισμὸς ἐν τῇ χώρᾳ, ἐν ᾗ ἐγκαθιδρύεται ἡ νέα τράπεζα, φέρῃ πλήρη τὰ ἀποτελέσματα αὐτοῦ, εἶναι περιττὸν νὰ παρασταθῇ ὡς προστάτης ἡ κυβέρνησις τῶν τραπεζικῶν ἐργασιῶν τῆς χώρας ἐκείνης καὶ νὰ ἐπιβάλῃ εἰς τὴν Τράπεζαν ὑποχρεώσεις, τὰς ὁποίας ὁ ἐλεύθερος συναγωνισμὸς ἀρκεῖ, ἵνα φέρῃ. Ὅταν ὅμως ἡ χώρα δὲν ἀπολαύῃ τῆς ἀναπτύξεως ἐκείνης τῆς οἰκονομικῆς, ἥτις εἶναι τὸ πόρισμα τῆς πλήρους λειτουργίας τοῦ συναγωνισμοῦ, αἱ κυβερνήσεις θεωροῦσι κατὰ κανόνα, ὅτι ὀφείλουσιν εἰς τὰς τραπεζιτικὰς ἐργασίας νὰ ἔχωσιν ὑπ’ ὄψιν τὰς ἀνάγκας τῆς χώρας, ὅπως κανονίζωνται ἐκ τῶν προτέρων οἱ ὅροι, ὑπὸ τοὺς ὁποίους αἱ τράπεζαι αὗται θέλουσι πραγματοποιεῖ τὰς παροχάς των, καὶ τοῦτο μάλιστα ὅταν πρόκηται περὶ Τραπεζῶν, αἵτινες ἀπολαύουσι προνομίων. Ἤδη ἐν Ἑπτανήσῳ ὑφίσταται πιστωτικὸν κατάστημα, ἐκδίδον τραπεζικὰ γραμμάτια ἄνευ ὑποχρεώσεως ἀποτίσεως τέλους εἰς τὸ δημόσιον, πλὴν μικροῦ τέλους χαρτοσήμου ὅλως ἀσημάντου καὶ μὴ ἀποχρῶντος ὅπως μνημονευθῇ ἤδη, προκειμένου περὶ συμμετοχῆς τοῦ δημοσίου εἰς τὰ ἐκ τῶν γραμματίων πραγματοποιούμενα κέρδη. Ἡ Τράπεζα αὕτη ὑφίστατο καθ’ ἣν ἐποχὴν ὁ κ. βουλευτὴς Μεσσήνης διεπραγματεύετο περὶ συστάσεως νέας Τραπέζης ἐν ταῖς Ἰονίοις νήσοις· ἡ Τράπεζα δ’ ἐκείνη ἐξέδιδε τὰ κυκλοφοροῦντα ἐν τῇ χώρᾳ γραμμάτια ἄνευ οὐδεμιᾶς ὠφελείας ἐξ αὐτῶν τοῦ δημοσίου. Διὰ τῆς νέας συμβάσεως, ἥν διεπραγματεύθη ὁ βουλευτὴς Μεσσήνης, ἐπήρχετο συναγωνισμὸς ὡς πρὸς τὰ γραμμάτια ταῦτα, ὅστις ἤθελεν ἐπιφέρει ἐλάττωσιν τοῦ ποσοῦ τῶν κυκλοφορούντων γραμματίων τῆς ἄλλης Τραπέζης· ἐνῷ δὲ ἐκ τῶν γραμματίων ἐκείνων, ὡς εἶπον, τὸ δημόσιον οὐδὲν ἀπελάμβανεν, ἤθελεν ἀπολαμβάνει ἐκ τῶν γραμματίων τῶν ἄλλων, τὰ ὁποῖα, ὡς εἶπον, ἐν μέρει ἢ κατὰ τὸ πλεῖστον ἤθελον ἀναπληρώσει τὰ γραμμάτια τῆς ἄλλης Τραπέζης, τὰ ὁποῖα διὰ τοῦ συναγωνισμοῦ θ’ ἀπεκλείοντο τῆς κυκλοφορίας. Καὶ τὸ περίεργον εἶναι, ὅτι τὴν σύμβασιν, διὰ τῆς ὁποίας ἡ ἑτέρα Τράπεζα εἶχε λάβει ἐπὶ νέαν εἰκοσαετίαν τὸ δικαίωμα νὰ ἐκδίδῃ τὰ γραμμάτια ἐκεῖνα ἄνευ τῆς συμμετοχῆς τοῦ δημοσίου εἰς τὰ ὀφέλη, εἶχε διαπραγματευθῆ καὶ ὑπογράψει ὁ κ. βουλευτὴς Μεσσήνης· ἑπομένως θὰ ἦτο ἄδικον πρὸς τὰς Ἰονίους νήσους, ἀφοῦ αὕτη ἀπολαύει τοῦ δικαιώματος τῆς κυκλοφορίας ἐν ταῖς Ἰονίοις νήσοις τραπεζικῶν γραμματίων ἄνευ μετοχῆς εἰς τὰ ὀφέλη τοῦ κράτους, νὰ ἴδῃ ἐλαττουμένην τὴν κυκλοφορίαν ἐκείνην δι’ εἰσαγωγῆς ἑτέρων γραμματίων, τὰ ὁποῖα ὑποβάλλονται εἰς ἀπότισιν ποσοστοῦ εἰς τὸ δημόσιον, ποσοστοῦ, τοῦ ὁποίου ἡ ἀπότισις ἐπιβάλλει βάρη εἰς τὰς νήσους. Ἡ Ἰονικὴ Τράπεζα, ὡς βλέπετε, ἐνῷ δὲν εἶναι ὑποχρεωμένη ἐκ τῆς νέας συμβάσεως εἰς ἀπότισιν ποσοστοῦ εἰς τὸ δημόσιον ἐπὶ τῶν ὠφελειῶν τῶν ἐκ τοῦ τόκου τῶν γραμματίων, συνῄνεσε προθύμως νὰ πραγματοποιήσῃ δάνεια ἀμέσως ἀγροτικὰ πρὸς 5%. Ἐὰν ὑπεβάλλετο, ὅπως διὰ τῆς ἀρχικῆς συμβάσεως εἶχεν ὑποβληθῆ, ἡ πιστωτικὴ Τράπεζα εἰς τὴν ὑποχρέωσιν τῆς ἀποτίσεως εἰς τὸ δημόσιον 30% ἐπὶ τῶν κερδῶν αὐτῆς, τῶν ἐκ τοῦ τόκου τῶν τραπεζικῶν γραμματίων, βεβαίως δὲν θὰ ἠδύνατο νὰ κάμῃ τὴν χορήγησιν εἰς τοὺς ἀγρότας ἐπὶ ἠλαττωμένῳ τόκῳ, ὅπως δὲν θὰ ἠδύνατο ν’ ἀποδεχθῇ ἐλάττωσιν τοῦ τόκου ἡ πιστωτικὴ τράπεζα μετὰ πενταετίαν, ἂν ὑπεβάλλετο μετὰ πενταετίαν εἰς τὴν ὑποχρέωσιν ἐκείνην. Ἐὰν λοιπὸν ἐπρόκειτο τώρα πρῶτον ν’ ἀποφασίσωμεν περὶ τοῦ δικαιώματος, καὶ πάλιν θὰ ἤμην ἀντίθετος τῆς γνώμης τοῦ κ. βουλευτοῦ Μεσσήνης καὶ θὰ ἐφρόνουν, ὅτι ἡ κατάστασις ἡ οἰκονομικὴ τῶν Ἰονίων νήσων εἶναι εἰσέτι τοιαύτη, ὥστε δὲν ἐπιτρέπει εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ πραγματοποιήσῃ κέρδη ἐκ τῶν παρεχομένων εἰς τραπέζας προνομίων ἐν ταῖς Ἰονίοις νήσοις· ἀλλ’ ὅπως παρουσιάζεται τὸ ζήτημα, νομίζω, ὅτι δὲν εἶναι ἐλεύθερος ὁ κ. βουλευτὴς Μεσσήνης νὰ ἔχῃ τὴν γνώμην, ἣν ἔχει, δὲν εἶναι ἐλεύθερος ἀπολύτως, διότι ὑφίσταται ἡ σύμβασις ἡ ἀρχικὴ πρὸς τὴν Ἰονικὴν Τράπεζαν, ἡ παρ’ αὐτοῦ παραταθεῖσα, ὡς ἐκ τῆς ὁποίας ἐκείνη ἡ τράπεζα ἐκυκλοφόρει τὰ γραμμάτιά της, χορηγοῦσα εἰς τὰς Ἰονίους νήσους πάσας τὰς ὠφελείας τὰς ἐκ τῶν γραμματίων· δὲν δύναται δὲ σήμερον ἡ Κυβέρνησις νὰ ἐλαττώσῃ τὸν ἀριθμὸν τῶν γραμματίων ἐκείνων, ἀπολαμβάνουσα μέρος τῆς ὠφελείας τῆς ἐκ τῶν γραμματίων, τὰ ὁποῖα ἀντικατέστησαν τὸ ἀποκλειόμενον ποσὸν τῶν γραμματίων τῆς τραπέζης ἐκείνης· ἀλλ’ ὁ κ. βουλευτὴς Μεσσήνης πολὺ μᾶλλον δὲν ἠδύνατο νὰ ἔχῃ τοιαύτην ἀπαίτησιν, ὅταν αὐτὸς ἦναι ὁ ὑπογράψας τὴν σύμβασιν τῆς Ἰονικῆς Τραπέζης, ὡς ἐκ τῆς ὁποίας εἰς οὐδεμίαν ὑπεβάλλετο αὕτη ἀπότισιν ποσοστοῦ πρὸς τὸ δημόσιον. Εἶπον, ὅτι ἡ κατάστασις ἡ οἰκονομικὴ τῆς χώρας κανονίζει τὰς βάσεις, ἐφ’ ὧν διαῤῥυθμίζονται τὰ τῶν τραπεζῶν, τῶν ἔν τινι χώρᾳ ἱδρυομένων. Ἐὰν ἡ χώρα ἐκείνη δὲν ἔχῃ ἀνάγκην προστασίας κυβερνητικῆς ὡς πρὸς τὰ τραπεζιτικὰ αὐτῆς πράγματα, ἡ ἔκδοσις τραπεζικῶν γραμματίων παρὰ τραπεζῶν πρέπει νὰ θεωρηθῇ οὐχὶ ὡς τραπεζιτικὴ ἐργασία, ἀλλ’ ὡς νόμημα τοῦ κράτους ἐκτελούμενον διὰ Τραπέζης, ἡ ὁποία εἶναι τὸ κατάλληλον ὄργανον πρὸς τὴν πραγματοποίησιν τοῦ νομήματος. Ὅταν ὅμως κράτος τι εὑρίσκηται ὡς πρὸς τὰ οἰκονομικὰ εἰς ἀνάπτυξιν ἔτι ἀτελῆ, τὰ τραπεζικὰ γραμμάτια εἶναι τὸ μέσον, διὰ τοῦ ὁποίου συνιστῶνται καὶ ἀναπτύσσονται αἱ τράπεζαι ἐν τῇ χώρᾳ, διὰ τοῦ ὁποίου ἡ πίστις τῆς χώρας ἱδρύεται καὶ ἑλκύονται τὰ ξένα κεφάλαια, καὶ τούτων τὴν ἀπόδειξιν ἔσχομεν καὶ ἐν ταῖς Ἰονίοις νήσοις καὶ ἐν τῷ παλαιῷ Βασιλείῳ. Ἐν τῷ παλαιῷ Βασιλείῳ, ὅταν ἱδρύθη ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα, ὁ τόπος ἦτο εἰσέτι οἰκονομικῶς εἰς τὰ σπάργανα, καὶ ὡς ἐκ τούτου οὐδὲ κἂν ἠγέρθη ἀξίωσις, ὅτι τὰ τραπεζικὰ γραμμάτια ἠδύναντο νὰ ὑποβληθῶσιν εἰς ἀπότισιν τέλους πρὸς τὸ δημόσιον. Πᾶσα ἡ ἐξ αὐτῶν ὠφέλεια ἀφέθη εἰς τὴν Τράπεζαν, ὑποβληθεῖσαν ὅμως ἀπέναντι τῆς ὠφελείας ταύτης εἰς ὑποχρεώσεις ὑπὲρ τῆς χώρας. Κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην ὁ συνήθης τόκος ἐν τῇ χώρᾳ ἦτο ἀπὸ 20–30%, ὑπεβλήθη ὅμως εἰς τὴν Τράπεζαν ἡ ὑποχρέωσις νὰ πραγματοποιῇ δάνεια πρὸς 8%· τοῦτο ὑπῆρξε τὸ ἀντάλλαγμα τοῦ προνομίου τῆς ἐκδόσεως τῶν τραπεζικῶν γραμματίων τότε. Ἡ πρόοδος ὅμως τῆς χώρας ἔκτοτε ὑπῆρξεν εὐτυχῶς τοιαύτη, ὥστε ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον τότε ἐθεωρήθη βαρὺ ἀντάλλαγμα, ἤδη ἔπαυσε πλέον τοῦ νὰ ἦναι κἂν ἀντάλλαγμα, διότι ἤδη, καὶ ἄνευ τῆς ὑποχρεώσεως ταύτης, ἡ Τράπεζα θὰ ἐδάνειζε πρὸς 8%, ἀφοῦ βλέπομεν ἄλλας Τραπέζας συστηθείσας ἄνευ ὑποχρεώσεως τοιαύτης νὰ μὴ δανείζωσιν ἐπὶ τόκῳ πολὺ βαρυτέρῳ, ἀλλὰ μέχρις 9%. Τοῦτο ἀποδεικνύει, ὅτι ἡ χώρα ἡμῶν προώδευσεν ἐπὶ τοσοῦτον, ὥστε, ὅταν διασκεφθῶμεν περὶ ἀνανεώσεως τοῦ προνομίου, ἴσως δυνάμεθα νὰ θεωρήσωμεν, ὅτι ἔφθασεν ἡ ἐποχὴ, καθ’ ἣν ἡ ἔκδοσις τῶν Τραπεζικῶν γραμματίων δύναται νὰ θεωρηθῇ ὡς νόμημα Κυβερνητικὸν, καὶ ἑπομένως ὅτι ἔφθασεν ἡ ἐποχὴ, κατὰ τὴν ὁποίαν εἰς τὸ πιστωτικὸν κατάστημα, εἰς ὃ θέλομεν ἀναθέσει τὸ ἔργον τῆς ἐκδόσεως τῶν γραμματίων τούτων, οὐδὲν ἄλλο θὰ ὀφείληται ἢ ἡ ἀπότισις τῶν παρ’ αὐτοῦ δαπανωμένων διὰ τὴν ἔκδοσιν καὶ ἡ ἀποζημίωσις διὰ τοὺς κινδύνους, τοὺς ὁποίους διατρέχει ἐν τῇ διαθέσει τῶν γραμματίων, οὐδὲν δὲ πλέον τῆς κανονικῆς προμηθείας. Τὸ προνόμιον τὸ χορηγηθὲν εἰς τὴν Τράπεζαν, ὡς ἐχορήγησεν αὐτὸ ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις, ἐπήνεγκε μεγάλα εὐεργετήματα εἰς τὴν χώραν, ὡς ἀποδεικνύεται ἐκ τῆς προόδου τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης καὶ τῆς ὠφελείας, τὴν ὁποίαν ἔφερεν εἰς τὸν τόπον. Δὲν θὰ ὁμιλήσω περὶ τῶν εὐεργετημάτων, τὰ ὁποῖα ἀπήλαυσεν ἡ χώρα ὡς ἐκ τῆς ἀναπτύξεως τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, ἀλλὰ θὰ ἀναφέρω ἓν πρόσφατον γεγονὸς, αὐτὸ ἐκεῖνο, περὶ τοῦ ὁποίου πρὸ ὀλίγου ἐποιούμην λόγον, αὐτὴν τὴν ἐπιχείρησιν τὴν οἰκονομικὴν, δι’ ἧς ἐλπίζεται νὰ ἄρωμεν ἐντὸς τοῦ ἔτους τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν. Ἡ οἰκονομικὴ αὕτη ἐπιχείρησις διαπραγματεύεται ἐπὶ τόκῳ 6%, ἐνῷ τὸ Δημόσιον μόλις κατώρθωσε νὰ πραγματοποιήσῃ ἐν τῷ ἐξωτερικῷ δάνειον πρὸς 8%· ἑπομένως ὑπάρχει κέρδος ἐτήσιον 2% ἐπὶ 60,000,000 ὑπὲρ τῆς χώρας.

§45ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Μετὰ λαχείου.

§46ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἔχομεν καὶ ἐθνικὰ δάνεια περιέχοντα λαχεῖον, ὡς εἶναι τὸ δάνειον τῶν 6,000,000, τὸ ὁποῖον φέρει μὲν τόκον 6%, ἀλλὰ μετὰ τοῦ λαχείου καὶ τοῦ χρεωλύτρου ἡ ἐτησία καταβολὴ ἀναβαίνει εἰς 8%. (Θόρυβος.) Λέγω λοιπὸν, ὅτι ἡ Τράπεζα κατορθώνει, ὡς ἐκ τῆς πίστεως τὴν ὁποίαν ἀπέκτησε καὶ ἣν ὀφείλει κατὰ πολὺ εἰς τὸ προνόμιον, τὸ ὁποῖον ἐχορήγησεν αὐτῇ τὸ Κράτος ἄνευ ἐπιφυλάξεως ποσοστοῦ, νὰ πραγματοποιῇ δάνειον πρὸς 6%, ἐνῷ τὸ Δημόσιον, προσφέρον πολὺ ἀνώτερον τόκον, οὐδὲ κἂν κατορθώνει νὰ πραγματοποιήσῃ ὅλον τὸ ποσὸν τοῦ δανείου τοῦ ὁποίου ἔχει ἀνάγκην. Ἡ ὠφέλεια αὕτη εἶναι μεγίστη καὶ ὀφείλομεν αὐτὴν εἰς τὸ ὅτι καθ’ ἣν ἐποχὴν ἱδρύθη ἡ Τράπεζα δὲν ἐπεκράτει ἡ ἰδέα, τὴν ὁποίαν ὑπεστήριξε σήμερον ὁ κ. βουλευτὴς Μεσσήνης. Ἐὰν ἐπεκράτει ἡ ἰδέα αὐτοῦ, ἡ Τράπεζα ἐκείνη θὰ ἦτο καχεκτικὴ καὶ ἡ χώρα ἡμῶν δὲν θ’ ἀπελάμβανε τῆς πίστεως, τὴν ὁποίαν ὀφείλει εἰς τὴν ἑδραίαν βάσιν, τὴν ὁποίαν παρέχει ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα εἰς τὰ τῶν ἐμπορικῶν συναλλαγῶν, καὶ εἰς τὰς σχέσεις τῆς χώρας πρὸς τὰ ξένα χρηματιστήρια. Ἀλλ’ ἐνῷ ἡ ἀντιπαράθεσις τῆς καταστάσεως, ἐν ᾗ εὑρίσκετο ἡ χώρα χρηματικῶς καθ’ ἣν ἐποχὴν ἱδρύθη ἡ Τράπεζα, πρὸς τὴν σημερινὴν ἐποχὴν ὑπαγορεύει τὴν σκέψιν, ὅτι ὡς πρὸς τὸ παλαιὸν Βασίλειον ἐφθάσαμεν εἰς τὴν περίοδον, καθ’ ἣν δὲν ὑπάρχει πλέον ἀνάγκη, ὅπως τὰ προνόμια τὰ χορηγούμενα εἰς Τραπέζας συνδεθῶσι πρὸς ὑποχρεώσεις ὑπὲρ τῆς χώρας, ἀναντιῤῥήτως δὲν δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν αὐτὸ περὶ τῶν Ἰονίων νήσων, οὐδ’ εἴμεθα ἐλεύθεροι ἵνα τὸ εἴπωμεν, διότι εἴμεθα δεσμευμένοι ἀπέναντι τῆς Ἰονικῆς Τραπέζης δι’ εἰκοσαετοῦς προνομίου.

§47Γ. ΙΑΚΩΒΑΤΟΣ. Τὸ ἀρνοῦμαι.

§48ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Καὶ ἂν ὑπάρχῃ ἀμφισβήτησις, καὶ αὕτη μᾶς δεσμεύει, διότι πρέπει νὰ τὴν λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν νομοθετοῦντες, διότι καὶ ἡ παραβίασις δικαιωμάτων ἀμφισβητουμένων δύναται νὰ ἔχῃ συνεπείας ἐνώπιον τῶν δικαστηρίων, καὶ ἔχει συνεπείας ἐπὶ τὴν πίστιν τῆς χώρας καὶ ἐπὶ τὰ οἰκονομικὰ τῆς χώρας. Ἀλλ’ ἀσχέτως πρὸς τὴν δέσμευσιν ταύτην τὴν ὑπάρχουσαν, νομίζω, ὅτι ἡ κατάστασις τῶν Ἰονίων Νήσων δὲν εἶναι εἰσέτι τοιαύτη, ὥστε νὰ δυνάμεθα νὰ σκεφθῶμεν, προκειμένου περὶ Τραπεζῶν ἐν ταῖς Ἰονίοις Νήσοις, ὅπως ἀπολαύσωμεν ὠφελείας ὑπὲρ τοῦ Δημοσίου ἐκ τῶν ἐκεῖ κυκλοφορούντων γραμματίων. Ἐν ταῖς Ἰονίοις νήσοις τὰ οἰκονομικὰ πράγματα τοῦ λαοῦ δὲν ἔχουσιν ὡς ἔχουσιν ἐν τῷ παλαιῷ βασιλείῳ, ἀποδεικνύεται δὲ τοῦτο καὶ ἐκ τῆς ὁμοφώνου γνώμης ἁπάντων τῶν ἐκ τῶν Ἰονίων νήσων συναδέλφων ἡμῶν, οἱ ὁποῖοι παρετηρήσατε πόσον συστηματικῶς εἰργάσθησαν ἐν τῇ Συνόδῳ ταύτῃ, ὅπως ἐπιτύχωσι βελτίωσιν τῶν τραπεζικῶν πραγμάτων τῆς χώρας.

§49ΙΑΚΩΒΑΤΟΣ. Δι’ ἀγροτικὴν τράπεζαν.

§50ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐπειδὴ καὶ ἡ ἀγροτικὴ τράπεζα εἶναι τράπεζα, συμφωνῶ κατὰ τοῦτο πρὸς τὸν συνάδελφον ἡμῶν. Ὅλοι ἦσαν σύμφωνοι, ὅτι τὰ τραπεζιτικὰ πράγματα ἐν ταῖς Ἰονίοις νήσοις, εἴτε ἐν γένει εἴτε ὡς πρὸς τ’ ἀγροτικὰ, ἔχρῃζον κυβερνητικῆς προνοίας, καὶ διὰ τοῦτο ἐπέμενον διὰ τῶν παραστάσεων αὐτῶν, αἱ ὁποῖαι συνετέλεσαν, ἵνα διαφωτίσωσι τὴν Κυβέρνησιν περὶ τῆς καταστάσεως τῶν οἰκονομικῶν πραγμάτων τῆς Ἑπτανήσου, καταστάσεως, ἡ ὁποία ἐπάγεται τὴν ἀνάγκην νομοθετικῶν μέτρων. Ἀλλ’ ἀφοῦ τοιαύτη εἶναι ἡ κατάστασις, ὥστε ἐθεωρήθη ἀναγκαῖον ἡ Κυβέρνησις νὰ λάβῃ πρωτοβουλίαν περὶ διαῤῥυθμίσεως τῶν τραπεζιτικῶν πραγμάτων ἐν Ἑπτανήσῳ, νομίζω, ὅτι ἔχομεν τὴν ἀπόδειξιν, ὅτι δὲν ἔφθασεν ἡ ἐποχὴ, καθ’ ἣν δυνάμεθα νὰ θεωρήσωμεν, ὅτι τὸ δημόσιον δύναται ν’ ἀπολαμβάνῃ ἐν Ἑπτανήσῳ ὠφέλειαν ἐκ τῆς κυκλοφορίας τῶν τραπεζικῶν γραμματίων. Αὗται ὑπῆρξαν αἱ ἰδέαι, αἱ ὁποῖαι προήδρευσαν εἰς τὰς σκέψεις ἡμῶν ἐν τῇ διαπραγματεύσει τῆς μεταῤῥυθμισθείσης συμβάσεως πρὸς τὴν πιστωτικὴν τράπεζαν. Ἐπειδὴ ἡ Πιστωτικὴ παρίστα, καὶ δικαίως, ὅτι κατὰ τὴν πρώτην πενταετίαν δὲν θὰ ἦτο πλήρης ἡ λειτουργία τοῦ Καταστήματος, ἐπετρέψαμεν, ὅπως ἀναγραφῇ καὶ ἐν τῇ νέᾳ συμβάσει ἡ αὐτὴ ἀρχὴ, ἡ ὁποία ἦτο ἀναγεγραμμένη καὶ ἐν τῇ προγενεστέρᾳ, ἀλλ’ ἐθεωρήσαμεν, ὅτι δὲν ἐδικαιούμεθα ν’ ἀφαιρέσωμεν ποσὸν χρηματικὸν ἀπὸ τῶν Ἰονίων νήσων, τὸ ὁποῖον σήμερον μένει ὑπὲρ αὐτῶν. Σήμερον ἡ Ἰονικὴ Τράπεζα κυκλοφορεῖ πᾶν τὸ πιστωτικὸν κεφάλαιον τῆς χώρας, χωρὶς ν’ ἀποτίνῃ οὐδὲν ὑπὲρ τοῦ Δημοσίου. Ἐθεωρήσαμεν λοιπὸν, ὅτι ὤφειλε καὶ τὸ ὑπὸ τῆς Πιστωτικῆς ἐκδοθησόμενον πιστωτικὸν κεφάλαιον, ἐπ’ ὠφελείᾳ τῶν νήσων, νὰ κυκλοφορῇ ὅπως καὶ τὸ τῆς Ἰονικῆς. Ἡ ἰδέα ἡμῶν ἦτο νὰ μὴ γίνεται οὐδεμία ἀφαίρεσις τοῦ προϊόντος τῶν γραμματίων. Τὸ προϊὸν τοῦτο, ἦτο ἡ ἰδέα ἡμῶν, ὅτι ἔπρεπε νὰ χρησιμεύῃ οὐχὶ ὑπὲρ τῶν Ἰονίων νήσων ὡς ἠθικοῦ προσώπου, ὡς ἐγχωρίου, ὅπως λέγουσιν ἐκεῖ, ἀλλ’ ὅτι ἔπρεπε νὰ χρησιμεύῃ ὑπὲρ τῶν Τραπεζικῶν συναλλαγῶν τοῦ λαοῦ τῆς Ἑπτανήσου. Πρὸς τοιοῦτον σκοπὸν ἀπεβλέψαμεν, διαπραγματευόμενοι τὴν σύμβασιν ταύτην, καὶ διὰ τοῦτο μετὰ τὴν πενταετίαν, ὅτε ἄρχεται ἡ πλήρης λειτουργία τῆς Τραπέζης, ἐζητήσαμεν ὡς ἀντάλλαγμα τοῦ προνομίου οὐχὶ πλέον τὸ ποσοστὸν, τὸ ὁποῖον ἦτο ἐγγεγραμμένον ἐν τῇ πρώτῃ συμβάσει καὶ τὸ ὁποῖον ἐνεγράφη καὶ ἐν τῇ δευτέρᾳ διὰ μίαν μόνον πενταετίαν, ἀλλ’ ἐζητήσαμεν ὠφελείας ὑπὲρ τῶν ἐμπορικῶν καὶ βιομηχανικῶν συναλλαγῶν τῆς Ἑπτανήσου, ὑπὲρ τῶν ἀγροτικῶν αὐτῆς ἀναγκῶν, καὶ ἀπῃτήσαμεν, ὅπως καὶ τὸ ποσὸν τὸ ὑπὲρ τῶν συναλλαγῶν τούτων διατιθέμενον αὐξηθῇ καὶ ὁ τόκος ἐλαττωθῇ ἀπὸ 6 εἰς 5% διὰ τὰ ἀγροτικὰ δάνεια, καὶ ἀπὸ 8 εἰς 7% διὰ τὰ ἀστικὰ, ταῦτα δὲ ἀπῃτήσαμεν καὶ παρὰ τῆς Ἰονικῆς ἀπὸ τοῦδε, διότι ἀπὸ τοῦδε λειτουργεῖ ἡ Τράπεζα αὕτη καὶ δὲν ἦτο ἀνάγκη νὰ ληφθῇ ὡς πρὸς αὐτὴν τὸ μέτρον, τὸ ὁποῖον ἐλήφθη ὡς πρὸς τὴν Πιστωτικὴν διὰ τὴν πρώτην πενταετίαν. Οὕτω διωργανώσαμεν τὰ τῶν Τραπεζῶν ὑπὲρ τῆς χώρας. Ἐγένετο ὑπολογισμὸς τῆς παροχῆς τῆς Τραπέζης καὶ ἐκ τοῦ ποσοστοῦ τοῦ πρὸς τὸ δημόσιον, κατὰ τὴν πρώτην σύμβασιν, καὶ ἐκ τῶν ἐλαττώσεων τῶν τόκων, κατὰ τὴν δευτέραν, καὶ εὑρέθη ἰσοφαρίζουσα. Ἀλλ’ ἐνῷ αἱ παροχαὶ εἶναι αἱ αὐταὶ, ἐνῷ ἡ χώρα ἀπολαμβάνει τῶν παροχῶν τούτων πλήρων, διότι ἡ μόνη διαφορὰ εἶναι, ὅτι κατὰ τὴν πρώτην σύμβασιν ἀπολαμβάνει αὐτῶν τὸ Δημόσιον, ἐνῷ κατὰ τὴν δευτέραν ἀπολαμβάνει αὐτῶν ὁ λαὸς ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος καὶ ὑφίσταται τὰ βάρη τῆς τοιαύτης ὑποχρεώσεως· ἐνῷ, λέγω, αἱ παροχαὶ ἀπέναντι τῆς χώρας ἔχουσι τοιοῦτον χαρακτῆρα, ἔχουσι καὶ τὸ πρόσθετον ἀγαθὸν, ὅτι συντελοῦσιν εἰς τὴν ἀνάπτυξιν τῶν τραπεζῶν, εἰς τὴν ἀνάπτυξιν τῶν ἐργασιῶν αὐτῶν. Ὡς δὲ εἶπον περὶ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, ἡ ἀνάπτυξις τῶν τραπεζῶν ἀφορᾷ καὶ εἰς τὸ συμφέρον τοῦ τόπου, διότι ἡ ἀνάπτυξις τῶν τραπεζῶν ἐν ταῖς Ἰονίοις νήσοις θέλει ἑδραιώσει τὴν πίστιν τῆς χώρας ἐκείνης, θέλει χρησιμεύσει ὡς τὸ μέσον, διὰ τοῦ ὁποίου θέλει συνδεθῆ ἡ χώρα ἐκείνη χρηματικῶς μετὰ τῶν χρηματιστηρίων τῆς Εὐρώπης, καὶ ἑπομένως θὰ ἔχῃ ὡς ἀποτέλεσμα οὐ μόνον τὴν διάθεσιν εἰς τὰς συναλλαγὰς καὶ τὰς ἀνάγκας τῆς χώρας τῶν κεφαλαίων τὰ ὁποῖα βλέπομεν ἀναγεγραμμένα ἐν ταῖς συμβάσεσιν, ἀλλὰ καὶ τὴν διευκόλυνσιν τῆς ἔξωθεν εἰσαγωγῆς κεφαλαίων εἰς τὰς νήσους, διὰ τῶν ἀνεγνωρισμένων πιστωτικῶν καταστημάτων, καὶ πρὸ πάντων τῶν προνομιούχων· διότι τὸ προνόμιον εἶναί τι καταληπτὸν εἰς πάντας, καὶ ὅταν ἦναι γνωστὸν ἐν τῷ ἐξωτερικῷ, ὅτι Τράπεζά τις ἀπολαμβάνει τοῦ προνομίου τῆς ἐκδόσεως γραμματίων καὶ ἀπολαμβάνει τούτου πλήρους, τουτέστιν ἄνευ συμμετοχῆς τοῦ δημοσίου εἰς τὰ κέρδη, ἡ Τράπεζα αὕτη ἔχει πίστιν μεγαλειτέραν, ἥτις συντελεῖ καὶ ὑπὲρ ἑαυτῆς καὶ ὑπὲρ τῶν συμφερόντων τῆς χώρας.

