1880.03.29

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 98

τῆς 29 Μαρτίου 1880.

(Σάββατον.)

Ὥρα 2½ μ. μ.

Ἀπαρτίας γενομένης, ἀνεγνώσθησαν καὶ ἐνεκρίθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προτεραίας.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Φλογαΐτης ὑποβάλλει πρότασιν νόμου περὶ ἀρδεύσεως τοῦ Ληλαντίου πεδίου, ὁ κ. Ἀθ. Χατζόπουλος τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 8 τοῦ Νομοσχεδίου περὶ τοῦ ἐγγείου φόρου ἐπὶ τῶν δημητριακῶν καρπῶν, ὁ δὲ κ. Ἀνδρ. Νοταρᾶς καὶ ἄλλοι πρότασιν νόμου περὶ καταργήσεως τοῦ φόρου τούτου. Αἱ προτάσεις αὗται θὰ τυπωθῶσιν. Ὁ Κωνστ. Μαλαμήδας καὶ ἕτεροι φαρμακοποιοὶ ἐν Ἀθήναις ἐκ τῶν ἐσχάτως λαβόντων ἄδειαν πρὸς σύστασιν φαρμακείου παραπονοῦνται κατὰ τοῦ εἰσαχθέντος εἰς τὴν Βουλὴν Νομοσχεδίου περὶ φαρμακείων, ὡς ἀδικοῦντος αὐτούς. Θὰ ληφθῶσιν ὑπ’ ὄψιν αἱ ἀναφοραί των κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ Νομοσχεδίου τούτου.

§2ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. (Πρωθυπουργός). Ὑποβάλλω, κύριοι, εἰς τὴν Βουλὴν Νομοσχέδιον περὶ χορηγίας πιστώσεως πρὸς πληρωμὴν τῶν ἐξόδων τοῦ μηνὸς Ἀπριλίου τοῦ ἔτους τούτου, παρακαλῶ δὲ νὰ διαταχθῇ ἡ τύπωσις αὐτοῦ καὶ ἡ παραπομπή του εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τοῦ προϋπολογισμοῦ, ὅπως ὑποβληθῇ εἰς τὴν Βουλὴν τὴν προσεχῆ Δευτέραν εἰς ά. ἀνάγνωσιν, διότι ἄλλως θὰ εὑρεθῶμεν ἐν ἀνωμαλίᾳ.

§3ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§4ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἀλλὰ καὶ ἑτέρα ἀνωμαλία μᾶς ἀπειλεῖ, ἡ τῆς μὴ ψηφίσεως ἐγκαίρως τοῦ προϋπολογισμοῦ. Τὴν 20 Ἀπριλίου λήγει ἡ Σύνοδος αὕτη......

§5ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Τὴν 19.

§6ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τὴν 19, μάλιστα, ὡς παρατηρεῖ ὁ κ. πρώην Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν· ἑπομένως, ἂν μέχρι τῆς ἡμέρας ἐκείνης δὲν ψηφισθῇ ὁ προϋπολογισμὸς, ἡ κατάστασις τῶν πραγμάτων ἔσται λίαν ἀνώμαλος, πιστεύω δὲ, ὅτι οὐδεὶς ἐξ ὑμῶν θέλει ν’ ἀναλάβῃ τὴν εὐθύνην τοιαύτης καταστάσεως.

§7ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ῥοῦφος ἐζήτησε τὸν λόγον πρὸ τῆς ἡμερησίας διατάξεως.

§8ΡΟΥΦΟΣ. Ἤθελον ζητήσει μίαν διασάφησιν ἀπὸ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν ἐπὶ τοῦ ὑποβληθέντος προϋπολογισμοῦ, ἣν θεωρῶ ἀναγκαιοτάτην πρὸς μόρφωσιν γνώμης ἰδίας. Ὁ κ. Βαλτινὸς, ὑποβάλλων τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν τοῦ τρέχοντος ἔτους 1880, εἶχεν ὑπολογίσει τοὺς ἀναγκαίους ὑπαξιωματικοὺς δι’ ὅλα τὰ Σώματα, οἱ ὑπαξιωματικοὶ δὲ οὗτοι σὺν τοῖς ὑπεραρίθμοις, οἵτινες ἦσαν 336, ἀνέβαινον εἰς τὸν ἀριθμὸν 3,148. Ὁ προϋπολογισμὸς, ὅστις ὑπεβλήθη ἀπὸ τὸν νῦν ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν κ. Καραϊσκάκην, ἀναβιβάζει σὺν τοῖς ὑπεραρίθμοις, τοὺς ὁποίους κατατάσσει εἰς τὸ τάγμα τῆς ἐκπαιδεύσεως, εἰς 2804, ὥστε ὑπολείπονται ὑπαξιωματικοὶ 344, περὶ τῶν ὁποίων δὲν λαμβάνει πρόνοιαν ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν. Ἤθελον ζητήσει ἀπὸ τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν νὰ μάθω τί θὰ γείνουν αὐτοὶ οἱ 344 ὑπαξιωματικοὶ, περὶ ὧν δὲν λαμβάνει πρόνοιαν ἐν τῷ ὑποβληθέντι προϋπολογισμῷ. Ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ πρώην ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν εἶχε τὰς θέσεις συμπεπληρωμένας ὅλας τοῦ στρατοῦ, τὰς ὁποίας ἐκανόνισεν· ἤδη δὲ παρατηρῶ, ὅτι καὶ ἐκτὸς αὐτοῦ ὑπάρχουν 336 ὑπαξιωματικοὶ ὑπεράριθμοι, ἀφοῦ συμπληροῦνται ὅλαι αἱ θέσεις· ἤδη ὑπάρχει διαφορὰ τῶν 314 ὑπαξιωματικῶν, περὶ τῶν ὁποίων δὲν λαμβάνεται πρόνοια. Ἑπομένως οἱ ὑπαξιωματικοὶ αὐτοί, ἐὰν λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν τὸν προϋπολογισμόν, πρέπει ν’ ἀπολυθῶσι.

§9ΚΑΡΑΪΣΚΑΚΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν.) Ἐλήφθη πρόνοια, κ. Ῥοῦφε.

§10ΡΟΥΦΟΣ. Εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν ὑπάρχουσι 10 ὑπαξιωματικοί, ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ κ. Βαλτινοῦ, εἰς τὸ μηχανικὸν 268, εἰς τὸ πυροβολικὸν καὶ ὁπλοστάσιον 239, εἰς τὸ ἱππικὸν 158, εἰς τὸ πεζικὸν καὶ τοὺς εὐζώνους 1,613, εἰς τοὺς νοσοκόμους 39, εἰς τὴν ὑπηρεσίαν 96, εἰς τὴν χωροφυλακὴν 297. Ἤδη εἰς τὸν νέον προϋπολογισμὸν εἶναι τοποθετημένοι 42 εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν, 216 εἰς τὸ μηχανικόν, 284 εἰς τὸ πυροβολικὸν καὶ ὁπλοστάσιον, 123 εἰς τὸ ἱππικόν, 1,717 εἰς τὸ πεζικόν....

§11ΚΑΡΑΪΣΚΑΚΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν.) Παρακαλῶ, νὰ σᾶς δώσω μίαν πληροφορίαν.

§12ΤΙΝΕΣ. Δὲν εἶναι ἀνάγκη τώρα.

§13ΚΑΡΑΪΣΚΑΚΗΣ. Ἄν θέλετε καὶ τώρα. Ὁ προκάτοχος ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν εἶχε τοποθετήσει τοὺς ὑπαξιωματικοὺς τοὺς ὑπεραρίθμους ἐκεῖ. Λοιπὸν καὶ ἐγὼ τοὺς ἐτοποθέτησα ἐκεῖ, μὲ τὴν διαφοράν, ὅτι δὲν λέγω ὅτι εἶναι ὑπεράριθμοι.

§14ΡΟΥΦΟΣ. Ἐν τούτοις ἔμειναν 344 ὑπεράριθμοι, ἀφοῦ τοὺς εἶχε τοποθετήσει τὸ ὑπουργεῖον.

§15ΦΩΤΗΛΑΣ. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, κύριοι, παρετήρησεν, ὅτι παρουσιάζεται μία ἀνωμαλία, τῆς μὴ ἐπιψηφίσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ καὶ τῶν φορολογικῶν νόμων. Καὶ ἐγὼ ὡς ἀντιπρόσωπος μιᾶς ἐπαρχίας λαμβάνω τὸ θάῤῥος νὰ παρατηρήσω εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι ὀλίγαι συνεδριάσεις ὑπολείπονται εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι πρέπει νὰ ταχύνωμεν τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ προϋπολογισμοῦ καὶ τῶν φορολογικῶν νομοσχεδίων, διότι ἄλλως....

§16ΤΙΝΕΣ ΑΡΙΣΤΕΡΟΘΕΝ. Τώρα τὸ λέγετε.

§17ΦΩΤΗΛΑΣ. Καὶ ἄλλοτε τὸ εἶπον. — Διότι ἄλλως, θὰ ὑποτεθῇ, ὅτι ἐξεπίτηδες παρατείνομεν τὰς συνεδριάσεις τῆς Βουλῆς, μὴ ἐπιψηφίζοντες τὸν προϋπολογισμὸν καὶ τοὺς φορολογικοὺς νόμους, ὅπως συγκαλεσθῇ ἔκτακτος σύνοδος. Καὶ ἐνῷ ὅλοι φωνάζομεν δι’ οἰκονομίας, εὑρισκομένης τῆς Κυβερνήσεως εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ συγκαλέσῃ ἔκτακτον σύνοδον, θὰ ἐξοδεύσῃ τὸ Κράτος 400,000 δραχμάς.

§18Κ. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ποῖος εἶναι ὁ αἴτιος αὐτῆς τῆς καταστάσεως, κύριε Φωτήλα;

§19ΦΩΤΗΛΑΣ. Δὲν ἐννοῶ νὰ αἰτιαθῶ οὐδένα, ἀλλὰ λέγω, ὅτι ὅλοι ἀμφοτέρων τῶν συστημάτων, καὶ τῆς συμπολιτεύσεως καὶ τῆς ἀντιπολιτεύσεως, πρέπει νὰ σπεύσωμεν νὰ ἐπιψηφίσωμεν τὸν προϋπολογισμὸν εἴτε οὕτως εἴτε ἄλλως, διότι θὰ εὑρεθῇ εἰς τὴν ἀνάγκην οἱαδήποτε Κυβέρνησις νὰ συγκαλέσῃ ἔκτακτον σύνοδον, καὶ ἐνῷ ὅλοι φωνάζομεν δι’ οἰκονομίας, θὰ δαπανήσῃ τὸ Κράτος 400,000 δραχ.

§20ΚΑΡΑΪΣΚΑΚΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν.) Ὑποβάλλω σχέδιον νόμου περὶ τοῦ πρὸς προβιβασμὸν τῶν ἀξιωματικῶν ἀπὸ βαθμοῦ εἰς βαθμὸν ἀπαιτουμένου χρόνου.

§21ΤΙΝΕΣ. Περὶ τίνος πρόκειται;

§22ΚΑΡΑΪΣΚΑΚΗΣ. Ἅμα τυπωθῇ, θὰ τὸ ἴδητε· διὰ νὰ προβιβάζηται εἰς ἀξιωματικὸς ἀπὸ βαθμοῦ εἰς βαθμὸν ἄλλον, πρέπει νὰ ὑπηρετῇ εἰς τὸ σῶμα αὐτὸ εἶναι.

§23ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Τζάνες ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τῆς προτάσεως νόμου περὶ στρατιωτικῶν καταλυμάτων. Θὰ τυπωθῇ.

§24ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ἤθελον παρακαλέσει τὴν Βουλὴν νὰ ἐπιτρέψῃ νὰ τεθῇ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν καὶ νὰ ἀναγνωσθῇ εἰς ά ἀνάγνωσιν τὸ περὶ τοῦ δήμου Ἰστιαίων νομοσχέδιον. Ἐὰν ἡ Βουλὴ νομίζῃ, ὅτι δύναμαι νὰ ἀφαιρέσω ἐκ τῶν πολυτίμων στιγμῶν της πρὸς τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ προϋπολογισμοῦ καὶ τῶν φορολογικῶν Νομοσχεδίων, ἂς ἐπιτρέψῃ τοῦτο.

§25ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§26ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ἐγγραφῇ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§27ΤΖΑΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀπὸ τοῦ μηνὸς Ἰανουαρίου ὑπεβλήθη πρότασις ἀπὸ ἐμὲ καὶ ἄλλους Βουλευτὰς περὶ συστάσεως εἰδικῆς ἁλαταποθήκης. Ἡ τιμὴ τοῦ ἅλατος εἶναι 40 λεπτὰ εἰς τὴν ἐπαρχίαν μου. Παρακαλῶ λοιπὸν νὰ προτιμηθῇ τὸ Νομοσχέδιον αὐτό, διότι ἐπροτιμήθησαν αἱ ἄλλα ἐπουσιώδη.

§28ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ἐγγραφῇ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§29ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. (Πρωθυπουργός). Ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις, κύριοι, εἶχε συνομολογήσει σύμβασιν μετὰ τῆς γαλλικῆς ἑταιρίας τῶν Forges et Chantiers τῆς Μασσαλίας περὶ κατασκευῆς δύω θωρηκτῶν, ἑτέραν περὶ κατασκευῆς ἕξ ναυκλαστροφόρων, καὶ τρίτην περὶ τοῦ τρόπου τῆς πληρωμῆς τοῦ ἀντιτίμου τῶν πλοίων τούτων. Αἱ συμβάσεις αὗται δὲν ἔχουσιν ἰσχὺν, ἂν μὴ ἐπικυρωθῶσιν ὑπὸ τῆς Βουλῆς· ἀλλ’ ἐὰν ἡ Βουλὴ σιωπήσῃ περὶ αὐτῶν, μένουσιν ἐκκρεμεῖς, ὑποχρεοῦσαι τὴν παροῦσαν Κυβέρνησιν, καὶ ὑποχρεοῦσαι μέχρι τινὸς καὶ τὸ Κράτος εἰς ἄρσιν τῆς ἐκκρεμότητος τῶν συμβάσεων· διὰ τοῦτο εἶναι ἀνάγκη ἡ Βουλὴ ν’ ἀποφανθῇ περὶ τῶν συμβάσεων τούτων. Καταθέτων ἄρα αὐτὰς εἰς τὴν Βουλὴν ἐν μεταφράσει, παρακαλῶ, ἵνα τυπωθῶσι καὶ διανεμηθῶσι, καὶ κατόπιν τούτου νὰ προκληθῇ ἡ ἀπόφασις τῆς Βουλῆς ἐπὶ τῆς ἀρχῆς, ὅπως, ἐὰν μὲν ἀποδεχθῇ τὴν ἀρχήν, ὑποβληθῇ καὶ Νομοσχέδιον, ἐὰν δὲ θεωρῇ αὐτὴν μὴ συμφέρουσαν, καὶ ἑπομένως ἀποκρούσῃ τὰς συμβάσεις, μὴ ὑποβληθῇ τὸ Νομοσχέδιον.

§30ΡΟΥΦΟΣ. Ὁ πρώην Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, κ. Πρόεδρε, εἶχεν ὑποβάλει Νομοσχέδιον περὶ τακτοποιήσεως τῶν οἰκοπέδων Πατρῶν. Τὸ Νομοσχέδιον αὐτὸ ἐτυπώθη καὶ διενεμήθη. Θὰ παρακαλέσω καὶ ἐγώ, ἐπειδὴ εἶναι Νομοσχέδιον ἰδιωτικῆς ἀνάγκης, νὰ ἐγγραφῇ καὶ αὐτὸ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν καὶ νὰ λάβῃ μίαν σειράν.

§31ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§32ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ἐγγραφῇ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Πρῶτον ἀντικείμενον εἶναι ἡ γʹ. συζήτησις τοῦ Νομοσχεδίου περὶ τροποποιήσεως τοῦ ἄρθρου 16 τοῦ περὶ δημαιρεσιῶν νόμου. (Γίνεται δεκτὴ ἡ ἀρχὴ δι’ ἀναστάσεως.) «Ἄρθρον μόνον Εἰς ἐκδίκασιν ἐκκρεμῶν δημοτικῶν ἐκλογῶν θέλει συμπράξει ὡς τρίτον μέλος τῆς κατὰ τὸ ἄρθρον 16 τοῦ νόμου περὶ δημαιρεσιῶν Ἐπιτροπῆς, ἀντὶ τοῦ προέδρου ἢ ἀντιπροέδρου τοῦ ἁρμοδίου Ἐπαρχιακοῦ Συμβουλίου, μὴ ὑπαρχόντων ὡς ἐκ τῆς μὴ συγκαλέως τῶν Ἐπαρχιακῶν Συμβουλίων εἰς σύνοδον κατὰ τὸ 1879, ὁ πλειονοψηφῶν ἐπαρχιακὸς σύμβουλος τοῦ ἁρμοδίου Ἐπαρχιακοῦ Συμβουλίου τῆς ἐκλογῆς ε. ε., καὶ τούτου κωλυομένου, ὁ μετ’ αὐτὸν πλειονοψηφῶν, καὶ ἐν ἰσοψηφίᾳ μεταξὺ δύω ἢ πλειόνων, ὁ πρεσβύτερος αὐτῶν.»

§33ΡΟΥΦΟΣ. Καὶ κατὰ τὴν παρελθοῦσαν συνεδρίασιν εἶχον κάμει τὴν παρατήρησιν, ὅτι, ἐὰν ὁ πλειοψηφῶν ἐπαρχιακὸς σύμβουλος τοῦ ἁρμοδίου Ἐπαρχιακοῦ Συμβουλίου τῆς ἐκλογῆς ε.ε. δὲν δύναται νὰ παρευρίσκηται εἰς τὰς συνεδριάσεις, πρέπει νὰ ληφθῇ πρόνοια, ἵνα ἔρχηται ὁ μετ’ αὐτόν.

§34ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Προσετέθη, κ. Ῥοῦφε, αὐτό, καὶ τὸ ἄρθρον ἀνεγνώσθη τώρα μὲ τὴν προσθήκην σας. (Γίνεται δι’ ἀναστάσεως δεκτὸν τὸ ἄρθρον ὡς ἀνεγνώσθη.) Τρίτη συζήτησις τοῦ Νομοσχεδίου περὶ ναυτιλιακῶν διπλωμάτων τῶν ἑλληνικῶν ἐμπορικῶν πλοίων. (Γίνεται δι’ ἀναστάσεως δεκτὴ ἡ ἀρχὴ καὶ τὸ ἄρθρον 1.) (Ἀναγινώσκεται τὸ ἄρθρον 2.)

§35ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Βουλευτὴς κ. Καραλίβανος ἐπρότεινεν, ἵνα τὸ πρόστιμον ἐπιβάλληται μόνον εἰς τὴν ἀρχὴν, οὐχὶ δὲ καὶ εἰς τὸν ἰδιοκτήτην.

§36ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις.

§37ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον μὲ τὴν τροπολογίαν τοῦ κ. Καραλιβάνου, ἤτοι ν’ ἀπαλειφθῶσιν αἱ λέξεις «εἴς τε τὸν ἰδιοκτήτην» καὶ «ἰδιαιτέρως εἰς ἕκαστον», νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται πλεῖστοι.) Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 3, εἶτα δὲ καὶ τὸ σύνολον τοῦ Νομοσχεδίου δι’ ἀναστάσεως.) Γʹ. συζήτησις τοῦ Νομοσχεδίου περὶ τροποποιήσεως τοῦ ἄρθρου 6 τοῦ ΞΗ νόμου περὶ δημοτικῶν φόρων. (Ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν μετὰ τὴν ἐπιψήφισιν τῆς ἀρχῆς τὸ μόνον ἄρθρον τοῦ Νομοσχεδίου, εἶτα δι’ ἐπιψηφίζονται τὰ ἄρθρα 2 καὶ 3, καθ’ ἣν ὑπέβαλε τροπολογίαν ὁ κ. Μεσσηνέζης, καὶ τὸ σύνολον τοῦ Νομοσχεδίου, δι’ ἀναστάσεως.) Β. συζήτησις τοῦ Νομοσχεδίου περὶ μεταῤῥυθμίσεως τῶν περὶ ἀδείας συστάσεως φαρμακείων διατάξεων τοῦ ἀπὸ 7 Δεκεμβρίου 1834 Β. Διατάγματος.

§38ΚΑΡΤΣΩΝΑΣ. Πρέπει ν’ ἀναβληθῇ τὸ Νομοσχέδιον τοῦτο, διότι προσβάλλει κεκτημένα δικαιώματα, καὶ θά γείνῃ συζήτησις.

§39ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Ἐὰν ὁ κ. Ὑπουργὸς παραδέχηται τὴν ἀπάλειψιν τοῦ ἄρθρου 5, τότε ἂς συζητηθῇ.

§40ΚΑΣΙΜΑΤΗΣ. Εἶναι πολλὰ τὰ διορθωτέα, κ. Πρόεδρε.

§41ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ἀναβάλλεται δι’ ἄλλην ἡμέραν. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ γενικὴ συζήτησις. Ὁ κ. Παπαμιχαλόπουλος θέλει ἐξακολουθήσει τὴν διακοπεῖσαν χθὲς ἀγόρευσίν του.

§42ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ ἀντικείμενον, κύριοι, περὶ τοῦ ὁποίου πρόκειται σήμερον νὰ ὁμιλήσω εἰς τὴν Βουλὴν, ἐλπίζω, ὅτι δὲν θέλει δώσει ἀφορμὴν εἰς διακοπὰς, διότι δὲν προσβάλλει συμφέροντα ἐπαρχιακὰ, οὔτε γενικά· εἶναι ζήτημα, ὅπερ ἀφορᾷ ἀποκλειστικῶς τὴν προκάτοχον Κυβέρνησιν. Θὰ ὁμιλήσω περὶ τῶν ἀφορώντων εἰς τὰς συμβάσεις τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως μετὰ τοῦ πυριτιδοποιείου τοῦ κ. Μωραϊτίνη, περὶ τῶν ὁποίων συμβάσεων πολὺς ἐγένετο ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου λόγος. Ὡς καὶ χθὲς ἀπέδειξα, αἱ μετὰ τοῦ κ. Μωραϊτίνη συνομολογηθεῖσαι συμβάσεις ἐπέβαλον ὑποχρεώσεις εἰς τὸ δημόσιον διὰ τὴν πληρωμὴν ἑνὸς καὶ ἡμίσεος ἑκατομμυρίου δραχμῶν· ἐκ τοῦ ποσοῦ δὲ τούτου εἶχε πληρωθῆ ἀπὸ τὴν προκάτοχον Κυβέρνησιν τὸ ποσὸν 560,000 φράγκων ἢ 620,000 δραχμῶν, δι’ ἀντίτιμον 8,000,000 φυσιγγίων Γκρᾶ, τὰ ὁποῖα ἔκτοτε κατεσκευάσθησαν καὶ παρεδόθησαν εἰς τὴν Κυβέρνησιν· ἑπομένως ὑπελείπετο πρὸς ἀποπληρωμὴν τῶν ὀφειλομένων εἰς τὸ πυριτιδοποιεῖον τοῦ κ. Μωραϊτίνη ποσὸν ἐξ 878,000 δραχμῶν, δι’ ἀντίτιμον 5,000,000 φυσιγγίων· ἀπέναντι δὲ τοῦ ποσοῦ τούτου προκατεβλήθη εἰς τὸν κ. Μωραϊτίνην ποσὸν ἐξ 140,000 φράγκων κατὰ τὸ συμβόλαιον, ἢ δραχμῶν παλαιῶν, κατὰ τὸν ἰσχυρισμὸν τοῦ κ. Μωραϊτίνη, καὶ ἑπομένως, πρὸς τελείαν ἀποπληρωμὴν τοῦ ποσοῦ τούτου, ὑπελείπετο τὸ ποσὸν 738,000 δραχμῶν· ἀπέναντι δὲ τῆς ὀφειλῆς ταύτης, ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις ἔλαβε τὴν πρόνοιαν νὰ ἐγγράψῃ εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τῶν ἐξόδων τοῦ τρέχοντος ἔτους τὸ ποσὸν 380,000 δραχμῶν» καὶ πρὸς τελείαν ἀποπληρωμὴν, ἔπρεπε νὰ ζητηθῇ προσέτι πίστωσις ἐκ 358,000 δραχμῶν· ἀπέναντι δὲ τοῦ ποσοῦ τούτου ἡ παροῦσα Κυβέρνησις ἐνέγραψεν εἰς τὸν παρ’ αὐτῆς τροπολογηθέντα καὶ ὑποβληθέντα εἰς τὴν Βουλὴν προϋπολογισμὸν τὸ ποσὸν 234,600· ὥστε δὲν ὑπολείπεται πρὸς τελείαν ἀποπληρωμὴν ἢ μόνον τὸ ποσὸν 123,400. Αὐτὴν τὴν ὀφειλὴν τὴν ἀνεβίβασεν, ὡς εἶπον καὶ χθές, ὁ μὲν ἀξιότιμος βουλευτὴς Παρνασίδος κ. Σιμόπουλος εἰς 1,350,000, πλὴν τοῦ ποσοῦ τῶν 380,000 δραχμῶν, διὰ τὴν πληρωμὴν τῶν ὁποίων ἡ παρελθοῦσα Κυβέρνησις ἐνέγραψε τὴν προσήκουσαν πίστωσιν ἐν τῷ προϋπολογισμῷ, ὁ δὲ ἀξιότιμος βουλευτὴς Μεσολογγίου καὶ νῦν πρωθυπουργός, ἀγορεύων τὴν 22 Φεβρουαρίου, ἐξέφερεν ὡς ἑξῆς τὰ περὶ τοῦ πυριτιδοποιείου: «Τὰ περὶ τοῦ πυριτιδοποιείου ἠκούσατε πάντες· αἱ συμβάσεις μετὰ τοῦ πυριτιδοποιείου συνήφθησαν κατὰ Ἰανουάριον, Φεβρουάριον καὶ Μάϊον τοῦ 1878. Ἦλθε κατόπιν ἡ Βουλή, ἀλλ’ εἰς τὴν Βουλὴν οὐδεὶς ἐγένετο λόγος περὶ αὐτῶν· ἠδυνάμην μάλιστα νὰ εἴπω, ὅτι ἐγένετο καὶ συστηματικὴ ἐκ προθέσεως ἀπόκρυψις, διότι εἰσήχθη εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχέδιον περὶ τοῦ πυριτιδοποιείου, οὐχὶ περὶ πιστώσεως ἀνταποκρινομένης πρὸς τὰς συμβάσεις, ἀλλὰ περὶ ἀτελοῦς εἰσαγωγῆς τῶν εἰδῶν, δι’ ὧν ἤθελον κατασκευασθῆ τὰ φυσίγγια, ἅτινα ἐπρόκειτο νὰ παραδοθῶσιν εἰς τὴν Κυβέρνησιν· καὶ ἐπειδὴ εἶδεν ἡ Κυβέρνησις, ὅτι ἤθελε γείνει συζήτησις καὶ ὅτι ἤθελεν ἴσως ἀναγκασθῆ νὰ ὁμολογήσῃ τὴν ὕπαρξιν τῶν συμβάσεων, ἀπέσυρε τὸ νομοσχέδιον. Αἱ δὲ συμβάσεις περὶ ποίου ποσοῦ ὑποχρεοῦσι τὸ δημόσιον; Εἶναι διὰ ποσὸν 2,700,000 δραχμῶν ἄνευ ἀδείας τῆς Βουλῆς, καὶ πιστεύω, ὅτι ὁ κ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν ὑπουργὸς δὲν θὰ ἰσχυρισθῇ, ὅτι ὁ οἰκονομικὸς νόμος ἐπέτρεπε τὴν δαπάνην ἐκείνην.» Οὕτω παρέστησεν ὁ κ. Τρικούπης κατὰ τὴν συνεδρίασιν τῆς 22 Φεβρουαρίου τὰ περὶ τοῦ πυριτιδοποιείου τοῦ κυρίου Μωραϊτίνη, κατὰ δὲ τὴν ἑπομένην συνεδρίασιν τοῦ Σαββάτου τῆς (23 Φεβρουαρίου) εὐηρεστήθη νὰ ἐλαττώσῃ τὸ ποσὸν τῆς ὀφειλῆς τοῦ δημοσίου ἀπὸ 2,700,000 δραχμῶν εἰς τὸ ποσὸν τοῦ 1,300,000, δηλαδὴ κατὰ τὸ ἥμισυ. Ἀλλ’ ὡς σᾶς εἶπον καὶ χθές, εἶμαι δὲ ἠναγκασμένος νὰ ἐπαναλάβω καὶ σήμερον, οὔτε 2,700,000 ὀφείλονται εἰς τὸν κ. Μωραϊτίνην, κατὰ τὸν κ. Τρικούπην, οὔτε 1,350,000, κατὰ τὸν κ. Σιμόπουλον, ἀλλ’ οὔτε 1,300,000 κατὰ τὴν δευτέραν ἀγόρευσιν τοῦ κ. Τρικούπη· ὀφείλονται μόνον 878,000, ἀπέναντι τῶν ὁποίων ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις ἐπρονόησεν, ὡς εἶπον, περὶ τῆς πληρωμῆς δραχ. 520,000, καὶ μένει ὑπόλοιπον δραχ. 358,000. Ἀλλ’ ἀφοῦ ἀπέδειξα, κύριοι, ὅτι ἡ ὀφειλὴ τοῦ δημοσίου πρὸς τὸ πυριτιδοποιεῖον τοῦ κ. Μωραϊτίνη δὲν περιωρίσθη, εἰμὴ εἰς τὸ μικρὸν ποσὸν τῶν 358,000 δραχμῶν, ὀφείλω νὰ πληροφορήσω τὴν Βουλὴν, καὶ, ὡς ἐλπίζω, ν’ ἀποδείξω εἰς αὐτήν, ὅτι αἱ συμβάσεις, ἃς ἡ παρελθοῦσα Κυβέρνησις συνωμολόγησε μὲ τὸ πυριτιδοποιεῖον τοῦ κ. Μωραϊτίνη περὶ κατασκευῆς φυσιγγίων, ἦσαν λίαν συμφέρουσαι διὰ τὴν Ἐπικράτειαν. Ἠκούσατε, ὅτι εἴχομεν συμφωνήσει 5,000,000 φυσίγγια Γκρᾶ πρὸς δραχμὰς 175 καὶ 60|100. Εἶναι ἀνάγκη νὰ παραβάλωμεν τὸ τίμημα τοῦτο μὲ τὴν τιμήν, μὲ τὴν ὁποίαν τὸ Οἰκουμενικὸν ὑπουργεῖον ἐπρομηθεύθη φυσίγγια τοῦ αὐτοῦ εἴδους ἐξ Αὐστρίας. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, κατ’ ἀπαίτησιν τοῦ ἐντίμου Βουλευτοῦ Μεσσήνης, ὑπέβαλεν εἰς τὴν Βουλὴν πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν σχετικάς τινας πληροφορίας περὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου, τὸ ὁποῖον συζητοῦμεν. Κατὰ τὰς πληροφορίας ταύτας, τὸ Οἰκουμενικὸν ὑπουργεῖον κατεσκεύασεν ἐν Βιέννῃ, κατὰ παραγγελίαν ὅμως τοῦ ὑπὸ τὸν μακαρίτην Δεληγεώργην προκατόχου ὑπουργείου, φυσίγγια Γκρᾶ 10,000,000 πρὸς 140 φράγκα κατὰ χιλιάδα· τοῦ φράγκου δὲ ὑπολογιζομένου οὐχὶ πρὸς 1 καὶ 20|00, ὡς ἀνακριβῶς σημειοῖ ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν εἰς τὴν σημείωσιν, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλε πρὸς τὴν Βουλὴν, ἀλλὰ πρὸς 1 καὶ 25|00. Κατὰ τὴν αὐθεντικὴν πληροφορίαν τῆς τε Πιστωτικῆς καὶ Ἐθνικῆς τραπέζης, ἀντιστοιχεῖ πρὸς δραχμὰς παλαιὰς 175 ἀκριβῶς ἑκάστη χιλιάς, δηλαδὴ ἠγοράσθησαν ἐν Βιέννῃ τόσον, ὅσον ἠγοράσθησαν ἐνταῦθα καὶ τὰ φυσίγγια τῶν 5,000,000 ἀπὸ τὴν προκάτοχον Κυβέρνησιν, ὀλιγώτερον κατὰ 60 λεπτά. Ἀλλ’ εἰς τὸ ποσὸν τοῦτο εἶναι ἀνάγκη νὰ προστεθῶσι καὶ τὰ ἔξοδα τῆς μεταφορᾶς τῶν φυσιγγίων ἐκ Βιέννης μέχρι Πειραιῶς. Καὶ εἶναι μὲν ἀληθὲς, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, ὅστις δὲν προσέχει αὐτὴν τὴν στιγμὴν, ἐνῷ αὐτὸν ἀφορᾷ τὸ ζήτημα.....

