1880.03.21

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 92

τῆς 21 Μαρτίου 1880.

(Παρασκευή.)

Ὥρα 2 μ. μ.

Ἀπαρτίας γενομένης, ἀνεγνώσθησαν καὶ ἐνεκρίθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προτεραίας.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπενθυμίζω εἰς τὰ ἀκροατήρια, ὅτι ὀφείλουν νὰ τηρῶσιν ἄκραν σιγὴν, καὶ ὅτι αὐστηρῶς ἀπαγορεύεται ἀπὸ τὸν Κανονισμὸν πᾶσα ἐπιδοκιμασία καὶ ἀποδοκιμασία, εἴτε διὰ χειροκροτημάτων εἴτε καθ’ οἱονδήποτε ἄλλον τρόπον. Ὅστις τολμήσῃ νὰ παραβῇ τὰς διατάξεις ταύτας, ὄχι μόνον θέλει ἀποβληθῆ ἀπὸ τὸ θεωρεῖον, ἀλλὰ θέλει παραπεμφθῆ καὶ ἐνώπιον τῆς ἁρμοδίας ἀρχῆς, ἵνα τιμωρηθῇ. Σᾶς προσκαλῶ λοιπὸν, ἵνα τηρῆτε ἄκραν σιγήν.

§2Γ. ΒΟΥΛΓΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν.) Προχθὲς ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς ἐκ Τροιζηνίας κ. Κοριζῆς ἀπηύθυνε πρὸς τὴν Κυβέρνησιν ἐπερώτησιν, περὶ τοῦ ἂν προτίθεται νὰ μεταφέρῃ τὸν Ναύσταθμον εἰς Πόρον. Περὶ τούτου ἡ Κυβέρνησις δὲν εἶναι εἰς θέσιν νὰ δώσῃ οὐδεμίαν ὁριστικὴν ἀπάντησιν· συνέλεξε τὰς περὶ τούτου πληροφορίας καὶ εἰς τοῦτο καταγίνεται. Δὲν πρέπει δὲ νὰ ὑπάρχῃ οὐδεμία ἀμφιβολία, ὅτι ἡ Κυβέρνησις θέλει πράξει ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου πᾶν ὅ,τι δύναται νὰ συντελέσῃ εἰς τὴν ἐξυπηρέτησιν τῶν ἐθνικῶν συμφερόντων. Ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς ἐποιήσατο μνείαν καὶ περὶ ἐκθέσεών τινων ὑπαρχουσῶν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν· ὑπάρχει ἔκθεσις περὶ τοῦ Ναυστάθμου, καὶ ἐὰν ἡ Βουλὴ ἐπιθυμῇ νὰ κατατεθῇ εἰς τὸ Προεδρεῖον, δὲν ἔχομεν καμμίαν ἀντίῤῥησιν εἰς τοῦτο (Τὴν καταθέτει εἰς τὸ Προεδρεῖον.)

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κατατίθεται, ἵνα λάβωσι γνῶσιν οἱ βουλόμενοι.

§4Γ. ΒΟΥΛΓΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν.) Ὑποβάλλω εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχέδιον περὶ συστάσεως ταμείου φάρων.

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ.

§6ΜΑΥΡΟΚΟΡΔΑΤΟΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν.) Ὑποβάλλω νομοσχέδιον περὶ συστάσεως ταμείου δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως. Διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου ἐξευρίσκονται, ὡς ἐλπίζω, πόροι ἐπαρκεῖς, ὅπως ἀνταποκριθῶμεν εἰς τὸν σπουδαῖον τοῦτον κλάδον τῆς διανοητικῆς τοῦ ἔθνους ἀναπτύξεως.

§7ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ τυπωθῇ.

§8ΜΑΥΡΟΚΟΡΔΑΤΟΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας) Συγχρόνως παρακαλῶ νὰ ἐγγραφῇ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν καὶ τὸ νομοσχέδιον περὶ ἐποπτείας καὶ ἐπιθεωρήσεως, ὅπερ εἶχεν ὑποβληθῆ ὑπὸ τοῦ προκατόχου μου, ὡς καὶ τὸ νομοσχέδιον περὶ συστάσεως διδασκαλείου ἐν Πελοποννήσῳ καὶ ἐν Ἑπτανήσῳ, καθόσον τὰ δύω ταῦτα νομοσχέδια συνδέονται μετὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ.

§9ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις νὰ ἐγγραφῶσι εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν τὰ νομοσχέδια ταῦτα.

§10ΜΠΟΥΤΟΣ. Εἶναι ἤδη εἰς τὰς ἐπιτροπὰς, καὶ πρέπει αὗται ν’ ἀποφανθῶσι πρότερον.

§11ΜΑΥΡΟΚΟΡΔΑΤΟΣ. Εἶναι κατεπείγοντα, κύριε Πρόεδρε, διότι συνέχονται μὲ τὸν προϋπολογισμόν.

§12ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπιμένει νὰ ἐγγραφῶσιν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§13ΤΙΝΕΣ. Εἶναι ἤδη εἰς τὰς ἐπιτροπάς.

§14ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ἐρωτήσω λοιπὸν τὴν Βουλήν.

§15ΜΠΟΥΤΟΣ. Ἐὰν ἐπιμένῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς, δὲν ἀντιτείνω.

§16ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν θέλουσιν ἐγγραφῆ.

§17ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Περὶ τίνος πρόκειται, κύριε Πρόεδρε;

§18ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Προσέχετε, ἵν’ ἀκούητε.

§19ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Πρέπει ὁ Κανονισμὸς νὰ ἐφαρμόζηται.

§20ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἂν θέλητε νὰ ἀκούητε, πρέπει νὰ τηρῆτε ἄκραν σιγὴν ὅλοι ἐν γένει· ἄλλως δὲν δύνασθε ν’ ἀκούητε. Ὁ κ. Κρεστενίτης ἐζήτησε τὸν λόγον πρὸ τῆς ἡμερησίας διατάξεως.

§21ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Προχθὲς ἔλαβον ἐξ Ἠλείας τὸ ἑξῆς τηλεγράφημα. «Ταμίας ἐξακολουθεῖ δίδων ἐντάλματα, πρὸς ἐκτέλεσιν, δημάρχους ἀντιθέτους. Γιαννόπουλος Ὠλαίνης συνέλαβε Παναγ. Δημητρόπουλον, Βαρουξῆς μετὰ χωροφυλάκων Θεμιστ. Παππακωνσταντίνου. Θράσος τοιούτου ὑπαλλήλου ὑπερέβη πᾶν ὅριον.» Ἅμα ἔλαβον τὸ τηλεγράφημα τοῦτο, ἔκρινα καλὸν νὰ ζητήσω πληροφορίας παρὰ τῶν εἰσαγγελέων τῶν ἐν Πάτραις καὶ τῶν ἐν Ναυπλίῳ Ἐφετῶν· ἔμαθον δέ, ὅτι ὁ μὲν πρῶτος παρεπέμφθη ἐπὶ πλημμελήματι, ἵνα δικασθῇ μὲ ἕνα Εἰρηνοδίκην Τρικαῖον, ὁ δὲ δεύτερος, ὁ τῆς Ὠλαίνης, παρεπέμφθη διὰ τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 24 ε. ε. βουλεύματος, ἵνα δικασθῇ μετὰ τῶν λοιπῶν ὑπὸ τοῦ κακουργιοδικείου. Ἄλλοτε, ἐὰν καλῶς ἐνθυμοῦμαι, ὁ ἀξιότιμος πρόεδρος τῆς πρώην Κυβερνήσεως καὶ ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν ἀπέλυσεν ἀμέσως τὸν δήμαρχον Βουπρασίων, διότι εἶχε παραπεμφθῆ, ἵνα δικασθῇ ὑπὸ κακουργιοδικείου. Παρακαλῶ λοιπὸν τοὺς ἁρμοδίους Ὑπουργοὺς, ὅπως ἐνεργήσωσι τὰ δέοντα ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου.

§22ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Τὸν λόγον, κ. Πρόεδρε.

§23ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Πρὸς τούτοις, κύριοι, πρὸ τεσσάρων μηνῶν διωρίσθη μὲ βαθμὸν γραμματέως βʹ. τάξεως παρὰ τῇ βιβλιοθήκῃ ὁ δημαρχικὸς πάρεδρος Λετρίνων Κωνστ. Αὐγερινός. Μετέβην εἰς τὸ Ὑπουργεῖον καὶ ἔλαμον τὰς δεούσας παραστάσεις εἰς τὸν ἁρμόδιον τμηματάρχην, ἀλλ’ ἄχρι τῆς σήμερον οὐδεμία περὶ τούτου ἐλήφθη φροντίς. Γνωρίζετε πάντες, ὅτι, συμφώνως μὲ τὸν περὶ δηαιρεσιῶν νόμον, δὲν εἶναι δυνατὸν ὁ δημοτικὸς ὑπάλληλος νὰ ἦναι καὶ δημόσιος. Παρακαλῶ λοιπὸν τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ ἐνεργήσῃ καὶ περὶ τούτου τὰ δέοντα.

§24ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν.). Ἡ ὑπηρεσία δὲν γνωρίζει τίποτε περὶ τούτου. Ἅμα ἔλθῃ ἀντίγραφον τοῦ βουλεύματος, θέλομεν ἐνεργήσει τὰ δέοντα.

§25ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Κύριε Πρόεδρε.....

§26ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Προηγεῖται ἄλλος, κ. Ῥοντήρη, ὁ κ. Δουζίνας.

§27ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Θ’ ἀπαντήσω εἰς ὅ,τι εἶπεν ὁ κ. Κρεστενίτης.

§28ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰς αὐτὸ θ’ ἀπαντήσῃ ἡ Κυβέρνησις.

§29ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Προτείνω νὰ ὁρισθῇ ἡμέρα πρὸς συζήτησιν αὐτῆς τῆς προτάσεως.

§30ΠΟΛΛΟΙ. Τίνος προτάσεως;

§31ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Ὑπεκινήθη μία πληθὺς κατηγοριῶν καθ’ ἑνὸς Εἰρηνοδίκου, ὅστις διακρίνεται ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ του, καὶ δὲν ἀρκεῖ τοῦτο, ἀλλ’ ἔρχονται καὶ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς νὰ τὸν κατηγορῶσι. Τὰ δικαστήρια πρέπει νὰ μένωσιν ἄθικτα ὑπὸ τοῦ κοινοβουλευτικοῦ φατριασμοῦ. Ἡ ὑπόθεσις εἶναι ἐκκρεμὴς ἐνώπιον τοῦ Ἀρείου Πάγου.

§32ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Ὑποβάλλω δύω νομοσχέδια, κύριοι, ἐξ ὧν τὸ μὲν εἶναι κανονιστικὸν τῶν συντάξεων, τὸ δ’ ἕτερον συμπληρωτικὸν τῶν περὶ χαρτοσήμων νόμων.

§33ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλουν τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ.

§34Α. ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Μεταξὺ τῶν ὑποβληθέντων ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως νομοσχεδίων ὑπάρχει καὶ ἓν περὶ τῶν χρεῶν τῶν προερχομένων ἐκ προικοκτησιῶν. Τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ τὸ θεωρῶ μεγίστης σπουδαιότητος, διότι ἀφορᾷ εἰς συμφέροντα τοῦ δημοσίου καὶ μεγάλου μέρους πολιτῶν. Ἑπομένως παρακαλῶ τὴν Κυβέρνησιν, εἰ δυνατόν, νὰ υἱοθετήσῃ τὸ νομοσχέδιον αὐτό, καὶ τὴν Βουλὴν νὰ τὸ ἐγγράψῃ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§35ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις;

§36ΤΙΝΕΣ. Ὑπάρχει.

§37ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. (Πρωθυπουργός). Ἡμεῖς δὲν ἔχομεν καμμίαν ἀντίῤῥησιν.

§38ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν θέλει ἐγγραφῆ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§39ΡΙΚΑΚΗΣ. Ὀλίγας ἡμέρας, κ. Πρόεδρε, πρὸ τῆς ἐνάρξεως τῆς παρούσης Συνόδου, εἶχον τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω νομοσχέδιον περὶ ἐκκαθαρίσεως τῶν καθυστερούντων. Τὴν συζήτησιν αὐτοῦ τοῦ νομοσχεδίου ἐθεώρησα καὶ δικαίαν καὶ ἀναγκαίαν, διότι νομίζω, ὅτι ὄχι μόνον πρέπει νὰ δοθῇ μία ὁριστικὴ λύσις ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου, ἀλλὰ πρὸ πάντων εἰς τὰς σημερινὰς περιστάσεις θέλει δυνηθῆ ἡ λύσις τοῦ ζητήματος τούτου νὰ δώσῃ συνδρομὴν εἰς τὴν οἰκονομικὴν τοῦ τόπου κατάστασιν. Τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, ἀποφάσει τῆς Βουλῆς, κατεχωρίσθη εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν μ’ ὅλον ὅτι δὲ ἤλπιζα, ὅτι μέχρι τῆς σήμερον ἤθελε κατορθωθῆ νὰ συζητηθῇ καὶ ψηφισθῇ ἡ πρότασις αὕτη, δυστυχῶς δὲν κατωρθώθη τοῦτο, ἕνεκεν ἄλλων ζητημάτων, ἅτινα προηγήθησαν. Παρατηρῶ, κ. Πρόεδρε, ὅτι ἡ ἡμερησία διάταξις τῆς σήμερον κατηρτίσθη μακροσκελὴς, καὶ νομοσχέδια, ἅτινα πρὸ μηνῶν εἶχον τὴν πρώτην θέσιν ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει, δὲν εἶναι ἤδη ἐγγεγραμμένα. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι ἡ νέα Κυβέρνησις ἔχει δικαίωμα νὰ τροποποιήσῃ τὴν ἡμερησίαν διάταξιν ὡς πρὸς τὰ κυβερνητικὰ νομοσχέδια· ἀλλ’ ὡς πρὸς τὰς προτάσεις τῶν Βουλευτῶν, νομίζω, ὅτι οὐδὲν δύναται νὰ μεταβάλῃ ἢ ν’ ἀφαιρέσῃ. Παρακαλῶ ἑπομένως νὰ καταχωρισθῇ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, καθ’ ἣν τάξιν καὶ ἐν τῇ προηγουμένῃ ἡμερησίᾳ διατάξει.

§40ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὐτὸ εἶναι δίκαιον, καὶ θὰ ἐγγραφῇ.

§41ΡΑΛΛΗΣ. Πληροφοροῦμαι, κ. Πρόεδρε, ὅτι ὁ ἐπὶ δεκαπενθήμερον διατελέσας ἐσχάτως Νομάρχης Ἀττικῆς καὶ Βοιωτίας κατώρθωσε νὰ χορηγήσῃ ἑπτὰ ἀδείας φαρμακείων οὐ μόνον παραβιάσας τὰς ὑφισταμένας ἤδη σχετικὰς διατάξεις, ἀλλὰ καὶ ἀθετήσας ῥητὴν διαταγὴν τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν. Ἐκ τῆς διαγωγῆς του ταύτης θέλει προκύψει ζημία καὶ εἰς ἰδιώτας καὶ εἰς τὸ δημόσιον, διότι οἱ ἰδιῶται, εἰς οὓς ἐχορηγήθησαν ἄδειαι συστάσεως φαρμακείων, στηριζόμενοι εἰς τὴν πρᾶξιν τοῦ Νομάρχου καὶ εἰς τὸ ὅτι τὸ δημόσιον εἶναι ὑπεύθυνον διὰ τὰς πράξεις τῶν ὑπαλλήλων του, θέλουν ἐγείρει ἀγωγάς. Παρακαλῶ λοιπὸν τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ μᾶς πληροφορήσῃ, ποῖα μέτρα ἔλαβε καὶ κατὰ τοῦ Νομάρχου τούτου παραβιάσαντος ὄχι μόνον τὰς κειμένας διατάξεις, ἀλλὰ καὶ ῥητὴν διαταγὴν τοῦ Ὑπουργείου, καὶ ποῖα πρὸς τὴν ἐξασφάλισιν τῶν συμφερόντων τῶν τε ἰδιωτῶν καὶ τοῦ δημοσίου.

§42ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν.) Αἱ πληροφορίαι, κύριοι, τὰς ὁποίας δύναμαι νὰ δώσω εἰς τὸν ἀξιότιμον Βουλευτὴν Ἀττικῆς, εἶναι αἱ ἑξῆς. Χθὲς παρυσιάσθη εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν ἑταιρία τῶν φαρμακοποιῶν, ἥτις καὶ προφορικῶς καὶ δι’ ἀναφορᾶς ὑπογεγραμμένης παρὰ τῶν μελῶν αὐτῆς ἐξέθεσε τὰ ἑπόμενα. Κατὰ τὰς ἰσχυούσας διατάξεις, εἰς τὴν πόλιν τῶν Ἀθηνῶν δὲν ἠμποροῦν νὰ ὑπάρχουν εἰμὴ 20 τὸ πολὺ φαρμακεῖα· ἤδη εἶναι συστημένα 30. Ἡ ἑταιρία τῶν φαρμακοποιῶν παρεπονέθη εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν, δηλαδὴ εἰς τὸν προκάτοχόν μου, ἀλλὰ παρεπονέθη ἐντονώτερον, ὅτε ἐσχάτως μετὰ τὸν διορισμὸν τοῦ τέως νομάρχου, ὅστις δὲν ἔμεινεν 20, ὅπως εἶπεν ὁ κ. Βουλευτὴς Ἀττικῆς, ἀλλὰ 40 ἡμέρας, ἐδόθη διὰ μιᾶς ἡ ἄδεια νὰ συστηθῶσι 4 νέα φαρμακεῖα. Ὁ προκάτοχός μου, πληροφορηθεὶς ἀπὸ τὴν ἑταιρίαν τῶν φαρμακοποιῶν περὶ τούτου, ἔγραψε πρὸς τὸν Νομάρχην Ἀττικῆς τὸν τότε, τῷ ἐζήτησεν ἀπολογίαν δι’ αὐτὴν τὴν διαγωγήν του, καὶ τὸν διέταξε ῥητῶς εἰς τὸ ἑξῆς νὰ μὴ δώσῃ ἄλλην ἄδειαν συστάσεως νέου φαρμακείου. Ἀλλ’ ἡ ἀπάντησις, ἣν ἔδωκεν ὁ Νομάρχης πρὸς τὸ ἔγγραφον τοῦ ἀνωτέρου του Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, ἦτο τὸ νὰ συστήσῃ μετὰ τὴν παραγγελίαν τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν τρία ἄλλα φαρμακεῖα. Οἱ φαρμακοποιοὶ διεμαρτυρήθησαν διὰ τὴν διαγωγὴν ταύτην, διὰ τὰς ζημίας, ἃς ὑπέστησαν ἐκ τῆς παραβάσεως τοῦ νόμου. Ἐξήτασα εἰς τὴν ὑπηρεσίαν, καὶ πραγματικῶς εὗρον τὸ γεγονὸς, ὅτι ὁ προκάτοχός μου ἐπέπληξε τὸν Νομάρχην ἐκεῖνον διὰ τὴν σύστασιν τῶν τεσσάρων φαρμακείων. Ἄρα λοιπὸν βέβαιον εἶναι, ὅτι ὁ Νομάρχης ἐκεῖνος συνέστησε 4 φαρμακεῖα ἐναντίον τῶν ἰσχυουσῶν διατάξεων. Δὲν ἠξεύρω ἂν ἦναι ἀληθὲς τὸ ἄλλο, ὅπερ ἀνέφερεν ἡ ἑταιρία τῶν φαρμακοποιῶν, ὅτι δηλαδὴ καὶ μετὰ τὴν διαταγὴν, ἣν ἔλαβε παρὰ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ μὴ συστήσῃ ἄλλα φαρμακεῖα, πραγματικῶς τὰ ἐσύστησε. Δὲν θέλω νὰ εἴπω ὅτι ἡ ἀξιότιμος ἑταιρία τῶν φαρμακοποιῶν, ἥτις ἦλθεν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον ἐν σώματι καὶ μοὶ κατήγγειλε τὸ γεγονὸς, δὲν ἦτο περὶ τούτου βεβαία. Ἀλλ’ ἐγὼ, ὅστις δὲν ἔλαβον ἀκόμη πληροφορίας ἀπὸ τὴν ὑπηρεσίαν περὶ τούτου, δὲν ἠμπορῶ νὰ πιστεύσω, ὅτι Νομάρχης ὄχι μακρὰν κειμένου Νομοῦ, ἀλλ’ ἐν τῇ πρωτευούσῃ αὐτῇ, ὑπὸ τὴν ἄμεσον ἐπίβλεψιν τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, προσκληθεὶς νὰ δώσῃ ἀπάντησιν διὰ τὴν παραβίασιν τοῦ νόμου, εἰς τὴν ὁποίαν ὑπέπεσε, καὶ διαταχθεὶς νὰ μὴ δώσῃ ἄλλην ἄδειαν εἰς ἄνοιξιν νέου φαρμακείου, αὐτὸς εἰς ἀπάντησιν τῆς διαταγῆς ταύτης τοῦ προϊσταμένου του νὰ μὴ κάμῃ τίποτε ἄλλο παρὰ νὰ ἀνοίξῃ τρία ἄλλα νέα φαρμακεῖα. Ἐγὼ δυσκολεύομαι νὰ πιστεύσω τοῦτο, ἂν δὲν τὸ πληροφορηθῶ. Ἐζήτησα ἀπὸ τὴν Νομαρχίαν πληροφορίας περὶ τούτου, ἐλπίζω δὲ ἀπὸ ὥρας εἰς ὥραν νὰ τὰς λάβω. Ἴσως ἐντὸς τῆς συνεδριάσεως τὰς λάβω, καὶ θέλω πληροφορήσει τὸν ἀξιότιμον Βουλευτὴν Ἀττικῆς. Ἐπαναλέγω, δὲν ἐννοῶ, ὅτι ἡ ἀξιότιμος ἑταιρία τῶν φαρμακοποιῶν παραμορφόνει τὸ γεγονὸς, ἀλλὰ τὸ πρᾶγμα εἶναι τόσον χονδρὸν, ὥστε δὲν ἠμπορῶ νὰ τὸ ἀναγγείλω εἰς τὴν Βουλὴν, ἐὰν δὲν τὸ πληροφορηθῶ. Παρακαλῶ λοιπὸν τὴν Βουλὴν, διότι τῷ ὄντι ἡ κατάστασις αὕτη τῶν φαρμακείων ἐν Ἀθήναις ἀπαιτεῖ τὴν πρόνοιαν τῆς Βουλῆς, παρακαλῶ τὴν Βουλὴν, νὰ θεωρήσῃ κατεπεῖγον ἓν νομοσχέδιον, ὅπερ καθυπέβαλεν ὁ κ. Καλλιγᾶς περὶ τῶν ἐν Ἀθήναις φαρμακείων, ἂν καὶ ἐπιφυλάσσωμαι νὰ φέρω κάποιαν τροποποίησιν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου ἐκείνου, νὰ τὸ θεωρήσῃ κατεπεῖγον, ὅπως ἐπέλθῃ μία διόρθωσις ἐπὶ τῆς δολοφονίας, ἵνα εἴπω οὕτω, αὐτῆς, ἡ ὁποία γίνεται. Παρακαλῶ λοιπὸν τὴν Βουλὴν νὰ ἐγγράψῃ τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§43ΤΡΙΓΓΕΤΑΣ. Ἐνθυμεῖσθε, ὅτι ἐσχάτως ἠγέρθησαν μεγάλαι τρικυμίαι εἰς τὰ διάφορα παράλια τῆς Ἐπικρατείας. Ἰδίως εἰς τὰ παράλια τῆς ἐπαρχίας Πυλίας, εἰς τὴν Κορώνην, ἐναυάγησαν πολλὰ πλοῖα, ἐζημιώθησαν πολλοὶ πλοίαρχοι, τὰ πλοῖά των κατεστράφησαν καὶ οἱ ναῦται εὑρίσκονται εἰς τὰς ὁδοὺς, καὶ δὲν εἶναι εἰς κατάστασιν νὰ τὰ ἐπισκευάσουν, πολλὰ δ’ ἐξ αὐτῶν εἶναι εἰς ἀχρηστίαν. Κατὰ συνέπειαν λοιπὸν παρακαλῶ τὴν Βουλὴν, ἵνα ἔλθῃ εἰς βοήθειαν αὐτῶν τῶν ἀνθρώπων, χορηγοῦσα ἓν ποσὸν μικρὸν, 5–6,000 δραχμῶν, ὑπὲρ ἐκείνων, οἵτινες ἐζημιώθησαν καθ’ ὁλοκληρίαν καὶ ἔχασαν τὰ πλοῖά των. (Θόρυβος.)

§44ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡσυχάσατε, κύριοι, παρακαλῶ.

§45ΤΡΙΓΓΕΤΑΣ. Παρακαλῶ καὶ τὴν Βουλὴν νὰ ψηφίσῃ καὶ τὴν Κυβέρνησιν νὰ εὐαρεστηθῇ νὰ εἰσαγάγῃ τοιαύτην πρότασιν, ὥστε νὰ δοθῇ ἓν μικρὸν ποσὸν, πρὸς ἀνακούφισιν αὐτῶν τῶν δυστυχῶν.