§51ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Κύριοι, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὰ περὶ ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας τῶν τραπεζικῶν γραμματίων δὲν ὁμιλῶ, διότι πιστεύω, ὅτι συντόμως θέλομεν ἐπιληφθῆ τοῦ ἀντικειμένου τούτου. Τότε θέλω τὸ ἐξετάσει καὶ θὰ μάθωμεν τότε, ἐὰν αἱ ὑποσχέσεις καὶ αἱ ἐπαγγελίαι τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπαληθεύωσιν. Ἤδη δὲ λέγω, ὅτι ἡμεῖς ἤλθομεν εἰς σχέσεις μὲ τὴν Ἰονικὴν Τράπεζαν κατὰ πρῶτον, ὅταν τὰ πράγματα ἦσαν ὁποῖα ἠξεύρετε ἐν τῇ Ἀνατολῇ, ὅταν μᾶς ἐπεβάλλοντο ὑποχρεώσεις, ὅταν εἴχομεν ἀνάγκην χρημάτων. Διὰ νὰ μὴ εὑρεθῶμεν κενοὶ ἐν κρισίμῳ ὥρᾳ, συνετάξαμεν σύμβασιν μετ’ αὐτῆς καὶ ὑπεβάλαμεν εἰς αὐτὴν ὑποχρεώσεις τοιαύτας ἀπέναντι τοῦ ταμείου, ὥστε ἡ Ἰονικὴ Τράπεζα, ἰδοῦσα, ὅτι ἦτον ἀδύνατον νὰ τὰς ἐκτελέσῃ, παρῃτήθη τῆς συμβάσεως, διότι, ἐὰν ἐπραγματοποιεῖτο κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην ἡ σύμβασις μεταξὺ τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς Ἰονικῆς Τραπέζης, ἤθελεν ὑποστῆ ζημίαν ἡ Τράπεζα μεγίστην ὑπὲρ τῶν συμφερόντων τοῦ ταμείου ἐκ τῆς ἀναπληρώσεως τοῦ κενοῦ, τὸ ὁποῖον ἐφοβούμεθα. Κύριοι, ἡ Ἰονικὴ τράπεζα ὑπέσχετο νὰ μᾶς δώσῃ συνάλλαγμα διὰ τὴν Εὐρώπην πρὸς 2% δραχ. ὀλιγώτερον τῆς τρεχούσης τιμῆς, τοῦτο δὲ ἤθελεν ἐπιφέρει ζημίαν εἰς τὴν Τράπεζαν, καὶ ὠφέλειαν εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον. Δεύτερον, ἐνῷ ὑφίστατο ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία τῶν τραπεζικῶν γραμματίων καὶ ἡμεῖς ὠφείλομεν πρὸς αὐτὴν, δὲν ἠδυνάμεθα νὰ εἴπωμεν εἰς τὴν τράπεζαν, χωρὶς νὰ ἤμεθα ἕτοιμοι νὰ ἐκπληρώσωμεν τὰς ὑποχρεώσεις μας, δὲν ἠδυνάμεθα νὰ εἴπωμεν «παῦσον» καὶ εἰς τοὺς κατοίκους τῆς Ἑπτανήσου «πληρώσατε.» Κύριοι, δὲν σκοπεύω νὰ εἰσέλθω εἰς τὸ ζήτημα περὶ τραπεζῶν· διαφωνῶ πληρέστατα πρὸς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, διότι ἐγὼ εἶμαι κατὰ τῶν προνομίων καὶ ὑπὲρ τοῦ ἐλευθέρου συναγωνισμοῦ, εἶμαι ὑπὲρ τῶν πολλῶν τραπεζῶν· ἀλλὰ τώρα δὲν δυνάμεθα νὰ λύσωμεν τὸ ζήτημα τοῦτο, καὶ φρονῶ, ὅτι μάτην ἐῤῥίφθη τὸ ζήτημα περὶ τραπεζῶν. Τὸ ζήτημα δὲ εἶναι, ἔπρεπεν ἡ Κυβέρνησις νὰ ἐπιφυλάξῃ εἰς ἑαυτὴν τὸ δικαίωμα, ἢ ἔπρεπεν ἀπὸ τοῦδε νὰ τὸ παραχωρήσῃ, τοῦ νὰ διαθέσῃ τὸ κέρδος; Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς μᾶς εἶπεν, ὅτι ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις καλῶς ἔπραξε μὴ ζητήσασα κέρδος καὶ εὐκολύνασα οὕτω τὸν προσδιορισμὸν τοῦ τόκου, ἤδη δὲ μετὰ τὴν οἰκονομικὴν βελτίωσιν τοῦ τόπου δύναται νὰ πράξῃ ἄλλως ἡ Ἑλλάς. Ἐὰν, κύριοι, διὰ τὴν λοιπὴν Ἑλλάδα, ὅπου ὁ τόκος ἀνέρχεται εἰς 8%, δὲν ἐλήφθη αὐτὸ τὸ μέτρον, διὰ τὴν Ἑπτάνησον, ὅπου ὁ τόκος εἶναι καὶ ὀλιγώτερον, τοῦτο δὲ ὑποδεικνύει, ὅτι ἡ οἰκονομικὴ κατάστασις ἐκεῖ εἶναι καλλιτέρα, σκεπτόμεθα ἂν πρέπῃ νὰ τὸ λάβωμεν................ ...............................Ἀλλὰ καὶ πάλιν λέγω ὅτι δὲν πρόκειται νὰ λύσωμεν τὸ ζήτημα τῶν τραπεζῶν, οὔτε σκοπεύω νὰ ἀκολουθήσω ἕνεκα τούτου τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, ζητοῦντα ν’ ἀποπλανήσῃ τὴν συζήτησιν. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν σᾶς λέγει, ὅτι δυνάμεθα, ἐὰν τῳόντι βελτιωθῇ ἡ κατάστασις τοῦ τόπου, νὰ πληρώσωμεν νὰ λάβωμεν αὐτὸ τὸ ποσόν. Ἀντὶ νὰ παραχωρήσητε πρὸς ἐλάττωσιν τοῦ τόκου, διατί δὲν ἐπιφυλάττει τὴν εὐκολίαν αὐτὴν ἡ Κυβέρνησις εἰς ἑαυτήν; ποία θέλει εἶσθαι μετὰ 10 ἔτη ἢ μετὰ 15 ἡ οἰκονομικὴ κατάστασις τοῦ τόπου καὶ τοῦ ταμείου; διατί λύετε ἀπὸ τοῦδε τὸ ζήτημα; διατί παραδέχεσθε ἀρχὴν δυναμένην νὰ ἔχῃ ὀλεθρίας συνεπείας; διατί δὲν κάμνετε ὅ,τι κάμνουν ὅλα τὰ ἔθνη; Παραχωρεῖτε ἤδη ἓν ποσὸν διὰ τοὺς δανειζομένους, καὶ τὸ ἀφαιρεῖτε ἀπὸ τὸ δημόσιον ταμεῖον· ὅταν δὲ λάβῃ ἀνάγκη τὸ δημόσιον ταμεῖον, ἵνα ἀναπληρώσῃ τὸ ποσὸν αὐτὸ, θέλετε ἐπιβάλει φόρους. Δὲν εἶναι, κύριοι, ὅλοι οἱ κάτοικοι οἱ δανειζόμενοι, εἶναι ὅμως ὅλοι φορολογούμενοι· ἀκολουθεῖτε τὸ σύστημά σας, λαμβάνετε ἀπὸ τοὺς μὲν καὶ δίδετε εἰς τοὺς δέ. Σεῖς λαμβάνετε ἀπὸ τοὺς φορολογουμένους καὶ δίδετε εἰς τοὺς δανειζομένους, χάριν ἐλαττώσεως τοῦ τόκου, τὸ ὁποῖον φυσικῶς μετ’ ὀλίγον ἄνευ ἀλλοτρίας βοηθείας θέλει εἶναι ἀνωφελές. Ἰδοὺ διατί εἰς ἄλλα ἔθνη ἄλλο ἐξακολουθοῦσι σύστημα. Ἡ οἰκονομικὴ κατάστασις τοῦ τόπου ὁλονὲν βελτιοῦται, καὶ ἑπομένως ὅ,τι δίδομεν εἰς τὴν Τράπεζαν ἤδη, θὰ μείνῃ μετ’ ὀλίγον καθαρὸν κέρδος τῆς Τραπέζης. Ἡμεῖς δὲν πρέπει νὰ φροντίζωμεν περὶ τοῦ κέρδους τῶν τραπεζῶν. Τὰ τραπεζικὰ γραμμάτια γεννῶσι πρόσθετον κέρδος εἰς τὰς τραπέζας· ἐὰν, ἀντὶ νὰ κερδίζῃ 8%, κερδίζῃ 3 ἢ 4, διότι ἀφαιροῦμεν ἓν μέρος, νομίζετε, ὅτι δὲν θέλει δανείζει, διότι τὸ κέρδος εἶναι μικρότερον; δὲν ἔχομεν ἤδη Τραπέζας ἄνευ τῆς ἀδείας τοῦ ἐκδίδειν γραμμάτια; δὲν δανείζουσι; καὶ αἱ δύο Τράπεζαι λοιπὸν ἤθελον ἐργάζεσθαι εἰς τὴν Ἑπτάνησον καὶ ἄνευ τῶν δωρεῶν αὐτῶν. Ἀλλὰ ἐκτὸς τούτου ἡ Ἰονικὴ Τράπεζα δὲν δύναται νὰ ὑπάρξῃ ἐὰν δὲν ἐξισωθῇ μὲ τὴν Τράπεζαν τὴν πιστωτικὴν καὶ δὲν λάβῃ τὰς ἰδίας εὐκολίας. Εἶσθε λοιπὸν εἰς θέσιν ἀκόμη νὰ τῆς εἴπητε, ζῆσε ὅπως ἔζησες· ἐὰν θέλῃς βελτίωσιν, ὀφείλεις νὰ συνεισφέρῃς. Ἠξεύρετε, κύριοι, διατὶ ἐπιμένω εἰς αὐτό; διότι φοβοῦμαι, ὅτι τὸ σύστημα θὰ ἐπεκταθῇ καὶ θὰ ἐπέλθῃ ζημία μεγίστη. Τὸ σύστημα εἶναι κακὸν, βλάπτει τὸ δημόσιον, εἶναι ἄδικον, διότι χαρίζομεν εἰς τοὺς δανειζομένους ὅ,τι θὰ λάβωμεν ἀπὸ τοὺς φορολογουμένους. Ἀλλὰ ἐὰν τῳόντι σκεπτώμεθα περὶ τοῦ τόκου, διατί ἐπιβάλλομεν φόρους εἰς τὰς Τραπέζας; ἂς κρατήσωμεν τὸ δικαίωμα εἰς χεῖράς μας τοῦ διαθέτειν τὸ κέρδος, τὸ ὁποῖον ἀνεδέχθη ν’ ἀποδίδῃ ἡ Πιστωτικὴ, ἂς φυλάξωμεν τὴν ἐκλογὴν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, καὶ ἐὰν ἡ Κυβέρνησις ἴδῃ, ὅτι πρέπει νὰ σκεφθῇ περὶ τόκου, ἂς τὸ κάμῃ. Ἀλλ’ ἐὰν ἀνάγκη δὲν ὑπάρχῃ καὶ οἱ τόκοι καταβιβασθῶσιν ἄνευ Κυβερνητικῆς μεσολαβήσεως, τότε ἡ σύμβασις εἶναι ἄδικος καὶ ἐπιζήμιος. Διὰ τοῦτο λέγω εἰς τὴν Κυβέρνησιν: φύλαξον εἰς σαυτὴν τὴν ἐκλογὴν, ἵνα τὴν διαχειρισθῇς κατὰ τὰς ἀνάγκας καὶ τῶν πολιτῶν καὶ τοῦ ταμείου.

§52ΡΙΚΑΚΗΣ. Μετ’ εὐχαριστήσεως ἤκουσα, ὅτι ἡ Κυβέρνησις σκέπτεται καὶ ἔχει ἀπόφασιν νὰ ἄρῃ τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν, καὶ κατὰ συνέπειαν νομίζω, ὅτι θὰ καταστῇ περιττὴ ἡ ἐπιψήφισις νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον ἔχει ὑποβληθῇ σχετικῶς πρὸς τὴν μὴ ἄρσιν, ἐλπίζω δὲ, ὅτι αἱ διαπραγματεύσεις αὗται θέλουσιν αἰσίως περαιωθῆ. Ἀλλ’ ἂς μοι ἐπιτραπῇ νὰ κάμω τὴν ἑπομένην σύστασιν. Ἐπὶ τῇ ὑποθέσει, ὅτι θὰ εὑρεθῶμεν εἰς θέσιν νὰ ἄρωμεν τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν τῶν γραμματίων, κρίνω συμφέρον τὰς ὑπολοίπους ὁμολογίας τοῦ δανείου τῶν 60,000,000 νὰ τὰς πραγματοποιήσωμεν τώρα· διότι, καὶ ἐπὶ τῇ ὑποθέσει ὅτι ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία δὲν θὰ ἀρθῇ, τὰ χρήματα δύνασθε νὰ τὰ μεταχειρισθῆτε, ἵν’ ἀγοράσητε τὰ ἔντοκα γραμμάτια, διότι αὐτὴν τὴν τιμὴν, τὴν ὁποίαν ἔχουσι σήμερον αἱ ὁμολογίαι, δὲν θὰ τὴν εὕρητε ἄλλοτε, καθότι ἀπὸ 370 εἶναι σήμερον 420· εἶναι δὲ ἡ ὑπερτίμησις συνέπεια χρηματιστικῆς ἐργασίας.

§53ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Καὶ ποίαν ἔνδειξιν ἔχετε, ὅτι θὰ ἦναι αὐτὴ ἡ τιμὴ ὅταν θελήσωμεν νὰ πωλήσωμεν καὶ τὰς ἄλλας;

§54ΡΙΚΑΚΗΣ. Θὰ ἔχητε ζημίαν ἑνὸς ἢ δύο φράγκων.

§55ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Πολὺ ἠπατημένος εἶσθε. (Θόρυβος.)

§56ΡΙΚΑΚΗΣ. Τέλος πάντων μίαν γνώμην δίδω. Ἔρχομαι τώρα εἰς τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἐπαρουσιάσθη ὡς πρὸς τὴν διάταξιν τοῦ ἄρθρου 11 τῆς συμβάσεως. Πρῶτον, κύριοι, νομίζω, ὅτι ἡ ἔκδοσις γραμματίων ὑπὸ τῆς Τραπέζης δὲν ἀφορᾷ εἰς τὸ νὰ δώσῃ πίστιν· ἡ ἔκδοσις τῶν γραμματίων τῶν τραπεζικῶν γίνεται διὰ τὴν εὐκολίαν τῶν συναλλαγῶν καὶ συντελεῖ εἰς τὴν ἀνάπτυξιν τοῦ τόπου, ἀλλ’ οὐδόλως συντελοῦσι ταῦτα εἰς τὴν πίστιν. Ὥστε σκεπτόμενοι ἂν πρέπῃ νὰ χορηγήσωμεν τοιοῦτον προνόμιον εἰς Τράπεζαν, καὶ μάλιστα κατὰ τὰς σημερινὰς περιστάσεις, πρέπει νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν τὸ κέρδος καὶ τὰς ὠφελείας τοῦ τόπου. Σήμερον πρώτην φορὰν ἔρχεται σύμβασις, καθ’ ἣν ἀναγνωρίζεται ἓν δικαίωμα τοῦ δημοσίου· ἐὰν δὲ φρονῆτε, ὅτι δὲν εἶναι καιρὸς τὸ δημόσιον νὰ ὠφεληθῇ, τότε ἂς ἐλαττώσωμεν τὸν τόκον.

§57ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Αὐτὸ ἐννοεῖ, καὶ αὐτὸ εἶναι.

§58ΡΙΚΑΚΗΣ. Καὶ μετὰ τὸ πέμπτον ἔτος.

§59ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Μετὰ τὸ πέμπτον βεβαιωθῆτε, ὅτι δὲν θὰ λάβωσι τίποτε.

§60ΡΙΚΑΚΗΣ. Πρώτην φορὰν θὰ κάμωμεν χρῆσιν τοῦ νομίσματος· κατ’ ἐμέ, φρονῶ, ὅτι πρέπει νὰ διατηρηθῇ ἀπόλυτον. Ἡ Ἑπτάνησος ἔχει ἀνάγκην μικροῦ τόκου· ἂς ἐλαττώσωμεν, ὡς εἶπον, τὸν τόκον, καὶ τὸ δημόσιον νὰ μὴ λάβῃ τίποτε. Τώρα, κύριοι, ἡ ἰδέα εἶναι, δύναται ἡ Ἑλλὰς νὰ συνάψῃ βραδύτερον σύμβασιν καὶ μὲ τὴν ἐθνικὴν Τράπεζαν καὶ νὰ κρατήσῃ ὑπὲρ αὑτῆς ὁλόκληρον τὸ κέρδος; τοῦτο δὲν δύναται νὰ γείνῃ διότι οὔτε δυνάμεθα ν’ ἀπαιτήσωμεν ἀπὸ τὴν Τράπεζαν νὰ ἐκδώσῃ χαρτονόμισμα διὰ λογαριασμόν μας καὶ νὰ ἀποζημιωθῇ διὰ μόνα τὰ ἔξοδά της. Ἡ Τράπεζα, εἴτε ἀναδέχεται τὴν ὑποχρέωσιν εἴτε κρατεῖ ἀποθεματικὸν κεφάλαιον, τὸ ὁποῖον νὰ ἀνταποκρίνηται εἰς τὸ χαρτονόμισμα, πρέπει νὰ ἔχῃ μέρος τῆς ὠφελείας. Κανὲν δημόσιον δὲν δύναται νὰ μεταχειρισθῇ τὴν Τράπεζαν ὡς ἁπλοῦν ὄργανον, ὅπως ἐκδώσῃ χαρτονόμισμα, καὶ τὴν ὠφέλειαν νὰ τὴν ἔχῃ τὸ δημόσιον· ἀλλὰ μέρος μόνον τοῦ ὠφελήματος λαμβάνει διὰ τὸ δικαίωμα, ὅπερ τῇ χορηγεῖ. Τώρα καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὰς ἐργασίας τῆς Τραπέζης μετὰ ξένων, νομίζω, ὅτι τοῦτο δὲν ἔχει ἐπιῤῥοὴν ἐπὶ τοῦ ζητήματος, ὥστε νὰ εἴπουν, ὅτι ἡ ἔκδοσις τοῦ χαρτονομίσματος δίδει πίστιν. Αὐτοὶ θὰ λάβουν ὁμολογίας μὲ τόκον 4% μὲ τὴν ὑπογραφὴν τῆς Τραπέζης, τὰς ὁποίας θὰ θέσουν εἰς κυκλοφορίαν, καὶ ἀπέναντι αὐτῶν θὰ δώσωσι τὸ δάνειον μὲ 6%· ὥστε βλέπετε ὅτι εἶναι αὐτοτελὴς ἐπιχείρησις, ἥτις δὲν φέρει ζημίαν.

§61ΣΚΟΥΛΟΥΔΗΣ. Αὐτοὶ δὲν λαμβάνουν 6%· ἐσυμφώνησαν μὲ τὴν Τράπεζαν νὰ ἐκδώσουν δάνειον, εἰς ὃ τὰ 4% θὰ ἦναι τόκος ὡρισμένος, τὰ δὲ λοιπὰ 2% δικαίωμα· ἑπομένως οἱ δανείζοντες δὲν λαμβάνουν τίποτε περισσότερον ἀπὸ τὴν Τράπεζαν.

§62ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις. Ὥρα 12. Ὥρα 2 μ. μ.

§63ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ συνεδρίασις. Ὁ κ. Ἰακωβάτος ἔχει τὸν λόγον.

§64Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Κύριε πρόεδρε, θὰ κάμω μίαν ἐπερώτησιν.

§65ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰς τὴν ἀρχὴν τῶν συνεδριάσεων γίνονται αἱ ἐπερωτήσεις.

§66Γ. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ἐντὸς τῆς συνεδριάσεως, κ. Πρόεδρε, δύναμαι νὰ λάβω ἓν τηλεγράφημα, καὶ ἐκ τούτου νὰ λάβω σπουδαίαν ἀφορμὴν, ἵνα κάμω ἐπερώτησιν. Δὲν ἠμπορῶ;

§67ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὔριον τὸ πρωΐ. (Θόρυβος.)

§68Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Αὐτὸ εἶναι κατεπεῖγον, κύριε πρόεδρε, καὶ παρακαλῶ νὰ μοὶ δώσητε τὸν λόγον.

§69ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀφοῦ εἶναι κατεπεῖγον, ἔχετε τὸν λόγον.

§70Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Εἰς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως θ’ ἀποτείνω τὴν ἐπερώτησιν, διότι γνωρίζω καὶ ἔχω μέχρι τοῦδε πολλὰς τὰς ἀποδείξεις, ὅτι μεριμνᾷ περὶ τοῦ στρατοῦ. Ἐπερωτῶ λοιπὸν, ἐὰν κατὰ τὸ διάστημα, καθ’ ὃ ἐσχηματίσθη τὸ παρὸν ὑπουργεῖον, ἔλαβε χώραν μετακίνησις ὑπαξιωματικῶν καὶ στρατιωτῶν κατὰ πρωτοβουλίαν τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἐναντίον τῶν νόμων, ἐναντίον τῆς πειθαρχίας, καὶ ἐὰν ἦναι τὸ σύστημα αὐτὸ, ὅπερ πρόκειται νὰ ῥίψῃ τὰ πρῶτα θεμέλια τῆς κατασκευῆς τοῦ στρατοῦ τῆς ἐκπαιδεύσεως· ἐπιθυμῶ νὰ μάθω, ἐὰν αἱ μεταθέσεις αὗται εἰς διάστημα ὀλίγων ἡμερῶν ἔλαβον χώραν, ἐὰν ὅ,τι ἄλλοτε ὁ κ. Λομβάρδος, ὁ νῦν ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ ἄλλοτε ἀντιπολιτευόμενος, ἐζήτησεν ἀπὸ τὴν Βουλὴν, ὥστε νὰ θέσῃ δεσμὰ εἰς τὸν ἑαυτόν της, μὴ ἐπιβαρύνουσα καὶ μὴ ἀπαιτοῦσα ἀπὸ τοὺς ὑπουργοὺς μεταθέσεις στρατιωτῶν ἀπὸ τάγματος εἰς τάγμα, παρεβιάσθη ἐπὶ τῆς παρούσης Κυβερνήσεως. Τὰς πληροφορίας αὐτὰς, παρακαλῶ, νὰ δώσῃ ἡ Κυβέρνησις.

§71ΚΑΡΑΪΣΚΑΚΗΣ (ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Διὰ τοὺς διοικητὰς ταγμάτων λέγω, ὅτι ἐτοποθέτησα αὐτοὺς σχετικῶς μὲ τὸ Β. διάταγμα, ὅπως ἦτο ὡρισμένον. Ἐπίσης ἀξιωματικοὺς ἐτοποθέτησα εἰς τὴν ὁροθετικὴν γραμμὴν, ἥτις δυστυχῶς δὲν εἶναι εἰς τόσον εὐχάριστον κατάστασιν, καὶ ἐτοποθέτησα ὅσους ἐνόμισα καταλλήλους. Στρατιῶται καὶ ὑπαξιωματικοὶ μετετέθησαν, ἀλλὰ μόνον κατ’ αἴτησιν τῶν διοικητῶν ταγμάτων, ἄλλους, διότι ἦσαν ἀσθενεῖς, ἵνα μὴ τοὺς ἔχωμεν ἐδῶ, τοὺς ἔστειλα, διότι μετὰ ἕνα μῆνα θ’ ἀναχωρήσωσι.

§72Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Παρακαλῶ, κ. Πρόεδρε.

§73ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Μὴ διακόπτετε τὴν συζήτησιν, κ. Πρόεδρε.

§74ΤΙΝΕΣ. Εἰς ἄλλην ἡμέραν γίνεται συζήτησις περὶ αὐτοῦ.

§75ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ὑπηρετοῦν 3 ἔτη οἱ στρατιῶται, κ. Μαυρομιχάλη, καὶ δὲν τοῖς δίδεται ἄδεια. Σεῖς ἐστείλατε τάγματα ὁλόκληρα. (Θόρυβος.)

§76Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Κύριε Πρόεδρε,......

§77ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Μαυρομιχάλη, θέλετε νὰ προκαλέσητε συζήτησιν;

§78Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ὄχι, θέλω νὰ ἀναιρέσω ἰδέας....

§79ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν δύνασθε τώρα.

§80ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Δὲν ἀνοίγω συζήτησιν.

§81ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νὰ ὁρίσητε ἡμέραν.

§82ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Πρόκειται ν’ ἀναιρέσω πράγματα μὴ ἀκριβῆ, ὅτι οἱ διοικηταὶ τῶν ταγμάτων δὲν ζητοῦν μεταθέσεις στρατιωτῶν’ οἱ διοικηταὶ τῶν ταγμάτων, δυνάμει τῶν κανονισμῶν, οἵτινες τοὺς διέπουν, ἔχουν τὸ δικαίωμα αὐτοβούλως νὰ μεταθέτουν, εἰς δὲ τὸν ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν δὲν ἐπιτρέπεται, παρὰ ἐπὶ καταστροφῇ τῆς πειθαρχίας, νὰ ἐνεργῇ αὐτοβούλως μεταθέσεις.

§83ΚΑΡΑΪΣΚΑΚΗΣ (ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ἔχω ἀναφορὰς. Λυποῦμαι πολὺ δι’ ὅσα λέγετε, κ. Μαυρομιχάλη. (Θόρυβος.)

§84ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν ἔρχομαι, ἵνα ἀπαντήσω εἰς ὅσα εἶπεν ὁ κ. Μαυρομιχάλης, διότι ἀπαντῶν ἤθελον ὑποπέσει καὶ ἐγὼ εἰς τὸ ἄτοπον, ὅπερ ἔπραξεν ὁ κ. Μαυρομιχάλης. Ἐπερωτήσεις ἐπιτρέπονται ἀρχομένων τῶν συνεδριάσεων, ἀλλὰ πρέπει νὰ περιορίζωνται εἰς τὸ θέμα, περὶ τοῦ ὁποίου πρόκειται νὰ ζητηθῇ ἡ ἐξήγησις, ἡ δ’ ἀπάντησις πρέπει καὶ αὕτη νὰ περιορίζηται ἀποκλειστικῶς εἰς τὸ θέμα, ἐφ’ οὗ προεκλήθη. Ὁ κύριος Καραϊσκάκης ἀπήντησεν ἀποκλειστικῶς εἰς τὸ ἐρωτηθὲν, οὐδεμίαν προσέθηκε σκέψιν. Συζήτησις δύναται πάντοτε νὰ γείνῃ, ἀλλ’ ἡ Βουλὴ προσδιορίζει τὴν ἡμέραν καθ’ ἣν θὰ γείνῃ ἡ συζήτησις· δὲν δύναται δὲ αὐτοβούλως ὁ Βουλευτὴς, ἐνῷ ὑπάρχει ἡμερησία διάταξις κανονισμένη, νὰ μεταβάλῃ τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, ἵνα προτάξῃ συζήτησιν περὶ ἐπερωτήσεως. Ἰδοὺ τώρα, ἐὰν ἐγὼ ἀπήντων εἰς τὸν κ. Μαυρομιχάλην, ἤθελον προκαλέσει συζήτησιν, ἥτις ἠδύνατο νὰ καταναλώσῃ ἅπασαν τὴν συνεδρίασιν ταύτην, διότι βεβαίως ἤθελον ἀναγκασθῆ νὰ ἐξετάσω τὴν πολιτείαν τοῦ κ. Μαυρομιχάλη, ὅτε ὑπῆρχεν ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, ἵνα παραβάλω τὴν πολιτείαν ἐκείνην πρὸς τὴν πολιτείαν τοῦ κ. Καραϊσκάκη Βεβαίως δὲν θὰ πράξω τοῦτο τώρα, ἀλλὰ θὰ τὸ πράξω κατὰ τὴν ἡμέραν, ἥτις θὰ προσδιορισθῇ εἰς συζήτησιν. Ὁ κ. Μαυρομιχάλης, ὅστις ἐπιθυμεῖ νὰ συζητήσῃ περὶ τούτου, δὲν θὰ θελήσῃ νὰ συζητήσῃ περὶ τούτου σήμερον, ἤτοι ἐν ἐποχῇ καθ’ ἣν ἠξεύρει, ὅτι φείδομαι τοῦ χρόνου, ἀλλὰ θὰ θελήσῃ νὰ γείνῃ ἡ συζήτησις καθ’ ἣν στιγμὴν θὰ δύναμαι νὰ ἐξαντλήσω πάντα ὅσα ἔχω νὰ ἀναπτύξω περὶ τῆς πολιτείας αὐτοῦ, εἰς ἀπάντησιν τῆς ἐπερωτήσεώς του, μὴ φειδόμενος τοῦ χρόνου.