§43ΚΑΡΑΪΣΚΑΚΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν.) Σᾶς ἀκούω πολὺ καλά.

§44ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι ἔλαβε τὴν φροντίδα νὰ σημειώσῃ ἔξοδα μεταφορᾶς μόνον ἀπὸ Βιέννης μέχρι Τεργέστης, ἀνερχόμενα εἰς 61,997 φράγκων, ἀλλ’ ἀπὸ Τεργέστης, μέχρι Πειραιῶς ἐνόμισεν, ὅτι τὰ φυσίγγια ταῦτα ἠδύναντο νὰ μεταφερθῶσιν ἀνεξόδως, καὶ διὰ τοῦτο οὐδεμίαν δαπάνην σημειοῖ ἐν τῇ καταστάσει, ἣν ὑπέβαλεν εἰς τὴν Βουλήν.

§45ΚΑΡΑΪΣΚΑΚΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν.) Μὲ συγχωρεῖτε νὰ σᾶς δώσω μίαν πληροφορίαν;

§46ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Μάλιστα.

§47ΚΑΡΑΪΣΚΑΚΗΣ. Κύριε Παπαμιχαλόπουλε, ὅταν ἔγεινε τὸ συμβόλαιον αὐτὸ, ὁ ἐπιτετραμμένος τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, μεταβὰς εἰς Βιέννην, γράφει, ὅτι ἡ τιμὴ αὕτη εἶναι ὑπερβολικὴ καὶ ὅτι δὲν εἶναι συμφέρον εἰς τὸ ἔθνος νὰ τὰ ἀγοράσῃ· ἀλλ’ ὅτι ὁ Πρωθυπουργὸς τῷ εἶπεν, ὅτι, ἐὰν ἡ Ἑλλὰς εἶχε πόλεμον, νὰ τὰ φέρῃ εἰς τὴν Ἑλλάδα. Αὐτὸς ἦτο ὁ λόγος, δι’ ὃν ἡ Οἰκουμενικὴ Κυβέρνησις ἠναγκάσθη νὰ παραλάβῃ τὰ φυσίγγια πρὸς 170 δραχμὰς τὴν χιλιάδα.

§48ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὰ τὰ ὁποῖα λέγετε δὲν ἀποδεικνύονται ἐκ τῶν ἐγγράφων, τὰ ὁποῖα ὑπεβάλατε εἰς τὴν Βουλήν.

§49ΚΑΡΑΪΣΚΑΚΗΣ. Θὰ σᾶς παρακαλέσω, ἵνα λάβητε τὴν καλωσύνην νὰ τὰ διαβάσητε. Ἰδοὺ τί λέγουν......

§50ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἔχει καμμίαν σχέσιν αὐτό· τὸ ἀνέγνωσα καὶ ἐγώ.

§51ΚΑΡΑΪΣΚΑΚΗΣ.........

§52ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ διακοπὴ, τὴν ὁποίαν ἔκαμεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, καὶ ἡ μικρὰ αὕτη ἐξήγησις, ἣν ἔδωκε σχετικῶς πρὸς τὸ θέμα τοῦτο, οὐδόλως ὠφελοῦσιν αὐτὸν, διότι τὰ φυσίγγια ἠγοράσθησαν ἐν Βιέννῃ πρὸς 140 φράγκα, ἢ 175 δραχμὰς παλαιὰς, ὑπολογιζομένου τοῦ φράγκου πρὸς 1 καὶ 25|00 κατὰ τὴν ἐπίσημον διαβεβαίωσιν τῆς τε ἐθνικῆς καὶ πιστωτικῆς τραπέζης, καὶ ὅτι πρὸς μεταφορὰν τῶν φυσιγγίων τούτων ἀπὸ Βιέννης μέχρι Τεργέστης ἐδαπανήθησαν 61,997 φράγκα, δὲν ἔλαβε δὲ τὴν φροντίδα ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν νὰ σημειώσῃ τὴν δαπάνην, ἥτις ἔγεινεν ἀπὸ Τεργέστης μέχρι Πειραιῶς· ἀλλ’ ἂν καὶ ἡ δαπάνη αὕτη ἦναι ὑπερτέρα τῆς δαπάνης, ἥτις ἐγένετο ἀπὸ Βιέννης μέχρι Τεργέστης, καθ’ ἃς ἔλαβον πληροφορίας, μολαταῦτα, ἐὰν προσθέσωμεν εἰς τὰ ἔξοδα μεταφορᾶς ἀπὸ Βιέννης εἰς Τεργέστην ἴσον ποσὸν διὰ τὰ ἔξοδα τῆς μεταφορᾶς ἀπὸ Τεργέστης εἰς Πειραιᾶ, ἔχομεν 124,000 φράγ. Ἐὰν δὲ εἰς ταῦτα προσθέσωμεν φράγ. 32,260, τὰ ὁποῖα ἐπληρώθησαν δι’ ἀσφάλιστρα, κατὰ τὴν σημείωσιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, ἔχομεν ὁλικὸν ποσὸν ὁμοῦ μὲ τὸ ἀντίτιμον τῶν φυσιγγίων ἐκ φράγκων 1,400,000, φράγ. 1,556,000, τοῦ δὲ φράγκου ὑπολογιζομένου πρὸς 1,25, ἀποτελοῦν 2,000,000 περίπου δραχμῶν· ἑπομένως ἑκάστη χιλιὰς τῶν ἐν Βιέννῃ κατασκευασθέντων φυσιγγίων ἐστοίχισε 200 δραχ. περίπου, ἤτοι 25 δραχ. πλέον τῶν κατασκευασθέντων ἐνταῦθα.

§53ΚΑΡΑΪΣΚΑΚΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν.) Εἶναι τὰ ἴδια;

§54ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Νομίζω, ὅτι εἶναι φυσίγγια, τὰ ὁποῖα δὲν εἶχον καλῶς γεμισθῆ, καὶ ἠναγκάσθησαν ἐδῶ πάλιν νὰ τὰ γεμίσουν.

§55ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐὰν δὲ προσθέσητε καὶ τὰ τελωνιακὰ δικαιώματα, τὰ ὁποῖα ἔπρεπε νὰ πληρωθῶσιν, ἂν δὲν ἦτο τοῦ δημοσίου, ἔχομεν προσέτι ἓν ποσὸν 140,000 φράγκων ἢ 175,000 δραχμῶν διὰ τὰ δέκα ἑκατομμύρια, διότι ὁ κύριος Μωραϊτίνης, διὰ τὸ ὑλικὸν, τὸ ὁποῖον μετέφερεν ἐξ Εὐρώπης πρὸς κατασκευὴν τῶν πέντε ἑκατομμυρίων φυσιγγίων, ἐπλήρωσεν εἰς τὸ δημόσιον διὰ τελωνιακὰ δικαιώματα 65 χιλιάδας δραχμὰς περίπου, καὶ κατὰ συνέπειαν ἡ τιμὴ τῶν 175,60|100 κατὰ χιλιάδα ἐλαττοῦται κατὰ 13 δραχ. καὶ περιορίζεται εἰς 162, 60|100. Λοιπὸν ἡ πραγματικὴ διαφορὰ μεταξὺ τῶν φυσιγγίων τῆς Βιέννης καὶ τῶν τοῦ κ. Μωραϊτίνη εἶναι κατὰ 38 δραχ. περίπου καθ’ ἑκάστην χιλιάδα.

§56ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν ἐκάματε τὴν παραβολὴν πρὸς τὰ Γαλλικὰ, διότι ἠξεύρετε, ὅτι τὰ Αὐστριακὰ εἶναι ἀκριβώτερα κατὰ 20 φράγκα.

§57ΚΑΡΑΪΣΚΑΚΗΣ. Ὁ κ. Μωραϊτίνης εἰς τὸ Παρίσι τὰ ἠγόρασε.

§58ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ ὑλικὸν ἠγόρασεν ἐξ Εὐρώπης, ἤτοι κάλυκας, μόλυβδον, νίτρον κλπ. καὶ δι’ αὐτὸ τὸ ὑλικὸν εἰσέπραξε τὸ δημόσιον 65,000 δραχ. περίπου τελωνιακὰ δικαιώματα, τὰ δὲ φυσίγγια κατεσκεύασεν ἐνταῦθα καὶ παρέδωκεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν. Ἰσχυρίσθησαν οἱ κατήγοροι ἡμῶν περιπλέον (καὶ ταύτης τῆς ἐξετάσεως ἐπελήφθην ὅτε μὲ διέκοψεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς), ὅτι, ἐὰν τὰ φυσίγγια ταῦτα κατεσκευάζοντο ἐν Παρισίοις εἰς τὸ πυριτιδοποιεῖον τοῦ κ. Ζαβελλὼ, ἤθελον στοιχίσει πολὺ εὐθηνότερα, καὶ πρὸς ἀπόδειξιν τούτου ὑπέβαλεν εἰς τὴν Βουλὴν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν τηλεγράφημά τι τῆς ἐν Παρισίοις ἡμετέρας Πρεσβείας τοῦ Δεκεμβρίου 1877, κατὰ τὸ ὁποῖον ὁ κ. Ζαβελλὼ ἀνεδέχετο τὴν κατασκευὴν φυσιγγίων Γκρᾶ ἀντὶ 117 φρ. ἑκάστην χιλιάδα. Θὰ ἐξετάσωμεν τώρα ἐὰν τῷ ὄντι αὐτὴ ἡ τιμὴ ἦναι συμφερωτέρα ἀπὸ τὴν ἐνταῦθα. Καὶ εἶναι ἀληθὲς, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν στρατιωτικῶν ἔλαβε τὴν φροντίδα νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν διὰ τῆς ἀνυπογράφου σημειώσεώς του, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλεν εἰς αὐτὴν, ὅτι τὸ δημόσιον ὑπέστη ζημίαν 116,560 δρχ. ἀπὸ τὴν προμήθειαν τῶν φυσιγγίων, τὴν ὁποίαν ἔκαμεν ἀπὸ τὸ ἐνταῦθα πυριτιδοποιεῖον τοῦ κ. Μωραϊτίνη, σχετικῶς πρὸς τὴν ἀξίαν, ἣν ἐπρότεινεν ὁ κ. Ζαβελλὼ ἐκ Παρισίων. Ἀλλ’ ἡ πληροφορία τοῦ κ. Ὑπουργοῦ εὐτυχῶς δὲν εἶναι ἀκριβὴς, ὡς στηριζομένη εἰς ὑπολογισμοὺς ποῦ μὲν ἐσφαλμένους, ποῦ δὲ καὶ αὐθαιρέτους. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐν τῇ ὑποβληθείσῃ σημειώσει ἀναφέρει, ὅτι 5,000,000 φυσιγγίων πρὸς 117 φραγ. ἑκάστη χιλιὰς ἔχουν ὁλικὴν ἀξίαν φράγκων 585,000· ὅτι δι’ ἔξοδα μεταφορᾶς, ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ πληρωθέντος ποσοῦ διὰ μεταφορὰν 5,000,000 καλύκων, φράγκα 46,200· καὶ ὅτι δι’ ἀντίτιμον συσκευασίας τινὸς ἀπῃτοῦντο φράγκα 8,334, τὸ ὅλον φράγκα 639,534, τὰ ὁποῖα ὑπολογιζόμενα πρὸς λεπτὰ 120 ἕκαστον, ἀποτελοῦν δραχμὰς 767,440. Ἑπομένως, ἀφοῦ τὰ φυσίγγια Γκρᾶ τῶν 5,000,000 ἠγοράσθησαν ἀπὸ τὸ ἐνταῦθα πυριτιδοποιεῖον ἀντὶ δραχ. 175 60|100 ἡ χιλιὰς, ἤτοι τὸ ὅλον διὰ δρχ. 878,000, ἔχομεν διαφορὰν ἐπὶ ἔλαττον, πρὸς ζημίαν τοῦ δημοσίου, δρχ. 110,560. Ἀλλ’ οἱ ὑπολογισμοὶ οὗτοι εἶναι ἐσφαλμένοι· καὶ ἀληθῶς 5 ἑκατομμύρια φυσιγγίων πρὸς 117 φραγ. τῳόντι φέρουν τὸ ποσὸν 585,000 φράγκων, τὸ ἔξοδον ὅμως τῆς μεταφορᾶς δὲν δύναται νὰ ὑπολογισθῇ, ὡς ὑπελογίσθη τὸ ἔξοδον μεταφορᾶς ἴσου ποσοῦ καλύκων, διότι διὰ μὲν τοὺς κάλυκας, προκειμένου περὶ ἁπλοῦ ἐμπορεύματος, τὸ ἔξοδον εἶναι πολὺ ὀλιγώτερον ἀπὸ τὸ ἔξοδον τῆς μεταφορᾶς τῶν πολεμοφοδίων, ὁποῖα εἶναι τὰ φυσίγγια, τὰ ὁποῖα καὶ εἰς κίνδυνον ὑπόκεινται, καὶ κίνδυνον ἀπειλοῦσιν· ἑπομένως, καθ’ ἃς ἔλαβον ἐγὼ θετικὰς καὶ ἀκριβεῖς πληροφορίας, τὸ ἔξοδον εἶναι τοὐλάχιστον τὸ τριπλάσιον, καὶ ἀντὶ 46,200 φρ. τὰ ὁποῖα ἐπληρώθησαν διὰ τὴν μεταφορὰν ἐκ Παρισίων ἴσου ποσοῦ καλύκων, ἔπρεπε νὰ πληρωθῶσι 138,000 φρ. διὰ μεταφορὰν ἴσου ποσοῦ φυσιγγίων. Ἐγὼ ὅμως ὑπολογίζω μόνον 100,000 φράγκα, καὶ ἰδοὺ ὅτι ἔχομεν 685,000 φράγκα. Ἀλλ’ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν παρέλειψε νὰ σημειώσῃ τὰ ἀσφάλιστρα, τὰ ὁποῖα ἔπρεπε νὰ πληρώσωμεν διὰ τὰ φυσίγγια ταῦτα ἐκ Παρισίων μέχρι Πειραιῶς· ὠφελούμενος δὲ ἀπὸ αὐτὴν τὴν ἰδίαν σημείωσιν τοῦ ἰδίου κ. Ὑπουργοῦ περὶ τῶν πληρωθέντων εἰς ἀσφάλιστρα διὰ τὴν μεταφορὰν τῶν 10,000,000 φυσιγγίων ἐκ Βιέννης μέχρι Τεργέστης ἐκ 32,600 φρ. ὑπολογίζω τὸ ἥμισυ τοῦ ποσοῦ τούτου ὡς ἀσφάλιστρα, διότι πρόκειται περὶ 5,000,000, ἐκ Παρισίων μέχρι Πειραιῶς, μολονότι ἤθελεν εἶσθαι πολὺ ἀνώτερον, καὶ ἑπομένως προσθέτω 16,000 φρ. εἰς τὸ ποσὸν τῶν φράγκων 685,000 καὶ ἰδοὺ ἔχομεν τὸ ὅλον φρ. 701,000· τοῦ φράγκου δὲ ὑπολογιζομένου, ὡς ἐπανειλημμένως εἶπον, κατὰ τὰς ἐπισήμους πληροφορίας τῶν ἐνταῦθα τραπεζῶν, ἐθνικῆς καὶ πιστωτικῆς, πρὸς δραχ. 1 25|00, καὶ οὐχὶ πρὸς 1 20|00, ὡς αὐθαιρέτως ὑπολογίζει αὐτὸ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, ἔχομεν ποσὸν 876.025 δραχ. τουτέστιν ὀλιγώτερον κατὰ δραχ. 1,975 τοῦ εἰς τὸ πυριτιδοποιεῖον Μωραϊτίνη πληρωθέντος ποσοῦ ἐκ δραχ. 878,000 δι’ ἴσον ποσὸν φυσιγγίων. Ἀλλ’ ἐὰν προσθέσωμεν εἰς τὸ ποσὸν τοῦτο καὶ τὰ τελωνιακὰ δικαιώματα, κατὰ μέσον ὅρον πρὸς 10%, ἔχομεν ἑτέρας 87,000· ἑπομένως ἀποτελεῖται ποσὸν ἐξ 963,000 δραχμῶν, ἐπληρώσαμεν δὲ δραχ. 878,000 εἰς τὸ κατάστημα τοῦ κ. Μωραϊτίνη, καὶ ἑπομένως ἠθέλομεν ἔχει ὑπέρβασιν 85,000 δραχ. ἤθελον λοιπὸν μᾶς στοιχίσει τὰ 5 ἑκατομμύρια φυσίγγια, τὰ ὁποῖα ἠγοράσθησαν ἐνταῦθα, ἐὰν τὰ ἠγοράζομεν ἐν Παρισίοις, κατὰ 85,000 δραχ. περισσότερον. Παρέλειψα δὲ, χάριν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, νὰ ὑπολογίσω καὶ τὸ μικρὸν ποσὸν, τὸ ὁποῖον ὁ ἴδιος σημειοῖ ἐν τῇ ὑποβληθείσῃ πρὸς τὴν Βουλὴν σημειώσει του ἐκ φράγκων 8,334, διὰ συσκευὴν κλπ. διότι ἐὰν ὑπολογίσωμεν καὶ τὸ ποσὸν τοῦτο καὶ προσθέσωμεν αὐτὸ εἰς τὸ ποσὸν τῶν φράγκων 701,000, τότε ἡ ὑπέρβασις ἤθελεν εἶσθαι 100 περίπου χιλιάδων δραχμῶν. Αὐτὴ εἶναι ἡ διαφορά, τὴν ὁποίαν ἐπιμόνως ἐζήτησαν οἱ ἀξιότιμοι κύριοι ὑπουργοὶ νὰ ὑποδείξωσιν εἰς τὴν Βουλὴν μεταξὺ τῆς τιμῆς, μὲ τὴν ὁποίαν ἠγοράσθησαν τὰ 5,000,000 φυσιγγίων ἀπὸ τὸ ἐνταῦθα κατάστημα τοῦ κ. Μωραϊτίνη, καὶ τῆς τιμῆς, μὲ τὴν ὁποίαν ἠθέλομεν ἀγοράσει ταῦτα ἀπὸ τὸ ἐν Παρισίοις πυριτιδοποιεῖον τοῦ κ. Ζαβελώ. Τρίτος ἰσχυρισμὸς καθ’ ἡμῶν εἶναι, ὅτι τὰ φυσίγγια ταῦτα ἠδύναντο νὰ κατασκευασθῶσιν εὐωνότερον ἐν τῷ ὁπλοστασίῳ Ναυπλίας· καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἔλαβε τὴν φροντίδα νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν ἐπίσης διὰ τῆς ἀνυπογράφου σημειώσεώς του, ὅτι τὸ ὁπλοστάσιον Ναυπλίας ἠδύνατο νὰ κατασκευάσῃ ἴσον ποσὸν φυσιγγίων, καὶ ἰδοὺ αὐτολεξεὶ τί λέγει ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐν τῇ σημειώσει του: «Τὸ ὁπλοστάσιον, ποιούμενον χρῆσιν τῶν αὐτῶν μηχανημάτων πρὸς πλήρωσιν τῶν καλύκων, ἤθελε δώσει τὸ αὐτὸ παραγωγικῶς ἀποτέλεσμα, ὅπερ καὶ τὸ πυριτιδοποιεῖον τοῦ κ. Μωραϊτίνη, διότι ἡ παραγωγὴ ἐξαρτᾶται ἐκ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν μηχανημάτων τῆς πληρώσεως.» Ἐδῶ παρακαλῶ τοὺς κκ. βουλευτὰς καὶ τὸν κ. ὑπουργὸν νὰ προσέξωσι, διότι ἡ παραμόρφωσις τῶν περιστατικῶν εἶναι ἀπίστευτος, καὶ ἀπορῶ πῶς ὑπέπεσεν εἰς αὐτὴν τὴν πλάνην ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν. Ὅταν ἀνέγνωσα τὴν σημείωσιν, τὴν ὁποίαν ἀνέγνωσα καὶ πρὸς ὑμᾶς, ἐπίστευσα καὶ ἐγώ, ὅτι τὸ πρᾶγμα οὕτως ἔχει· ἀλλὰ μελετήσας τὰ ἔγγραφα, τὰ ὁποῖα μετὰ τῆς σημειώσεως ὑπέβαλεν ὁ κ. ὑπουργὸς, ἀνακαλύπτω ὅλως τὸ ἐναντίον. Κατ’ ἐπίσημον ἀναφορὰν τοῦ διευθυντοῦ τοῦ ὁπλοστασίου Ναυπλίας, τὸ ὁπλοστάσιον ἐκεῖνο ἠδύνατο νὰ κατασκευάσῃ καθ’ ἑκάστην ἡμέραν 8,000 φυσιγγίων Σασεπώ· ἑπομένως καθ’ ἑκάστην ἑβδομάδα 56,000 ἀντὶ 700,000, τὰ ὁποῖα εἶχεν ἀναλάβει τὴν ὑποχρέωσιν τὸ πυριτιδοποιεῖον τοῦ κ. Μωραϊτίνη νὰ παραδίδῃ καθ’ ἑκάστην ἑβδομάδα.

§59ΚΑΡΑΪΣΚΑΚΗΣ. Τὰ μηχανήματα, τὰ ὁποῖα ἔλαβεν ὁ κ. Μωραϊτίνης, τὰ ἔλαβεν ἀπὸ τὸ ὁπλοστάσιον τὸ ἰδικόν μας.

§60ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ ὁμιλήσω καὶ περὶ τῶν μηχανημάτων, ἀλλ’ ἔχετε ὀλίγην ὑπομονήν. Ὁ κ. ὑπουργὸς, ὅταν ἔδωσε πρὸς τὴν Βουλὴν τὰς πληροφορίας αὐτὰς, βεβαίως εἶχεν ὑπ’ ὄψιν του τὴν ἀναφορὰν τοῦ ὁπλοστασίου, τὴν ὁποίαν θὰ ἀναγνώσω ἤδη. «Ἀριθ. 655 Ἐν Ναυπλίῳ τὴν 4 Μαρτίου 1878. «Ἡ Διεύθυνσις τοῦ Ὁπλοστασίου. — Πρὸς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν. — Ἐπὶ τῆς ὑπ’ ἀριθ. 8,739 ὑμετέρας τηλεγραφικῆς διαταγῆς ἀπαντῶντες, ἀναφέρομεν, ὅτι καθ’ ἑκάστην δυνάμεθα νὰ κατασκευάζωμεν 8,000 φυσίγγια Σασεπὼ, κατόπιν δὲ καὶ πλείονα. Ἔναρξις δύναται νὰ γείνῃ μετὰ δύο ἡμέρας ἀπὸ τῆς διαταγῆς περὶ ἐνάρξεως.» Ἡ ἐπίσημος λοιπὸν πληροφορία τοῦ ὁπλοστασίου, ἡ δοθεῖσα καθ’ ἣν ἐποχὴν ἔγεινεν ἡ σύμβασις μετὰ τοῦ κ. Μωραϊτίνη, εἶναι, ὅτι εἰς τὸ ὁπλοστάσιον ἐκεῖνο ἠδύναντο μόνον 8,000 φυσιγγίων Σασεπὼ καθ’ ἑκάστην ἡμέραν νὰ κατασκευασθῶσιν. Ἐφρόντισα νὰ μάθω ποία ἡ διαφορὰ μεταξὺ φυσιγγίων Γκρᾶ καὶ Σασεπὼ, καὶ ἔμαθον, ὅτι ἀντὶ 8,000 Σασεπὼ, τῶν ὁποίων ἡ κατασκευὴ ἀληθῶς εἶναι δυσκολωτέρα, δύνανται νὰ κατασκευασθῶσιν φυσίγγια Γκρᾶ 10 ἢ τὸ πολὺ 12,000 καθ’ ἡμέραν, δηλαδὴ 84,000 τὴν ἑβδομάδα κατ’ ἀνώτατον ὅρον, καὶ τῆς Κυριακῆς συμπεριλαμβανομένης, καὶ ἡμεῖς ἐνταῦθα εἴχομεν ὑποχρεώσει τὸν κ. Μωραϊτίνην νὰ παραδίδῃ καθ’ ἑκάστην ἑβδομάδα 700,000 φυσιγγίων, διότι τοὐλάχιστον τότε τοιαύτη ἦτο ἡ ἀνάγκη.

§61Α. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Μὰ δὲν ἦτο καμμία ἀνάγκη οὔτε ἑνὸς φυσιγγίου.