§46ΣΑΡΑΒΑΣ. Καὶ ἐγὼ, κύριοι, ἐπειδὴ πρόκειται περὶ πληροφοριῶν, θὰ παρακαλέσω τὸν ἀξιότιμον ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως Ὑπουργὸν ἔντιμον φίλον μου κ. Μαυροκορδάτον, ἵνα πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν πόσοι καθηγηταὶ εἶναι εἰς τὰ ἐν τῇ πρωτευούσῃ τέσσαρα γυμνάσια, διότι, ὡς δὲν ἀγνοεῖτε, κατὰ τὰ κείμενα ἕξ μόνον καθηγηταὶ δύνανται νὰ ἦναι εἰς ἕκαστον γυμνάσιον. Εἰς ἄλλην ἐποχὴν, καθ’ ἣν διηύθυνα τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Ἐκπαιδεύσεως, θόρυβος πολὺς ἐγένετο ἐν τῇ Βουλῇ, πληροφορίαι μοὶ ἐζητήθησαν καὶ ἐπερωτήσεις μοὶ ἐγένοντο διατί νὰ διορίσω ἕνα καθηγητὴν ἱερῶν μαθημάτων εἰς τὰ δύω γυμνάσια. Ἤδη πληροφοροῦμαι, ὅτι ὁ ἀριθμὸς τῶν καθηγητῶν ἀναβαίνει εἰς πόσον νομίζετε; εἰς τεσσαράκοντα καὶ τέσσαρας. Πολλοὶ μάλιστα ξένων γλωσσῶν καθηγηταί, ὡς μὲ ἐπληροφόρησαν, ἔχουν μόνον ἕνα ἢ δύω μαθητάς. Δὲν δύναμαι νὰ δώσω ἀπόλυτον πίστιν εἰς τὰς πληροφορίας ταύτας, ἀλλ’ ὅσον ἀφορᾷ τὸν ἀριθμὸν τῶν καθηγητῶν, ἔχω λόγους νὰ πιστεύω, ὅτι εἶναι ἀκριβέσταται. Ἐὰν τὰ γυμνάσια τῶν Ἀθηνῶν ἔχωσιν ἀνάγκην πλειόνων καθηγητῶν, δὲν ἐννοῶ, ὅτι δὲν πρέπει ν’ αὐξηθῇ ὁ ἀριθμὸς αὐτῶν, καὶ οὐδέποτε ἡ Βουλὴ ἤ τις ἐξ ἡμῶν θέλει ἀρνηθῆ τὰ εἰς τοῦτο ἀναγκαῖα μέσα. Ἀλλ’ ἐκεῖνο, ὅπερ δὲν ἐννοῶ, εἶναι πῶς δυνάμεθα νὰ παραβαίνωμεν τὰ κείμενα. Ἔλαβον ἀφορμὴν νὰ κάμω αὐτὴν τὴν παρατήρησιν καὶ νὰ ζητήσω αὐτὰς τὰς πληροφορίας μετὰ τὰ πρὸ ὀλίγου λεχθέντα ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου κ. Ῥάλλη σχετικῶς πρὸς τὴν καθίδρυσιν φαρμακείων ἐναντίον τῶν Β. Διαταγμάτων. Ἐνόσῳ ὑπάρχει νόμος ἢ διάταγμα, αὐτὸ πρέπει νὰ τηρῆται ἀπαρασαλεύτως. Ὅσοι νομίζουσιν, ὅτι τὰ μέσα, ἅτινα χορηγεῖ εἰς τὴν ἐξουσίαν ὁ νόμος ἢ τὸ διάταγμα, δὲν ἐπαρκοῦσιν, ὀφείλουσι νὰ ζητῶσι τὴν διὰ τοῦ νόμου αὔξησιν αὐτῶν, οὐδέποτε ὅμως εἶναι ἐπιτετραμμένον εἴς τινα, ἔστω καὶ ἀποβλέπων εἰς τὰς ἀνάγκας τῆς ὑπηρεσίας, νὰ δημιουργῇ θέσεις, ἃς ἀπαγορεύει ὁ νόμος. Θὰ παρακαλέσω λοιπὸν τὸν ἀξιότιμον ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως Ὑπουργὸν νὰ λάβῃ πληροφορίας περὶ τούτου καὶ νὰ τὰς ὑποβάλῃ εἰς τὴν Βουλήν, ἵνα ἴδωμεν ἐὰν ἦναι ἀληθές, ὅτι τὸ προσωπικὸν τῶν καθηγητῶν ἐν τοῖς Γυμνασίοις τῆς πρωτευούσης εἶναι ὅσον τὰ κείμενα ἐπιτρέπουσιν, ἢ εἶναι ὑπὲρ τὸν ἀριθμόν, τὸν ὁποῖον οἱ κανονισμοὶ περὶ Γυμνασίων διαγράφουσι.

§47ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ. Καὶ ἐγὼ παρακαλῶ τὸν ἀξιότιμον Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας νὰ ἐξετάσῃ περὶ τούτου καὶ ν’ ἀναφέρῃ εἰς τὴν Βουλὴν, καθόσον εἰς τὰ Γυμνάσια τῶν Ἀθηνῶν γνωρίζω, ὅτι ὑπάρχουσι καθηγηταὶ οἱ ὑπὸ τοῦ νόμου ὁριζόμενοι. Ἐὰν ἐννοῇ ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς τὸ Βαρβάκειον Λύκειον, ἄλλος ὁ λόγος.

§48ΣΑΡΑΒΑΣ. Ἐξαιρεῖται αὐτὸ τὸ Γυμνάσιον; δύναται αὐτὸ νὰ ἔχῃ 18 καθηγητάς;

§49ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ. Τὴν κατάστασιν αὐτὴν τὴν εὑρῆκα ἀπὸ τὸ παρελθόν. Προσθέτω δὲ, ὅτι οὐδένα καθηγητὴν προσέθεσα.

§50ΣΑΡΑΒΑΣ. Ἐγὼ δὲν ἀποβλέπω εἰς ὑμᾶς.

§51ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ. Λοιπὸν ὅσον ἀφορᾷ τὸ Βαρβάκειον διαφέρει! Ἀλλ’ ὅσον ἀφορᾷ τὰ Γυμνάσια τῶν ἐπαρχιῶν καὶ τ’ ἄλλα ἐν Ἀθήναις τὰ ὑπὸ τοῦ δημοσίου συντηρούμενα, ἔχω πλήρη πεποίθησιν, ὅτι εἶναι ἐντὸς τοῦ νόμου, καὶ παρακαλῶ τὸν ἀξιότιμον Ὑπουργὸν ἐπὶ τῆς Παιδείας νὰ εὐαρεστηθῇ νὰ φέρῃ τὴν σημείωσιν.

§52ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Πᾶσα πληροφορία εἶναι περιττή. Ὁ προϋπολογισμὸς ὁρίζει πόσαι θέσεις καθηγητῶν εἶναι.

§53ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ. 12 ἢ 14 θέσεις τῶν ἱερῶν μαθημάτων περιελήφθησαν μόνον εἰς τὸν προϋπολογισμὸν πέρυσι, νομίζω Ἀλλ’ ἡ εὐγενεία σας, κ. Σαράβα, δὲν εἶσθε τότε παρών.

§54ΤΙΝΕΣ. Τί λέγει ὁ κ. ὑπουργός;

§55ΜΑΥΡΟΚΟΡΔΑΤΟΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας.) Θὰ λάβω τὰς δεούσας πληροφορίας, καὶ αὔριον θ’ ἀπαντήσω.

§56ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ προϋπολογισμὸς περιέχει τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας ζητεῖ ὁ κ. Σαράβας.

§57ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Νομίζω, ὅτι δὲν ἔχει τὰς πληροφορίας ὁ προϋπολογισμός. Ἀναφέρονται εἰς τὸν προϋπολογισμὸν Καθηγηταὶ Γυμνασίων δι’ ὅλον τὸ Κράτος, καὶ ὄχι δι’ ἓν ἕκαστον Γυμνάσιον. (Θόρυβος.)

§58ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἂς παύσουν πλέον οἱ διάλογοι.

§59ΡΑΛΛΗΣ. Νομίζω, κ. Πρόεδρε, ὅτι πρὸς τὴν συζήτησιν τοῦ πρώτου ἀντικειμένου τῆς ἡμερησίας διατάξεως θέλει χρησιμεύσει ἡ ἀκριβὴς γνῶσις τῶν ποσῶν καὶ τῶν ἀτόμων, εἰς τὰ ὁποῖα ἐδόθησαν χρήματα ἐκ τῆς πιστώσεως τοῦ ἄρθρου τοῦ προϋπολογισμοῦ «ἔξοδα δημοσίου ἀσφαλείας». Ὅθεν παρακαλῶ τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ καταθέσῃ κατάλογον ἀκριβῆ καὶ τῶν ποσῶν καὶ τῶν ἀτόμων, τὰ ὁποῖα ἐπληρώθησαν ἐξ αὐτοῦ.

§60ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν πρόκειται σήμερον περὶ τούτου· δὲν εἶναι ἐγγεγραμμένον κανὲν νομοσχέδιον πιστώσεων εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§61ΡΑΛΛΗΣ. Πρῶτον ἀντικείμενον τῆς ἡμερησίας διατάξεως εἶναι ἡ πολιτικὴ καὶ τῆς παρούσης Κυβερνήσεως καὶ τῆς παρελθούσης.

§62Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐὰν ὁ κ. ὑπουργὸς εὐαρεστῆται, νὰ τὰ καταθέσῃ.

§63ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κατὰ τὴν χθεσινὴν ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς ἐνέγραψα ὡς ἀντικείμενα τῆς ἡμερησίας διατάξεως, ὑπὸ τοὺς ἀριθμοὺς 1–10, δέκα Νομοσχέδια, ἅτινα ἡ παροῦσα Κυβέρνησις ὑπέβαλεν. Ἀλλὰ μετ’ αὐτὰ εἶναι ἐγγεγραμμένα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν Νομοσχέδιά τινα, ἅτινα ἠμποροῦν νὰ ἐπιψηφισθῶσιν, ἐὰν ἐγκρίνῃ ἡ Βουλή, διὰ νὰ γείνῃ κάποια ἐργασία. Θέλω τὴν παρακαλέσει νὰ ἐπιτρέψῃ, ὥστε νὰ προηγηθῇ ἡ ἀνάγνωσις αὐτῶν τῶν Νομοσχεδίων. Συμφωνεῖ ἡ Βουλή;

§64ΤΙΝΕΣ. Μάλιστα;

§65ΕΤΕΡΟΙ. Ὄχι, ὄχι.

§66ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τινά, ὄχι ὅλα. Εἶναι ἡ γʹ. συζήτησις τοῦ Νομοσχεδίου περὶ μεταῤῥυθμίσεως τελωνιακῶν διατάξεων.

§67ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι, ὄχι.

§68ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀφοῦ λοιπὸν δὲν συμφωνεῖτε, προβαίνομεν κατὰ τὴν σειρὰν τῆς ἡμερησίας διατάξεως. Πρώτη συζήτησις τοῦ Νομοσχεδίου περὶ τοῦ ἐπὶ τῶν δημητριακῶν καρπῶν ἐγγείου φόρου.

§69ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Προκειμένου, κύριοι, νὰ συζητήσωμεν τὸ οἰκονομικὸν σύστημα, ὅπερ ὑπέβαλεν ἡ Κυβέρνησις διὰ διαφόρων νομοσχεδίων, ἀρχόμεθα τῆς συζητήσεως ἀπὸ τοῦ κυριωτέρου τούτων, ὅπερ εἶναι τὸ ἐπὶ τῶν δημητριακῶν καρπῶν, καθόσον διὰ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ μεταβάλλεται τὸ μέχρι τοῦδε σύστημα. Εἶναι ἀληθές, κύριοι, ὅτι ἀπὸ πολλῶν χρόνων ὡρίμασεν εἰς τὴν συνείδησιν τοῦ ἔθνους ἡ ἀνάγκη νὰ ἔλθῃ ἡ πολιτεία εἰς ἀνακούφισιν τῆς γεωργικῆς τάξεως, ἥτις μέχρι τινὸς ἔφερεν ὅλα σχεδὸν τὰ βάρη τῆς πολιτείας. Ἕνεκα τῆς πιέσεως ταύτης ἡ τάξις αὕτη ἐπεδόθη εἰς τὴν φυτείαν, ἥτις ἔβλαψε τὸ ἔθνος, καθόσον τὸ ἐστέρησε μεγάλης ποσότητος δημητριακῶν καρπῶν, καὶ τὸ ἔθνος εὑρίσκεται εἰς τὴν ἀνάγκην (διάφοροι διάλογοι μεταξὺ τῶν Βουλευτῶν.)

§70ΤΙΝΕΣ. Κύριε πρόεδρε, δὲν ἀκούομεν τίποτε· νὰ γείνῃ ἡσυχία.

§71ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Ὡς ἐκ τῆς ἀναπτύξεως, λέγω, καθ’ ὑπερβολὴν τῆς φυτείας καὶ τῆς στερήσεως τοῦ ἔθνους μεγάλης ποσότητος τῶν δημητριακῶν καρπῶν, εὑρίσκεται τὸ ἔθνος εἰς τὴν ἀνάγκην (ἐξακολουθοῦν οἱ διάλογοι.)

§72ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε πρόεδρε, πολὺς θόρυβος γίνεται· ὅσοι δὲν θέλουν ν’ ἀκούσωσιν ἂς ἀπέλθωσιν, ἡμεῖς θέλομεν ν’ ἀκούσωμεν.

§73ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι Βουλευταὶ, παραπονοῦνται οἱ καθήμενοι. Σᾶς παρακαλῶ ἡσυχίαν, παύσατε τοὺς διαλόγους.

§74ΖΑΪΜΗΣ. Ἂς ὑπάγουν εἰς τὰ δωμάτια.

§75ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν θέλουν. Βλέπετε ὅτι ἐπαναλαμβάνω νὰ κάμω τὰς ἀπαιτουμένας παρατηρήσεις.

§76ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἶναι δίκαιον νὰ μᾶς τυραννοῦν.

§77ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Ἀναγκάζεται, λέγω, τὸ ἔθνος ἕνεκα τῆς καταστάσεως ταύτης νὰ ἐξάγῃ χρηματικὸν δυσανάλογον τῶν οἰκονομικῶν πόρων πρὸς ἐξοικονόμησιν τοῦ πρώτου στοιχείου, τῆς συντηρήσεως τοῦ ἀνθρώπου.

§78ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἶναι συζήτησις αὐτὴ, κύριε πρόεδρε.

§79ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν μένει ἄλλο παρὰ νὰ διακόψω τὴν συνεδρίασιν. Ἀλλὰ βλέπω ὅτι καὶ οἱ καθήμενοι καὶ οἱ περιπατοῦντες συνομιλοῦσι. Κύριοι Βουλευταὶ, ὅταν θέλετε νὰ ὁμιλῆτε, ὑπάγετε ἔξω εἰς τὰ δωμάτια, θὰ σᾶς ὀνομάσω· δὲν ἠμπορεῖτε νὰ ἐξέλθητε νὰ ὁμιλήσητε.

§80ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Ὑπὸ τοιαύτης λοιπὸν ὑπὲρ τῆς γεωργικῆς τάξεως ἰδέας.

§81Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ἂς βγάλῃ μεγαλειτέραν φωνὴν ὁ ἀγορεύων διὰ νὰ τὸν ἀκούωμεν.

§82ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Ἐλθὲ νὰ μὲ ἀντικαταστήσῃς σύ. Καὶ ὑπὸ τοιαύτης λοιπὸν ὑπὲρ τῆς γεωργικῆς τάξεως ἰδέας ὡρμήθη βεβαίως καὶ ἡ παροῦσα Κυβέρνησις, καὶ παρουσίασε νομοσχέδιον μεταβάλλον τὸ μέχρι τοῦδε ἰσχύον σύστημα· ὑπὸ τῆς ἰδέας ταύτης ὁδηγούμενος καὶ ἐγὼ συμφώνως πρὸς τὴν πεῖραν τὴν ὁποίαν ἔλαβον ἐπὶ πολλὰ ἔτη καὶ ὡς φορολογούμενος καὶ ὡς ἐνοικιαστὴς καὶ ὡς ἀνώτερος ὑπάλληλος εἰς τὴν κεντρικὴν δημόσιον οἰκονομικὴν ὑπηρεσίαν, καὶ ὡς διοικητικὸς ὑπάλληλος ἐπιτηρήσας τὴν ἐκτέλεσιν διαφόρων οἰκονομικῶν νόμων, οἵτινες κατὰ διαφόρους περιστάσεις ἐξεδόθησαν, ἐμελέτησα καὶ πρὸ πολλοῦ ὑπέβαλον εἰς τὴν Βουλὴν πρότασιν νόμου φορολογικοῦ συστήματος, τὸ ὁποῖον δὲν συμφωνεῖ μὲ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ὑπέβαλεν ἡ παροῦσα Κυβέρνησις. Τὸ ἀντικείμενον τοῦτο πρέπει νὰ τὸ λάβωμεν ὑπὸ σπουδαίαν ἔποψιν, διότι πρόκειται νὰ νομοθετήσωμεν περὶ τῆς σπουδαιοτέρας τάξεως τοῦ ἔθνους, ἥτις δύναμαι νὰ εἴπω ὑπερβαίνει καὶ τὰ ⅘ τοῦ πληθυσμοῦ τῆς Ἑλλάδος. Πρέπει νὰ δώσωμεν προσοχὴν μήπως ἀντὶ ν’ ἀπαλλάξωμεν τοὺς γεωργοὺς ἀπὸ τὰς καταπιέσεις τῶν ἐνοικιαστῶν, τοὺς ῥίψωμεν εἰς βαρυτέρας καταπιέσεις τῶν εἰσπρακτόρων. Καὶ διὰ νὰ δυνηθῶμεν νὰ ἀνακαλύψωμεν τοῦτο, πρέπει νὰ κατέλθωμεν καὶ εἰς τὰς λεπτομερείας τοῦ βίου τῶν ἀνθρώπων, περὶ τῆς φορολογίας τῶν ὁποίων θὰ ἀποφασίσωμεν σήμερον. Δὲν ἀποκρούω τὸν φόρον ἐπὶ τῶν ἀροτήρων κτηνῶν διὰ τὸν λόγον τὸν ὁποῖον εἶπεν ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Καλαβρύτων κ. Οἰκονόμου, διότι τὸν πληρώνει ἓν ἔθνος βάρβαρον, καθόσον ἑκάστη πολιτεία ὀφείλει νὰ συνεισφέρῃ εἰς τὴν διατήρησιν ἑαυτῆς ἐκ τῆς περιουσίας τῶν συγκροτούντων τὴν πολιτείαν ταύτην. Λοιπὸν εἰς τὸ Μαρόκον ζῶα ἔχουν ἰδιοκτησίαν καὶ ἐκ τῶν ζώων πληρώνουν. Εἰς τὴν Σερβίαν ποῖον φόρον πληρώνουν; τὸ χαράτσι, τὸ ὁποῖον διεθνὴς συνθήκη κατήργησεν εἰς τὴν Τουρκίαν· διατί; διότι μόνον μὲ κεφαλικὸν φόρον δύνανται νὰ συντηρηθῶσι. Λοιπὸν δὲν ἀποκρούω τὸν φόρον ἐπὶ τῶν ἀροτήρων βοῶν, διότι εἶναι ἀφωρισμένος, οὔτε διότι τὸν πληρώνει τὸ Μαρόκον καὶ τὸν ὀνομάζουν Ἀχούρ, τὸν ἀποκρούω διότι ἀφαιρεῖ τὸ δικαίωμα ἀπὸ τὸν γεωργὸν νὰ πληρώνῃ εἰς εἶδος καὶ θὰ τὸν πληρώνῃ εἰς χρήματα τὸν φόρον του. Διὰ νὰ ἔλθω εἰς ἀπόδειξιν τοῦ ἰσχυρισμοῦ μου τούτου, θὰ ἐπικαλεσθῶ ἐπισήμους ἀποδείξεις αὐτοῦ τοῦ ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν. Κύριοι, ἀπὸ τοῦ 1833 μέχρι τῆς σήμερον πεντάκις ἠλλάξαμεν τὸ φορολογικὸν σύστημα τῶν δημητριακῶν καρπῶν. Μέχρι τοῦ 1844 συμπεριλαμβανομένου τὸ δημόσιον ἐνοικίαζεν εἰς χρήματα καὶ οἱ ἐνοικιασταὶ εἰσέπραττον εἰς εἶδος. Κατὰ τὸ διάστημα αὐτὸ κατὰ τὸ ὁποῖον δὲν ὑπῆρχε καὶ σύνταγμα οὔτε ἐξελέγξεις ἐπὶ τῆς διοικήσεως, παρουσιάζονται τὰ μεγαλείτερα καθυστερήματα εἰς τὸ δημόσιον, ἐνῷ ὁ λαὸς ἐπλήρωνε τοὺς φόρους του. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι μεταξὺ φορολογουμένων καὶ ἐνοικιαστῶν ὑφίσταντο ἔριδες καὶ ἐφαίνοντο οἱ φορολογούμενοι ὅτι καθυστέρουν εἰς τοὺς ἐνοικιαστὰς, ἀλλ’ αἱ ἀφορμαὶ αἱ ὁποῖαι ἐγέννησαν αὐτὰς ἔλλειψαν. Ἡ κυριωτέρα ἀφορμὴ ἦτο ἡ διάταξις τοῦ φορολογικοῦ νόμου τῆς πενταώρου μεταφορᾶς τοῦ φόρου ὑπὸ τοῦ φορολογουμένου. Ἡ διάταξις αὕτη ἦτο μέσον διὰ τοῦ ὁποίου ἐπίεζεν ὁ ἐνοικιαστὴς τὸν φορολογούμενον ὥστε νὰ πληρώσῃ τὸν φόρον του πολὺ βαρύτερον ἢ ὅ,τι ἦτο. Τότε δὲ ἐπλήρωνον οἱ φορολογούμενοι πολλοὺς φόρους καὶ διότι αἱ γαῖαι ἦσαν ὅλαι ἐθνικαὶ καὶ διότι ἐκαλλιεργοῦντο περισσότεραι γαῖαι, καθόσον ἡ φυτεία δὲν εἶχεν ἀναπτυχθῆ. Λοιπὸν ὁ φορολογούμενος ἐνῷ εἶχε τὸν καρπὸν εἰς τὸ ἁλώνιον ὁ ἐνοικιαστὴς ἐπέμενε νὰ μεταφέρῃ οὗτος τὸν φόρον ἐπὶ πέντε ὥρας, ὅστις μὴ δυνάμενος νὰ ἀφήσῃ τὸ ἁλώνιον ἠναγκάζετο νὰ μὴ ἐκτελέσῃ τὴν ἀπαίτησιν τοῦ ἐνοικιαστοῦ, οὗτος συνέταττεν ἀμέσως διαμαρτύρησιν καὶ ἐνήγαγε τὸν φορολογούμενον εἰς τὰ τοῦ μακαρίτου Παΐκου ἔνδοξα διοικητικὰ δικαστήρια, τὰ ὁποῖα πάντοτε κατεδίκαζον τοὺς φορολογουμένους, διότι μετὰ τοῦ ἐνοικιαστοῦ ἠδύναντο νὰ συνεννοηθῶσι, οἱ δικασταὶ εὐκολώτερον καὶ οὐχὶ μετὰ τοῦ φορολογουμένου. Ἰδοὺ λοιπὸν ὁ λόγος τῶν καθυστερήσεων καὶ αἱ καταπιέσεις τῆς ἐποχῆς ἐκείνης, αἱ ὁποῖαι σήμερον δὲν ὑπάρχουσιν. Ἔρχεται ἡ δευτέρα περίοδος ἀπὸ τοῦ 1845–1848 συμπεριλαμβανομένου, κατὰ τὸ ὁποῖον ὑπῆρχεν ἡ ἄμεσος φορολογία· παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ ἐρωτήσῃ πάλιν, καὶ θὰ ἴδῃ ὅτι οὐδεὶς φορολογούμενος καθυστέρησε, καὶ αὐτὴ ἡ περίοδος ἀποδεικνύει, ὅτι ὁ φορολογούμενος πληρώνει μὲ πολλὴν εὐχαρίστησιν τὸν φόρον του εἰς εἶδος. Ἀπὸ τοῦ 1849–1862 ἐφορολογήθησαν δι’ ἐνοικιάσεων εἰς εἶδος. Κατὰ τὸ διάστημα αὐτὸ παρουσιάζονται καθυστερήματα ἀπὸ τοὺς φορολογουμένους πρὸς τοὺς ἐνοικιαστὰς καὶ ἀπὸ τοὺς ἐνοικιαστὰς πρὸς τὸ Δημόσιον· ἀλλὰ ποῖος ὁ λόγος; Θὰ τὸν ἐξηγήσω. Ὑπῆρχε διάταξις εἰς τὸν φορολογικὸν νόμον κατὰ τὴν ὁποίαν ἐλάμβανεν ὁ οἰκονομικὸς ἔφορος εἰς συμψηφισμὸν τοῦ χρέους τοῦ ἐνοικιαστοῦ ὅσα οὗτος διπλότυπα ἐπαρουσίαζε κατὰ τύπον συντεταγμένα, ἀλλ’ ὁ ἐνοικιαστὴς συνέττατεν ἑκατοντάδας εἰκονικῶν διπλοτύπων, τὰ ὁποῖα ἔμενον ὑπὸ ἐκκρεμῆ ἀμφισβήτησιν προσβαλλόμενα ὡς πλαστὰ, οἱ δὲ ἐνοικιασταὶ ἐφρόντιζον νὰ λαμβάνωσιν ἀπὸ τοὺς φίλους των φορολογουμένους ἄνευ διπλοτύπων πολὺ μέρος τοῦ φόρου. Ἰδοὺ λοιπὸν πόθεν αἱ καθυστερήσεις μέχρι τοῦ 1862 καὶ ὄχι διότι ὁ φορολογούμενος ἐδυσκολεύετο νὰ πληρώνῃ εἰς εἶδος. Ἀπὸ τὸ 1863–1877, ἀφοῦ ἡ συνέλευσις διὰ νὰ κατορθώσῃ νὰ ἀπαλλάξῃ τοῦ λοιποῦ τὸν Βουλευτὴν νὰ ἔχῃ σχέσιν τινὰ πρὸς τὸν Ὑπουργὸν καὶ νὰ ἦναι μᾶλλον ἀνεξάρτητος εἰς τὴν πολιτικήν του πορείαν, ἠθέλησε νὰ ἀφαιρέσῃ ἀπὸ τὸν Βουλευτὴν τὸ δικαίωμα νὰ λαμβάνῃ ἀπὸ τὸν Ὑπουργὸν τὸν ἕνα ἢ δύω ἀποθηκαρίους καὶ ἐπέτυχε τὸν σκοπόν της, διότι ὁ Ὑπουργὸς τώρα ἀντὶ ἀποθηκαρίου χορηγεῖ εἰς τὸν Βουλευτὴν ταμίαν. Κατὰ τὸ διάστημα τοῦτο ἡ ἐνοικίασις ἐγένετο εἰς εἶδος, ἀλλ’ ἀπὸ τοὺς φορολογουμένους εἰς χρήματα ἡ πληρωμή. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν του κατὰ τὰ ἔτη αὐτὰ τὰ καθυστερήματα καὶ θὰ ἴδῃ ὅτι εἶναι μεγάλα, διπλάσια ἴσως καὶ περισσότερα, διότι ἡ πληρωμὴ εἰς χρήματα ἀπὸ μέρους τοῦ γεωργοῦ εἶναι δύσκολος, δυσκολωτάτη, καὶ θὰ εἴπω καὶ τὸν λόγον, ἀλλ’ ἂς ἔλθω καὶ εἰς τὴν τελευταίαν περίοδον τοῦ 1878–1879. Κατ’ αὐτὴν ὁ νόμος κατέστησε τοὺς ἐνοικιαστὰς φερεγγυωτέρους, αὐτοὶ δὲ λαμβάνουν εἰς εἶδος καὶ πληρώνουν εἰς χρήματα. Ἐνταῦθα θὰ ἴδητε ὅτι οὐδεὶς φορολογούμενος καθυστερεῖ καὶ πολλοὶ ὀλίγοι ἐνοικιασταὶ, καὶ διὰ τοῦτο αἱ καθυστερήσεις ἐπὶ τῶν εἰσοδημάτων τῶν ἐτῶν 1878 καὶ 1879 εἶναι μικρότεραι τῶν παρελθόντων ἐτῶν, διότι οἱ δημητριακοὶ καρποὶ ἐπληρώθησαν. Ποία εἶναι ἡ αἰτία διὰ τὴν ὁποίαν ὁ φορολογούμενος εὐκολύνεται νὰ πληρώνῃ τὸν φόρον του εἰς εἶδος παρὰ εἰς χρήματα; διότι δυστυχῶς εἰς τὴν Ἑλλάδα, καθὼς καὶ εἰς ὅλην τὴν Ἀνατολὴν, ἀπὸ τὴν γεωργικὴν τάξιν ἐλλείπουν δύο μεγάλα ἐφόδια, ἀναγκαῖα εἰς τὴν καλὴν διαχείρισιν τῆς οἰκογενειακῆς οἰκονομίας· ἐλλείπει ὁ οἰκογενειακὸς προϋπολογισμός, καὶ ἡ οἰκογενειακὴ ἀγορά. Εἰς τὰ ἄλλα μέρη τῶν μᾶλλον ἀνεπτυγμένων ἐθνῶν ὁ χωρικὸς ἐὰν ἔχῃ ἀνάγκην 500 ὀκ. καρποῦ καὶ εἰσάξῃ 550 ὀκ. τὰς 50 θὰ τὰς πωλήσῃ διὰ νὰ πληρώσῃ ἄλλας ἀνάγκας· ἂν ἔχῃ ἀνάγκην 300 ὀκάδων οἴνου, καὶ ἐσοδεύει 350, τὰς 50 θὰ θέλῃ νὰ τὰς πωλήσῃ καὶ θὰ θεραπεύσῃ ἄλλας ἀνάγκας· (ἀνέφερα δὲ τοὺς καρποὺς καὶ τὸν οἶνον, διότι παντοῦ αἱ γεωργικαὶ τάξεις ἔχουσι καὶ ἀμπέλους)· εἰς τὴν Ἑλλάδα δὲν συμβαίνει τοῦτο· ἐὰν ἔχῃ ἀνάγκην ὁ χωρικὸς 500 ὀκάδων καρπῶν, ἐσοδεύσῃ 600 θὰ τὰς φάγῃ καὶ τὰς περισσευούσας 100, καὶ ἔρχομαι εἰς λεπτομερείας τοῦ γεωργικοῦ βίου. Ὅταν ἔχῃ τοὺς καρποὺς ἀφθόνους εἰς τὰς ἀποθήκας του, δὲν λείπει ἀπὸ τὰ τέκνα του ὁ ἄρτος ἀπὸ τὸ πρωῒ ἕως τὸ ἑσπέρας. Αὐτὸς δὲ ὁ ἴδιος ἐνῷ τρώγει τὸ πρωῒ καλὰ ἀναχωρῶν διὰ τὴν ἐργασίαν του δὲν λαμβάνει ἥμισυ ἄρτον, ὅστις τῷ ἐπαρκεῖ, ἀλλὰ ἕνα, ἡ δὲ γυναῖκά που κάμνει συναλλαγὰς μὲ καρποὺς χωρὶς νὰ ἐξετάζῃ τὴν ἀξίαν τῶν ἀνταλλαττομένων, καὶ ἐν γένει προσοχὴ καμμία δὲν δίδεται εἰς τὴν ἐξόδευσιν τῶν καρπῶν· ἐὰν δὲ παρουσιασθῇ ὁ εἰσπράκτωρ νὰ ζητήσῃ τὰ χρήματα διὰ τὸν φόρον, τότε θὰ πωλήσῃ τοὺς καρπούς του καὶ ἐὰν ἔχῃ; εἰς τὸ χωρίον δὲν ὑπάρχουν παρὰ μικροεργαστηριαρέοι, τάξις ἥτις ἐὰν ἔλιπε θὰ ἦσαν εἰς θέσιν πολὺ εὐχάριστον οἱ χωρικοὶ τῆς Ἑλλάδος, εἰς αὐτοὺς θὰ μεταβοῦν· τί νομίζετε ὅτι θὰ προσφέρῃ εἰς τὸν χωρικὸν ὁ ἐργαστηριάρης ἢ μικρὸς τοκογλύφος; τὸ πολὺ τὰ ⅔ τῆς ἀξίας τοῦ καρποῦ. Καὶ τότε ἢ ὁ γεωργὸς πιεζόμενος θὰ ἀναγκασθῇ νὰ δώσῃ εἰς τοιοῦτον ἐκπεσμὸν τὸν καρπόν του ἢ θὰ ζητήσῃ δάνειον ἐκ τῶν τοιούτων, διὰ τὸ ὁποῖον θὰ πληρώσῃ τόκον τρομερόν. Ἐὰν ἦναι πρὸ τοῦ θέρους θὰ τῷ ζητήσῃ διὰ δέκα δραχμὰς δάνειον νὰ τῷ πληρώσῃ ἐν τοῖς ἁλωνίοις 20 ὀκάδας καρποῦ τόκον, ἐὰν πρὸ τῆς συλλογῆς τοῦ ἐλαίου θὰ τῷ δώσῃ διὰ τὰς δέκα δραχμὰς τρεῖς ὀκάδας ἔλαιον τόκον, ἐὰν πρὸ τοῦ τρύγους 40 ὀκάδας γλεύκους. Βλέπετε λοιπὸν ὅτι δι’ αὐτῶν τῶν καταπιέσεων καὶ ἕνεκα τῆς ἐλλείψεως τῆς οἰκογενειακῆς ἀγορᾶς τί συμβαίνει εἰς τὴν εἰς χρήματα πληρωμήν. Μόνον εἰς τὰς πρωτευούσας τῶν ἐπαρχιῶν ὑπάρχει ἀγορὰ ἑβδομαδιαία, ἐὰν δὲ ἀναγκασθῇ τὸ σάββατον νὰ μεταβῇ ὁ χωρικὸς εἰς τὴν ἐπαρχιακὴν ἀγοράν, θὰ χάσῃ τὸν καιρόν του δύο ἡμερῶν, τὰς ὁποίας ἠδύνατο νὰ μεταχειρισθῇ εἰς ἀπολύτους ἀνάγκας τῶν ἐργασιῶν του. Ἐὰν ἦναι ἀληθὲς ὅτι ἐκ τοῦ συστήματος τούτου προέρχονται μεγάλαι καθυστερήσεις, πρέπει νὰ μὴ ὑφίσταται, καὶ δὲν πρέπει νὰ πληρώνῃ ὁ γεωργὸς τὸν φόρον του εἰς χρήματα. Ἀλλ’ ἔχομεν καὶ ἀπόδειξιν τῆς εἰς χρήματα δυσκόλου φορολογίας τὴν στρεμματικὴν φορολογίαν, ἥτις πληρώνεται εἰς χρήματα, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ πληρωθῇ εἰς εἶδος. Ἐρωτῶ τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, πόσα καθυστεροῦνται κατ’ ἔτος ἀπὸ αὐτὴν τὴν φορολογίαν, τὸ ἓν τρίτον τοῦ ὅλου; Ἔρχομαι εἰς τὸ ἔλαιον, τὸ ὁποῖον πληρώνεται εἰς εἶδος· ὑπάρχουν καθυστερήσεις πρὸς τὸ δημόσιον ὑπὸ τῶν ἐνοικιαστῶν καὶ τῶν φορολογουμένων πρὸς τοὺς ἐνοικιαστάς; καθόλου· ἐὰν καὶ εἰς τὸν οἶνον ἦτο δυνατὸν νὰ γίνῃ ἡ πληρωμὴ εἰς εἶδος, δὲν ἠθέλομεν ἔχει καθυστερήσεις φόρου ἀμπέλων, ὅστις καθυστερεῖται εἰς μεγάλας ποσότητας. Τώρα τὸν φόρον τῶν δημητριακῶν καρπῶν τὸν καταργοῦμεν καὶ θέλομεν νὰ τὸν μετατρέψωμεν εἰς χρήματα· ἐγὼ λέγω ὅτι ἐὰν πρέπῃ νὰ ἔλθωμεν εἰς ἀρωγὴν τῶν γεωργῶν, πρέπει νὰ τὸν ἐλαττώσωμεν κατὰ 2% καὶ νὰ μείνῃ 5%, χωρὶς νὰ τοὺς βαρύνωμεν μὲ τὸν εἰς χρήματα τῶν ἀροτήρων βοῶν. Ἀλλ’ ἴσως μοὶ εἴπωσιν ὅτι ἀπαλλάττεται ὁ γεωργὸς ἀπὸ τὰς πιέσεις τοῦ ἐνοικιαστοῦ· καὶ ἐγὼ διατείνομαι ὅτι ἡ εἰς εἶδος καὶ ἐν τοῖς ἁλωνίοις πληρωμὴ τοῦ φόρου ἀφαιρεῖ τὴν καταπίεσιν τοῦ ἐνοικιαστοῦ· καὶ ἐξηγοῦμαι. Κύριοι, οἱ πρώϊμοι καρποὶ τελειώνουν ἐντὸς τοῦ Ἰουνίου καὶ Ἰουλίου, ὁ καιρὸς εἶναι καλὸς, ὁ φορολογούμενος ἔχων ἐν τῷ ἁλωνίῳ τὸν καρπόν του, δὲν φοβεῖται νὰ τὸν βλάψῃ ἀτμοσφαιρικὴ ἐπήῤῥεια καὶ ἐκ τούτου ὁ ἐνοικιαστὴς δὲν ἔχει ὅπλον διὰ νὰ κάμῃ πίεσιν, ἀφοῦ μάλιστα ἤρθη καὶ ἡ αἰτία διὰ τὴν ὁποίαν μέχρι τοῦδε ἐπιέζοντο, διότι μεταξὺ ἐνοικιαστοῦ καὶ φορολογουμένου ἀνεπτύσσετο ἔρις, διότι δῆθεν ὁ φορολογούμενος ἀνεμίγνυε τοὺς ἰδιοκτήτους μὲ τοὺς ἐθνικοὺς καρποὺς, ὅπερ ἐξέλιπε δηλωθεισῶν ἁπασῶν τῶν γαιῶν. Λοιπὸν δὲν ὑπάρχει καμμία ἀφορμὴ τῶν ἐνοικιαστῶν. Ἔπειτα ὁ ἐνοικιαστὴς δὲν ἔχει συμφέρον νὰ φέρῃ ἀντιῤῥήσεις, διότι ἔχει ἀνάγκην νὰ εἰσπράξῃ ταχέως τοὺς καρποὺς, διὰ νὰ πληρώσῃ τὴν δευτέραν δόσιν καὶ κατόπιν καὶ τὴν τρίτην. Ὥστε ἐὰν εἰς τὸν νόμον ἐφέτος ὁρίσωμεν ὅτι ὁ ἐνοικιαστὴς νὰ πληρώνῃ εἰς χρήματα καὶ ὁ φορολογούμενος εἰς εἶδος, δὲν τολμᾷ νὰ φέρῃ ἀντιῤῥήσεις, διότι, ὡς εἶπον, πιέζεται νὰ συνάξῃ τὸ ταχύτερον τοὺς καρποὺς, διὰ νὰ πληρώσῃ τὰς δόσεις. Ἰδοὺ λοιπὸν ὅτι εἰς τὰ πρώϊμα δὲν ἔχομεν καθυστερήσεις. Τῶν ὀψίμων τὰ πρώϊμα τελειώνουν καὶ ταῦτα μέχρι τῆς 15 Σεπτεμβρίου, ὅτε εἰς τὴν Ἑλλάδα εἶναι θέρος, ὥστε καὶ ἐδῶ δὲν ἔχει ὅπλον ὁ ἐνοικιαστὴς νὰ πιέσῃ τὸν φορολογούμενον· διότι ὁ φορολογούμενος δύναται νὰ ἔχῃ τοὺς καρπούς του ἐν τῷ ἁλωνίῳ. Τότε μόνον δύναται νὰ ὑπάρξῃ πίεσις εἴς τινας ἐπαρχίας, διότι ἔχουν πολλοὺς δημητριακοὺς καρποὺς καὶ βαλτώδεις γαίας, ὡς εἰς τὴν Βοιωτίαν ἢ τὴν Φθιώτιδα καὶ τὴν Ἠλείαν (ἐὰν ἔμειναν ἀφύτευτοι) ὅπου ἐκεῖ ἔχει ὅπλον ὁ ἐνοικιαστὴς νὰ πιέσῃ, κατὰ τὴν ἐκτίμησιν τῶν ὀψίμων ἀραβοσίτων συλλεγομένων κατὰ τὰς ἀρχὰς Νοεμβρίου, ὅτε ἀρχίζουν αἱ βροχαὶ, ἀλλ’ αὐτὸ συμβαίνει εἰς ὀλίγας ἐπαρχίας. Λοιπὸν διὰ τὴν πίεσιν ἐκείνην, ἥτις γίνεται εἴς τινα σημεῖα τῆς Ἑλλάδος πρέπει νὰ ἐπιβάλωμεν τὴν πίεσιν εἰς ὅλην τὴν Ἑλλάδα; Ὁ φόρος ἑνὸς βοὸς πέντε δραχ. φαίνεται εὐτελής. Τί νομίζετε, κύριοι, ὅτι δύναται κατὰ μέσον ὅρον εἰς τὰς ἐπαρχίας τῆς Ἑλλάδος, ἐκτὸς τεσσάρων πέντε, αἱ ὁποῖαι ἀποφέρουν περισσότερον, νὰ ἀπολαύσῃ εἷς γεωργὸς μὲ ἓν ζεῦγος βοῶν; κατὰ μὲν τὴν εὐτυχίαν δὲν θὰ δυνηθῇ περισσότερον τῶν 80 κοιλῶν, κατὰ δὲ τὴν ἀφορίαν μόλις θερίζει διὰ τὸ πρώϊμον τὸν σπόρον, διὰ τὸν ὄψιμον ἴσως τριπλασιάσει αὐτόν, λοιπὸν κατὰ μέσον ὅρον δὲν θὰ ἔχητε εἰμὴ 60 κοιλά (Θόρυβος.)