§85Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Νομίζω, κύριε πρόεδρε, ὅτι αἴτιος τοῦ νὰ προκληθῇ συζήτησις εἶναι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, διότι κατὰ τὸν κανονισμὸν, ἀφοῦ τὰ πρακτικὰ μεταβῶσιν εἰς τὸ γραφεῖον του, τότε λαμβάνει γνῶσιν ὁ Ὑπουργὸς καὶ κατόπιν ἀπαντᾷ· ὅταν ὁ Ὑπουργὸς ἔχῃ τὸ θάῤῥος ν’ ἀπαντᾷ ἀμέσως, ἔχω καὶ ἐγὼ τὸ θάῤῥος καὶ τὸ δικαίωμα νὰ τὸν ἀναιρῶ.

§86ΚΑΡΑΪΣΚΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ἔχω τὸ θάῤῥος, διότι ἡ συζήτησις εἶναι ἐλευθέρα, καὶ διότι ἔπραξα ὅ,τι ἔπρεπε νὰ πράξω.

§87ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Καθήσατε λοιπὸν, κύριοι. Ὁ κ. Ἰακωβάτος ἔχει τὸν λόγον ἐπὶ τῆς ἐξακολουθήσεως τῆς συζητήσεως ἐπὶ τῆς συμβάσεως μετὰ τῆς πιστωτικῆς Τραπέζης.

§88Γ. ΙΑΚΩΒΑΤΟΣ. Κύριοι Βουλευταὶ, γνωρίζετε, ὅτι ἀπὸ τῆς πρώτης συζητήσεως τοῦ Νομοσχεδίου τούτου ἐπεθύμουν νὰ λάβω τὸν λόγον, καὶ διὰ διαφόρους προφάσεις ἀνεβλήθη ἡ συζήτησις μέχρι τοῦδε, ὥστε κατὰ τύχην δὲν ἀφηρπάσθη τὸ ζήτημα. Ὀφείλω νὰ πληροφορήσω τὴν Βουλὴν, ὅτι πρὸ μιᾶς ἑβδομάδος ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν προσεκάλεσε τοὺς Βουλευτὰς τῆς Ἑπτανήσου νὰ συσκεφθῶμεν ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Οἰκονομικῶν περὶ τῆς ὑποθέσεως τῶν τραπεζῶν τῶν συστηθησομένων ἐν Ἑπτανήσῳ. Συνήλθομεν τῳόντι ἐκεῖ καὶ τὴν 31 ἢ τὴν 29 Μαρτίου ἀνεγνώσθη τὸ σχέδιον τῆς συμβάσεως τῆς Πιστωτικῆς τραπέζης μετὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, καὶ ἀφοῦ ἔγεινε συζήτησις, δὲν συνεφώνησαν οἱ Βουλευταί. Ἐπὶ τέλους μέλλοντες ν’ ἀναχωρήσωσιν εἶπον, μεταξὺ δὲ αὐτῶν καὶ ἐγὼ, ὅτι ὑπάρχει προδικαστικὸν ζήτημα αὐτῆς τῆς ὑποθέσεως, ὅπερ ἐνδιαφέρει, ὄχι μόνον τὴν Ἑπτάνησον, ἀλλὰ καὶ ὅλην τὴν Ἑλλάδα. Οἱ κύριοι Βουλευταὶ ἔδωκαν εὐμενῆ ἀκρόασιν εἰς τοὺς λόγους μου καὶ ἐγὼ εὑρέθην ἠναγκασμένος ν’ ἀναπτύξω προοιμιωδῶς ἕνα λόγον ἐπ’ ἀγαθῷ τῆς Ἑλλάδος, καὶ εἶπον: «Εὑρισκόμεθα εἰς τὰ 1880. Ἡ Πιστωτικὴ τράπεζα ζητεῖ προνόμιον ἐν Ἑπτανήσῳ 25 ἐτῶν· ἐγνωρίζομεν, ὅτι καὶ ἡ Ἰονικὴ τράπεζα ἐζήτει τὴν παράτασιν τοῦ προνομίου ἐν Ἑπτανήσῳ ἐπὶ 20 ἔτη· ἐγνωρίζομεν, ὅτι ὑπάρχει ἡ Ἐθνικὴ τράπεζα ἐν Ἑλλάδι, τῆς ὁποίας τὸ προνόμιον λήγει εἰς τὰ 1880.

§89ΤΙΝΕΣ. Εἰς τὰ 1890.

§90ΙΑΚΩΒΑΤΟΣ. Εἰς τὰ 1890 μάλιστα. Ἐξ αὐτῶν τῶν γεγονότων συνήγαγον αὐτὴν τὴν ἰδέαν, ὅτι εἶναι ὀρθότερον νὰ περιμείνῃ ἡ Ἑλλὰς, ὥστε νὰ συναρμολογηθῶσιν ὅλαι αὐταὶ αἱ τράπεζαι ὡς πρὸς τὴν διάρκειαν, τὴν ὁποίαν αἰτοῦσιν εἰς τὰ 1890, ἵνα σχηματισθῇ μία τράπεζα ἐθνική· ἢ ἄλλως ν’ ἀποφασίσῃ τότε ἡ Βουλὴ ὅ,τι ἤθελε δόξει αὐτῇ, διότι ὑπάρχουν συμφέροντα συγκρουόμενα. Διατί θέλετε νὰ προδικάσητε δίδοντες προνόμια εἰς τὴν Ἰονικὴν τράπεζαν ἢ εἰς τὴν Πιστωτικὴν, εἴτε εἰς ἄλλας, αἵτινες ἠμποροῦν νὰ παρουσιασθῶσιν ἀκόμη, καὶ τῶν ὁποίων τὰ προνόμια ἤθελον λήγει τῆς μὲν εἰς τὰ 1905, τῆς δὲ εἰς τὰ 1920, τῆς δὲ ἄλλης εἰς τὰ 1930 ἢ 1940; ἐνῷ τῆς Ἐθνικῆς λήγει εἰς τὰ 1890! Οὕτω δὲ εἶναι δίκαιον ν’ ἀναβάλωμεν μετὰ 10 ἔτη, διότι ἄλλως θυσιάζομεν τὰ συμφέροντα τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης. Ἐὰν ἀποφασίσητε, ὦ ἄνδρες Βουλευταὶ, νὰ δοθῶσιν αὐτὰ τὰ προνόμια εἰς τὴν Πιστωτικὴν καὶ Ἰονικὴν τράπεζαν πέραν τῆς προθεσμίας τοῦ 1890, παρέρχονται τὰ 1890 καὶ ἡ Ἐθνικὴ θὰ μείνῃ περιωρισμένη πάντοτε ἐντὸς τῆς Ἑλλάδος, ἡ δὲ Ἑπτάνησος θὰ θεωρῆται ἀπεσπασμένη· ἐκτὸς δὲ τούτου ἡ Ἐθνικὴ τράπεζα δὲν θὰ δύναται νὰ ἐργάζηται ἐκεῖ. Διατί αἱ Ἀθῆναι νὰ μὴ ἦναι πρωτεύουσα καὶ οἰκονομολογικῶς τῆς Ἑπτανήσου; Διατί θέλετε νὰ ἔχωμεν 2 ἢ 3 πρωτευούσας (οἰκονομολογικῶς ὁμιλοῦντες) τὰς Ἀθήνας, τὴν Κέρκυραν καὶ τὸ Λονδῖνον; Βλέπετε εἰς ποίαν περιπλοκὴν θὰ σᾶς φέρῃ, ἂν δεχθῆτε σήμερον εἰς γʹ συζήτησιν τὴν Πιστωτικὴν τράπεζαν. Τὸ ἓν ζήτημα ἕλκεται τὸ ἄλλο, ὥστε ἐὰν ψηφίσητε τοῦτο ὑπὲρ τῆς Πιστωτικῆς εἶσθε ἠναγκασμένοι νὰ πράξητε τὸ αὐτὸ καὶ ὑπὲρ τῆς Ἰονικῆς, καὶ δυσκόλως θέλετε μεταβάλει γνώμην, διότι δὲν δύνασθε νὰ περιπέσητε εἰς τοιαύτην ἀντίφασιν καὶ ἀνακολουθίαν, τουτέστι νὰ ψηφίσητε ἐναντίον τῆς συνειδήσεώς σας ὑπὲρ τῆς παραχωρήσεως τῶν αὐτῶν προνομίων εἰς μίαν τράπεζαν καὶ οὐχὶ εἰς τὴν ἄλλην, οἱαδήποτε ἤθελε παρουσιασθῆ. Τῳόντι, κύριοι, ἡ ἔνστασίς μου αὕτη ἔκαμε τοὺς Βουλευτὰς ἐκείνους, τοὺς συνελθόντας ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Οἰκονομικῶν νὰ ἐπέχωσιν, εἰ καὶ ἐγὼ ἤλπιζον, ὅτι ὅλοι συμφώνως θὰ εἴπωσιν, ὅτι θὰ περιορίσωμεν τὸ προνόμιον τῆς Πιστωτικῆς, τῆς Ἰονικῆς καὶ τόσων ἄλλων τραπεζῶν, ὅσαι ἤθελον παρουσιασθῆ μέχρι τοῦ 1890. Ἐξ ἐναντίας βλέπω σήμερον, ὅτι τινὲς τῶν Ἑπτανησίων λέγουν νὰ παραδεχθῶσιν ἀμέσως τὴν Πιστωτικήν.

§91Θ. ΖΕΡΒΟΣ. Μόνος ἦσο μὲ τὴν γνώμην σου.

§92ΙΑΚΩΒΑΤΟΣ. Ἀπὸ μίαν κεφαλὴν ἐξέρχεται ἡ ἀλήθεια, δὲν ἐξέρχεται ἀπὸ πολλάς, κ. Ζερβέ...

§93Θ. ΖΕΡΒΟΣ. Μόνος σου ἤσουνα, μόνος σου θὰ σταθῇς καὶ σήμερον.

§94ΙΑΚΩΒΑΤΟΣ. Τοῦτο εἶναι τιμὴ ἰδική μου, καὶ θέλετε ἰδεῖ τὴν κατακραυγὴν, ἥτις θὰ ἐγερθῇ ἐν Ἑπτανήσῳ, ὅταν δίδετε τὴν Ἑπτάνησον ὡς πτῶμα εἰς τοὺς γύπας.

§95Θ. ΖΕΡΒΟΣ. Αὐτὴ εἶναι μία ζερβοϊδέα βέβαια τώρα.

§96ΙΑΚΩΒΑΤΟΣ. Ὅπου τὸ πτῶμα, ἐκεῖ καὶ οἱ ἀετοί· καὶ τῳόντι ἡ Ἑπτάνησος θεωρεῖται ὡς πτῶμα ἐπὶ τῆς ὁποίας καὶ ἀετοὶ καὶ γύπες καὶ κόρακες θέλουσιν ἐπιπέσει. Γνωρίζετε δὲ, ὅτι αὐτὰ τὰ ἁρπακτικὰ ὄρνεα ἄρχονται ἀπὸ τῶν ὀφθαλμῶν καὶ θέλουσι τελειώσει πρῶτον μὲν τὴν Ἑπτάνησον, ἔπειτα δὲ καὶ τὴν Ἑλλάδα ὅλην. Ἐγὼ λοιπὸν, κύριοι, προτείνω ν’ ἀναβληθῇ τὸ προκείμενον Νομοσχέδιον μέχρις οὗ δυνηθῇ καὶ ἡ Ἐθνικὴ τράπεζα νὰ φέρῃ τὰς προτάσεις της περὶ τῆς ὑποθέσεως ταύτης· δὲν εἶναι ὀρθὸν, ἀνεξαρτήτως τῆς Ἑλληνικῆς Τραπέζης, νὰ λάβωσι προνόμια ἄλλαι. Τὸ ὀρθότερον εἶναι νὰ καταψηφίσητε ὅλα τὰ Νομοσχέδια ταῦτα καὶ νὰ μείνῃ ἡ Ἑπτάνησος ἐλευθέρα, διὰ νὰ συσταθῶσι τράπεζαι ὅσαι θέλουν, ἀλλ’ ἄνευ προνομίων. Καὶ δὲν τὸ λέγω τοῦτο, ἵνα προσβάλω μόνον τὴν Πιστωτικὴν, ἀλλὰ καὶ τὴν Ἰόνιον καὶ ὅλας ἐκείνας τὰς Τραπέζας, αἵτινες ἐπὶ προφάσει εὐεργεσίας, εἴτε τῆς Ἑπτανήσου, εἴτε τῆς Ἑλλάδος ἔρχονται νὰ κερδοσκοπήσουν ἐπὶ τοῦ πτώματος τοῦ τόπου. Καὶ διὰ τοῦτο λέγω, ὅτι αἱ συμβάσεις καὶ τὰ Βασιλικὰ Διατάγματα ὄντα ἀντισυνταγματικὰ, δὲν πρέπει νὰ ψηφισθῶσι. Πῶς δὲ, κύριοι, εἶναι ἀντισυνταγματικά; βεβαίως ῥητὸν ἄρθρον τοῦ Συντάγματος ὁρίζει, ὅτι ὅλοι οἱ Ἕλληνες ἔχουσι τὸ δικαίωμα νὰ συνεταιρίζωνται, ἀλλὰ μεταξύ των οἱ πολῖται Ἕλληνες νὰ συναιτερίζωνται, καὶ ὄχι δι’ ἀθεμίτων μέσων νὰ παρασύρωσι τὴν Κυβέρνησιν νὰ χορηγῇ προνόμια. Τὰ προνόμια εἶναι ἀντισυνταγματικὰ, καὶ οὐδέποτε δύναται νὰ συστηθῇ Πιστωτικὴ τράπεζα εἰς τὴν Ἑλλάδα, ἢ οἱαδήποτε ἄλλη τράπεζα μὲ προνόμια· ῥητῶς τὸ λέγει τὸ Σύνταγμα. Ὁ συνεταιρισμὸς εἶναι ἐλεύθερος, ἀλλὰ πῶς; Τὸ ἄρθρον 3 τὸ ἤδη παραβιαζόμενον λέγει: «οἱ Ἕλληνες εἶναι ἴσοι ἐνώπιον τοῦ νόμου»· προσπαθήσατε τώρα νὰ συναρμολογήσητε τὰς συμβάσεις τῶν τραπεζῶν μὲ τὸν θεμελιώδη νόμον τοῦ Κράτους. Ἴσοι ἐνώπιον τοῦ νόμου εἶναι; Ψευδέστατον ὅταν ὑπάρχωσι προνόμια! προνόμια καὶ προνομιοῦχοι δὲν πρέπει νὰ ὑπάρχωσιν ἐν Ἑλλάδι, καὶ ἂν ὑπάρχωσιν, ἀντισυνταγματικῶς ὑπάρχουν· καὶ σεῖς θέλετε νὰ κυρώσητε ἓν Νομοσχέδιον, ὅπερ κάμνει τοὺς μὲν δούλους καὶ σκλάβους, τοὺς δὲ αὐθέντας; αὐθένται δὲ δὲν πρέπει νὰ ἦναι ποτὲ οἱ δόλιοι, οἱ αἰσχροκερδεῖς καὶ οἱ ἔχοντες ὅλα τὰ ποταπὰ πάθη· ἐκεῖνοι εἶναι οἱ προνομιοῦχοι ἐνταῦθα. Ἴσοι ἐνώπιον τοῦ νόμου; Ἐνώπιον τίνος νόμου θὰ ἦναι ἴσος ὁ ἔχων προνόμια μὲ τὸν μὴ ἔχοντα προνόμια; δὲν θέλω ἐγὼ νὰ παραλληλίσω τὸν ἔχοντα τὰ προνόμια μὲ τὸν πτωχὸν δανειζόμενον, τὸν ὁποῖον θὰ κατασυντρίβῃ ἐνώπιον τῶν δικαστηρίων ὁ δανειστὴς, ὁ μέτοχος, ὅστις ἔχει τὰ προνόμια, ἡ τράπεζα, ἡ ἑταιρία ἡ ἀντισυνταγματική, ἀλλὰ θέλω νὰ παραλληλίσω ἀκόμη τοὺς διαφόρους δανειστάς. Εἶναι δυνατὸν ἐνώπιον τοῦ νόμου νὰ ὑπάρχῃ ἰσότης μεταξὺ τῶν τραπεζῶν καὶ μεταξὺ ἑνὸς ἄλλου δανειστοῦ; ἐνώπιον τῶν δικαστηρίων παρουσιάζεται ἡ τράπεζα ὡς προνομιοῦχος, οἱ δὲ δανεισταὶ, οἱ κεφαλαιοῦχοι δὲν δύνανται νὰ ἐργασθῶσιν ἐν Ἑπτανήσῳ, διατί; διότι ἄλλους νόμους ἐπικαλεῖται ἡ προνομιοῦχος τράπεζα, καὶ ἄλλους νόμους θὰ ἐπικαλεσθῶσιν οἱ δανεισταὶ οἱ ἄλλοι.

§97ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Οἱ τοκογλύφοι δηλαδή.

§98ΙΑΚΩΒΑΤΟΣ. Τί τοκογλύφοι; ὁ δανείζων τὰ χρήματά του καὶ θέλων νὰ πληρωθῇ, πῶς θὰ πληρωθῇ; Ἄλλην δικονομίαν ἔχει ἡ Τράπεζα ἡ Πιστωτική, καὶ ἄλλην δικονομίαν ἀκολουθοῦν τὰ δικαστήρια, ὅταν πρόκηται περὶ ἑνὸς ἰδιώτου δανειστοῦ· ὁ ἰδιώτης δανειστὴς, ἐπικαλούμενος τὴν κοινὴν δικονομίαν, ἔχει νὰ δράμῃ εἰς τὸ δικαστήριον μέχρις οὗ διεκδικήσει τὸ δίκαιόν του, ἐνῷ ἡ Τράπεζα ἀπὸ μίαν ἡμέραν εἰς ἄλλην ἐντὸς 8 ἡμερῶν σαρώνει τὴν περιουσίαν τοῦ ὀφειλέτου αὐτῆς. Εἶναι αὐτὸ ἰσότης ἐνώπιον τῶν νόμων; καὶ εἰς αὐτὴν τὴν κατάστασιν θέλετε νὰ καταδικάσητε 250,000 ἀνθρώπων; Μὴ γένοιτο! Ἐὰν παραβιασθῇ τοιοῦτον λαμπρὸν ἄρθρον τοῦ Συντάγματος τῆς ἰσότητος τῶν πολιτῶν ἐνώπιον τῶν νόμων, δὲν ὑπάρχει ἰσότης· οἱ νόμοι δὲν ἐνεργοῦσιν ἐξ ἴσου ὑπὲρ ὅλων τῶν πολιτῶν. Πῶς θέλετε λοιπὸν νὰ δώσητε δικαιώματα εἰς τὸν ἕνα πολίτην καὶ νὰ ἀφαιρέσητε τὰ δικαιώματα αὐτὰ ἀπὸ τὸν ἄλλον; Ἡ σύμβασις τῆς Πιστωτικῆς τραπέζης ἐπέτυχεν, ὥστε ἡ δικονομία τῆς Ἐθνικῆς τραπέζης νὰ ἐφαρμοσθῇ μόνον εἰς αὐτὴν, ἀλλ’ ὄχι καὶ εἰς τοὺς πολίτας, διότι ἐν Ἑπτανήσῳ δὲν εἶναι δημοσιευμένη ἡ δικονομία τῆς Ἐθνικῆς τραπέζης, καὶ μεταξὺ τῶν ἄλλων φέρει αὐτὸ τὸ ἄτοπον, τὸ ἀκατανόητον, τὸ παραλογώτατον, ὅτι θὰ ἐνεργῆται μία δικονομία, εἰς νόμος, ὅστις δὲν εἶναι δημοσιευμένος ἐν Ἑπτανήσῳ. Αὐτὸ θέλετε νὰ κυρώσητε; Προσέξατε, κύριοι, διότι ἡ Ἑπτάνησος δὲν γνωρίζει τίποτε· πολλοὶ ἦλθον ἐνταῦθα χθὲς διὰ τοῦ ἀτμοπλοίου ἐξ Ἑπτανήσου· ἠρώτησα αὐτοὺς ποία εἶναι ἡ κοινὴ γνώμη ἐν Ἑπτανήσῳ περὶ τῆς Πιστωτικῆς τραπέζης, τῆς Ἰονικῆς καὶ περὶ ὅσων ἄλλων πιστωτικῶν καταστημάτων συστηθησομένων τυχὸν ἐν Ἑπτανήσῳ· καὶ μὲ ἀπορίαν αὐτοὶ μοὶ εἶπον, δὲν γνωρίζομεν τίποτε. Λέγω, τίποτε; τίποτε! Τῳόντι οὐδεὶς ἐγένετο λόγος, οὐδείς! καὶ ἔχουσι δίκαιον οἱ Ἑπτανήσιοι, διότι τὴν 31 Μαρτίου ἐτελείωσεν ἡ σύμβασις τῆς Πιστωτικῆς τραπέζης μὲ τὴν Κυβέρνησιν, καὶ τὴν 31 Μαρτίου ὑπεβλήθη εἰς τὴν Βουλὴν ἡ σύμβασις αὕτη.

§99ΒΟΥΛΤΣΟΣ. Εἰς τὰ 1878 δὲν ἔγεινε κάτι τι, τὸ ὁποῖον παρουσιάσατε σεῖς ὁ ἴδιος ἐδῶ;

§100ΙΑΚΩΒΑΤΟΣ. Ἐγὼ δὲν ἤμην τότε Βουλευτής.

§101ΒΟΥΛΤΣΟΣ. Κατεθέσατε τοιαύτην ἀναφορὰν Κεφαλλήνων, φέρουσαν πολλὰς ὑπογραφὰς, πρὸ μηνὸς εἰς τὸ Προεδρεῖον.

§102ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὴ διακόπτετε.

§103ΒΟΥΛΤΣΟΣ. Θὰ παρακαλέσω, κύριε Πρόεδρε, ν’ ἀναγνωσθῶσιν αὐταὶ αἱ ἀναφοραί. (Θόρυβος.)

§104ΙΑΚΩΒΑΤΟΣ. Ἔστω καθ’ ὑπόθεσιν· ἐγὼ τὰ γνωρίζω ὅλα, ἀλλ’ ἡ Ἑπτάνησος δὲν γνωρίζει τίποτε, οὔτε σὺ γνωρίζεις τίποτε.

§105ΒΟΥΛΤΣΟΣ. Ὅ,τι γνωρίζω εἶναι, ὅτι δι’ ὅσων λέγετε δὲν ἐκφράζετε τὴν θέλησιν τοῦ λαοῦ τῆς Ἑπτανήσου. Τὴν θέλησιν τοῦ λαοῦ, συνελθόντες πάντες οἱ ἐξ Ἑπτανήσου Βουλευταὶ, ἠθελήσαμεν νὰ πραγματοποιήσωμεν, σᾶς ἀπεστείλαμεν δὲ μετὰ τοῦ κ. Λομβάρδου πρὸς τὸν κ. Κουμουνδοῦρον.....

§106ΙΑΚΩΒΑΤΟΣ. Τὴν δικονομίαν τῆς Ἐθνικῆς τραπέζης γνωρίζετε, ἣν δὲν γνωρίζουν οἱ νομικοὶ, οἱ δικηγόροι τῆς Ἑλλάδος; (Θόρυβος.) Φονεύετε τὴν Ἑπτάνησον, φονεύετε τὴν Ἑλλάδα. Κουβαλεῖτε ἑκατομμύρια ἐδῶ, κουβαλεῖτε ἑκατομμύρια ἐκεῖ. (Θόρυβος.)

§107ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὴ διακόπτετε, κύριοι ὅστις θέλει, ἀναβαίνει κατόπιν τὸ βῆμα.