§62ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐὰν δὲν ἐνομίζομεν ὅτι ἦτο ἀνάγκη ἐθνικὴ καὶ κατεπείγουσα, δὲν ἠθέλομεν κάμει τοιαύτας συμφωνίας, ὁποίας ἐκάμαμεν μὲ τὸ Πυριτιδοποιεῖον τοῦ κ. Μωραϊτίνη· ἀλλ’ ἡ ἀνάγκη τότε ἦτο ἐπικειμένη, ἦτο καταφανὴς, καὶ ἡ ἀνάγκη αὕτη μᾶς ὑπεχρέωσεν, ὅπως ὑπεχρέωσε καὶ τὰς προκατόχους ἡμῶν Κυβερνήσεις, νὰ ὑποβάλωμεν τὸ Κράτος εἰς δαπάνας πολλῶν ἑκατομμυρίων δραχμῶν, διὰ τὰς ἐκτάκτους παρασκευάς. Ὁ κ. Ὑπουργὸς λοιπὸν διατείνεται, ὅτι ἠδύνατο τὸ ὁπλοστάσιον Ναυπλίας νὰ κατασκευάσῃ ἴσον μὲ τὸ πυριτιδοποιεῖον τοῦ κ. Μωραϊτίνη ποσὸν φυσιγγίων· ἠπόρησα δὲ πόθεν ἤντλησε τὴν πληροφορίαν του ταύτην τὴν τόσον πρὸς τὴν ἀλήθειαν ἀντικειμένην. Ἐν τῇ σημειώσει ὅμως ταύτῃ, τῇ ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ὑποβληθείσῃ, προσετέθη ὅτι, ἐὰν τὸ ὁπλοστάσιον εἶχε τὰ αὐτὰ μηχανήματα, τὰ ὁποῖα ἔδωκε τὸ δημόσιον εἰς τὸν κ. Μωραϊτίνην, ἠδύνατο καὶ αὐτὸ νὰ κατασκευάζῃ τὸ ποσὸν φυσιγγίων, τὴν παρατήρησιν δὲ ταύτην μοὶ κάμνει καὶ τώρα ὁ κ. ὑπουργός. Καὶ ἠξεύρετε ποῖα εἶναι αὐτὰ τὰ μηχανήματα, περὶ τῶν ὁποίων τόσον λόγον ἐξακολουθεῖ νὰ κάμνῃ ὁ κ. ὑπουργός; ἰδοὺ τί ἀναφέρει τὸ συμβόλαιον μεταξὺ Μωραϊτίνη καὶ Κυβερνήσεως ὡς πρὸς τὸ ἀντικείμενον τοῦτο: «Οἱ κάλυκες δὲ θέλουσι παραδοθῇ τῷ κ. Μωραϊτίνῃ παρὰ τοῦ δημοσίου ἐντὸς δεκαπέντε ἡμερῶν ἀπὸ τῆς ὑπογραφῆς τοῦ παρόντος συμβολαίου, ἤτοι ἀπὸ σήμερον, παραδιδομένων αὐτῷ καὶ τριάκοντα τουλάχιστον συσκευῶν τῶν πρὸς γέμισιν τῶν καλύκων ἐκ τῶν ἐν ταῖς ἀποθήκαις τοῦ δημοσίου ὑπαρχουσῶν. Ἐπειδὴ δὲ αἱ συσκευαὶ αὗται δὲν εἶναι πλήρεις, ὁ κ. Μωραϊτίνης θέλει συμπληρώσει αὐτὰς δι’ ἰδίας αὐτοῦ δαπάνης». Αὐτὰ εἶναι τὰ μηχανήματα, τὰ ὁποῖα, ἐὰν ἐδίδοντο καὶ εἰς τὸ ὁπλοστάσιον τῆς Ναυπλίας, ἤθελον συντελέσει κατὰ τὸν ἰσχυρισμὸν τοῦ κ. ὑπουργοῦ νὰ χορηγῇ αὐτὸ ἴσον ποσὸν φυσιγγίων, ὁποῖον ἐχορήγει τὸ κατάστημα Μωραϊτίνη, δηλαδὴ 700,000 καθ’ ἑβδομάδα. Ἀλλ’ αἱ συσκευαὶ αὗται, αἱ δοθεῖσαι εἰς τὸ κατάστημα Μωραϊτίνη, κύριοι, δὲν εἶναι ἀνωτέρας ἀξίας τῶν 3,000 δραχ. καὶ ἦτο δυνατὸν τοιαῦτα εὐτελῆ μηχανήματα νὰ συντελέσωσιν εἰς τὸ νὰ δεκαπλασιάσωσι τὴν κατασκευὴν τῶν φυσιγγίων; Βεβαίως ὄχι. Λοιπὸν ἡ πληροφορία, τὴν ὁποίαν ἐχορήγησε καὶ ὡς πρὸς τοῦτο εἰς τὴν Βουλὴν ὁ κ. ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, δὲν στηρίζεται εἰς κανὲν διδόμενον. Εἶναι ἐντελῶς αὐθαίρετος, καὶ λυποῦμαι διότι ὁ ἀξιότιμος κ. Καραϊσκάκης, τὴν εὐθύτητα τοῦ χαρακτῆρος τοῦ ὁποίου ἀναγνωρίζω, ἔῤῥιψεν ἀνεξετάστως τὴν πληροφορίαν αὐτὴν εἰς τὴν Βουλήν.

§63ΚΑΡΑΪΣΚΑΚΗΣ. Διαβάσατε παρακαλῶ ἓν τηλεγράφημα, τὸ ὁποῖον ὑπάρχει.

§64ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ τηλεγράφημα αὐτὸ τὸ ἐλάβετε χθές. Θὰ τὸ ἀναγνώσω καὶ αὐτό, ἀλλ’ εἰς τίποτε δὲν θὰ σᾶς ὠφελήσῃ. Ἔχω καὶ μίαν ἄλλην ἀναφορὰν τοῦ ὁπλοστασίου ὑπ’ ὄψιν μου, τὴν ὁποίαν θὰ ἀναγνώσω ἐπίσης. Λοιπὸν εἶναι ἐπισήμως βεβαιωμένον, ὅτι, καθ’ ὃν χρόνον συνεφωνήσαμεν μὲ τὸ κατάστημα τοῦ κ. Μωραϊτίνη, τὸ ὁπλοστάσιον Ναυπλίας δὲν ἠδύνατο νὰ δώσῃ ποσὸν ἀνώτερον τῶν 8, 10 ἕως 12 χιλ. φυσιγγίων κατ’ ἡμέραν, ἑπομένως 56, 70 ἕως 84 χιλ. καθ’ ἑβδομάδα μετὰ τῆς Κυριακῆς. Ἀλλ’ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν δὲν ἠξεύρω διὰ τί μεταξὺ τῶν ἄλλων ἐγγράφων ὑπέβαλε καὶ ἓν ἔγγραφον τῆς διευθύνσεως τοῦ ὁπλοστασίου, πολὺ μεταγενέστερον τῆς ἐποχῆς ἐκείνης, φέρον χρονολογίαν 7 Ἰουνίου 1879, ἐνῷ δυστυχῶς διὰ τὸν κ. Ὑπουργὸν καὶ τὸ ἔγγραφον τοῦτο ἀποβαίνει κατὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ. Βεβαίως εἶμαι ἠναγκασμένος νὰ ἀναγνώσω τὸ ἔγγραφον τοῦτο, καὶ ὑμεῖς θὰ ἔχητε τὴν καλωσύνην καὶ τὴν ὑπομονὴν νὰ τὸ ἀκούσητε. Ἰδοὺ τί ἔγραφε τότε τὸ ὁπλοστάσιον πρὸς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν: αʹ Ἡ ὑμετέρα διαταγὴ ἀπαιτεῖ νὰ ἀναφέρωμεν καὶ τὸ ποσὸν τῶν ἐξ ἑκάστου εἴδους φυσιγγίων, τριβεκκαυμάτων κλπ. τῶν δυναμένων νὰ κατασκευασθῶσι κατὰ μῆνα· ἀλλ’ εἰς τοῦτο ἀδυνατοῦμεν νὰ ἀποφανθῶμεν, διότι τὰ μέχρι τοῦδε κατασκευασθέντα ἐγένοντο τῇ συνδρομῇ ὁτὲ μὲν ἑνὸς ὑπαξιωματικοῦ καὶ τριῶν ἢ τεσσάρων τεχνιτῶν, προσληφθέντων ἐκ τῶν ἄλλων ἐργοστασίων, ὁτὲ δὲ δύο ὑπαξιωματικῶν καὶ δύο τεχνιτῶν, ἐνῷ μόνον ἡ συνεχὴς κατασκευὴ τῶν μεταλλικῶν φυσιγγίων ἀπαιτεῖ εἰκοσιπέντε ἄνδρας καὶ ἡ τῶν βολίδων τέσσαρας εἰσέτι. Ἤδη μάλιστα, ὅτε καθ’ ἑκάστην χορηγοῦμεν 31 ἄνδρας ὡς φρουροὺς τῆς ἡμέρας καὶ τῆς νυκτός, εὑρισκόμεθα εἰς τὴν δυσάρεστον θέσιν νὰ ἐλαττώσωμεν κατὰ πολὺ τὴν ἐργασίαν τῶν φυσιγγίων καὶ ἄλλων ἀντικειμένων τῶν λοιπῶν ἐργοστασίων, προτιμῶντες τὰ μᾶλλον κατεπείγοντα ἔργα, καὶ ἰδίως τὴν κάθαρσιν καὶ ἐπισκευὴν τῶν ὅπλων Σασεπὼ, 6,000 περίπου, ἅτινα μᾶς ἐστάλησαν εἰς οἰκτρὰν κατάστασιν. Ἐκ τῶν ὡς εἴρηται πληροφορεῖται τὸ Σ. Ὑπουργεῖον, ὅτι τὸ κατάστημα ἤδη δύναται νὰ κατασκευάσῃ παντὸς εἴδους ἀντικείμενα ἀφορῶντα τὸν ὁπλισμόν, ὡς καὶ αὐτὰ τοῦ πυροβολικοῦ, ἀρκεῖ μόνον νὰ ἔχῃ τὸ ἀναγκαῖον προσωπικόν, καὶ ὅτι ἐπάναγκες καθίσταται πρὸς τὸ παρὸν μὲν νὰ ἀπαλλαχθῇ τῆς χορηγουμένης φρουρᾶς, εἰς τὸ μέλλον δὲ νὰ αὐξηθῇ ἡ δύναμις τοῦ λόχου εἰς 200 τοὐλάχιστον». Βλέπετε λοιπὸν ὁποίας δυσκολίας ἀπήντα τὸ ὁπλοστάσιον, διὰ τὴν κατασκευὴν ὀλίγων τινῶν φυσιγγίων, καὶ ὁποίας προσθήκης δυνάμεως ἀνδρῶν εἶχεν ἀνάγκην, διὰ νὰ ἐξακολουθήσῃ τὴν ἐργασίαν ταύτην· καὶ δὲν ἦτο μόνον ἀνάγκη νὰ αὐξηθῇ ἡ δύναμις τοῦ ὁπλοστασίου εἰς 200 τοὐλάχιστον ἄνδρας, ἀλλ’ ἔπρεπε καὶ τὸ κατάστημα νὰ εὐρυνθῇ καὶ ὁ χῶρος αὐτοῦ νὰ ἐπεκταθῇ. Ἑπομένως δι’ ὅλα ταῦτα ἀπῃτοῦντο δαπάναι, αἱ ὁποῖαι ἤθελον ἐπιβαρύνει σημαντικὰ τὸ δημόσιον, καὶ οὐδέποτε ἦτο δυνατὸν καὶ μ’ ὅλα ταῦτα νὰ χορηγῇ τόσον ποσὸν φυσιγγίων, τοῦ ὁποίου εἶχεν ἀνάγκην ἡ Κυβέρνησις κατ’ ἐκείνην τὴν ἐποχήν. Ἑπομένως καὶ ἂν ὑποθέσωμεν, ὅτι ἐστοίχιζον κατά τι ὀλιγώτερον τὰ φυσίγγια κατασκευαζόμενα ἐν τῷ ὁπλοστασίῳ Ναυπλίας, τὰ φυσίγγια ταῦτα, καθ’ ὃν χρόνον ἤθελον παραδοθῆ εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἦσαν ἐντελῶς ἄχρηστα διὰ τὰς περιστάσεις ἐκείνης τῆς ἐποχῆς. Διὰ τοῦτο ἡ Κυβέρνησις δὲν ἀπεφάσισε νὰ κατασκευάσῃ τὰ φυσίγγια ἐν Ναυπλίῳ, μ’ ὅλον ὅτι ἐσκέφθη περὶ τούτου, καὶ διὰ τοῦτο ἐζήτησε πληροφορίας, ἐξάγεται ἐκ τοῦ ἀναγνωσθέντος ἐγγράφου τῆς 4 Μαρτίου 1878 Καὶ ἡ αἰτίασις λοιπὸν αὕτη εὐτυχῶς δὲν δύναται νὰ μᾶς βαρύνῃ. Ἀλλ’ ἐπειδὴ οἱ κ. κ. ὑπουργοὶ ἐπιμένουν, καὶ ἔχουν δίκαιον, νὰ ἀναγνωσθῇ καὶ ἓν τηλεγράφημα τοῦ ἐν Ναυπλίῳ ὁπλοστασίου, τὸ ὁποῖον ἔφθασε χθὲς πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν, τὸ ἀναγινώσκω καὶ αὐτό: «Εἰς τὸ ὁπλοστάσιον στοιχίζει ἡ πλήρωσις φυσιγγίων Γκρᾶ ἑκάστης χιλιάδος δραχ. 61 καὶ λεπτὰ 20, ἐν αἷς συμπεριλαμβάνονται ἡ πυρίτις, ἡ βολὶς, τὸ καψίλιον, τὸ βύσμα, ὁ χάρτης καὶ τὰ ἀναγκαιοῦντα κυτίδια· ἄνευ κυτιδίων δραχ. 57. Ταῦτα εἰς ἀπάντησιν ὑμετέρας διαταγῆς.» Τὸ τηλεγράφημα, ὡς βλέπετε, δὲν ἀφορᾷ τὸ ποσὸν τῆς παραγωγῆς, ἀλλὰ τὴν τιμὴν, περὶ ἧς ὡμίλησα ἤδη, ὅτι ἠδύνατο νὰ ἦναι εὐθηνοτέρα· ἀλλὰ καθ’ ὃν τρόπον ἤθελον κατασκευασθῆ τὰ φυσίγγια, θὰ ἦσαν ἄχρηστα. Ἐκτὸς τούτου ἔπρεπε νὰ παύσῃ τὸ ἐργοστάσιον ὅλας τὰς ἄλλας κανονικὰς ἐργασίας, ἔπρεπε νὰ προστεθῶσιν ἐργάται, ἔπρεπε νὰ φέρωμεν ὑλικὸν ἐξ Εὐρώπης, διὰ τὸ ὁποῖον δὲν θ’ ἀπελαμβάνομεν τὰ τελωνιακὰ δικαιώματα, τὰ ὁποῖα ἀπηλαύσαμεν ἀπὸ τὸν κύριον Μωραϊτίνην ὅτε μετέφερε τὸ ὑλικὸν τοῦτο διὰ τὴν κατασκευὴν τῶν παραγγελθέντων φυσιγγίων. Ὅταν κάμητε ὅλους αὐτοὺς τοὺς ὑπολογισμούς, θέλετε ἰδεῖ, ὅτι εἰς τὸ ὁπλοστάσιον τοῦ Ναυπλίου ἤθελε μᾶς κοστίσει ἡ κατασκευὴ τῶν φυσιγγίων ἀκριβωτέρα. Αὐταὶ εἶναι αἱ πληροφορίαι, τὰς ὁποίας ὑποβάλλω εἰς τὴν Βουλὴν σχετικῶς πρὸς τὸ ζήτημα τοῦτο.

§65ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Πόσα φυσίγγια ἔφερεν ἡ Οἰκουμενικὴ ἀπὸ τὴν Βιέννην;

§66ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. 10,000,000· ἀλλ’ ἡ παραγγελία δὲν εἶχε γείνει ἀπὸ τὴν Οἰκουμενικὴν, εἶχε γείνει ἀπὸ τὸν μακαρίτην Δεληγιώργην. Παρὰ τῆς Οἰκουμενικῆς ἐγένετο μόνον ἡ παραλαβὴ καὶ ἡ πληρωμὴ τοῦ τιμήματος. Τὸ κατάστημα τοῦ κ. Μωραϊτίνη, ὀφείλω χάριν δικαιοσύνης νὰ ὁμολογήσω, προσήνεγκε κατὰ τὰς ἐκτάκτους ἐκείνας περιστάσεις τῆς πατρίδος σπουδαίας ὑπηρεσίας πρὸς αὐτήν. Ἡ σύστασίς του δίδει ἐργασίαν εἰς πολλοὺς ἀνθρώπους ἔχοντας ἀνάγκην, οἵτινες αὐτόθι εὑρίσκουν καταφυγὴν καὶ ἄρτον, ἐπλήρωσε δὲ πολλὰς χιλιάδας δραχμῶν εἰς τὸ Δημόσιον Ταμεῖον ἐκ τελωνιακῶν δικαιωμάτων, τὰ ὁποῖα δὲν ἠθέλαμεν εἰσπράξει ἂν τὸ κατάστημα δὲν ὑπῆρχε καὶ ἂν τὸ Δημόσιον δὲν ἀνέθετε εἰς αὐτὸ τὴν κατασκευὴν τῶν φυσιγγίων. Ἑπομένως νομίζω, ὅτι λίαν αὐστηρῶς ἐκρίθησαν τὰ κατ’ αὐτὸ καὶ δὲν ἐξετιμήθησαν πρεπόντως αἱ ὑπηρεσίαι, τὰς ὁποίας προσέφερεν εἰς τὸν τόπον. Μετὰ ταῦτα ὀφείλω νὰ δώσω πληροφορίαν τινὰ περὶ ἑνὸς ἀντικειμένου, περὶ τοῦ ὁποίου ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς Ναυπακτίας ἔκαμε λόγον. Προχθὲς ἀγορεύων παρεπονέθη κατὰ τῆς εἰσαγωγῆς ἄρθρου τινὸς ἐν τῷ οἰκονομικῷ Νόμῳ, δι’ οὗ ἐπιτρέπεται εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ πραγματοποιῇ τὰς ἐν τῷ προϋπολογισμῷ ἀναγεγραμμένας πιστώσεις, καί τοι μὴ στηριζομένας εἰς Νόμον. Ἀληθῶς τις τῶν Βουλευτῶν παρετήρησεν, ὅτι τὸ ἄρθρον ἐσημειώθη ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τῆς ἐποχῆς ἐκείνης ἐπὶ τῆς προεδρείας τοῦ ἀξιοτίμου κ. Κουμουνδούρου, ὑπουργοῦντος ἐμοῦ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν.

§67ΑΘ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἐγὼ τὸ εἶπον.

§68ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Νομίζω, ὅτι τὸ εἶπεν ἐκ τῆς θέσεώς του ὁ κ. Ῥάλλης. Ἐγὼ παρετήρησα τότε, ὅτι τὸ ἄρθρον ἐκεῖνο προσετέθη ἐν τῷ Οἰκονομικῷ Νομοσχεδίῳ ἐπὶ τῆς Οἰκουμενικῆς Κυβερνήσεως ἀπὸ τὸν τότε Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, τὸν μακαρίτην κ. Δεληγεώργην, καὶ ἰδοὺ τὸ ἄρθρον. «Ἄρθρον 4. Αἱ ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τῶν ἐξόδων τοῦ ἔτους 1878 συμπεριληφθεῖσαι καὶ ἐγκριθεῖσαι πιστώσεις ἐπιτρέπεται νὰ δαπανηθῶσι, καὶ ἂν δὲν ὑπάρχῃ προγενέστερος Νόμος ἐπιτρέπων αὐτάς. — Ἐν Ἀθήναις τὴν 9 Δεκεμβρίου 1877,

»Ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν

»Ε. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ.»

Μὲ τὴν διαφοράν, ὅτι ὁ προϋπολογισμὸς οὗτος ἐπεψηφίσθη μετὰ τὴν παραίτησιν τῆς Οἰκουμενικῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τοῦ Ὑπουργείου τοῦ κ. Κουμουνδούρου, τοῦ ὁποίου καὶ ἐγὼ ἤμην μέλος. Ἐζητήθη μάλιστα τότε ἡ ἀπάλειψις τοῦ ἄρθρου ἐκείνου ὑπὸ τοῦ κ. Ζωχιοῦ, ἡ δὲ Βουλὴ παμψηφεὶ ἀπέῤῥιψε τὴν πρότασιν τοῦ κ. Ζωχιοῦ, σκεφθεῖσα, ὅτι, μετὰ τὸν Νόμον περὶ εὐθύνης Ὑπουργῶν, ἄνευ τῆς διατάξεως ταύτης δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἐνεργηθῶσι πληρωμαί, καίτοι ἀναγεγραμμέναι ἐν τῷ προϋπολογισμῷ, αἱ μὴ στηριζόμεναι εἰς προηγούμενον Νόμον. Ἐνόμισα ἀναγκαῖον νὰ δώσω καὶ τὴν ἐξήγησιν ταύτην, ἂν καὶ τὸ πρᾶγμα δὲν ἦτο σπουδαῖον. Συμπεραίνων, κύριοι, νομίζω, ὅτι ἀπέδειξα εἰς τὴν Βουλὴν διὰ τῆς χθεσινῆς ἀγορεύσεώς μου, ὅτι αἱ ἐπαγγελθεῖσαι οἰκονομίαι ὑπὸ τῆς νέας Κυβερνήσεως δὲν ἦσαν ἀληθεῖς, ὅτι τὸ ἔλλειμμα, τὸ ὁποῖον ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς Μεσολογγίου προσδιώριζεν, ὅτε ἀντεπολιτεύετο τὴν προκάτοχον Κυβέρνησιν, εἰς 2,400,000, συνίστατο κατὰ τὸν παρ’ αὐτοῦ ὑποβληθέντα προϋπολογισμὸν εἰς 5,060,000· ἀλλ’ εἰς τὸ ποσὸν τοῦτο εἶναι ἀνάγκη νὰ προστεθῇ 1,000,000 καὶ ἐπέκεινα, τὸ ὁποῖον δὲν θὰ εἰσπράξωμεν ἀπὸ τὸν φόρον τὸν ἐπιβαλλόμενον ἐπὶ τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν, ἂν παρὰ πᾶσαν προσδοκίαν ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, διότι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ὑπολογίζει ἐκ τοῦ φόρου τούτου 2,130,000, καὶ ἐγὼ εἶμαι ἐντελῶς βέβαιος καὶ πληροφορῶ τὴν Βουλὴν ἀδιστάκτως, ὅτι ὁ εἰσπραχθησόμενος φόρος δὲν θὰ ὑπερβῇ τὸ 1,130,000. Πρέπει λοιπὸν νὰ προστεθῇ εἰς τὸ ἔλλειμμα 1,000,000, καὶ ἰδοὺ ὅτι ἔχομεν ἔλλειμμα 6,060,000· πρέπει δὲ νὰ προστεθῇ περιπλέον καὶ ἥμισυ ἑκατομμύριον ἀπὸ τὰς εἰκονικὰς οἰκονομίας, ἃς ἔκαμε τὸ παρὸν Ὑπουργεῖον εἰς τοὺς προϋπολογισμοὺς τῶν διαφόρων ὑπουργείων, διότι, ὡς χθὲς ἰσχυρίσθην, καὶ νομίζω ὅτι τὸ ἀπέδειξα, δὲν εἶναι π. χ. οἰκονομία πραγματικὴ ἡ ἐλάττωσις τῶν 50,000 δραχμῶν ἀπὸ τὰς ἀποδοχὰς τοῦ χαρτοσήμου, διότι ἐγὼ ἐλπίζω νὰ καταναλωθῇ χαρτόσημον πλέον τοῦ προϋπολογισθέντος ποσοῦ, καὶ θὰ χρειασθῇ πίστωσις ἀνωτέρα τῶν 650,000. Δὲν εἶναι οἰκονομία ἡ ἐλάττωσις τῶν ποσοστῶν ἐπὶ τῶν εἰσπράξεων ἀπὸ 230,000 εἰς 200,000· πιστεύω μάλιστα, ὅτι ἡ Κυβέρνησις θὰ εὑρεθῇ εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ πληρώσῃ εἰς ποσοστὰ εἰσπράξεων πλέον τῶν 230,000 δραχμῶν, ἃς εἴχομεν σημειώσει ἐν τῷ προϋπολογισμῷ, διότι εἶμαι βέβαιος, ὅτι, ἂν καταβληθῇ ἡ δέουσα προσοχὴ ὡς πρὸς τὴν εἴσπραξιν τῶν δημοσίων ἐσόδων καὶ δοθῇ μεγαλειτέρα ὤθησις, αἱ εἰσπράξεις θὰ ὦσιν ἀνώτεραι τῶν προϋπολογισθεισῶν θὰ εὑρεθῇ εἰς τὴν ἀνάγκην ἡ Κυβέρνησις νὰ κάμῃ καὶ ἄλλας δαπάνας ἐξ ἐκείνων, τὰς ὁποίας λόγῳ δῆθεν οἰκονομίας ἀπήλειψεν ἢ ἠλάττωσεν. Ἂν αὔριον π. χ. ἡ παροῦσα Κυβέρνησις ἢ ἄλλη κρίνῃ ἀναγκαῖον νὰ συμπληρώσῃ τὰς θέσεις τῶν Ἐπισκόπων καὶ Ἀρχιεπισκόπων, θ’ ἀρνηθῇ ἡ πολιτεία τὴν πληρωμὴν τοῦ ἐπιδόματος αὐτῶν; Ἰδοὺ λοιπὸν, ὅτι ἀναβιβάζεται τὸ ἔλλειμμα εἰς 6,560,000 δραχμῶν. Ἀπέδειξα χθὲς, κατὰ τὴν γνώμην μου, ὅτι τὸ Νομοσχέδιον περὶ φόρου ἐπὶ τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν εἶναι ἄδικον, ἄνισον, ἀνεφάρμοστον, καὶ διὰ τοῦτο δὲν πρέπει νὰ ψηφισθῇ ὑπὸ τῆς Βουλῆς, διὰ τὰ μεγάλα ἐλαττώματα τὰ ὁποῖα περιέχονται ἐν αὐτῷ. Ἂν ἡ Βουλὴ νομίζῃ ὅτι πρέπει νὰ ἀνακουφισθῇ ἡ γεωργία, διότι περὶ τούτου πρόκειται, καθ’ ὅσον διὰ τοῦ ἰσχύοντος φορολογικοῦ συστήματος οὐδεμίαν καταπίεσιν ὑφίσταται, ὡς σᾶς τὸ ἀπέδειξα διὰ μακρῶν, τὸ πρᾶγμα εἶναι εὔκολον, ἀρκεῖ ἀντὶ νὰ εἰσπράξωμεν 3,800,000 μὲ τὸ 7%, ν’ ἀρκεσθῶμεν εἰς 2,700,000 μὲ τὸ 5%· ἀλλ’ ἐπ’ οὐδενὶ λόγῳ πρέπει νὰ ψηφίσωμεν τὸ Νομοσχέδιον τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν, διότι θὰ καταπιεσθῇ ἡ γεωργικὴ τάξις εἰς βαθμὸν ἀπίστευτον. Ἀπόκειται λοιπὸν εἰς τὴν Βουλὴν ν’ ἀποφασίσῃ ὅ,τι ἐγκρίνει.