§83ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Μὴ θορυβεῖτε, κύριοι. Εἰς τὴν Εὐρυτανίαν πόσον δίδουν; καθὼς καὶ αἱ λοιπαὶ ὀρειναὶ ἐπαρχίαι καὶ εἰς τὰ περισσότερα μέρη τῆς Πελοποννήσου, εἰς αὐτὴν τὴν σιτοφόρον Μαντινείαν ἐξαιρουμένων τῶν δήμων Κορθίου καὶ Τεγέας, λοιπὸν 60 κοιλὰ μὲ 5%, εἰς ὅσα περιορίζω τὸν φόρον, τί θὰ δώσουν; 3 κοιλὰ ἤτοι 10, 12, 14 δραχμὰς τὸ πολύ, τὰς ὁποίας θὰ τὰς δώσῃ ἀνεπαισθήτως ἐν τοῖς ἁλωνίοις εἰς εἶδος, ἐνῷ ἄλλως θὰ δανεισθῇ μὲ τόκον ὑπέρογκον, (διότι δὲν ὑπάρχουν μικραὶ τράπεζαι ἢ μικρὰ ἐνεχειροδανειστήρια) διὰ νὰ πληρώσῃ τὰς 10 δραχ. τὸν φόρον τῶν βοῶν. Λοιπὸν διὰ νὰ ἀπαλλάξωμεν ἀπὸ 2 δραχ. τὰς ὁποίας ἠμπορεῖ νὰ δώσῃ εἰς εἶδος, τὸν ἐπιβαρύνομεν μὲ 5 δραχ. Ἀλλ’ εἶναι τοῦτο μόνον τὸ κακόν; Δὲν θὰ ἐπιβάλωμεν διὰ τοῦ νομοσχεδίου τῆς κυβερνήσεως μόνας τὰς ὁποίας διέλαβον πιέσεις τὰς ἐκ τοῦ εἰς χρήματα φόρου τῶν ἀροτήρων βοῶν, ἀλλὰ θὰ τὸν φορτώσωμεν καὶ μὲ νέα βάσανα τῆς νέας διακανονίσεως τοῦ δημοτικοῦ φόρου, καὶ εἰσπράξεως καὶ τούτου εἰς χρήματα, ἐνῷ αὐτὸς συνίσταται εἰς 8, 10 ἢ τὸ πολὺ 20 ὀκάδας εἰς ἕκαστον φορολογούμενον, καὶ διὰ τοῦτο πληρωνόμενον ἀνεπαισθήτως, ἐνῷ εἰς χρήματα θὰ ὑπερτιμηθῇ καὶ οὗτος καὶ πολλάκις ὁ φορολογούμενος θὰ ἴδῃ καὶ τὸ εἰρηνοδικεῖον, ὅτε διὰ μόνον τὸν δημοτικὸν θὰ πληρώσῃ καὶ δεύτερον τῶν βοῶν φόρον, ἕνεκα τῶν ἐξόδων τῶν δικαστικῶν· ἀφίνω δὲ ὅτι τὸ νομοσχέδιον ἐπιτρέπει καὶ ἀναλογίαν μείζονα τῶν 2%, ὅπερ θὰ τρομάξῃ τὴν γεωργικὴν τάξιν, ἥτις τὴν δημοτικὴν φορολογίαν τὴν ὑφίσταται μὲ πολλὴν στενοχωρίαν, διότι δὲν εἶναι πατροπαράδοτος, ὅπως ἐκείνη τῆς δεκάτης.

§84ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Πόσας ὥρας θὰ τὸν μεταφέρῃ;

§85ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Δὲν ἔχει ἀνάγκην ὁ φορολογούμενος νὰ τὸν μεταφέρῃ, ὁ ἐνοικιαστὴς ὀφείλει νὰ μεταβῇ ἀπὸ οἰκίας εἰς οἰκίαν καὶ συλλέγει τὸν δημοτικόν του φόρον. Ἄλλως τε θὰ καταστήσωμεν τοὺς δήμους ἐλεεινοὺς καὶ χρεωκοπημένους ὡς εἰς τὰ 1845–1848 διὰ νὰ γίνουν ὅλοι αὐτοὶ οἱ λογαριασμοὶ καὶ διατυπώσεις, τὰ ὁποῖα διαγράφει τὸ ὑπουργικὸν νομοσχέδιον. Δὲν ὑπάρχει λοιπὸν οὐδεμία ἀφορμὴ νὰ ὑποστηρίξῃ τις ὅτι ἡ εἰς εἶδος πληρωμὴ δὲν εἶναι λυσιτελεστέρα παρὰ ἡ εἰς χρήματα. Τὸ ποσὸν τῶν 5 δραχμῶν κατὰ βοῦν ἐφάνη, ὡς εἶπον, τῷ ὄντι εὐτελές. Ὅταν ἀφορᾷ τὰς ἐπαρχίας Βοιωτίαν, Φθιώτιδα καὶ ἄλλας δύο ἢ τρεῖς ἀκόμη τὸ ἐννοῶ, ἐκεῖ γίνονται πολλοὶ καρποί, ἀλλ’ εἰς ἄλλας ἐπαρχίας τί ἀποφέρουν; Ἐν εὐφορίᾳ τὸ πολὺ 40 κοιλὰ κατὰ βοῦν, ἐν ἀφορίᾳ οὔτε 20. Λοιπὸν μέσος ὅρος εἶναι 30· καὶ ἀφοῦ κατὰ τὴν πρότασίν μου περιορίζω τὸν φόρον εἰς 5%, ὁ φόρος εἶναι ἓν καὶ ἥμισυ κοιλὸν ποίαν ἀξίαν ἔχει τοῦτο, τὸ πολὺ 6–7 δραχμάς; Λοιπὸν τῷ ἐπιβάλομεν 5 δραχμὰς εἰς χρήματα διὰ νὰ τῷ ἀφαιρέσωμεν 7 εἰς εἶδος, ἐνῷ, ὡς προεῖπον, μὴ εὑρίσκοντος τοῦ φορολογουμένου πρόχειρον δάνειον, θὰ δώσῃ πλέον τῶν 7, καὶ ἀφίνω τὰ νέα βάσανα τῆς ἀπαριθμήσεως τῶν βοῶν καὶ τῆς μεταβολῆς τοῦ δημοτικοῦ φόρου, ὃν προχείρως καὶ ἀνεπαισθήτως δίδει ὁ γεωργὸς εἰς εἶδος. Ὁ φόρος εἰς χρήματα εἶναι ἐπαχθὴς εἰς τὸν χωρικὸν Ἕλληνα, διότι εἶναι ἐλαστικὸς εἰς τὴν οἰκιακήν του οἰκονομίαν καὶ καθὼς δὲν ἔμαθε νὰ οἰκονομῇ εἰς τὴν οἰκίαν του τὰ περισσεύματα τῶν εἰσοδημάτων, οὕτω στενοχωρεῖται καὶ οἰκονομεῖται χωρὶς τὴν ἀναπλήρωσιν τῶν ἐλλειμμάτων, ἐνῷ ἂν εἶχεν ἀνάγκην 500 ὀκάδων καρποῦ διὰ νὰ ζήσῃ εἰσαγάγῃ μόνον 400 ὀκάδας, νομίζετε ὅτι θὰ ἀγοράσῃ τὰς 100; τοὐναντίον θὰ στενοχωρήσῃ ἑαυτόν καὶ νὰ ζήσῃ μὲ τὰς 400. Λοιπὸν ἂν δὲν πληρώσῃ τὸν φόρον του εἰς εἶδος θὰ τὸν φάγῃ καὶ ἡ χρηματικὴ πληρωμὴ θὰ τῷ φανῇ ὡς πρόστιμον. Αὐτὰ εἶχον νὰ εἴπω περὶ τῶν δημητριακῶν καρπῶν εἰς εἶδος ἢ εἰς χρήματα, καὶ παρακαλῶ τὸν ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν αὔριον νὰ φέρῃ πληροφορίας ἂν κατὰ τὴν ἐποχὴν καθ’ ἣν ἐπληρώνετο εἰς χρήματα ὁ φόρος ἀπὸ τοὺς φορολογουμένους δὲν ὑπάρχουν διπλάσιαι ἴσως καὶ περισσότεραι καθυστερήσεις ἐκ τῶν ἐνοικιαστῶν πρὸς τὸ δημόσιον, καὶ τῶν φορολογουμένων πρὸς τοὺς ἐνοικιαστὰς, καὶ τοῦτο εἶναι σαφεστάτη ἀπόδειξις ὑπὲρ τοῦ διϊσχυρισμοῦ μου. Κύριοι, ὑπάρχει καὶ ἕτερος λόγος, τὸν ὁποῖον δὲν ἤθελον νὰ εἴπω, ἂν φρονῶ ὅτι πρέπει νὰ τὸν λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν, νὰ μὴν ἤμεθα ἐπιμηθεῖς, ἀλλὰ προμηθεῖς. Θὰ εὑρεθῶμεν ἴσως μετ’ ὀλίγον εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ἐπαναφέρωμεν τὴν δεκάτην, ἄλλως τὸ δημόσιον θὰ ζημιοῦται τρία ἢ τέσσαρα ἑκατομμύρια κατ’ ἔτος (θόρυβος).

§86ΠΟΛΛΟΙ. Ἀπὸ τί θὰ ζημιωθῶμεν τόσα μιλιούνια;

§87ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Δὲν ἤθελον νὰ τὸ εἴπω, ἐπειδὴ ὅμως μὲ στενοχωρεῖτε, θὰ τὸ εἴπω. Ἐρωτῶ τὸν κ. πρωθυπουργὸν, ὑπάρχει ἐλπὶς προσαρτήσεως χωρῶν εἰς τὴν Ἑλλάδα; Ἐὰν ὑπάρχῃ πρέπει νὰ σκεφθῆτε ὅτι αἱ χῶραι αὗται καὶ ἰδίως ἡ Θεσσαλία κατὰ τὰ ¾ παράγουσι δημητριακοὺς καρπούς. Λοιπὸν πρέπει νὰ ἐννοήσητε, ὅτι δὲν θὰ ἔχητε ἀπὸ ἐκεῖνο τὸ μέρος εἰμὴ καθ’ ὑπερβολὴν 100 χιλ. ἀροτήρων βοῶν, μὲ 15 δραχ. τὸν ἀνώτατον ὅρον, ἓν καὶ ἥμισυ ἑκατομμύριον, ἐνῷ εἰς δημητριακοὺς καρποὺς κατ’ ἐλάχιστον ὅρον δύνασθε νὰ ἔχητε 200 χιλ. λίρας, καὶ τοῦτο τὸ ὑποστηρίζω ἐξ ἰδίων ἀσφαλῶν πληροφοριῶν. Τώρα, κύριοι, ἔρχομαι εἰς ἄλλο ἀντικείμενον. Λέγομεν ὅτι πρέπει νὰ συντρέξωμεν τὴν γεωργικὴν τάξιν, ἀλλὰ πρέπει νὰ λάβωμεν μέτρα, ὅπως ἡ συνδρομὴ αὕτη ἦναι διαρκὴς, καὶ νὰ μὴ καταργῶμεν ἤδη καὶ πάλιν ἐπανερχόμεθα εἰς τὴν αὔξησιν, ὅπως ἐπράξαμεν καὶ ἄλλοτε. Πρέπει λοιπὸν νὰ αὐξήσωμεν τὰ εἰσοδήματα τὰ προερχόμενα ἐκ τῶν ἄλλων τάξεων τῶν μᾶλλον εὐπόρων· διὰ τοῦτο εἰς τὴν πρότασίν μου ἔχω νὰ αὐξηθῇ ὁ φόρος τῆς σταφίδος, διότι ἕνεκα τῶν ἐξωτερικῶν περιστάσεων ἐδιπλασιάσθη ἡ ἀξία τῆς σταφίδος. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι καὶ ὁ πρώην Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν καὶ ὁ νῦν προέτειναν αὔξησιν 2 δραχμῶν κατὰ χιλιάδα, δηλαδὴ ὅσον φόρον ἐπλήρωνον πρὸ τοῦ 1868· ἐνῷ ἂν αὐξήσωμεν κατὰ 4 δραχ. τὴν χιλιάδα, δὲν ἐπιβαρύνομεν τὸ εἶδος τοῦτο.

§88ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ ΚΑΙ ΑΛΛΟΙ. Ἀφαίρεσον τὰ ἔξοδα, τότε τί ἀφίνει ἡ σταφίς;

§89ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Θέλεις, κ. Στεφανόπουλε, νὰ προσδιορίσω 8 καὶ 6%, ἀλλὰ νὰ ἐπαναφέρωμεν τὰ πρωτόκολλα;

§90ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπὶ τοῦ καθαροῦ εἰσοδήματος.