§108ΙΑΚΩΒΑΤΟΣ. Καθ’ ὅλον τὸν χειμῶνα (κάμνω μίαν παρέκβασιν) περιπατῶν εἰς τὰς χιόνας καὶ τοὺς ἀνέμους καὶ τοὺς βορέας, ποτὲ δὲν ἔπαθον τίποτε, σήμερον δε, ὅτε εἶναι καλὴ ἡμέρα καὶ ἔχω ἀνάγκην τῆς λαμπροτέρας τῶν φωνῶν μου διὰ ν’ ἀπαντῶ, ἀσθενῶ πως ἐκ κρυολογήματος, ἔρχονται δὲ καὶ μὲ διακόπτουν (ἱλαρότης). Πολλὰς ἡμέρας ἡ Βουλὴ συζητεῖ τὸ περὶ δεκάτης Νομοσχέδιον, καὶ ἐνῷ ἦτο ἓν Νομοσχέδιον, ὅπερ ἤθελον ὅλοι, καὶ Βουλευταὶ καὶ μέλη τῶν διαφόρων Κυβερνήσεων, μολονότι τὸ ἐσκέφθησαν καὶ ἐπεξειργάσθησαν, καὶ ἔφθασαν τελευταῖον μέχρι τῆς χθὲς τί ἔλεγον διάφοροι ἐξ αὐτῶν, καὶ μεταξὺ τῶν πολλῶν ὁ Μεσήνιος Βουλευτὴς κ. Κουμουνδοῦρος; ν’ ἀναβάλωμεν, ἵνα μελετηθῇ περισσότερον αὐτὸ τὸ Νομοσχέδιον. Ἐγὼ δὲν ἀντέτεινον εἰς τοῦτο, μολονότι τὴν ἰδέαν μου τὴν εἶχον μορφώσει, τὸ σύστημά μου ἦτο γνωστὸν ἀπὸ 30 ἐτῶν, καὶ ὅμως δὲν ἀντέστην, ἡ δὲ Βουλὴ ἀπεφάσισεν, ὅτι εἶναι προμελετημένη, ὅτι τὸ ἔχει ἐπεξεργασθῆ καὶ ὅτι εὑρίσκεται εἰς κατάστασιν νὰ τὸ ἀποφασίσῃ. Δύναται νὰ εἴπῃ σήμερον τὸ αὐτὸ περὶ τῆς Πιστωτικῆς τραπέζης: Δύναται νὰ εἴπῃ, ὅτι ἡ σύμβασις τοῦ 1880 τῆς 31 Μαρτίου εἶναι συμφωνία τοῦ 1878; οὐδόλως. Ἡ δεκάτη ἐπρομελετήθη, ἐπεξειργάσθη ὡς ἀρχὴ, μὴ ἐπιδεχομένη ἀντίῤῥησιν, ἐνῷ σήμερον ἐπιδέχεται ἀντίῤῥησιν, ὡς προκειμένου περὶ ὡρισμένων γεγονότων, τὰ ὁποῖα παραλλάσσουσι, καὶ ὅ,τι ἐπρότεινε μία σύμβασις πιστωτικὴ, δὲν τὸ ἐπρότεινεν ἡ ἄλλη. Οὔτε ἡ σύμβασις τῆς 31 Μαρτίου τοῦ 1880 εἶναι ἡ αὐτὴ μὲ τὴν σύμβασιν τοῦ 1878. Πῶς λοιπὸν λέγετε, ὅτι τὴν γνωρίζομεν αὐτήν; ἀλλὰ καὶ ἓν ἄλλο· δὲν δυνάμεθα νὰ ἀποφασίσωμεν μέχρις οὗ τὴν μάθωσιν οἱ Ἑπτανήσιοι, βιομήχανοί τε καὶ ἔμποροι, ὡς καὶ τὰ ἐμπορικὰ ἐπιμελητήρια, οἱ δικηγόροι, οἱ κτηματίαι, καὶ αὐτοὶ οἱ γεωργοί, οἱ ὄντες καὶ οὗτοι κατάλληλοι νὰ πραγματευθῶσι περὶ τοῦ ἀντικειμένου αὐτοῦ. Μὴ λοιπὸν, διὰ τοὺς οἰκτιρμοὺς τοῦ Θεοῦ, θέλετε ν’ ἀποφασίσητε ἐν ἀγνοίᾳ τῆς Ἑπτανήσου, παραδίδοντες αὐτὴν δέσμιον εἰς μίαν δουλείαν 25 ἐτῶν, καὶ μὲ θυσίαν τῶν συμφερόντων τῆς Ἐθνικῆς τραπέζης, τῆς ὁποίας τὸ προνόμιον λήγει μετὰ 10 ἔτη! Ἔκαμον μνείαν πρὸ ὀλίγου περὶ τριῶν οἰκονομολογικῶς πρωτευουσῶν, δηλαδὴ Ἀθηνῶν, Κερκύρας καὶ Λονδίνου. Ἡ Ἑπτάνησος δὲν εἶναι πλέον μία ἐπαρχία, ἀλλὰ πολλαὶ, καὶ πρωτεύουσα δὲν ἔχει εἰμὴ τὰς Ἀθήνας. Θέλετε σεῖς νὰ παραβιάσητε τὸ Σύνταγμα καὶ τοὺς θεμελιώδεις νόμους τοῦ Κράτους, ἀναγνωρίζοντες πρωτεύουσαν τὴν Κέρκυραν; Πῶς δύνασθε νὰ ἐκφύγητε ἀπὸ τὸ δίλημμα τοῦτο, δηλ. ἔχομεν δύω πρωτευούσας ἢ μίαν; Οὕτω γίνεται ἐν Σκωτίᾳ καὶ ἐν Ἀμερικῇ. Ἑκάστη ἐπαρχία ἔχει τὴν τράπεζάν της, καὶ τράπεζαν χωρὶς προνόμια, ἔπρεπε δὲ ἡμεῖς νὰ ὑπερβαίνωμεν καὶ τὴν Ἀμερικὴν κατὰ τοῦτο· ἡμεῖς ἐξ ἐναντίας δεχόμεθα ἄλλας νομοθεσίας, διὰ νὰ ὑποδουλώσωμεν τὴν πατρίδα, διὰ νὰ δεσμεύσωμεν τὰ κεφάλαια, διὰ νὰ ἐμποδίσωμεν τὴν ἐργασίαν. Βλέπετε πόσα ἐπιχειρήματα ὑπάρχουσιν ἐναντίον τῶν συμβάσεων αὐτῶν. Ἂν ἤδη θελήσωμεν νὰ μεταβῶμεν εἰς τὴν ἐξέτασιν τῶν ἀποτελεσμάτων, τὰ ὁποῖα ἐπέφερον αὐταὶ αἱ τράπεζαι, θέλετε ἰδεῖ, ὅτι τὰ καταστήματα ταῦτα ἀπέβησαν ὀλέθρια παντοῦ ὅπου ἐσυστήθησαν. Λέγει τις, καὶ πῶς; ἡ τράπεζα τῆς Ἑλλάδος εἶναι ἆρά γε ἀντισυνταγματική; Ὄχι· αὐτὴ δὲν εἶναι ἀντισυνταγματικὴ, καθὼς δὲν εἶναι ἀντισυνταγματικὴ καὶ ἡ τράπεζα τῆς Ἀγγλίας, διότι τὴν τράπεζαν τῆς Ἑλλάδος τὴν εὗρε συστημένην τὸ Σύνταγμα τοῦ 1843, καὶ ἔκτοτε συνταγματικῶς λειτουργεῖ, καὶ κατόπιν παρετάθη τὸ προνόμιον αὐτῆς ὑπὸ τῆς Συνελεύσεως τοῦ 1862. Ἀλλ’ αὐτὰ τὰ καταστήματα τὰ τυχοδιωκτικὰ, τὰ ἐπίβουλα, τὰ τοκογλυφικὰ, δὲν ἔχουν βάσιν, οὔτε συνταγματικὴν, οὔτε νόμον τινά· τί ζητοῦν ἐν Ἑπτανήσῳ; κερδοσκοπίαν. Ἄρα λέγουν εἶναι ἐν καλὸν μέρος ἐκεῖ, ἠμποροῦμεν νὰ θησαυρίσωμεν, ἀλλὰ πρέπει νὰ πάρωμεν ἓν προνόμιον, καὶ διὰ νὰ ἑλκύσωμεν τὴν Κυβέρνησιν τῆς Ἑλλάδος, πρέπει καὶ αὐτοῦ τοῦ σκύλου νὰ τοῦ πετάξωμεν ἓν κόκκαλον, καὶ νὰ τῆς εἴπωμεν νὰ λαμβάνῃ μέρος τι τοῦ κέρδους διὰ τὸ ταμεῖον τῶν ὁδικῶν χρημάτων. Ἀφοῦ θέλει νὰ θησαυρίσῃ αὐτὸ τὸ κατάστημα, ῥίπτει ἓν κόκκαλον εἰς τοὺς δήμους, ἐνῷ οἱ δῆμοι δύνανται μόνοι καὶ διὰ προσωπικῆς ἐργασίας νὰ κατασκευάζουν τοὺς δρόμους, καὶ ἂν δὲν ἦναι ὅλαι αἱ ὁδοὶ τῆς Ἑπτανήσου κατεσκευασμέναι, πταίουν αἱ Κυβερνήσεις, διότι ὅλαι ἦσαν κακῆς πίστεως, καὶ κατεδέχοντο νὰ τρώγουν τὰ ὁδικὰ χρήματα ὅλης τῆς Ἑπτανήσου· πρᾶξις κακοηθεστέρα δὲν ὑπῆρξε οὔτε ἠμπορεῖ νὰ δικαιολογηθῇ, οὔτε ἀκόμη μὲ τὴν δικαιολογίαν τῶν ἐθνικῶν ἀναγκῶν, διότι ἂν ἦναι ἐθνικὴ ἀνάγκη, ἐπιβάλετε φόρον, καὶ ὄχι νὰ σφετερίζεσθε τὰ ὁδικά· ταῦτα λοιπὸν εἶναι τὰ προνόμια· θὰ φέρουν τὸν ὄλεθρον εἰς τοὺς τόπους ὅπου συνιστῶνται αὐτὰ τὰ καταστήματα· μετὰ προνόμια ὅσον καὶ ἂν θέλητε νὰ τὰ περιορίσητε δίδετε ἀφορμὴν πάντοτε εἰς τὴν χρεωκοπίαν τῶν τραπεζῶν, καὶ ἔνοχος μελλούσης χρεωκοπίας ἑνὸς τοιούτου καταστήματος θὰ ἦναι πάντοτε ἡ Κυβέρνησις ἡ Ἑλληνικὴ, διότι ἄνευ τῶν προνομίων δὲν ἐπέρχεται χρεωκοπία, καὶ ἐὰν ἄνευ προνομίου ἓν κατάστημα τοιοῦτον ἤθελε χρεωκοπήσει, δὲν θὰ ἦτο ἡ μία χρεωκοπία ἑνὸς ἰδιώτου, διὰ τὴν ὁποίαν δὲν εὐθύνεται ἡ Κυβέρνησις· ὀλίγα παραδείγματα ἔχομεν χρεωκοπίας τοιούτων προνομιούχων καταστημάτων; θέλετε λοιπὸν νὰ γυμνώσητε μὲ τὴν ὑπογραφήν σας τοὺς πολίτας τῆς Ἑπτανήσου; ἡ εὐθύνη θὰ ἦναι ἐπάνω σας. Ἀλλὰ, λέγει τις, ὅταν ἡ Κυβέρνησις ἐπιτηρῇ εἶναι ἀδύνατον ν’ ἀκολουθήσῃ ἄτοπόν τι· ἐγὼ δὲ λέγω ὅτι, ὅσῳ περισσότερον ἐπιτηρεῖ, τόσῳ μεγαλείτερα κακὰ ἀκολουθοῦν· καὶ αὐτὸ τὸ εἴδομεν μὲ τὸ ἀπὸ 19 Ἰουνίου 1877 ἀτιμώτατον, ἀντεθνικώτατον, αἰσχρότατον Βασιλικὸν Διάταγμα, τὸ θέσαν εἰς ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν τὰ γραμμάτια τῶν τραπεζῶν Ἐθνικῆς τε καὶ Ἰονικῆς· πῶς διάβολο δὲν εὑρέθη εἰς τὴν Βουλὴν ἄνθρωπος νὰ φωνάξῃ κατὰ τῶν καταπατουμένων δικαιωμάτων τῶν ἰδιωτῶν, τῶν ἐθνικῶν, τῶν δικαστικῶν. Κατεπατήθη τὸ Σύνταγμα αὐτὸ τοῦτο. Ἰδοὺ τί συνέβη, ἂν ἐνθυμῆσθε· συνεδρίαζεν ἡ Βουλὴ τότε, ὅτε ἐδημοσιεύθη τὸ Βασιλικὸν Διάταγμα, διὰ τοῦ ὁποίου ἐπεβλήθη ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία ὅλων τῶν γραμματίων τῆς Ἐθνικῆς καὶ τῆς Ἰονικῆς τραπέζης. Πῶς δὲ, ἐνῷ συνεδριάζει ἡ Βουλὴ, Βασιλικὰ Διατάγματα νομοθετοῦσι; τὸ Βασιλικὸν διάταγμα λέγει, ὅτι θὰ ὑποβληθῇ εἰς τὴν κύρωσιν τῆς Βουλῆς· ἀλλ’ ἀφοῦ ὑπάρχει Βουλὴ καὶ συνεδριάζει, διατί δὲν ὑπέβαλον τὸ Διάταγμα αὐτὸ ὡς Νομοσχέδιον εἰς τὴν Βουλήν; ὄχι! καὶ ἐδῶ εἶναι ἡ ἀπάτη, ἡ ἀσέβεια, καὶ τὸ μέγα κακούργημα! Ἐὰν ὑπέβαλον Νομοσχέδιον εἰς τὴν Βουλὴν περὶ καταναγκαστικῆς κυκλοφορίας τῶν γραμματίων, τί ἠκολούθει; ἐπειδὴ τὸ Νομοσχέδιον ἤθελε διατρέξει τὸ συνταγματικὸν στάδιον τῶν τριῶν συζητήσεων ἐν τῇ Βουλῇ κατὰ τρεῖς διαφόρους ἡμέρας, οἱ ἄνθρωποι προσήρχοντο εἰς τὰς τραπέζας καὶ ἐξαργύρονον τὰ γραμμάτιά των, καὶ τοιουτοτρόπως αἱ τράπεζαι δὲν θὰ εὑρίσκοντο εἰς θέσιν νὰ δώσωσι χρήματα εἰς τὴν Κυβέρνησιν καὶ τῳόντι διὰ τοιούτου κακουργήματος εἵλκυσαν τὰς τραπέζας μὲ τὸ ὄφελός των καὶ μὲ τὸν ἀφανισμὸν τοῦ τόπου· διότι ἔκτοτε ἡ Ἰονικὴ τράπεζα δὲν ἐδάνειζεν οὔτε ἓν λεπτὸν, οὔτε εἰς κτηματίαν, οὔτε εἰς γεωργὸν, ἀφοῦ ἐδάνεισεν ὅλα της τὰ χρήματα εἰς τὴν Κυβέρνησιν τῆς Ἑλλάδος, ἅμα συνέφερε καλλίτερον νὰ ἔχῃ νὰ κάμῃ μὲ τὴν Κυβέρνησιν τῆς Ἑλλάδος παρὰ μὲ ἕνα πτωχὸν, τοῦ ὁποίου ὕστερον ἠναγκάζετο νὰ πλειστηριάζῃ τὸ τραπέζιον καὶ τὸ κιβώτιον διὰ νὰ πληρωθῇ. Αἱ τράπεζαι ἐδήμευσαν νομίμως τὰς παρακαταθήκας· ἠρνήθησαν τὴν ἀπόδοσιν τῶν παρακαταθηκῶν, πράξασαι ἔγκλημα, τὸ ὁποῖον, ἐὰν ἔπραττεν ὁ ἰδιώτης, ἤθελε δώσει λόγον ἐνώπιον τοῦ κακουργιοδικείου. Διατί τὰ ἀνέφερον αὐτά; διὰ νὰ σᾶς ἀποδείξω, ὅτι ἅμα δώσετε προνόμια εἰς τράπεζαν, εἶναι ἀδύνατον ἡ Κυβέρνησις νὰ μὴ πλανηθῇ τοὐλάχιστον νὰ κάμῃ χρῆσιν τῆς ἐπιτηρήσεώς της καὶ ἐν καιρῷ τῷ δέοντι νὰ λάβῃ τὰ χρήματα τῶν τραπεζῶν· ἐνῷ ἂν δὲν ὑπῆρχον προνόμια, δὲν ἠδύνατο νὰ ἐπιβάλῃ χεῖρα εἰς τὴν ἰδιοκτησίαν τῆς τραπέζης, καθὼς δὲν ἠδύνατο νὰ ἐπιβάλῃ χεῖρα εἰς τὴν ἰδιοκτησίαν ἑνὸς πολίτου. Βλέπετε λοιπὸν εἰς ποῖον κίνδυνον εὑρίσκεται ὄχι μόνον ἡ Ἑπτάνησος ἀλλ’ ὅλη ἡ Ἑλλάς. Ἠδυνάμην ἐπὶ ὥρας ὁλοκλήρους νὰ ἐξακολουθήσω τὴν ἀνάπτυξιν τοῦ θέματος μὲ ἐπιχειρήματα ἀπαραλλάκτως ἰσχυρὰ ὡς τὰ προεκτεθέντα, ἀλλ’ ἐγὼ παύω ἕως ἐδῶ, καὶ προβλέπων ἔνστασίν τινα, τὴν ὁποίαν ἐνδέχεται νὰ μοῦ κάμῃ τις, τὴν ἐννοῶ καὶ προτείνω τὸ σύστημά μου, διότι δὲν θέλω νὰ κατεδαφίσω ἐκεῖνο τὸ κτίριον, ὅσον ἀχρεῖον, ὅσον ἄτιμον καὶ ἂν ἦναι, χωρὶς νὰ οἰκοδομήσω ἄλλο καινουργὲς, τίμιον καὶ ἐξαίρετον. Δὲν θέλω νὰ ἐπικαλεσθῶ τὰς ἀρχὰς τῆς πολιτικῆς οἰκονομίας οὔτε τὸν Ἀδὰμ Σμὶθ, οὔτε τοὺς ἀπὸ Ἀδὰμ καὶ καταβολῆς κόσμου οἰκονομολόγους, (διότι ἀφ’ ὅτου ὑπῆρξαν ἄνθρωποι ὑπῆρξε καὶ βαλάντιον.) Ἐγὼ εἶμαι πρακτικὸς, διότι ἐνώπιον τῆς Βουλῆς ὡς πρακτικὸς οἰκονομολόγος πρέπει νὰ παρίσταμαι· οὐδόλως ἐναντιοῦμαι εἰς τὰς τραπέζας· ἀπαιτῶ νὰ ὑπάρχωσι τράπεζαι, νὰ ὑπάρχωσι χρήματα εἰς τὸν τόπον· διατί νὰ μὴ εὔχομαι ὥστε νὰ συνιστῶνται πολλαὶ τράπεζαι, καὶ πρὸς τοῖς ὑπάρχουσι κεφαλαίοις νὰ προστεθῶσι καὶ ἄλλα; πλὴν αἱ τράπεζαι αὗται νὰ θεωρῶνται ὡς σωματεῖα, ὡς ἑταιρίαι, ὡς εἶναι καὶ ὁ ἁπλοῦς ἰδιώτης, νὰ συνεργάζωνται ὅλαι, ἀλλ’ ἄνευ προνομίων, νὰ μένουν ἐλεύθεραι, νὰ μὴ ὑποχρεῶνται νὰ δανείζωσι πρὸς 6% νὰ δανείζωσι πρὸς δὲ 16%, ἂν τὰ χρήματα ἔχωσι τοιαύτην ἀξίαν, τόσον νὰ τὰ δανείζωσι.

§109Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ὑποστηρίζεις τοὺς τοκογλύφους.

§110Γ. ΙΑΚΩΒΑΤΟΣ. Ἐγὼ λέγω, ὅτι τοκογλύφοι εἶναι αἱ τράπεζαι μὲ τὰ προνόμια καὶ οἱ ὑποστηρίζοντες αὐτάς. Τί νομίζετε, ὅτι αἱ τράπεζαι δὲν πέρνουν 30%; πολὺ ἀπατᾶσθε ἂν οὕτω νομίζητε. Δὲν θέλω νὰ δυσφημήσω τὴν Ἑλληνικὴν τράπεζαν, ὁμιλῶν περὶ τῆς Ἰονικῆς, ἡ ὁποία ἤδη δὲν ὑπάρχει καὶ δὲν πρέπει νὰ ὑπάρχῃ μὲ προνόμιον· πρὸς τιμήν της τὸ λέγω, διότι μὲ τὸ προνόμιον θὰ κάμῃ ἐγκλήματα καὶ χειρότερα ἀπὸ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἔκαμε. Μὲ τὴν διάφορον διατίμησιν τῶν νομισμάτων ἠξεύρετε πόσον ὠφελήθη; ἐν μιᾷ ἡμέρᾳ ἡ τράπεζα ἐν Ἑπτανήσῳ ὠφελήθη 500,000 δραχμὰς, ἃς ἔλαβεν ἀπὸ τὸ βαλάντιον τῶν πτωχῶν πολιτῶν καὶ ἔστειλεν εἰς τὸ Λονδῖνον. Ἡ Ἑλληνικὴ τράπεζα διατί ἐτετραπλασίασε τὴν ἀξίαν τῶν μετοχῶν της; ἕνεκα τοῦ προνομίου. Ἔλαβε τὸ προνόμιον καὶ ἐκδίδει γραμμάτια, καὶ ἐπὶ τῶν γραμματίων αὐτῶν πληρόνεται τόκον, ὥστε ἐνῷ ὁ πολίτης ὁ τοκίζων πρὸς 10, πρὸς 12, πρὸς 20, ἔστω καὶ πρὸς 24% λέγεται τοκογλύφος· ἡ δὲ τράπεζα δὲν εἶναι τοκογλύφος δανείζουσα πρὸς 32%; βλέπετε, ὅτι ἡ τράπεζα εἶναι ἀληθὴς τοκογλύφος. Ἡ Ἰονικὴ τράπεζα ἔλεγε, ὅτι δανείζει πρὸς 9% καὶ ἐπληρόνετο 27%, διότι τριπλασιάσατε τὸ 9 ἔχετε 27, ἔχουσα δὲ ἡ τράπεζα χαρτονόμισμα ἄπειρον καὶ ἀνεξέλεγκτον συνέλεξεν ὅλον τὸ χρηματικὸν τῆς Ἑπτανήσου. Ἀλλὰ τοῦτο δὲν εἶναι τὸ μόνον ἔγκλημα καὶ κακούργημα, εἶναι καὶ ἄλλο, τὸ ὁποῖον ἔρχεται ὡς συνέπεια τῶν προνομιούχων τραπεζῶν. Ἐσυστήθη ἡ τράπεζα διὰ νὰ εὐκολύνῃ τὴν γεωργίαν καὶ (σημειώσατε τὴν πρόνοιαν τοῦ νόμου,) «διὰ νὰ εὐκολύνῃ τὰς παρακαταθήκας·» ἡμεῖς βλέπετε δὲν ἠδυνάμεθα εἰς τὴν οἰκίαν μας νὰ φυλάττωμεν τὰ χρήματά μας, καὶ ἔπρεπε νὰ συστηθῇ ἐπίτηδες κατάστημα μὲ τὴν ἕδραν αὐτοῦ ἐν Λονδίνῳ, διὰ νὰ μᾶς φυλάττῃ τὰ χρήματά μας, τὰ χρυσώματά μας καὶ τὰ ἀργυρώματά μας· τί ἠκολούθησε; λαβοῦσα τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν ἠρνήθη καὶ τὴν ἀπόδοσιν τῶν παρακαταθηκῶν ἐναντίον τοῦ νόμου· καὶ μὴ ἐννοεῖτε ἐναντίον τοῦ κοινοῦ νόμου, ἀλλ’ ἐναντίον τοῦ νόμου τῆς 31 πράξεως τοῦ 11 Κοινοβουλίου τῆς Ἑπτανήσου. Γινώσκετε τί λέγει ὁ νόμος ἐκεῖνος; εἶναι τυπωμένος καὶ τὸν ἀνέγνω καὶ ὁ πρώην Πρωθυπουργὸς καὶ ὁ νῦν Πρωθυπουργὸς, ἔχει δὲ οὕτω: «Ἄρθρον 2. Τὰ ὡς ἄνωθεν ἐκδοθησόμενα γραμμάτια οὐδέποτε θέλουσιν ἔχει ὑποχρεωτικὴν κυκλοφορίαν». Καὶ ἐναντίον τοιούτου νόμου ἐνομοθετήσατε τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν τῶν γραμματίων. Ἡ σειρὰ τοῦ λόγου μου μὲ φέρει εἰς τὸ συμπέρασμα νὰ μείνῃ ἡ Ἑπτάνησος ἐλευθέρα ἀπὸ τὰ πιστωτικὰ καταστήματα, τοὐλάχιστον μέχρι τῆς ἑπομένης Συνόδου, ἕως οὗ πληθυνθῇ ἡ γνῶσις, ἕως οὗ φωτισθῇ ἡ Ἑπτάνησος, ἕως οὗ συζητηθῇ τὸ θέμα αὐτὸ, ἀλλ’ ὄχι ἐν κρυπτῷ καὶ παραβύστῳ νὰ καταδικάσητε τὴν Ἑπτάνησον νὰ ὑποκύψῃ εἰς αὐτὴν τὴν ἀτιμωτικὴν δουλείαν τῶν τραπεζῶν. Βεβαιωθῆτε δὲ, ὅτι δὲν θὰ ζημιωθῇ ἡ Ἑπτάνησος περιμένουσα, διότι ὅπως ᾠκονομήθη μέχρι σήμερον τόσα ἔτη, δύναται νὰ ὑπάρξῃ ἀκόμη· δὲν θὰ ἀδικηθῶσιν αἱ τράπεζαι, διότι εἶναι ἐλεύθεραι νὰ συναγωνίζωνται ἐν Ἑπτανήσῳ μὲ μετρητὰ ἢ καὶ μὲ γραμμάτια κατὰ τὴν ἐμπιστοσύνην, τὴν ὁποίαν ἐμπνέουσιν, ὅπως ὁ ἰδιώτης κυκλοφορεῖ τὴν ὑπογραφήν του εἰς τὴν ἀγορὰν, καὶ οἱ ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι ἔχουσιν ἐμπιστοσύνην εἰς αὐτὴν, τὴν λαμβάνουσιν ἀντὶ μετρητῶν. Δὲν θὰ ἀδικηθῇ ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις, οὐδὲ θὰ κατηγορηθῇ, ἢ θὰ συκοφαντηθῇ, ὅτι ἔδωκε χεῖρα βοηθείας εἰς ἐγκλήματα. Ἄν δὲ ἐν καιρῷ ἁρμοδίῳ δοθῶσι προνόμια, ὅπερ ἀπεύχομαι ἐξ ὅλης καρδίας, ἃς δοθῶσιν εἰς τὴν ἄλλην Σύνοδον, μὴ ὅμως τώρα διὰ τοὺς οἰκτιρμοὺς τοῦ Θεοῦ, διότι κινδυνεύετε ν’ ἀφήσητε τὴν μνήμην σας ἠτιμασμένην, καθ’ ὅσον ἠξεύρετε, ὅτι ὁ λαὸς εὐκόλως μεταβάλλει γνώμην, καὶ ἐκεῖνο, ὅπερ ζητεῖ σήμερον, αὔριον δὲν θὰ τὸ θέλῃ. Ἀλλ’ ἆρά γε ἀδικεῖ ὁ λαὸς καὶ εἰς αὐτὴν τὴν περίστασιν; Ὄχι! εἶναι δίκαιος καὶ ἔχει δίκαιον νὰ ἐκπέμψῃ ἀρὰς ἐναντίον τῆς Βουλῆς, διότι δὲν ζητεῖ πιστωτικὰ καταστήματα ἐν Ἑπτανήσῳ, ἀλλὰ ἀγροτικὴν τράπεζαν. Ἄν δὲ εἴπῃ τις, ὅτι κάτι τι περιέχει καὶ διὰ τὸν γεωργὸν ἡ σύμβασις, τοῦτο εἶναι στάκτη εἰς τοὺς ὀφθαλμοὺς τοῦ κόσμου, εἶναι ψευδέστατον, καὶ διαμαρτύρομαι, θέλει δὲ εἰπεῖ τὸ αὐτὸ, κατόπιν ἐμοῦ καὶ ἡ Ἑπτάνησος. Ἐπαινοῦσι τὴν σύμβασιν οἱ δημοσιογράφοι, δηλαδὴ οἱ πληρώνοντες τοὺς δημοσιογράφους, τὴν ἐπαινοῦσιν οἱ ἔχοντες συμφέρον, τὴν ἐπαινοῦσι καὶ αἱ Κυβερνήσεις, διότι θὰ λάβωσι καὶ αὐταὶ τὸ κομμάτι των. Ὁ ἔπαινος αὐτὸς δὲν ἔχει καμμίαν ἀξίαν, ἐξ ἐναντίας ὁ ἀληθὴς ἔπαινος ἀνήκει εἰς τὰ καταστήματα ἐκεῖνα τὰ τίμια, τὰ ἀληθῶς ἐμπορικὰ, τὰ χριστιανικὰ, τὰ ὁποῖα εὐεργετοῦσι τὸν κόσμον μὲ τὸ ὄφελός των, ἀλλὰ χωρὶς νὰ ἐπικαλῶνται τὴν δύναμιν τῆς Κυβερνήσεως διὰ νὰ γυμνώνωσι τὸν κόσμον. Νομίζετε, ὅτι δὲν ὑπάρχουσιν ἐν Ἑπτανήσῳ χρήματα; πλανᾶσθε· δὲν εἶναι μέρος ὅπου ἀναλόγως νὰ εὑρίσκωνται περισσότερα χρήματα ἀπὸ τὴν Κεφαλληνίαν καὶ τὴν Λευκάδα· ἀλλὰ τὶ τὸ θέλετε; μετὰ τὴν σύστασιν τῆς τραπέζης ἐκείνης τῆς προνομιούχου καὶ ληστρικῆς, ἔγεινε νόμος, ἔγεινε Κανονισμὸς (Regolamento), καὶ τὶ Κανονισμός; νὰ ἀφανίσῃ τὸν κόσμον! τὸ εἰσόδημα τῆς γῆς, λέγει ὁ Κανονισμὸς αὐτὸς ὁ ἄτιμος, ὁρίζεται εἰς 4%, οὕτω δὲ παρέλυσεν ὅλα τὰ κεφάλαια· καὶ πῶς τὰ παρέλυσε; πρότερον ἤθελέ τις νὰ πωλήσῃ τὸ κτῆμά του, ἓν στρέμμα καθ’ ὑπόθεσιν σταφίδος, προσήρχετο εἰς τὸν κεφαλαιοῦχον, τὸν θέλοντα νὰ καταθέσῃ τὰ κεφάλαιά του εἰς γῆν καὶ ἐσυμφώνει μὲ τὸ 10%, καὶ ἀμφότεροι ἔμενον εὐχαριστημένοι. Μὲ τὸ 4% γνωρίζετε πόσον τιμᾶται ἓν στρέμμα σταφίδος ἐν Κεφαλληνίᾳ; 800 δίστηλα, καὶ τοῦτο διὰ νὰ λαμβάνῃ τὸ ἥμισυ τοῦ καρποῦ, διότι τὸ ἄλλο ἥμισυ ἀνήκει εἰς τὸν γεωργὸν τὸν σύμμορόν του τὸν λεγόμενον κοινῶς σέμπρον ἐν Κεφαλληνίᾳ, ἐνταῦθα δὲ κολλήγαν· ὅταν δὲ ἤθελεν ὁ γεωργὸς νὰ πωλήσῃ τὰ λεγόμενα κλήματά του, ἤτοι τὸ δικαίωμα τῆς ἐργασίας, τὸ ὁποῖον δὲν εἶναι γνωστὸν οὔτε ἐδῶ, οὔτε ἐν Γαλλίᾳ, ἐνῷ χρονολογεῖται ἀπὸ τῶν Ῥωμαϊκῶν χρόνων, ἤτοι τὸ jus lavorandi, διὰ τὸ ὁποῖον ἐχύθη τόσον αἷμα ἐν Γαλλίᾳ, καὶ ὅπερ ἡμεῖς ἔχομεν ἀρχαϊκῶς ἀρχαιόθεν, δι’ αὐτὸ τὸ δικαίωμα ὑπεχρεοῦτο ὁ πιστωτὴς νὰ λαμβάνῃ τὰ κλήματα, ἤτοι τὸ jus lavorandi δηλαδὴ τὴν δουλείαν τοῦ ἐργάζεσθαι, τουτέστι τὸ δικαίωμα τοῦ ἐργάζεσθαι, ἀντὶ 300 διστήλων τὸ στρέμμα. Ἔκτοτε τί ἠκολούθησεν; Οὐδεὶς κεφαλαιοῦχος ἐδάνειζεν ἐπὶ ὑποθήκῃ, διότι ὁ ὀφειλέτης δυνάμει τοῦ νόμου, δυνάμει τοῦ Κανονισμοῦ, τὸν ὁποῖον ἔκαμεν ἕνας Καροῦσος ἢ ἕνας Δέτσιμας, ἐδικαιοῦτο νὰ τῷ εἴπῃ: «πληρώσου μὲ κλήματα, κάμε τὸν γεωργὸν, σὺ κεφαλαιοῦχε, σὺ ἰατρὲ ἢ νομικὲ, ἢ φαρμακοποιὲ, νὰ ἐργάζησαι τὸ κτῆμα, διότι ἄλλως, ἐὰν τὸ ἐκδώσῃς νὰ τὸ καλλιεργῶσιν ἄλλοι, πρέπει ἀπὸ τὸ ἥμισυ νὰ λάβῃς «τὸ ἥμισυ.» Καὶ λοιπὸν διὰ νὰ λάβῃ τὸ ¼ τοῦ καρποῦ τοῦ στρέμματος, ἔπρεπε νὰ θυσιάσῃ 300 δίστηλα. Τότε δὲ ἔγεινεν ἐπαισθητὴ ἡ ἔλλειψις τῶν κεφαλαίων, ὄχι διότι δὲν ὑπῆρχον κεφάλαια, ἀλλὰ διότι οἱ κεφαλαιοῦχοι ἀντὶ νὰ δανείζωσι μὲ τόσους κινδύνους, μὲ τοιαύτην δικονομίαν πολύπλοκον καὶ ἀνεξάντλητον (μάλιστα μετὰ τὴν εὐλογημένην ἐθνικὴν δικονομίαν, τὴν ὁποίαν μᾶς ἔφερεν ἡ ἐν μέρει ἀφομοίωσις) ἀντὶ νὰ τρέχωσι τοὺς κινδύνους αὐτοὺς, ὅπως λαμβάνωσιν ὄχι τὸ 4%, ἀλλ’ οὔτε τὸ 2%, κατέθετον τὰ χρήματά των εἰς τὴν τράπεζαν μὲ τὸ 4%, οὕτω δὲ κατετέθησαν ἑκατομμύρια διστήλων εἰς τὴν τράπεζαν τῆς Ἑπτανήσου, ἡ ὁποία ἐπὶ τῶν κεφαλαίων αὐτῶν πληρώνουσα τόκον 4% ἐπληρώνετο 30% δυνάμει τῶν γραμματίων. Αὐτὰ κάμνουσιν αἱ νομοθεσίαι δίδουσαι προνόμια. Ἰδοὺ πῶς εὐεργετοῦσι τοὺς γεωργοὺς καὶ τὸν τόπον. Δὲν εἶναι πτωχοὶ ὅλοι οἱ γεωργοὶ καὶ οἱ οἰκοκύριοι· ἐὰν δὲ ἐβλέπετε τὰς κώμας, τὰ χωρία καὶ τὰς πόλεις ἐπείθεσθε πόσον εἶναι προωδευμένοι. Βεβαίως ὑπάρχουσι καὶ πτωχοί, πλὴν συμβαίνει νὰ ἔχωσιν οὗτοι σέμπρους καλοὺς δηλ. συνιδιοκτήτας, διότι καὶ ὁ γεωργὸς ἔλεγε σέμπρον τὸν πλούσιον, καὶ ὁ πλούσιος ἔλεγε σέμπρον τὸν γεωργὸν μὲ τὰ τσαρούχιά του, καὶ τὸν παρεκάθεζεν εἰς τὴν τράπεζάν του. Οἱ τοιοῦτοι καλοὶ σέμπροι, θέλοντες νὰ εὐεργετῶσι τοὺς πτωχοὺς σέμπρους των, τοῖς ἔλεγον: «πόσον θέλεις νὰ βοηθήσω νὰ καλλιεργήσῃς ἕκαστον στρέμμα σεμπρικῆς σταφίδος;» ὁ γεωργὸς ἐζήτει ἓν τάλληρον. Μὴ νομίσετε, ὅτι διὰ τὸ ἓν τάλληρον ἐζήτει νὰ τῷ ἐπιστραφῶσι δύω, ὡς τοῦτο συμβαίνει καὶ ἐν Παρισίοις, ὅπου οἱ πτωχοὶ δανείζονται πρὸς 400%.

§111Σ. Π. ΖΕΡΒΟΣ. Ἡμεῖς δὲν γνωρίζομεν δυστυχίαν εἰς τὴν Ἑπτάνησον παρ’ ὅταν ἦλθον οἱ Ῥῶσσοι.