§69Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ἀναγνωρίζω, κύριοι, τὸ δυσχερὲς τῆς θέσεώς μου, διότι διαφωνῶ σήμερον πρὸς τὰς στρατιωτικὰς ἰδέας τῆς κυβερνήσεως, μεθ’ ἧς καθ’ ὅλον τὸ παρελθὸν ὡς ἀντιπολιτεύσεως συνέπραττον· ἡ δημιουργηθεῖσα τοιαύτη θέσις μου μοὶ ἐπιτρέπει νὰ παραπονεθῶ κατὰ τῆς παρούσης κυβερνήσεως καὶ κατὰ πάσης ἄλλης, ἥτις ἤθελε θέσει ζητήματα πολιτικῆς τοιαῦτα, ἅτινα ὡς ἐκ τῆς φύσεώς των δὲν δύνανται ἢ νὰ ἔχωσι συνεπείας ὀλεθρίας. Τὰ ζητήματα τῆς πολιτικῆς, ἐνόσῳ περιστρέφονται εἰς τὰς διαφορὰς τῶν σκέψεων μεταξὺ κυβερνώντων καὶ κυβερνωμένων, ἐνόσῳ ἡ ἀντιπολίτευσις ἐλέγχει διαρκῶς τὴν κυβέρνησιν, παραγνωρίζουσαν τὸ δημόσιον συμφέρον καὶ διὰ τοῦ συστήματός της, εἴτε τοῦ διοικητικοῦ εἴτε τοῦ φορολογικοῦ, πιέζουσαν τὸν λαόν, καθῆκον ἡ ἀντιπολίτευσις ἔχει νὰ ἐπέρχηται ἀρωγὸς τῶν ἀδικουμένων καὶ ἐξελέγχῃ τὴν διαπράττουσαν τὰ τοιαῦτα κυβέρνησιν, ὑποδεικνύουσα συνάμα καὶ τὰ μέσα, δι’ ὧν τὰ ἀδικήματα δύνανται νὰ λείψωσιν. Ἀλλὰ δὲν ἐπιτρέπεται εἰς κυβέρνησιν νὰ θέτῃ ζητήματα πολιτικῆς, στρατιωτικοὺς ὀργανισμοὺς ἰδιοῤῥύθμους, οἵτινες ἐπιψηφιζόμενοι θέλουσιν ἐπιφέρει κακὰ, ἅτινα οὐδεμία κυβέρνησις εἰς τὸ μέλλον δύναται νὰ ἄρῃ, διότι περιποιουμένη τὰ συμφέροντα τῶν ἀτόμων, ἀντιστρατεύεται πρὸς τὰ ἀληθῆ συμφέροντα τοῦ Κράτους. Δὲν ἐννοῶ ἀληθῶς, ἂν τὸ φορολογικὸν σύστημα τοῦ κ. Τρικούπη ἦναι χειρότερον ἢ καλλίτερον τοῦ ὑπάρχοντος, διότι ἐγὼ δὲν εἶμαι ὁ κατάλληλος νὰ τὸ ἀποδείξω· ἠξεύρω μόνον ἓν, ὅτι ὑπὲρ τοῦ συστήματος τοῦ ὑπάρχοντος συνηγόρησεν ἄλλοτε εἷς ἀνὴρ, καὶ ὁ ἀνὴρ ἐκεῖνος ἦτο ὁ μακαρίτης Δεληγεώργης, ὅστις ὡς ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἀπὸ τοῦ βήματος αὐτοῦ δι’ ἐκτεταμένης ἀγορεύσεως ὑπεστήριξεν, ὅτι τὸ ὑπάρχον φορολογικὸν σύστημα εἶναι τὸ σχετικῶς δικαιότερον τῶν ὑπαρχόντων καθ’ ὅλον τὸν κόσμον, μὲ τὴν παρατήρησιν, ὅτι αἱ κυβερνήσεις ὀφείλουν διαρκῶς μελετῶσαι νὰ ἐξεύρωσι τὰ μέσα, δι’ ὧν ὁ τρόπος τῆς εἰσπράξεως εἶναι ὅσον οἷόν τε ὀλιγώτερον ὀχληρὸς εἰς τοὺς κατοίκους. Εἶναι ἀδιάφορον ἂν τὸ σύστημα τοῦ κ. Τρικούπη θ’ ἀφήσῃ ἔλλειμμα, διότι καὶ ἂν δὲν εἰσπράξῃ τὰ χρήματα, τὰ ὁποῖα ὑπολογίζει, θὰ ἔλθῃ ἄλλη κυβέρνησις δι’ ἑτέρου φόρου νὰ καλύψῃ τὸ ἔλλειμμα. Ἀλλ’ ὅταν ἡ κυβέρνησις πρόκηται νὰ θέσῃ τὴν χεῖρα ἐπὶ θεσμοῦ, ὅστις ἅμα καταργηθῆ οὐδεὶς θὰ ἔχῃ τὴν δύναμιν νὰ τὸν ἐπαναφέρῃ, κυβέρνησις προτείνουσα τοιαύτης φύσεως μέτρα, ἀναλαμβάνει μεγάλην εὐθύνην. Καὶ ὅταν συνηγορῶ ὑπὲρ τῆς τριετοῦς θητείας, διατελῶ ἐν πλήρει γνώσει τῆς προσωπικῆς μου ζημίας, διότι ἀντιπροσωπεύω λαὸν, ὁ ὁποῖος θὰ μὲ στερήσῃ τῆς ψήφου του, ἐπιμένοντα ὥστε τὰ τέκνα του νὰ ὑπηρετῶσι μείζονα χρόνον, παρ’ ὅσον προτείνει ἡ σημερινὴ κυβέρνησις. Δὲν δημοκοπῶ, ἀλλ’ ἐπὶ ζημίᾳ τοῦ ἐμοῦ συμφέροντος ὑπερασπίζομαι τὰ συμφέροντα τοῦ ἔθνους (εὖγε, εὖγε ἐκ δεξιῶν). Ἀφ’ ὅτου, κύριοι, τ’ ἀποτελέσματα τοῦ Γαλλογερμανικοῦ πολέμου ὑπεχρέωσαν τὰς κυβερνήσεις εἰς τὴν πάνδημον στρατολογίαν, καὶ αἱ κοινωνίαι καὶ αἱ κυβερνήσεις κατ’ ἀλλήλων ἐπανεστάτησαν, διότι ἐπίστευσαν, ὅτι οἱ θρίαμβοι τῶν Γερμανικῶν ὅπλων ὠφείλοντο εἰς τὸ στρατολ. τῆς Πρωσσίας σύστημα, ἡ δὲ πεποίθησις αὐτὴ ἦτο ἐπὶ τοσοῦτον στερεὰ, ὥστε οὐδεμία κυβέρνησις ἐτόλμησε νὰ τὴν πολεμήσῃ. Αἱ ἰδέαι αὐταὶ ἦσαν ἀρεσταὶ τῷ λαῷ, διότι κατηργοῦντο αἱ ἐξαιρέσεις ὑπὲρ τῶν υἱῶν τῶν προστατευομένων, τῶν πολιτευομένων, τῶν εὐγενῶν, καὶ ἕνεκα τῶν ὁποίων ὁλόκληρος ὁ φόρος τῆς στρατολογίας ἐπεβάρυνε τοὺς χωρικούς. Συνεπῶς, κύριοι, τὸ ζήτημα αὐτὸ συνεζητήθη εἰς τὰ διάφορα Κοινοβούλια τῆς Εὐρώπης, καὶ ἡ ἰδέα περὶ μικρᾶς θητείας ἤρχισε νὰ ἐπικρατῇ· αἱ κυβερνήσεις ἀντεστάθησαν, καὶ δὲν ὑπάρχει παράδειγμα, ὅτι ἡ θητεία εἶναι μικροτέρα τῶν τριῶν ἐτῶν. Ἐκ τῆς νέας στρατιωτικῆς συντάξεως τῶν ἐθνῶν, οἱ πολιτικοὶ τῶν διαφόρων Ἐπικρατειῶν εἶχον καθῆκον νὰ μελετήσωσι τὸ ζήτημα, ἀλλὰ τὸ ἐμελέτησαν τόσον ἐπιπολαίως, ὥστε ἀπέληξαν εἰς συμπεράσματα τερατώδη καὶ ἐκτρωματικά. Κατὰ τὸν μῆνα Φεβρουάριον τοῦ τρέχοντος ἔτους ἐξεδόθη ἐν Παρισίοις πραγματεία κυρίου τινὸς, ὅστις, γράφων περὶ τῶν στρατιωτικῶν πραγμάτων τῆς Γαλλίας, λέγει, ὅτι ἡ ὑπάρχουσα στρατιωτικὴ σύνταξις εἶναι ψευδὴς καὶ ὅτι οἱ μόνοι ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι εἶναι ἀνίκανοι νὰ γνωματεύσωσιν ἐπὶ τοιούτων ζητημάτων, εἶναι οἱ στρατιωτικοί. Ἐρανίζομαι τοὺς λόγους του ἀπὸ τὸ περιοδικὸν στρατιωτικὸν σύγγραμμα τῆς Γαλλίας τὸ μᾶλλον σπουδαῖον. Ὁ συγγραφεὺς θέτει κατ’ ἀρχὴν, ὅτι «διὰ ν’ ἀσχοληθῇ τις ἐπὶ τῶν στρατιωτικῶν ζητημάτων, ἀπαραίτητος καὶ ἀπόλυτος ὅρος εἶναι νὰ ἦναι ξένος τοῦ ἐπαγγέλματος. Πᾶς εἰδήμων ἢ ἀναγνωριζόμενος ὡς τοιοῦτος, εἴτε διὰ τῶν σπουδῶν του, εἴτε διὰ τῶν ὑπηρεσιῶν του, εἴτε διὰ τῆς πείρας του, εἶναι ἄνθρωπος, τοῦ ὁποίου ἡ γνώμη δὲν δύναται παρὰ νὰ ἦναι ἐπιβλαβής.» Οἱ δὲ συντάκται τοῦ περιοδικοῦ γαλλικοῦ φυλλαδίου, ἐν οἷς συγκαταριθμεῖται καὶ ὁ στρατηγὸς Leval, πρὸς τὸν ὁποῖον ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἔχει ἄπειρον ὑπόληψιν, ἰδοὺ τί ἀπαντῶσι: «Θὰ μᾶς ἐπιτρέψῃ ὁ κ. αὐτὸς ἐπὶ τοῦ ζητήματος αὐτοῦ νὰ ἔχωμεν γνώμην ἐκ διαμέτρου ἀντικειμένην καὶ νὰ ἐξακολουθῶμεν, ὡς καὶ κατὰ τὸ παρελθὸν, νὰ μὴ συμβουλευώμεθα ἀρχιτέκτονα διὰ νὰ μᾶς θεραπεύσῃ οὐδὲ νὰ προσκαλῶμεν ποιητήν, ἵνα οἰκοδομήσῃ τὴν οἰκίαν μας.»

§70ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Ποῖος εἶναι ὁ συγγραφεύς;

§71ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ἡ πραγματεία ἐπιγράφεται «La routine militaire», ὁ δὲ συγγραφεὺς Tolendor. Ἂν λοιπόν, κύριοι, τὸ δόγμα, ὅτι ἡ εἰδικότης εἶναι ἐπιβλαβής, ἦναι ἀληθές, πρέπει βεβαίως ὁ ὑποβληθεὶς στρατιωτικὸς ὀργανισμὸς ὑπὸ τοῦ κ. Τρικούπη νὰ ἦναι σπουδαῖος· καὶ λέγω ὑπὸ τοῦ κ. Τρικούπη, διότι ἐν αὐτῷ εἰσιν ἀναγεγραμμέναι αἱ ἰδέαι, ἃς ὡς προϊστάμενος μεγάλης μερίδος τῆς πρώην ἀντιπολιτεύσεως ὑπεστήριξε (θόρυβος). Τὸν κ. Τρικούπην εἶμαι ἠναγκασμένος ν’ ἀκολουθήσω ἀπὸ τῶν πρώτων ἀγορεύσεών του ἄχρι τῆς στιγμῆς, καθ’ ἣν ἐσχημάτισε τὸ παρὸν ὑπουργεῖον, καὶ ὑπέβαλε τὰ νομοσχέδια περὶ στρατοῦ. Ὁ κ. Τρικούπης ἀγορεύων κατὰ τοῦ ὑποβληθέντος ὀργανισμοῦ ὑπὸ τοῦ κ. Βαλτινοῦ εἶπεν... «Εἶναι νόμος ἐκ σελίδων ἑξήκοντα, νομίζω, ἀλλ’ ὁ προϋπολογισμὸς εἰς μίαν τούτων τῶν σελίδων στηρίζεται καὶ ἐν τῇ σελίδι ταύτῃ εἰς πέντε μόνον γραμμάς, αἵτινες λέγουσιν, ὅτι δύναται ὁ νόμος νὰ μὴ ἐφαρμοσθῇ.» Τὴν αὐτὴν φράσιν πρόκειται νὰ ἐπαναλάβω ἀπέναντι τοῦ ὀργανισμοῦ, τὸν ὁποῖον ὑπέβαλεν ὁ κ. Τρικούπης, ἤτοι ἐπιτρέπεται εἰς ἐμὲ νὰ συζητήσω ὀργανισμόν, τοῦ ὁποίου αἱ διατάξεις ἀπὸ τῆς μιᾶς ἄκρας μέχρι τῆς ἑτέρας εἶναι ἀμφίβολοι; διατάξεις μὴ δυνάμεναι νὰ διατυπωθῶσιν εἰς σχέδιον νόμου, διότι ἀνάγονται μᾶλλον εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τῶν γραφείων τοῦ ὑπουργείου; Ἂν ὁ ὀργανισμὸς τοῦ κ. Βαλτινοῦ, ὅστις εἶχε τὴν διάταξιν, ὅτι καθ’ ὅσον τὰ ἔσοδα τοῦ τόπου ἐπιτρέπουσι τὴν πραγματοποίησιν τοῦ ὅλου ὀργανισμοῦ, κατὰ τοσοῦτον δύναται νὰ ἐφαρμοσθῇ, ἐθεωρήθη παρὰ τοῦ κ. Τρικούπη ὡς ζήτημα ἀνάξιον συζητήσεως, τί νὰ εἴπῃ τις περὶ τοῦ ὀργανισμοῦ αὐτοῦ, τοῦ ὁποίου ὅλαι αἱ διατάξεις εἶναι ἀμφίβολοι; ὑποδεικνύεται δὲ καὶ τὸ μὴ δυνατὸν τῆς ἐφαρμογῆς του διὰ τῶν φράσεων: ἐφ’ ὅσον καὶ καθ’ ὅσον σχηματίζονται τὰ εὐζωνικὰ τάγματα; καὶ ἀφοῦ καταρτισθῶσι, τότε μόνον θὰ διαιρεθῇ ὁ στρατὸς εἰς στρατὸν ἐκπαιδεύσεως καὶ στρατὸν ὑπηρεσίας; ἄλλως θὰ ἔχωμεν πλῆρες τὸ καθεστώς; καὶ τὸ καθεστὼς μὲ τὰ ἐλαττώματά του, καὶ μὲ τὰς ἀρὰς, ἃς ἐξήνεγκε κατ’ αὐτοῦ ὁ κ. Τρικούπης; Ἀλλὰ τὸ σύστημά σας αὐτὸ, κύριε Τρικούπη, σᾶς ἔφερεν εἰς ἣν θέσιν κατέχετε, καὶ δὲν δύνασθε νὰ τὸ ἀρνηθῆτε, καὶ ἡ σημερινὴ ἀντιπολίτευσις δικαίως δύναται νὰ σᾶς εἴπῃ, ὅτι ἡ μεγαλειτέρα τιμωρία σας εἶναι ἡ ἐφαρμογὴ αὐτοῦ τοῦ συστήματος. Κατόπιν τῆς ἀγορεύσεώς του ἐκείνης ὁ κ. Τρικούπης ἐζήτησε νὰ ὑπερασπισπισθῇ τὸ σύστημά του διὰ τοῦ ἐπιχειρήματος, ὅτι δὲν ἐπιτρέπεται εἰς τὴν πολιτείαν νὰ στρατολογῇ πολίτας δι’ ἀπογραφῆς, ὅπως οἱ στρατιῶται καταδιώκωσι κληρούχους, εἰσπράττωσι φόρους ἢ φρουρῶσι τὴν ὁροθετικὴν γραμμήν· ἀλλ’ ἐρωτῶ τὴν κυβέρνησιν εἶναι ἐφαρμόσιμος ἡ ἰδέα, ὅτι δὲν ἐπιτρέπεται εἰς τὸ Κράτος πρὸς ἐφαρμογὴν, τῶν νόμων, πρὸς ἀσφάλειαν τῶν κατοίκων, νὰ ἀποταθῇ πρὸς αὐτοὺς τοὺς κατοίκους τῆς χώρας; Ἀλλὰ τότε ποίους πρέπει νὰ στρατολογήσῃ τις, διὰ νὰ συλλέξῃ τοὺς φόρους, καὶ ἂν οἱ φόροι τῆς Ἑλλάδος δὲν εἰσπράττωνται ἄνευ ἐνόπλου δυνάμεως, εἶναι ὁ στρατὸς ὑπεύθυνος διὰ τοῦτο; δὲν τῷ ἀρκοῦν τὰ ἄλλα βάρη, ἀλλὰ πρόκειται νὰ τῷ ἐπιβληθῇ τιμωρία, διότι οἱ κάτοικοι αὐθορμήτως καὶ αὐτοβούλως δὲν προσέρχονται εἰς τὰ δημόσια ταμεῖα νὰ καταβάλωσι τοὺς φόρους των; καὶ τότε τίς ἡ ἀνάγκη τῆς ὑπάρξεως τοῦ κοινοβουλίου, ὅταν ἡμεῖς δὲν θέλωμεν φροντίσει, ἵνα ἐξεύρωμεν τὰ μέσα, δι’ ὧν νὰ γείνωσι σεβαστοὶ οἱ νόμοι, ἵνα αἱ εἰσπράξεις ὦσι τακτικαί, ἵνα τὰ νομοθετήματα, τὰ ὁποῖα διέπουσιν αὐτὰς, ὦσι τοιαῦτα, ἵνα μὴ πιέζωνται οἱ κάτοικοι; ἐν τίνι δικαιώματι δύναται τὸ κοινοβούλιον νὰ εἴπῃ, ὅτι ἐλαττώνει τὸν στρατὸν, διότι ἐνεργεῖ ὑπηρεσίας ἀλλοτρίας; Ὅθεν τὸ ἐπιχείρημα, ὅτι οἱ στρατιῶται συλλαμβάνουσι κληρούχους, δὲν ἐπιβαρύνει τὸν στρατὸν, ἀφορᾷ εἰς τὴν πολιτείαν, ἥτις ὀφείλει ἢ τὸ φορολογικὸν σύστημα νὰ μεταβάλῃ ἢ τὴν νομοθεσίαν νὰ καταστήσῃ τοιαύτην, ὥστε οἱ κάτοικοι νὰ προσφέρωνται ἑκουσίως εἰς τὴν καταβολὴν τῶν φόρων των καὶ νὰ μὴ ἦναι ἀνάγκη παρουσίας στρατιωτῶν πρὸς εἴσπραξιν αὐτῶν ἢ τῆς ἄλλης ἐφαρμογῆς τῶν νόμων. Ὁ κ. Τρικούπης ὁμιλήσας περὶ τῶν ἐξ ἐθελοντῶν σωμάτων μᾶς εἶπεν, ὅτι καὶ ἀλλοῦ ὑπάρχουν τοιαῦτα σώματα, ὡς ἐν Ἰταλίᾳ, καὶ τὰ σώματα αὐτὰ ὄχι μόνον εἶναι ἀναγκαῖα, ἀλλ’ ὑποστηρίζονται καὶ ἀπὸ μεγάλους συγγραφεῖς, μεταξὺ τῶν ὁποίων μᾶς ἀνέφερε καὶ τὸν μέγαν τακτικὸν τῆς Ἑλβετίας, τὸν Dufour· μᾶς ἀνέμνησεν ὁ κύριος πρόεδρος τοῦ ὑπουργείου, ὅτι ὑπάρχουν αὐθύπαρκτα σώματα, ὡς οἱ λόχοι τῶν Ἄλπεων καὶ τὰ τάγματα τοῦ Τυρόλου· ἀλλὰ μόνον ἡ ὀνομασία αὐτῶν ἤρκει νὰ πείσῃ, ὅτι τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον θέλει νὰ ἐγκαινιάσῃ διὰ τοῦ ὀργανισμοῦ αὑτοῦ, εἶναι ἀλλότριον ἐκείνων, διότι τὰ σώματα ἐκεῖνα στρατολογοῦνται ἐπιτοπίως καὶ φέρουν τὴν ὀνομασίαν τοῦ τόπου, ἐξ οὗ κατάγονται· εἶναι δὲ σώματα, τὰ ὁποῖα δὲν εἰσπράττουσι φόρους, ἀλλὰ σώματα, τὰ ὁποῖα φρουροῦν τὰ ὅρια, καὶ ἐννοῶ κατ’ ἀνάγκην τὸ σύστημα αὐτὸ, ἐνόσῳ περιορίζεται εἰς τὴν φρούρησιν τῆς ὁροθετικῆς γραμμῆς καὶ τὸ ὁποῖον λεληθότως καὶ ἡμεῖς ἔχομεν διὰ τῶν τεσσάρων εὐζωνικῶν ταγμάτων. Ἀλλὰ σώματα τοιαῦτα εἰς τὴν Πελοπόννησον καὶ εἰς τὰς νήσους θὰ ἦναι σώματα, τὰ ὁποῖα δύναταί τις νὰ ὀνομάσῃ σώματα λαφυραγωγῶν ἢ ἐπιδρομέων· ὅταν δὲ ὑποστηρίζων τὴν γνώμην του ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου ἐπεκαλέσθη τὴν γνώμην τοῦ Dufour ἔσφαλε, διότι εἰς τὰ μαθήματα τῆς τακτικῆς του ὁμιλῶν ὁ Dufour περὶ λαφυραγωγῶν ἢ ἐπιδρομέων, λέγει «ὅτι τὰ σώματα αὐτὰ εἶναι ἄτακτα, ἐνεργοῦσιν ἐπὶ ἰδίᾳ ὠφελείᾳ καὶ δὲν λαμβάνουσιν ἀπὸ τὸν ἀρχηγὸν τοῦ στρατεύματος παρὰ μόνον τὰς γενικὰς διευθύνσεις, ἐφοδιάζονται δὲ μὲ ἔγγραφα, ἄνευ τῶν ὁποίων ἤθελον ἐκληφθῆ ὡς λῃσταὶ ἐξομοιούμενοι πρὸς τοὺς πειρατὰς τῆς θαλάσσης. Αὐτὰ δὲ τὰ σώματα εἰς οὐδὲν Κράτος ὑπάρχουν ἐν ὥρᾳ εἰρήνης· τὰ σώματα αὐτὰ δημιουργοῦνται ἐν καιρῷ πολέμου, καὶ ὑποπτεύω, ὅτι ὁ ὀργανισμὸς τοῦ κ. Τρικούπη ἔχει καὶ εἰδικὴν διάταξιν καθιεροῦσαν αὐτά.

§72ΣΕΡΒΟΣ. Λοιπὸν καὶ τὰ εὐζωνικὰ τάγματα εἶναι λῃσταὶ λαφυραγωγοί· δὲν ἔχω τοιαύτην ἰδέαν, ἔχω περισσοτέραν ὑπόληψιν εἰς αὐτὰ τὰ σώματα.

§73Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Κύριε Σέρβος, τὰ ζητήματα αὐτὰ δὲν ἐννοεῖτε, ὅπως δὲν ἐννοῶ ἐγὼ τὴν ἑρμηνείαν τῶν ἄρθρων τῆς ποινικῆς δικονομίας (ἱλαρότης.)

§74ΣΕΡΒΟΣ. Ἐννοῶ τὴν τιμὴν καὶ τὴν ὑπόληψιν τοῦ στρατοῦ.