§91ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Ἀλλ’ αἱ ἄμπελοι, οἱ δημητριακοὶ καρποὶ, ἐπὶ τοῦ καθαροῦ εἰσοδήματος πληρώνουν; Τοῦ ἐλαίου τί μένει καθαρὸν εἰσόδημα; ἀφοῦ εἰς τὰς 100 ὀκάδας, πληρώνει ὁ ἰδιοκτήτης 20 διὰ συλλογὴν, 10 εἰς τὸ ἐλαιοτριβεῖον, 5 διὰ τροφὴν ἐλαιοτριβιαρέων, 10 εἰς φόρον. Τί μένει 55; καὶ αἱ ἐλαῖαι δὲν φέρουν εἰσόδημα εἰμὴ ἔτος παρ’ ἔτος. Ἀλλὰ, κ. Στεφανόπουλε, ἔχετε τὴν τύχην οἱ σταφιδοκτήμονες, νὰ ἔχητε συνιδιοκτήτας τοὺς προϊσταμένους τῆς Βουλῆς, καὶ εὑρίσκονται πάντοτε μεταξὺ τῶν Ὑπουργῶν δύω ἢ τρεῖς σταφιδοκτήμονες, ἢ ἐξ ἐπαρχιῶν ἐχουσῶν σταφίδας. Δὲν εἶναι λοιπὸν βαρεῖα ἡ προσθήκη τῶν 4 δραχμῶν καθ’ ἑκάστην χιλιάδα. Ἐρχόμεθα, κύριοι, εἰς ἕτερον ἀντικείμενον, τοῦ φόρου τῶν οἰκοδομῶν. Κύριοι, ἀκούσατε πῶς ὁ φόρος αὐτὸς εἰσήχθη τὸ πρῶτον εἰς τὴν Ἑλλάδα, πῶς κατόπιν ἠλαττώθη. Ὁ φόρος αὐτὸς μέχρι τοῦ 1836 ἦτον ἄγνωστος εἰς τὴν Ἑλλάδα. Ὁ Ὑπουργὸς ὁ ὁποῖος πρῶτος εἰσήγαγε τὸν φόρον αὐτὸν μοὶ διηγήθη πῶς ἔλαβε ἀφορμὴν νὰ εὕρῃ καὶ ἄλλον φόρον πρὸς ἀνακούφισιν τῆς γεωργικῆς τάξεως· αὐτὸς εἶναι ὁ μακαρίτης Λασάνης, ὅστις ὡς γενικὸς ἐπιμελητὴς τῶν χιλιαρχιῶν τοῦ ἀειμνήστου Ὑψηλάντου μετὰ τὴν λῆξιν τοῦ πολέμου καὶ ἀποκατάστασιν τῆς ἡσυχίας, δὲν ὑπῆρχον πλέον ζῶα εἰς τὴν στερεὰν Ἑλλάδα, ἔστειλαν αὐτὸς καὶ ἄλλοι ὁπλαρχηγοὶ οἱ ἔχοντες ὀλίγα χρήματα καὶ ἠγόρασαν ζῶα καὶ ἔδωσαν εἰς τοὺς γεωργοὺς ἵνα καλλιεργήσωσιν ἐθνικὰς γαίας, ἀλλ’ ἐκινδύνευσαν νὰ χάσωσι καὶ τὰ κεφάλαιά των, ἐκ τούτου ὁ Λασάνης διέγνωσεν, ὅτι ὁ γεωργὸς μόλις κερδίζει τοὺς κόπους του· ὅταν λοιπὸν κατὰ τὸ 1836 εἶδεν, ὅτι ἡ σπατάλη τοῦ δανείου ὑπὸ τῶν Βαυαρῶν ἐπλησίαζε τὴν Ἑλλάδα εἰς τὴν χρεωκοπίαν, ἐνόμισεν ὅτι ἔπρεπε νὰ φέρῃ εἰς συνδρομὴν τῆς γεωργικῆς τάξεως καὶ ἄλλην τάξιν, καὶ ἐπέβαλε τὴν φορολογίαν τῶν ἐπιτηδευμάτων καὶ τῶν οἰκοδομῶν, προσδιορίσας αὐτὸν εἰς 7% καὶ οὐχὶ εἰς 10 ὅσα ἐπληρώνοντο διὰ τὰ ἄλλα εἰσοδήματα, διότι πρώτην φορὰν εἰσήγαγον τοιούτους φόρους καὶ ἐπρόκειτο τότε νὰ τὸν πληρώσῃ σχεδὸν ὅλον ἡ πρωτεύουσα καὶ δὲν ἠθέλησε νὰ ἐξεγείρῃ ἐναντίον του ἰσχυρὰ παράπονα τῶν ἐν τῇ πρωτευούσῃ. Τὸ δὲ 1845, ὅτε διὰ τῆς ἀμέσου φορολογίας ἐλαφρύνθησαν σπουδαίως ἡ γεωργικὴ τάξις καὶ αἱ ἄλλαι, ὑψώθη φωνὴ εἰς τὴν πρωτεύουσαν ὑπὲρ τῆς ἐλαττώσεως τοῦ φόρου τῶν οἰκοδομῶν· ἠναγκάσθη λοιπὸν ἡ Κυβέρνησις νὰ προκαλέσῃ νόμον δι’ οὗ ὡρίσθη εἰς 5% ἐπὶ τοῦ ἐνοικίου. Λοιπὸν ἐγὼ θέλω νὰ πληρώνουν οὐχὶ 5% ἀλλὰ 8%. Διότι εἶναι εἷς τῶν ἀσφαλεστέρων φόρων. Ἐγεννήθη ἡ παρατήρησις ὅτι πολλοὶ ὀφείλουσιν τὰς οἰκοδομάς των· ἀλλὰ μήπως δὲν ὀφείλουσι τὰς ἀμπέλους των, τὰς γαίας των, τὰς ἐλαιοφυτείας των, τὰς σταφιδοφυτείας των; ὅλαι αἱ τάξεις ὡς πρὸς τὰ χρέη εὑρίσκονται εἰς τὸν αὐτὸν παρονομαστήν. Ἔχομεν τὴν αὔξησιν ἑτέρου φόρου, ἐκείνων τῶν ἑταιριῶν. Τὰ εἰσοδήματα ἐκ τῶν ἑταιριῶν εἶναι τὰ μᾶλλον ἀσφαλῆ, ἀνέξοδα καὶ ἐπικερδῆ, διατὶ νὰ μὴ πληρώνωσι καὶ αὐταὶ 10%· ἐπὶ τοῦ εἰσοδήματος, ὅσα πληρόνει ὁ ἀμπελοκτήμων ὁ ἐλαιοκτήμων; Μολαταῦτα τὸν φέρω εἰς ἴσην μοῖραν μὲ τὸν δυστυχισμένον γεωργὸν 5%. Ἔχομεν καὶ ἕτερον νέον φόρον εἰς τὰς μεγαλοπόλεις δίδεται πάντοτε προσοχὴ ὥστε νὰ συμπυκνοῦνται αἱ οἰκοδομαί· διότι ἔχει ἀνάγκην δύο ἀντικειμένων ἀσφαλίας καὶ ὑγείας. Τὰ κενὰ οἰκόπεδα εἶναι ἡ αἰτία τῆς καταστροφῆς ἀμφοτέρων τούτων, διότι εἰς τὰ κενὰ οἰκόπεδα καὶ οἱ προσβάλοντες τὴν ἀσφάλειαν εὑρίσκουσι κρύπτην καὶ χόρτα δηλητηριώδη φύονται τὰ ὁποῖα σηπόμενα μολύνουν τὴν ἀτμοσφαίραν· διὰ τοῦτο εἶπον ὅτι πρέπει νὰ τεθῇ φόρος καὶ εἰς τὰ οἰκόπεδα, ὧν ἡ ἀξία ὑπερβαίνει τὰς 5 δραχ. κατὰ τετραγωνικὸν μέτρον καὶ διὰ τοῦ μέτρου τούτου θὰ ἀναγκάσωμεν τοὺς ἰδιοκτήτας νὰ τὰ χρησιμοποιήσωσιν εἴτε οἰκοδομοῦντες ἐπ’ αὐτῶν, εἴτε πωλοῦντες εἰς ἄλλους ἔχοντας τὴν ἀνάγκην καὶ τὰ μέσα νὰ οἰκοδομήσωσιν. Εἶχον εἰς τὴν πρότασίν μου καὶ ἕτερον νέον φόρον τὸν ἐπὶ τῶν δανείων ἀλλὰ μοὶ ἔγεινεν ἡ ὀρθὴ παρατήρησις, ὅτι ὁ φόρος αὐτὸς θὰ ἐπιβαρύνῃ τοὺς δανειζομένους, διὰ τοῦτο ἐθεώρησα καλὸν νὰ παραιτήσω αὐτὸ τὸ μέτρον, ἀλλὰ δίκαιον εἶναι νὰ αὐξηθῇ ὁ φόρος τῶν ἐπιτηδευμάτων τῶν τοκιστῶν, διότι ὁ ὑπάρχων εἶναι καὶ μικρὸς καὶ ἀνόητος, διότι ὁρίζει τὸν φόρον ἀναλόγως τοῦ πληθυσμοῦ τῆς κατοικίας τῶν τοκιστῶν. Ἐνίοτε ὁ τοκιστὴς ἀπολαύων 10 καὶ 20 χιλ. δραχ. κατ’ ἔτος ἀπὸ τόκους ὡς ἐκ τοῦ ὀλιγανθρώπου τοῦ πληθυσμοῦ τοῦ χωρίου εἰς ὃ κατοικεῖ πληρώνει μόλις 30 δραχ. ἐπιτήδευμα. Εἶναι, κύριοι ἄνθρωποι ἐδῶ οἱ ὁποῖοι κερδίζουν 60 ἢ 70 χιλ. δραχ. κατ’ ἔτος καὶ δὲν πληρώνωσι παρὰ 200 δραχ. φόρον ἐπιτηδεύματος· διὰ τοῦτο ἔχω κλίμακα πολὺ μεγαλειτέραν. Εἶχον καὶ ἄλλην διάταξιν φορολογικὴν ἐπὶ τῶν κληρονομιῶν, κατόπιν εἰσήγαγε τοιοῦτον νόμον ὁ πρώην Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ἀλλὰ ὁ παρ’ αὐτοῦ ἐπιβαλόμειος φόρος εἶναι πολὺ ἐλαφρός. Ἐσχάτως ἴδετε, κύριοι, πολλοὶ εἰς τὰς ἐφημερίδας, ὅτι εἷς ξένος ἐπλήρωσε 10 ἑκατομ. φράγκα, διότι ἐκληρονόμησε δύω ἑκατομ. λιρῶν ἤτοι ἐπλήρωσεν 20%. Αὐτὸ εἶναι τὸ σύστημα τὸ ὁποῖον ἐγὼ προτείνω· ἀρχίζω ἀπὸ 2% καὶ φθάνω μέχρι 15% ἐξαιρῶν τοὺς κατ’ εὐθεῖαν γραμμὴν κατιόντας ὡς φυσικοὺς κληρονόμους καὶ φρονῶ τὸ σύστημα αὐτὸ εἶναι τὸ καταλληλότερον. Τοιοῦτον εἶναι, κύριοι, τὸ ὁποῖον ὑποβάλλω σύστημα μεταβολῆς τῆς ὑπαρχούσης φορολογίας καὶ τοιοῦτον εὑρίσκω τὸ καταλληλότερον καὶ δικαιότερον δι’ ὅλας τὰς φορολογουμένας τάξεις σύστημα, καὶ διὰ τοῦτο δὲν εἶχον τὸν ἐλάχιστον ἐνδοιασμὸν ν’ ἀντιστρατευθῶ εἰς τὴν κατάργησιν τῆς δεκάτης ἀντικαθισταμένης ἀπὸ τὸν φόρον τῶν ἀροτήρων βοῶν, ἐνῷ ἐγὼ προτείνω τὴν εἰς εἶδος πληρωμὴν καὶ εἰς 2% ἐλάττωσιν ἀντὶ οὐδεμᾶς ἑτέρας φορολογίας.

§92ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Ἐγένετο, κύριοι, δεκτὸν, ὅπως λάβῃ χώραν γενικὴ συζήτησις ἐπὶ τῶν νομοσχεδίων τῶν ὑποβληθέντων ὑπὸ τῆς κυβερνήσεως· τὸ ἐπ’ ἐμοὶ θέλω ἀσχοληθῆ περὶ τὰ στρατιωτικά. Ἔχω ὑπ’ ὄψιν μου τὸ νομοσχέδιον περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ· ὁ ἐπὶ τῶν στρατιωτικῶν Ὑπουργὸς ἐλπίζω, ὅτι ὅτε τὸν συνέταττεν ἐλησμόνησεν ὅτι εἶναι συῤῥαφὴ καθαρὰ διατάξεων νόμων, διατάξεων Βασιλικῶν διαταγμάτων, διατάξεων ἐγκυκλίων διαταγῶν, πᾶν ἄλλο εἶναι ἢ νομοσχέδιον. Ἀλλ’ ἆρά γε αἱ ἰδέαι αἱ ἐν τῷ νομοσχεδίῳ τούτῳ εἶναι ἰδέαι τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν; πολὺ ἀμφιβάλλω· εἶναι ἀμοιβαῖαι συγκαταβάσεις τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ὅστις πρὶν ἀναβῇ εἰς τὴν ἕδραν αὐτοῦ ἦτον ἀντιπολιτευόμενος καὶ ἐξέθηκε τὸ στρατολογικόν του σύστημα, εἶναι συγκαταβάσεις αὐτοῦ πρὸς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, ὅστις, καθὰ λέγεται, ἂν δὲν ἐγένοντο αἱ συγκαταβάσεις αὗται, ἤθελον ἀποσυρθῆ· καὶ ὅταν συῤῥάπτωνται ἰδέαι διαφόρων προσώπων ἀντιφρονούντων δὲν δύναται νὰ ἔλθῃ ἀποτέλεσμά τι πραγματικόν. Ἀκολουθῶν τὸν κ. Τρικούπην ὁμιλήσαντα ὅτε ἦτον ἀντιπολιτευόμενος, ὁμολογῶ ὅτι δὲν ἠδυνήθην νὰ εὕρω τὸν αὐτὸν εἰς τὴν πρώτην, εἰς τὴν δευτέραν αὐτοῦ ἀγόρευσιν, οὔτε εἰς τὴν τρίτην κατάστασιν, εἰς τὴν ὁποίαν σήμερον εὑρίσκεται, δηλαδὴ δὲν τὸν εὑρίσκω τὸν αὐτὸν, οὔτε εἰς τὸ νομοσχέδιον περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ. Ὁ κ. Τρικούπης ἐμέμφθη τῆς πεσούσης Κυβερνήσεως, ὅτι διὰ τῶν προβιβασμῶν τὸν ἐδεσμεύσαμεν, δὲν ἀφήσαμεν αὐτὸν ἐλεύθερον ἀπὸ προσωπικὰ στελέχη, ὅπως καταρτίσῃ τὸν στρατὸν αὐτὸν, οἷον ἐνόμιζε πρέποντα. Αὐτὸ ἔλεγεν εἰς τὴν πρώτην ἀγόρευσίν του· εἰς τὴν δευτέραν δὲ ἐλησμόνησεν ἐν γνώσει βεβαίως τοῦτο, παρηγόρησε τοὺς ἀποτελοῦντας τὰ στελέχη ἀξιωματικοὺς καὶ ὑπαξιωματικούς, καὶ εἶπεν ὅτι παρεξηγήθη, ὅτι δὲν ἐνόησε νὰ καταστρέψῃ αὐτοὺς, ὅτι ἔχουσι δικαιώματα εἰς τὴν πατρίδα καὶ τὴν ὑπηρεσίαν, ὑπεσχέθη δὲ διαῤῥήδην, ὅτι θέλει κάμει χρῆσιν αὐτῶν εἰς τὸν λεγόμενον στρατὸν τῆς ὑπηρεσίας, ἐνόσῳ ἡ πατρὶς ἔχει ἀνάγκην τοῦ παραδόξου τούτου στρατοῦ· ὅταν δὲ αἱ ὑπηρεσίαι αὐτοῦ καταστῶσι περιτταὶ διὰ τὴν πατρίδα, εἶπε, μὴ φοβεῖσθε, σᾶς παραλαμβάνω ὡς διπλᾶ στελέχη εἰς τὸν στρατὸν τῆς ἐκπαιδεύσεως. Εἶναι ῥητοὶ λόγοι τοῦ κ. Τρικούπη. Εἰς τὴν τρίτην κατάστασιν αὐτοῦ ὡς Κυβερνήτης ἐν τῷ νομοσχεδίῳ περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ λέγει πρὸς τὰ στελέχη τοῦ στρατοῦ τῆς ὑπηρεσίας; «δὲν θὰ ἀποτελῆτε διπλᾶ τὰ στελέχη τοῦ στρατοῦ τῆς ἐκπαιδεύσεως», ἀλλ’ ὅτι ὁ στρατὸς τῆς ὑπηρεσίας θέλει μετασχηματισθῆ εἰς στρατὸν ἐκπαιδεύσεως. Εἶναι ῥητὴ ῥήτρα τοῦ νομοσχεδίου. Εἶναι βεβαίως δύσκολον εἰς τὸν θέλοντα ν’ ἀπαντήσῃ, διότι δὲν γνωρίζει τὸ στάδιον, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ ἐκλέξῃ. Εἶμαι λοιπὸν ἠναγκασμένος ν’ ἀπαντήσω εἰς τὴν τριπλῆν αὐτὴν μορφήν. Ἐλέχθησαν βεβαίως πολλὰ εἰς τὰς προηγουμένας συνεδριάσεις ὡς πρὸς τὸ ἁρμόζον ἐν Ἑλλάδι στρατιωτικὸν σύστημα. Εἶμαι ὅμως ἠναγκασμένος νὰ ἐπανέλθω ὅσον μοὶ εἶναι ἐπιτετραμμένον συνοπτικῶς ἐπὶ τὰ αὐτά. Ὁ κ. Τρικούπης διαιρεῖ τὴν δημοσίαν δύναμιν εἰς στρατὸν ἐκπαιδεύσεως καὶ εἰς στρατὸν ὑπηρεσίας· εἶπεν ὅτι δὲν ἐννοεῖ τὸ παράπαν, τὰ τέκνα τῆς Ἑλλάδος διδόμενα διὰ τῆς ἀπογραφῆς εἰς τὴν στρατολογίαν, ὅτι εἶναι ὑποχρεωμένα νὰ ὑπηρετῶσι τὴν πατρίδα καὶ ὅτι οἱ γονεῖς δίδουσι τὰ τέκνα αὑτῶν ἁπλῶς πρὸς ἐκπαίδευσιν. Ἀλλ’ ἐπειδή, εἶπεν ἡ πατρὶς ἔχει ἀνάγκην ὑπηρεσίας, προσφεύγω ἐπὶ τῷ σκοπῷ τούτῳ πρὸς ἐθελοντάς. Κρίνω περιττὸν ν’ ἀποδείξω τὸ ἐσφαλμένον τῶν ἰδεῶν τούτων, διότι ὁ κ. Μαυρομιχάλης λίαν λαμπρῶς ἐξέθηκε τὰς ἐπ’ αὐτῶν πραγματικὰς θεωρίας. Τὸ ἐπ’ ἐμοὶ περιορίζομαι νὰ εἴπω ὅτι, ἂν ἡ Ἑλλὰς ὑποβάλλῃ τὰ τέκνα της εἰς τὴν στρατολογίαν, τὰ ὑποβάλλει ὅπως ὑπηρετήσωσι τὴν πατρίδα. Ἐὰν ἐπρόκειτο ἁπλῶς περὶ σχολείων, ἠδύνατο νὰ καταρτισθῶσι μερικὰ σχολεῖα εἰς διάφορα μέρη, ὅπου ἕκαστος τῶν πολιτῶν νὰ ἐκπαιδεύηται περὶ τὰ στρατιωτικά. Δὲν εἶνε δεδομένον εἰς ἄνδρας διοικοῦντας τὸ κράτος νὰ χωρίζωσι τὰς δυνάμεις αὐτοῦ, καὶ νὰ λέγωσιν οἱ μὲν εἰς τοὺς δὲ: «σεῖς ὑπηρετεῖτε, ἡμεῖς καθήμεθα», ἐξ ἐναντίας εἰς ὅλα τὰ κράτη μία εἶνε ἡ ἀποστολὴ τῆς νεολαίας «τὸ ἀμύνεσθαι περὶ πάτρης». Ἂν ὁ κ. Τρικούπης ἤθελε νὰ χωρίσῃ ὑπηρεσίας τινὰς, τὰς ὁποίας θεωρεῖ ἀσυμβιβάστους πρὸς τὴν καθαρὰν στρατιωτικὴν ὑπηρεσίαν, ἤθελεν εὕρει ἴσως καὶ ἄλλους ὑπερμάχους ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου, ἠδύνατο ν’ αὐξήσῃ τὴν χωροφυλακὴν, ἠδύνατο νὰ συστήσῃ τοὺς εἰρηνοφύλακας, ἀλλὰ τὴν ὑπεράσπισιν τῆς χώρας, τὴν φύλαξιν τῶν μεθορίων, ἐγὼ δὲν τὴν θεωρῶ ἀτιμίαν διὰ τὸν Ἕλληνα. Τὴν φύλαξιν τῆς χώρας τὴν ἔταξεν εἷς τὸν στρατὸν τῆς ὑπηρεσίας, διότι ἐθεώρησεν αὐτὴν ἀσυμβίβαστον πρὸς τὴν ἀποστολὴν τῶν νέων ἐν τῷ στρατῷ. Ὁ κ. Τρικούπης διὰ νὰ μᾶς πείσῃ περὶ τῆς ἀνάγκης τῆς διαιρέσεως τοῦ στρατοῦ, ἀνέφερεν ὅτι ἄλλα κράτη ἔχουσιν εἰδικὰ σώματα· μεταξὺ τῶν ἄλλων εἶπεν, ὅτι ὑπάρχουν εἰς Ἰταλίαν les compagnies Alpines ἤτοι «οἱ λόχοι τῶν Ἄλπεων»· ἀλλ’ οὗτοι ἔχουσιν εἰδικὴν ἀποστολὴν στρατιωτικήν. Ὁ κ. Τρικούπης ὅταν ἀνέβη ἐπὶ τὸ βῆμα τελευταῖον ὡς ἀντιπολιτευόμενος καὶ ἔφερε βιβλία τινὰ, ἐμνήσθη τοῦ στρατηγοῦ Λεβάλ. Ὁ στρατηγὸς οὗτος, ὡς καὶ πᾶς ἄλλος χωρὶς νὰ ἦνε στρατηγὸς, ἐφρόνει ὅτι εἶνε ἐπιθυμητὸν ὁ στρατὸς νὰ μένῃ ξένος ὑπηρεσιῶν τινων, δὲν εἶπεν ὅτι δὲν πρέπει νὰ ὑπηρετῇ· ὁ δὲ κ. Τρικούπης ὤφειλε ν’ ἀναγνώσῃ ὅλα τὰ συγγράμματα τοῦ στρατηγοῦ Λεβὰλ καὶ ἐκεῖ ἤθελεν εὕρει τὴν ἀνάγκην τῆς ὑπάρξεως διαρκῶν προϊσταμένων ἀρχῶν, ὅπως μάθωσι νὰ διοικῶσιν, ἵνα διοικήσωσιν ἐν ὥρᾳ ἀνάγκης. Ὁ κ. Τρικούπης ἐμέμφθη τῆς πεσούσης Κυβερνήσεως, ὅτι ἐν τῷ προϋπολογισμῷ δὲν ἐνέγραψεν ἔξοδα περὶ ἀσκήσεως τοῦ στρατοῦ, δὲν εἶδε κεφάλαιον περὶ στρατοπέδων. Καὶ ἀληθῶς, κύριοι, κατὰ τὰς ἰδέας ἡμῶν, δὲν ἔχομεν ἀνάγκην στρατοπέδων ἐπιδεικτικῶν, ὅπως ἀσκηθῶμεν. Ἀτυχῶς δὲ, ἡ φράσις εἶναι ἀναγκαία, ἀτυχῶς τὸ γλίσχρον τῶν μέσων τῆς Ἑλλάδος ἐσυνήθισε τοὺς ἀξιωματικοὺς, ἐσυνήθισε τοὺς ὑπαξιωματικοὺς καὶ τοὺς στρατιώτας νὰ διαιτῶνται ἐν τοῖς στρατοπέδοις, ὅπως καὶ ἐν ταῖς φρουραῖς, λέγω ἀτυχῶς, διότι ἀλλαχοῦ εἰς τὰς ἐκτάκτους κινήσεις τῶν στρατευμάτων καὶ εἰς τοὺς ἐκτάκτους κόπους δίδεται καὶ μία προσεπιχορήγησις. Ἀφοῦ λοιπὸν, κύριοι, δὲν εἶναι ἀνάγκη ἐκτάκτων ἐξόδων εἰμὴ μόνον τῶν ἐξόδων τῆς ἁπλῆς συγκεντρώσεως, δὲν εἴχομεν ἀνάγκην, καὶ ἂν ἐπρόκειτο νὰ κάμωμεν συγκεντρώσεις στρατευμάτων, νὰ ἐγγράψωμεν εἰς τὸν προϋπολογισμὸν ἐφέτος οὐδ’ ἓν λεπτόν· ἀπόδειξις ὅτι κατὰ τὸ 1878 ἦσαν εἰς τὴν Χαλκίδα 9,000 στρατοῦ ἐστρατοπεδευμένοι ὑπὸ σκηνὰς καὶ δὲν ἐκόστισε διὰ τὸ Δημόσιον παρ’ ὅσον ἤθελε κοστίσει ἐὰν ἔζων ἐντὸς τῶν πόλεων. Ὁ κ. Τρικούπης ἐμέμφθη τὴν πεσοῦσαν Κυβέρνησιν, ὅτι δὲν ἔλαβε πρόνοιαν τὸ παράπαν περὶ ἀσκήσεως τῶν ἐφέδρων· ὁ κ. Τρικούπης δὲν ἠδύνατο νὰ εἰσχωρήσῃ εἰς τὴν διάνοιαν ἡμῶν, καὶ πρῶτον μὲν δὲν ἦτο ὑποχρεωμένη ἡ Κυβέρνησις ὑπὸ τοῦ Νόμου περὶ στρατολογίας νὰ συνάξῃ εἰς ἀσκήσεις ἐφέτος τὴν ἐφεδρείαν καὶ τὴν ἐθνοφρουράν, ἀλλὰ καὶ ἂν ἦτο, εἰσέτι δὲν κατηρτίσθησαν τὰ μητρῷα οὔτε εἶναι γνωστὸς ὁ ἀριθμὸς αὐτῶν. Εἶναι ἀνάγκη σήμερον νὰ ἔλθωσιν ὅλα τὰ χρειώδη εἰς τὰ γραφεῖα τὰ στρατολογικά, νὰ τακτοποιηθῶσι, διὰ νὰ προκύψῃ ὁ ἀριθμὸς, ἑκάστη δὲ Κυβέρνησις βεβαίως ἔχει τὸ σύστημά της καὶ δύναται νὰ ζητήσῃ ἀπὸ τὴν Βουλὴν ἰδιαιτέρως χρηματικὸν ποσὸν πρὸς ἄσκησιν τῆς ἐφεδρείας καὶ τῆς ἐθνοφρουρᾶς, ἢ δύναται ν’ ἀντικαθιστᾷ δι’ ἐφέδρων καὶ ἐθνοφρουρῶν διαδοχικῶς προσερχομένων εἰς τὰς τάξεις τοῦ στρατοῦ ἀριθμὸν στρατιωτῶν ἀποστελλομένων ἐπ’ ἀδείᾳ, ἢ δύναται νὰ τοὺς ἐκγυμνάζῃ εἰς τὰς ἐπαρχίας αὐτῶν· τοῦτο ἀφορᾷ τὰς κυβερνήσεις. Κατὰ τὸ Νομοσχέδιον περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ, τὸ πεζικὸν διαιρεῖται εἰς στρατὸν ὑπηρεσίας καὶ εἰς στρατὸν ἐκπαιδεύσεως· ἕκαστον τῶν εἰδῶν τούτων ἔχει ἴδιον ὀργανισμόν. Δὲν ἠδυνήθην νὰ ἐννοήσω πῶς ὁ στρατὸς τῆς ὑπηρεσίας εἶναι ἀνάγκη ν’ ἀποτελῆται ἀπὸ 11 τάγματα· ἠξεύρω ὅτι ἐν τῇ κοινωνίᾳ ὑπολογίζομεν δωδεκάδας ἢ δεκάδας, ἑνδεκάδας οὐδαμοῦ ἤκουσα, ἔτι δὲ ἧττον εἰς ὀργανισμόν· ἠδύναντο νὰ τὰ ὀνομάσουν 10 τάγματα. Ἀλλ’ ἔχει ἆρά γε ὁ ὀργανισμὸς τοῦ στρατοῦ τῆς ἐκπαιδεύσεως, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὸ πεζικὸν, ἔχει τι τὸ ὁμοιοειδές; Ὄχι. Δὲν ἐνόησα διατί, ἐνῷ παρεδέχθη ὁ σχηματισμὸς τοῦ στρατοῦ τῆς ἐκπαιδεύσεως τοῦ πεζικοῦ ἀπὸ τάγματα αὐθύπαρκτα συντάγματα, δὲν ἐνόησα καὶ δὲν ἐννοῶ διατὶ ἄλλα μὲν τῶν συνταγμάτων ἔχουσι τρία τάγματα, ἕτερον δὲ τέσσαρα, καὶ τοῦτο εἶναι ὀλίγον τι ἄνοστον, ἂν μοὶ ἐπιτρέπηται ἡ ἔκφρασις. Ὁ ὀργανισμὸς καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὸ ἱππικὸν, τὸ πυροβολικὸν καὶ τὸ μηχανικὸν, μένει ὡς ἔχει ἐν τῷ προσωρινῷ ὀργανισμῷ, ὅστις ἐξέπνευσεν ἤδη ἀπὸ τῆς 31 Δεκεμβρίου. Ἦτο ἀνάγκη βεβαίως ἐν τῷ ὀργανισμῷ τῆς παρούσης Κυβερνήσεως νὰ ὑπάρξῃ ἡ διαφορὰ αὕτη ὡς πρὸς τὸν προταθέντα ὑπὸ τῆς πεσούσης. Κατὰ τὸ σύστημα τὸ προτεινόμενον καὶ τὸ μέχρι τοῦδε ἰσχύον, πᾶσαι αἱ μονάδες τοῦ αὐτοῦ ὅπλου κεῖνται ὑπὸ τὴν αὐτὴν ἀρχὴν ὑπὸ τὸν συνταγματάρχην. Ἡμεῖς ἐνομίσαμεν, ὅτι ἦτο καλὸν νὰ ἦναι ἡτοιμασμένα τὰ ὅπλα ταῦτα, ὅπως καταμοιραζόμενα εἰς μοίρας ἢ ἐπιλαρχίας δύνανται νὰ ζήσωσιν αὐτοτελῶς προσκαλούμενα εἰς ὑπηρεσίαν ἔξω τοῦ κέντρου. Καὶ ἡμεῖς μὲν ἐπράξαμεν τὸ πρᾶγμα τοῦτο ἐξ ἀρχῆς ὑπὸ τὴν αὐτὴν κεφαλὴν νὰ διατελῶσιν οὕτω πως συγκροτημένα, ἀλλ’ ὁ ὀργανισμὸς τῆς Κυβερνήσεως δὲν θέλει τοῦτο. Δὲν ἔχω τὴν ἀπαίτησιν νὰ παραδέχωνται ἄλλοι τὰς ἰδέας μου, ἀλλ’ αὐτὴ ἡ ἰδία Κυβέρνησις ἀνωμολόγησε διὰ τοῦ νομοσχεδίου, ὅτι εἶχον δίκαιον φρονήσας, ὅτι ὁ μέχρι τοῦδε ὀργανισμὸς ἦτο πλημμελής· τὸ ἀνεγνώρισε δὲ διότι ἀνέγραψε ῥήτραν ἐν τῷ ὀργανισμῷ, ὅτι, ὁσάκις αἱ ἐπιλαρχίαι ἢ αἱ μοῖραι πυροβολικοῦ ἢ μοῖραι μηχανικοῦ ἀποσπῶνται, ὅπως ἐνεργήσωσι μετ’ ἄλλων σωμάτων ὑπὸ τὴν ἀνωτέραν διοίκησιν ἀρχηγῶν, κηρύσσονται καὶ σχηματίζονται αὐτοτελῶς, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τήν τε διοίκησιν καὶ τὴν οἰκονομίαν. Ἐν ἄλλοις λόγοις παρεδέχθη ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἡμεῖς ἐλέγαμεν, ὅτι ἦτο ἀνάγκη νὰ ὑπῆρχεν ἐξ ἀρχῆς. Ἡ ἐγγραφὴ τῆς ῥήτρας ταύτης ἐν τῷ ὀργανισμῷ, ὅστις ὑποβάλλεται ὑπὸ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, ἐμφαίνει παντελῆ ἄγνοιαν τῆς ὑπηρεσίας, διότι δὲν δύναται ἐν μιᾷ ὥρᾳ, ἂν αἱ ἀνάγκαι τῆς πατρίδος τὸ καλέσουν, νὰ γείνῃ ἡ μόρφωσις αὐτῶν, νὰ κλεισθῶσι τὰ βιβλία καὶ νὰ ἦναι ἕτοιμα ἄλλα βιβλία νὰ ἀρχίσουν τὰς ἐγγραφὰς, καὶ ὅταν ἡ ἀνάγκη αὐτῶν ἐκλίπῃ, νὰ κλεισθῶσι τὰ νέα καὶ ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ παλαιά. Ἐν τῷ 17 ἄρθρῳ τοῦ ὀργανισμοῦ, ὅσον καὶ ἂν μᾶς ἐπολέμησεν ἡ πρώην ἀντιπολίτευσις, εὑρέθη ἐν τῇ ἀνάγκῃ νὰ ἀναγράψῃ τὴν περίστασιν, καθ’ ἣν συγκεντροῦνται ἐπὶ τὸ αὐτὸ συνερχόμεναι μονάδες τῶν διαφόρων ὅπλων, ὅπως τεθῶσιν ὑπὸ τὴν διοίκησιν ἀρχηγοῦ. Κατὰ τὸν ὀργανισμὸν καὶ κατὰ τὸ νέον στρατιωτικὸν σύστημα, τὸ ὁποῖον ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν διὰ τῆς ὑπογραφῆς του παρουσιάζει, οὐδεμία ἀνάγκη ὑπάρχει ὅπως μάθῃ τις νὰ διοικῇ στρατὸν, ἀλλ’ ὅτι οἱ στρατηγοὶ ἐξ ὑπογυίου παρουσιάζονται, ὅταν ἡ πατρὶς ἔχῃ ἀνάγκην αὐτῶν. Ἐμελέτησα, τὸ ἐπ’ ἐμοὶ, τὰ στρατιωτικὰ συστήματα ὅλων τῶν ἐπικρατειῶν καὶ δὲν εὗρον οὐδαμοῦ τὴν διάταξιν ταύτην· ὅσον καὶ ἂν ὑποτίθενται μικροὶ οἱ στρατοὶ, πάντοτε εἶδον ἐπὶ κεφαλῆς αὐτῶν ἄνδρας ἑτοιμαζομένους ἐν ὥρᾳ εἰρήνης, ἐκπαιδευομένους μετὰ τῶν ὑπ’ αὐτῶν, ὅπως κατασταθῶσιν ἱκανοὶ νὰ τοὺς διοικήσουν ἐν ὥρᾳ ἀνάγκης. Εἰς πρὸ μικροῦ παρελθοῦσαν ἐποχὴν μομφαὶ ἀπετάθησαν κατὰ τῶν διοικησάντων τὸν ἑλληνικὸν στρατὸν, ἐκεῖνοι δὲ, τοὺς ὁποίους ἐμέμφθησαν, ἠδύναντο νὰ ῥίψωσι κατὰ πρόσωπον τὴν μομφὴν ἐναντίον ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι τοὺς ἐμέμφθησαν καὶ νὰ τοῖς εἴπωσι: τί ἐπεριμένατε περισσότερον; Δὲν ἐδώσατε ποτὲ τὰ μέσα νὰ μορφωθῶσι διοικηταὶ στρατοῦ. Ἀπόδειξις δὲ ὁ ἱερὸς ὑπὲρ ἀνεξαρτησίας ἀγών· κατ’ αὐτὸν μικραὶ ἦσαν αἱ ὁμάδες, ἕκαστος δὲν εἶχε παρὰ ὀλίγας λέξεις νὰ εἴπῃ πρὸς τοὺς περὶ αὐτόν· οἱ πάντες ἠδύναντο νὰ συντελέσωσι πρὸς ἐκπλήρωσιν τοῦ σκοποῦ αὐτῶν· αὐτὸ συνέβαινε καὶ πανταχοῦ. Ἀλλ’ ὅταν κακῇ μοίρᾳ εὑρέθησαν ἐπικράτειαι εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ διατηρῶσιν ὑπὸ τὰ ὅπλα πλείονας τῶν ὀλίγων, ἐχρειάσθησαν μέθοδοι πρὸς διοίκησιν τῶν ἀνδρῶν. Ἐντεῦθεν οἱ κανονισμοὶ τῶν ἀσκήσεων. Τί ἄλλο εἶναι οἱ κανονισμοὶ, ἢ σύστημα κινήσεως τῶν ὁμάδων; Καὶ καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τοὺς μικροὺς προϊσταμένους, ἀρκοῦσιν οἱ κανονισμοὶ ἀσκήσεως λόχου ἢ τάγματος· ἐκεῖ οἱ προϊστάμενοι δύνανται, ἐὰν θέλουν, καλῶς νὰ ἐκπαιδευθῶσιν. Ἀλλ’ ὅταν ἔχητε πλείονα τάγματα, ὅταν ἔχητε συμπεπλεγμένον στρατὸν ἐκ διαφόρων ὅπλων, πῶς ἔχετε τὸ δικαίωμα ν’ ἀπαιτήσητε νὰ σᾶς ὑπερασπισθῇ, νὰ σᾶς προφυλάξῃ ἀπὸ τῆς δουλείας ἢ ἀπὸ τῆς ὑποταγῆς ἐκεῖνος, τὸν ὁποῖον ἐξ ὑπογυίου θὰ φέρητε καὶ θὰ τὸν ὀνομάσητε ἀρχηγόν; Ἀγαθῇ τύχῃ. Κύριοι, ὁ ὀργανισμὸς, τὸν ὁποῖον ὑπέβαλεν ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, σᾶς ἀπαλλάττει ἀπὸ ἓν βάρος δυσφόρητον, ἀπὸ τὸ σῶμα τῶν γενικῶν ἐπιτελῶν. Ὁ κ. ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν ὑπουργὸς, ἐμβριθέστατος περὶ τὰ στρατιωτικά, μελετήσας ὅ,τι συνέβη εἰς τὴν Γαλλίαν, εἶπεν ὅτι, ἀφοῦ ἐκεῖ κατηργήθη τὸ σῶμα τῶν γενικῶν ἐπιτελῶν, σπεύσωμεν ν’ ἀποδείξωμεν, ὅτι ἀρκούντως καὶ ἡμεῖς ἐφωτίσθημεν. Ὅταν τις θέλῃ νὰ ὀργανώσῃ, εἶνε ἀνάγκη, κύριοι, νὰ σπουδάζῃ καὶ νὰ μὴ βλέπῃ πρὸς ἓν μέρος· μὴ βλέπετε πάντοτε δεξιὰ, διότι δὲν ἠξεύρετε τί συμβαίνει ἀριστερὰ καὶ τἀνάπαλιν. Ὅταν ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἐμελέτησε τὴν κατάργησιν τοῦ σώματος τῶν γενικῶν ἐπιτελῶν, τὴν γενομένην ἐν Γαλλίᾳ, δὲν ἠρώτα διατί οἱ Γερμανοὶ δὲν ἐμιμήθησαν τοὺς Γάλλους; Ἢ φαίνεται ἠγνόει, ὅτι ἡ Γερμανία ἡ δώσασα μαθήματα εἰς τὴν Γαλλίαν καὶ διὰ τοῦ παθήματος τῆς Γαλλίας δώσασα μαθήματα εἰς ὅλον τὸν κόσμον, οὐ μόνον διατηρεῖ, κύριε ὑπουργὲ τῶν Στρατιωτικῶν, τὸ σῶμα τῶν γενικῶν ἐπιτελῶν, ἀλλὰ καὶ τὸ προάγει. Ἀλλὰ βεβαίως ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν δὲν δύναται νὰ γνωρίζῃ τίποτε ἀπὸ ταῦτα, διότι βεβαίως τίποτε δὲν ἀνέγνωσεν. Ἡ ἰδέα τῆς καταργήσεως τοῦ σώματος τῶν γενικῶν ἐπιτελῶν δὲν εἶναι ἰδέα τοῦ νῦν ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, ἀλλ’ εἶνε ἰδέα τοῦ σήμερον πρωθυπουργοῦ. Πράγματι, κύριοι, ἐν Γαλλίᾳ δι’ ἑνὸς τελευταῖον ἐκδοθέντος νόμου τὸ σῶμα τῶν γενικῶν ἐπιτελῶν ἐξέλιπεν. Ἀλλὰ τέλος πάντων, κύριοι, ἂν οὐχὶ ἁβροφροσύνη, ἂν οὐχὶ ἁπλῶς περιποίησις διὰ τοὺς ἀτυχεῖς ἀξιωματικοὺς τοῦ σώματος τῶν γενικῶν ἐπιτελῶν, διότι τέλος πάντων ὀλίγοι εἴμεθα ἐν Ἑλλάδι καὶ ὅλοι γνωριζόμεθα, ἔλεος τοὐλάχιστον ἐχρειάζετο δι’ αὐτούς. Ἡ Γαλλία δὲν θέλει σῶμα τῶν γενικῶν ἐπιτελῶν, ἡμεῖς δὲν θέλομεν οὔτε ἀξιωματικοὺς ἐπιτελεῖς.