§112ΙΑΚΩΒΑΤΟΣ. Ὁ δὲ φιλάνθρωπος ἰδιοκτήτης τῷ ἔλεγεν: «ἓν τάλληρον θέλεις; ἐγὼ σὲ δίδω δύω κατὰ στρέμμα, διότι ἔχω καὶ ἐγὼ συμφέρον νὰ καλλιεργῆται τὸ κτῆμα», καθ’ ὅσον ἐὰν μείνῃ ἀκαλλιέργητον, ναὶ θὰ ζημιωθῇ ὁ γεωργὸς, ἀλλὰ θὰ ζημιωθῇ ὑπερβολικῶς καὶ ὁ κτηματίας. Καὶ λοιπὸν μὲ τοιαύτην συμφωνίαν χωρὶς ἐγγράφων, χωρὶς μαρτύρων, ἀλλ’ ἐπὶ Θεῷ μάρτυρι καὶ τῇ συνειδήσει ὁ ἰδιοκτήτης ἔδιδε τὸν χειμῶνα δύω διὰ νὰ τὰ λάβῃ τὸν Αὔγουστον ἀτόκως, εἴτε εἰς χρήματα, εἴτε εἰς καρπὸν σταφίδος κατὰ τὴν τρέχουσαν τιμὴν ἐκ τῆς μερίδος τοῦ γεωργοῦ. Ἠξεύρετε οἱ τοιοῦτοι πῶς λέγονται ἐκεῖ; Νικόλαοι Ἰακωβάτοι· καὶ τοιούτων κτηματιῶν εἶναι μέγας ὁ ἀριθμὸς ἐκεῖ, ἐνεργούντων ὁμοιοτρόπως ὡς μαρτυροῦμεν ἡμεῖς. Ἕτεροι κτηματίαι δὲν δύνανται νὰ πράττωσι τὸ αὐτὸ, διότι ἐνδέχεται νὰ ἔχωσι πολλὰς γαίας καὶ ὀλίγα χρήματα· διὰ τοιούτους κτηματίας καὶ γεωργοὺς ἐὰν ὑπῆρχε γεωργικὴ τράπεζα φιλανθρώπως ἐνεργοῦσα καὶ εὐχαριστουμένη μὲ τὸ 5%, ἐνῷ οἱ γεωργοὶ εἶναι εὐχαριστημένοι μὲ τὸ 6%, δὲν θὰ ὑπῆρχεν ἀνάγκη διὰ πιστωτικῶν καταστημάτων. Συμπεραίνω λοιπὸν νὰ ἀφήσωμεν τὴν ὑπόθεσιν ἐκκρεμῆ, μέχρι τῆς ἑπομένης Συνόδου. Ἐὰν θέλητε νὰ καταψηφίσητε, οὐδεὶς ζημιοῦται, διότι δύναται ἐκ νέου νὰ ὑποβληθῇ τὸ Νομοσχέδιον εἰς τὴν Βουλὴν κατὰ τὴν προσεχῆ Σύνοδον· ἐὰν ὅμως θέλητε νὰ δείξητε, ὅτι ἐξεφράσατε γνώμην ἀναβάλλετέ το. Μίαν ἔνστασιν ἀκόμη. Ἡ Ἰονικὴ τράπεζα πῶς θὰ ἐμμείνῃ μὲ τὸ χαρτονόμισμα τὸ ἔχον τὸ προνόμιον τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, ὅπερ εἶναι κεκτημένον δικαίωμα; Πρῶτος ἐγὼ θὰ παραγγείλω εἰς τοὺς πολίτας νὰ λαμβάνωσι τὰ γραμμάτια ὡς μετρητά. Ἡ παράτασις τῆς προθεσμίας ἐπὶ 25 ἔτη δὲν ἔχει σχέσιν, διότι δύναται νὰ ἐξακολουθῇ, καὶ ἐντοσούτῳ τὸ χαρτονόμισμά της μέχρις ἄρσεως τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας νὰ τὸ κυκλοφορῇ· ἐὰν θέλῃ ἂς ἐνεργῇ καὶ ἄλλας πράξεις, ἀνεξαρτήτως οἱουδήποτε νόμου δύναται νὰ τὰς ἐνεργῇ, ἀλλὰ παύει αὐτοδικαίως τὸ προνόμιόν της δυνάμει ὅλων τῶν ξεοειρημένων. Ἐὰν θέλῃ ἂς εἰσπράξῃ καὶ τὰ χρήματά της... ...........................

§113ΚΑΣΙΜΑΤΗΣ. Θὰ παρακαλέσω τὸν ἔντιμον ἐκ Μεσσήνης Βουλευτὴν, τὸν ἀξιότιμον κ. Κουμουνδοῦρον, νὰ ἀποσύρῃ τὰς ἀντιῤῥήσεις, τὰς ὁποίας ὑπέβαλε τὴν πρωίαν καθ’ ἑνὸς τῶν ὅρων τῆς συμβάσεως περὶ ἧς πρόκειται. Ὁ ἔντιμος κ. Κουμουνδοῦρος εὗρεν ὅτι ὁ ὅρος, καθ’ ὃν ἡ πιστωτικὴ ὀφείλει νὰ δίδῃ μέρος τῶν κερδῶν αὐτῆς εἰς τὰς Ἰονίους νήσους, οὔτε ὀρθὸς εἶναι οὔτε συμφέρει εἰς τὸ δημόσιον, καὶ ὅτι ἢ πρέπει νὰ μὴ ψηφισθῇ τοιοῦτος ὅρος, ἢ, ἐὰν ψηφισθῇ, πρέπει ἡ ἐκτέλεσις αὐτοῦ νὰ ἀφεθῇ εἰς τὴν Κυβέρνησιν, καὶ αὐτὸ τὸ ποσὸν νὰ ἀφεθῇ εἰς τὴν διαχείρισιν τῆς Κυβερνήσεως. Ἐὰν δὲ ἀποτύχω τῆς παρακλήσεώς μου ταύτης, τότε ἀναγκάζομαι νὰ παρακαλέσω τὴν Βουλὴν νὰ μὴ δεχθῇ τὰς ἀντιῤῥήσεις τοῦ κ. Κουμουνδούρου, διότι οὔτε ὀρθὸν εἶναι οὔτε νόμιμον μία μάλιστα ἐξ αὐτῶν ἀντιστρατεύεται ἄντικρυς εἰς τὸ πολίτευμα. Ἐννοῶ τὴν ἀντίῤῥησιν, καθ’ ἣν ἡ Βουλὴ πρέπει νὰ δώσῃ εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὴν διάθεσιν τῶν χρημάτων, τὰ ὁποῖα κατὰ τὸν ὅρον τῆς συμβάσεως πρέπει νὰ δοθοῦν εἰς τὸ κοινὸν τῆς Ἑπτανήσου. Ἡ Βουλή, κύριοι, δὲν δύναται νὰ ψηφίσῃ τοιοῦτόν τι, διότι ἡ Κυβέρνησις δὲν δύναται νὰ τὰ διαχειρισθῇ, διότι τὸ πολίτευμα, ἀναγράφον τὰς προνομίας τοῦ Βασιλέως, ῥητῶς εἶπεν, ὅτι ἔχει μὲν τὸ δικαίωμα τῶν διαταγμάτων ἡ Βασιλεία, ἀλλ’ αὐτὸ τὸ δικαίωμα περιορίζεται στενώτατα ἐντὸς τοῦ κύκλου τῆς ἐκτελέσεως τῶν νόμων. Τόρα, κύριοι, δύναται νὰ εἴπῃ τις, ἀπροσεκτῶν, ὅτι, ἀφοῦ ἡ Βουλὴ δώσῃ τὸ δικαίωμα εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἰδοὺ ὅτι εἶναι ἐκτέλεσις τοῦ νόμου τὸ διάταγμα, τὸ ὁποῖον θὰ διαθέτῃ τὰ χρήματα τοῦ περὶ οὗ πρόκειται ὅρου. Ἀλλὰ πάλιν ἐπανερχόμεθα εἰς τὰ αὐτά· τοῦτο εἶναι λύειν τὸ ζήτημα διὰ τοῦ ζητήματος, διότι ἡ Κυβέρνησις δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ προκαλῇ Βασιλικὸν Διάταγμα, τὸ ὁποῖον νὰ σκοπῇ καὶ ἄλλο τι παρὰ εἰς τὴν ἐκτέλεσιν τῶν νόμων. Ἐπειδὴ δὲ ἡ Βουλὴ δύναται καὶ ὀφείλει μάλιστα νὰ διαθέσῃ καθ’ ὡρισμένον τρόπον αὐτὰ τὰ χρήματα καὶ νὰ μὴ ἀναθέσῃ τὴν διάθεσιν αὐτῶν εἰς τοὺς Ὑπουργοὺς, ἰδοὺ πῶς προσκρούει τὸ διάταγμα πρὸς τὸ σύνταγμα. Διὰ νὰ ἐννοήσωμεν τὴν ἰδέαν αὐτὴν, βλέπομεν ποῦ ἐκδίδει διατάγματα ἡ Κυβέρνησις· κατὰ τὸ πολίτευμα ὁ Βασιλεὺς διορίζει τοὺς ὑπαλλήλους, συγκαλεῖ τὴν Βουλήν. Ἐκεῖ ἀπαιτεῖται βεβαίως ἓν διάταγμα, μολονότι ἡ Βουλὴ προσδιορίζει τὰς θέσεις καὶ δίδει τὰ χρήματα. Ἰδοὺ τὸ σημεῖον, τὸ ὁποῖον χωρίζει τὴν Βασιλικὴν ἐξουσίαν ἀπὸ τὴν νομοθετικήν. Τὸ ζήτημα τοῦτο, κύριοι, μετ’ ὀλίγας ἡμέρας ἢ ἐντὸς τῆς συνόδου ἢ ἐντὸς προσεχοῦς ἄλλης συνόδου, τὴν ὁποίαν βλέπω ἀναπόφευκτον, θὰ τὸ ἔχωμεν, ὡς καὶ τὸ νομοσχέδιον τῆς Κυβερνήσεως περὶ φαρμακοποιῶν. Ἀπὸ τοῦδε λέγω, ὅτι ἔλαβε χώραν μία φοβερὰ παρανομία· τὸ διάταγμα τοῦ 1861 εἶναι φοβερὰ παρανομία, διότι παρεμπόδισε τὴν ἐξάσκησιν τοῦ ἐπαγγέλματος τῶν φαρμακοποιῶν, ἐνῷ τὸ διάταγμα τοῦ 1834, τὸ ὁποῖον μόνον εἶναι νόμος, δὲν τὸ ἐμπόδιζεν. Οὔτε δύναται νὰ ἔχῃ καμμίαν περιοριστικὴν ἔννοιαν αὐτὸ τὸ διάταγμα, διότι δύο μέγιστα ἔθνη, ἡ Γαλλία καὶ ἡ Ἀγγλία, ἅμα τῇ προσαγωγῇ διπλώματος ἐκ μέρους τῶν φαρμακοποιῶν, ἐπιτρέπουσι τὴν ἐξάσκησιν τοῦ ἐπαγγέλματος αὐτῶν. Ἐὰν ἐδίδετε προσοχὴν εἰς τὰς σφοδρὰς συζητήσεις, αἱ ὁποῖαι ἔγειναν κατ’ αὐτὰς εἰς τὴν Ἀγγλίαν, διαρκουσῶν τῶν ἐκλογῶν, θὰ ἐβλέπετε, ὅτι αἱ βαρύτεραι μομφαὶ ἀμφοτέρωθεν ἦσαν, ὅτι ὁ Γλάδστων εἰς διάστημα 6 ἐτῶν τῆς πρωθυπουργίας του τρὶς ἐποιήσατο ἔκνομον χρῆσιν τοῦ δικαιώματος τῶν βασιλικῶν προνομίων, ἐκδίδων διάταγμα ἐκεῖ ὅπου δὲν ἐπετρέπετο. Αὐτὸ τὸ εἶπον οἱ συντηρητικοὶ κατὰ τῶν φιλελευθέρων, οἱ ὁποῖοι κατηγόρησαν τοὺς συντηρητικοὺς, ὅτι ἅπαξ εἶχον καὶ αὐτοὶ παρεκτείνει τὴν βασιλικὴν προνομίαν ἐκεῖ ὅπου δὲν ἔπρεπε. Παρατηρήσατε μὲ πόσην ζηλοτυπίαν ἐξετάζουν αὐτὸ τὸ ζήτημα· καὶ τούτου ἕνεκα ἐξετίμησα ἀπὸ καρδίας καὶ μετὰ πλείστου ὅσου σεβασμοῦ τὰς παρατηρήσεις τοῦ ἐντίμου βουλευτοῦ ἐκ Καλαβρύτων, τοῦ κυρίου Ζαΐμη, ὁ ὁποῖος ἑκάστοτε εἰς πάντα τὰ τοιούτου εἴδους ζητήματα δεικνύει τῷ ὄντι μίαν εὐαισθησίαν καὶ ζηλοτυπίαν ἀξίαν τῆς θέσεως, τὴν ὁποίαν κατέχει ἐν τῇ ἑλληνικῇ κοινωνίᾳ. Ἀλλὰ δὲν εἶναι μόνον τοῦτο· ὑπάρχει καὶ ἓν ἀπαράδεκτον κατὰ τῆς ἀντιῤῥήσεως τοῦ κ. Κουμουνδούρου, τὸ ὁποῖον ἀφορᾷ τὴν οὐσίαν. Δὲν βλέπω διὰ τί πρέπει τὸ δημόσιον τῆς Ἑλλάδος νὰ ὠφεληθῇ αὐτὸ τὸ μικρὸν ποσὸν, τὸ ὁποῖον ἐπὶ πενταετίαν θὰ δίδῃ ἡ Πιστωτικὴ Τράπεζα, ἐνῷ ἡ σύμβασις αὕτη εἶναι ἰδιωτικοῦ δικαίου. Ἰδοὺ διατὶ ἐπεθύμουν τὴν διάταξιν τοῦ Συντάγματος, ἡ ὁποία λέγει, ὅτι οὐδεὶς αὐτόκλητος ἐμφανίζεται εἰς τὸ βουλευτήριον, νὰ τὴν ἑρμηνεύωμεν καθ’ ὃν τρόπον εἶναι ἐν χρήσει εἰς τὰ ἄλλα συνταγματικὰ κράτη, ἵνα ἐμφανίζωνται εἰς τὴν Βουλὴν οἱ ἔχοντες συμφέρον εἰς τὰ ἰδιωτικὰ νομοσχέδια, διότι ἔρχεται μία σύμβασις, καὶ ἠκούσαμεν τὸ δόγμα, ὅτι ἢ ὅλην θὰ τὴν παραδεχθῆτε ἢ ὅλην θὰ τὴν ἀποῤῥίψητε. Ἐὰν τοῦτο ἠκολουθοῦμεν, ἤθελε προχθὲς διορθωθῆ ἀμέσως αὐτὸ τὸ ὁποῖον ἤδη ἠναγκάσθη ὁ κ. Πρωθυπουργὸς νὰ διορθώσῃ διὰ νόμου, διότι ὁ κ. Δούμας ἤθελεν ἐμφανισθῆ ὡς ἰδιώτης, καὶ ἀντιπροσωπεύων τὴν τράπεζαν ἀπὸ τῆς θέσεως τῶν ὑπαλλήλων τῆς Βουλῆς, θὰ ἔλεγε ναί, τὸ δέχομαι. Ἐνῷ τώρα, μὲ ὅλον τὸ σέβας ὀφείλω νὰ ὑποβάλω εἰς τὸν ἔντιμον κ. Πρωθυπουργὸν, ὅτι πάντοτε ὑπάρχει ἓν χάσμα, καὶ ὅτι ἐνδέχεται ἀξιόλογα αὔριον νὰ ἔχωμεν ἐνστάσεις ἐνώπιον τῶν δικαστηρίων, ὅτι δὲν ἔχομεν τὴν ὑπογραφὴν τῆς Πιστωτικῆς Τραπέζης εἰς τὰ διὰ νόμου προστεθέντα σύμφωνα.

§114ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὑπεγράφη.

§115ΚΑΣΙΜΑΤΗΣ. Τότε ἀνακαλῶ τὴν παρατήρησίν μου. Προσέθηκεν ὁ ἔντιμος κ. Κουμουνδοῦρος, ὅτι ἔπρεπε νὰ ἀφεθῇ ἐλεύθερος ὁ τόκος. Ἀλλὰ, κύριοι, εἰς ὅλα τὰ πράγματα τοῦ κόσμου, ἰδίως εἰς τὰς ἰδέας τὰς οἰκονομολογικὰς, ὑπάρχει ἕν ῥεῦμα, τὸ ὁποῖον ὁμοιάζει πολὺ μὲ τὴν παλίῤῥοιαν καὶ τὴν ἄμπωτιν. Τίς ἤθελεν εἶπει, ὅτι ἡ μεγάλη ἀρχὴ τῆς ἐλευθερίας τοῦ ἐμπορίου ἤθελεν ὑποστῆ τὴν ἧτταν, τὴν ὁποίαν ὑπέστησαν ἐν Ἀμερικῇ; Προχθὲς παρετήρησα, ὅτι ἡ Ἀμερικὴ ἐθέσπισε τόκον ὡρισμένον ἀπὸ 6 μέχρι 10% καὶ μὲ ἀπαγορευτικὰς διατάξεις. Ἀλλὰ δὲν ἀρκεῖ τοῦτο μόνον· παρατηρήσατε πόσον αὐτοὶ διὰ τῶν τελωνιακῶν φόρων ἔφθασαν νὰ ἀνατρέψωσιν ὅλας τὰς ἀρχὰς τῆς ἐλευθερίας τοῦ ἐμπορίου. Κατ’ αὐτὰς κατεβλήθη μεγάλη προσπάθεια ἐκ μέρους τῶν Γάλλων, ἵνα ἐπιτύχουν ἀπὸ τὴν Ἀμερικὴν μίαν ἐλάττωσιν τῶν τελωνιακῶν δασμῶν κατὰ 50%, ἐνῷ ὁ δασμὸς ἀνέρχεται μέχρις 95%. Θὰ ἔλθῃ δὲ στιγμή, κύριοι, καθ’ ἣν θὰ ζητήσω τὴν ἄδειαν τῆς Βουλῆς νὰ τὴν ἀπασχολήσω εἰς αὐτὸ τὸ ζήτημα, διὰ νὰ ἐννοήσῃ πῶς πρέπει νὰ φορολογῶμεν, ὄχι ξηρὰν καὶ θάλασσαν διὰ μιᾶς. Ἀπέτυχεν ἐν τούτοις ἡ Γαλλία, διότι ἡ Ἀμερικὴ ἐπιμένει εἰς τὸ προστατευτικὸν σύστημα. Λοιπὸν δὲν βλέπω νὰ ἦναι ὀρθὴ ἡ παρατήρησις τοῦ κ. Κουμουνδούρου, ὅτι ἡ κυβέρνησις ἔκαμε κακὰ νὰ περιορίσῃ τὸν τόκον, τὸν ὁποῖον δύναται νὰ ἀποκτᾷ ἡ πιστωτικὴ τράπεζα εἰς τὴν Ἑπτάνησον· δὲν εἶναι δὲ ἀληθὲς ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Πατρῶν εἶπεν, ὅτι δὲν αὐξάνει ἡ πίστις τῆς πιστωτικῆς ἐκ τῆς συμβάσεως ταύτης· ἀπ’ ἐναντίας αὐξάνει τὰ μέγιστα.

§116ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Θὰ σᾶς παρακαλέσω καὶ ἐγὼ νὰ ἀνακαλέσητε τὰς παρατηρήσεις σας, διότι ἐγὼ δὲν εἶπον αὐτό. (Ἱλαρότης.)

§117ΚΑΣΙΜΑΤΗΣ. Ἀφοῦ τοιαύτην ποιεῖται ἐξήγησιν, εἴμεθα σύμφωνοι· ἀλλὰ πιστεύω, ὅτι δὲν δύνασθε βεβαίως νὰ ἔχητε τὴν ἀξίωσιν νὰ ἀνακαλέσω ὅσα εἶπον ὡς πρὸς τὸ ἕτερον.

§118ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὄχι.

§119ΠΟΛΥΛΑΣ. Θὰ ζητήσω, κύριοι, τὴν ἄδειαν ἀπὸ τὴν Βουλὴν (λέγω τὴν ἄδειαν, διότι ἡ Βουλὴ, καὶ δικαίως, σπεύδει εἰς τὰ κύρια αὑτῆς ἔργα) νὰ εἴπω ὀλίγας λέξεις. Βεβαίως δὲν θὰ ἀντικρούσω τὴν μακρὰν καὶ ὡραίαν ἀγόρευσιν τοῦ κυρίου Ἰακωβάτου· ἐπεθύμουν ὅμως, διότι πολὺ τὸν ἐκτιμῶ, νὰ τὸν εἶχον ἄλλοτε συνήγορον, ὁπόταν μόνος ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἐπανειλημμένως ἀντετασσόμην κατὰ τῆς συμβάσεως τῆς Πιστωτικῆς, διότι περιείχετο ἐν αὐτῇ ὁ ὅρος τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας. Τότε βεβαίως ἡ συνδρομή του θὰ ἦτο δι’ ἐμὲ πολύτιμος. Εὐτυχῶς ὁ ὅρος οὗτος ἐξέλιπε, καὶ κατ’ ἐμέ, κύριοι, συνειθίζω νὰ μὴ ἀκριβολογῶ πολὺ ἐπὶ τῶν ἰδιαιτέρων διατάξεων συμβάσεώς τινος, ἐνόσῳ πείθομαι ὅτι οἱ ὅροι τῶν συμβάσεων τούτων δὲν δύνανται νὰ βλάψωσι τὸν τόπον, καὶ περὶ τούτου ἐπείσθην πληρέστατα τόσῳ μᾶλλον, καθόσον ἔχω μεγίστην πεποίθησιν καὶ εἰς τὴν πεφωτισμένην γνώμην τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν. Δὲν νομίζω, κύριοι, καὶ ἔχω ἀνάγκην νὰ τὸ διακηρύξω, ἀφοῦ τοσαῦτα ἐῤῥέθησαν κατὰ τῶν Τραπεζῶν ἐν Ἑπτανήσῳ, ὅτι ἡ σύστασις τῆς Πιστωτικῆς θὰ φέρῃ τὸν χρυσοῦν αἰῶνα εἰς τὴν γεωργικὴν τάξιν τῆς Ἑπτανήσου, οὔτε προσδοκῶ, ὅτι ἡ Ἰονικὴ μὲ τὴν νέαν σύμβασιν θὰ παράσχῃ ἀπείρους ὠφελείας· τοῦτο ἐξαρτᾶται τὰ μέγιστα ἐκ τῆς καλῆς προαιρέσεως τῶν διευθυνόντων τὰς Τραπέζας, θὰ ἐξαρτᾶται δὲ τὰ μέγιστα καὶ ἀπὸ τὴν ἰσχὺν τῆς κοινῆς γνώμης ἐν Ἑπτανήσῳ, ἥτις εἶναι ἰσχυρὰ, ὅπως ἐπιβάλληται εἰς ἀμφοτέρας, ὅπως καὶ ἡ Ἰονικὴ Τράπεζα αἰσθανθῇ, ὅτι ὀφείλει νὰ ἐκπληρώσῃ ἐν τῷ μέλλοντι καλλίτερον τὴν ἀποστολήν της· λέγω δὲ τοῦτο, διότι ἡ Ἰονικὴ Τράπεζα καὶ ἄνευ συμβάσεως ἠδύνατο κάλλιστα νὰ ἐκτελέσῃ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα σήμερον διὰ συμβάσεως ὑποχρεοῦται νὰ ἐκτελέσῃ. Ὡς πρὸς τὴν Ἰονικὴν δὲ Τράπεζαν λέγω, κύριοι, ὅτι ἐγὼ μὲ δύο ἄλλους συναδέλφους ἔφερον πρότασιν, ὅπως καταργηθῇ τὸ διάταγμα, διὰ τοῦ ὁποίου παρατείνεται ἐπὶ ἑτέραν εἰκοσαετίαν ἡ ἄδεια νὰ ὑπάρχῃ ὡς Τράπεζα ἐν Ἑπτανήσῳ, ἔφερον δὲ τὴν πρότασιν ἐκείνην ὡς μέσον, ὅπως ὑποχρεώσω καὶ τὴν πρώην Κυβέρνησιν νὰ σκεφθῇ περὶ τοῦ ζητήματος τούτου, καὶ ἰδίως περὶ τῆς γεωργικῆς τάξεως. Ἀλλὰ δυστυχῶς καὶ ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις, ἡ ὁποία ἐξέδωκεν, ὡς μὴ ὤφειλε, τὸ διάταγμα, καὶ ἡ νῦν Κυβέρνησις φρονοῦσιν, ὅτι δὲν δύνανται ἀκινδύνως πρὸς τὰ συμφέροντα τοῦ Κράτους νὰ συντελέσωσιν εἰς τὴν ἀκύρωσιν τοῦ διατάγματος ἐκείνου, καὶ ἑπομένως θεωρεῖται ὡς ἐξησφαλισμένον ὑπὲρ τῆς Τραπέζης τὸ δικαίωμα τοῦ ὑπάρχειν ἐπὶ ἕτερα εἴκοσιν ἔτη. Ἰδού, ἀξιότιμε κ. Ἰακωβάτε, ὅτι ὑπάρχει ἐν Ἑπτανήσῳ Τράπεζα, ἔχουσα τὸ δικαίωμα νὰ ζήσῃ ἐπὶ 20 ἔτη, οὐχὶ ἔχουσα προνόμιον, ἀλλ’ ἔχουσα τὸ δικαίωμα τοῦ ἐκδίδειν τραπεζικὰ γραμμάτια, ὡς δύνανται καὶ ἄλλαι Τράπεζαι νὰ ἔχωσι τοιοῦτον δικαίωμα ἐν Ἑπτανήσῳ, διότι, ἀξιότιμε κ. Ἰακωβάτε, ὁ Ἑπτανησιακὸς νόμος ἔχει ὡς βάσιν τὸ πολλαπλοῦν τῶν Τραπεζῶν καὶ δύνανται νὰ συστηθῶσι πλεῖσται Τράπεζαι, τόσῳ μᾶλλον, καθόσον ἐλάχιστον κεφάλαιον ἀπαιτεῖται, μόνον 40,000 λίραι, πρὸς σύστασιν Τραπέζης· ἑπομένως βλέπετε, ὅτι δὲν πρόκειται διόλου περὶ προνομίων. Αἱ νέαι δὲ συμβάσεις τὴν αὐτὴν ἀρχὴν καθιεροῦσιν ἐν Ἑπτανήσῳ, τὸ πολλαπλοῦν τῶν Τραπεζῶν, δὲν παρέχουσι δὲ προνόμια εἰμὴ μόνον ὅσα ἀπαιτοῦνται πρὸς διευκόλυνσιν τῶν ἐργασιῶν των, αἱ ὁποῖαι δὲν θὰ ἦναι βεβαίως τοκογλυφικαί. Κατὰ τῆς Ἰονικῆς Τραπέζης οὐδὲν παράπονον ἔχω, διότι δὲν εἶμαι ὀφειλέτης αὐτῆς, πρέπει ὅμως νὰ ὁμολογήσω, ὅτι ὑπάρχει ἓν παράπονον, ὅτι δὲν ἐξεπλήρωσε τὴν ἀποστολήν της, διότι δὲν ἦλθεν εἰς ἀνακούφισιν τῆς γεωργικῆς τάξεως· δὲν γνωρίζω ὅμως νὰ ἔπραξε πρᾶξιν τοκογλυφικὴν, ὠφέλησε μόνον τὸ ἐμπόριον. Παραπονούμεθα δὲ μόνον ἡμεῖς οἱ Κερκυραῖοι, διότι δὲν ὑπεστήριξε τὴν γεωργίαν. Λέγω, κύριοι, ὅτι ὅλοι οἱ ἀντιπρόσωποι τῆς Ἑπτανήσου ἦσαν σύμφωνοι ἀπ’ ἀρχῆς, ὅπως συστηθῇ Τράπεζα, παρέχουσα εὐκολίας τινὰς εἰς τὴν γεωργίαν. Καὶ ἐγὼ, κύριοι Βουλευταὶ, ἐπεθύμουν, ἂν ἦτο δυνατὸν, νὰ συστηθῇ ἀληθῶς γεωργικὴ Τράπεζα, ἡ ὁποία νὰ μὴ διευθύνηται ἀπὸ ἀνθρώπους, οἱ ὁποῖοι ἀναμιγνύονται εἰς τὸ ἐμπόριον· ἀλλ’ ἀφοῦ δὲν δύναται ἐπὶ τοῦ παρόντος νὰ ἐπιτευχθῇ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐπιθυμοῦμεν πάντες, ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον θὰ γείνῃ οὐδόλως ἐμποδίζει τὴν σύστασιν γεωργικῆς Τραπέζης ἐν τῷ μέλλοντι. Ἐὰν ἦσθε, κύριε Ἰακωθάτε, ὑπουργὸς, δὲν ἠθέλατε ἀναδεχθῆ τὴν εὐθύνην νὰ ῥίψητε τὴν Ἰονικὴν Τράπεζαν, ὅπως εἰς αὐτὴν πληρώσητε ἀποζημιώσεις. Διὰ τοὺς λόγους τούτους, κύριοι, ἐγὼ, ὅστις ἀπ’ ἀρχῆς ἐπολέμησα παντὶ σθένει τὴν Πιστωτικὴν, διότι κατὰ τὴν πρώτην σύμβασιν ἐλάμβανε τὸ δικαίωμα τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας πρὸς βλάβην τοῦ τόπου, σήμερον ὑποστηρίζω τὴν νέαν σύμβασιν τῆς Πιστωτικῆς, διότι τοῦτο μοὶ ἐπιβάλλει τὸ καθῆκόν μου πρὸς τὸν τόπον.

§120Θ. ΖΕΡΒΟΣ. Καὶ ἐγὼ, κύριοι, θὰ παρακαλέσω τὴν Κυβέρνησιν νὰ μὴ ἐπιτευχθῇ ἡ ἄρσις τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας ἐν Ἑπτανήσῳ, διότι ὅσον ταχύτερον ἐπιτευχθῇ, τόσον ταχύτερον θὰ ἔχωμεν κρίσεις ἐμπορικὰς μείζονας. Ἔχω λόγους, καὶ ἂν θέλετε, τοὺς ἀναπτύσσω. (Θόρυβος.)

§121ΠΟΛΥΛΑΣ. Κύριοι, ἐν ὀνόματι ὅλου τοῦ ἐμπορικοῦ Σώματος τῆς Κερκύρας, παρακαλῶ τὴν Κυβέρνησιν ν’ ἄρῃ ὅσον τὸ δυνατὸν ταχύτερον τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν. (Θόρυβος.) Γίνεται δι’ ἀναστάσεως δεκτὴ ἡ ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου.

§122Γ. ΙΑΚΩΒΑΤΟΣ. Νὰ σημειωθῇ εἰς τὰ πρακτικὰ, ὅτι ἡμεῖς οἱ τρεῖς Ἰακωβάτοι δὲν παραδεχόμεθα τὴν ἀρχήν.