§75Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Δὲν ἔχει ἀνάγκην ὁ στρατὸς τῆς ὑπερασπίσεως ὑμῶν, ὅταν ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, ὅστις εἶναι παρὼν καὶ εἶναι ὁ νόμιμος αὐτοῦ ἀντιπρόσωπος, δὲν ἐννοῇ, ὅτι προσβάλλεται ὁ στρατός· εἰς σᾶς δὲν ἐπιτρέπεται νὰ τὸν ὑπερασπίζεσθε. Ὁμιλῶ περὶ τῶν σωμάτων, τὰ ὁποῖα ὁ Dufour, ἂν δὲν φέρουν τὰ ἀνάλογα πιστοποιητικὰ τῆς ἀρχῆς, ἐξομοιοῖ μὲ λῃστὰς, καὶ τοῦτο ἐν καιρῷ πολέμου. Τὸ σύστημα αὐτὸ κατὰ τὸ 1870 ἐφηρμόσθη ἐν Γαλλίᾳ· ἰδοὺ τί λέγει ὁ Leval περὶ τῶν σωμάτων αὐτῶν. Πρὸ τοῦ Leval ὅμως ὁ στρατηγὸς Bugeand, ὅστις δὲν εἶναι στρατιωτικὸς συγγραφεὺς καὶ ὅστις καθυστερεῖ κατὰ τὰς γνώσεις καὶ τοῦ Leval καὶ τοῦ Trochu, ἀλλ’ ὑπερτερεῖ αὐτῶν κατὰ τὴν στρατιωτικὴν ἀξίαν καὶ ἱκανότητα, ὁ Bugeand, τὸν ὁποῖον διαρκῶς ἐπικαλεῖται ὁ Leval καὶ τὸν ἀναγνωρίζει ὡς αὐθεντίαν, ἰδοὺ τί λέγει περὶ τῶν σωμάτων αὐτῶν: «Θέλουν ἐνεργήσει πάντοτε πρὸς τοὺς κατοίκους τοῦ τόπου, τὸν ὁποῖον θὰ διατρέξωσιν ὡς πρὸς ἐχθροὺς μᾶλλον ἢ πρὸς φίλους. Πολλάκις δὲ θὰ φορολογήσωσι τὰ χωρία, δι’ ὧν θὰ διέλθωσιν ἵνα ἀφαιρέσωσι τὰς σιτοπομπείας τοῦ ἐχθροῦ». Ὁ δὲ Leval ἔρχεται κατόπιν τῆς γνώμης αὐτῆς καὶ λέγει, ὅτι «κατὰ τὸν πόλεμον τοῦ 1870–71 οἱ Γάλλοι ὑπὸ διάφορα ὀνόματα εἶχον συστήσει τοιαῦτα σώματα· τὰ σώματα ταῦτα δὲν παρέσχον οὐδεμίαν πραγματικὴν ὑπηρεσίαν καὶ ἐδείχθησαν μᾶλον ἐπίφοβα πρὸς τοὺς κατοίκους τῆς χώρας παρὰ εἰς τὸν ἐχθρόν. Λοιπὸν ποτὲ, ποτὲ, ποτὲ, ἡ σύστασις τοιούτων σωμάτων», καὶ κατόπιν φιλοσοφικῶς διαπραγματευόμενος τὸ ζήτημα λέγει «ὅτι ἡ σύστασις τῶν τοιούτων σωμάτων εἶναι τὸ ἀλάνθαστον σύμπτωμα τῆς καταπτώσεως τῆς χώρας». Ἀλλ’ ὁ Dufour συνάμα λέγει, ὅτι ἡ σύστασις τῶν τοιούτων σωμάτων ἴσως εἶναι ἀναγκαία εἰς χώρας, αἱ ὁποῖαι ἐνεργοῦν ἀμυντικὸν πόλεμον. Ἀλλ’ ἡ Ἑλλὰς ἡ ὁποία ἀπὸ τοῦ 1833 δὲν ἐφρόντισεν οὔτε τὰ παράλιά της νὰ ἐξασφαλίσῃ, οὔτε εἰς τὴν γυμνὴν ὁροθετικὴν γραμμήν της νὰ ἐγείρῃ φρούρια, ἔχει πολιτικὴν ἀμυντικήν; μόνον καὶ μόνον τότε ἐπιτρέπεται ἴσως νὰ σχηματισθοῦν τοιαῦτα σώματα εἰς χώραν, ἡ ὁποία πρόκειται νὰ κάμῃ ἀμυντικὸν πόλεμον, ἤτοι νὰ ἀποφύγῃ τὴν κατάκτησιν ἢ νὰ σώσῃ τὴν ὕπαρξίν της. Βλέπετε λοιπὸν, ὅτι αἱ τοιαῦται ἰδέαι διὰ τὴν πατρίδα μας εἶναι ἰδέαι ἀποκρουστέαι· ἀλλ’ ὁ κ. Τρικούπης ὑποστηρίζων τὸ σύστημά του σᾶς εἶπε, τίνες λοιπὸν θὰ εἰσπράττωσι τοὺς φόρους ἢ θὰ συλλαμβάνωσι τοὺς φυγοδίκους; δυστυχῶς ἡ κατάστασις αὐτὴ πρέπει νὰ μελετηθῇ, πρέπει νὰ ἐξευρεθῶσι τὰ μέσα, δι’ ὧν ἀνταποκρινόμενοι εἰς τὴν ἀνάγκην αὐτὴν θὰ χορηγήσωμεν ἐγγύησιν εἰς τὴν χώραν, ὅτι οἱ διενεργήσοντες τὴν τοιαύτην ὑπηρεσίαν νὰ ἦναι οἱ κατάλληλοι. Καὶ, κύριοι, ἐγὼ δὲν ἠξεύρω, ἀλλ’ ὑποθέτω, ὅτι καὶ εἰς τὰ μᾶλλον πεπολιτισμένα Κράτη εἶναι ἀδύνατον νὰ μὴ παρουσιάσθησαν τοιαῦται ἀνάγκαι· ὑποπτεύω δὲ, ὅτι διὰ τὸν φόρον τοῦ ἀλεύρου ἠναγκάσθη ἡ Ἰταλία νὰ κάμῃ χρῆσιν ἐνόπλου δυνάμεως. Ἡ τοιαύτη κατάστασις πρέπει νὰ ἦναι διαβατικὴ, διὰ τὴν τοιαύτην δὲ ὑπηρεσίαν οἱ καταλληλότεροι εἶναι οἱ χωροφύλακες· ἀλλ’ ὁ κ. Τρικούπης εἰς τὴν ἀγόρευσίν του εἶπεν, ὅτι ἤθελε προτιμήσει τὸ σύστημα τῆς χωροφυλακῆς, ἀλλ’ ὅτι δὲν ἔχει χωροφύλακας. Τῷ ἀπαντῶ, ὅτι ἔχει καὶ ὅτι δύναται νὰ ἔχῃ καλλιτέρους χωροφύλακας ἀπὸ τοὺς μέλλοντας εὐζώνους, διότι τὰ στελέχη τῆς χωροφυλακῆς εἶναι παλαιά, διότι ἐπί τῶν χωροφυλάκων ἐπισείεται καὶ τοῦ κακουργιοδικείου καὶ τῶν πολιτικῶν δικαστηρίων ἡ σπάθη. Ἀπόδειξις ὅτι δύναται νὰ ἔχῃ ὁ κ. Τρικούπης χωροφύλακας, εἶναι ὁ ὀργανισμὸς τὸν ὁποῖον ὑποβάλλει, διότι εὑρύνονται διὰ τοῦ ὀργανισμοῦ τὰ προσόντα τῆς κατατάξεως εἰς τὴν χωροφυλακὴν, καὶ ὅταν εὐρύνωνται τὰ προσόντα τῆς κατατάξεως τοῦ χωροφύλακος, διατί δὲν προτιμᾷ νὰ κατατάξῃ αὐτοὺς εἰς τὴν χωροφυλακὴν, καὶ διατί θέλομεν νὰ παίζωμεν μὲ τὰς λέξεις λέγοντες στελέχη τῶν εὐζωνικῶν σωμάτων, ἀφοῦ ἡ Κυβέρνησις ἡ νῦν ἐπὶ τοσοῦτον δὲν ἔχει πεποίθησιν εἰς τὰς ἰδέας της, ὥστε ἀναγράφει τὸ ἐφ’ ὅσον καὶ καθ’ ὅσον σχηματίζονται, ἄλλως τὸ καθεστὼς θὰ μένῃ; Ἐπεκαλέσθη ὁ κ. Τρικούπης καὶ τὴν ἀγόρευσιν τοῦ μακαρίτου Βότσαρη καὶ τὴν ἀπόφασιν τῆς οἰκουμενικῆς κυβερνήσεως, δι’ ὧν ἡ ὑπηρεσία αὕτη ἔδει νὰ ἐνεργῆται ἀπὸ τὸν ἀναγκαῖον ἀριθμὸν τακτικῶν στρατιωτῶν ἀπεσπασμένων ἐκ τῶν σωμάτων· καὶ τὸ μέτρον αὐτό, ἐφ’ ὅσον δυστυχῶς ὑφίσταται ἡ τοιαύτη ἀνάγκη, εἶναι κατ’ ἐμὲ τὸ καταλληλότερον, καὶ ἰδοὺ διατί· διότι δὲν ἀποξενόνει τοὺς στρατιώτας ἀπὸ τὴν ὑπηρεσίαν τὴν τακτικὴν, τὴν βαρεῖαν τοῦ στρατῶνος, τῶν φυλάκων, τῶν σκοπῶν καὶ τῶν ἄλλων δυσαρέστων ὑπηρεσιῶν, διότι ὁ τακτικὸς στρατιώτης μετὰ τρίμηνον ἢ τὸ πολὺ μετὰ ἑξάμηνον θέλει ἐπανέλθει εἰς τὴν ἕδραν τοῦ σώματός του καὶ ἐπαναλάβει τὴν κανονικήν του ὑπηρεσίαν, ἐνῷ διὰ τοῦ προτεινομένου συστήματος δημιουργεῖται τάξις ἀνθρώπων, μὴ ἐχόντων ἄλλον προορισμὸν, ἢ τὸ εἰσπράττειν καὶ τρέφεσθαι εἰς βάρος τῶν κατοίκων, καὶ οὕτω πρέπει νὰ τὸ ἐννοήσητε, ὅταν πρόκηται οἱ εὔζωνοι νὰ λαμβάνωσι 40 δραχμὰς κατὰ μῆνα, διὰ τῶν ὁποίων θέλουσιν ἐνδύεσθαι καὶ συντηρεῖσθαι. Ἄν τὸν εὔζωνον τὸν ὑποχρεώσητε νὰ φρουρήσῃ εἰς πόλιν, ἅμα λήξει ἡ θητεία του, θὰ ἀναχωρήσῃ ἀμέσως, διότι λόγος τῆς κατατάξεως του εἶναι νὰ θέτῃ κατὰ μέρος τὴν μισθοδοσίαν του, ὅταν δὲ ἐκ τῆς μισθοδοσίας του θέλῃ δαπανᾷ τὰ ¾ πρὸς τροφήν του, τότε διατί νὰ καταταχθῇ; καὶ νομίζω, ὅτι ἐν γνώσει τούτων εἶναι ἡ προκάτοχος κυβέρνησις, καὶ εἶμαι πλέον ἢ βέβαιος, ὅτι οὐδεὶς θέλει μὲ διαψεύσει, ὅτι οἱ στρατιῶται καὶ ὑπαξιωματικοὶ δυσηνεσχέτουν καθ’ ἑκάστην διὰ τὴν ἐν τῇ πόλει διαμονήν των, διότι αἱ φρουραὶ εἶναι δι’ αὐτοὺς καταπιεστικαὶ καὶ ἐκτὸς τοῦ λόγου τῆς μισθοδοσίας, διότι ὑποβάλλονται εἰς ὅλας τὰς ὑποχρεώσεις τῆς πειθαρχίας, ἡ ὁποία πάντοτε εἰς τὴν εἰδικὴν ὑπηρεσίαν τῶν εὐζωνικῶν ταγμάτων εἶναι χαλαρὰ καὶ ἐκλελυμένη. Κύριοι, εἶμαι ἠναγκασμένος νὰ ἀκολουθήσω τὸν λόγον τοῦ κ. Τρικούπη καὶ κατὰ συνέπειαν δὲν δύναμαι νὰ συνεχίσω τὰ περὶ ἐθελοντῶν. Ἐπιλαμβάνεται κατόπιν ὁ κ. Τρικούπης τοῦ ζητήματος τῆς θητείας καὶ ἰδίως τῶν ὑπηρετούντων ἐπὶ ἕξ μῆνας· ἰδοὺ τί λέγει: «Ἀφοῦ δὲ ὁ νόμος ἀπεδέχθη τὴν ἀρχὴν, ὅτι ἑξάμηνος ἄσκησις ἐν τῷ στρατῷ εἶναι ἐπαρκὴς πρὸς ἐκπαίδευσιν, δυνάμεθα νὰ περιορίσωμεν τὴν θητείαν κτλ.» Τὸ ζήτημα τῶν ἑξαμήνων εἶναι ὑποχρεωτικὴ συνέπεια δύο ζητημάτων, πρῶτον τῆς γενικῆς στρατολογίας καὶ δεύτερον τοῦ ποσοῦ τῶν χρημάτων, τὰ ὁποῖα πρόκειται νὰ διαθέσητε διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ στρατοῦ. Ἀποκρούω δὲ τὴν ἰδέαν τοῦ κυρίου προέδρου τῆς κυβερνήσεως, εἰπόντος, ὅτι ὁ νόμος ἐθεώρησεν ἐπαρκῆ τὴν ἑξάμηνον ἄσκησιν· ἡ ἑξάμηνος ἄσκησις εἶναι ὑποχρεωτικὴ συνέπεια τῆς προσκλήσεως ὁλοκλήρου τῆς κλάσεως καὶ τῆς δαπάνης, τὴν ὁποίαν τὸ Κράτος ὁρίζει διὰ τὸν στρατόν. Τί εἶπον δὲ οἱ μεριμνῶντες διὰ τὸν στρατόν; ἐν δὲ τῇ Γαλλίᾳ οἱ ἀγαπῶντες τὸν στρατὸν εἶναι μᾶλλον οἱ πολῖται ἢ οἱ στρατιωτικοὶ, καὶ μεταξὺ τῶν πρώτων πολιτῶν ὁ πρώην Πρόεδρος τῆς Δημοκρατίας Thiers· ἰδοὺ τί λέγει ἡ ἐπιτροπή σας: κατ’ ἀρχὰς ἀπεδέχθη τὸ ἔτος, ἀλλὰ κατόπιν παρατηρήσεων αὐτῇ γενομένων ἀπεδέχθη τοὺς ἕξ μῆνας, ἀφ’ ἑνὸς μὲν ἵνα μὴ στερηθῇ ὁ στρατὸς τῆς ἑξαμήνου ὑπηρεσίας τῶν ὑπηρετούντων τὴν θητείαν τῶν ἀνδρῶν, καὶ ἀφ’ ἑτέρου ἡ διαφορὰ τῆς ἑξαμήνου ὑπηρεσίας ἀπὸ τὴν ἐνιαύσιον ὡς πρὸς τὴν μόρφωσιν τοῦ στρατιώτου εἶναι ἀσήμαντος. Ἐν Γαλλίᾳ ἡ ἀπογραφὴ, τῆς ὁποίας ἀντίγραφον εἶναι ὁ ἡμέτερος στρατολογικὸς νόμος, χορηγεῖ 175 χιλ. νέους ἱκανοὺς καὶ μὴ ἐξαιρουμένους ἀπὸ τὸν νόμον καὶ ἄγοντας τὸ 21ον ἔτος τῆς ἡλικίας των· ἂν ἤθελε τοὺς κατατάξει ὅλους, ἤθελε μετὰ πέντε ἔτη δαπανᾷ διὰ 875 χιλ. στρατόν· ἀλλ’ 875 χιλ. στρατοῦ ἔχουν δαπάνην πολὺ πλέον τοῦ δισεκατομμυρίου, ἡ δὲ Γαλλία δὲν ἐνόει νὰ διαθέσῃ διὰ τὸν στρατόν της τὸ ποσὸν αὐτό· καὶ ἐνῷ ἀφ’ ἑνὸς δὲν ἐνόει νὰ διαθέσῃ τόσα χρήματα, ἀφ’ ἑτέρου ἤθελε νὰ ἔχῃ καὶ τὴν πάνδημον στρατολογίαν, καὶ διὰ τοῦτο ὥρισεν, ὥστε μέρος τῆς ὅλης κλάσεως νὰ ὑπηρετῇ ἐπὶ ἕξ μῆνας, ἀφοῦ καὶ ἡ ὑπηρεσία τοῦ ἑνὸς ἔτους δὲν δύναται νὰ μορφώσῃ τὸν στρατιώτην ὡς καὶ ἡ τῶν ἓξ μηνῶν· βλέπετε λοιπὸν, ὅτι ἡ ἑξάμηνος ὑπηρεσία εἶναι συνέπεια ὑποχρεωτικὴ τῆς γενικῆς στρατολογίας καὶ τῆς δαπάνης διὰ τὸν στρατὸν ἐν ὥρᾳ εἰρήνης. Ἀλλ’ εἶπεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης προχθὲς ἀγορεύων, ὅτι αἱ ὧραι τῆς ἐκπαιδεύσεως ἐντὸς τῆς ἑξαμηνίας ἢ ἐντὸς τοῦ ἔτους θὰ ἦναι περισσότεραι τῶν ὡρῶν τῆς ἐκπαιδεύσεως τῶν μέχρι τοῦδε· ἀλλ’ ἡμεῖς συνηγορήσαμεν ποτὲ ὑπὲρ τοῦ καθεστῶτος; ἀνεγνωρίσαμεν ποτὲ ὅτι ἐν Ἑλλάδι καλῶς ἔχει τὸ διέπον τὸ στρατιωτικὸν σύστημα; καὶ τὸ διὰ τοῦ τακτικοῦ στρατοῦ εἰσπράττειν τοὺς φόρους τοῦ Κράτους; ἀλλὰ καὶ νομίζετε, ὅτι μόνη ἡ θεωρητικὴ ἐκπαίδευσις, ἡ ὁποία παρέχει πρὸς διδασκαλίαν πολλὰς ὥρας, εἶναι ἱκανὴ πρὸς μεταμόρφωσιν τοῦ στρατιώτου; Νομίζω λοιπὸν, ὅτι καὶ ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ ζητήματος, περὶ τοῦ ὁποίου ὡμίλησεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι δηλ. ὁ νόμος ἐθεώρησεν ἐπαρκῆ τὴν ἑξάμηνον ὑπηρεσίαν πρὸς ἐκπαίδευσιν, δὲν εἶναι ἀκριβὲς, διότι ἡ ἑξάμηνος ὑπηρεσία, ὅπως ἀπέδειξαν, εἶναι ἀναγκαία συνέπεια τοῦ νόμου, ὁ ὁποῖος φέρει ὁλόκληρον τὴν ἡλικίαν, καὶ ἐπειδὴ ἡ ἡλικία εἶναι πολυάριθμος καὶ δὲν δύναται τὸ Κράτος νὰ δαπανᾷ πολλὰ χρήματα διὰ τὸν στρατὸν, ἔπρεπε νὰ ἐξευρεθῇ ἡ τοιαύτη διέξοδος. Κατόπιν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ὁρίζει τὴν θητείαν, διὰ μὲν τὸ πεζικὸν εἰς ἓν ἔτος, διὰ δὲ τὰ τεχνικὰ ὅπλα εἰς δύω· ἡ διάκρισις αὕτη εἶναι ἐντελῶς πρωτότυπος, καὶ εἶναι πράγματι ἄπορον πῶς ὁ στρατολογικὸς νόμος ὁ παρ’ ἡμῖν εἰσαχθεὶς ἀνέγραφεν αὐτὰς τὰς διατάξεις· τὸ παρεῖδον ἐγὼ πρῶτος, διότι οὐδαμοῦ θέλετε ἴδει, ὅτι ἡ θητεία εἶναι διάφορος κατὰ τὰ ὅπλα· ἡ θητεία εἶναι ἡ αὐτὴ, ἡ ἐκτέλεσις τῆς θητείας διαφέρει, καὶ ὅταν ὁ κ. Τρικούπης ἀνέφερεν, ὅτι ἡ θητεία εἶναι μικρὰ εἰς τὴν Ὁλλανδίαν, Σουηδίαν καὶ Δανιμαρκίαν, νομίζω, ὅτι ἐπλανήθη, διότι ἡ θητεία ἐκεῖ δὲν εἶναι μικρά· ἐν Δανίᾳ ἡ θητεία εἶναι τεσσάρων ἐτῶν, ἐν Σουηδίᾳ ἓξ ἐτῶν, ἐν Ὁλλανδίᾳ ἓξ ἐτῶν, μὲ τὴν διαφορὰν, ὅτι καθ’ ὅσον αἱ Κυβερνήσεις θέλουν καὶ τὰ μέσα τὸ ἐπιτρέπουσι, χορηγοῦνται περισσότεραι ἢ ὀλιγώτεραι ἄδειαι· οἱ ἄνδρες ὅμως ἀνήκουν διαρκῶς εἰς τὴν ἐνεργὸν ὑπηρεσίαν καὶ διατελοῦσιν ὑπὸ τὰς διαταγὰς τοῦ Ὑπουργείου τῶν στρατιωτικῶν. Καὶ νομίζω, ὅτι ὁ κ. Τρικούπης δὲν ἠρκέσθη εἰς τὴν ἐνιαύσιον θητείαν, ἀλλὰ καὶ τὴν ἑξάμηνον ὑπηρεσίαν ἀνέγραψε ἐν τῷ νόμῳ ὡς θητείαν, διότι μετὰ ἑξάμηνον ὑπηρεσίαν κατὰ τὸν κ. Τρικούπην οἱ ὑπεράριθμοι μεταβαίνουν εἰς τὴν ἐφεδρείαν τοῦ στρατοῦ. Ἀλλὰ, κύριοι, ἂν θέλετε νὰ χορηγήσητε εὐκολίας, ἂν τὸ σύστημά σας ἦναι νὰ ἐλαφρώσητε τὸν λαὸν ἀπὸ τὸ βάρος αὐτὸ, μετὰ πεποιθήσεως σᾶς λέγω νὰ ὁρίσητε τὴν θητείαν εἰς ἓξ μῆνας, διότι οὕτω θὰ ἔχητε τὰ πλεονεκτήματα τῆς ἑξαμήνου ὑπηρεσίας, καὶ δὲν θὰ ἔχητε τὰ βάρη τοῦ ἑνὸς ἔτους· σᾶς τὸ ὁμολογῶ μετὰ πεποιθήσεως, ὅτι οἱ ὑπηρετήσοντες ἐπὶ ἓν ἔτος στρατιῶται δὲν θὰ ἔχωσι διαφορὰν τῶν ἀνδρῶν τῶν ὑπηρετησόντων ἐπὶ ἓξ μῆνας, διότι καὶ εἰς τὰς δύω περιστάσεις μόρφωσις στρατιώτου δὲν δύναται νὰ συντελεσθῇ. Ἀλλὰ πῶς τολμᾶτε νὰ προτείνητε ἰδέας περὶ ἐνιαυσίου θητείας ἢ ἑξαμήνου, ἀφοῦ γνωρίζετε, ὅτι ἐν τῷ στρατῷ ὑπάρχουν ὑπαξιωματικοί; καὶ ἀφοῦ τὰ πάντα σᾶς λέγουν, ὅτι δὲν δύνασθε νὰ ἔχητε μορφωμένον στρατιώτην δι’ ἓξ μῆνας ἢ δι’ ἓν ἔτος, πῶς θέλετε σχηματίσει ὑπαξιωματικούς; Ὑπάρχουν μύρια ὅσα παραδείγματα καὶ παλαιὰ καὶ νεώτερα καὶ σύγχρονα περὶ τῆς ἀξίας τῶν παλαιῶν στρατιωτῶν· καὶ λέγων παλαιοὺς στρατιώτας δὲν ἐννοῶ τοὺς ἄνδρας τοὺς ὑπηρετήσαντας 10 καὶ 15 ἔτη, ἀλλὰ τοὺς ὑπηρετήσαντας τρία μόνον ἔτη. Ὅταν ὁ μέγας Ναπολέων παρὰ τὸν Δούναβιν συνεκρότει μάχην κατὰ τῶν Αὐστριακῶν παρέταξε δύω μεραρχίας, τὴν μὲν ὑπὸ τὸν Oudinot, ἐὰν ἐνθυμοῦμαι καλῶς, καὶ τὴν ἄλλην ὑπὸ τὸν Saint-Hillaire· ἡ μία συνεκροτεῖτο κατὰ τὰ δύω τρίτα ἐκ νεοσυλλέκτων, ἡ δὲ ἄλλη κατὰ τὰ ⅔ ἐκ παλαιῶν στρατιωτῶν. Τὸ πυροβολικὸν τοῦ ἐχθροῦ ἤρξατο τῆς μάχης· ἡ μεραρχία Oudinot, ἡ συγκειμένη κατὰ τὸ πλεῖστον ἐκ παλαιῶν στρατιωτῶν, ἀνεπτύχθη, ἡ δὲ μεραρχία τοῦ Saint-Hillaire ἐσχηματίσθη εἰς φάλαγγα, ἑκάστη βολὴ τοῦ ἐχθροῦ ἠδύνατο νὰ φονεύσῃ τρεῖς ἢ τέσσαρας στρατιώτας ἐκ τῆς μεραρχίας τοῦ Oudinot, ἐνῷ ἐκ τῆς μεραρχίας τοῦ Saint-Hillaire ἠδύνατο νὰ φονεύσῃ 15–20. Ὁ Ναπολέων παρὼν εἰς τὴν μάχην διέταξε τὸν ἀξιωματικὸν Rigny, τὸν εἰς τὴν ναυμαχίαν τῆς Πύλου, ναύαρχον, νὰ εἴπῃ εἰς τὸν Saint-Hillaire κατόπιν ὅτι ἐλησμόνησε τὸ ἐπάγγελμά του διατάξας τὰ στρατεύματά του κατὰ φάλαγγα, ὁ δὲ στρατηγὸς ἀπήντησεν, ὅτι, ἂν τοὺς νεοσυλλέκτους του δὲν τοὺς ἐσχημάτιζε κατὰ φάλαγγα, ἤθελον διασκορπισθῆ καὶ ριφθῆ εἰς τὸν Δούναβιν. Ἀλλὰ τὰ σημερινὰ γεγονότα, ὁ πόλεμος τῆς Κριμαίας, ὁ πόλεμος τῆς Ἰταλίας, ἀπέδειξαν, ὅτι δὲν ἀρκοῦν μόνα τὰ στελέχη, διὰ νὰ καταστήσωσιν ἰσχυρὸν τὸν στρατόν, ἀλλ’ ὅτι ὑπάρχει ἀνάγκη καὶ στρατιωτῶν μορφωμένων, μόνη δὲ ἡ θεωρητικὴ ἐκπαίδευσις εἶναι ἐντελῶς ἀνεπαρκής. Ἀκολουθῶν τὴν ἀγόρευσιν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ εἶμαι ἠναγκασμένος νὰ μεταβῶ εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως μᾶς εἶπεν, ὅτι κατ’ ἀναλογίαν πρὸς τὸν ὑποβληθέντα προϋπολογισμόν, ὅστις διὰ 16,000 ἄνδρας ἀπήτει 11 ἑκατομμύρια, ὁ ὑπ’ αὐτοῦ ὑποβαλλόμενος διὰ 11–12 χιλιάδας ἀνδρῶν ἤθελεν ἀπαιτήσει 7,500,000· ἰδοὺ τί λέγει, «ἀλλ’ ἐπειδὴ ταυτοχρόνως καταργοῦμεν καὶ τὰ γενικὰ ἀρχηγεῖα, καὶ τὰ εἰδικὰ ἀρχηγεῖα, καὶ τὸ σῶμα τῶν γενικῶν ἐπιτελῶν καὶ περιττὰς θέσεις καὶ βαθμούς, ἐπειδὴ λαμβάνομεν καὶ ἄλλα μέτρα, περὶ ὧν ἤδη θέλω ὁμιλήσει, τὸ ποσὸν ἤθελε κατέλθει καὶ μέχρι τῶν 7 ἑκατομμυρίων. Ἀλλὰ δὲν εἶναι ὁ ἀληθὴς ἀριθμός, διότι ἡ ἀφετηρία δὲν ἦτον ἀληθής, διότι τὰ 11 ἑκατομμύρια δὲν παριστῶσι τὴν ἀληθῆ δαπάνην διὰ τὸν στρατὸν 16 χιλιάδων ἀνδρῶν. Ἡ δαπάνη, ἥτις ἀπαιτεῖται διὰ τὸν στρατόν, ὅπως ἐξέθηκα τὰ κατ’ αὐτὸν, εἶναι 8½ ἑκατομμύρια, τουτέστιν ὑπάρχει οἰκονομία ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ 2,500,000. Κατὰ τὸν ὑποβληθέντα προϋπολογισμὸν αἱ δαπάναι ἀνέρχονται εἰς 9,626.23, ἀλλὰ δυνάμει προσθηκῶν τινων καὶ δηλώσεων, αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο, ἀνέρχονται εἰς τὸ ποσὸν τῶν 1,109,488. Ἀλλ’ ἐξ αὐτῶν τῶν δηλώσεων μόνον τὰς 234,000 δραχ. αἱ ὁποῖα εἶναι διὰ τὰ φυσίγγια τοῦ Γκρᾶ, δυνάμεθα νὰ ἐξαιρέσωμεν, διότι αἱ ἄλλαι εἶναι ἢ δαπάναι τακτικαὶ ἢ δαπάναι, ἐπὶ τῶν ὁποίων εὐθύνεται ὁλόκληρον τὸ παρελθόν. Ἀλλ’ ὁ κ. Τρικούπης, ἐνῷ ἀναγράφει εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τὴν συντήρησιν χιλίων νεοσυλλέκτων, μᾶς ὑποβάλλει νομοσχέδιον δυνάμεως στρατοῦ ἐκ 1,500, ὥστε δὲν ἀναγράφει δαπάνην 500 ἔτι νεοσυλλέκτων. Ἐκτὸς τούτου ὁ προϋπολογισμὸς δὲν ἀναγράφει ἑτέραν δαπάνην καὶ λίαν σπουδαίαν ἐκ 410,000 δραχ. Καὶ ποία εἶναι αὕτη; Ἡ ἔλλειψις τῶν ἐξόδων τῶν ὑπηρετησόντων ἐπὶ ἓξ μῆνας καὶ τὰ ὁποῖα ἔπρεπε νὰ ὑπολογισθῶσι δι’ ἓν ἔτος καὶ οὐχὶ δι’ ἓξ μόνον μῆνας. Ὀφείλομεν λοιπὸν νὰ ἀναγράψωμεν δαπάνην ἐτησίως 820,000 δραχ. καὶ οὐχὶ 410,000. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου εἰς τὰς δαπάνας τῶν ἐπὶ ἓξ μῆνας ὑπηρετούντων δὲν ὑπολογίζονται εἰμὴ 1,550, ἐνῷ καὶ κατὰ πᾶσαν πιθανότητα καὶ κατὰ τὰς πληροφορίας τοῦ πρώην Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν ὁ ὅλος ἀριθμὸς τῆς κλάσεως εἶναι 12,000· ἐὰν ἀπ’ αὐτοῦ ἀφαιρέσωμεν τὸ ἥμισυ, μένουν 6,000 καὶ ἐξ αὐτῶν 1,500 νεοσυλλέκτους, μένουν 4,500 ...»

§76ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἡ δὲ ναυτικὴ ἀπογραφὴ μένει εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν.

§77Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ἐγὼ σᾶς βεβαιῶ, κ. πρόεδρε, ὅτι θὰ εὑρέθητε εἰς αὐτὴν τὴν ἀνάγκην καὶ εἴπατε, ὅτι πιθανὸν ἡ ἡλικία νὰ ἦναι πλέον τῶν 12,000, καὶ αἱ ἀνικανότητες ὀλιγώτεραι τῶν 6,000 καὶ νὰ ἔχητε νὰ ἐκγυμνάσητε ἀντὶ 4,500 ἀνδρῶν 5,000 ἢ 5,500· ἑπομένως ἔπρεπεν ἡ δαπάνη νὰ σημειωθῇ.

§78ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἀλλὰ ἡ ναυτικὴ ἀπογραφή;

§79Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Πόσους θέλετε;

§80ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Πόσους ἔχει ὁ κ. Μπούμπουλης;

§81Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Σεῖς πόσους θέλετε;

§82ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὅσους ἔχομεν ἀναγράψει.

§83Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτων σεῖς ὀργανίζετε στρατὸν ἐκπαιδεύσεως, ἀλλ’ αὐτὸς ἔχει ἀνάγκην διαφόρων πραγμάτων, καὶ πρῶτον βολῶν. Ἔχετε 12,000 ἄνδρας ἢ μᾶλλον 11,000, ἀφαιρουμένων τῶν ἀξιωματικῶν. Ἐκ τῶν 11,000 ἕκαστος ὀφείλει νὰ ῥίψῃ τοὐλάχιστον 100 βολάς. Ἔχετε λοιπὸν δαπάνην 1,100,000 φυσιγγίων, ἤτοι 231,000 δραχμ. ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ποσοῦ, τὸ ὁποῖον ἀναγράφει ὁ προϋπολογισμὸς διὰ τὴν ἀξίαν τῶν φυσιγγίων. Ἔχετε ἐπίσης διὰ δαπάνην τῶν φυσιγγίων διὰ τοὺς 2,500 ἄνδρας τῆς πρώτης ἢ τῆς δευτέρας σειρᾶς, διότι δὲν ἐννοεῖτε νὰ μὴ τοὺς ἐκπαιδεύσητε εἰς τὸ ῥίμμα, ἄλλας 11,000. Ἐπίσης τὸ πυροβολικὸν καὶ τὸ μηχανικὸν, τὸ ὁποῖον ἐννοεῖτε νὰ ἐκπαιδεύσητε διὰ τῆς κατασκευῆς προχείρων ὀχυρωμάτων, τῆς καταστροφῆς αὐτῶν, κατασκευῆς ὑπονόμων, ἀσκήσεως εἰς τὸ ῥίμμα, πρέπει νὰ ὁρισθῇ δαπάνη τοὐλάχιστον 50,000 δραχμῶν μὲ τὴν μεγαλειτέραν φειδώ. Ἔχετε ἐπίσης τὴν σπουδαιοτέραν δαπάνην τῆς συγκαλέσεως τῆς ἐφεδρείας καὶ τὴν συγκέντρωσιν τοῦ στρατοῦ ὑπὸ ἕνα ἀρχηγὸν, ὀφείλετε νὰ ὑπολογίσητε 300,000 δραχ. δαπάνην· Ἐν τέλει πρέπει νὰ ὑπολογισθῇ καὶ ἡ δαπάνη τῶν 150,000 δραχ., τὰς ὁποίας ὁρίζετε διὰ τοὺς ὑπηρετοῦντας εἰς τὰ τεχνητὰ σώματα κατὰ τοὺς ὑπολογισμούς μου κατ’ ἔτος τὰ εἰδικὰ σώματα θὰ λαμβάνουν 782 ἄνδρας.

§84ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Μετὰ 2 ἔτη· ἐὰν ὁμιλῆτε διὰ τὸ ἐν γένει, εἶμαι σύμφωνος, διότι τὸ ἐν γένει σύστημα ἰσχύει ἐν τῷ τόπῳ.

§85Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ἰδοὺ ποία εἶναι ἡ διαφορά. Σεῖς τὸ ἐδάφιον αὐτὸ ἐν τῷ στρατολογικῷ νόμῳ, τὸ ἀναγράφον τὴν καταβολὴν τῶν 100 δραχμῶν, τὸ ἀφήσατε, ἀφήσατε δὲ τὰς 150 δραχμὰς, τὰς ὁποίας τὸ Κράτος πρόκειται νὰ πληρόνῃ· ὥστε ἔχομεν δαπάνην διὰ 762 στρατιώτας 12,000 δραχμῶν, ὥστε ἐν ὅλῳ ὁ προϋπολογισμὸς ὅπως ὑπεβλήθη καὶ διὰ τοῦ ὀργανισμοῦ.

§86ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὄχι διὰ τοῦ ὀργανισμοῦ, ἀλλὰ διὰ τοῦ προϋπάρχοντος στρατολογικοῦ νόμου.

§87Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Διεγράψατε τὴν διάταξιν ἐκείνην, κατὰ τὴν ὁποίαν οἱ ὑπηρετοῦντες 6 μῆνας ὤφειλον πρὶν ἀφεθῶσι νὰ καταθέσωσιν 100 δραχμάς.

§88ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τουτέστι 300,000 δραχμὰς καὶ ὄχι 3,000,000.

§89Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Αὐτὰ θὰ πληρωθῶσιν ὑπὸ τοῦ Κράτους. (Θόρυβος.) Κατόπιν ὁ κ. πρόεδρος τοῦ Ὑπουργείου εἰς τὴν τότε ἀγόρευσίν του....

§90ΤΖΑΝΕΣ. Δὲν εἴπατε τὸ ἐν ὅλῳ.

§91Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Δώδεκα ἑκατομμύρια ἀκριβῶς.

§92ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Διὰ τὸ 1880.

§93Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ἐκτὸς μόνον, ὡς προβλέπετε, ὅτι δὲν θὰ τὸ ἐφαρμόσητε, διότι δὲν θὰ ἦναι δυνατὸν νὰ σχηματίσητε τόσα τάγματα. Ὁ κύριος Τρικούπης μοὶ ἀπέτεινε παρατηρήσεις ὅταν ἄλλοτε ἀπαντῶν εἰς τὴν ἀγόρευσίν του τῷ εἶπον, ὅτι λανθάνεται, καὶ μοὶ εἶπεν, ὅτι ἐγὼ λανθάνομαι· ὅταν ἐγὼ τῷ ἔλεγον, ὅτι ἡ δύναμις τοῦ λόχου του δὲν θὰ ἦναι πλέον τῶν 66 ἀνδρῶν, ἰδοὺ τί λέγει: «ὁ κύριος Βουλευτὴς Οἰτύλου προέβη μετὰ πεποιθήσεως εἰς τὸν ἔλεγχον τῶν μήπω παρ’ ἐμοῦ ἐκτεθέντων ἀριθμῶν, ὡς ἂν εἴχομεν συντάξει ὁμοῦ τὸ σχέδιον, καὶ ἤρχισε λέγων, ὅτι ὁ ἀριθμὸς τοῦ λόχου εἶναι 66. Τῷ παρετήρησα, ὅτι ἀπατᾶται ὡς πρὸς τὰ στελέχη, τὰ ὁποῖα περιλαμβάνει ἐν τῷ εἰρημένῳ ἀριθμῷ, ἐνῷ ὁ ἀριθμὸς ἐκεῖνος εἶναι ἀριθμὸς μόνον τῶν ἀνδρῶν· ἀναγνοὺς δὲ τὸν γαλλικὸν νόμον ἐπὶ τῇ παρακλήσει μου ἀνεγνώρισεν, ὅτι ἠπατήθη. Καὶ κατὰ πόσον ἠπατήθη, κύριοι; Τὰ στελέχη ἀπαρτίζονται ἐξ 99 ἀνδρῶν καθ’ ἕκαστον τάγμα, ἑπομένως ἐπὶ 21 ταγμάτων ἠπατήθη κατὰ 2,080 ἄνδρας.» Ἐρωτῶ, κατὰ τὸν ὑποβληθέντα ὀργανισμὸν τοῦ στρατοῦ καὶ τὸν προϋπολογισμὸν αὐτοῦ, ἐὰν ἐγὼ ἤμην ἐν ἀπάτῃ ἢ πλάνῃ τότε, ἢ ὁ νῦν πρόεδρος τῆς κυβερνήσεως ἀπατηθεὶς τότε ἀνεῦρε σήμερον τὴν ἀλήθειαν; διότι κατὰ τὸν ὀργανισμὸν καὶ τοὺς πίνακας, τοὺς ὁποίους μᾶς ὑπέβαλεν, ὁ ἀριθμὸς (ὁμιλῶ δὲ περὶ τοῦ στρατοῦ τῆς ἐκπαιδεύσεως) τῶν στρατιωτῶν τοῦ πεζικοῦ ἀνέρχεται εἰς 1848. Τὰ στελέχη τοῦ πεζικοῦ εἶναι 10 τάγματα ἐκ 4 λόχων ἤτοι 40 λόχοι· τὸ 1848 διαιρούμενον διὰ τῶν 40 δίδει δύναμιν 46. Ἐὰν δὲ προσθέσητε καὶ τὰ στελέχη, ἤτοι ἕνα λοχαγόν, ἕνα ὑπολοχαγὸν, 2 ἀνθυπολοχαγοὺς, ἕνα ἐπιλοχίαν, ἕνα σιτιστὴν, 4 λοχίας καὶ 8 δεκανεῖς, ἔχετε ἐν ὅλῳ 64. Ποῦ εἶναι λοιπὸν, κύριε Πρόεδρε τοῦ ὑπουργείου, ἡ δύναμις, τὴν ὁποίαν προσδιωρίζετε τότε καὶ μᾶς ἐλέγετε, ὅτι οἱ λόχοι δὲν θὰ ἔχουν δύναμιν τοιαύτην, μόνον οἱ ἄνδρες ἐν τῷ λόχῳ θὰ ἦναι 66, ἐνῷ σήμερον μετὰ τῶν ἀξιωματικῶν καὶ ὑπαξιωματικῶν δὲν ἀνέρχονται πλέον τοῦ ἀριθμοῦ τῶν 64; Βλέπετε λοιπὸν, ὅτι ἐγὼ τότε κακῶς δὲν ὑπελόγισα· ἐγὼ ὑπελόγισα τότε ὀρθῶς, καὶ χαίρω, ὅτι σήμερον ἀναγνωρίζετε τοῦτο διὰ τῶν πινάκων καὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ, τοὺς ὁποίους ὑποβάλλετε.