§93ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ἔλεον βλέπετε, περὶ ἐλέους φωνάζετε, ὡς ἂν νὰ ἠθέλαμεν νὰ κρεμάσωμεν τοὺς ἀξιωματικούς.

§94ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Λοιπόν, κύριοι, τὸ σῶμα τῶν γενικῶν ἐπιτελῶν καταργεῖται, εἶναι ἐγγεγραμμένον ἐνταῦθα εἰς τὸ ἄρθρον 8ον, οἱ δὲ ἀξιωματικοί, οἵτινες ἀποτελοῦσι τὸ σῶμα τοῦτο, παραμένουσιν ἕως ὅτου ἐκλείψωσιν. Ἐρωτῶ τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, πῶς ἐτόλμησε νὰ ἐγγράψῃ τοιαύτην ῥήτραν δι’ ἀξιωματικούς, οἵτινες ὁπωσδήποτε ὑπηρέτησαν καὶ αὐτοί, νὰ ἐγγράψῃ τὴν ῥήτραν, θὰ σώζωνται ἕως οὗ ἀποθάνωσιν;

§95Γ. ΣΤΑΪΚΟΣ. Ὅλοι θὰ ζήσωμεν ἕως ὅτου ἀποθάνωμεν.

§96ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Ἔπρεπε νὰ ἐνθυμηθῇ ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν τὴν ἐποχὴν, καθ’ ἣν ὁ ἐξ ἀριστερῶν τώρα ὁμιλῶν ἀπὸ τῆς ὀροφυλακῆς...

§97Γ. ΣΤΑΪΚΟΣ. Κύριε πρόεδρε, τὸν λόγον. Ἐγὼ εἶπον φυσικὰ, θὰ ἤμεθα ἐνόσῳ ζῶμεν (ἱλαρότης).

§98ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Ὁ κ. ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν ὑπουργός.....

§99Γ. ΣΤΑΪΚΟΣ. Μάλιστα· μὲ αὐτὸν ἔχε νὰ κάμῃς (ἱλαρότης).

§100ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Ὁ κ. ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν ὑπουργὸς ἔπρεπε νὰ ἐνθυμηθῇ, ὅτι εἰς ἄλλην τινὰ ἐποχὴν ἐπὶ τῆς ά δυναστείας ἐθεωρήθη ἀναγκαῖον νὰ καταργηθῇ ἡ ὀροφυλακή. Δὲν εἶπον τότε ὅμως εἰς τοὺς ἀξιωματικοὺς τῆς ὀροφυλακῆς ζήσατε, ἀλλ’ ἐλήφθη μέτρον ὅπως συγκαταταχθῶσι μεταξὺ τῶν ἀξιωματικῶν τῶν διατηρουμένων ὅπλων, καὶ ἐπειδὴ ἦσαν εἰς τὸ πεζικόν, κατετάχθησαν εἰς αὐτό. Ἡμεῖς οἱ ἐπιτελεῖς κηρυττόμεθα τράγοι ἀποδιοπομπαῖοι. Ἐπειδὴ ὅμως ὅταν περιέλαβον τὰ ἐν τῇ διατάξει ταύτῃ, δὲν ἔλαβον ὑπ’ ὄψιν τί συνέβη ἐν Ἑλλάδι, ὅτε διελύετο ἡ ὀροφυλακή...

§101ΛΑΠΑΣ. Κύριε Βαλτινὲ, δὲν διελύθη ἡ ὀροφυλακὴ, μετεσχηματίσθη.