§123ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον μὲ τὰς δοθείσας ἐξηγήσεις παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται πλεῖστοι.) Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 2. Εἰς τοῦτο ὑπάρχει τροπολογία τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν.... Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον κατὰ τὴν τροπολογίαν ταύτην παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται πλεῖστοι.) Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Γίνονται δι’ ἀναστάσεως δεκτὰ καὶ τ’ ἄρθρα 4–10.

§124ΔΟΥΜΑΣ. Τὸ ἄρθρον 11 λέγει, ὅτι αἱ διατάξεις τοῦ παρόντος ἄρθρου ἰσχύουν διὰ μίαν πενταετίαν κτλ. Τινὲς λέγουσιν ὅτι ὑπάρχει ἀσάφεια, ὅτι τὸ ἄρθρον ἀφορᾷ εἰς τὴν διάθεσιν τοῦ ποσοστοῦ τῶν 30%, καὶ οὐχὶ εἰς τὴν ἀκύρωσιν.

§125ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Εἶναι καθαρὸν, ὅτι τὸ ἄρθρον ἀφορᾷ εἰς τὴν ἀκύρωσιν.

§126ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ σημειωθῇ εἰς τὰ πρακτικὰ, ὅτι μετὰ πενταετίαν ἀκυροῦται τὸ ἄρθρον. Γίνονται δι’ ἀναστάσεως δεκτὰ καὶ τὰ λοιπὰ ἄρθρα καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου. Οἱ βουλευταὶ Ἠλείας ὑποβάλλουν νομοσχέδιον περὶ ποιμνιοβοσκῆς. Ὑπάρχουν τέσσαρα τοιαῦτα· ἡ κυβέρνησις εἶπεν, ὅτι θὰ φέρῃ ἓν γενικόν.

§127ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Δὲν εἶναι δυνατὸν, διότι ἑκάστη ἐπαρχία εὑρίσκεται ὑπὸ ἰδιαιτέρας περιστάσεις· ὥστε πρέπει νὰ ἦναι εἰδικοὶ νόμοι.

§128ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βʹ συζήτησις τῆς συμβάσεως μετὰ τῆς Ἰονικῆς τραπέζης. Γίνεται δι’ ἀναστάσεως δεκτὴ ἡ ἀρχή. Ἄρθρον 1.

§129ΣΠ. ΒΑΛΑΩΡΙΤΗΣ. Τὸ ἄρθρον λέγει, ὅτι εἶναι ὑποχρεωτικὰ τὰ γραμμάτια τῆς Ἰονικῆς τραπέζης εἰς τὰ δημόσια ταμεῖα καὶ τελωνεῖα ἐν Ἑπτανήσῳ· ἀλλὰ τοῦτο πρέπει νὰ γίνηται ὅπου ὑπάρχει ὑποκατάστημα. Εἰς τὴν ἰδικήν μας ἐπαρχίαν δὲν ὑπάρχει ὑποκατάστημα.

§130ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν εἶναι ὑπόχρεοι οἱ κάτοικοι τῶν Ἰονίων νήσων νὰ δέχωνται τὰ γραμμάτια, ἀλλὰ μόνον τὰ δημόσια ταμεῖα καὶ τελωνεῖα.

§131ΒΑΛΑΩΡΙΤΗΣ. Εἰς τὴν Λευκάδα δὲν δέχονται τὰ γραμμάτια τῆς ἐθνικῆς τραπέζης, διότι ὑπάρχει ὁ παλαιὸς νόμος, καθ’ ὃν ἔχει ἀποκλειστικὸν δικαίωμα ἡ ἰονικὴ τράπεζα, ἡ δὲ Λευκὰς συναλλάσσεται μετὰ τῆς Ἀκαρνανίας καὶ ἔχει γραμμάτια τῆς Ἰονικῆς τραπέζης, τὰ ὁποῖα δὲν δέχονται.

§132ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ταῦτα, κύριοι, ἀφορῶσιν εἰς τὸ ταμεῖον καὶ ὄχι εἰς τοὺς κατοίκους. Εἶναι δεκτὰ ὑποχρεωτικῶς τὰ γραμμάτια εἰς τὰ δημόσια ταμεῖα καὶ τελωνεῖα ἐν Ἑπτανήσῳ.

§133ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Τοῦτο θὰ ὑπάρχῃ μέχρις ὅτου θὰ ὑφίσταται ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία.

§134ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ὁ νόμος περὶ ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας ἐκανόνισε τὴν περιφέρειαν, ἐντὸς τῆς ὁποίας εἶναι δεκτὰ τὰ τραπεζικὰ γραμμάτια. (Θόρυβος.)

§135ΣΕΡΒΟΣ. Δὲν ἔλαβον τὸν λόγον προηγουμένως καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν Πιστωτικὴν τράπεζαν, διότι ἤμην πεπεισμένος περὶ τοῦ αἰσίου ἀποτελέσματος, τὸ ὁποῖον ἤθελεν ἐπιφέρει, καὶ διότι ἦτο πόθος γενικὸς ὅλης τῆς Ἑπτανήσου ἡ σύστασις Τραπέζης, ἰδίως διὰ τὸν ἀγροτικὸν λαόν. Πρέπει νὰ ὁμολογήσω, κύριοι, μὲ ὅλην τὴν εὐκρίνειαν, ὅτι ἡ Ἰονικὴ τράπεζα ὑπῆρξεν εὐεργετική, ἀλλὰ μόνον εἰς τὸ ἐμπόριον, τὸ ὁποῖον ἐνίσχυσε, διότι ἐνῷ ἄλλοτε ἐμπορεύοντο 100 ἢ 200 ἔμποροι, αὐτοὶ ἐδιπλασιάσθησαν καὶ παρήγαγον μεγίστας ὠφελείας. Τὸ παράπονον ὅμως εἶναι, ὅτι δὲν ἐξέτεινε τὰς ἐργασίας της εἰς τὴν γεωργικὴν τάξιν. Ὑπάρχει ὅμως καὶ ἕτερον παράπονον, ὅτι ἐνῷ ἡ Ἰονικὴ τράπεζα, οὕτως εἰπεῖν, ἔδρεπεν ὠφελείας ἐξ ὅλης τῆς Ἑπτανήσου, ἐξέτεινε τὰ εὐεργετήματα αὐτῆς μόνον εἰς τὰς τρεῖς νήσους Κέρκυραν, Κεφαλληνίαν καὶ Ζάκυνθον, ἐνῷ αἱ ἄλλαι νῆσοι, καί τοι βαρυνόμεναι μὲ τὸ χαρτονόμισμα, τὸ ὁποῖον βεβαίως εἶναι βάρος, δὲν εἶχον οὐδεμίαν ὠφέλειαν. Τὸ παράπονον ἐκεῖνο τὸ ἐπὶ τεσσαρακονταετίαν ὑπάρχον ἔρχεται νὰ θεραπεύσῃ ἡ Πιστωτικὴ τράπεζα, καὶ ὡς πρὸς τοῦτο ἐγὼ ὡς Λευκάδιος εὐγνωμονῶ ἰδιαιτέρως πρῶτον εἰς τὸν κ. πρώην Πρωθυπουργὸν κ. Κουμουνδοῦρον, ὁ ὁποῖος ὑπέβαλε τὴν σύμβασιν, καὶ κατὰ δεύτερον λόγον εἰς τὸν νῦν, ὁ ὁποῖος ἐβελτίωσεν αὐτὴν καὶ ἐπεδίωξε τὸ πέρας καὶ ἄνευ τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, τὸ ὁποῖον εἶναι μεῖζον εὐεργέτημα. Τούτου τεθέντος, παρατηρῶ καὶ ἔχω παράπονον, ὅτι ἐνῷ εὐεργετήματα ἐδόθησαν εἰς τὴν Πιστωτικὴν τράπεζαν, καὶ αὐτὴ σχετικῶς ἐπεξέτεινε τὰ καταστήματά της καθ’ ὅλην τὴν Ἑπτάνησον, ἓν τοιοῦτον εὐεργετικὸν μέτρον δὲν παρεδέχθη ἡ Ἰονικὴ τράπεζα, ἡ ὁποία μέχρι τοῦδε ἐπορίσθη ὠφελείας ἐκ τοῦ τόκου, τὸν ὁποῖον ἀπελάμβανεν ἐπὶ τόσα ἔτη. Μέχρι τοῦδε ἡ Ἰονικὴ τράπεζα ἐπορίσθη ὠφελείας ἐξ ὅλων τῶν νήσων, καὶ ὤφειλεν, ὡς καὶ ἡ Πιστωτική, νὰ ἐπεκτείνῃ τὰς ἐργασίας της εἰς ὅλην τὴν Ἑπτάνησον. Ἤκουσα μετ’ εὐχαριστήσεως, ὅτι ἡ κυβέρνησις ἔσπευσε νὰ προκαλέσῃ μίαν τοιαύτην πρόνοιαν ἐκ μέρους τῆς Ἰονικῆς τραπέζης, ἀλλ’ εὗρε προσκόμματα καὶ ἀμφιβολίας. Δὲν ἐπιθυμῶ νὰ ἐμποδίσω τὸ πρᾶγμα, διότι δὲν εἶμαι τόσον ἐγωϊστής, ὥστε νὰ παρεμποδίσω τὴν ὠφέλειαν, ἡ ὁποία δύναται νὰ προκύψῃ εἰς τὰς τρεῖς νήσους· ἀλλ’ ὀφείλω νὰ παρακαλέσω καὶ νὰ κάμω θερμὴν εὐχὴν εἰς τὴν κυβέρνησιν, ὅπως συστήσῃ εἰς τὴν Ἰονικὴν τράπεζαν νὰ ἐπεκτείνῃ τὰς ἐργασίας της καὶ εἰς τὰς λοιπὰς νήσους δι’ ὑποκαταστημάτων, εἴτε βαθμηδὸν, εἴτε καὶ διὰ μιᾶς. Τὴν εὐχὴν ταύτην ἐλπίζω, ὅτι καὶ ἡ κυβέρνησις θέλει λάβει τὴν καλωσύνην νὰ συστήσῃ εἰς τὴν Ἰονικὴν τράπεζαν.

§136ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τῆς συμβάσεως παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Γίνονται δεκτὰ ἄνευ ἀντιῤῥήσεως τὰ ἄρθρα 1 καὶ 2.

§137ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 3 θὰ γείνωσιν αἱ προσθῆκαι αἱ γενόμεναι καὶ εἰς τὸν ἄλλον νόμον. Ἀναγινώσκονται τὰ ἄρθρα 3 καὶ 4 καὶ γίνονται δεκτὰ ἄνευ ἀντιῤῥήσεως.

§138ΦΛΩΡΙΑΣ. Ἡ σύμβασις παραχωρεῖ τὰ πλεονεκτήματα, τὰ ὁποῖα ἔχει ἡ ἐθνικὴ τράπεζα ὡς πρὸς τὴν ἀναγκαστικὴν ἐκτέλεσιν. Τὸ πλεονέκτημα αὐτὸ πρέπει, νομίζω, νὰ χορηγηθῇ μόνον διὰ τὰ δάνεια, τὰ ὁποῖα θέλουσι συναφθῆ εἰς τὸ ἑξῆς.

§139ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Αὐτὸ τὸ λέγει καὶ ὁ νόμος τῆς τραπέζης.

§140ΦΛΩΡΙΑΣ. Εἶναι καλὸν, νομίζω, νὰ εἴπωμεν, ὅτι καὶ ἐν ᾗ περιπτώσει παλαιαὶ ἀπαιτήσεις μετετράπησαν εἰς νεωτέρας, δὲν ἰσχύουν αἱ περὶ ἐθνικῆς τραπέζης διατάξεις, διότι φοβοῦμαι ὅτι τὸ πλεονέκτημα, τὸ ὁποῖον λαμβάνει ἡ Ἑπτάνησος ἐκ μέρους τῆς Ἰονικῆς τραπέζης, θὰ καταντήσῃ ἰδανικὸν, καὶ φοβοῦμαι μήπως πραγματοποιήσῃ αὐτὸ τὸ ποσόν, τὸ ὁποῖον ὑποχρεοῦται νὰ δώσῃ εἰς δάνεια, μετατρέπουσα τὰς παλαιὰς ἀπαιτήσεις εἰς νέας. Ὁπωσδήποτε, νομίζω, ὅτι ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει εἶναι καλὸν νὰ μὴ περιβληθῶσιν αἱ ἀπαιτήσεις αὐταὶ μὲ τὴν διαδικασίαν τῆς ἐκτελέσεως, τὴν ὁποίαν ἔχει ἡ ἐθνικὴ τράπεζα, καὶ παρακαλῶ τὴν κυβέρνησιν νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν της τὰς παρατηρήσεις μου.

§141ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἐπειδὴ πρόκειται περὶ δικονομικῶν διατάξεων, ὀφείλω νὰ ἐξηγήσω, ὅτι αὗται ἐφαρμόζονται, ἀφ’ ἧς στιγμῆς δημοσιευθῶσιν, ἐπὶ πάσης δίκης, εἴτε προγενεστέραν εἴτε μεταγενεστέραν τοῦ νόμου αἰτίαν ἐχούσης· διότι ἡ ἐφαρμογὴ αὐτῶν, οἱονεὶ ἀναδρομικῶς, δὲν προσβάλλει κεκτημένα δικαιώματα. Σημειωτέον δὲ, ὅτι αἱ διατάξεις αὗται τῆς συμβάσεως εἶνε ἐπωφελέστεραι εἰς τοὺς πρὸς τὴν τράπεζαν ὀφειλέτας, ὡς κατὰ πολὺ ὀλιγώτερον δαπανηραὶ ἢ αἱ ἰσχύουσαι ἐπὶ κοινῶν ὀφειλετῶν.

§142ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ σύνολον παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται πλεῖστοι.) Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἤδη ἔχομεν τὰ καθέκαστα τοῦ νομοσχεδίου περὶ τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν. (Τὴν ἕδραν τοῦ Προέδρου καταλαμβάνει ὁ ἀντιπρόεδρος κ. Μποῦτος.) Ἀναγινώσκονται αἱ τροπολογίαι τῶν κ. κ. Δρόσου καὶ Ζαλλώνη. «Τὸ ἄρθρον 2 τροπολογεῖται ὡς ἐφεξῆς: «Ἄρθρον 2. Ἀπὸ τοῦ ἔτους 1880 καὶ ἐφεξῆς ἐπιβάλλεται φόρος ἐπὶ τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν, οἷον βοῶν, ἀγελάδων, ἵππων, ἡμιόνων, ὄνων, βουβαλίων καὶ λοιπῶν, ὅσα μεταχειρίζονται οἱ γεωργοὶ εἰς τὸ ἄροτρον, πλὴν ἐκείνων, ἅτινα μεταχειρίζονται πρὸς καλλιέργειαν ἀγρῶν περιεχόντων φυτείας ἀμπέλων, ἐλαιῶν ἢ συκῶν, ἂν ἀγρῶν τὸ πλάτος δὲν ὑπερβαίνει τὰ τρία μέτρα. Εἰς τὸν φόρον ὑποβάλλονται καὶ τὰ τυχὸν ἐν χρήσει ἀτμοκίνητα ἄροτρα». Εἰς τὸ ἄρθρον 3, παράγραφον 8, μετὰ τὰς λέξεις «αἵτινες ἀποτελοῦσι τὸν ἀνώτατον ὅρον τοῦ φόρου» νὰ προστεθῶσι τὰ ἑξῆς: «Ἐὰν ὅμως ὁ μέσος οὗτος ὅρος, τῆς κατὰ κτῆνος δηλονότι παραγωγῆς δημητριακῶν καρπῶν, εἶναι κατώτερος τῶν πεντήκοντα κοιλῶν κατὰ κτῆνος, ὁ ἐπιβαλλόμενος φόρος κατὰ πᾶν κτῆνος ἐλαττοῦται ἀντιστρόφως κατὰ μίαν δραχμὴν δι’ ἑκάστην δεκάδα κοιλῶν, ἤτοι διὰ τὸν μέσον ὅρον τῶν τεσσαράκοντα κοιλῶν θέλει εἶσθαι δραχμαὶ τέσσαρες, τῶν τριάκοντα, τρεῖς, τῶν εἴκοσι, δύο, καὶ τῶν δέκα, μία· ἡ δὲ διάταξις αὕτη ἰσχύει καὶ διὰ τὸν φόρον τοῦ τρ. ἔτους 1880.

ΙΩ. ΖΑΛΛΩΝΗΣ, Ν. ΔΡΟΣΟΣ.

Βουλευταὶ ἐκ Τήνου.

§143ΔΡΟΣΟΣ. Ὀλίγα τινὰ θὰ εἴπω, κύριοι βουλευταί, σχετικῶς πρὸς τὴν ἐξαιρετικὴν θέσιν, εἰς ἣν εὑρίσκεται ἡ ἐπαρχία, τὴν ὁποίαν ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ἀντιπροσωπεύω, ἀπέναντι τοῦ νέου φορολογικοῦ συστήματος, τοῦ καθιερουμένου διὰ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου τῆς κυβερνήσεως. Εἰς τὴν ἐπαρχίαν Τήνου ὀλίγιστοι ἐκ τῶν κατοίκων εἰσὶν ὁπωσοῦν μεγάλοι παραγωγοὶ δημητριακῶν καρπῶν, οἱ πλεῖστοι εἰσὶ μικροὶ παραγωγοὶ, ἅπαντες δὲ κέκτηνται πολλὰ ἀροτριῶντα κτήνη, διότι εἶναι μᾶλλον κτηνοτρόφοι ἢ γεωργοί, τρέφουσι κτήνη, καὶ ἰδίως ἀγελάδας, διὰ νὰ ζῶσιν ἀπὸ τοὺς καρποὺς αὐτῶν, καὶ οὐχὶ διὰ νὰ καλλιεργῶσι δι’ αὐτῶν καὶ παράγωσι δημητριακοὺς καρποὺς· ἔχοντες ὅμως κτήνη πολλὰ καὶ δυνάμενοι νὰ ἐργάζωνται παραγωγικώτερον καὶ ἀκοπώτερον, καλλιεργοῦσι δι’ αὐτῶν, διότι θὰ ἦσαν μωροὶ τὰ μὲν κτήνη των νὰ κλείωσιν εἰς τοὺς σταύλους, νὰ ἐργάζωνται δὲ διὰ τῆς ἀξίνης. Ἐζήτησα χθὲς ἀπὸ τοὺς κ. κ. ὑπουργοὺς νὰ μοὶ φέρωσι πίνακα τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν τῆς ἐπαρχίας Τήνου· ἐζήτησα ἐπίσης πίνακα τῶν χρηματικῶν ποσοτήτων, αἵτινες εἰσάγονται εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον ἐκ τῆς ἐπαρχίας μου ἀπὸ δημητριακοὺς καρποὺς, ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ μέχρι τοῦδε λειτουργήσαντος φορολογικοῦ συστήματος, διὰ νὰ δυνηθῶ νὰ συγκρίνω τὰ ἀποτελέσματα. Δυστυχῶς τὰ ζητηθέντα δὲν ἦλθαν.

§144ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τώρα σᾶς τὰ δίδω· ἐδῶ εἶναι ἡ παραγωγὴ ὅλων τῶν νήσων (τὰ δίδει).

§145ΔΡΟΣΟΣ. Τώρα δὲν δύνανται αὐτὴν τὴν στιγμὴν νὰ χρησιμεύσωσι δι’ ὅλας τὰς νήσους· ἐγὼ θὰ ὁμιλήσω μόνον διὰ τὴν Τῆνον. Εἶπον χθὲς, ὅτι εἶμαι διατεθειμένος νὰ ψηφίσω τὴν κατάργησιν τῆς δεκάτης, ὅπερ προθύμως καὶ ἔπραξα, ἀλλ’ ὅτι φοβοῦμαι μήπως διὰ τοῦ νέου φορολογικοῦ συστήματος οἱ συμπολῖταί μου Τήνιοι φορολογηθῶσι περισσότερον, ἢ ὅσον ἐφορολογοῦντο διὰ τῆς ἐπαράτου δεκάτης, καὶ ἰδοὺ ἡ ἀπόδειξις. Κατὰ τὸ 1878 οἱ δημητριακοὶ καρποὶ ὁλοκλήρου τῆς νήσου ἐνοικιάσθησαν ἀντὶ δραχ. 11,025, κατὰ τὸ 1876 ἀντὶ 12,950· ἑπομένως ὁ μέσος ὅρος τῶν ὅσων ἐλάμβανε τὸ δημόσιον ἐτησίως ἦσαν 12,000 περίπου, ὁ δὲ ἀριθμὸς τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν, κατὰ τὴν ἐπίσημον σημείωσιν τῆς στατιστικῆς τοῦ κ. Μανσόλα, εἰσὶ βόες 387, ἵπποι 23, ἡμίονοι, 192, ὄνοι 552, ἀγελάδες δὲ 2,348, τὸ ὅλον 3,502.

§146ΤΙΝΕΣ. Εἶναι ἀροτριῶντα κτήνη αὐταί; (Θόρυβος.)

§147ΔΡΟΣΟΣ. Μάλιστα· ἔχομεν ἀγελάδας ἀροτριώσας 2,348 ἐν Τήνῳ πατὰ τὴν στατιστικὴν, ἐφ’ ἧς ἐστηρίχθη ἡ σύνταξις τοῦ νομοσχεδίου τῆς κυβερνήσεως.

§148ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὁ μέσος ὅρος τῶν 2 τελευταίων ἐτῶν εἶναι πολὺ κατώτερος τοῦ μέσου ὅρου τῶν 5 ἐτῶν, διότι κατὰ τὸ 1875 τὸ ταμεῖον εἰσέπραξε 18,369 δραχ., κατὰ τὸ 1876 19,000, κατὰ τὸ 1877 15,000, τὸ 1878, 11,000 καὶ τὸ 1879, 12,000· ὥστε φθάνει εἰς ἓν ἔτος 19,000, ὁ δὲ φόρος τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν εἶναι 17,500.

§149ΔΡΟΣΟΣ. Ἐφέρατε τόσον ἀργὰ τὰς ζητηθείσας πληροφορίας.

§150ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Σεῖς τὰς ἐζητήσατε πολὺ ἀργὰ, εἰργάσθην δὲ καὶ ὁ ἴδιος, διὰ νὰ κατορθώσω νὰ τὰς φέρω.

§151ΔΡΟΣΟΣ. Ἐζητήθησαν ἀπὸ χθὲς τὴν πρωίαν, καὶ ἦτο ἐργασία ¼ τῆς ὥρας μόνον. Τώρα θὰ μοὶ εἴπητε, διατὶ εἶναι 2,348 ἀγελάδες ἀροτριῶσαι; Ἰδοὺ ὁ λόγος, διότι οἱ συμπολῖταί μου εἶναι κτηνοτρόφοι, κτηνοτρόφοι τῆς ἡμέρου κτηνοτροφίας, τῆς ἀναποσπάστου μετὰ τῆς γεωργίας, στεροῦνται δὲ τῆς ἀγρίας νομῆς τῶν ἀπεράντων ἐκτάσεων, ἐπὶ τῶν ὁποίων οἱ νομάδες κτηνοτρόφοι εὑρίσκουσι δωρεὰν νομὴν διὰ τὰς ἀγέλας των· ἐν Τήνῳ ἕκαστον κτῆνος περιορίζεται ἐντὸς στενοῦ ἀγροῦ καὶ ἐξ αὐτοῦ τρέφεται· ἀναγκάζονται λοιπὸν οἱ συμπολῖται μου νὰ καλλιεργῶσι κυρίως διὰ νὰ τρέφωσι τὰ κτήνη των, ἐκ τῶν ὁποίων ἀποζῶσι, καὶ οὐχὶ διὰ νὰ παράγωσι δημητριακοὺς καρπούς· αὐτὸς εἶναι ὁ λόγος τοῦ μεγάλου ἀριθμοῦ τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν, καὶ ἰδίως τῶν ἀγελάδων, σχετικῶς πρὸς τὰς καλλιεργουμένας ἐκτάσεις. Ἤδη, ἐὰν λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν τὰ δύο τελευταῖα ἔτη, θὰ πληρώσωσιν, ἀντὶ 12 χιλ. δραχ., 17½, δηλ. περισσότερον ἀπὸ πρότερον.

§152ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Πρέπει νὰ λάβητε τὸν μέσον ὅρον τῶν 5 ἐτῶν.

§153ΔΡΟΣΟΣ. Καὶ ἐπὶ τῇ βάσει τῶν 5 ἐτῶν, ὁ μέσος ὅρος εἶναι δραχ. 14 χιλ. ὀλιγώτεραι, κατὰ 3½ ἐτησίως· ἔπειτα ἡ παραγωγὴ ἐν Τήνῳ εἶναι μόνον κριθὴ καὶ σμιγός.

§154ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐπὶ τῇ βάσει δραχ. 4,50|00 ἐγένετο ὁ ὑπολογισμός.

§155ΔΡΟΣΟΣ. Πρέπει νὰ ὑπολογήσητε τὴν ἀξίαν τῆς κριθῆς πρὸς δραχ. 3 τὸ κοιλὸν, διότι εἰς αὐτὴν τὴν τιμὴν πωλοῦσιν οἱ γεωργοὶ εἰς τὰ ἁλώνια, καὶ ὄχι ὅσον πωλοῦσιν οἱ μεταπράται εἰς τὴν ἀγοράν· ἀλλὰ καὶ ἐπὶ τῇ βάσει ταύτῃ, πάλιν θὰ φορολογηθῶμεν περισσότερον παρὰ πρότερον. Βλέπετε λοιπὸν, ὅτι τὸ εἰσαγόμενον σύστημα, τὸ ὁποῖον θὰ ὠφελήσῃ βεβαίως τὰς λοιπὰς ἐπαρχίας, ἐν Τήνῳ, ἐὰν δὲν βλάψῃ, δὲν θὰ ὠφελήσῃ· ἡμεῖς δὲ δικαιούμεθα νὰ προσδοκῶμεν διὰ τὴν ἰδιαιτέραν πατρίδα μας ἀνάλογον ὠφέλειαν πρὸς τὰς λοιπὰς ἐπαρχίας τοῦ Κράτους. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι εἶναι δίκαιον νὰ δεχθῆτε τὰς τροπολογίας μου, διὰ νὰ προλάβωμεν τὴν ἀδικίαν, ἥτις γίνεται διὰ τοῦ εἰσαγομένου συστήματος εἰς τὴν Τῆνον καὶ τὰς νήσους ἐν γένει τὰς Κυκλάδας.

§156ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Θὰ παρατηρήσω, ὅτι κατὰ τοὺς πίνακας τούτους ἡ Τῆνος τῷ ὄντι εὑρίσκεται εἰς ἐξαιρετικὴν θέσιν· καίτοι ὅμως εὑρίσκεται εἰς ἐξαιρετικὴν θέσιν, δὲν ζημιοῦται, ἀλλ’ ἠμπορεῖ νὰ μὴ ὠφελῆται ἢ ἐλάχιστον ποσὸν ἐκ παραβολῆς πρὸς τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον πληρώνει σήμερον, ἐνῷ ἄλλαι νῆσοι τῶν Κυκλάδων θὰ ὠφεληθῶσι. Τῷ 1879 ἡ Σύρος παρήγαγε πρόσοδον εἰς τὸ δημόσιον ἐκ δημητριακῶν καρπῶν, ἤτοι ἐκ τῆς δεκάτης, 12,715 δραχμὰς, ἤδη δὲ θὰ πληρώσῃ ἐπὶ 900 ἀροτριώντων κτηνῶν 4,500 δραχμάς. Ἡ Κέα καὶ ἡ Κύθνος κατὰ τὸ 1879 ἐπλήρωσαν εἰς τὸ δημόσιον 14,000, ἤδη δὲ θὰ πληρώσωσι 12,500 ἐπὶ 2,500 ἀροτριώντων κτηνῶν. Ἡ Ἄνδρος ἐπλήρωνε 14,080 κατὰ τὸ 1879, ἤδη δὲ θὰ πληρώσῃ 17,000. Ἡ Θήρα ἐπλήρωσε 14,905, ἤδη δὲ θὰ πληρώσῃ 10, 090· καὶ ἡ νῆσος Θήρα εὑρίσκεται εἰς ἐξαιρετικὴν θέσιν, διότι ἀπαλλάσσεται τῆς πληρωμῆς, ὡς πρὸς τὴν σπορὰν τὴν ἐντὸς τῶν ἀμπέλων. Ἡ Μῆλος ἐπλήρωσε τῷ 1879 22,933, ἤδη δὲ θὰ πληρώσῃ 7,000. Ἡ Νάξος ἐπλήρωσε τῷ 1879 42,000, ἤδη δὲ θὰ πληρώσῃ 19,000. Ἡ Τῆνος ἐπλήρωσε τῷ 1879 12,950, ἤδη δὲ θὰ πληρώσῃ 17,500. Ἀλλὰ πρέπει νὰ λάβητε ὑπ’ ὄψιν, ὅτι τὸ 1879 ἦτο ἔτος ἀφορίας, καὶ ὀφείλομεν νὰ παραβάλωμεν τὸ προϊὸν τοῦ νέου φόρου πρὸς τὸν κατὰ τὰ τελευταῖα 5 ἔτη μέσον ὅρον, ὅτε τ’ ἀποτελέσματα θ’ ἀποδειχθῶσιν εὐνοϊκώτερα. Ἡ Τῆνος κατὰ τὸ 1876 ἐπλήρωσε 19,000, ἤδη δὲ θὰ πληρώσῃ 17,500· ὥστε δὲν πρέπει νὰ ἔχῃ παράπονον. Ἡ Ἄνδρος ἐπίσης δὲν ἔχει ἀφορμὴν παραπόνου, διότι ναὶ μὲν κατὰ τὸ 1879 περιωρίσθη τὸ προϊὸν τοῦ φόρου εἰς 14,180, ἀλλὰ κατὰ τὸ 1875 ἀνέβη εἰς 19, 580 ὥστε καὶ ἡ Ἄνδρος ἤδη ἔχει μικρὰν ὠφέλειαν.

§157ΔΡΟΣΟΣ. Ἀλλὰ, κ. πρωθυπουργὲ, ὁ μέσος ὅρος διὰ τὴν Τῆνον εἶναι 14,000, καὶ ἤδη θὰ πληρώσῃ 17,500· ὁ ἰδικός σας ὑπολογισμὸς εἶναι αὐθαίρετος.

§158ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν ὑπολογίζουν καὶ τὸ ποσὸν, τὸ πολὺ περισσότερον, τὸ ὁποῖον ἐλάμβανον οἱ ἐνοικιασταί.

§159ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Βέβαια.

§160ΔΡΟΣΟΣ. Οἱ ἐνοικιασταὶ, κ. Ῥάλλη, δὲν ὠφελοῦνται πάντοτε· συνηθέστατα μάλιστα ζημιοῦνται.