§94ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Μᾶς παρουσιάσατε τότε καὶ ἕνα συγγραφέα καὶ ἐλέγατε, ὅτι εἶναι 65.

§95ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Αὐτὸ διετείνεσθε τότε καὶ τὸ βιβλίον, τὸ ὁποῖον ἀνεγνώσατε, ἀπεδείκνυε τὸ ἐναντίον.

§96Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Νὰ ἐννοηθῶμεν. Καὶ τότε ὑπεστήριζον, ὅτι αἱ ἰδέαι σας ἀντιστρατεύονται πρὸς τὸ ὀρθὸν, διότι ἐσεῖς ἐλέγετε, ὅτι ἔχετε τὸν κατώτερον ὅρον τοῦ Γαλλικοῦ ὀργανισμοῦ, καὶ ὅτι μὲ τὰ στελέχη ἡ δύναμις ἐν ὅλῳ τοῦ λόχου θὰ ἦναι 85, ἐξ αὐτῶν δὲ 65 ἢ 66 στρατιῶται.

§97ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἀλλὰ δὲν ἐλέγετε τότε αὐτὸ, ἀλλὰ ὅτι ἔχετε στελέχη καὶ ἄνδρας 65.

§98Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ἐγὼ τότε σᾶς εἶπον, ὅτι δὲν δύνασθε νὰ ἔχητε λόχους ἀνωτέρους τῶν 61, καὶ τότε μοῦ εἴπετε καὶ ἀνέγνωσα τὸ βιβλίον τὸ Γαλλικὸν καὶ εἶδον, ὅτι λέγει 85 ἄνδρας.

§99ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Πόσους ἔχει κατὰ τοὺς πίνακας ὁ λόχος;

§100Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. 46 στρατιώτας, ἐὰν δὲ προσθέσητε καὶ τὰ στελέχη, ἐν ὅλῳ 61.

§101ΛΑΠΑΣ. Κύριε Μαυρομιχάλη, ἡ φρουρὰ τῆς πρωτευούσης ἀπὸ τί θὰ σύγκηται, ἀπὸ εὐζώνους;

§102ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἀπὸ Χωροφύλακας.

§103Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Δὲν θέλω ἐξακολουθήσει ἐπ’ ἄπειρον ἐπὶ τῶν διαφόρων ἰδεῶν, ἃς ἐξήνεγκεν ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργείου, διότι ἡ περὶ αὐτῶν ἐξέτασις, ὡς καὶ ἡ ἀπάντησις ἡ δοθεῖσα διὰ τῆς ἀγορεύσεως τοῦ κ. Κουμουνδούρου, δὲν δύναται ἢ νὰ σᾶς κουράσῃ ἄνευ ἀποτελέσματος πραγματικοῦ, διότι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἶπε τότε ὁ κ. Τρικούπης, ὅτι ὁ προϋπολογισμὸς, τὸν ὁποῖον ὑπέβαλεν ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις, ἦτο εἰκονικὸς καὶ ὅτι ἡ δύναμις, τὴν ὁποίαν ἐζήτει διὰ τῆς νεοσυλλεξίας, δὲν ἀντεπροσώπευε τὴν δύναμιν τοῦ στρατοῦ, ἥτις ὡρίζετο διὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ, ταῦτα πάντα εἶναι ἀνακριβῆ. Διότι, ἐὰν παραβάλετε τὸν προϋπολογισμὸν ἐκεῖνον πρὸς τὸν ὑπάρχοντα, θέλετε ἰδεῖ, ὅτι διὰ τοῦ ὀργανισμοῦ, τὸν ὁποῖον σᾶς ὑπέβαλον, ἔχετε ἐν ὅλῳ 8, 952 στρατιώτας, ἐνῷ ὁ προϋπολογισμὸς ὁ προηγηθεὶς εἶχε 11,098· ἔχετε λοιπὸν διαφορὰν 2,746 ἀνδρῶν, ἔχετε δὲ ἐπὶ μεῖον 1,300 νεοσυλλέκτους, ὥστε ἡ δύναμις τοῦ στρατοῦ, ἥτις ὡρίζετο τότε, δὲν ἀντεπροσώπευεν εἰκονικὸν ἀριθμὸν, ἀλλὰ τὸν ἀνάλογον, διότι καὶ σεῖς ἐπὶ 8,352 ἀνδρῶν ζητεῖτε 1,500 νεοσυλλέκτους, ἐνῷ οἱ τότε ἐπὶ 11,098 ἀνδρῶν ἐζήτουν 2,800· ὅθεν ἡ αὐτὴ ἀναλογία ὑπάρχει. Κύριοι, εἶμαι ἠναγκασμένος ἐν παρόδῳ νὰ ἐξετάσω τὸν ὀργανισμὸν, διότι εἶναι εὔκολος ἡ ἐργασία. Βεβαίως ὑπὸ τοὺς τύπους καὶ ὑπὸ τὸν χαρακτῆρα, ὑπὸ τὸν ὁποῖον παρουσιάζεται, ὑποθέτω, ὅτι ὁ ὀργανισμὸς αὐτὸς εἶναι ἐνιαύσιος ἢ προσωρινός. Ἔχω δὲ τὸ δικαίωμα νὰ ὑποθέτω, διότι ἡ ὑποψία αὕτη ἀναγράφεται ἐν τῷ ἄρθρῳ 25, ἐν ᾧ λέγεται· «ἐπιτρέπεται εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ καλέσῃ παρὰ τῷ στρατῷ ἀλλοδαποὺς ἀξιωματικοὺς πρὸς μελέτην, διαῤῥύθμισιν καὶ ἐφαρμογὴν τοῦ στρατιωτικοῦ ὀργανισμοῦ,» ἔχω δὲ τὴν πεποίθησιν, ὅτι τοιοῦτον σχέδιον ὀργανισμοῦ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἦναι εὐπρόσδεκτον παρ’ οἱουδήποτε ξένου ἀξιωματικοῦ προσκληθησομένου. Ἐπὶ τοσοῦτον δὲ δὲν χρήζει καὶ πολλῆς συζητήσεως ὁ ὀργανισμὸς, διότι ἐλπίζω, ὅτι ὁ τόπος δὲν θὰ ἦναι καταδικασμένος νὰ ὑποβληθῇ ἐπὶ πολὺ εἰς τὰς διατάξεις αὐτοῦ. Καὶ πρῶτον τὸ πεζικὸν τὸ διαιρεῖ εἰς συντάγματα. Καὶ χαίρω πολὺ, ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ αὐτοῦ τοῦ ζητήματος μετέβαλε τὰς ἰδέας του, διότι, ὅτε ἐσυζητεῖτο ὁ προσωρινὸς ὀργανισμὸς τοῦ στρατοῦ, ὁ κ. Τρικούπης ἦτο ἐναντίος.

§104ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Βεβαίως ἐν τῷ στρατῷ τῆς ὑπηρεσίας, ἀλλὰ οὐχὶ καὶ ἐν τῷ στρατῷ τῆς ἐκπαιδεύσεως.

§105ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Παρατηρεῖτε, ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ὁρίζει τὴν δύναμιν τῶν ἄλλων ὅπλων ἐπὶ τῇ βάσει τῶν κοινῶν στελεχῶν τοῦ πεζικοῦ καὶ τῶν Εὐζώνων, ἀπαλάσσονται ὅμως καθ’ ὅσον ἐκλείπει ἡ ἀνάγκη τῆς εἰσπράξεως τῶν φόρων ὑπὸ στρατιωτῶν· τὰ εὐζωνικὰ τάγματα καὶ μικρὸν καὶ κατ’ ὀλίγον μετασχηματίζονται εἰς συντάγματα πεζικοῦ. Αἱ δύο αὗται ἰδέαι εἶναι ἐντελῶς ἀσυμβίβαστοι, καθόσον εἶναι ἀδύνατον καὶ ὄχι ἐπωφελὲς διὰ τὸ Κράτος στελέχη, τὰ ὁποῖα ἴσως κατὰ τὴν ἰδέαν τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ πολὺν καιρὸν θὰ ὑπάρχουν, διότι φρονεῖ, ὅτι τὸ σύστημα τῆς εἰσπράξεως τῶν φόρων καὶ τῶν ἄλλων ξένων ὑπηρεσιῶν διὰ τῆς ἐνόπλου δυνάμεως εἶναι σύστημα, τὸ ὁποῖον θὰ παραταθῇ ἐπὶ γενεὰς, λέγω τὰ στελέχη αὐτὰ νὰ δύνανται νὰ ἔχουν κοινὴν τὴν ὕπαρξιν καὶ κοινὸν τὸ μέλλον πρὸς τὸν στρατὸν τῆς ἐκπαιδεύσεως, τοῦ ὁποίου ἡ ἐργασία, ἡ ὑπηρεσία, αἱ ἰδέαι, ἡ ἀνατροφὴ καὶ ἡ δίαιτα θὰ ἦναι ἐντελῶς ἀντικείμενα. Ἀλλ’ αὐτὸ εἶναι λίαν εὐφυὲς, διὰ νὰ διατηρήσῃ τὰ ὑπάρχοντα στελέχη τῶν εἰδικῶν σωμάτων, τῶν ὁποίων τὴν δύναμιν κανονίζει ἐπὶ τῇ βάσει τῶν στελέχεων τῶν εὐζώνων καὶ τοῦ πεζικοῦ. Ἡ ἀναλογία αὕτη εἶναι μεροληπτικὴ, διότι δὲν πρέπει νὰ λογίσητε ὡς πεζικὸν ἢ τὰ 10 τάγματα, τὰ δὲ στελέχη τῶν εὐζώνων δὲν ὀφείλετε νὰ συγχωνεύσητε μετὰ τῶν τοῦ πεζικοῦ. Ἀλλ’ ὁ κ. πρόεδρος τῆς κυβερνήσεως εἶπεν ἄλλοτε, ὅτι ἡ δύναμις αὐτὴ τῶν εὐζώνων ἐν καιρῷ ἀνάγκης δύναται νὰ χρησιμεύσῃ, ἀλλὰ τὴν χρησιμότητα αὐτῶν τῶν σωμάτων ἐν καιρῷ ἀνάγκης τὴν ἀποκρούομεν, ὡς προανέφερον, διότι εἶναι σώματα ἴδια, σώματα ἄτακτα, τὰ ὁποῖα καὶ ἐκ τῆς ὑπηρεσίας των θὰ γείνουν ἀτακτότερα, καὶ ἡμεῖς τὴν τοιαύτην δύναμιν ἐν τῷ ἔθνει τὴν ἀποκρούομεν, διότι ἀποκρούεται ὑφ’ ὅλων τῶν Κρατῶν. Λοιπὸν δὲν ἠμπορεῖτε νὰ συγχωνεύσητε τὰ στελέχη τῶν εὐζωνικῶν σωμάτων πρὸς τὰ τοῦ στρατοῦ τῆς ἐκπαιδεύσεως, καὶ δὲν θὰ κατορθωθῇ ἀξιωματικοὶ ἢ ὑπαξιωματικοὶ ζήσαντες ἐπὶ πολλὰ ἔτη εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τῶν εὐζωνικῶν ταγμάτων νὰ θέλωσι νὰ ὑπηρετῶσιν εἰς τὰ σώματα τῆς ἐκπαιδεύσεως, καὶ αὐτὸ εἶναι τὸ καθεστὼς σήμερον δυστυχῶς ἕνεκα τῆς κακῆς διοικήσεως. Καὶ αὐτὸ συμβαίνει σήμερον, ἐνῷ δὲν ἔχομεν στρατὸν ὑπηρεσίας καὶ στρατὸν ἐκπαιδεύσεως, ὥστε μερὶς ἀξιωματικῶν νὰ διάγῃ διαρκῶς βίον ἐλεύθερον εἴτε ἐπὶ τῆς ὁροθετικῆς γραμμῆς, εἴτε πλησίον τῶν κτημάτων καὶ τῶν συμφερόντων των, ἑτέρα δὲ μερὶς νὰ ζῇ διαρκῶς εἰς τὰς πόλεις; καὶ ἐνθυμοῦμαι ἐπὶ τούτῳ τὸν μακαρίτην ταγματάρχην Φρουδάκην τὸν ἐνδόξως πεσόντα ἐν Κρήτῃ, ὁ ὁποῖος, καίτοι ἔχων 40 ἐτῶν ὑπηρεσίαν ἐν τῷ στρατῷ, ὅταν τὸν ἐγνώρισα εἰς τὴν Εὐρυτανίαν, δὲν ἐφρούρησεν εἰς τὰς Ἀθήνας, οὐδὲ κἄν τὰς ἐπεσκέφθη. Εἶναι ἀξιωματικοί, οἱ ὁποῖοι δὲν ἐξῆλθον τῶν Ἀθηνῶν καὶ ἄλλοι, οἱ ὁποῖοι δὲν γνωρίζουν τὰς Ἀθήνας. Ὅταν λοιπὸν αὐτὰ ἦναι τὰ πράγματα, ἔρχεσθε νὰ ἐγκαταστήσητε ἴδια σώματα, τὰ ὁποῖα θὰ ἦναι βεβαίως ἐκτὸς τῶν Ἀθηνῶν πάντοτε, καὶ δὲν θὰ κατορθώσητε νὰ τὰ φέρητε εἰς τὰς πόλεις, διότι θὰ προτιμῶσι τὸν μισθόν των οἱ στρατιῶται νὰ τὸν ἔχωσιν εἰς τὸ κεμέρι καὶ νὰ τρέφωνται εἰς βάρος τῶν κατοίκων τῶν χωρίων. Κύριοι, ἐθεωρήθη ἀνέκαθεν, ὅτι τὸ ὅπλον τοῦ πεζικοῦ δὲν χρήζει ἐκπαιδεύσεως· καὶ τοῦτο ἀνευρίσκω εἰς τὸ σύνολον τῶν ἰδεῶν τοῦ σημερινοῦ Ὑπουργείου, διατυπωμένων ἐν τοῖς νομοσχεδίοις αὐτοῦ περὶ στρατοῦ, ὅτι εἰς μόνα τὰ εἰδικὰ σώματα ὀφείλει ἡ Κυβέρνησις νὰ ἐπιστήσῃ τὴν προσοχήν της. Ὁμολογουμένως, κύριοι, μέχρι πρὸ ὀλίγου αἱ ἰδέαι αὗται ἦσαν αἱ ἐπικρατοῦσαι, ἀλλ’ ἀπό τινος χρόνου αἱ ἰδέαι αὗται ἐτροπολογήθησαν. Ἰδοὺ τί λέγει ὁ Λεβὰλ ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ ζητήματος: «τὸ πεζικόν, ἡ βασίλισσα τῶν μαχῶν, οὐχὶ μόνον δὲν ἀπώλεσε τὴν ὑπεροχήν του, τοὐναντίον κρατύνεται ὁσημέραι. Εἶναι τὸ πολυπληθέστερον ὅπλον, ἀντεπεξέρχεται πρὸς ὅλας τὰς περιστάσεις, μάχεται ἐπὶ παντὸς ἐδάφους· ἐν ἀνάγκῃ μάχεται καὶ ἄνευ τῆς βοηθείας τῶν ἄλλων ὅπλων. Εἶναι τὸ μόνον ὅπλον, τὸ ὁποῖον βλάπτει περισσότερον. Εἰς τὸ μέλλον ἐκπαίδευσις μᾶλλον ἀνεπτυγμένη τῶν ἀξιωματικῶν καὶ στρατιωτῶν θέλει καταστήσει τὸ πεζικὸν ὑπέρτερον ἐπὶ μᾶλλον τῶν λοιπῶν ὅπλων». Ἐνῷ οὕτως ἔχουν τὰ πράγματα, ἐν Ἑλλάδι δυστυχῶς δὲν ἐλήφθη περὶ τούτου πρόνοια, καὶ τὸ λέγω, διότι δὲν ἔχω ἰδιαιτέραν ἀγάπην πρὸς τὸ πεζικόν, ἀλλὰ πρὸς τὴν ἰσχὺν τοῦ τόπου μου, καὶ ἡ ἰσχὺς τοῦ τόπου μεταξὺ τῶν διαφόρων ὅπλων εἶναι τὸ πεζικόν, τὸ ὁποῖον παρεγνωρίσθη ὑπὸ τῶν κατὰ καιρὸν Κυβερνήσεων· ἔχει παράποτε ἀνάγκην ἐκπαιδεύσεως καὶ πρέπει νὰ φροντίσωμεν διὰ τὸ πεζικὸν τῆς Ἑλλάδος, οἱ ἀξιωματικοὶ τοῦ ὁποίου προήχθησαν ἐκ τῶν τάξεων τοῦ στρατοῦ’ καὶ ἐὰν σήμερον ἠξεύρωσι γράμματα, τὰ ὀφείλουσιν οὐχὶ εἰς τὴν πρόνοιαν τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλ’ εἰς τὰς ἰδίας μελέτας. Ὅταν σήμερον ἡ νεωτέρα τακτικὴ ἐπιβάλλῃ σπουδαῖα καὶ ποικίλα καθήκοντα, ὄχι πλέον εἰς τοὺς ἀξιωματικοὺς τοῦ πεζικοῦ, ἀλλ’ εἰς τοὺς ὑπαξιωματικοὺς καὶ τοὺς στρατιώτας, διατί δὲν λαμβάνετε πρόνοιαν περὶ τοῦ ὅπλου αὐτοῦ, ἄνευ τοῦ ὁποίου στρατὸς δὲν ὑπάρχει; θέλετε τὸ ὅπλον αὐτὸ, τὸ ὁποῖον εἶναι ἡ βάσις τοῦ στρατοῦ καὶ τοῦ ὁποίου ὁ τελευταῖος στρατιώτης μάχεται αὐτοβούλως καὶ ἀτομικῶς, ἐνῷ διὰ τὰ λοιπὰ ὅπλα ἡ αὐτοβουλία ἐπιτρέπεται εἰς μόνους τοὺς ἀξιωματικούς; Ὁ ὑπαξιωματικὸς τοῦ πεζικοῦ δύναται νὰ τοποθετήσῃ αὐτοβούλως τοὺς ὑπ’ αὐτὸν ἀκροβολιστὰς καὶ καταλάβῃ ἐπίκαιρον θέσιν, ἐνῷ εἰς τὸν ὑπαξιωματικὸν τοῦ πυροβολικοῦ τοιαύτη εὐκαιρία δὲν παρουσιάζεται, διότι ὅπου εἶναι πυροβόλον εἶναι καὶ ἀξιωματικός. Πῶς θέλετε τοῦ ὅπλου αὐτοῦ νὰ μικρύνητε τὴν θητείαν καὶ οὕτω νὰ καταστήσητε ἀδύνατον τὴν ἐκπαίδευσιν; Ὅτι οὕτω σκέπτεται τὸ παρὸν Ὑπουργεῖον ἀπόδειξις εἶναι ὅτι ἐν τῷ ὀργανισμῷ τοῦ στρατοῦ οὐδεμία διάταξις ἀληθοῦς ἐκπαιδεύσεως τοῦ πεζικοῦ ὑπάρχει. Ὅταν δὲ θὰ θελήσητε νὰ διπλασιάσητε ἢ τριπλασιάσητε τὴν δύναμιν τῶν στρατιωτῶν τοῦ πεζικοῦ, ποία θὰ ἦναι τὰ στελέχη σας; Ἀλλὰ δὲν θὰ ἔχητε τοιαῦτα, διότι ἡ ἐνιαύσιος θητεία δὲν δημιουργεῖ ὑπαξιωματικούς· ὅτι δὲ δὲν δύνασθε νὰ ἔχητε ὑπαξιωματικοὺς σᾶς τὸ λέγω ἐξ ἰδίας πείρας. Ἤμην φοιτητὴς τοῦ πανεπιστημίου ὅταν κατετάχθην ἐθελοντὴς εἰς τὸν στρατὸν, εἶχον τότε ἀτελεῖς τινας στρατιωτικὰς γνώσεις ὡς ὑποστὰς ἐξετάσεις, διὰ νὰ εἰσέλθω εἰς τὸ στρατιωτικὸν σχολεῖον κατὰ τὴν παράδοσιν τῆς οἰκογενείας μου· ὑπηρέτησα δύο ἔτη ὡς ὑπαξιωματικὸς καὶ στρατιώτης, ὁμολογῶ ὅμως δημοσίᾳ καὶ χωρὶς νὰ ἐρυθριάσω, ὅτι δὲν ἐτόλμων νὰ διατάξω. Τὸ διατάττειν καὶ ἐπιβάλλεσθαι δὲν μανθάνεται εἰς τὰ βιβλία μόνον, διὰ τοῦ χρόνου καὶ τῆς πείρας ἀποκτᾶται. Ὅθεν δὲν λαμβάνετε τὴν ἐλαχίστην πρόνοιαν περὶ τῶν στελέχεων τοῦ πεζικοῦ καὶ αὐτὴν τὴν μικρὰν θητείαν τοῦ πεζικοῦ τὴν ἐλαττοῦτε εἰς ἐνιαύσιον καὶ ἑξάμηνον. Ἤδη μεταβαίνω εἰς τὸ ζήτημα τῶν γενικῶν ἐπιτελῶν. Ἤμην καὶ ἐγὼ εἷς ἐκ τῶν πολλῶν, οἵτινες κατέκριναν τὰς προηγουμένας διοικήσεις ἐπὶ τῇ ἄνευ ὅρου ἁπλῇ μεταθέσει ἀξιωματικῶν ἐκ τῶν διαφόρων ὅπλων εἰς τὸ σῶμα τῶν γενικῶν ἐπιτελῶν ἐπὶ βλάβῃ τῆς στρατιωτικῆς ὑπηρεσίας καὶ ἐπ’ ὠφελείᾳ τῶν ἀτόμων, ἀλλὰ νομίζω συνάμα, ὅτι δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον ὄχι εἰς κυβερνήσεις, ἀλλὰ καὶ εἰς τοὺς ἁπλουστέρους τῶν θνητῶν νὰ ἀναγράφωσι ἐν ὀργανισμῷ στρατοῦ διατάξεις καρατομήσεως. Ἐὰν οἱ ἀξιωματικοὶ τῶν ἐπιτελῶν δὲν ἦναι εἰς τὸ ὕψος τῆς θέσεώς των, δὲν σφάλλουσιν αὐτοὶ, σφάλλουν αἱ κυβερνήσεις, αἵτινες δὲν ἐφρόντισαν νὰ τοὺς μορφώσουν, ἀλλὰ δὲν πρέπει διὰ τοῦτο νὰ καταδικάσητε ἀξιωματικοὺς διακεκριμένους εἰς τὰ ὅπλα ἐξ ὧν μετετέθησαν· διότι, ἐὰν ἐπὶ ὑποθέσει, καὶ λέγω ταῦτα, διότι εἶναι παρὼν ὁ κύριος Βαλτινὸς καὶ διότι ἔκαμεν εἰδικὰς σπουδὰς, ἐὰν, λέγω, ὁ κύριος Βαλτινὸς ἦναι ἀνίκανος διὰ τὸ σῶμα τῶν ἐπιτελῶν, εἶναι ὅμως διακεκριμένος ὡς ἀξιωματικὸς τοῦ πυροβολικοῦ· ἐὰν ἐπίσης ὁ κ. Φουντουκλῆς ἦναι ἀτυχὴς ἀξιωματικὸς τῶν γενικῶν ἐπιτελῶν, εἶναι ὅμως διακεκριμένος ἀξιωματικὸς τοῦ μηχανικοῦ. Ἐπίσης ὁ κ. Στράτος, ὁ κ. Ἀντάνοβιτς καὶ οἱ λοιποὶ ἀξιωματικοί. Πῶς διὰ τοῦ ὀργανισμοῦ σας τοῖς λέγετε, ὅτι θὰ ἐκλείψητε διὰ τοῦ θανάτου, καὶ πῶς θέλετε ἀξιωματικοὺς, οἱ ὁποῖοι δὲν ἔπραξαν ἔγκλημα νὰ τοὺς καταδικάσητε εἰς διαρκῆ θάνατον, ἤτοι νὰ ζῶσιν ἄνευ ἐλπίδος; Ὑποθέσατε τὸν κ. Βαλτινὸν, τὸν ὁποῖον εὔχομαι νὰ ζήσῃ 30 καὶ 40 ἔτη ἀκόμη, νὰ ἴδῃ τοὺς δεκανεῖς τῆς σήμερον συνταγματάρχας ἢ καὶ στρατηγούς.

§106ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν ἐννοήσατε τὸν νόμον. Ὅλαι αἱ γενικαὶ θέσεις αἱ ἐκτὸς τῶν σωμάτων ἀνήκουν καὶ εἰς αὐτοὺς ὡς καὶ εἰς τοὺς ἄλλους.

§107ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Τοιαύτη εἶναι ἡ ἐντύπωσις, ἡ ὁποία μοὶ προσεγένετο, ὡς ἐπίσης καὶ εἰς τὸν κ. Βαλτινὸν καὶ εἰς ὅλους, ὅσοι ἀνέγνωσαν τὸ νομοσχέδιόν σας.

§108ΚΑΡΑΪΣΚΑΚΗΣ. Οἱ ἀξιωματικοὶ τῶν γενικῶν ἐπιτελῶν θὰ κατέχουν τὰς γενικὰς θέσεις.

§109ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Διὰ σᾶς εἶναι αἱ γενικαὶ θέσεις, ἡμεῖς ἂς ἐκλείψωμεν.

§110ΚΑΡΑΪΣΚΑΚΗΣ. Ποῖος θέλει ἐμποδίσει τὸν κ. Ζυμβρακάκην, μὲ τὸν ὁποῖον συνυπηρέτησα τόσα ἔτη, νὰ τὸν βάλω εἰς γενικὰς θέσεις; θὰ ἦμαι πολὺ ἄδικος.

§111ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Μεταξὺ τῶν ἄλλων διατάξεων, κύριοι, τὰς ὁποίας περιέχει ὁ ὀργανισμὸς, εἶναι καὶ μία διάταξις, ἡ ὁποία ὑπῆρχε καὶ εἰς τὸν πρώην ὀργανισμόν, καὶ τὴν ὁποίαν θεωρῶ λίαν ἀτυχῆ’ εἶναι ἡ κατάταξις φοιτητῶν τοῦ Πανεπιστημίου ὡς ἐνωμοταρχῶν εἰς τὴν χωροφυλακήν. Ἀναγκάζεταί τις νὰ μειδιάσῃ πρὸς τὸν πρῶτον συλλαβόντα τὴν ἰδέαν αὐτήν, καὶ ἀφοῦ ἀπεφασίσατε τοὺς τελειοδιδάκτους τῆς νομικῆς σχολῆς νὰ κατατάξητε ὡς ἐνωμοτάρχας εἰς τὴν χωροφυλακήν, ἔπρεπε νὰ δημιουργήσητε θέσιν ἀνάλογον διὰ τὸν καθηγητήν των, τὸν κ. Καλλιγᾶν, ὀνομάζοντες αὐτὸν ἀρχηγὸν τῆς χωροφυλακῆς. Ἐκτὸς τῶν ἄλλων εὑρίσκω διατάξεις ἀναξίας νὰ τεθῶσιν εἰς ὀργανισμόν, ὡς ἐπὶ παραδείγματι πλεονάζοντες ὑπαξιωματικοὶ μετατίθενται ἀπὸ τοὺς ὑπεραρίθμους εἰς τὰς χηρευούσας ἐν τοῖς σώμασι θέσεις. Αὐτὰ τὰ πράγματα εἶναι ἐντελῶς διοικητικά· ἡ Κυβέρνησις ἠδύνατο, ἐπειδὴ εἶναι δαπάνη, νὰ τὴν περιλάβῃ εἰς τὰς πιστώσεις. Ἀλλ’ ὅτι, εἶναι λίαν παράδοξον εἶναι παράγραφός τις ἑνὸς τῶν τελευταίων ἄρθρων λέγουσα, ὅτι οἱ ὑπαξιωματικοὶ ἐκ τῶν ὑπεραρίθμων δύνανται νὰ μεταβαίνωσιν εἰς τὰ σώματα ὡς ἱκανώτεροι τῶν ὑπαρχόντων ἐν τοῖς σώμασιν, ἐκ δὲ τῶν σωμάτων νὰ μεταβαίνωσιν εἰς τὸ τάγμα τῆς ἐκπαιδεύσεως, καὶ ἐνῷ λέγουν τοῦτο, παρακατιὼν ὑπάρχει ἄλλη διάταξις, διὰ τῆς ὁποίας οἱ ἱκανώτεροι τῶν ὑπαξιωματικῶν θέλουν μεταβαίνει ἐκ τῶν σωμάτων εἰς τὸ τάγμα τῆς ἐκπαιδεύσεως ἀντικαθιστάμενοι ἐκ τῶν ὑπεραρίθμων. Ὅθεν ἐπιθυμῶ νὰ μάθω τὸ τάγμα τῆς ἐκπαιδεύσεως εἶναι τάγμα πρὸς μόρφωσιν ὑπαξιωματικῶν ἢ ἀξιωματικῶν;

§112ΚΑΡΑΪΣΚΑΚΗΣ. Ὑπαξιωματικῶν.