§102ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Μάλιστα, — Ἐπειδὴ δὲν ἐνθυμήθησαν ἐκεῖνο, φρονῶ, ὅτι ὤφειλον νὰ μὴ λάβωσιν ὑπ’ ὄψιν μόνον ἐκ τοῦ Γαλλικοῦ νόμου τὴν ἀρχὴν, ἤτοι νὰ καταργήσουν τὸ σῶμα τῶν γενικῶν ἐπιτελῶν, ἀλλὰ καὶ τὰ καθέκαστα. Εἰς τὴν Γαλλίαν τὸ σῶμα τῶν γενικῶν ἐπιτελῶν δὲν προκύπτει ἐκ τῶν ἄλλων ὅπλων ἢ σωμάτων, ὅπως εἰς τὴν Ἑλλάδα, ὅπερ ἔπρεπε νὰ ἐνθυμηθῇ, ὅτι δηλαδὴ τὸ σῶμα τοῦτο σύγκειται ἀπὸ ἀξιωματικοὺς προελθόντας ἐκ πυροβολιτῶν, μηχανικῶν καὶ πεζῶν. Ἐν Γαλλίᾳ ὅμως ἡ καταγωγὴ τοῦ σώματος τῶν γενικῶν ἐπιτελῶν δὲν εἶναι ἡ αὐτὴ οἵα ἡ μέχρι τοῦδε ἐν Ἑλλάδι, οἵα εἶναι καὶ ἔσται πάντοτε ἐν Γερμανίᾳ. Ἐκεῖ, ἤτοι ἐν Γαλλίᾳ, ἡ καταγωγὴ εἶναι ὅλως εἰδική· ἐξ ὑπαρχῆς οἱ ἀξιωματικοὶ τοῦ σώματος τῶν γενικῶν ἐπιτελῶν προήρχοντο ἐκ τῆς εἰδικῆς σχολῆς τοῦ Ἐπιτελείου. Καὶ μ’ ὅλα ταῦτα, ὅταν ἀπεφάσισεν ἡ Γαλλία νὰ καταργήσῃ τὸ σῶμα τῶν γενικῶν ἐπιτελῶν, εἰς τὴν σύνταξιν τοῦ νόμου κανονίζεται ὁ ἀριθμὸς τῶν ἀξιωματικῶν τῶν εἰς τὰ διάφορα ὅπλα κατ’ ἀναλογίαν μετενεχθησομένων, ἀναλόγως τοῦ κατὰ βαθμὸν ἀριθμοῦ ἀξιωματικῶν τῶν διαφόρων ὅπλων ἢ σωμάτων τοῦ στρατοῦ. Τουλάχιστον, ἀφοῦ μᾶς καταργεῖτε, ὀφείλετε νὰ διατάξητε νὰ ἐπανέλθωμεν εἰς τὰ σώματά μας ἢ νὰ λάβητε ἄλλο τι μέτρον ἰδιαίτερον. Ἐν Γαλλίᾳ αὐτὸ διετάχθη, καὶ σᾶς παραπέμπω εἰς τὸν νόμον καὶ εἰς τὴν αἴτησιν τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν καὶ εἰς τὸ διάταγμα τοῦ προέδρου τῆς Γαλλικῆς Δημοκρατίας. Ἐκανονίσθη ἐν Γαλλίᾳ καὶ ὁ τρόπος τῆς μεταθέσεως, ὁ δὲ τρόπος ἐγένετο ὡς ἑξῆς: Οἱ ἀξιωματικοὶ τῶν σωμάτων τῶν γενικῶν ἐπιτελῶν ἐδήλωσαν εἰς ποῖον σῶμα ἢ ὅπλον ἕκαστος ἐξ αὐτῶν ἐπιθυμεῖ νὰ μετατεθῇ· ἐπειδὴ δὲ εἰς πολλὰς αἰτήσεις ἐπλεόναζεν ὁ ἀριθμὸς τῶν αἰτησαμένων ὡς πρὸς τὸν ἀριθμὸν τῶν ἀξιωματικῶν, οἵτινες ἔπρεπε νὰ μεταβῶσιν εἰς τὸ πεζικόν, ἱππικόν, μηχανικόν, ἢ πυροβολικόν, ἐκανονίσθη μεταξὺ τῶν ἐπιθυμούντων ἐκ τοῦ αὐτοῦ βαθμοῦ νὰ ῥιφθῇ κλῆρος μεταξὺ αὐτῶν. Βλέπετε πόσον ἐφρόντισαν περὶ τούτου· ἐνταῦθα δὲ ῥητῶς μᾶς λέγετε, ὅτι θέλομεν μένει ἑωσοῦ ἐκλείψωμεν. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Ἐπιτελείου, τὴν ὁποίαν ὑπόσχεσθε διὰ τοὺς ἀξιωματικοὺς ὅλων τῶν σωμάτων, τὴν περιορίζετε εἰς τρία ἔτη. Ῥητῶς εἶναι ἐγγεγραμμένη ἡ διάταξις αὕτη ἐν τῷ ὀργανισμῷ, ὅτι οὐδεὶς δύναται νὰ παραμένῃ εἰς ὑπηρεσίαν ἐπιτελικὴν πλέον τῶν τριῶν ἐτῶν καὶ ὅτι εἶτα ἐπανέρχεται εἰς τὸ σῶμά του. Οἱ ἀξιωματικοὶ σήμερον τοῦ Ἐπιτελείου ποῦ θὰ ἐπανέλθωσι, κύριοι; Δὲν εἶναι ἀξιωματικοὶ τοῦ πυροβολικοῦ, ὥστε νὰ ἐπανέλθωσιν εἰς τὸ πυροβολικόν, οὔτε τοῦ ἱππικοῦ, οὔτε τοῦ μηχανικοῦ, οὔτε τοῦ πεζικοῦ. Εἶναι κακοβουλία ἁπλῆ, ἥτις σᾶς ὡδήγησεν εἰς τοῦτο. Παρηγορητικὸν δι’ ἡμᾶς εἶνε, ὅτι ἡ παροῦσα κυβέρνησις ἀναγνωρίζει καὶ αὐτὴ τὴν ἀνάγκην μορφώσεως εἰδικοῦ σώματος τῆς οἰκονομίας· τὴν διάταξιν ταύτην τὴν ἔλαβε παρ’ ἡμῶν. Δὲν ἔχω τίποτε νὰ εἴπω ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τῆς ἐκπαιδεύσεως, διότι ταύτην παρέλαβεν ἀπὸ τὸν ὀργανισμόν μας. Ὡς πρὸς τὴν χωροφυλακὴν μόνον διαφέρει ὁ ὀργανισμὸς τῆς κυβερνήσεως κατὰ τοῦτο, ὅτι καταργεῖται ὁ ἀρχηγὸς τῆς χωροφυλακῆς. Τὸ ἐπ’ ἐμοί, φρονῶ, ὅτι μεταξὺ τῶν θεσμῶν καὶ μεταξὺ τῶν τυχαίων περιστάσεων ὑπάρχει διαφορά. Ἐὰν πρόκειται περὶ μέτρων οἰκονομίας, περὶ ὧν ὡμίλησε λίαν καλῶς εἰς προηγουμένην περίστασιν ὁ κ. Ζαΐμης, καμμίαν δυσκολίαν δὲν ἔχει πᾶς τις προσκαίρως νὰ ὑποβληθῇ εἰς θυσίας· ἀλλὰ προκειμένου περὶ θεσμοῦ, νομίζω, ὅτι ἡ ὕπαρξις ἀρχηγοῦ τῆς χωροφυλακῆς, κατ’ ἐμὲ, εἶναι ἀναγκαία, διότι σᾶς ὁμιλῶ ἐκ τῆς ὑπηρεσίας· ἅμα καταργήσητε τὸ ἀρχηγεῖον τῆς χωροφυλακῆς, ὅλη ἡ ὑπηρεσία τῆς χωροφυλακῆς θὰ περιέλθῃ εἰς χεῖρας ὑπαλληλίσκων τοῦ ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν. Δύνασθε νὰ ἐνεργήσητε ἄλλως, ἀλλὰ μὴ δίδεται τὰ μέσα ὅπως οἱ μικροὶ διευθύνωσι τοὺς μεγάλους. Ὑπάρχει ἐγγεγραμμένη ἐν τῷ ὀργανισμῷ μία καλὴ διάταξις· τὸ τάγμα τῆς ἐκπαιδεύσεως. Ἀνεζήτησα εἰς τοὺς πίνακας καὶ εὗρον ἐλάχιστον ἀριθμὸν ἐν αὐτοῖς. Δὲν εἶμαι εἰς θέσιν νὰ κρίνω ἂν τὸ ὅλον τῶν ἀποτελούντων τὸ τάγμα τῆς ἐκπαιδεύσεως ἦναι 49. Βεβαίως ὁ ἀριθμὸς οὗτος δὲν ἐμφαίνει εἰμὴ τὸ ἀναγκαῖον προσωπικὸν πρὸς συντήρησιν καὶ διοίκησιν· ἀλλαχοῦ πρέπει νὰ ἀναζητήσωμεν τὸν ἀριθμὸν τῶν ἀνδρῶν, οἵτινες μέλλουσι νὰ ἐκπαιδευθῶσιν. Ὑπάρχει ἐν τῷ νόμῳ ἀναγεγραμμένον, ὅτι εἰς τὸ τάγμα τῆς ἐκπαιδεύσεως λαμβάνονται ὑπαξιωματικοὶ ἰσάριθμοι πρὸς τοὺς ὑπεραρίθμους. Ἐὰν ἐπὶ τῇ ὑποθέσει ὑπάρχωσι 300 ὑπεράριθμοι ὑπαξιωματικοί, θὰ λάβωμεν ἴσον πρὸς αὐτοὺς ἀριθμὸν ὑπαξιωματικῶν μεταξὺ τῶν ὑπεραρίθμων καὶ τῶν ἀνηκόντων εἰς τὰ σώματα, καὶ θέλομεν ἀποτελέσει οὕτω τὸ τάγμα τῆς ἐκπαιδεύσεως. Δὲν εἶμαι κατὰ τῆς ἰδέας ταύτης, ἡ ἰδέα αὕτη εἶναι καλή. Ὡς πρὸς τὸν τρόπον τῆς ἐκπαιδεύσεως τῶν ὑπαξιωματικῶν, ὑπάρχει, ὡς εἰπεῖν, πάλη. Εἰς τὴν Γερμανίαν καὶ μέχρι τῆς σήμερον προτιμῶσι τὰ σχολεῖα τῶν ὑπαξιωματικῶν· ἡ Ἰταλία ὅμως ἐνόμισεν, ὅτι ἤθελεν εἶσθαι καλλίτερον, ὅπως οἱ ὑπαξιωματικοὶ ἐκπαιδεύωνται καὶ ἔχωσι ταὐτοχρόνως καὶ τὴν τοῦ σώματος ὑπηρεσίαν· ἐν ἀρχῇ δὲ ἐμόρφωσεν ἓν τοιοῦτο τάγμα καὶ μέχρι πρὸ μικροῦ ἦσαν 4 ἢ καὶ περισσότερα τάγματα ἐκπαιδεύσεως. Δὲν πολεμῶ τὴν ἰδέαν, ἀλλ’ ἡ διάταξις ἐκείνη μοὶ δίδει νὰ ἐννοήσω, ὅτι ὀφείλομεν νὰ ἔχωμεν πάντοτε ὑπεραρίθμους. Μέχρι τοῦδε ὑπῆρξαν ἀνάγκαι ἔκτακτοι, ὅπως ἄλλοτε ἐλέχθη, ἕνεκεν τῶν ἀνωμάλων περιστάσεων τοῦ 1862 ἀφ’ ἑνός, ἀφ’ ἑτέρου δὲ ἕνεκεν τῆς ἐπανόδου τοῦ στρατοῦ κατὰ τὸ τέλος τοῦ 1878 ἐν στάσει εἰρήνης, καὶ προέκυψαν ἐκ τούτων οἱ ὑπεράριθμοι. Οἱ ὑπεράριθμοι οὗτοι θεωροῦνται εἰς ὅλον τὸν κόσμον ὡς παροδικοί· ἐν τούτοις ὁ ὀργανισμὸς οὗτος ἔχει καθαρῶς ἀναγεγραμμένην τὴν ῥήτραν τῆς διαρκοῦς διατηρήσεως ὑπεραρίθμων. Πιθανὸν ἴσως κατὰ λάθος γραφικὸν παρελείφθη τὸ μέχρις ὅτου ἐκλείψουν. Λαμβάνει τάξιν ὑπεραρίθμων ὑπαξιωματικῶν καὶ λέγει ῥητῶς ἄνευ ἐπιφυλάξεως, ὅτι τὰ διάφορα γραφεῖα ἔχουσι τοὺς γραφεῖς αὐτῶν ἐκ τῶν ὑπεραρίθμων ταὐτοχρόνως, ὅτι τὸ ἥμισυ τῶν κενῶν θέσεων εἰς τὰ σώματα πληροῦται ἀπὸ τοὺς ὑπεραρίθμους. Προχωρήσατε ὀλίγον, κύριοι, ἅμα ἐκλείψῃ ὁ ἀριθμὸς τῶν ὑπεραρίθμων, πόθεν θὰ λάβουν τοὺς γραφεῖς τὰ διάφορα γραφεῖα ὡς καὶ τὰ σώματα; Ἆρα παραδέχεται ὁ ὀργανισμὸς τάξιν ὑπεραρίθμων διαρκῶς. Τὸ ἄρθρον 15 τοῦ ὀργανισμοῦ προβλέπει περὶ τῆς ἀνάγκης συστάσεως νέων σωμάτων καὶ νέων ὑπηρεσιῶν ἐν ὥρᾳ ἐπιστρατείας καὶ ἐν ὥρᾳ πολέμου. Ἡ ἐγγραφὴ τῆς διατάξεως ταύτης ἀποδεικνύει πληρέστατα, ὅτι ὁ ὀργανισμὸς ὁ προταθεὶς ὑπὸ τῆς κυβερνήσεως εἶναι ἀτελέστατος, διότι ἐν τῷ ὀργανισμῷ ἔπρεπε νὰ ὑπάρχουν τὰ ἀναγκαῖα στελέχη πρὸς ὑπηρέτησιν καὶ διοίκησιν ἐν τοῖς σώμασι τοῖς ἀναγκαίοις δι’ ὅλας τὰς περιστάσεις τὰς στρατιωτικὰς τῆς πατρίδος. Δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον εἰς ὀργανισμὸν φερόμενον ὡς πάγιον νὰ λέγουν, ὅτι ὅταν ἡ περίστασις τὸ καλέσῃ, θέλομεν σχηματίσει σώματα καὶ ὑπηρεσίας βοηθητικὰς τοῦ στρατοῦ. Ποῦ θέλετε εὕρει τὰ στελέχη καὶ τοὺς ἀξιωματικοὺς διὰ νὰ σχηματίσητε τὰ σώματα ταῦτα; Βεβαίως, κύριοι, ἡ κυβέρνησις θέλει προσφύγει εἰς ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἤκουσα ἐκ δεξιῶν μου, εἰς τὸ αἴσθημα ὑπὲρ τῆς πατρίδος, ἀλλὰ ἀπὸ τὸ αἴσθημα αὐτὸ οὔτε διοίκησις οὔτε στελέχη μορφοῦνται. Δὲν θέλω νὰ εἴπω, ὅτι σπουδαίως ἐσκέφθησαν ὅταν ἔγραφον τὴν ῥήτραν ταύτην, ἀλλὰ μὴ μελετήσαντες ἀκριβῶς καὶ μὴ ἔχοντες ἴσως καιρὸν ὅπως ἐπανορθώσωσι τὸ νομοσχέδιον, ἔῤῥιψαν τὴν ῥήτραν ταύτην ἐν τῷ μέσῳ. Δὲν φθάνει τοῦτο, κύριοι, ὁ νόμος ἔχει καί τι, κατ’ ἐμέ, λίαν ἀντισυνταγματικόν. Λέγει ῥητῶς, ὅτι τὰ σώματα τὰ νέα δύνανται νὰ συγκροτηθῶσι διὰ Βασιλικοῦ Διατάγματος καὶ παρούσης ἀκόμη καὶ αὐτῆς τῆς Βουλῆς. Δὲν ἐφύλαξαν τὴν ἀπαιτουμένην ἁβροφροσύνην τοὐλάχιστον πρὸς τὴν ἀντιπροσωπείαν τοῦ ἔθνους, ἤτοι τὸ δικαίωμα τοῦ νὰ γνωρίζῃ τὰς σκέψεις τῆς κυβερνήσεως, ἀλλὰ λέγουν πρῶτον γίνονται τὰ διατάγματα καὶ ἔπειτα ἀνακοινοῦνται εἰς τὴν Βουλὴν ὡς πρᾶξις τετελεσμένη ἤδη. Ὑπάρχει συνήθεια, κύριοι, εἰς ὅλους τοὺς ὀργανισμοὺς τῶν στρατῶν ὅλων τῶν ἐπικρατειῶν νὰ γίνεται μνεία περιστάσεων, καθ’ ἃς δύναται νὰ γείνῃ τι ἐν ἀπουσίᾳ τῆς Βουλῆς, ἀλλ’ ὅταν ἡ Βουλὴ ἦναι παροῦσα, δὲν δύνασθε νὰ τὸ πράξητε καὶ νὰ ἔλθητε νὰ εἰπῆτε εἰς τὴν Βουλήν: «αὐτὸ ἐπράξαμεν». Ἄλλως τε, κύριοι, ὑπάρχει μία, φαίνεται, καθαρὰ ἀμφιβολία διὰ τὴν λέξιν ἐπιστρατεία. Κατὰ τὸ νομοσχέδιον, νέα σώματα συγκροτοῦνται εἰς περίστασιν πολέμου ἢ ἐπιστρατείας. Ἡ λέξις ἐπιστρατεία, ἢ καλῶς ἢ κακῶς μεταφρασμένη, σημαίνει mobilisation· αὐτὸ δὲ θέλετε ἰδεῖ, ὅτι γίνεται καὶ ἐν ὥρᾳ πολέμου καὶ ἐν ὥρᾳ εἰρήνης· εἶναι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἶναι ἐγγεγραμμένον κατ’ ἐσφαλμένην μετάφρασιν τῆς λέξεως, ἥτις σημαίνει κινητοποίησις. Ἀπόδειξις ὅτι, προκειμένου περὶ εἰσφορᾶς, ὑπάρχει ἐν Γερμανίᾳ νόμος εἰσφορᾶς ἐν ὥρᾳ εἰρήνης διὰ τὴν mobilisation καὶ νόμος εἰσφορᾶς κατὰ τὴν περίστασιν τοῦ πολέμου, ἐν δὲ τῇ Γαλλίᾳ περιελήφθησαν αἱ διακρίσεις αὗται ἐν ἑνὶ καὶ μόνῳ νόμῳ. Θέλετε λοιπόν, κύριοι, νὰ δώσωμεν εἰς ὑμᾶς τὸ δικαίωμα αὔριον τὸ πρωΐ νὰ σχηματίσητε νέα σώματα πλὴν ἐκείνων, ἅτινα μᾶς ὑπόσχεσθε, διότι ἔχετε τὸ δικαίωμα, καὶ κανεὶς δὲν δύναται νὰ τὸ διαμφισβητήσῃ, νὰ θέσητε ἐν καταστάσει mobilisation, ἤτοι ἐπιστρατείας, κατ’ ἐσφαλμένην μετάφρασιν πάντοτε, τὸν στρατὸν ὅταν τὸ νομίσητε ἀναγκαῖον. Θέλετε ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει νὰ σᾶς δώσωμεν τὴν ἄδειαν νὰ διπλασιάσητε, τριπλασιάσητε τὸν στρατόν· ἀλλὰ θὰ εἴπητε βεβαίως: «ἐὰν ἡμεῖς ζητῶμεν τοῦτο, σεῖς οἱ ἄλλοι ποίαν φροντίδα ἐλάβατε ὅταν παρουσιάσατε ὀργανισμὸν τοῦ στρατοῦ;» Ἡμεῖς ἐλάβαμεν τὴν φροντίδα ἐκείνην, τὴν ὁποίαν λαμβάνει ὅστις καλῶς μελετᾷ τὰ πράγματα· ἐμορφώσαμεν στρατὸν εἰρήνης ἀνταποκρινόμενον εἰς στρατὸν πολέμου, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὰ στελέχη· διὰ διατάξεων δὲ ἐγγεγραμμένων εἰς τὸν ὀργανισμόν μας, προωρίσαμεν τὸν στρατὸν ἐν καταστάσει εἰρήνης ὁ ὁποῖος ἤθελε κριθῆ ἀναγκαῖος, διότι ἐκανονίσαμεν, ὅτι ὁ ἀριθμὸς τῶν ἀνδρῶν δύναται νὰ καταβιβασθῇ μέχρις ὁρίου τινός, τὰ δὲ στελέχη ἀνταποκρίνονται εἰς στρατὸν πεντήκοντα καὶ τινων εἰσέτι χιλιάδων ἀνδρῶν· ἐμεριμνήσαμεν καὶ περὶ ἄλλου. Σᾶς εἴπομεν, ὅτι ὅταν θέλωμεν δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν καὶ ἕτερον συγκεκροτημένον στρατὸν, καὶ θέλομεν τὸ κατορθώσει, διότι σᾶς ὑπεσχέθημεν, ὅτι θὰ ὑποβάλωμεν νόμον περὶ στελεχῶν, ὅπως δυνηθῶσι νὰ προσέλθωσι παρ’ αὐτοῖς οἱ ἔφεδροι καὶ οἱ ἐθνοφρουροὶ, καθ’ ὅσον ἠθέλαμεν ἀναγκασθῆ νὰ ἀποτελέσωμεν τὸν δεύτερον τοῦτον στρατόν· σᾶς ὑπεσχέθημεν νόμον, καὶ ὁ νόμος οὗτος ἡτοιμάζετο. Ὑμεῖς θέλετε τὴν ἄδειαν νὰ κάμητε σώματα· ποῦ θέλετε λάβει τὰ στελέχη; Δὲν ἔχετε εἰμὴ 10 τάγματα τοῦ πεζικοῦ τῆς ἐκπαιδεύσεως καὶ δὲν ἔχετε εἰμὴ τὸν στρατὸν τῆς ὑπηρεσίας· εἶνε δὲ ἀνάγκη νὰ τὸν διαλύσητε, νὰ ἀφήσητε τὴν χώραν ἀπολύτως ἐλευθέραν, ὅπως λάβητε τὰ στελέχη αὐτοῦ καὶ τὰ μεταφέρητε εἰς νεοσχηματιζόμενα σώματα· ἀλλὰ καὶ πάλιν θὰ ἔχητε στελέχη μόνον 20 ταγμάτων, δὲν ἔχετε περισσότερα. Βεβαίως διὰ νὰ σχηματίσητε νέα σώματα, δὲν ἔχετε ἄλλα στελέχη, ἑπομένως θὰ τὰ λάβητε ἐκ τοῦ προχείρου. Δι’ ἐμὲ ἀτομικῶς τοῦτο εἶνε ἱκανοποίησις. Ὅτε τὸ πρῶτον ἐγενόμην Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, ὠνομάσθην παρά τινων ἀρχηγὸς τῶν Βασιβουζούκων· ἤδη εὐτυχῶς τὸν τίτλον τοῦτον τὸν κληροδοτῶ εἰς ἄλλους. Κατὰ τὸ νομοσχέδιον, ὁ στρατὸς τῆς ὑπηρεσίας θὰ ἀποτελῆται ἀπὸ τὰ τάγματα τῶν εὐζώνων, καὶ ἐνόσῳ τάγματα τοιαῦτα δὲν ἀποτελοῦνται ἐκ τοῦ ἀριθμοῦ ὅστις προβλέπεται ὑπὸ τοῦ νομοσχεδίου, τὰ τάγματα τοῦ πεζικοῦ θέλουσιν ἔχει τὴν ἀτιμίαν νὰ ὑπηρετῶσι τὴν πατρίδα. Αὐτὰ εἶπεν ὁ ἀντιπολιτευόμενος κ. Τρικούπης.

§103ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν εἶπα ποτὲ ἀτιμίαν.

§104ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Δὲν εἴπατε ὅτι δὲν θέλομεν νὰ στείλωμεν τὰ τέκνα μας νὰ ὑπηρετήσωσι καὶ δὲν ἔχομεν ὑποχρέωσιν;

§105ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Καὶ αὐτὸ εἶναι ἀτιμία; Οὐδεὶς εἶναι ὑποχρεωμένος· ἐὰν ὁ ὑπουργὸς ἦναι ὑποχρεωμένος, εἶναι λοιπὸν ἄτιμος ὁ ὑπουργός;

§106ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Δὲν θέλετε νὰ ὑπηρετοῦν, καὶ ὅμως διὰ τοῦ νομοσχεδίου τοὺς ἀναγκάζετε νὰ ὑπηρετήσωσι μέχρις ὅτου εὕρητε ἐθελοντάς· καὶ ἂν δὲν εὕρητε, εἶσθε ἠναγκασμένοι νὰ παραδεχθῆτε αὐτὸ τὸ σύστημα. Δὲν βλέπω διατί θέλετε νὰ μεταβάλητε αὐτὸ τὸ ὁποῖον μέχρι τοῦδε ὑπάρχει εἰς ὅλας τὰς ἐπικρατείας καθιερωμένον. Ἀλλὰ κατόπιν ἔχει τὴν πρόνοιαν τὸ νομοσχέδιον, ὅτι δύναται νὰ ἔλθῃ ἡ εὐτυχὴς ἐποχὴ διὰ τὴν Ἑλλάδα, κατὰ τὴν ὁποίαν νὰ μὴ ἔχῃ ἀνάγκην στρατοῦ ὑπηρεσίας. Ἄν, κύριοι, ἀνεγράφετο ἡ ῥήτρα, ὅτι ὁ στρατὸς τῆς ὑπηρεσίας ἀσχολεῖται εἰς ὑπηρεσίαν ἀνεξάρτητον ἀπολύτως ἀπὸ τὰ καθήκοντα τοῦ στρατιώτου, ἤθελον εὐχηθῆ ἡ Ἑλλὰς νὰ ἔλθῃ εἰς τὸ σημεῖον ἐκεῖνο, εἰς τὸ ὁποῖον καὶ ἄλλα κράτη βεβαίως, ἀλλὰ καὶ ἡ Βαυαρία τυγχάνει σήμερον. Εἰς τὴν πόλιν τῆς Βαυαρίας, ἔνθα παρέμεινεν ὁ πεπτωκὼς Βασιλεὺς τῆς Ἑλλάδος, εἰς τὰς ὁδοὺς εἶναι φυτευμένα καρποφόρα δένδρα· τὰ δένδρα ταῦτα ἀνήκουσιν εἰς ἰδιοκτήτας, καὶ μετάλλιόν τι ἀναφέρει τὸν ἀριθμὸν αὐτῶν καὶ τὸν ἰδιοκτήτην· οἱ καρποὶ καταπίπτουσι καὶ οὐδεὶς τοὺς ἐγγίζει. Ἀλλὰ δὲν ἐλπίζω ἀτυχῶς, ὅτι εἶναι πλησίον τοῦ σημείου τούτου ἡ Ἑλλὰς, ἐπὶ πολὺ ἴσως θὰ ἔχωμεν ἀνάγκην στρατοῦ τῆς ὑπηρεσίας, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ ὑπηρεσίας ξένας τοῦ στρατοῦ. Ἀλλ’ ἐπίσης θεωρῶ, ὅτι ἀπέχει πολὺ ἡ ἐποχὴ, κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ Ἑλλὰς νὰ μὴ ἔχῃ ὅρια, ὥστε νὰ μὴ χρειάζεται στρατὸς τῆς ὑπηρεσίας πρὸς φύλαξιν τῶν μεθορίων. Ἠδυνάμην, κύριοι, νὰ ἐνδιατρίψω ἐπὶ πολὺ ὅπως συντελέσω εἰς τὸν κατακερματισμὸν τοῦ νομοσχεδίου τοῦ ὑποβληθέντος ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ δὲν θέλω νὰ ἀσχολήσω ὑμᾶς ἐπὶ πολύ. Τὸ νομοσχέδιον τοῦτο δὲν φέρει χαρακτῆρα νομοσχεδίου, δὲν ἔχει πρακτικὸν ἀποτέλεσμα, εἶναι μία ἀναγραφὴ ἐπιμόνων ἰδεῶν, καὶ τίποτε ἄλλο. Μεταξὺ τῶν ἄλλων, περὶ ὧν τὸ νομοσχέδιον ἀσχολεῖται, εἶναι καὶ τὸ παλλάδιον, κάτωθεν τοῦ ὁποίου πάντοτε εὑρίσκεται ὁ σήμερον Πρωθυπουργὸς, οἱ ξένοι· οὐδὲν ἄνευ ξένων! Δὲν ἔρχομαι, κύριοι, νὰ πολεμήσω τὸ παράπαν τὴν ἰδέαν ἂν πρέπῃ ἢ δὲν πρέπῃ νὰ ἔλθωσι ξένοι ἀξιωματικοί· ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου δὲν θέλω νὰ ἐκταθῶ· ἐρωτῶ ὅμως πρὸς στιγμήν, ἂν ἄνευ ξένων δὲν δύναται νὰ ζήσῃ τὸ παρὸν Ὑπουργεῖον, διὰ τί τοὐλάχιστον δὲν περιμένει τοὺς ξένους, ὅπως μεταφράσῃ καὶ διὰ τῆς ὑπογραφῆς του ὑποβάλῃ ἐνώπιον τῆς ἀντιπροσωπείας τοῦ Ἔθνους νομοσχέδια συντασσόμενα ὑπὸ ξένων; Ἤθελον ἰδεῖ ἐὰν οἱ ξένοι, διὰ τῶν ὁποίων θέλει ἡ παροῦσα Κυβέρνησις νὰ μᾶς μορφώσῃ, ἤθελαν χειροκροτήσει ἐπὶ τῇ συντάξει τοῦ παρόντος νομοσχεδίου. Ἀλλ’ ὁ κύριος Τρικούπης λέγει, ὅτι ἐγὼ τοὺς θέλω, ὅπως τοὺς θέλω, θέλω νὰ ἐφαρμόσωσι τὸν παρόντα ὀργανισμόν· καὶ ἂν οἱ ξένοι ἀναγινώσκοντες τὸν παρόντα ὀργανισμὸν σᾶς εἴπωσι: πληρώσατέ μας τὰ ὁδοιπορικά μας ἔξοδα νὰ ἀναχωρήσωμεν, διότι δὲν εὕρομεν οὐδαμοῦ τοιοῦτον ὀργανισμόν, τί θὰ εἰπῆτε; Ἄλλοτε ἔξω τῆς ἀντιπροσωπείας ἔγραψα ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου· τοῦτο δὲν ἀφορᾷ οὔτε τὸν Βουλευτὴν, οὔτε τὸν πρώην Ὑπουργόν. Εὔχομαι νὰ φέρετε τοὺς ξένους, καὶ ἂν δὲν τοὺς φέρετε, θὰ τοὺς φέρωμεν διὰ νὰ ἀποδείξωμεν, ὅτι ἂν ἀντεπολιτεύθημεν τὸ ζήτημα τοῦτο, τὸ ἀντεπολιτεύθημεν, διότι ἐκ πεποιθήσεως φρονοῦμεν, ὅτι εἶναι βλαβερόν. Ἀλλ’ ἂν ὑπάρχῃ ἡ διάθεσις νὰ ἔλθωσιν οἱ ξένοι, πρῶτοι ἡμεῖς θὰ δώσωμεν εἰς αὐτοὺς τὴν χεῖρα, καὶ σεῖς οἱ ἴδιοι ἐντὸς ὀλίγου θὰ εἴπητε, ὅτι πρέπει νὰ φύγωσιν οἱ ξένοι, καὶ θὰ τὸ εἴπητε, καὶ θὰ τὸ εἴπωσι ὅσοι ἔξω τῆς Βουλῆς ταύτης φρονοῦσιν ἀναγκαῖον· καὶ ἀπαραίτητον τὴν παρουσίαν τῶν ξένων· θὰ τὸ εἴπωσι δὲ καὶ θὰ τὸ εἴπητε διὰ τὸ ἑξῆς: τοὺς ξένους καὶ ἐν Ἑλλάδι καὶ ἁπανταχοῦ τοὺς περιτριγυρίζουν πρόσωπα, τὰ ὁποῖα ὁμιλοῦσι τὴν πάτριον τῶν ἀξιωματικῶν αὐτῶν γλῶσσαν· οὕτω σχηματίζεται ἡ ἰδιαιτέρα σχέσις, ἡ ἰδιαιτέρα κοινωνία, ἡ ἰδιαιτέρα συμπάθεια. Καὶ ὅταν, κύριοι, πολιτευόμενοι τινὲς ἔφθασαν νὰ κατηγορήσωσι πρόσωπα ἀνεύθυνα, ὅτι σύρονται ἀπὸ τοὺς περὶ αὐτὰ, πῶς θέλετε νὰ λησμονήσητε, ὅτι οἱ ξένοι σας δὲν θὰ παρασυρθῶσι ἀπὸ τοὺς περὶ αὐτοὺς, οἱ ὁποῖοι κατὰ λεξικὸν λίαν εὐφυῶς ὠνομάσθησαν καὶ ὀνομάζονται καὶ θὰ ὀνομάζωνται πάντοτε ἐπιτήδειοι; Τὸ ἐπ’ ἐμοὶ δὲ, κύριοι, φρονῶ, ὅτι δὲν χρειάζεται ἀναγραφὴ διὰ νόμου, ὅπως ἔλθωσι ξένοι νὰ μᾶς μάθωσι πῶς ὀργανίζονται οἱ στρατοὶ, δὲν χρειάζεται εἰς οὐδὲν μέρος τοῦ κόσμου. Ὅσοι τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ ἑλληνικοῦ στρατοῦ ηὐτύχησαν νὰ μεταβῶσιν εἰς τὴν ἀλλοδαπὴν, εἶδον ὅτι ἐκεῖ ἐγκαρδίως τοὺς ὑπεδέχθησαν, ἔδωκαν εἰς αὐτοὺς ὅλα τὰ μέσα, ὅπως σπουδάσωσι καὶ ὅπως συνυπηρετοῦντες μὲ τοὺς ἀξιωματικοὺς τοῦ Κράτους μορφωθῶσιν· εἶμαι ἐξ ἐκείνων. Καὶ ἐγὼ ἤμην εἰς τὴν Γαλλίαν, δὲν ἐχρειάσθη οὔτε νόμος τῆς Βουλῆς ἐπικυρωμένος ὑπὸ τῆς Γερουσίας, οὔτε Αὐτοκρατορικὸν διάταγμα, ἁπλῆ καλὴ θέλησις τοῦ Ὑπουργοῦ μοῦ ἔδωκε τὸ δικαίωμα ἐπὶ μακρὸν χρονικὸν διάστημα νὰ διοικῶ τμῆμα γαλλικοῦ στρατοῦ. Δὲν δύνασθε, κύριοι, νὰ λησμονήσητε τὸν πεφιλημένον ἀποβιώσαντα Βούρβαχην· ἐκεῖνος εἶχε τὴν καλὴν τύχην διδασκόμενος καὶ κερδαίνων γνώσεις παρὰ τῷ γαλλικῷ στρατῷ, νὰ ῥιψοκινδυνεύσῃ τὴν ζωὴν ὑπὲρ τῆς Γαλλίας· δὲν ἐχρειάσθη νόμος. Δὲν δύνασθε νὰ λησμονῆτε, ὅτι πιθανὸν ἐν Ἀθήναις ὑπάρχει ὁ λοχαγὸς τοῦ πεζικοῦ κ. Βασιλειάδης, ὅτι οὗτος ἐμορφοῦτο ἐν τῷ Γαλλικῷ στρατῷ, ἐν τῇ μορφώσει του δὲ ταύτῃ διατελῶν ἐπολέμησεν ὑπὲρ Γαλλίας καὶ ἐγένετο αἰχμάλωτος, καὶ δι’ ὅλα ταῦτα δὲν ἐχρειάσθησαν νόμοι ἐπιβλητικοί. Ὑπάρχει ἕτερον σύστημα προσκλήσεως ξένων ἀξιωματικῶν· δυνάμεθα νὰ συνεργασθῶμεν μὲ ξένους, νὰ μᾶς δωρήσωσιν ὅλας των τὰς γνώσεις χωρὶς νὰ τοὺς ὑποβάλωμεν εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ παραιτήσωσι τὰ πάτρια καὶ νὰ ὀνομασθῶσιν Ἕλληνες. Αὐτὰ εἶχον, κύριοι, νὰ εἴπω· εἰς τὴν Βουλὴν ἀπόκειται νὰ κρίνῃ ἐπὶ τοῦ στρατιωτικοῦ νομοσχεδίου τῆς παρούσης Κυβερνήσεως, ὡς καὶ τοῦ συνόλου τῶν ἔργων, καὶ νὰ ἐκφέρῃ τὴν ψῆφον ὑπὲρ ἢ κατὰ τῆς πολιτείας τῆς Κυβερνήσεως ταύτης.

§107ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ζηνόπουλος.

§108ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. (Ἀπὸ τῆς ἕδρας του.) Εἶμαι σύμφωνος μὲ τοὺς προλαλήσαντας. Ἑπομένως δέον νὰ ὁμιλήσῃ ἕτερος, ἔχων ἐναντίαν γνώμην. Τοῦτο λέγει καὶ ὁ ἡμέτερος κανονισμός. Ἄλλως τε χθὲς ἐλέχθη ῥητῶς ὅτι ἄρχεται σήμερον ἡ πολιτικὴ συζήτησις καὶ ἀπεφασίσθη μάλιστα ὅτι ἡ συζήτησις αὕτη θὰ περιστραφῇ εἰς τὰ Νομοσχέδια τὰ ὑποβληθέντα παρὰ τοῦ ὑπουργείου. Τὸ ὑπουργεῖον δὲ ῥητῶς ἀπεδέξατο τὴν πολιτικὴν συζήτησιν καὶ τὰ σπουδαιότερα ἐκ τῶν Νομοσχεδίων αὐτοῦ, τὰ ἐκφράζοντα τὴν πολιτικήν του εἰσὶ κατὰ πρῶτον λόγον, τὸ ἐπ’ ἐμοὶ δὲ κυρίως, τὸ στρατιωτικὸν, ἀλλὰ, κατὰ τὸ Ὑπουργεῖον, καὶ τὸ ἀφορῶν εἰς τὴν φορολογίαν τῶν δημητριακῶν καρπῶν. Κατ’ ἀμφοτέρων τῶν Νομοσχεδίων τούτων ὡμίλησαν δύω ἐκ τῶν μελῶν τῆς ἀντιπολιτεύσεως. Κατὰ τοῦ στρατιωτικοῦ μάλιστα ὡμίλησεν ὁ πρώην ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργός. Νομίζω, ὅτι οἱ κύριοι Ὑπουργοὶ ὀφείλουσι νὰ ἀπαντήσωσιν.