§161ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐπὶ τῆς τροπολογίας τοῦ κ. βουλευτοῦ Τήνου παρατηρῶ, ὅτι, ἂν δὲν ἀρκῶνται εἰς τὴν μικρὰν ταύτην ὠφέλειαν καὶ θέλουν νὰ φέρωσι τροπολογίαν, τοιαύτην τροπολογίαν δὲν δέχομαι, διότι καταστρέφει τὸ σύστημα· δύναμαι ὅμως νὰ παραδεχθῶ, ὅπως πᾶσαι αἱ νῆσοι πληρώνωσι τὸν ἔγγειον φόρον κατὰ τὸ προηγούμενον σύστημα.

§162ΔΡΟΣΟΣ. Δυνάμεθα νὰ ἀπαιτῶμεν καὶ ὑπὲρ τῶν νήσων ἀνάλογον ὠφέλειαν πρὸς τὰς λοιπὰς ἐπαρχίας, καὶ ἐπιμένομεν εἰς τὰς τροπολογίας.

§163ΜΑΥΡΟΜΑΡΑΣ. Ἐγὼ θὰ ζητήσω εὐκρινέστατα τὴν δικαιοσύνην διὰ τὴν Τῆνον. Οἱ πίνακες, τοὺς ὁποίους ἀνέγνωσεν ὁ κ. πρωθυπουργὸς, ἔχουσι καλῶς· ἀλλὰ εἰς μόνα τὰ ἔτη τῆς εὐφορίας, βλέπετε, δὲν ζημιοῦται, εἰς τὰ ἄλλα ὅμως ζημιοῦται ἡ πατρίς μου.

§164ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐπὶ τοῦ μέσου ὅρου τῶν 5 ἐτῶν ποσῶς δὲν ζημιοῦται.

§165ΜΑΥΡΟΜΑΡΑΣ. Αἱ γαῖαι δὲν εἶναι παραγωγικαί, ὅπως εἰς τὴν Στερεὰν καὶ τὴν Πελοπόννησον, τὰ δὲ κτήνη εἶναι πολλά· εἶναι δὲ πολλά, ὄχι διότι χρησιμεύουσιν ἀποκλειστικῶς διὰ τὴν γεωργίαν, ἀλλὰ διότι χρησιμεύουσι καὶ πρὸς κτηνοτροφίαν. Ὅλοι οἱ κάτοικοι, ἐνῷ εἶναι γεωργοί, εἶναι καὶ κτηνοτρόφοι, μεταχειρίζονται δὲ ὅλα τὰ ζῶα, τὰ ὁποῖα ἔχουν πρὸς κτηνοτροφίαν, καὶ πρὸς γεωργικὰς ἐργασίας.

§166ΡΑΛΛΗΣ. Διατί γίνεται τοῦτο; Βεβαίως πρὸς ἀποφυγὴν τοῦ φόρου ἐπὶ τῶν ζώων.

§167ΜΑΥΡΟΜΑΡΑΣ. Ὁπωσδήποτε τὸ νέον σύστημα εἶναι ὀλίγον ἐπαχθὲς διὰ τὰς νήσους τοῦ Αἰγαίου πελάγους. Ἐγὼ λοιπὸν θὰ εὕρω ἕνα μέσον ὅρον καὶ σᾶς προτείνω νὰ θέσητε ὡς κατώτερον ὅρον διὰ τὰς νήσους τοῦ Αἰγαίου 4 δραχμὰς, ὅτε θὰ ἦναι δικαία ἡ φορολογία.

§168Γ. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Δὲν ἐπεθύμουν νὰ συνηγορήσω ὑπὲρ τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν τῆς νήσου Τήνου, διότι ὁ κ. Μαυρομαρᾶς ἔπρεπε νὰ γινώσκῃ, πρὶν ἢ ψηφίσῃ τὸ νομοσχέδιον, τὰς θλίψεις, τὰς ὁποίας ὤφειλε νὰ ὑποστῇ ὁ τόπος, ἕνεκα τοῦ νομοσχεδίου τούτου. Ἐπειδὴ δὲ γνωρίζω τὸν τόπον ἐκεῖνον, διότι ἔζησα ἐπὶ πολλὰ ἔτη εἰς αὐτὸν μετὰ τῆς οἰκογενείας μου, δύναμαι νὰ σᾶς εἴπω τί συμβαίνει εἰς τὴν νῆσον Τῆνον. Ἡ Τῆνος δὲν ἔχει πεδιάδας καταλλήλους διὰ σπορὰν δημητριακῶν καρπῶν· ἰδίως σπείρουν κριθὴν, καὶ αὐτὴν εἰς μικρὰ τεμάχια γῆς, τὰ ὁποῖα ὀνομάζουσι σκαλωσιές. Τὸ κύριον εἰσόδημα τῆς Τήνου εἶναι ἡ κτηνοτροφία· ἀναγκάζονται ὅμως, ἔχοντες αὐτὰ τὰ μικρὰ τεμάχια, νὰ τὰ καλλιεργῶσι μὲ τὰ κτήνη των, τὰ ὁποῖα, ὅπως εἶπον, σκοπὸν ἔχουσι τὴν κτηνοτροφίαν. Ἑπομένως ὁ νόμος, ὅπως σήμερον ψηφίζεται, εἶναι ἀδικώτατος· τοῦτο γνωρίζω ἐξ ἰδίας ἀντιλήψεως. Ἀλλ’ ὁ νέος νόμος πρέπει νὰ γείνῃ δεκτὸς πρὸς τιμωρίαν τῶν ἐκ τῶν νήσων συναδέλφων, οἵτινες τὸν ὑπερεψήφισαν, διὰ νὰ ὑποστῶσι τὰς συνεπείας.

§169ΣΚΟΥΖΕΣ. Θὰ ἐρωτήσω τὸν ἀξιότιμον κύριον ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν ποῖον μέτρον ἔλαβεν ὡς πρὸς τὰ ἀροτριῶντα κτήνη, τὰ ὁποῖα ὑποβάλλονται εἰς αὐτὸν τὸν νόμον, ἵνα μὴ ὑπαχθῶσιν εἰς διπλοῦν φόρον, ἤτοι εἰς τὸν τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν καὶ εἰς τὸν φόρον τῶν ζώων. Γνωρίζω, ὅτι κατὰ τὸν νόμον περὶ φόρου τῶν ζώων τὰ ἀροτριῶντα κτήνη δὲν ὑπάγονται εἰς αὐτὸν τὸν φόρον, ἀλλὰ νομίζω, ὅτι ἐξαιροῦνται μόνον οἱ βόες. Ἀλλ’ ἐπειδὴ ἐδῶ, ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ Ἀττικῆς, σχεδὸν οἱ πλεῖστοι γεωργοὶ δὲν μεταχειρίζονται βόας πλέον, ἀλλ’ ἵππους καὶ ἡμιόνους διὰ τὸ ἄροτρον, νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ διευκρινισθῇ καὶ ληφθῇ ἓν μέτρον, ὅπως ἐξαιρῶνται οὐχὶ μόνον οἱ βόες, ἀλλὰ καὶ οἱ ἵπποι καὶ οἱ ἡμίονοι.

§170ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ταῦτα ἐξαιροῦνται.

§171ΣΚΟΥΖΕΣ. Ναὶ, ἀλλ’ ὅσοι ἐδήλωσαν κατὰ τὴν τεταγμένην προθεσμίαν, δηλ. τὴν 20 Μαρτίου, τὰ ζῶά των, ἵππους καὶ ἡμιόνους, αὐτοὶ θὰ ὑπαχθῶσιν εἰς τὸν διπλοῦν φόρον; Δι’ αὐτοῦ, ἐννοῶ, ὅτι πρέπει νὰ ληφθῇ ἓν μέτρον, ἢ ν’ ἀκυρωθῶσιν αἱ δηλώσεις των, ἢ ν’ ἀπαλλαγῶσι τοῦ φόρου ἐπὶ τῶν ζώων, ἀφοῦ θὰ ὑποβληθῶσιν εἰς τὸν ἕτερον.

§172ΔΡΟΣΟΣ. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς δὲν παραδέχεται τὴν τροπολογίαν μου, ἥτις εἶναι τόσον λογικὴ καὶ δικαία. Θὰ παρακαλέσω τοὐλάχιστον αὐτὸν νὰ δώσῃ τὴν ἐξήγησιν ποίου εἴδους καρποὺς ἐννοεῖ, ὅτι ἀπαρτίζουν τὰ 50 κοιλὰ τοῦ μέσου ὅρου, διότι, ἐὰν ἐννοῇ σῖτον πρὸς 6 δραχμὰς, ἀποτελεῖ τὸ ποσὸν 300 δραχ· ἐὰν δὲ κριθὴν, ἥτις μόνη παράγεται εἰς τὰς νήσους, τὸ ποσὸν εἶναι δραχ. 150. Ἡ διαφορὰ, βλέπετε, εἶναι 2: 1.

§173ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Εἶναι περιττὴ ἡ ἐξήγησις, ἀφοῦ κατώτατος ὅρος εἶναι 5 δραχμαί.

§174ΔΡΟΣΟΣ. Τοὐλάχιστον, ἀφοῦ παραδέχεσθε, ὅτι αἱ νῆσοι εἶναι εἰς ἐξαιρετικὴν κατάστασιν, νὰ παραδεχθῆτε, ὅτι ὁ ὅρος τῶν 50 κοιλῶν διὰ τὰς νήσους νὰ ἦναι ἐπὶ τῇ βάσει τῆς κριθῆς καὶ ὁ ἐπὶ τῶν κτηνῶν φόρος, ἀντὶ δραχ. 5, νὰ ἦναι 2,50 (θόρυβος)· διότι εἰς τὰς νήσους πολλὰ ὀλίγοι παράγουσι τὸν μέσον καθ’ ὑμᾶς ὅρον, οἱ πλεῖστοι δὲν φθάνουσι τὰ 35 κοιλὰ τῆς κριθῆς. Ὑποθέτω δὲ ὅτι, ὅτε συνετάσσετο τὸ νομοσχέδιον, εἶχεν ὑπ’ ὄψιν του τὸν σῖτον.

§175ΤΙΝΕΣ. Εἶχεν ὑπ’ ὄψιν του ὅλους τοὺς καρποὺς ἐν γένει.

§176ΔΡΟΣΟΣ. Ἀλλὰ, κύριοι, εἰς τὰς νήσους δὲν παράγεται κυρίως παρὰ κριθή.

§177ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὁ φόρος, τὸν ὁποῖον ἐπιβάλλομεν εἰς τὰ ἀροτριῶντα κτήνη, δὲν εἶναι οὐδὲ 5 δραχμαὶ, εἶναι 3,75· διότι πρέπει νὰ ἀφαιρεθῇ ὁ φόρος τῶν ζώων, αὐτὸς δὲ εἶναι ὁ κατώτατος ὅρος, κάτω δὲ τῶν 50 κοιλῶν δὲν ἠμποροῦμεν νὰ ὑπολογίσωμεν.

§178ΔΡΟΣΟΣ. Τὰ ἀροτριῶντα κτήνη δὲν ὑπάγονται εἰς τὸν φόρον τῶν ζώων, καὶ ἀπορῶ πῶς ἀγνοεῖ τοῦτο ὁ κ. Πρωθυπουργός.

§179Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ἐγὼ δὲν θὰ συνηγορήσω διὰ τὴν Τήνον, διότι αὕτη ἔχει ἓν μεταλλεῖον, τὴν Παναγίαν, ἀλλὰ θὰ παρακαλέσω τὸν κ. πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ἐπειδὴ ἡ πρότασίς μου περὶ τῶν ἐπιτηδευμάτων τῶν πλοίων σχετίζεται μὲ τὸ προκείμενον νομοσχέδιον, παρακαλῶ τὸν κ. πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ἐπειδὴ εἶναι ἐγγεγραμμένον εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, νὰ τὸ προτιμήσῃ, διότι ἡμεῖς δὲν ἔχομεν γαίας νὰ ὀργώσωμεν· τὴν θάλασσαν μᾶς ἐδώκατε νὰ ὀργώσωμεν. Πολὺ καλὰ γνωρίζει ὁ κ. πρωθυπουργὸς, διότι ἔχει ὑπ’ ὄψιν τὴν ἱστορίαν τοῦ πατρός του, ὅτι αἱ νῆσοι, αἱ ὁποῖαι κατέχουν τὰ ⅔ τῆς ἱστορίας, δὲν ἔχουν καμμίαν ὠφέλειαν Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις ἐπὶ πέντε λεπτὰ, μεθ’ ἃ ἐπαναλαμβάνεται.

§180ΒΑΡΟΤΣΗΣ. Ὁ ἀριθμὸς τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν θὰ χρησιμεύσῃ διὰ τὸν ὑπολογισμὸν τῶν ἐσόδων τοῦ Κράτους κατὰ τὸ 1880. Ἐγὼ λέγω, ὅτι εἶναι ἐσφαλμένος ὁ ὑπολογισμὸς οὗτος, καὶ ἰδοὺ ἀμέσως ἡ ἀπόδειξις ἐκ τῆς ἐπαρχίας τῆς Νάξου. Ἐν αὐτῇ τῇ ἐπαρχίᾳ σημειοῦνται ἵπποι 9, ἐνῷ δὲν εἶναι οὐδείς· εἰς τὴν στήλην τῶν ἡμιόνων σημειοῦνται 23, εἰς τὴν στήλην τῶν ὄνων...... ἀλλ’ οὐδεὶς ὑπάρχει. Ὑποθέτω λοιπὸν ὅτι, ὅτε τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν ἐζήτησε πληροφορίας περὶ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν, οἱ κάτοικοι τῆς ἐπαρχίας αὐτῆς, διὰ νὰ ἀποφύγουν τὸν φόρον, ὅλα τὰ κτήνη τὰ ἐδήλωσαν ὡς ἀροτριῶντα. Βλέπετε λοιπὸν ὅτι τὸ ἔλλειμμα, τὸ ὁποῖον σᾶς παρουσιάσθη εἰς 800,000, θὰ ἀνέλθῃ εἰς 2,000,000, διότι ἡ βάσις τοῦ ὑπολογισμοῦ εἶναι ἐσφαλμένη.

§181ΚΑΡΤΣΩΝΑΣ. Εἰς τὴν ἐπαρχίαν τῶν Καλαμῶν ὑπάρχουν ἀροτριῶντα κτήνη, τὰ ὁποῖα καλλιεργοῦν ἀποκλειστικῶς τὰ κτήματα, δηλ. τοὺς ἐλαιῶνας καὶ συκεῶνας, χωρὶς νὰ σπείρουν οὐδὲ κόκκον. Εἶναι ἄδικον, ἀδικώτατον, νὰ ὑποβληθῶσιν αὐτὰ τὰ ζῶα εἰς φόρον, διότι αὐτὰ εἶναι τὰ ἐργαλεῖα, ἀπὸ τὰ ὁποῖα ἄλλοθεν τὸ δημόσιον ἀπολαμβάνει ἀρκετὸν ἔσοδον. Παρακαλῶ τὸν κ. ὑπουργὸν νὰ ἐξαιρέσῃ τὰ ζῶα αὐτά.

§182ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς δὲν τὸ δέχεται.

§183ΜΑΥΡΟΜΑΡΑΣ. Λαμβάνω ἐκ δευτέρου τὸν λόγον ὄχι διὰ νὰ ὁμιλήσω ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου, ἀλλὰ διὰ νὰ ἀπαντήσω εἰς μίαν ἐπιτίμησιν μὴ σπουδαίαν τοῦ κ. Μπούμπουλη, ὅστις σᾶς εἶπεν, ὅτι πρέπει νὰ μὴ παραδεχθῆτε τὸ νομοσχέδιον, καὶ μὴ ἀκούετε τοὺς λόγους τοῦ κ. Μαυρομαρᾶ, πρὸς τιμωρίαν αὐτοῦ, διότι ἐψήφισε τὸν νόμον. Ἔχω τὸ θάῤῥος νὰ ἀπαντήσω εἰς αὐτόν, ὅτι εἶμαι ἄνθρωπος πεποιθήσεων, ὅτι ἐγὼ ἦλθον ἐδῶ νὰ ἐκπληρώσω τὰ καθήκοντά μου ὡς σπουδαῖος, καὶ οὐχὶ ὡς τυχαῖος ἄνθρωπος· ἀλλὰ δὲν προσῆκεν εἰς τὴν ἀποστολὴν ἀνθρώπου, ὅστις τοσάκις ἦλθεν ὑπουργὸς νὰ δογματίζῃ τοιαῦτα καὶ νὰ ζητῇ νὰ ἀφήσῃ τὴν πατρίδα του ἄνευ πόρων καὶ ἄνευ τῶν ἀναγκαίων μέσων πρὸς πλήρωσιν τῶν ἀναγκῶν αὐτῆς. Λοιπὸν ἐψήφισα ὑπὲρ τοῦ νομοσχεδίου, καὶ ἐλλόγως, κύριοι, διότι, ὅταν καθιερώσητε τὸ ἀσύδοτον, πῶς θὰ συντηρηθῇ ἡ πολιτεία; Ἐγὼ ἀναγνωρίζω, ὅτι τὸ νομοσχέδιον περιέχει ἀδικίαν τινὰ ὡς πρὸς τὰς νήσους τοῦ Αἰγαίου, καὶ μάλιστα διὰ τὰ ἔτη καθ’ ἃ ἐπικρατεῖ ἀφορία, διότι, ὅταν ἐπικρατῇ εὐφορία, δὲν ἀδικοῦνται αἱ νῆσοι, καὶ δι’ αὐτὸ παρακαλῶ τὸν κ. πρωθυπουργὸν ἐξαιρετικῶς διὰ τὰς νήσους τοῦ Αἰγαίου νὰ θεωρηθῶσιν ὡς κατώτατος ὅρος 4 δραχμαὶ κατὰ βοῦν, διότι τότε θὰ ἦτο πολὺ δικαία ἡ φορολογία. Ἀλλὰ εἰς τοῦτο δὲν ἐπιμένω, κύριοι, διότι ἐννοῶ, ὅτι εἶναι μεγαλείτερον τὸ κέρδος τῆς ἑνότητος τῆς νομοθεσίας εἰς ὅλον τὸ Κράτος παρὰ ἡ ἀνωμαλία, ἡ ὁποία προέρχεται ἐκ τῶν ἐξαιρετικῶν νομοθεσιῶν. Οὔτε θὰ καταστραφῇ ἡ πατρίς μου, οὔτε ἀνάγκην ἔχω νὰ δημοκοπήσω· σᾶς λέγω μόνον, ὅτι ἡ πατρίς μου μᾶλλον θὰ ὠφεληθῇ ἢ θὰ βλαφθῇ ἐκ τοῦ νέου νόμου.

§184ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τίθεται εἰς ψηφοφορίαν ἡ πρότασις τοῦ κ. Ζαλώνη καὶ Δρόσου, τὴν ὁποίαν ἠκούσατε πρὸ ὀλίγου. Οἱ παραδεχόμενοι αὐτὴν νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται ὀλίγοι.) Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἀναγνωσθὲν ἄρθρον.) Ἄρθρον 4.

§185ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἡ προθεσμία τῆς δηλώσεως κατὰ τὸ ἔτος 1880 ἐτέθη κατὰ τὸν μῆνα Ἀπρίλιον. Ἀλλ’ ἤδη εἰσήλθομεν εἰς τὸν Ἀπρίλιον· ἑπομένως πρέπει ὅλας τὰς χρονολογίας νὰ μεταβάλωμεν κατὰ ἕνα μῆνα.

§186ΣΥΝΟΔΙΝΟΣ. Μίαν λέξιν σχετικῶς ὡς πρὸς τὰς προθεσμίας. Αἱ προθεσμίαι πιθανὸν νὰ ἐφαρμόζωνται καὶ νὰ ἐπαρκέσωσιν ὅσον ἀφορᾷ τὴν Στερεὰν καὶ ὅσον ἀφορᾷ τὰς νήσους, εἰς ἃς ὑπάρχει συγκοινωνία. Ὅσον ἀφορᾷ ὅμως τὰς ἐρημονήσους τῶν ἐπαρχιῶν τῶν Κυκλάδων καὶ τὰς νήσους ὅπου δὲν προσεγγίζει ἀτμόπλοιον, εἶναι ἀδύνατον νὰ ἐπαρκέσῃ αὐτὴ ἡ προθεσμία, διότι ἂν δημοσιευθῇ μετὰ τρεῖς ἡμέρας ἀπὸ τοῦδε, εἰς τὴν πατρίδα μου δὲν θὰ φθάσῃ οὔτε μετὰ 10 ἡμέρας. Ὑπάρχουν δὲ εἰς τὴν περιφέρειαν τῆς Ἀμοργοῦ 8 ἐρημόνησοι, εἰς τὰς ὁποίας ὑπάρχουν πλεῖστοι ἀροτῆρες βόες. Νὰ δοθῇ 15 ἡμερῶν προθεσμία πλέον τῆς δοθείσης εἰς ὅλον τὸ Κράτος· ἄλλως εἶναι ἀδύνατον νὰ δηλώσωσι, καὶ πάντοτε προσκόπτουσιν εἰς τὰς δηλώσεις αἱ νῆσοι αὗται.

§187ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Προκειμένου περὶ ἐρημονήσων, ἀρκεῖ ἁπλῆ σημείωσις εἰς τὰ πρακτικά. Τὸ ὄνομα αὐτὸ τῆς ἐρημονήσου ἀποδεικνύει τὴν ἀξίαν τοῦ ζητήματος.

§188ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Ὡς φόρον ἐθεώρουν τὴν δεκάτην φόρον κάλλιστον, ἀλλ’ ὡς στοιχεῖον παραγωγῆς ἐθεώρουν αὐτὸν στοιχεῖον κάκιστον, καὶ κατανεθεματίσθη ὑπὸ πάντων, καὶ κατέπεσεν. Εἶμαι ὑπὲρ τοῦ φόρου τοῦ μετρουμένου διὰ τῶν ζευγαρίων, ἤτοι ὑπὲρ τῆς ἐπονομασθείσης ὀφιδολογίας. Ἐπειδὴ δ’ ἔχω στερεὰν ἀπόφασιν ὑπὲρ αὐτῆς, ἐπιθυμῶ νὰ ἐργασθῶμεν, ὥστε νὰ γείνῃ ὁ νόμος ὅσον ἔνεστι τελειότερος· θὰ φέρω τροπολογίας ἐπὶ τεσσάρων ἢ πέντε ἄρθρων. Τώρα δὲ πρόκειται περὶ τοῦ ἄρθρου 4. Εἰς τὸ χωρίον μου εἶναι ζευγάρια πολλά, ἀλλὰ δουλεύουν εἰς ἄλλο χωρίον, τὸ ὁποῖον ἔχει ζευγάρια 5 ἢ 6. Ὁ μέσος ὅρος τῆς παραγωγῆς εἶναι σχετικῶς μέγας· ἂν γείνῃ ἡ διανομὴ ἐπὶ τῶν ζευγαρίων, τὰ ζευγάρια ἐκείνου τοῦ χωρίου θὰ ζημιωθῶσι, θὰ ὠφεληθῶσι δὲ τὰ ζευγάρια τοῦ χωρίου μου, διότι ὁ μέσος ὅρος τῆς παραγωγῆς αὐτοῦ θὰ ἦναι πολὺ μικρὸς, διότι δὲν παράγει σχεδὸν τίποτε. Λοιπὸν προσθέτω εἰς τὸ ἄρθρον 4, διὰ νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν ἡ παρατήρησις αὕτη διὰ τοῦτο τὸ ἔτος ἢ διὰ τὸ 1881: «εἰς τὸ χωρίον, ἐν ᾧ ἀσχολοῦνται τὰ κτήνη ταῦτα καλλιεργοῦντα, ἡ διανομὴ νὰ γείνῃ ἐπὶ τῇ βάσει τῆς παραγωγῆς τοῦ καρποῦ ἔνθα καλλιεργοῦν». Ἐκτὸς αὐτῆς τῆς ἐλλείψεως, εὑρίσκω κακὴν τὴν ἀπαρίθμησιν, ἀλλὰ δὲν εἶμαι κατ’ αὐτῆς, διότι εἶναι ἀπαραίτητος· ἐπιθυμῶ ὅμως νὰ παρασχεθῇ εἰς τὴν διοίκησιν ἐπικουρία τις, ἕνεκα τῆς ὁποίας ἡ διοίκησις νὰ μὴ εὑρίσκηται εἰς τὴν ἀνάγκην ἑκάστοτε νὰ κάμνῃ ἀπαρίθμησιν. Εἰς τὸ 4 ἄρθρον ἐν τέλει ἐπιθυμῶ νὰ προστεθῇ τὸ ἑξῆς· «κατὰ πρόσκλησιν τοῦ οἰκονομικοῦ ἐφόρου ὁ πάρεδρος ἑκάστου χωρίου ἢ ὁ ἐφημέριος συντάσσουσι κατάλογον τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν καὶ πέμπουσιν εἰς τὸν ἔφορον κλπ.»

§189ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἔχουν εὐθύνην αὐτοί;

§190ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Τώρα ἠρωτήθην, τί θὰ γείνῃ, ἂν ὁ πάρεδρος παραλείψῃ τοὺς φίλους του, τί θὰ πάθῃ; Εἰς τὸ κεφάλαιον τὸ περὶ ποινῶν ἔχω κάμει πάλιν τροπολογίαν καὶ λέγω, ὅτι, ἐὰν ἐν γνώσει καὶ ἐκ προθέσεως παραλείψῃ τὴν σημείωσιν ἀροτριώντων κτηνῶν ἐκ τοῦ χωρίου, τιμωρεῖται ἐπὶ ψευδεῖ πιστοποιήσει. Εἰς τὸ ἄρθρον 10, ὅπου θὰ γείνῃ ἡ διανομὴ, εἶναι φυσικὸν τότε νὰ γείνῃ ἡ διανομὴ τοῦ μέσου ὅρου τοῦ φόρου τοῦ δεῖνος χωρίου, οὐχὶ ἐπὶ τῶν κτηνῶν, τὰ ὁποῖα εἶναι ἐκ τοῦ χωρίου αὐτοῦ, ἀλλ’ ἐπὶ τῶν κτηνῶν, τὰ ὁποῖα καλλιεργοῦσι τὸ χωρίον τοῦτο θεραπεύει μίαν μεγάλην ἀδικίαν· ἡ ὁποία ἠμπορεῖ νὰ γείνῃ, καθὼς ἤκουσα, καὶ εἰς τὴν Νάξον. Εὑρίσκω δὲ τὸ σύστημα τῆς εἰσπράξεως τῶν δημοτικῶν φόρων πολὺ καλὸν κατ’ ἀρχήν, ἀλλὰ πολὺ ἄδικον, διὰ τὸν λόγον τῆς ἀνισότητος· διὰ τοῦτο ἔχω τροπολογίαν τινὰ, τὴν ὁποίαν προτείνω. Εἶναι ἄδικον ὁ φορολογούμενος, ὁ ὁποῖος κάμνει 50,100,200 κοιλὰ νὰ πληρώσῃ τὸν αὐτὸν φόρον μὲ ἐκεῖνον, ὁ ὁποῖος κάμνει 10,20 30. Τὸ σύστημα τῆς φορολογίας μου εἶναι νὰ εὑρεθῇ τρόπος, ὥστε ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ὠφελοῦνται ἐκ τοῦ συστήματος τῆς ἰσότητος τοῦ δημοτικοῦ φόρου, νὰ πληρώνωσι πρόσθετον τινὰ φόρον. Νομίζω δὲ ἄδικον καὶ τὸ ἄλλο, τὴν κατάσχεσιν τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν καὶ τὴν πώλησιν αὐτῶν· εἶναι πρᾶγμα ὅλως διόλου ἀσυνείθιστον καὶ σκληρόν.

§191Γ. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Δὲν ἤμην παρὼν ὅτε ὁ κ. Μαυρομαρᾶς ἠγόρευε καὶ μὲ ἐμέμφθη, χωρὶς νὰ ἔχῃ δίκαιον. Ἐγὼ ἠθέλησα νὰ παραστήσω τὸ δίκαιον τῆς νήσου Τήνου· δὲν εἶπον τίποτε ἄλλο παρὰ μόνον, ὅτι ὀφείλουσιν ὅσοι ὑπεστήριξαν τὸν νόμον τῆς φορολογίας τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν νὰ ὑποστῶσι τὰς συνεπείας τοῦ νόμου. Δὲν εἶπόν τι, διὰ τὸ ὁποῖον ἠδύνατο νὰ μὲ μεμφθῇ ὁ Βουλευτὴς Τήνου, ὡς δῆθεν προσβαλόντα τὸ πρόσωπόν του. Οὐχ ἧττον ὅμως κατὰ τὸ τέλος τῆς ὁμιλίας του εἶπεν, ὅτι αὐτὸς εὑρίσκει τὸν νόμον αὐτὸν κάλλιστον, καὶ ἐκ τοῦ νόμου τούτου θὰ ὠφεληθῇ ἡ Τῆνος. Ἄν ἦτο ἀληθὲς τοῦτο, πρὸς τί ἦλθεν ἀπὸ τοῦ βήματος νὰ ζητήσῃ καὶ δικαιολογήσῃ τὴν ἐλάττωσιν τῆς φορολογίας ἀπὸ 5 εἰς 4 δραχμὰς· εἰς τὴν μίαν περίστασιν ἔχει δίκαιον ἢ εἰς τὴν ἑτέραν;

§192ΜΑΥΡΟΜΑΡΑΣ. Διὰ τὰς νήσους τοῦ Αἰγαίου ἐζήτησα τὴν ἐλάττωσιν, ὄχι διὰ τὴν νῆσον Τῆνον.