§113ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Λοιπὸν σᾶς λέγω, κύριε ὑπουργέ, ὅτι ἡ μόρφωσις ὑπαξιωματικῶν δὲν ἐνεργεῖται εἰς τὰ σχολεῖα, ἀλλ’ εἰς τὰ σώματα· αὐτὸ ἀπεδείχθη διὰ τῆς πείρας, μόνοι οἱ ὑπαξιωματικοὶ οἱ ὁποῖοι εἶναι προωρισμένοι διὰ προαγωγὴν ἀνωτέραν, μόνον αὐτοὶ μεταβαίνουσιν εἰς τὰ σχολεῖα, ὥστε ἐὰν θέλητε νὰ κάμητε χρῆσιν αὐτῆς τῆς ἰδέας μου, τὴν ὁποίαν θέλετε εὕρει εἰς τοὺς περισσοτέρους ὀργανισμοὺς τῆς Εὐρώπης, ἀποδεχθῆτέ την.

§114ΚΑΡΑΪΣΚΑΚΗΣ. Πιθανὸν τὸ νομοσχέδιον νὰ ἔχῃ ἐλλείψεις τινάς· ὁ σκοπὸς ὁ ἀρχικὸς ἦτο τοιοῦτος, νὰ κάμωμεν σχολεῖον ὑπαξιωματικῶν, φέροντες τοὺς ἱκανωτέρους ὑπαξιωματικοὺς διὰ συναγωνισμοῦ, ἀλλ’ αὐτὰ εἶναι ἀντικείμενα ὀργανικῶν διαταγμάτων.

§115ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Κύριοι, μεθ’ ὅλα ὅσα ἐλέχθησαν πρέπει νὰ λάβητε ὑπ’ ὄψιν, καὶ πρέπει ἐν ἐπιγνώσει νὰ ἀποφασίσητε, ὅτι αἱ δύο καθολικαὶ ἰδέαι, τῆς ἐλαττώσεως τοῦ χρόνου τῆς θητείας καὶ τῆς ὑπάρξεως σωμάτων δι’ ἐθελουσίας κατατάξεως, εἶναι ζητήματα ἀπομακρύνοντα τὸν τόπον ἀπὸ τὸν προορισμόν του, ὅστις εἶναι νὰ συνταχθῇ στρατιωτικῶς. Ἡ μείωσις τῆς θητείας ἀποσυνθέτει τὸν στρατὸν ἀναποφεύκτως καὶ ἀναμφισβητήτως, ἡ δὲ ἐθελουσία κατάταξις δημιουργεῖ κατάστασιν πραγμάτων ἀποκρουομένην ἀπὸ τὴν εὐγενῆ ἰδέαν τῆς προσωπικῆς ὑποχρεώσεως ἁπάντων τῶν πολιτῶν. Ὀφείλετε νὰ γνωρίζητε ἀποδεχόμενοι τὸ τοιοῦτον σύστημα, ὅτι στρατὸς δὲν δύναται νὰ ὑπάρξῃ, ὅτι αἱ δαπάναι εἰς τὸ μέλλον δὲν θέλουν πλέον χρησιμεύσει εἰς ὕπαρξιν καὶ μόρφωσιν στρατοῦ τῆς πατρίδος, ἀλλ’ εἰς μισθοδοσίαν ἀτόμων. Εὔχομαι καὶ ἐλπίζω ἡ Βουλὴ νὰ ἀποκρούσῃ τὸ τοιοῦτον σύστημα, ἢ ἡ Κυβέρνησις νὰ μεταῤῥυθμίσῃ αὐτό. Αἱ ἰδέαι μου δὲν εἶναι ἰδέαι ἀντιπολιτεύσεως πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, εἶναι ἴσως ἀντιδημοτικαί, ἀλλ’ ὑποχρεωτικαὶ καὶ ἀναγκαῖαι διὰ τὴν ὕπαρξιν τῆς χώρας, καὶ καθ’ ἣν ἐποχὴν μάλιστα δὲν πρόκειται περὶ ἀμέσου ἐνεργείας, ἀλλὰ περὶ ἀμέσου καταλήψεως τῶν ὁμόρων ἐπαρχιῶν. Δὲν ἐπιτρέπεται τὸ τοιοῦτον σύστημα νὰ λάβῃ τὸν τύπον τοῦ νόμου καὶ νὰ λειτουργήσῃ ἐν τῷ τόπῳ. Τὸ τοιοῦτον σύστημα ἐξομοιοῦται μὲ σχολεῖον διαρκὲς νεοσυλλέκτων, εἰς τὸ ὁποῖον οἱ ἀξιωματικοὶ ἐπέχουν θέσιν διδασκάλων. Ἐὰν φρονῆτε, ὅτι ἐλαφρύνετε οὕτω τὸν λαὸν καὶ διὰ τοῦ προηγουμένου συστήματος κρατύνονται οἱ πόθοι τῆς χώρας καὶ ἐξασφαλίζονται τὰ δικαιώματα τῆς Ἑλλάδος, ψηφίσατέ το. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι ὁ λαὸς τῆς Ἑλλάδος ἔχει ἀρκετὸν τὸ σθένος νὰ ὑποστῇ καὶ εἰς τὸ μέλλον τὸν φόρον τοῦ αἵματος, ὅστις εἶναι ὀλιγώτερον βαρὺς τοῦ μέχρι τοῦδε. Ὁ λαὸς τῆς Ἑλλάδος ὑπέστη ἀπὸ τὰ 1837 μέχρι τῆς προχθὲς θητείαν τετραετῆ, καὶ ὅταν σήμερον τὴν θητείαν αὐτὴν δυνάμει τοῦ στρατολογικοῦ νόμου τὴν περιορίζητε εἰς 3 ἢ 2 ἔτη, ἐλαφρύνετε αὐτὸν ἀρκετά. Ἄλλως τε πιστεύω καὶ ἔχω τὴν πεποίθησιν, ὅτι ὁ λαὸς τῆς Ἑλλάδος ἐὰν ὑπώπτευε κἄν, ὅτι διὰ τῆς ἐλαττώσεως τῆς θητείας ἡ στρατιωτικὴ σύνταξις τῆς χώρας θὰ ἀπέβαινε χίμαιρα καὶ ἀκατόρθωτος, ἤθελε προτιμήσει νὰ ὑποστῇ πλῆρες τὸ βάρος, ἢ νὰ δεχθῇ κτηνώδη ὕπαρξιν παραιτούμενος τοῦ πόθου καὶ τῶν δικαιωμάτων του. Καὶ τὸ λέγω, κύριοι, μετὰ πολλοῦ τοῦ πόνου, διότι οὐδεὶς ἐξ ἡμῶν εἰς τὸ μέλλον θὰ δυνηθῇ νὰ ἐπαναφέρῃ τὴν τριετῆ θητείαν· εἶναι δὲ κίνδυνος μήπως νέος τις πρωθυπουργὸς ἀντλῶν τὴν δύναμίν του ἀπὸ τοῦ αὐτοῦ πόθου, σᾶς προτείνει εἰς τὸ μέλλον τρίμηνον, σεῖς δὲ δὲν δικαιοῦσθε νὰ τὴν ἀποκρούσητε· διότι, ὅταν οἱ κατ’ ἐξαίρεσιν ἀντιπροσωπεύοντες τὴν ἐπικράτειαν, οἱ σύμβουλοι τοῦ στέμματος, σᾶς λέγουν, ὅτι διὰ τοῦ συστήματός των οἱ πόθοι καὶ τὰ συμφέροντα τῆς χώρας ἐπιδιώκονται, διατί σεῖς οἱ ἀντιπρόσωποι τοῦ ἔθνους τὸ σύστημα αὐτὸ ἀποκρούετε; τίς εἰς τὸ μέλλον θὰ ἦναι ἰσχυρὸς εἰς τὴν Ἑλλάδα διὰ νὰ ἐπαναφέρῃ τὴν θητείαν ἀπὸ ἑνὸς ἔτους εἰς τρία ἔτη; Κύριοι, ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ ζητήματος ἐπιθυμῶ καὶ ἡ ἀντιπολίτευσις καὶ ἡ Κυβέρνησις νὰ πολιτευθῶσιν ἀνεξαρτήτως παντὸς κομματισμοῦ, διότι εἶναι ζήτημα ἐφαπτόμενον τοῦ παρόντος καὶ τοῦ μέλλοντος τῆς πατρίδος μας. Ὅθεν ἐξορκίζω τὴν Βουλὴν ν’ ἀποκρούσῃ τὰς τοιαύτας περὶ στρατοῦ ἰδέας τῆς Κυβερνήσεως, δι’ ὧν παρασκευάζεται ἡ καταστροφὴ μονίμου στρατοῦ ἐν Ἑλλάδι καὶ δι’ ὧν καθιστᾷ πᾶσαν Κυβέρνησιν τοῦ τόπου εἰς τὸ μέλλον ἀδύνατον νὰ πράξῃ τὸ πρέπον. (Χειροκροτήματα καὶ θόρυβος ἐν τοῖς ἀκροατηρίοις.)

§116ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μεσσηνέζης ἔχει τὸν λόγον.

§117ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Παραιτοῦμαι.

§118ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δημητρακάκης.

§119ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Παραιτοῦμαι.

§120ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Καὶ ἡμεῖς βεβαίως ὀφείλομεν ν’ ἀπαντήσωμεν εἰς τοὺς ἀγορεύσαντας, ἀλλὰ φρονῶ, ὅτι γενικὴ ἐπιθυμία τῆς Βουλῆς εἶναι νὰ παύσῃ ἡ πολιτικὴ συζήτησις καὶ νὰ εἰσέλθωμεν εἰς τὴν συζήτησιν καὶ ἐπιψήφισιν τῶν νομοσχεδίων καθ’ ἓν ἕκαστον καὶ εἰς τὴν συζήτησιν καὶ ἐπιψήφισιν τοῦ προϋπολογισμοῦ. Ὁ χρόνος μᾶς ἐπιβάλλει τὴν τοιαύτην σκέψιν, καὶ διὰ τοῦτο παραιτούμεθα καὶ ἡμεῖς τοῦ λόγου, καὶ ἐλπίζω, ὅτι καὶ οἱ ἄλλοι συνάδελφοι ἡμῶν θέλουσι πράξει τὸ αὐτό.

§121ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Ἤκουσα τὴν ἐπιθυμίαν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, καὶ συμφώνως πρὸς ταῦτα θὰ περιορισθῶ εἰς ὀλίγας τινὰς παρατηρήσεις, τὰς ὁποίας ἔχω καθῆκον νὰ ὑποβάλω εὐελπιζόμενος, ὅτι καὶ αὐτὴ ἡ Κυβέρνησις θέλει λάβει ὑπ’ ὄψιν ἐν περιπτώσει, κατὰ τὴν ὁποίαν εὕρει ταύτας ὀρθάς. Ὀλίγα ὅθεν θέλω εἰπεῖ, διότι ἀδύνατον ἐπὶ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν θέματος, μετὰ τοιαύτην ἀνάπτυξιν, νὰ μὴ ὑποπέσῃ τις εἰς ἐπαναλήψεις, αἵτινες καὶ δυσάρεστοι διὰ τοὺς ἀκροατὰς εἰσὶν καὶ ἀνωφελεῖς. Ὑποχρεοῦμαι δὲ νὰ ὑποβάλω τὰς παρατηρήσεις ταύτας καὶ κυρίως, καθόσον ἀφορᾷ τὸ σύστημα τὸ φορολογικὸν, τὸ καταργοῦν τὸν ἐπὶ τῶν δημητριακῶν καρπῶν φόρον, καθότι ἡ Κυβέρνησις καὶ ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου δὲν ἐστάθη συνεπὴς μὲ ὅσα ἀπὸ τοῦ βήματος ἀνεκήρυξε, διότι δὲν ἔλαβεν ὑπ’ ὄψιν, ὅτι πλὴν τῶν μεγάλων ἀδικιῶν, αἵτινες προσγίνονται διὰ τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ τοιούτου συστήματος, δὲν ἔλαβε, λέγω, ὑπ’ ὄψιν ἐπαρχίας πολυπληθεῖς τοῦ Κράτους ἀποτελούσας τὸ πέμπτον σχεδὸν τοῦ πληθυσμοῦ αὐτοῦ. Εἰς παρελθοῦσαν συζήτησιν ἐπὶ ἐπερωτήσεως, γενομένης ὡς πρὸς τὴν σύστασιν τῆς Πιστωτικῆς Τραπέζης, ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἀπὸ τοῦ βήματος εἶπεν, ὅτι φροντίζει ἐξ ἴσου δι’ ὅλους τοὺς κατοίκους τοῦ Κράτους, ὑπεστήριξε μάλιστα, ὅτι προνοεῖ καὶ περισσότερον αὐτῶν τῶν κατοικούντων εἰς τὰς Ἰονίους νήσους, διότι ἐπρόκειτο ὡς ἐκ τῆς συμβάσεως ἐκείνης νὰ πάθωσι τὰ συμφέροντα τῶν κατοίκων, καὶ ἑπομένως καὶ τῶν ὑποστηριζόντων τὴν σύμβασιν καὶ οἱ ὁποῖοι εἴτε πολὺ, εἴτε ὀλίγον, ἔχουσιν ὅμως συμφέροντα ἐν τῷ τόπῳ ἐκείνῳ. Ὅταν πρόκηται περὶ τόσον σπουδαίου ζητήματος, περὶ τῆς ἀνακουφίσεως τῆς γεωργίας, ἡ Κυβέρνησις δὲν ἔλαβεν ὑπ’ ὄψιν ποσῶς τοὺς κατοίκους τῶν νήσων ἐκείνων. Καὶ τοῦτο κυρίως μὲ ἔφερεν εἰς τὸ βῆμα, ἵνα ἀπευθύνω ὀλίγας παρατηρήσεις καὶ νὰ παρακαλέσω τὴν Κυβέρνησιν νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὰς Ἰονίους νήσους, ἀφοῦ πρόκειται περὶ ἀνακουφίσεως τῶν γεωργῶν. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως λαλῶν ἐπὶ τοῦ φορολογικοῦ συστήματος, εἶπε, «πρόκειται, κύριοι, περὶ καταργήσεως τοῦ φόρου καὶ οὐχὶ περὶ ἀντικαταστάσεως αὐτοῦ. Καταργοῦμεν, ἐπρόσθεσε, τὸν φόρον τῶν δημητριακῶν καρπῶν, διότι εἶναι δυσανάλογος, καὶ ἕως οὗ ἐξακολουθεῖ νὰ ὑπάρχῃ, δὲν δύναται ν’ ἀναπτυχθῇ ἡ γεωργία καὶ νὰ ἀνακύψῃ ἐκ τῆς καταπτώσεως, εἰς ἣν εὑρίσκεται· καὶ οὗτος εἶναι ὁ κύριος λόγος, ὅστις προέτρεψε τὴν κυβέρνησιν εἰς τὴν κατάργησιν αὐτοῦ. Ἀλλὰ τὸν ἔγγειον φόρον ἐπὶ τῶν δημητριακῶν καρπῶν δὲν πληρώνουν μόνον οἱ γεωργοὶ τοῦ λοιποῦ Κράτους, ἀλλὰ πληρώνουσι καὶ οἱ γεωργοὶ τῶν Ἰονίων νήσων, ἀλλ’ οὗτοι, ἀντὶ νὰ τὸν πληρώνουν ἀπ’ εὐθείας, τὸν πληρώνουν εἰς τὸ τελωνεῖον διὰ τῶν δύω προϊόντων, τὰ ὁποῖα παράγουν αἱ ἑπτὰ νῆσοι, ἤτοι τοῦ σταφιδοκαρποῦ καὶ τοῦ ἐλαίου, τὰ ὁποῖα ἐπιβαρύνονται μὲ φόρον 18%, καὶ εἰς τὸν ὁποῖον φόρον ὑπολογίζονται καὶ οἱ λοιποὶ, οὓς δὲν πληρώνομεν ἀπ’ εὐθείας, ἤτοι ὁ φόρος τῶν ἐπιτηδευμάτων, τῶν οἰκοδομῶν κτλ. Ἀφοῦ λοιπὸν πρόκειται νὰ ἀνακουφίσωμεν τὴν γεωργίαν, δικαίως δύνανται νὰ παραπονεθῶσιν οἱ κάτοικοι τῶν Ἰονίων νήσων, ὅτι περὶ αὐτῶν δὲν λαμβάνεται πρόνοια, ἐν ᾧ ἐν αὐτοῖς ἡ γεωργία δὲν εἶναι εἰς ἐνθερμοτέραν κατάστασιν, τὰ δὲ κύρια προϊόντα αὐτῆς ἐπιβαρύνονται μὲ τοιοῦτον φόρον. Παρ’ ἡμῖν, κύριοι, ἡ γεωργία πάσχει πολὺ περισσότερον, διότι δὲν ἔχομεν τὰς εὐφόρους γαίας, τὰς ὁποίας ἔχει ἡ ἄλλη Ἑλλὰς, ἔχομεν γαίας λεπτὰς, πᾶσα δὲ ἡ παραγωγὴ ὀφείλεται εἰς τὰς τέχνας καὶ τὰς ἐργασίας. Καὶ ἐὰν, κύριοι, κατὰ τὴν κυβέρνησιν ὁ φόρος 7% ἦναι φόρος δυσανάλογος, ὡς πληρωνόμενος ἐπὶ τοῦ ἀκαθαρίστου εἰσοδήματος, πολὺ πλέον δυσανάλογος εἶναι ὁ φόρος, ὃν πληρώνομεν ἡμεῖς εἰς τὰ τελωνεῖα, καθότι, ἐὰν κατὰ τὴν γενομένην ἀναλογίαν παρὰ τῆς κυβερνήσεως τὸ 7% ἀντιστοιχῇ ἐπὶ τοῦ καθαροῦ με 25%, τί θὰ εἰπῆτε διὰ τὸν ἰδιοκτήτην καὶ γεωργὸν τῆς Ἑπτανήσου, τὸν πληρώνοντα τὸν ἔγγειον φόρον εἰς τὸ τελωνεῖον, καὶ ὁ ὁποῖος ὑπολογιζόμενος ἐπὶ τῆς ἀκαθαρίστου προσόδου δύναται νὰ φθάσῃ εἰς τὰ 70%; καὶ ἐξηγοῦμαι, κύριοι. Αἱ καλλιεργούμεναι παρ’ ἡμῖν γαῖαι παράγουν αἱ τῆς τελευταίας καὶ πρώτης ποιότητος κατὰ μέσον ὅρον 300 λίτρας σταφιδοκαρποῦ κατὰ στρέμμα. Ἂν ὑπολογίσητε δὲ τὴν ἀπαιτουμένην δαπάνην διὰ τὴν καλλιέργειαν, διὰ τὰ λιπάσματα καὶ διὰ τὴν λοιπὴν ἐργασίαν, καὶ ἂν σκεφθῆτε, ὅτι αὐτὸ τὸ ποσὸν τὸ ἀκαθάριστον θὰ πληρώσῃ εἰς τὸ τελωνεῖον 18%, θὰ εὕρητε, ὅτι πληρόνει πλέον τῶν 50 καὶ 70%. Ἐν στιγμῇ λοιπὸν, καθ’ ἣν ἐσκέφθη καὶ ἀπεφάσισεν ὁ κ. πρωθυπουργὸς, ὅπως λάβῃ σπουδαῖον μέτρον περὶ τῆς γεωργίας, ὤφειλε νὰ λάβῃ πρόνοιαν καὶ περὶ τῶν κατοίκων τῶν Ἰονίων νήσων, περὶ ὧν εἶπεν, ὅτι μεριμνᾷ, ὡς καὶ περὶ τῶν λοιπῶν κατοίκων τοῦ Κράτους, τοσοῦτον μᾶλλον καθ’ ὅσον ἐσκέφθη τίνι τρόπῳ θὰ ἀναπληρώσῃ τὸ ἔλλειμμα, τὸ ὁποῖον θὰ εἰσέλθῃ εἰς τὸν προϋπολογισμὸν ὡς ἐκ τῆς καταργήσεως τοῦ φόρου ἐπὶ τῶν δημητριακῶν καρπῶν· δὲν ἔκαμεν οὐδεμίαν διάκρισιν ὡς πρὸς τοὺς φορολογηθησομένους, ἀλλ’ ἐπιβάλλει φόρους εἰς ὅλους τοὺς κατοίκους τοῦ Κράτους. Ἐπιβάλλει νέους φόρους ἐπὶ τοῦ χαρτοσήμου, ἐπὶ τῶν κληρονομιῶν, ἐπὶ τῶν ἀνωνύμων ἑταιριῶν, ἐπὶ τῶν μεταγραφῶν, αὐξάνει τὰ εἰσαγωγικὰ τέλη κτλ., ὅπως εἰσπράξῃ τὰ 3 ἑκατομμύρια φόρους, τὰ ὁποῖα θὰ λείψωσιν ὡς ἐκ τῆς καταργήσεως τοῦ φόρου. Καὶ εἶναι περιττὸν, κύριοι, νὰ ἐνδιατρίψω εἰς λεπτομερείας, ὅπως καταδείξω τοῦτο, καθότι ὁ ἔντιμος κ. Παπαμιχαλόπουλος μετὰ δεινότητος λόγου καὶ μετὰ ἐκτάκτου πειστικότητος σᾶς ἀπέδειξεν, ὅτι ἐκ τοῦ ἐπιβαλλομένου φόρου ἐπὶ τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν μόλις τὸ δημόσιον θὰ εἰσπράξῃ 1 ἑκατομμύριον, καὶ ἑπομένως ἡ μεταβολὴ τοῦ φορολογικοῦ συστήματος θὰ ἐλαττώσῃ τὰς προσόδους κατὰ 3,000,000, τὰ ὁποῖα ἡ Κυβέρνησις θ’ ἀναπληρώσῃ διὰ φόρων, οὓς μᾶς κατωνόμασε καὶ τοὺς ὁποίους θὰ πληρώσωσιν, ἐπαναλαμβάνω, καὶ οἱ κάτοικοι τῶν Ἰονίων νήσων, ἐνῷ δὲν ἐλήφθη συνάμα πρόνοια νὰ καταργηθῇ καὶ ἐκεῖ ὁ ἔγγειος φόρος τῶν δημητριακῶν καρπῶν, ὁ πληρωνόμενος εἰς τὰ τελωνεῖα διὰ τοῦ σταφιδοκαρποῦ καὶ τοῦ ἐλαίου καὶ συμπεριλαμβανόμενος εἰς τὸ 18%. Ὤφειλε λοιπὸν ἡ Κυβέρνησις νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τί πληρόνουν καὶ οἱ κάτοικοι τῶν Ἰονίων νήσων ὡς ἔγγειον φόρον ἐπὶ τῶν δημητριακῶν, καὶ νὰ ἐλαττώσῃ αὐτόν. (Θόρυβος.)

§122ΣΑΚΕΛΛΑΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ Κυβέρνησις ὀφείλει νὰ φέρῃ νόμον περὶ ἀφομοιώσεως. Εἶμαι σύμφωνος καθ’ ὁλοκληρίαν μὲ τὰς ἰδέας τοῦ κ. Βουλευτοῦ, ἡ Κυβέρνησις ἔχει καθῆκον νὰ φέρῃ πρότασιν καὶ νὰ ἐπεκτείνῃ τὴν φορολογίαν τὴν ὑπάρχουσαν εἰς τὰς παλαιὰς ἐπαρχίας καὶ εἰς τοὺς Ἰονίους νήσους.

§123ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Ἐγὼ δὲν φέρω πρότασιν, διότι δὲν πρόκειται περὶ τούτου. Ἡ Κυβέρνησις, κ. Σακελλαρόπουλε, ἔχει καθῆκον νὰ σκεφθῇ καὶ μεριμνήσῃ περὶ τοῦ συμφέροντος τοῦ Δημοσίου καὶ τῶν κατοίκων καὶ ἃς σκεφθῇ, περὶ τούτου νομίζω δὲ, ὅτι, ὡς ἔχουσι τὰ πράγματα, συμβιβάζονται καὶ πρὸς τὸ συμφέρον τῆς ἐπικρατείας καὶ πρὸς τὸ συμφέρον τῶν ἐπαρχιῶν ἐκείνων λέγω, διότι, ἂν ἐπεκτείνῃ τὴν ἀφομοίωσιν, θὰ εἰσπράττῃ πολὺ ὀλιγώτερα τὸ Δημόσιον ἀφ’ ὅσα εἰσπράττει σήμερον· τῶν κατοίκων δὲ τὸ συμφέρον εἶναι, ὅτι πληρώνοντες εἰς τὸ τελωνεῖον, ἀπαλλάσσονται πολλῶν ἐνοχλήσεων. Ἀλλὰ δὲν εἶναι ὅμως καὶ δίκαιον νὰ μὴ ληφθῶσιν ὑπ’ ὄψιν αἱ Ἰόνιοι νῆσοι, προκειμένου περὶ ἀπαλλαγῆς φόρου.

§124ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Ἡ ἀπόλυτος ἰσότης εἶναι ἀδύνατον νὰ ἐπιτευχθῇ ἐν τῇ πολιτικῇ· σήμερον ἡ κατάργησις τοῦ ἐγγείου φόρου θὰ γείνῃ ἐπαισθητὴ ἐν τῇ Στερεᾷ μόνον Ἑλλάδι, ὄχι ὅμως καὶ ἐν τῇ Πελοποννήσῳ, τὴν ὁποίαν ἐπιβαρύνει ὁ φόρος ἐπὶ τῆς σταφίδος. Αὐτὰ τὰ ὁποῖα λέγετε, μόνον ψυχρότητα δύνανται νὰ γεννήσουν.

§125ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἐγὼ παρατηρῶ, ὅτι ἐν Ἑπτανήσῳ οἱ δημητριακοὶ καρποὶ δὲν πληρώνουν φόρον, διότι καταναλίσκονται ἐν τῷ τόπῳ· π. χ. ἐν Ζακύνθῳ παράγονται δημητριακοὶ καρποὶ μόνον διὰ 4 μῆνας, οἱ ὁποῖοι καταναλίσκονται ἐν τῷ τόπῳ, ἑπομένως δὲν ἐπιβαρύνεται σήμερον.