§109ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. (Πρωθυπουργός). Ὁ κ. Δημητρακάκης ὡμίλησε περὶ τοῦ νόμου τοῦ ἀφορῶντος τὴν κατάργησιν τῆς δεκάτης, ὁ δὲ κ. Βαλτινὸς ὡμίλησε περὶ τοῦ στρατιωτικοῦ Νομοσχεδίου. Τῆς γενικῆς συζητήσεως εἰσέτι οὐδεὶς ἐπελήφθη· ὥστε, ἂν νομίζῃ ἡ Βουλὴ ὅτι πρέπει νὰ προβῶμεν εἰς τὴν ἀντίκρουσιν τῶν λαλησάντων, τότε εἰσερχόμεθα εἰς τὰ καθέκαστα, καὶ πρῶτον θὰ ἀπαντήσωμεν εἰς ὅσα εἶπεν ὁ κ. Δημητρακάκης περὶ καταργήσεως τῆς ἐγγείου φορολογίας, καὶ δεύτερον εἰς ὅσα εἶπεν ὁ κ. Βαλτινὸς περὶ στρατολογίας.

§110ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. (Ἀπὸ τοῦ βήματος.) Εἶναι, κύριοι βουλευταὶ, καὶ τὸ συμβαῖνον ἤδη περίεργον γεγονός. Πολεμοῦνται τὰ σχέδια τῆς Κυβερνήσεως, πολεμεῖται δὲ τὸ σπουδαιότερον τῶν σχεδίων αὐτῆς ἀπὸ τὸν πρώην Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, καὶ ἐν πολλοῖς ἀποδεικνύεται ὀλέθριον διὰ τὸν στρατὸν, ὀλέθριον διὰ τὸν τόπον καὶ ἀντισυνταγματικόν. Καὶ οἱ κύριοι Ὑπουργοὶ νομίζουσιν, ὅτι δὲν ὀφείλουσι νὰ ἀπαντήσωσι! νομίζουσιν, ὅτι αὐτὸ δὲν εἶναι πολιτικὴ συζήτησις, ὅτι δὲν τοῖς ἐτέθη ἔτι ζήτημα πολιτικόν! Εἶναι λοιπὸν, λέγω, καὶ τὸ τὴν στιγμὴν ταύτην συμβαῖνον περίεργον γεγονὸς, ὡς εἶναι γεγονὸς περιεργότατον ὁ σχηματισμὸς τῆς παρούσης Κυβερνήσεως. Εἶναι τόσον περίεργον τὸ γεγονὸς τοῦ σχηματισμοῦ τῆς παρούσης Κυβερνήσεως, ὥστε δὲν δύναμαι νὰ εὕρω λόγους ἱκανοὺς ἵνα στηλιτεύσω αὐτό. Ἀλλὰ δὲν ἔχω καὶ ἀνάγκην νὰ τοὺς ἀνεύρω ἐγώ. Τὸ ἐστηλίτευσεν εὐγλώττως ὁ Πρόεδρος τῆς παρούσης Κυβερνήσεως κατὰ τὴν παρελθοῦσαν πολιτικὴν συζήτησιν, δηλ. τὴν κατὰ τῆς παρελθούσης Κυβερνήσεως πολιτικὴν συζήτησιν. Ὁμιλῶν κατὰ τὴν συζήτησιν ἐκείνην ὁ κ. Τρικούπης εἶπε ῥητῶς, ἀποτεινόμενος πρὸς τὰ λοιπὰ μέλη τῆς ἀντιπολιτεύσεως, τὰ μὴ παραδεχόμενα τὰς ἰδέας αὐτοῦ, ὅτι μολονότι δὲν παραδέχεται ὅτι αἱ παροῦσαι περιστάσεις εἶναι τόσῳ σπουδαῖαι ὅσον ὁ πρώην ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν ὑπουργὸς παρέστησεν αὐτὰς, μόλον τοῦτο τὰς θεωρεῖ καὶ αὐτὸς ἀρκετὰ σπουδαίας διὰ νὰ προσθέσῃ, ὅτι δὲν εἶναι ἐποχὴ ἡ παροῦσα, κατὰ τὴν ὁποίαν δυνάμεθα νὰ κάμνωμεν κυβερνητικὰ πειράματα, καὶ ὅτι πᾶν κυβερνητικὸν πείραμα ἀποτυγχάνον, θέλει ἔχει ὀλέθρια ἀποτελέσματα εἰς τὸν τόπον. Αὗται εἶναι, ἂν ἐνθυμοῦμαι καλῶς, αἱ ἴδιαι λέξεις τοῦ κ. Τρικούπη. Ὅτι δὲ εἶναι ἀποτυχὸν κυβερνητικὸν πείραμα ἡ παροῦσα Κυβέρνησις τίς ἀμφιβάλλει; Ἀμφιβάλλω ὅμως ἐγὼ ἐντελῶς καὶ σᾶς παρακαλῶ νὰ ἀμφιβάλλητε καὶ ὑμεῖς, ὅτι ἐξ αὐτοῦ τοῦ πειράματος θὰ ἐπέλθωσιν ὀλέθρια εἰς τὸν τόπον ἀποτελέσματα. Ἡ Βουλὴ εἶναι ἐδῶ καὶ θὰ λάβῃ πρόνοιαν, ἵνα μὴ ἐπέλθωσι τὰ ἀποτελέσματα ταῦτα. Ὅταν κατὰ τὴν προπαρελθοῦσαν Δευτέραν ὁ κ. πρωθυπουργὸς, μετὰ τὴν ἀναγγελίαν τοῦ σχηματισμοῦ τῆς Κυβερνήσεως, μᾶς ἐζήτησε διακοπὴν, διὰ νὰ προπαρασκευάσῃ τὰ νομοσχέδιά του, διὰ νὰ τὰ συστηματοποιήσῃ, διὰ νὰ ἀθροποιήσῃ αὐτὰ, ὅπως εἶπεν, ἠπόρησα ἀπορίαν μεγάλην. Γνωρίζομεν ὅτι ἐσχηματίσθη μία Κυβέρνησις, ἀναγνωρίζομεν δὲ ὅτι ὁ σχηματισμὸς τῆς Κυβερνήσεως αὐτῆς ἐγένετο συνταγματικῶς, διότι ἠξεύρομεν ὅτι ὁ Βασιλεὺς διορίζει καὶ παύει τοὺς ὑπουργοὺς αὐτοῦ. Δὲν εἴχομεν λοιπὸν τὸ δικαίωμα, οὔτε εἶναι τοῦτο ἐν τῇ πολιτικῇ ἡμῶν, νὰ ἐρωτήσωμεν πόθεν ἦλθεν ἡ παροῦσα Κυβέρνησις, διότι νομίμως ἦλθεν· ἀλλὰ δυνάμεθα νὰ ἐρωτήσωμεν αὐτὴν ποῦ πηγαίνει; δυνάμεθα δὲ νὰ τὴν ἐρωτήσωμεν ποῦ πηγαίνει ἀνὰ χεῖρας ἔχοντες τοὺς λόγους τοῦ κ. Τρικούπη. Ὁ κ. Τρικούπης, ὡς ἀντιπολιτευόμενος, ἀπευθυνόμενος εἰς τὰς ἑτέρας μερίδας τῆς ἀντιπολιτεύσεως εἶπεν αὐταῖς, ὅτι ὅσοι ψηφίσωσι κατὰ τῆς παρελθούσης Κυβερνήσεως, ἐκεῖνοι ὀφείλουν νὰ ἐννοήσωσιν, ὅτι ψηφίζουσιν ὑπὲρ αὐτοῦ καὶ ὑπὲρ τοῦ συστήματός του. Προσέθηκε δὲ ὁ κ. πρωθυπουργὸς ὅτι ἐν περιπτώσει καθ’ ἣν δὲν ἤθελον ψηφίσει οὕτω, τουτέστιν ἂν δὲν ἤθελον ψηφίσει ῥητῶς ὑπὲρ τοῦ συστήματός του, ἀλλὰ μόνον κατὰ τοῦ τότε ὑπουργείου, ἡ ἀντιπολίτευσις οὐδὲν ἔχει δικαίωμα καὶ οὐδεμίαν ἀναλαμβάνει ὑποχρέωσιν. Ῥητῶς, βλέπετε, εἶπεν ὁ κ. Τρικούπης, ὅτι δὲν εἶχε τὸ δικαίωμα νὰ σχηματίσῃ Κυβέρνησιν. Μετὰ τὴν δήλωσιν ταύτην τοῦ κ. πρωθυπουργοῦ, τοῦ τότε ἀντιπολιτευομένου, καὶ ὁ ἀρχηγὸς τῆς ἑτέρας μερίδος τῆς τότε ἀντιπολιτεύσεως, ὁ ἀξιότιμος κ. Ζαΐμης καὶ πολλὰ ἔντιμα καὶ σπουδαῖα μέλη τοῦ κοινοβουλίου, ἀνήκοντα εἰς τὰς τάξεις τῆς ἀντιπολιτεύσεως, καὶ φίλοι ἔτι μέχρι τῆς στιγμῆς ἐκείνης τοῦ κ. Τρικούπη, στρατιωτικοὶ διακεκριμένοι, ἐδήλωσαν σαφῶς ὄχι μόνον ὅτι ἀποκρούουσι τὸ σύστημα τοῦ κ. Τρικούπη, ὄχι μόνον ὅτι ψηφίζοντες κατὰ τῆς Κυβερνήσεως δὲν ψηφίζουσιν ὑπὲρ τοῦ συστήματος τούτου, ἀλλὰ καὶ ὅτι θεωροῦσιν αὐτὸ βλαπτικώτατον εἰς τὸν τόπον, καταστρεπτικόν. Τὰς δηλώσεις ταύτας ἔλαβον τὴν πρόνοιαν οἱ ἔντιμοι ἐκεῖνοι συνάδελφοι ἡμῶν νὰ τὰς ἐπαναλάβωσι καὶ κατὰ τὴν στιγμὴν τῆς ψηφοφορίας. Ἐν τούτοις ἡ ψηφοφορία ἐγένετο, ἡ κυβέρνησις ἐκείνη παρῃτήθη, καὶ ὁ κ. Τρικούπης, μεθ’ ὅλας ἐκείνας τὰς ἀντιθέτους γνώμας καὶ διακηρύξεις αὑτοῦ, ἐσχημάτισε κυβέρνησιν! Ἔρχεται λοιπὸν ὁ κ. Τρικούπης ἄνευ δικαιώματος εἰς τὴν Βουλήν, καὶ δι’ αὐτὸ εἶπον ὅτι δικαιούμεθα νὰ ἐρωτήσωμεν αὐτὸν ποῦ πηγαίνει; Ἔρχεται εἰς τὴν Βουλὴν μὲ δεδηλωμένην μειονοψηφίαν, τὴν ὁποίαν αὐτὸς οὗτος ἀνωμολόγησε, καὶ ἔρχεται οὕτω ὁ ἄνθρωπος, ὁ ὁποῖος ἀνέγραψεν ἐν ἐπισημοτάτῃ κυβερνητικῇ πράξει τὴν πλειονοψηφίαν τὴν δεδηλωμένην ὡς τὸν μόνον κανονικὸν τρόπον τοῦ σχηματισμοῦ ἀληθοῦς συνταγματικῆς κυβερνήσεως!

§111ΣΤΑΜΟΥΛΗΣ. Θὰ τὸ ἀποδείξῃ ἡ ψηφοφορία.

§112ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ τὸ ἀποδείξῃ ἡ ψηφοφορία, ὅπως εἷς διακόπτων λέγει. Ἀλλὰ τοιοῦτόν τι ἐνθυμοῦμαι αὐτὴν τὴν στιγμὴν ὅτι προοιωνίσατο καὶ ἕτερός τις ἐκ τῶν τότε ἀντιπολιτευομένων καὶ νῦν ὑπουργός, καὶ εἶναι οὗτος ὁ κ. Λομβάρδος, ὅστις εἶπε: «δὲν ἔχομεν τώρα πλειονοψηφίαν, εἶναι ἀληθές, ἀλλ’ ἐσμὲν βέβαιοι ὅτι ἀπὸ ἐκείνην τὴν πτέρυγα (καὶ ἐδείκνυε τὴν πτέρυγα ἡμῶν) θὰ ἔλθωσι πολλοὶ νὰ μᾶς ὑποστηρίξωσι». Καὶ ἠγέρθη μὲν τότε θύελλα διαψεύσεων τῶν λόγων τούτων. Ἀλλ’ ὁ κ. Λομβάρδος ἐπέμεινεν ἐν τοσούτῳ, ἐπιμένει τώρα καὶ ὁ κ. Σταμούλης, τὰ δὲ πράγματα θὰ τὸ ἀποδείξωσι.

§113ΦΩΤΗΛΑΣ. Εἴμεθα σύμφωνοι.

§114ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Νομίζω, κύριοι, ὅτι πολιτικὸν πρόγραμμα δὲν εἶναι τὰ μέτρα τὰ διαῤῥυθμιστικὰ, τὰ ὁποῖα οἱ κύριοι ὑπουργοὶ ἠθέλησαν ν’ ἀναγάγωσιν εἰς τὸ ὕψος αὐτό. Δὲν εἶναι βεβαίως πολιτικὸν πρόγραμμα ἡ μεταβολὴ τοῦ φόρου τῶν δημητριακῶν καρπῶν, εἶναι μέτρον διαχειρίσεως, μέτρον διοικητικόν. Δὲν εἶναι ἐπίσης πολιτικὸν πρόγραμμα τὰ μέτρα τὰ προτεινόμενα εἰς τὴν Βουλὴν πρὸς διαιώνισιν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας καὶ εὐχαρίστησιν ἐπὶ τούτῳ τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου καὶ σεβαστοῦ καθηγητοῦ κ. Καλλιγᾶ. Οὔτε ἡ αὐθαίρετος μεταβολὴ τοῦ τελωνιακοῦ δασμολογίου, οὔτε τὰ τέλη ἐπὶ τῶν κληρονομιῶν, οὔτε αἱ δι’ ἀκρωτηριασμῶν τῶν νόμων ἐπιδιωκόμεναι περικοπαὶ δαπανῶν εἶναι πολιτικὸν πρόγραμμα. Πολιτικὸν πρόγραμμα σπουδαίας κυβερνήσεως εἶναι, κατ’ ἐμὲ, ἡ πολιτικὴ, τὴν ὁποίαν ἐννοεῖ ὅτι ὀφείλει ν’ ἀκολουθήσῃ τὸ ἔθνος. Ἐθνικὴ δὲ πολιτικὴ εἶναι μία καὶ διὰ πᾶν μὲν ἔθνος, ἰδίᾳ δὲ διὰ τὴν Ἑλλάδα. Τί δὲ νομίζετε ὅτι φρονεῖ ὁ κ. Τρικούπης περὶ τῆς ἐξωτερικῆς πολιτικῆς τῆς Ἑλλάδος; Ὁ κ. Τρικούπης φρονεῖ δυστυχῶς πράγματα, τὰ ὁποῖα ἰσοδυναμοῦσι μὲ τὴν ἐκμηδένισιν τῆς Ἑλλάδος ὡς ἔθνους καὶ μὲ τὸν ἀπελπισμὸν τοῦ ἑλληνισμοῦ ὡς λαοῦ τῆς Ἀνατολῆς. Ὁμιλῶν περὶ τῆς ἐξωτερικῆς πολιτικῆς καὶ κατακρίνων τὴν παρελθοῦσαν κυβέρνησιν, ὅτι δὲν ὑπέταξεν αὐτὴν εἰς τὴν ἀνάγκην τῶν οἰκονομιῶν, εἶπε τὸ παράδοξον τοῦτο λόγιον, τὸ ὁποῖον ἐκ τοῦ στόματος τοῦ κ. Τρικούπη ἐξερχόμενον μὲ κατέπληξεν. Εἶπεν ὅτι δὲν ἐνικήθη ἡ Τουρκία κατὰ τὸν παρελθόντα πόλεμον δι’ ἄλλο τι, παρὰ διότι δὲν εἶχε καλῶς ὠργανισμένα τὰ οἰκονομικὰ αὐτῆς. Εἶχεν, εἶπεν, ἡ Τουρκία λαμπρότατον στρατὸν, καὶ τελειότατα διωργανισμένον, ἀλλὰ τὰ οἰκονομικὰ αὐτῆς τὴν κατέστρεψαν. Καὶ δὲν εἶπε μόνον τοῦτο ὁ κ. Τρικούπης,—εἶπε, καὶ αὐτὸ εἶναι τὸ ἔτι μᾶλλον παράδοξον λόγιον—εἶπεν ὅτι, ἂν τὰ οἰκονομικὰ τῆς Τουρκίας δὲν ἦσαν κατεστραμμένα, δὲν ἤθελε συμβῆ ὁ ῥωσοτουρκικὸς πόλεμος, καὶ διὰ τοῦ λογίου τούτου, διὰ μιᾶς μονοκονδυλιᾶς διέγραψεν ἱστορίαν 400 χρόνων, οὐχὶ μόνον τοῦ ἑλληνισμοῦ ἀλλὰ ὁλοκλήρου τῆς Εὐρώπης! Ὁ ῥωσοτουρκικὸς πόλεμος δὲν ἦτο ἀποτέλεσμα οἰκονομικῶν συνδυασμῶν, ἄπαγε! Ὁ ῥωσοτουρκικὸς πόλεμος, ὅπως καὶ ὅλοι οἱ πρὸ αὐτοῦ πόλεμοι, εἶναι εἷς ἐκ τῶν σταθμῶν, τοὺς ὁποίους ὀφείλει, δυστυχῶς, νὰ διανύσῃ ἡ χριστιανικὴ καὶ πεπολιτισμένη Εὐρώπη μέχρι τῆς ὁριστικῆς λύσεως τοῦ ἀνατολικοῦ ζητήματος. Τὸ νὰ λέγῃ ὁ κ. Τρικούπης ὅτι ὁ ῥωσοτουρκικὸς πόλεμος δὲν θὰ ἐλάμβανε βεβαίως χώραν ἂν τὰ οἰκονομικὰ τῆς Τουρκίας ἦσαν καλλίτερα, μαρτυρεῖ ὅτι πιστεύει ὅτι τὰ ἀνακτοβούλια τῆς Εὐρώπης εἶναι χρηματιστήρια, καὶ προσέτι, ὅτι οἱ διέποντες τὰς τύχας τῶν λαῶν ἐκείνων εἶναι ἀβέλτεροι μέχρις ἠλιθιότητος, ἀφοῦ κατὰ τὸν κ. Τρικούπην ἐν τῇ συνδιασκέψει ἡ Τουρκία δὲν εἶχεν ὑπὲρ ἑαυτῆς τοὺς φίλους της ἕνεκα τοῦ οἰκονομικοῦ ζητήματος! Εἶπον δὲ ὅτι ἐθεώρει τοὺς πολιτικοὺς ἐκείνους ἀβελτέρους, διότι καὶ ἐὰν ἦτο ἀληθὲς τὸ ἀπίστευτον τοῦτο, ὅτι ἐσκέπτοντο ὡς χρηματισταὶ, ὡς ἔμποροι, περὶ τῶν ὑλικῶν μόνον συμφερόντων τῶν ὁμοεθνῶν αὐτῶν, ἔπρεπε μάλιστα νὰ προλάβωσι τὸν πόλεμον, ἵνα μὴ καταστραφῇ οἰκονομικῶς ἡ Τουρκία ἔτι μᾶλλον καὶ ἵνα μὴ κατασταθῇ οὕτω ἀδύνατος ἡ πληρωμὴ τῶν ὀφειλομένων εἰς τοὺς συμπολίτας αὐτῶν. Εὐτυχῶς τοιαύτην ἰδέαν δὲν δύναται νὰ ἔχῃ περὶ τῆς ἐθνικῆς πολιτικῆς τῆς Ἑλλάδος ἡ Βουλὴ τῶν ἀντιπροσώπων αὐτῆς. Καὶ διὰ τοῦτο πιστεύω, ὅτι τὸ διαχειριστικὸν μέτρον τοῦ ὑπουργείου, τὸ ὁποῖον εἰς τὴν πολιτικὴν αὐτὴν ἀνταποκρίνεται, ἤτοι τὸν στρατιωτικὸν του ὀργανισμὸν, δὲν θέλει ποτὲ ἐπιψηφίσει. Ἀναχωρῶν ὁ κ. Τρικούπης ἀπὸ τὴν ἰδέαν ὅτι ἡ Ἑλλὰς δὲν δύναται νὰ ἐλπίζῃ, διότι κατ’ αὐτὸν δὲν ὑπάρχει πλέον ἑλληνικὸν ζήτημα, δὲν ὑπάρχει ζήτημα Ἀνατολικὸν, ἐσκέφθη πῶς νὰ περιστείλῃ τὴν ἐνέργειαν τοῦ ἔθνους ἐντὸς τοῦ κράτους, ἐσκέφθη δηλαδὴ πῶς νὰ μεταβάλῃ τὸ ἔθνος τὸ ἑλληνικὸν, τὴν κρηπῖδα ταύτην καὶ ἐλπίδα τοῦ ἑλληνισμοῦ, εἰς ἁπλοῦν κράτος. Ἰδοὺ διατὶ εἶπον, ὅτι θὰ διαλάβω σπουδαιότερον περὶ τοῦ στρατιωτικοῦ ὀργανισμοῦ. Ἀλλ’ ἐπειδὴ προετάθη καὶ τὸ ἕτερον διαχειριστικὸν μέτρον τὸ ἀφορῶν εἰς τὴν φορολογίαν τῶν δημητριακῶν καρπῶν ὡς ἓν τῶν πρώτων στοιχείων τῆς πολιτικῆς τοῦ ὑπουργείου, ἂν ὁ δεῖνα ἢ δεῖνα φορολογικὸς ὅρος ἢ οὗτος ἢ ὁ ἄλλος τρόπος φορολογίας εἶναί ποτε δυνατὸν νὰ ὀνομασθῇ πολιτικὴ, θὰ εἴπω προηγουμένως περὶ τούτου ὀλίγας λέξεις. Οὐδεὶς ἐν Ἑλλάδι ὑπάρχει ὁ μὴ φρονῶν ὅτι τὸ σύστημα τῆς ἐγγείου φορολογίας ἐν γένει δεῖται διορθώσεως. Πολλὰ μέτρα προετάθησαν, πολλὰ ἐμελετήθησαν, καὶ οἱ πλειότεροι τῶν πολιτικῶν ἀνδρῶν, οἱ ὁποῖοι ἀλληλοδιαδόχως διῴκησαν τὸν τόπον, ἐσκέφθησαν περὶ αὐτοῦ. Ὁ κ. Κουμουνδοῦρος, ὡς πρωθυπουργὸς, ὁ κ. Σωτηρόπουλος, ὡς ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, σπουδαίως καὶ σοβαρῶς ἐμελέτησαν τὸ ζήτημα, καὶ γνωσταί εἰσιν εἰς ἅπαντας αἱ ἰδέαι αὐτῶν. Ἑπομένως κατ’ ἀρχὴν οὐδεὶς ὑπάρχει ὁ ἀντιλέγων ὅτι τὸ φορολογικὸν σύστημα ἐπὶ τῶν δημητριακῶν καρπῶν πρέπει νὰ μεταβληθῇ, καὶ ἐσμὲν μάλιστα διατεθειμένοι ν’ ἀποδεχθῶμεν πᾶσαν πρότασιν, ἡ ὁποία ἤθελε τείνει ἀληθῶς καὶ σπουδαίως εἰς ἔμφρονα καὶ μεμελετημένην μεταβολὴν, ἀποτέλεσμα ἔχουσαν τὴν ἀπαλλαγὴν τῶν γεωργῶν ἀπὸ τῶν πιεζόντων αὐτοὺς δεινῶν. Δὲν δυνάμεθα ὅμως νὰ μὴ ἀποκρούσωμεν σύστημα, τὸ ὁποῖον ἀνατρέπει τὰς βάσεις τῆς φορολογίας, τὸ ὁποῖον μεταβιβάζει βαρβάρως τὸν φόρον ἀπὸ τοῦ φορολογητέου προϊόντος εἰς τὰ ὄργανα τῆς παραγωγῆς, σύστημα τὸ ὁποῖον ἀντιστρατεύεται κατὰ τῶν θεμελιωδεστέρων ἀρχῶν τῆς δικαιοσύνης, σύστημα τοῦ ὁποίου ἡ ἐφαρμογὴ θέλει εἶσθαι τυραννικὴ πρὸς τοὺς δυστυχεῖς γεωργούς. Ἡ βεβαίωσις τοῦ φόρου καὶ ἡ καταναγκαστικὴ εἴσπραξις αὐτοῦ ἔχει τι τὸ τερατῶδες. Ὁ γεωργὸς ὀφείλει νὰ μεταβαίνῃ ἐντὸς ἀδυσωπήτων προθεσμιῶν πολλάκις τοῦ ἔτους εἰς τὴν πρωτεύουσαν τοῦ δήμου, διὰ νὰ δηλώσῃ τὰ ζῶα, τὰ ὁποῖα προτίθεται νὰ θέσῃ ὑπὸ τὸ ἄροτρον, καὶ τὰ ζῶα, τὰ ὁποῖα τυχὸν θὰ ἀγοράσῃ ἐν τῷ μεταξὺ τοῦ ἔτους ἢ τὰ ὁποῖα θὰ ἐνηλικιωθῶσι πρὸ τῆς σπορᾶς, ἢ τὰ ὁποῖα ἀσθενήσαντα, θὰ κατασταθῶσιν ἄχρηστα ἢ τὰ τυχὸν ἀποβιώσαντα· ἄλλως τιμωρεῖται βαρέως οὐ μόνον διὰ τῆς πληρωμῆς τοῦ φόρου τοῦ ἁπλοῦ, ἀλλὰ καὶ διὰ τοῦ τριπλασίου τοῦ φόρου τούτου καὶ διὰ τῆς προσθήκης ἀκόμη τῶν ἐξόδων τῶν ἀπαριθμητῶν. Γνωρίζετε δὲ πάντες πόσον συχνὰ θέλουσι συμβαίνει αἱ τοιαῦται παραβάσεις. Τὸ σύστημα εἶναι προσέτι τυραννικόν, διότι καθιερόνει τὸ ἀποτρόπαιον μέτρον τῶν ἀπαριθμητῶν. Οἱ ἀπαριθμηταὶ πρέπει νὰ λείψωσιν ἐντελῶς, καὶ ἂν ὑπάρχωσι τυχὸν εἰς ἄλλο σημεῖον τῆς φορολογίας, θὰ ἦναι ἔγκλημα πρὸς τοὺς συμπολίτας ἡμῶν νὰ τοὺς πολλαπλασιάσωμεν. Ὁ νόμος τοῦ κ. Τρικούπη λέγει ῥητῶς, ὅτι ἂν ὑπάρξῃ οἱαδήποτε ὑποψία ὅτι δὲν ἐδηλώθησαν ὅλα τ’ ἀροτριῶντα κτήνη, ὁ ἔφορος καὶ ὁ ἔπαρχος ἀποστέλλουσιν ἀπαριθμητάς. Ὅσοι εἶσθε, καὶ εἶσθε οἱ πλειότεροι, ἀπὸ γεωργικὰς ἐπαρχίας, γνωρίζετε τί σημαίνει διορισμὸς ἀπαριθμητῶν. Ἡ οἰκία τοῦ γεωργοῦ μεταβάλλεται εἰς στρατῶνα, ἡ τιμὴ τῆς οἰκογενείας του ἐκτίθεται, τὰ οἰκόσιτα ζῶα του διατρέχουσι τὸν κίνδυνον νὰ καταβροχθισθῶσιν ἅπαντα, ὁ οἶνος αὐτοῦ, πᾶν ἐφόδιον συντηρήσεως τῶν τέκνων του τίθεται βορὰ εἰς τοὺς ἀδδηφάγους ἀπαριθμητάς! Ἀκούω τὸν ἐκ Δωρίδος Βουλευτὴν κύριον Κόταρην ὁμιλοῦντα περὶ εἰσπράκτορος. Δὲν θέλει λέγει εἰσπράκτορα. Καὶ ὅμως ὁ κ. Τρικούπης δίδει εἰς τὸν κ. Κόταρην ἵνα ἀποστείλῃ εἰς τοὺς ἐκλογεῖς του ὄχι μόνον εἰσπράκτορας, ἀλλὰ καὶ κατασχετὰς καὶ πλειστηριαστὰς ἀκόμη. Ἐὰν ὁ φορολογούμενος δὲν πληρώσῃ, λέγει τὸ νομοσχέδιον τοῦ κ. Τρικούπη, ὑποβάλλεται εἰς βαρυτάτους τόκους, καταναγκάζεται δὲ εἰς πληρωμὴν διὰ κατασχετῶν, πρὸς χάριν τῶν ὁποίων καταργεῖ προνοητικὰς καὶ φιλανθρώπους διατάξεις, καθιερωθείσας ὑπὸ τῆς σοφίας τῶν αἰώνων. Ἐν περιπτώσει καθ’ ἣν ὁ γεωργὸς δὲν δυνηθῆ νὰ πληρώσῃ τὸν φόρον, τί νομίζετε ὅτι κατάσχεται καὶ ἐκποιεῖται ἀμέσως; αὐτὸ τοῦτο τὸ κτῆνος, τοῦ ὁποίου ὁ φόρος δὲν ἐπληρώθη! Ἂν ἐνθυμοῦμαι δὲ καλῶς, ὑπάρχει διάταξις τῆς πολιτικῆς ἡμῶν δικονομίας, ἡ ὁποία ῥητῶς ἐξαιρεῖ ἀπὸ τῆς κατασχέσεως ἕνα βοῦν ἢ μίαν δάμαλιν τοῦ γεωργοῦ. Ἀλλ’ ὁ κ. Τρικούπης ἐξοβελίζει τὴν διάταξιν ταύτην ἐν τῇ εὐεργετικῇ ὑπὲρ τῶν γεωργῶ προνοίᾳ του!