§193Ν. ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ προκαλέσω μίαν διασάφησιν· τὸ ἄρθρον 4 λέγει, ὅτι ἡ δήλωσις θὰ γίνεται ἐνώπιον τοῦ δημάρχου, ἐν τῇ περιφερείᾳ τοῦ ὁποίου ἐργάζονται τὰ ζῶα. Ἀλλ’ εἶναι γνωστὸν, κύριοι, ὅτι πολλοὶ κάτοχοι ζώων δὲν ἐργάζονται εἰς τὴν περιφέρειαν ἑνὸς δήμου μόνον, ἀλλὰ καὶ εἰς τὴν περιφέρειαν καὶ ἄλλου δήμου, καὶ μάλιστα ἄλλης ἐπαρχίας· τοῦτο δὲ συμβαίνει καὶ εἰς τὴν ἐπαρχίαν τὴν ἰδικήν μου, διότι πολλοὶ γεωργοὶ εἶναι ἠναγκασμένοι καθ’ ὅλον τὸν χειμῶνα νὰ κατέρχωνται εἰς τὰ πεδινὰ μέρη, καὶ ἐκεῖ μένοντες, κάμνουν μικρὰν καλλιέργειαν, κάμνουν συγχρόνως καὶ εἰς τὴν Εὐρυτανίαν. Πρέπει λοιπὸν νὰ κανονισθῇ ποῦ θὰ κάμνουν τὴν δήλωσιν, διότι κατὰ τὸν τόπον, ὅπου θὰ κάμωσι τὴν δήλωσιν, θὰ κανονισθῇ καὶ τὸ ποσὸν τοῦ φόρου, τὸν ὁποῖον θὰ πληρώσωσι, πρέπει νὰ προσδιορισθῇ ποῦ πρέπει νὰ κάμουν τὴν δήλωσιν, καὶ ἑπομένως ποῖος τόπος νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν, διὰ νὰ κανονισθῇ ἡ ὑποχρέωσις. Διατί δὲ οἱ κάτοικοι τοῦ ἀγόνου δήμου Εὐρυτάνων π. χ. νὰ πληρώνουν 15 δραχμὰς δι’ ἕκαστον βόα δημόσιον φόρον καὶ πολὺ πλειότερον ἴσως δημοτικόν, ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ὑπαρχούσης τυχὸν ἀναλογίας ἐν τῇ ἐριβώλακι Φθίᾳ, ὅπου κατερχόμενοι ἐξ ἀνάγκης τὸν χειμῶνα, καλλιεργοῦν ἴσως καὶ ἓν στρέμμα γῆς; Ἠμπορεῖ νὰ σημειωθῇ τὸ ἑξῆς: νὰ ἀφεθῇ τὸ ἐκλεκτικὸν δικαίωμα εἰς τὸν δηλωτήν. Ἀλλ’ ἐπειδὴ τοῦτο ἠμπορεῖ νὰ γεννήσῃ ἄλλην κατάχρησιν, νὰ ἐκλέγῃ δηλαδὴ οὗτος ἐκεῖνον τὸν δῆμον εἰς τὸν ὁποῖον θὰ πληρώσῃ ὀλιγώτερον, τότε ἂς τεθῇ ἄλλο, ὅτι ἔχει τὴν ὑποχρέωσιν καὶ τὸ δικαίωμα νὰ κάμῃ τὴν δήλωσιν εἰς τὸν δήμαρχον τοῦ δήμου, εἰς τὸν ὁποῖον ἀνήκει.

§194ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Εἰς τὸν δῆμον τοῦ γεωργοῦ, τοῦ ἔχοντος τὰ ἀροτριῶντα κτήνη.

§195ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Βουλευτὴς κ. Φλωριᾶς ὑπέβαλε τροπολογίαν εἰς τὸν νόμον περὶ Ἰονικῆς Τραπέζης. Θὰ τυπωθῇ.

§196ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ. Κύριε πρόεδρε, παρακαλῶ νὰ διατάξητε ἐπίσης τὴν τύπωσιν τῆς τροπολογίας, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλον καὶ ἐγώ.

§197ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐστάλη εἰς τύπωσιν.

§198ΛΑΠΠΑΣ. Μὴ χάνεσθε· τὸ νομοσχέδιον θὰ περάσῃ ὅπως ἔχει.

§199ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Κύριοι, ἀρχαὶ ὠδίνων· βλέπετε, ὅτι μόλις εἰσήλθομεν εἰς τὰ καθέκαστα τοῦ νόμου αὐτοῦ, καὶ ἠρχίσαμεν νὰ ἀπαντῶμεν βῆμα πρὸς βῆμα τὸ ἀνεκτέλεστον. Ἀπορῶ πῶς ὁ προλαλήσας κ. Ν. Χατζόπουλος καὶ οἱ τρεῖς ἕτεροι συνάδελφοί του, ἐν οἷς καὶ εἷς Ὑπουργὸς, τῶν ὁποίων τὴν ἐπαρχίαν γνωρίζω, διότι εἶχον τὴν τιμὴν νὰ τὴν διοικήσω δίς, δὲν διέγνωσαν, ὅτι θέλει φορολογηθῇ βαρύτατα διὰ τοῦ νόμου αὐτοῦ ἡ ἐπαρχία των, διότι ποῦ θὰ φορολογηθοῦν οἱ γεωργοὶ οἱ ἐργαζόμενοι ὄχι εἰς δύω ἢ τρεῖς διαφόρους δήμους, ἀλλ’ ἐπαρχίας; Ἤκουσα νὰ λέγουν, ὅτι πρέπει νὰ φορολογηθῇ ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ἀναλογίας τῆς φορολογίας τῆς κατοικίας του. Πολλοί, ὡς εἶπον, χωρικοὶ καλλιεργοῦν εἰς διαφόρους δήμους καὶ διαφόρους ἐπαρχίας· ποῦ θὰ λάβητε τὴν ἀναλογίαν τοῦ φόρου τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν; ἐὰν τὴν λάβητε εἰς τὴν κατοικίαν των, τότε ἡ ἀναλογία τοῦ φόρου τῆς ἐργασίας των ἐπιβαρύνει τοὺς γεωργοὺς τοῦ τόπου ὅπου καλλιεργοῦν. Εἰς ὅλας δὲ τὰς ὀρεινὰς ἐπαρχίας τὸ αὐτὸ συμβαίνει.

§200ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ἀρκετὰ μᾶς εἶπες, κ. Δημητρακάκη.

§201ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Καταλαμβάνω, ὅτι ταράττεσαι. Ἐπῆρες τὸ κέρδος διὰ τοῦ νόμου τούτου, τὸ ἔβαλες εἰς τὴν τσέπην σου, καὶ διὰ τοῦτο μὴ ταράττεσαι. Ὁ νόμος ἐξαιρεῖ τὰ ἀροτριῶντα, ἐκτὸς τῶν ἀμπέλων τῆς Θήρας.

§202ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὑπάρχει νόμος.

§203ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Ὑπῆρχεν ὁ νόμος ὅταν καὶ οἱ ἀροτριῶντες βόες τῶν ἐργαζομένων εἰς μόνην τὴν καλλιέργειαν φυτειῶν καὶ ὄχι εἰς σποράν, ὡς ἐν Μεσσηνίᾳ..... Ἀλλὰ τώρα, ἀφοῦ οἱ τελευταῖοι φορολογοῦνται, διατί νὰ μὴ φορολογηθῶσι καὶ οἱ τῆς Θήρας βόες, οἵτινες καλλιεργοῦν ἐν ταῖς ἀμπέλοις καὶ δημητριακοὺς καρπούς;

§204ΝΟΜΙΚΟΣ. Ὑπάρχει εἰδικὸς νόμος.

§205ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Δὲν ὑπάρχει τοῦτο, ἀλλὰ τὸ Ὑπουργεῖον ἔχει συμφέρον νὰ σᾶς κάμῃ τὴν χάριν, διότι εἶσθε τρεῖς βουλευταὶ ἀροτριῶντες ὑπὲρ τοῦ νομοσχεδίου· αὐτὸς εἶναι ὁ ἀληθὴς λόγος.

§206Γ. ΣΤΑΪΚΟΣ. Τὸ νομοσχέδιον καὶ ὁ νομοθέτης ἐπρόβλεψαν πολὺ καλὰ περὶ τῶν παρεμπιπτόντων ζητημάτων. Οἱ κάτοικοι τῶν ὀρεινῶν μερῶν παραχειμάζουν εἰς τὰς πεδινὰς ἐπαρχίας, μετὰ τὸ πάσχα δὲ φεύγουν ὅλοι. Ὁ νομοθέτης λοιπὸν εἶπε ῥητῶς καὶ σαφῶς, ὅπου καλλιεργεῖ ὁ γεωργὸς τὸν Ἀπρίλιον, ἐκεῖ φορολογεῖται τὸ ζῶον. Ὑποστηρίζω λοιπὸν τὸ νομοσχέδιον ὡς ἔχει.

§207ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Ἐὰν πνεῦμα εὐμενείας πρὸς τὴν γεωργίαν ὑπηγόρευσε τὸν προκείμενον νόμον, καὶ βεβαίως τοιοῦτον πνεῦμα τὸν ὑπηγόρευσε, δέον αἱ διατυπώσεις αἱ πρὸς ἐκτέλεσιν αὐτοῦ νὰ ἦναι τοιαῦται, ὥστε νὰ μὴ δυσχεραίνωσι τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ νόμου, καὶ τοιουτοτρόπως μεταβάλλωσι τὸν νόμον ἀπὸ εὐεργετικὸν εἰς ἐπιζήμιον διὰ τὴν γεωργίαν. Πᾶσα ἑπομένως διατύπωσις, ἡ ὁποία δύναται νὰ φέρῃ δυσχέρειαν εἰς τὴν ἐκτέλεσιν, πᾶσα διατύπωσις, ἡ ὁποία δύναται νὰ ἐκθέσῃ τὴν γεωργίαν εἰς ἐνστάσεις καὶ ἀντιῤῥήσεις ἢ εἰς καταδιώξεις, δέον νὰ ἐκλείψῃ, μάλιστα κατὰ τὴν πρώτην ἐφαρμογὴν τοῦ νόμου αὐτοῦ. Προτιμότερον ἤθελεν εἶσθαι νὰ ὑποστῇ θυσίαν τὸ δημόσιον ἢ ὁ νόμος νὰ παρουσιάσῃ ἐλαττώματα ἐπιβλαβῆ διὰ τὸν γεωργόν. Καὶ πρῶτον καθ’ ὅσον ἀποβλέπει τὸ σύστημα τῶν δηλώσεων, ἡ δήλωσις δέον νὰ γίνεται εἰς τὸν δῆμον τῆς κατοικίας τοῦ γεωργοῦ, καὶ οὐχὶ εἰς τὸν δῆμον, ἔνθα ἐργάζονται περισσότερον τὰ κτήνη γεωργοῦ τινος, διότι ἡ ἐξεύρεσις τοῦ μέρους αὐτοῦ θὰ ἦναι δύσκολος, διότι ὁ αὐτὸς γεωργὸς δυνατὸν νὰ καλλιεργῇ εἰς διάφορα μέρη, καὶ διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ φορολογῆται εἰς τὸν δῆμον τῆς κατοικίας του καὶ νὰ λαμβάνηται ὑπ’ ὄψιν ἡ παραγωγὴ ἡ ἐν τῷ δήμῳ τούτῳ. Πιθανὸν νὰ πληρώσῃ 5 δραχμὰς μόνον, ἐνῷ ἤθελε πληρώσῃ δέκα ἐὰν ἐλαμβάνετο ὑπ’ ὄψιν ἡ παραγωγὴ ἄλλου τινὸς Δήμου· ἀλλ’ ἐπαναλαμβάνω, καλλίτερον νὰ ὑποστῇ ζημίαν τινὰ τὸ δημόσιον, ἢ νὰ τεθῶσιν ἐν τῷ νόμῳ διατάξεις, αἱ ὁποῖαι θὰ φέρωσι δυσχερείας εἰς τὸν φορολογούμενον. Ὑποβάλλω δὲ καὶ ἑτέραν παρατήρησιν. Τὸ ἄρθρον λέγει, ὅτι ὀφείλει ὁ ἰδιοκτήτης νὰ κάμῃ τὴν δήλωσίν του ἐνώπιον τοῦ δημάρχου τῆς κατοικίας του. Κατόπιν δὲ προστίθεται, ὅτι ἡ περὶ τῆς δηλώσεως ἔκθεσις ὑπογράφεται ὑπὸ τῆς δημοτικῆς ἢ ἄλλης τινος ἀρχῆς. Ἐὰν διὰ τῆς διατάξεως ταύτης ἐννοῇ τὸ Ὑπουργεῖον, ὅτι ἡ δήλωσις γίνεται ἐνώπιον πάσης ἀρχῆς, τότε νὰ σημειωθῇ τοῦτο καὶ εἰς τὸ πρῶτον μέρος τοῦ ἄρθρου.

§208ΑΘ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Δὲν ἤθελον λάβει τὸν λόγον, ἐὰν δὲν μὲ ἠνάγκαζε πρὸς τοῦτο πρὸ πάντων ἡ ἀγόρευσις τοῦ ἐντίμου βουλευτοῦ Λακεδαίμονος κ. Δημητρακάκη, ὁ ὁποῖος ἠθέλησε νὰ μᾶς κατακρίνῃ, ὅτι τὰ καθέκαστα παρουσιάζουν ἐλλείψεις, ὡς ἐὰν ἡμεῖς νὰ ἔχωμεν τὴν ἀξίωσιν, εἰς ἕνα νόμον ὅλως πρωτοφανῆ νὰ μὴ παρουσιασθοῦν προσκόμματα. Οἱ νόμοι ἀπὸ ἔτους εἰς ἔτος μεταβάλλονται κατὰ τὴν ἐφαρμογήν των, ὥστε, ἐὰν ὁ νόμος παρουσιάσῃ ἐλλείψεις, ἡ πεῖρα θὰ μᾶς διδάξῃ πῶς πρέπει νὰ τὰς διορθώσωμεν. Ἡμεῖς ζητοῦμεν τὰ φῶτα ὅλων ὑμῶν, ἐπιθυμοῦντες νὰ κάμωμεν ὅσον τὸ δυνατὸν τὸ νομοσχέδιον νόμον τελειότερον, ὅπως καὶ τὸ δημόσιον μὴ ἀδικηθῇ καὶ οἱ φορολογούμενοι μὴ βαρυνθῶσιν.

§209ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης πολὺ ὀρθῶς εἶπεν, ὅτι εἰς ὅλους τοὺς νόμους παρουσιάζονται καὶ ἐλλείψεις, ἀλλὰ κατὰ τὴν ἐφαρμογὴν ἀνακαλύπτονται τὰ ἐλαττώματα. Ἀλλὰ, νομίζω, δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἐπικρίνῃ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἐν τῇ ἐπιψηφίσει ἀνακαλύπτουσι τὰ ἐλαττώματα, καὶ ἡ Κυβέρνησις ὀφείλει νὰ σκεφθῇ τότε πῶς θὰ διορθώσῃ τὰ ἐλαττώματα πρὸ τῆς ἐφαρμογῆς, ἔχουσα καὶ τὴν συνδρομὴν τῶν ἀνακαλυπτόντων τὰς ἐλλείψεις. Εἴπομεν λοιπὸν, ὅτι πολλοὶ γεωργοὶ καλλιεργοῦν εἰς διαφόρους ἐπαρχίας ἢ δήμους· ὀφείλει ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, ὅστις ἕλκει τὴν θέσιν του ἐκ τῶν ἐπαρχιῶν, ὅπως καὶ ἡμεῖς, νὰ μᾶς λύσῃ τὴν ἀπορίαν ποῦ θὰ κάμουν τὴν δήλωσιν ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι καλλιεργοῦν συνάμα εἰς πολλοὺς δήμους καὶ ἐπαρχίας.

§210ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἐντὸς τοῦ ἰδίου δήμου καλλιεργοῦν ὅλοι.

§211ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Ναί· ἀλλὰ ἐν τῷ δήμῳ μου ὁ αὐτὸς γεωργὸς ἔχει ἐν τῷ αὐτῷ ἁλωνίῳ καρποὺς παραχθέντας ἀπὸ δύω καὶ τρεῖς δήμους, διότι ἕν ῥεῦμα διαχωρίζει τὰ ὅρια.

§212ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Αὐτὰ λοιπὸν θὰ διορθωθοῦν κατόπιν.

§213ΛΑΠΠΑΣ. Ἄφησε τὸν νόμον ὅπως εἶναι, καλὸς εἶναι.

§214ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Καλὸς εἶναι διὰ σὲ, ὅστις ἔμεινες ἀφορολόγητος. Κύριε πρωθυπουργὲ, ἐδῶ λέγετε νὰ γίνηται ἡ δήλωσις ἐνώπιον πάσης ἀρχῆς.....

§215ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἡ δήλωσις γίνεται ἐνώπιον τοῦ δημάρχου, ἡ δὲ ὑπογραφὴ αὐτῆς δύναται νὰ γείνῃ ἐνώπιον πάσης ἀρχῆς.

§216ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κατετέθησαν 2 τροπολογίαι εἰς τὸ 4 ἄρθρον, μία ὑπὸ τοῦ κ. Ἱερομνήμονος καὶ ἑτέρα ὑπὸ τοῦ κ. Ν. Χατζοπούλου.

§217ΙΕΡΟΜΝΗΜΩΝ. Πολλοὶ τῶν γεωργῶν, κύριε πρόεδρε, καὶ μάλιστα ἐκ τῶν πενεστέρων, ἔχουν 3, 4, 5 ζῶα.

§218ΦΩΤΗΛΑΣ. Οἱ πενέστεροι ἔχουν 5 ζῶα!

§219ΙΕΡΟΜΝΗΜΩΝ. Μάλιστα, αὐτοὶ δὲν ἔχουν νὰ ἀγοράσουν δύω βόας ἰσχυρούς· μεταχειρίζονται λοιπὸν ὅλα τὰ κτήνη, τὰ ὁποῖα ἔχουν, τοὺς ὄνους, τοὺς ἡμιόνους, μὲ τὰ ὁποῖα, ἐννοεῖται, δὲν ἐπαρκοῦν ἐργαζόμενοι ἐπὶ ὅλην τὴν ἡμέραν, ἀλλὰ τὰ ἀλλάσσουν. Ὅταν αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι δηλώσουν καὶ τὰ 4 καὶ τὰ 5, θὰ ἦναι μία τερατώδης καὶ ἀδικαιολόγητος ἀνισότης, καὶ θὰ ἀναγκασθῶσι νὰ ἀφήσουν μόνον δύω ζῶα, ἀντὶ δὲ νὰ αὐξηθῇ ἡ παραγωγὴ, θὰ ἐλαττωθῇ ἐπαισθητῶς.

§220ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Τὶ λέγουν οἱ ὑπουργοὶ ἐπὶ τῆς τροπολογίας;

§221ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Λέγομεν, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γείνῃ δεκτή· διότι τὰ ἀροτριῶντα κτήνη πρέπει νὰ καταγράφωνται ἐν τῷ μητρῴῳ τοῦ χωρίου, ἔνθα καλλιεργοῦσι, διότι πρόκειται κατόπιν νὰ ὑποβληθῶσι καὶ εἰς φόρον δημοτικὸν, καὶ ὁ δημοτικὸς οὗτος φόρος δὲν δύναται νὰ διανεμηθῇ εἰς μόνα τὰ κτήνη, τὰ ὁποῖα ἀνήκουσιν εἰς τοὺς κατοίκους τοῦ χωρίου, μὴ περιλαμβανομένων καὶ τῶν κτηνῶν, τὰ ὁποῖα συνετέλεσαν εἰς τὴν παραγωγὴν, ἐξ ἧς προσδιορίζεται τὸ ὁλικὸν ποσὸν τοῦ φόρου, καὶ τὰ ὁποῖα, κατὰ τὴν τροπολογίαν, δύνανται νὰ ἐγγραφῶσιν εἰς χωρίον ἄλλου δήμου ἢ ἄλλης ἐπαρχίας, ὅπως παρέστησεν ὁ κ. Χατζόπουλος. Ἐὰν ὑποτεθῇ, ὅτι παρουσιάζεται ἡ περίστασις, ἡ ὁποία ὅμως σπανιώτατα παρουσιάζεται, καθ’ ἣν οἱ κάτοικοι χωρίου τινός, ἔχοντες ἀροτριῶντα κτήνη, καλλιεργοῦσι κυρίως γαίας ἄλλου χωρίου ἐν ἄλλῳ δήμῳ καὶ ἐν ἄλλη ἐπαρχία, θέλουσιν ἐπιβάλλεσθαι οἱ δημοτικοὶ φόροι ἐπὶ τῶν κτηνῶν, τὰ ὁποῖα δὲν συνετέλεσαν εἰς τὴν παραγωγὴν, ἡ ὁποία εἶναι τὸ μέτρον τῆς φορολογίας. Ἑπομένως φρονῶ, ὅτι τὸ ἄρθρον, ὅπως ἔχει ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, ἔχει καλῶς, διότι, κατὰ τὸ νομοσχέδιον, τὸ κτῆνος δηλοῦται εἰς τὸ χωρίον ἔνθα καλλιεργεῖ, τουτέστιν ἔνθα γίνεται ἡ κυριωτέρα καλλιέργεια.

§222ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ ΚΑΙ ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Εἶναι ἀνεκτέλεστον.

§223ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἀλλὰ ποῖος θὰ ὁρίσῃ ποῦ γίνεται ἡ κυριωτέρα καλλιέργεια; Τὸ νομοσχέδιον ἀφίνει τὴν ἀπόφασιν εἰς τὴν διοίκησιν· πρέπει νὰ ἀφήσητε ὡς πρὸς τοῦτο τὴν ἐκτίμησιν εἰς τοὺς ἐκτελέσοντας. Οἱ νόμοι δέον, ἵνα ἐκφράζωνται γενικώτερον· ὁσάκις θέλουσι νὰ κατέρχωνται εἰς πάσας τὰς λεπτομερίας, γεννῶσι πλείονας ἀμφισβητήσεις.

§224ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Ἐὰν μείνῃ ὡς ἔχει τὸ ἄρθρον, θὰ ἦνε ἀνεκτέλεστον· θὰ παρέχῃ τοσαύτας δυσχερείας περὶ τὴν ἐκτέλεσιν, ὥστε δὲν θὰ γείνῃ ἐφικτὴ ἡ ἐκτέλεσίς του. Διότι ποῖος θὰ κάμῃ τὴν ἐκτίμησιν, ποία θὰ ἦναι ἡ ἀρχὴ, ἡ ὁποία θὰ δικάσῃ καὶ ἀποφασίσῃ ὁποῖον εἶναι τὸ μέρος, ἔνθα ἐγένετο ἡ περισσοτέρα ἐργασία; Ὁποία θὰ ἦναι ἡ θέσις τοῦ πτωχοῦ γεωργοῦ, τρέχοντος ἀπὸ τὸν ἕνα εἰς τὸν ἄλλον δῆμον, ὅπως ἀποδείξῃ, ὅτι εἰργάσθη περισσότερον εἰς τὸν ἕνα ἢ εἰς τὸν ἄλλον; Δέον δὲ νὰ ἦναι γνωστὸν ἐκ τῶν προτέρων καὶ ὡρισμένον τὸ μέρος, ἔνθα γίνεται ἡ δήλωσις, ἵνα εὐκολύνηται καὶ ὁ δημόσιος εἰσπράκτωρ περὶ τὴν εἴσπραξιν τοῦ φόρου, γνωρίζων ποῦ δυνατὸν νὰ εὕρῃ τὸν φορολογούμενον γεωργόν.

§225Α. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Ἡ δυσχέρεια εἶναι καταφανὴς, ὡς εἶπεν ὁ προαγορεύσας, ὅπου οἱ κάτοικοι καλλιεργοῦσιν ὀρεινὰ καὶ πεδινὰ μέρη (θόρυβος), ἔχοντες καὶ ἐκ τῶν δύο προσόδους.

§226ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἶπεν, ὅτι θὰ γένηται ἡ ἐκτίμησις εἰς τὸν τόπον, ὅπου κυρίως ἐργάζονται.

§227Α. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Καὶ εἰς τὰ δύο μέρη κυρίως γίνεται ἡ καλλιέργεια.

§228ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Ποῖος θὰ βεβαιώσῃ ποῦ ἐργάζονται περισσότερον; (θόρυβος.)

§229ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τίθεται εἰς ψηφοφορίαν ἡ τροπολογία τοῦ κ. Ἱερομνήμονος. Οἱ παραδεχόμενοι παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται ὀλίγοι.) Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη. Ἔχομεν τὴν τροπολογίαν τοῦ κ. Χατζοπούλου.

§230ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Νὰ μὴ ψηφοφορηθῇ μετὰ τὴν ἐξήγησιν τοῦ κυρίου Πρωθυπουργοῦ.

§231Ν. ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἐπιμένω. Ἐγὼ ἐπεθύμουν μόνον νὰ σημειωθῇ τὸ «κυρίως ὅπου ἐργάζονται».

§232ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 4 παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι.) Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 5. (Ἀναγινώσκεται.) Ἐπὶ τούτου ὑπάρχει τροπολογία τοῦ κ. Χριστοπούλου.

§233ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Τὴν ἀποσύρω, διότι ὁ κ. πρωθυπουργὸς ἐδήλωσεν, ὅτι ἅπαξ θὰ γείνῃ ἡ ἀπαρίθμησις.

§234ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἡ ἀπαρίθμησις θὰ γείνῃ ἅπαξ· δύναται ὅμως νὰ ἐπαναλειφθῇ ὁποτεδήποτε, τῇ ἐγκρίσει τοῦ ὑπουργείου, ὁσάκις ἐγερθῶσι παράπονα.

§235ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ. Κατὰ τὸν νόμον, τὸ πρωτόκολλον τῆς ἀπαριθμήσεως ἀποτελεῖ ἰσχὺν δημοσίου ἐγγράφου. Ἐπὶ τοῦ προκειμένου, τὸ πρωτόκολλον τοῦ ἀπαριθμητοῦ θὰ ἔχῃ πλήρη ἀπόδειξιν;

§236ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Νομίζω, κύριοι, ὅτι οἱ φόβοι, τοὺς ὁποίους τινὲς τῶν συναδέλφων αἰσθάνονται, ἕνεκα τῆς ἀπαριθμήσεως, δὲν εἶναι βάσιμοι, διότι δὲν πρόκειται ἐνταῦθα ἡ ἀπαρίθμησις νὰ ὑποβάλληται εἰς τοὺς ὅρους, εἰς οὓς ὑποβάλλεται καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἀπαρίθμησιν τῶν ζώων ἐν γένει. Ἐκεῖ ὁ φορολογούμενος ἔχει ἀπέναντί του μόνον τὸ Δημόσιον, ἐνταῦθα δὲ οὐ μόνον τὸ Δημόσιον, ἀλλὰ καὶ ὅλους τοὺς συγχωριανοὺς, καὶ ἐὰν εἰς ἓν χωρίον δὲν δηλωθῶσιν ὅλα τὰ κτήνη, τὰ δηλωθέντα θὰ ἐπιβαρυνθῶσι μὲ ἀνώτερον φόρον· ἑπομένως οἱ κάτοικοι τοῦ αὐτοῦ χωρίου θὰ καταγγέλλωσι τοὺς μὴ δηλώσαντας, καὶ οὐδέποτε θὰ προκύψῃ ἀνάγκη ἀπαριθμήσεως. Πρέπει τοῦτο νὰ τὸ γνωρίζητε ἐκ τῶν προτέρων. Πλὴν τούτου, σᾶς λέγω, ὅτι προέκυψε καί τις πλάνη· τὸ προκείμενον σύστημα εἶναι σύστημα διανεμητικόν, καὶ οἱ κάτοικοι τοῦ χωρίου ἔχουσι τὸ συμφέρον νὰ δηλώσωσιν ὅλα τὰ ζῶά των. Βεβαίως, κύριοι, γνωρίζετε, ὅτι ὁ θεσμὸς τῆς ἀπαριθμήσεως εἶναι ἐπαχθὴς, ἐφάνη ὅμως ἐπαχθὴς, διότι ἐγένετο ὑπὸ ἀπαριθμητῶν· κατὰ τὸν προκείμενον ὅμως νόμον, ἀπαριθμηταὶ εἶναι οἱ οἰκονομικοὶ ἔφοροι, οἱ γραμματεῖς αὐτῶν, οἵτινες εἶναι δημόσιοι ὑπάλληλοι καὶ δὲν θέλουσι προβῆ εἰς καταχρήσεις καὶ δώσει ἀφορμὴν εἰς ἄτοπα, διότι εἰς ἕκαστον χωρίον εἶναι γνωστὰ τὰ κτήνη· ἀρκεῖ νὰ μεταβῇ ὁ ἔφορος εἰς ἓν χωρίον νὰ καλέσῃ τὸν πάρεδρον καὶ ἕνα ἀντίπαλον τοῦ παρέδρου, καὶ θὰ εὕρῃ ἀμέσως πόσα κτήνη ἔχει.

§237ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Γνωρίζετε κάλλιον ἐμοῦ, ὅτι ἡ γεωργία συνδέεται μετὰ τῆς κτηνοτροφίας (θόρυβος). Πρέπει, κύριοι, νὰ προφυλάξωμεν τοὺς κτηνοτρόφους κατὰ τὴν πρώτην ἐφαρμογὴν τοῦ νόμου· δὲν πρέπει λοιπὸν ν’ ἀφήσητε μόνον εἰς τοὺς ἀπαριθμητὰς τὸ δικαίωμα ν’ ἀποφαίνωνται ὁριστικῶς καὶ ἀνεκλήτως περὶ τοῦ ἂν τὰ ζῶα ἦναι ἀροτριῶντα ἢ ὄχι. Γνωρίζετε κάλλιον ἐμοῦ, ὅτι πολλοὶ γεωργοὶ δὲν ἔχουν μόνον ἀροτριῶντα κτήνη, ἀλλὰ καὶ ἄλλα ζῶα τὰ ὁποῖα εἶναι προωρισμένα νὰ πωληθῶσιν. Ἂν λοιπὸν ὅλα χαρακτηρισθῶσιν ὡς ἀροτριῶντα, διατρέχομεν τὸν κίνδυνον νὰ καταστρέψωμεν ἕνα γεωργὸν, εἴτε ἀπὸ κακὰς πληροφορίας, εἴτε ἀπὸ ἐμπάθειαν· διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ κανονίσωμεν διαδικασίαν, ὅπως προφυλάξωμεν τὸν γεωργὸν κατὰ τῆς κακῆς ἀπαριθμήσεως ἢ κατὰ τῆς κακῆς ἐκτιμήσεως, τὴν ὁποίαν ὁ ἀπαριθμητὴς ἤθελε κάμει. Πρέπει λοιπὸν νὰ εἴπωμεν, ὅτι κατὰ τῆς ἀπαριθμήσεως γίνεται προσφυγὴ ἐνώπιον τοῦ Εἰρηνοδίκου, τοῦ Δημάρχου καὶ τοῦ Ταμίου.

§238ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Δὲν ἔχει ἄδικον ὁ προλαλήσας, εἶναι ὀρθὴ ἡ παρατήρησίς του· πρέπει νὰ ὑπάρχῃ μία ἀρχὴ, ἡ ὁποία νὰ κρίνῃ ἀμερολήπτως, διότι ἠμπορεῖ οἱ χωρικοὶ νὰ ὑποστῶσι ζημίας.

§239ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Εἶναι 8 ἡ ὥρα· δὲν δυνάμεθα νὰ ἐξακολουθήσωμεν συνεδριάζοντες (θόρυβος).

§240ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 5 παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται πλεῖστοι.) Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη.

§241ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Τί γίνεται ἡ τροπολογία τοῦ κυρίου Μεσσηνέζη;

§242ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἔφερεν ἔγγραφον τροπολογίαν.

§243ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Αὔριον, αὔριον.

§244ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις. Ὥρᾳ 7½ μ. μ.