§126ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Ὁ κ. Δουζίνας καὶ ὁ κ. Δραγούμης δὲν ἐπρόσεξαν εἰς ὅσα εἶπον. Πρόκειται, κ. Δουζίνα, νὰ μὴ γεννήσωμεν ψυχρότητα μεταξὺ τῶν κατοίκων τῶν Ἰονίων νήσων καὶ ὑμῶν, οὐδεμίαν δὲ σχέσιν ἔχει τὸ ζήτημα, καθόσον ἀφορᾷ τὰ αἰσθήματα, ὡς δὲν ἔχει ἡ μετάθεσις τοῦ ναυστάθμου. Καθῆκον εἶχον ὡς ἀντιπρόσωπος νὰ ὑψώσω φωνὴν, καθόσον νομίζω, ὅτι παραβλάπτονται τὰ συμφέροντα τῶν κατοίκων ἐκείνων, καὶ νὰ κάμω τὰς ἀναγκαίας παρατηρήσεις, ὅπως ἡ Κυβέρνησις σκεφθῇ ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου καὶ ἀναλάβῃ τὴν εὐθύνην. Ὅλους, κ. Δραγούμη, τοὺς φόρους ἐν Ἑπτανήσῳ τοὺς πληρώνομεν, ὡς εἶπον, κατὰ τὴν ἐξαγωγὴν, ἐπιβαρυνομένης μόνον τῆς σταφίδος καὶ τοῦ ἐλαίου, διότι, καθὼς παρετήρησα, ταῦτα εἶναι τὰ κύρια προϊόντα, τὰ ὁποῖα παράγουν αἱ νῆσοι, καὶ ὁ σταφιδοκαρπὸς ἐξάγεται ὅλος, τὸ δὲ ἔλαιον, ἐκτὸς τοῦ καταναλισκομένου, ὡσαύτως, πληρώνουσι δὲ 18%, διότι πληρώνονται καὶ οἱ λοιποὶ φόροι· ἡ δὲ πληρωμὴ γίνεται ἐπὶ τῆς ἀκαθαρίστου προσόδου καὶ ὡς ἐκ τούτου εἶναι λίαν ὑπερβολική, ἡ δὲ Κυβέρνησις ἀπεφάσισε νὰ καταργήσῃ τὸν 7% φόρον τῶν δημητριακῶν ὡς λίαν ὑπερβολικὸν, ὡς πληρωνόμενον ἐπὶ τοῦ ἀκαθαρίστου. Καί, κύριοι, ἐπαναλαμβάνω, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἐπιβάλλει φόρους οὐχὶ ὅπως φέρῃ τὸ ἰσοζύγιον, ἀλλ’ ὅπως θεραπεύσῃ τὸ ἔλλειμα, τὸ ὁποῖον θὰ προκύψῃ ἐκ τῆς Καταργήσεως τοῦ τῶν δημητριακῶν καρπῶν. Ἐνῷ δὲ ἡ Κυβέρνησις μεριμνᾷ διὰ τὴν γεωργίαν τῶν ἄλλων ἐπαρχιῶν τοῦ Κράτους, δὲν μεριμνᾷ καὶ διὰ τὴν γεωργίαν τῶν Ἰονίων νήσων· διότι ὤφειλεν ἢ νὰ μὴ ἐπεκτείνῃ τοὺς ἐπιβαλλομένους φόρους, ἢ νὰ ἐλαττώσῃ τὸν πληρωνόμενον διὰ τῆς σταφίδος καὶ τοῦ ἐγγείου φόρου τῶν δημητριακῶν καρπῶν ἀναλόγως ἢ καθ’ ὁλοκληρίαν, καὶ νὰ ἐπιβάλῃ τὸν ἐπὶ τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν φόρον. Αὐτὰ, κύριοι, εἶχον νὰ παρατηρήσω, ἐναπόκειται δὲ εἰς τὴν κυβέρνησιν νὰ σκεφθῇ καὶ νὰ πράξῃ ὅ,τι εἶναι δίκαιον καὶ ὑπὲρ τῶν κατοίκων ἐκείνων, ὑπὲρ τῶν ὁποίων ἐπίσης ὀφείλει νὰ μεριμνᾷ. Ὑπεσχέθην προοιμιαζόμενος τοῦ λόγου μου, ὅτι ὀλίγα θὰ εἴπω καὶ ἑπομένως εἰς ὀλίγα θὰ περιορισθῶ καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὰ λοιπὰ ζητήματα. Τὸ σύστημα τῆς κυβερνήσεως ἐστηρίχθη ἰδίως εἰς τὴν θεωρίαν, ὅτι πρόκειται νὰ ἀπαλλάξωμεν τὸν γεωργὸν τῆς πιέσεως. Ἀλλ’ ἐξ ὅσων ἐῤῥέθησαν, τί ἀπεδείχθη; ἀπεδείχθη, ὅτι διὰ τοῦ τελευταίου νόμου ἐξέλιπον αἱ καταπιέσεις, θὰ ὑπάρξωσιν ὅμως διὰ τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ φόρου ἐπὶ τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν. Ὑποστηρίζων τὸ σύστημά του ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ἀπαντῶν εἰς τὸν κ. βουλευτὴν Μεσσήνης μᾶς εἶπεν, ὅτι δὲν πρόκειται περὶ νέου συστήματος, ὅτι πρόκειται περὶ νόμου, ὁ ὁποῖος ἤδη ἐφηρμόσθη εἰς τὴν Ἀλγερίαν, καὶ ἤλεγξε μάλιστα τὸν βουλευτὴν Μεσσήνης εἰπὼν, ὅτι δὲν ἐγνώριζεν, ὅτι ἡ Ἀλγερία εἶναι Γαλλία· ἀλλ’ ὁ βουλευτὴς Μεσσήνης γινώσκει πολὺ καλὰ τοῦτο, ἀλλὰ γινώσκει ὡσαύτως, ὅτι οἱ θεσμοὶ τῆς Ἀλγερίας εἶναι τοσοῦτον θεσμοὶ τῆς Γαλλίας, ὅσον καὶ οἱ θεσμοὶ τῶν Ἰνδιῶν εἰσὶ θεσμοὶ τῆς Ἀγγλίας.

§127ΡΙΚΑΚΗΣ. Εἰς τὴν Ἀλγερίαν δὲν εἶναι αὐτὸ τὸ σύστημα, ὥστε σφάλλουν οἱ ὑποστηρίζοντες τοῦτο.

§128ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Οἱ θεσμοὶ λοιπὸν τῆς Ἀλγερίας δὲν εἶναι θεσμοὶ τῆς Γαλλίας, καθὼς καὶ οἱ τῶν Ἰνδιῶν δὲν εἶναι θεσμοὶ τῆς Ἀγγλίας, διότι οἱ Γάλλοι νομοθετοῦν δι’ Ἀλγερινοὺς καὶ οἱ Ἄγγλοι δι’ Ἰνδούς. Καὶ τοῦτο ὤφειλε νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, καὶ οὐχὶ νὰ πράξῃ διὰ τὴν Ἑλλάδα ὅ,τι οἱ Γάλλοι διὰ τὴν Ἀλγερίαν καὶ οἱ Ἄγγλοι διὰ τὴν Ἰνδίαν.

§129ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Θέλετε νὰ ἐφαρμόσητε τοῦτο τὸ σύστημα τῆς ἀποδεκατώσεως εἰς τὴν Ἑπτάνησον; νὰ τὸ εἴπητε καθαρά. (Θόρυβος.)

§130ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Ὀλίγας παρατηρήσεις φέρω καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὸ σύστημα τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν, καὶ εἶπον ἀποτεινόμενος εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὅτι, ἐν περιπτώσει καθ’ ἣν νομοθετεῖ ἐνταῦθα, νὰ ἐλαττωθῇ καὶ ὁ ἀνάλογος φόρος τῆς ἐξαγωγῆς εἰς τὴν Ἑπτάνησον, ἔστω καὶ ἂν ἐπιβληθῇ ὁ ἐπὶ τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν φόρος· αὐτὴ εἶναι ἡ γνώμη μου.

§131ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Κάνετε πρότασιν.

§132ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Κύριοι, συζητῶν ἐν τῇ Βουλῇ, ἐκφέρω ἀτομικὴν γνώμην, ἡ δὲ Κυβέρνησις ἔχει καθῆκον νὰ σκεφθῇ, ἂν μεριμνᾷ ἐξ ἴσου περὶ ὅλων τῶν κατοίκων τοῦ Κράτους. Τί μᾶς λέγει ὁ κ. Πρωθυπουργὸς; ὡς πρὸς τὸ ἄνισον τοῦ φόρου; Ὅταν πρόκηται περὶ μικρῶν φόρων, ἡ ἰσότης δὲν εἶναι ἐφικτὴ καὶ μόνον εἰς τὴν ἁπλοποίησιν τοῦ φόρου ὀφείλομεν νὰ ἀποβλέψωμεν, ὁ δὲ ἐπιβαλλόμενος εἶναι ἐλάχιστος. Ἀλλ’ ἐλησμόνησεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅτι ὁ φόρος ὁ πληρωθησόμενος παρὰ τῶν γεωργῶν δὲν εἶναι μικρὸς, διότι αἱ 30 καὶ 60 δραχμαὶ, τὰς ὁποίας πρόκειται νὰ πληρώσῃ ὁ ἔχων ἓν ἢ δύω ζεύγη κτηνῶν ὡς ὅλην περιουσίαν, ὡς πρὸς αὐτὸν εἶναι ἀρκετὰ σπουδαῖος, ἐὰν δὲ ζητηθῇ κατ’ ἐποχὴν καθ’ ἣν δὲν δύναται νὰ πληρώσῃ τὸ ποσὸν τοῦτο, τὸ ὁποῖον ἄλλως κατὰ τὴν ἐποχὴν τοῦ εἰσοδήματος θὰ ἦτο εὔκολον εἰς αὐτὸν νὰ τὸ δώσῃ ἐκ τοῦ εἰσοδήματός του καθίσταται μέγιστος. Κύριοι, ὅσοι εἶσθε ἰδιοκτῆται καὶ εὑρίσκεσθε εἰς ἐπαφὴν μὲ τοὺς χωρικοὺς, εἴδετε τὴν προθυμίαν μὲ τὴν ὁποίαν ὁ γεωργὸς πληρώνει ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ὀφείλει, ὅτε πρόκειτο νὰ τὸ καταβάλῃ εἰς εἶδος, τὸ ὁποῖον ἔχει ἐκ τῆς ἐσοδείας του, καὶ κυρίως τὸ καταθλιπτικὸν τοῦ συστήματος συνίσταται εἰς τὴν πληρωμὴν εἰς χρήματα, διότι παρουσιάζεται ὁ εἰσπράκτωρ κατὰ τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν δὲν ἔχει νὰ διαθέσῃ ὁ φορολογούμενος οὔτε ὀβολὸν, καὶ ἐντεῦθεν ἡ καταπίεσις καὶ ἡ καταδίωξις. Δὲν εἶμαι βεβαίως, κύριοι, ὁ ἁρμόδιος νὰ πραγματευθῶ τὰ λοιπὰ ζητήματα, τὰ ὁποῖα οἱ ἁρμόδιοι καὶ κατάλληλοι ἐπραγματεύθησαν, ἀλλὰ δὲν δύναμαι νὰ παρασιωπήσω καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὸ στρατιωτικὸν ζήτημα τὴν ἀκόλουθον παρατήρησιν. Πρὸ 5 καὶ ἐπέκεινα ἐτῶν ἡ Βουλὴ αὕτη καταγίνεται συζητοῦσα ἐπὶ τῶν στρατιωτικῶν ζητημάτων. Μετὰ πολλὰς καὶ μεγάλας συζητήσεις κατώρθωσε τέλος πάντων νὰ ψηφίσῃ νόμον, συμφωνούσης τῆς τε ἀντιπολιτεύσεως καὶ τῆς συμπολιτεύσεως. Ὁ κ. Παπαμιχαλόπουλος σᾶς ἀνέγνωσε τὴν γνώμην τοῦ κ. πρωθυπουργοῦ ἐπὶ τοῦ νόμου τούτου, ὑπὲρ οὗ καὶ ἐψήφισε· νῦν δὲ τί πράττομεν, κύριοι; Ἀκούομεν τὸν τότε ἀντιπολιτευόμενον καὶ νῦν πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως λέγοντα, κακῶς ἐψηφίσαμεν τὴν ψηφισθεῖσαν θητείαν καὶ ὀφείλομεν νὰ τὴν καταργήσωμεν· ἀφ’ ἑτέρου τὸν τότε πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως κ. Κουμουνδοῦρον ἐπιμένοντα εἰς τὴν ἰδέαν, τὴν ὁποίαν εἶχε πρὸ ἑνὸς ἔτους καὶ αὐτὸς καὶ ὁ νῦν πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, καὶ τοὺς εἰδικοὺς περὶ τὰ στρατιωτικὰ συνηγοροῦντας ὑπὲρ τοῦ ψηφισθέντος νόμου. Ποίαν ἰδέαν νὰ παραδεχθῶμεν, τί νὰ ψηφίσωμεν; ὅ,τι ἔλεγεν ὁ κ. Τρικούπης ὡς ἀντιπολίτευσις ἢ ὅ,τι λέγει ὡς Κυβέρνησις; Ἐὰν, κύριοι, σκεφθῶμεν ὀρθῶς, φρονῶ, ὅτι προτιμητέα εἶναι ἡ γνώμη τοῦ κ. Τρικούπη ὡς ἀντιπολιτευομένου, διότι τότε οὐδὲν ἄλλο συμφέρον εἶχεν ἢ νὰ ὑποστηρίξῃ τὴν πεποίθησίν του, ἐνῷ σήμερον ὡς πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως πιθανὸν νὰ ἐμφορῆται ἀπὸ ἄλλας ἰδέας πολιτικὰς καὶ νὰ ἐργάζηται ὑπὲρ σχεδίου πολιτικοῦ, τὸ ὁποῖον ἡμεῖς ἀγνοοῦμεν. Ἀλλὰ τέλος πάντων, κύριοι, ἀφοῦ ὑπερίσχυσεν ἡ ἰδέα, ὅτι ἄνευ ξένων στρατιωτικῶν δὲν δυνάμεθα νὰ ὀργανίσωμεν τὸν στρατόν μας, καὶ αὐτὴ εἶναι ἡ ἰδέα καὶ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως καὶ τῆς νῦν, διατί δὲν περιμένομεν τὴν ἔλευσιν αὐτῶν, ὅπως λύσωμεν αὐτὸ τὸ ζήτημα; διατί δὲν περιμένομεν νὰ ὑποδείξωσι καὶ αὐτοὶ ποῖον εἶναι τὸ καταλληλότερον σύστημα διὰ τὸ ἑλληνικὸν Κράτος; Ὡς πρὸς τὴν ἐξωτερικὴν πολιτικὴν μετὰ τὰ λεχθέντα ἓν καὶ μόνον ἔχω νὰ παρατηρήσω, καὶ αὐτὸ δὲν δύναμαι νὰ τὸ ἀποσιωπήσω. Ἔχομεν τὴν ἱστορίαν τοῦ παρελθόντος, καὶ ὅμως πρόκειται νὰ ἐπανέλθωμεν εἰς τὸ παρελθόν. Ἐγὼ, κύριοι, σᾶς ἐρωτῶ ἐὰν τὸ σύστημα ἐκεῖνο ὠφέλησε τὴν Ἑλλάδα, εἴτε ἐσωτερικῶς εἴτε ἐξωτερικῶς, καὶ ἂν φρονῆτε ὅτι ὠφέλησε, τότε ἀκολουθήσατε τὴν κυβέρνησιν. Ἡ ἱστορία ὅμως μᾶς διδάσκει ὅτι ὄχι μόνον δὲν ὠφελήθη ἐκ τοῦ συστήματος ἐκείνου, ἀλλὰ καὶ ἐζημιώθη σπουδαίως. Κύριοι, ὅταν ἡ νῦν κυβέρνησις καὶ ἡ νῦν συμπολίτευσις ἐπετίθετο κατὰ τῆς πρώην κυβερνήσεως καὶ νῦν ἀντιπολιτευομένης μερίδος, τὸ ὅπλον, τὸ ὁποῖον ἐχρήσατο μέχρι κόρου, ἦτο, ὅτι ἡ κυβέρνησις ἐκείνη, διὰ τοῦ τρόπου μὲ τὸν ὁποῖον διοικεῖ, παραλύει τὴν ὑπηρεσίαν καὶ τὴν διοίκησιν τοῦ Κράτους. Ἐνθυμοῦμαι τὸν ἀξιότιμον Βουλευτὴν Ζακύνθου καὶ νῦν Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν πόσον λάβρως ἐπετέθη κατὰ τῆς κυβερνήσεως καὶ μὲ ποῖον ὕφος ἐστρέφετο πρὸς αὐτὴν καὶ πρὸς ἐμὲ ἔτι, τὸν πρὸ ὀλίγου Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης. Ποῦ κατηντήσατε, ἔλεγε, τὴν διοίκησιν; διὰ τῶν μεταθέσεων ἐπιδρᾶτε ἐπὶ τῶν συνειδήσεων τῶν δικαστῶν· ἐπαύσατε εἰσαγγελεῖς, παρεδώκατε τὴν διοίκησιν εἰς τοὺς Βουλευτάς. Καὶ ὅταν ἤκουσα τὸν ἀξιότιμον Βουλευτὴν Ζακύνθου τότε τοιουτοτρόπως στρεφόμενον πρὸς ἐμὲ καὶ μόλις γενόμενον ὑπουργὸν, ἐφρόνουν, ὅτι ἡ διοίκησίς του ἦτο τοιαύτη, ὥστε νὰ τῷ ἐπιτρέπῃ τοιαύτας παρατηρήσεις. Ἀλλὰ ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς Ζακύνθου καθὼς καὶ οἱ πλεῖστοι τῶν νῦν ὑπουργῶν δὲν διοικοῦν κατὰ πρώτην φορὰν τὴν Ἑλλάδα, ἐδιοίκησαν καὶ ἄλλοτε, καὶ ὤφειλον τοὐλάχιστον νὰ ἐνθυμηθοῦν, ὅτι κατὰ τὸ διάστημα 6 μηνῶν καὶ 18 ἡμερῶν εἰς τὸ ὑπουργεῖον μόνον τῆς Δικαιοσύνης μετετέθησαν καὶ ἐπαύθησαν 665 δικαστικοὶ ὑπάλληλοι, ἐνῷ καθ’ ὅλον τὸ ἔτος 1878 καὶ μὲ ἐκλογὰς δημοτικὰς καὶ βουλευτικὰς μόνον 539. (Θόρυβος.) Λοιπὸν, κύριοι, ποίαν ψῆφον δύναμαι νὰ δώσω εἰς ἐκείνους, οἵτινες ὅταν εὑρίσκωνται εἰς τὴν ἀντιπολίτευσιν λησμονοῦσι καθολοκληρίαν ὅ,τι ἔπραξαν κυβερνῶντες; Ποίαν ψῆφον δύναμαι νὰ δώσω εἰς αὐτοὺς τοὺς καταδικάζοντας ἑαυτοὺς τοὺς ἰδίους διὰ τῶν λόγων των; καὶ ποῖα εἶναι τὰ πρωτόλια τῆς παρούσης κυβερνήσεως; Εἶναι περιττὸν, κύριοι, νὰ σᾶς εἴπω· κατὰ τὸ ὀλίγον τοῦτο χρονικὸν διάστημα εἴδομεν τὴν αἴθουσαν ταύτην παριστῶσαν θεατρικὰς ἐπιδείξεις. (Θόρυβος καὶ διάλογοι μετὰ τοῦ κ. Ῥάλλη.)

§133ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἤμην ἀπὼν ὅταν ὁ κ. πρωθυπουργὸς ἔλαβε τὸν λόγον. Ἐπιστρέψας δὲ τὸν ἠρώτησα, καὶ μοὶ εἶπεν, ὅτι ἐπρότεινεν εἰς τὴν Βουλὴν νὰ διακόψῃ τὴν γενικὴν συζήτησιν.

§134ΤΙΝΕΣ. Ὄχι νὰ διακόψωμεν, ἀλλὰ νὰ περατώσωμεν.

§135ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Πολὺ ὀλίγον φροντίζω περὶ τῶν λέξεων. Νομίζω, ὅτι ἡ ἔννοια τοῦ κ. πρωθυπουργοῦ ἦτο αὕτη, νὰ μεταβῶμεν εἰς τὴν συζήτησιν τῶν νομοσχεδίων. Τὸν ἠρώτησα ἂν τῷ ὄντι αὐτὴ ἦτο ἡ ἰδέα του, καὶ νομίζω, ὅτι μοῦ εἶπεν ὅτι τὴν Δευτέραν ἠμποροῦμεν νὰ μεταβῶμεν εἰς τὴν συζήτησιν τῶν νομοσχεδίων, παύοντες τὴν γενικὴν συζήτησιν, καὶ πρῶτοι αὐτοὶ παραιτοῦνται ν’ ἀπαντήσωσιν. Ἐὰν οὕτως ἔχῃ, καὶ ἡμεῖς δὲν θέλομεν ἤδη τὰς ὀλίγας ἐναπολειπομένας ἡμέρας νὰ ἐξαντλήσωμεν εἰς συζητήσεις, ἐπικρίνοντες τὰ ἔργα τῆς κυβερνήσεως· δεχόμεθα τὴν δευτέραν ν’ ἀρχίσωμεν τὴν συζήτησιν ἑνὸς ἑκάστου νομοσχεδίου.

§136ΣΑΡΑΒΑΣ. Δὲν θὰ ὁμιλήσω, κύριοι, εἰμὴ περὶ τοῦ παρεμπίπτοντος, τὸ ὁποῖον ἀναγκαίως προέκυψεν ἐκ τῆς δηλώσεως, τὴν ὁποίαν ἔκαμεν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Μεσσήνης βουλευτής. Ἡ συζήτησις ἐξακολουθεῖ ἐπὶ ἱκανὰς ἡμέρας, καὶ εἶναι ὁμολογουμένως πολιτικὴ συζήτησις, ὄχι μόνον ἐκ τῶν διαστάσεων, τὰς ὁποίας ἔλαβεν, ἀλλὰ καὶ διότι ῥητῶς ἐχαρακτηρίσθη ὡς τοιαύτη ὑπό τε τοῦ εἰσαγαγόντος αὐτὴν ἐξ Εὐρυτανίας βουλευτοῦ κ. Ζηνοπούλου, καθὼς ἐπίσης καὶ ὑπὸ τοῦ τέως πρωθυπουργοῦ καὶ νῦν ἀρχηγοῦ τῆς ἀντιπολιτεύσεως κ. Κουμουνδούρου, ὅστις μάλιστα, ὡς ἐνθυμεῖσθε, ὄχι μόνον ἐθεώρησεν ὅτι ἡ γενικὴ συζήτησις ἐπὶ τοῦ προγράμματος τῆς νῦν κυβερνήσεως, ὅπερ ἀποτελοῦσι τὰ δύο ζωτικώτατα ζητήματα, τὸ οἰκονομικὸν καὶ τὸ στρατιωτικόν, εἶναι πολιτική, ἀλλὰ ῥητῶς εἶπεν, ὅτι δὲν ἔχει ἐμπιστοσύνην εἰς τὴν κυβέρνησιν παρουσιαζομένην μὲ ἓν τοιοῦτον πρόγραμμα. Μάλιστα ὁ ἀξιότιμος κ. Κουμουνδοῦρος, ἵνα ὑποστηρίξῃ ἔτι μᾶλλον τὴν ἰδέαν ὅτι δὲν ἔχει ἐμπιστοσύνην εἰς τὴν Κυβέρνησιν, δὲν ἠρκέσθη εἰς τὴν ἐπίκρισιν τοῦ προγράμματός της, ἀλλ’ ἀνέφερε καὶ τοὺς λόγους, ἐξ ὧν ἐσχημάτισε τὴν πεποίθησίν του ταύτην ἐπὶ τῆς ὀλιγοημέρου διοικήσεώς της, καὶ ἰδίως ἐκ τῶν λαβουσῶν χώραν ἀταξιῶν εἰς τὰ θεωρεῖα καὶ τὸν περίβολον τῆς Βουλῆς. Αὐτὸς ὁ τόσῳ σπουδαῖος λόγος ἔκαμε τὸν κ. Κουμουνδοῦρον νὰ μὴ δύναται νὰ ἔχῃ ἐμπιστοσύνην εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἥτις ἀφίνει νὰ χειροκροτοῦν καὶ νὰ ποδοκροτοῦν τὰ ἀκροατήρια! Δὲν ἤμην παρὼν κατὰ τὴν χθεσινὴν συζήτησιν, ἀλλὰ μοὶ φαίνεται, ὅτι καὶ ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς Γορτυνίας καὶ προσφιλὴς ἐξάδελφός μου κ. Δηλιγιάννης, καὶ αὐτὸς ἐχαρακτήρισε τὴν συζήτησιν ὡς πολιτικήν. Ἐννοεῖται λοιπὸν, ὅτι ἡ συζήτησις εἶναι πολιτική, τουτέστιν ἀφορᾷ εἰς τὸ ἐὰν ἡ Βουλὴ δύναται νὰ ἔχῃ ἐμπιστοσύνην εἰς τὴν παροῦσαν Κυβέρνησιν.

§137ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Εἶναι περιττόν.

§138ΣΑΡΑΒΑΣ. Ἡ συζήτησις λοιπὸν καὶ καθ’ ἑαυτὴν εἶναι πολιτική, καὶ τοιαύτη ἐχαρακτηρίσθη ὑπό τε τοῦ ἀρχηγοῦ τῆς ἀντιπολιτεύσεως καὶ ὑπ’ ἄλλων. Ἔπρεπε δὲ κατὰ τὰ παραδεδεγμένα, τὰ ὁποῖα πολλάκις ὁ ἐκ Μεσσήνης Βουλευτὴς ὑπεστήριξε καὶ καθιέρωσε, νὰ καταλήξῃ εἰς μίαν ψηφοφορίαν. Ἐγὼ ὅμως, κύριοι, καὶ ἐνταῦθα ἐκφράζω τὴν ἀτομικήν μου γνώμην, διότι δὲν ἐννοῶ νὰ ἀντιπροσωπεύσω, ὡς τὸ εἶπον πολλάκις, οὐδενὸς ἄλλου τὴν γνώμην, ἐγώ, κύριοι, φρονῶ, ὅτι τὰ προηγούμενα, τὰ ὁποῖα εἶναι καθιερωμένα μέχρι τοῦδε ὡς πρὸς τὸ ὑπὸ συζήτησιν θέμα, δὲν εἶναι ἄξια μιμήσεως. Δὲν νομίζω, ὅτι οἱ συμπολιτευόμενοι πρέπει νὰ ἐξαναγκάζωσιν ἵνα τίθηνται ζητήματα ἐμπιστοσύνης, διότι, ἐνόσῳ δὲν τίθεται ζήτημα ἐμπιστοσύνης παρὰ τῆς ἀντιπολιτεύσεως, ὑποτίθεται, ὅτι ἡ Βουλὴ ἔχει ἐμπιστοσύνην εἰς τὴν Κυβέρνησιν. Τοῦτο ἐπικρατεῖ εἰς τὸ συνταγματικώτατον τῶν ἐθνῶν, εἰς τὴν Ἀγγλίαν. Ἐκεῖ, ὅταν ὁ εἰσαγαγὼν πρότασιν δίδουσαν ἀφορμὴν εἰς πολιτικὴν συζήτησιν, τὴν ἀποσύρει, κατόπιν δὲν δύναται νὰ ἐπιμείνῃ ἡ Κυβέρνησις, ὅτι πρέπει νὰ τεθῇ ζήτημα ἐμπιστοσύνης. Λοιπὸν ἡ ἀτομική μου γνώμη εἶναι, ὅτι, ἀφοῦ ὁ ἀρχηγὸς τῆς ἀντιπολιτεύσεως, ὁ διατυπώσας κυρίως τὴν συζήτησιν αὐτὴν ὡς πολιτικὴν, ὁ ῥητῶς εἰπὼν, ὅτι δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἔχῃ ἐμπιστοσύνην εἰς τὴν Κυβέρνησιν, διὰ τοὺς λόγους τοὺς ὁποίους ἐξέθηκε, καὶ ὅστις ἀντιπροσωπεύει βεβαίως τὰς ἰδέας τῶν ὀπαδῶν του, ἀφοῦ λέγει, ὅτι δὲν ἐπιμένει εἰς τὴν ἀρχικήν του δήλωσιν, νομίζω, ὅτι οὐδεὶς λόγος ὑπάρχει ἵνα τεθῇ ζήτημα ἐμπιστοσύνης.

§139ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δὲν θὰ ἀπαντήσω· θὰ εἴπω δύω λέξεις. Ἐγὼ ὁμιλῶν εἶπον, ὅτι θέλω ὑποβάλει τοιαύτην πρότασιν. Τοῦ δικαιώματος αὐτοῦ δὲν παραιτοῦμαι· ἐπειδὴ ὅμως ὁ καιρὸς κατεπείγει καὶ δὲν ἐπιθυμῶ νὰ παρεξηγηθῶ, καὶ ἐπειδὴ εἰς τὴν ἐξακολούθησιν τῆς πολιτικῆς συζητήσεως ἠθέλομεν ἐξοδεύσει δέκα ἡμέρας, διὰ τοῦτο προτείνομεν ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐπροτείναμεν. Ἂν ὅμως ἡ Κυβέρνησις θέλῃ, δὲν ἔχομεν καμμίαν δυσκολίαν νὰ ἐξακολουθήσωμεν τὴν συζήτησιν αὐτήν.

§140ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. (Πρωθυπουργός). Βουλὴ συμπράττουσα μετὰ Κυβερνήσεως ἔχει ἐμπιστοσύνην εἰς τὴν Κυβέρνησιν. Ἡ Βουλὴ συμπράττει μεθ’ ἡμῶν, ἄρα ἔχει ἐμπιστοσύνην εἰς ἡμᾶς. Οὐδένα ἔχομεν λόγον, ἵν’ ἀμφιβάλλωμεν περὶ τῆς ἐμπιστοσύνης τῆς Βουλῆς. Ἡμεῖς ἐθεωρήσαμεν ἐν ἀρχῇ τῆς συζητήσεως ταύτης, ὅτι περιττὸν θὰ ἦτο νὰ εἰσέλθωμεν εἰς γενικὴν ἐξέτασιν τῶν νομοσχεδίων, τὰ ὁποῖα ὑπεβάλομεν, διότι ἐνομίζομεν, ὅτι ἡ γενικὴ συζήτησις, ἡ γενομένη ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ, εἶχεν ἐξαντλήσει τὸ θέμα τοῦτο. Ἄλλοι διάφορον εἶχον τῆς ἡμετέρας γνώμην καὶ ἔφερον γενικὴν συζήτησιν. Ἄν ὡς πόρισμα τῆς γενικῆς ἐκείνης συζητήσεως οὐδὲν προταθῇ περὶ ἐλλείψεως ἐμπιστοσύνης εἰς ἡμᾶς, οὐδένα λόγον ἔχομεν ἐκ τούτου νὰ παραπονεθῶμεν, διότι ἡμεῖς ἔχομεν πλήρη τὴν πεποίθησιν, ὅτι ἡ Βουλὴ ἔχει ἐμπιστοσύνην εἰς ἡμᾶς, καὶ θὰ τὴν διατηρῶμεν ἐνόσῳ δὲν λάβωμεν τὴν ἀπόδειξιν τοῦ ἐναντίου, διότι ἡ Βουλὴ ἔχει τὴν ἐμπιστοσύνην εἰς ἡμᾶς, ἐξακολουθοῦσα νὰ συμπράττῃ μεθ’ ἡμῶν.

§141ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διὰ νὰ προβῶμεν ὅμως, πρέπει νὰ παραιτηθῶσι πάντες ὅσοι ἔχουν ζητήσει τὸν λόγον. (Παραιτοῦνται τοῦ λόγου οἱ κ. κ. Μαυρομαρᾶς, Κουμουνδοῦρος, Ζηνόπουλος, Δ. Στάϊκος, Μπούμπουλης, Σ. Πετιμεζᾶς, Ταμπακόπουλος καὶ Γ. Στάϊκος).

§142ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὴν Δευτέραν λοιπὸν θὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ συζήτησις ἐπὶ τῶν νομοσχεδίων καθ’ ἕν ἕκαστον.

§143ΡΑΛΛΗΣ. Θ’ ἀρχίσῃ ἡ συζήτησις ἐπὶ τῶν νομοσχεδίων.

§144ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ἐπὶ τῶν καθέκαστα.

§145ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Πῶς θ’ ἀρχίσουν;

§146ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὡς εἶναι ἐγγεγραμμένα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Λύεται ἡ συνεδρίασις. (Ὥρα 7 μ. μ.)