§115ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Ὁ νόμος τῆς καταδιώξεως τῶν καθυστερούντων εἶναι μᾶλλον δρακόντιος.

§116ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ δὲν εἶμαι ὁ ἐπαινέτης τοῦ νόμου ἐκείνου, εἶμαι ὁ κατήγορος τούτου.

§117ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Καὶ ὅμως ἐκεῖνον τὸν ἐδέχθημεν.

§118ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Κακῶς τὸν ἐδέχθητε, κακῶς ἐπίσης μὲ διεκόψατε, ἀφοῦ δὲν εἴχετε νὰ εἴπητέ τι σπουδαῖον ἢ σχετικόν. Ἰδοὺ, κύριοι, ὀλίγοι ἐκ τῶν πολλῶν λόγων, ἐφ’ οἷς ὀφείλω νὰ ἀποκρούσω τὸ προτεινόμενον σύστημα τῆς παραδόξου ταύτης φορολογίας· ἐπαναλαμβάνω δὲ ὅτι πᾶσαν μεταβολὴν σπουδαίαν σοβαράν, ἐμβριθῆ, ἀληθῶς προνοητικὴν ὑπὲρ τῆς γεωργίας, καὶ τείνουσαν ν’ ἀπαλλάξῃ πράγματι τοὺς γεωργοὺς ἀπὸ τῶν βαρῶν, εἰς ἃ νῦν ὑποβάλλονται, θέλω ψηφίσει εὐχαρίστως. Ὡς πρὸς τὸ στρατιωτικὸν ζήτημα θὰ ὁμιλήσω οὐχὶ ὑπὸ τὴν καθαρῶς στρατιωτικὴν ἔποψιν, ἐφ’ ᾗ δὲν εἶμαι ἁρμόδιος, ἀλλὰ ὑπὸ τὰς δύο ἐπόψεις, τὰς ὁποίας ὁ κ. Τρικούπης ἐντελῶς παρεῖδε, τὴν ἔποψιν τὴν κοινωνικὴν καὶ τὴν ἔποψιν τὴν πολιτικήν. Ὁ κ. Τρικούπης ἀποῤῥοφηθεὶς ἀπὸ τὴν ἐπιθυμίαν τοῦ νὰ ἐπαναλάβῃ εἰς τὸν κ. Μαυρομιχάλην τὸ λησμονηθὲν μάθημά του, ἐλησμόνησεν ἑαυτόν. Ἀναγνωρίζω εἰς τὸν κύριον Τρικούπην οὐ μόνον πολλὰς καὶ βαθείας γνώσεις, ἀλλὰ καὶ εἰδικότητα εἰς τὰ ἀφορῶντα τὴν πολιτικὴν οἰκονομίαν καὶ τὰς πολιτικὰς ἐν γένει ἐπιστήμας. Ἐλησμόνησεν ὅμως ὁ κύριος Τρικούπης ὅτι διαιρῶν τὸν στρατὸν εἰς στρατὸν ὑπηρεσίας καὶ εἰς στρατὸν ἐκπαιδεύσεως, παρεβίαζε τὰς σπουδαιοτέρας ἀρχὰς τῆς πολιτικῆς οἰκονομίας. Καὶ δὲν γνωρίζω νὰ ὑπάρχῃ οὐδαμοῦ τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον ὁ κύριος Τρικούπης εἰσάγει, διότι εἶναι τόσον ἀντίθετον πρὸς τὴν φύσιν τῶν πραγμάτων, ὥστε δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρχῃ ἔθνος, τὸ ὁποῖον νὰ τὸ ἐδέχθη. Ἔχω, εἶπον, πεποίθησιν εἰς τὰς εὐρείας γνώσεις τοῦ κ. Τρικούπη, ἀλλ’ ὑποθέτω ὅτι ἐνταῦθα ὑπέπεσεν εἰς οἰκτρὰν πλάνην. Βεβαίως ἡ ἐκπαίδευσις τοῦ στρατοῦ εἶναι σπουδαιότατον ἀντικείμενον, ἐφ’ οὗ αἱ κυβερνήσεις τῶν λαῶν πρέπει νὰ προσέχωσιν. Ὁ κ. Τρικούπης εἶχε τὴν ἐπιθυμίαν ταύτην, ἀλλ’ ἐπλανήθη, καὶ ἀντὶ νὰ προνοήσῃ περὶ ἐκπαιδεύσεως τοῦ στρατοῦ, ἐπενόησε στρατὸν ἐκπαιδεύσεως, ὁ ὁποῖος οὐδαμοῦ ὑπάρχει. Ὅλοι οἱ συγγραφεῖς, τοὺς ὁποίους ἐδῶ μᾶς ἀνέγνωσεν, ὁμιλοῦσιν ἀληθῶς περὶ τῆς ἐκπαιδεύσεως τοῦ στρατοῦ, ἀλλ’ οὐδεὶς ὁμιλεῖ περὶ στρατοῦ ἐκπαιδεύσεως. Ἐπίσης ὁ κ. Τρικούπης ἐμφορούμενος ὑπὸ τῆς εὐγενοῦς ἐπιθυμίας τοῦ ν’ ἀπαλλάξῃ τὸν στρατὸν ἀπὸ τὰς ὑπηρεσίας, αἱ ὁποῖαι δὲν εἶναι προσήκουσαι αὐτῷ, περιέπεσεν εἰς τὴν αὐτὴν πλάνην, ἔπλασε δηλαδὴ καὶ στρατὸν ὑπηρεσίας, ὅστις μάλιστα εἶναι ἀνώτερος κατ’ ἀριθμὸν τοῦ πραγματικοῦ ἐθνικοῦ στρατοῦ ἤτοι τοῦ στρατοῦ τῆς ἐκπαιδεύσεως, κατὰ τὸν κ. Τρικούπην. Μᾶς εἶχε προαγγείλει ἐν τῇ ἀγορεύσει του, ὅτι θὰ κάμῃ στρατὸν ὑπηρεσίας ἐξ 6 χιλιάδων ἀνδρῶν καὶ στρατὸν ἐκπαιδεύσεως ἐξ ἀνδρῶν 5 χιλιάδων, καὶ ἐτήρησε τὴν ὑπόσχεσίν του. Ἐν τῷ ὀργανισμῷ, τὸν ὁποῖον ἐπαρουσίασεν, ὑπάρχει ἀληθῶς στρατὸς ὑπηρεσίας συγκείμενος ἐξ ἀνδρῶν ἕξ χιλιάδων καὶ στρατὸς ἐκπαιδεύσεως ἐξ ἀνδρῶν πέντε χιλιάδων καί τινων δεκάδων νομίζω. Ἀλλὰ τί ἆρά γε εἶναι ὁ στρατὸς τῆς ὑπηρεσίας; Εἶνε χωροφυλακὴ, εἶναι στρατιωτικὴ ἀστυνομία, εἶναι ἀστυνομία ἔνοπλος, καὶ ὁ κ. Τρικούπης τοῦτο ἐφρόνει καὶ τοῦτο φρονεῖ. Ἐπεθύμει μάλιστα, ἂν ἦτο δυνατὸν, νὰ ἔχωμεν αὐτὸν τὸν στρατὸν ὅλον εἰς χωροφύλακας, ἀλλ’ ἐπρόσθεσε, καὶ δικαίως, ὅτι δὲν δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν ἄνδρας δυναμένους ν’ ἀποτελέσωσι τὸν ἀριθμὸν τῶν 6 χιλιάδων καὶ φέροντας τὰ προσόντα, τὰ ὁποῖα ὁ κανονισμὸς τῆς χωροφυλακῆς ἀπαιτεῖ, καὶ ὅτι δὲν εἶναι διόλου ὀρθὸν νὰ μεταβάλωμεν τὸν κανονισμὸν τῆς χωροφυλακῆς καὶ νὰ ἀνατρέψωμεν τὰς βάσεις τῆς καλῆς συγκροτήσεως τοῦ σώματος τούτου. Ἐν τῇ ἀπορίᾳ δὲ ταύτῃ προσέφυγεν εἰς τὰ τάγματα τῶν εὐζώνων, καὶ ὠνόμασε τοὺς ὁπλίτας, τοὺς ὁποίους εἰς τὰ τάγματα ταῦτα θέλει κατατάξει, ἐθελοντὰς, μεταχειρισθεὶς ἀτόπως τὸν σεμνὸν αὐτὸν τίτλον τοῦ ἐθελοντοῦ, ὃν τοσοῦτον δικαίως τιμᾷ ὁ στρατολογικὸς νόμος, ἐνῷ αὐτοὶ δὲν εἶναι ἐθελονταὶ, ἀλλ’ εἶναι ἐπαγγελματίαι, εἶναι μισθοφόροι ζητοῦντες νὰ ὑπηρετήσωσι τὴν Κυβέρνησιν ἐντίμως μὲν, ὅπως καὶ οἱ ἀστυνομικοὶ κλητῆρες, ὅπως καὶ οἱ χωροφύλακες, ὅπως οἱ δασοφύλακες, ὅπως οἱ φύλακες οἱ τελωνιακοί, οὐχὶ ὅμως πρὸς τὸν εὐγενῆ σκοπὸν, πρὸς ὃν τείνουσιν οἱ ἀληθεῖς ἐθελονταὶ, ἀλλὰ πρὸς ἀπόκτησιν ἔργου βιοποριστικοῦ. Ἔχομεν λοιπὸν στρατὸν ὑπηρεσίας ὁ ὁποῖος ἀποτελεῖται ἐκ τῆς χωροφυλακῆς, ἧς οἱ δισχίλιοι ἄνδρες θὰ φέρωσι τὰ προσόντα τοῦ κανονισμοῦ, ἔχομεν δὲ καὶ 4 χιλ. ἄνδρας, μὴ φέροντας αὐτὰ τὰ προσόντα, ἀλλ’ ἐλάσσονα. Ἂν ὁ στρατὸς αὐτὸς τῆς ὑπηρεσίας ἦναι ἡ χωροφυλακή, καὶ εἶναι πράγματι ἡ χωροφυλακή, ὑποδεεστέρα μάλιστα ἑαυτῆς ὡς πρὸς τὸ ποιὸν τῶν ἀνδρῶν κατὰ τὰ δύω τρίτα, ὀφείλομεν νὰ προσέξωμεν σπουδαίως εἰς τὸ πρωτότυπον ἀληθῶς φαινόμενον, τὸ ὁποῖον θὰ παρουσιάσῃ ἡ Ἑλλάς. Ἂς ἐξετάσωμεν ἂν εἰς ἔθνος τι τοῦ πεπολιτισμένου κόσμου ὑπάρχῃ ἡ μεταξὺ ἐθνικοῦ στρατοῦ καὶ χωροφυλακῆς ἀναλογία, τὴν ὁποίαν ὁ κ. Τρικούπης ζητεῖ νὰ ἐπιβάλῃ εἰς τὴν Ἑλλάδα. Ἂς ἐξετάσωμεν δὲ τοῦτο ὑπό τε τὴν ἔποψιν τοῦ πληθυσμοῦ καὶ ὑπὸ τὴν ἔποψιν τοῦ ἀριθμοῦ τοῦ κυρίως στρατοῦ. Ἐν Γαλλίᾳ π. χ. καθ’ οὓς ἔκαμα ὑπολογισμοὺς σχετικῶς πρὸς τὸν πληθυσμὸν τοῦ ἔθνους ἐκείνου καὶ τὸν τῆς Ἑλλάδος, ἔπρεπε νὰ ὑπάρχωσιν 140 χιλ. χωροφύλακες! Εἶναι ἐν τούτοις γνωστόν, δὲν τὸ ἀγνοεῖ δὲ βεβαίως ὁ κ. Τρικούπης, ὅτι ἐκεῖ οἱ χωροφύλακες οἱ ἐπιτελοῦντες τὴν ἐσωτερικὴν ἀστυνομικὴν ὑπηρεσίαν ἀποτελοῦσι 4 χιλιάδας περίπου ἐνωμοτιῶν, καὶ ἐπειδὴ αἱ brigades τῆς γαλλικῆς χωροφυλακῆς σύγκεινται ἐκ 5 ἢ 6 ἀνδρῶν, ἡ Γαλλία ἔχει 20 ἢ 22 χιλιάδας χωροφύλακας. Ἐὰν δὲ λάβωμεν ὡς βάσιν τῆς ἀναλογίας τὸν στρατὸν ἡμῶν, ὅπως θέλει νὰ ὁρίσῃ αὐτὸν ὁ κύριος Τρικούπης, καὶ τὸν τῆς Γαλλίας καὶ ὑπολογίσωμεν ὅτι ὁ στρατὸς τῆς Γαλλίας, ὁ ἐν εἰρήνῃ, σύγκειται ἐκ 400 χιλ. ἀνδρῶν, ἡ Γαλλία ἔπρεπε νὰ ἔχῃ, κατὰ τὰς ἀναλογίας τοῦ κ. Τρικούπη, στρατὸν ὑπηρεσίας, ἤτοι χωροφύλακας 220 χιλ. καὶ στρατὸν πραγματικὸν 180 χιλ. Εἶναι, νομίζω, περιττὸν νὰ προστρέξω καὶ εἰς τὰ ἄλλα ἐκεῖνα κράτη, μὲ τὰ ὁποῖα ηὐδόκησε νὰ συγκρίνῃ στρατιωτικῶς τὴν Ἑλλάδα ὁ κ. Τρικούπης. Ἀλλὰ καὶ ἡ Ὁλλανδία αὐτὴ ἔπρεπε νὰ ἔχῃ 14 χιλ. χωροφύλακας, ἡ Δανία 10 χιλ. τὸ Βέλγιον 22 χιλ. Τοιαῦται τερατώδεις ἀναλογίαι μεταξὺ στρατοῦ καὶ χωρολοφυκῆς οὐδαμοῦ τῆς ὑφηλίου ὑπάρχουσι· καὶ μόνον ἡ Ἑλλὰς ὀφείλει, χάρις εἰς τὸν κ. Τρικούπην, νὰ παραστήσῃ τὸ ἀνήκουστον τοῦτο θέαμα. Εἶπον ὅτι ὁ κ. Τρικούπης παρασυρθεὶς ἀπὸ τὴν ἐπιθυμίαν τῆς ἐκπαιδεύσεως τοῦ στρατοῦ καὶ τῆς ἀπαλλαγῆς αὐτοῦ ἀπὸ τὴν λοιπὴν ὑπηρεσίαν ἐλησμόνησε τὰ παραγγέλματα τῆς πολιτικῆς οἰκονομίας. Ἐλησμόνησε δηλαδή, ὅτι ἐνταῦθα πάσχομεν ἀπὸ δυσαναλογίαν τῶν λεγομένων ἐλευθερίων ἐπαγγελμάτων, ἤτοι τῶν μὴ παραγωγικῶν, πρὸς τὰ ἐπιτηδεύματα τὰ παραγωγικά, καὶ διὰ τοῦτο πλάττει ἀδεῶς μισθοφόρους θέσεις 6 χιλ. ἀνδρῶν, αἵτινες θὰ προστεθῶσιν εἰς τὰς θέσεις τὰς σήμερον μετὰ τοσαύτης ἐπιμονῆς ἐπιζητουμένας, ὅπως ζῶσιν οἱ ἄλλο τι μὴ δυνάμενοι νὰ πράξωσιν. Ἀλλά, κύριοι, ὅ,τι βλάπτει ἡμᾶς καιρίως κοινωνικῶς, ὅ,τι οὐκ ὀλίγον συντελεῖ καὶ εἰς τὰς πολιτικὰς δυσχερείας, καθ’ ὧν παλαίομεν, εἶναι ἡ δυσαναλογία αὕτη, εἶναι ἡ πληθὺς τῶν ἐχόντων ἀνάγκην νὰ ζῶσιν ἐκ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Κράτους, καὶ θέλετε συναινέσει νὰ ὑπεραυξήσητε τὸ κακὸν παρέχοντες εἰς τὴν φυγοπονίαν νέαν ἄφθονον καταφυγήν; Οἱ 6 χιλ. ἄνδρες τοῦ στρατοῦ τῆς ὑπηρεσίας τοῦ κ. Τρικούπη θὰ ζῶσι βεβαίως ἐκ τοῦ μισθοῦ, τὸν ὁποῖον θὰ λαμβάνωσιν. Ἀλλ’ αὐτοὶ θὰ ἀπομάθωσι τὰ ἐπαγγέλματά των, θὰ λησμονήσωσι τὰς οἰκογενείας των, θὰ συνειθίσωσιν εἰς τὸν στρατιωτικὸν βίον, θὰ καταντήσωσιν ἄχρηστοι εἰς τὴν κοινωνίαν, ἴσως δὲ καὶ ἐπιζήμιοι. Ἐὰν ἐξετάσῃ τις τὴν ἱστορίαν τῶν σωμάτων, τὰ ὁποῖα κατηρτίσθησαν οὕτω πως, θὰ ἴδῃ ὅτι εἰς 30% κατ’ ἔτος ἀνέρχονται οἱ μετὰ μακρὰν ὑπηρεσίαν ἀποχωροῦντες, καὶ οὗτοι εἰς διάστημα ἐτῶν τινων θὰ σχηματίσωσι δεκάδας χιλιάδων ἀνθρώπων, οἱ ὁποῖοι δὲν θὰ ἔχωσιν ἄλλην ἐργασίαν, ἄλλην ἱκανότητα παρὰ τὴν χρῆσιν τοῦ ὅπλου. Αὐτὸν τὸν κοινωνικὸν κίνδυνον, καὶ τὸν λέγω κίνδυνον, διότι εἶναι τοιοῦτος διὰ τοὺς βαθέως ἐξετάζοντας τὸ πρᾶγμα, τὸν παρεῖδεν ὁ κ. Τρικούπης. Ἀλλὰ παρεῖδεν ἐπίσης ὁ κ. Τρικούπης καὶ ἕνα κίνδυνον μεγαλείτερον, τὸν κίνδυνον τὸν πολιτικόν. Ὁ ἐθνικὸς ἡμῶν στρατὸς ἔχει ἱστορίαν καὶ ἡ ἱστορία αὐτὴ εἶναι νωπή. Ὁ στρατὸς ὁ ἑλληνικὸς οὐδέποτε παρεβίασε τὴν πειθαρχίαν αὐτοῦ, καὶ δὲν συμφωνῶ παντάπασι πρὸς τοὺς ἐνασμενίζοντας νὰ λέγωσιν, ὅτι ἡ πειθαρχία τοῦ στρατοῦ ἡμῶν εἶναι χαλαρά, καὶ ὅτι ὁ στρατὸς ἀνεμίχθη εἰς τὴν πολιτικήν. Κύριοι, ὅταν πρόκηται νὰ κριθῶσι σώματα μεγάλα, ἀποτελοῦντα δύναμιν τῆς κοινωνίας καὶ στοιχεῖον τῆς πολιτείας, τὰ σώματα ταῦτα κρίνονται εἰς τοὺς γενικοὺς αὐτῶν χαρακτῆρας. Διὰ τοῦ στρατοῦ τοῦ ἑλληνικοῦ κατεστάλησαν ὅλαι αἱ ἐπαναστάσεις, αἱ ὁποῖαι δὲν ἦσαν ἐντελῶς παράλογοι, ἀλλὰ τὸ αἴτιον τῆς ἐκρήξεως αὐτῶν δὲν ἦτο ἀκόμη γενικόν. Ὑπῆρξε δὲ μία ἐκ τῶν ἐπαναστάσεων τούτων, κατὰ τὴν ὁποίαν ὁ στρατὸς ὁ ἑλληνικὸς ἔδειξέ τι, ὅπερ δύναται νὰ ὀνομασθῇ ὑπεράνθρωπον. Ἐπολέμησεν ἀνδρείως ὑπὲρ τῆς τάξεως κατὰ τοῦ ἑτέρου ἡμίσεως τοῦ στρατοῦ, καὶ ἐνίκησε, καὶ ἐπολέμησεν ἐν στιγμαῖς καθ’ ἃς ἡ αἰτία τῆς στάσεως ἐκείνης ἦτο σπουδαία, ἦτο ἐθνικὴ, καὶ τοσοῦτον σπουδαία καὶ ἐθνική, ὥστε μετὰ ὀλίγους μῆνας ἀνυψώθη εἰς γενικὴν πεποίθησιν καὶ ἐπήνεγκε τὴν μεταβολὴν τοῦ 1862. Ἀλλὰ δὲν εἶχε τότε λάβει τὸν πολιτικὸν τοῦτον χαρακτῆρα, καὶ ὁ στρατὸς, ὁ παραδειγματικῆς πειθαρχίας Ἑλληνικὸς στρατὸς, ἔμεινε πιστὸς εἰς τὴν τάξιν καὶ εἰς τὸ καθῆκον αὐτοῦ. Θὰ ἦναι δὲ ἀνίερον τὸ νὰ ὀνομασθῇ ἔλλειψις πειθαρχίας τὸ ὅτι εἰς τὰς δύο μεγίστας πολιτικὰς περιστάσεις τῆς πατρίδος, εἰς τὰς δύω μεγάλας πολιτικὰς μεταβολὰς τοῦ 1843 καὶ τοῦ 1862 ὁ ἐθνικὸς ἡμῶν στρατὸς πρωτηγωνίστησεν. Εἰς ἀμφοτέρας τὰς μεγάλας ταύτας ἐποχὰς τοῦ πολιτικοῦ βίου τῆς πατρίδος ἡμῶν ὁ στρατὸς τῆς Ἑλλάδος ὄχι μόνον ἔσχε τὴν τιμὴν τῆς πρωτοβουλίας, ἀλλὰ καὶ τὴν ἐξίσου μεγάλην τιμὴν τῆς θρησκευτικῆς διαφυλάξεως τῆς δημοσίας τάξεως καὶ τῆς εὐλαβοῦς περιφρουρήσεως τοῦ νέου καθεστῶτος. Ἐνθυμοῦμαι ὅτι μελετῶν τὴν ἐπίσημον ἱστορίαν ἡμῶν, ἀνέγνων ἐν τῇ «Ἐφημερίδι τῆς Κυβερνήσεως» ἐπίσημα ἔγγραφα περιφανῶς μαρτυροῦντα ταῦτα. Καθ’ ἣν ἡμέραν ἐγένετο ἀποδεκτὸν τὸ σύνταγμα τοῦ 1843, ὁ τότε ἀρχηγὸς τοῦ στρατοῦ, ὁ ἀείμνηστος Καλλέργης, ἐθεώρησεν ὡς εὐτυχίαν αὐτοῦ καὶ τιμὴν τὸ νὰ λάβῃ μετὰ τοῦ προέδρου τοῦ δημ. συμβουλίου τῆς πρωτευούσης τὴν βασιλικὴν εὐαρέσκειαν, φέρουσαν τὴν ὑπογραφὴν τοῦ νέου συνταγματικοῦ ὑπουργείου. Ὁ σεβαστὸς ἡμῶν συνάδελφος κ. Καλλιφρονᾶς ἦτο καὶ τότε ἐν τοῖς πρώτοις καὶ εἶμαι βέβαιος ὅτι τὸ ἐνθυμεῖται. Τοιοῦτος ὑπῆρξε τότε ὁ Ἑλληνικὸς στρατὸς, καὶ ἠρκέσθη εἰς τὴν γλυκεῖαν συναίσθησιν τῆς ἐκπληρώσεως τοῦ πρὸς τὴν πατρίδα καθήκοντος αὐτοῦ, οὐδὲ ἐζήτησε ποσῶς νὰ ὠφεληθῇ. Δὲν ἐλήφθη τότε, ἐὰν ἐνθυμοῦμαι καλῶς, ἢ μόνον ἓν μέτρον ὑπὲρ τῶν ἀξιωματικῶν, ἀλλὰ καὶ τοῦτο δικαιότατον καὶ μαρτυροῦν τὴν συνετὴν πρόνοιαν τῶν πολιτικῶν ἀνδρῶν τῆς ἐποχῆς ἐκείνης, τὸ δὲ μέτρον τοῦτο συνίστατο εἰς τὸ νὰ διατηρῶσι τὸν μισθὸν τῆς ἐνεργείας οἱ εἰς τὴν μεταβολὴν μετασχόντες ἀξιωματικοὶ τῆς φρουρᾶς τῶν Ἀθηνῶν, εἴποτε ἐτίθεντο ἀδίκως εἰς ἀργίαν.

§119ΤΡΙΓΓΕΤΑΣ. Τὸ παρῄτησαν.

§120ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Τόσον καλλίτερον καὶ ἐντιμότερον διὰ τοὺς εὐγενεῖς ἐκείνους ἀξιωματικούς. Ἀλλὰ καὶ κατὰ τὸ 1862 ὁ ἐθνικὸς ἡμῶν στρατὸς συνέπραξε μετὰ τοῦ ἔθνους εἰς τὴν μεταβολὴν ἐκείνην. Ὁμιλῶν δὲ περὶ τῆς μεταβολῆς ταύτης, δὲν ἀνακοινῶ πράγματα νέα καὶ ἄγνωστα. Ἀναφέρω γεγονότα ἐνυπάρχοντα εἰς τὴν μνήμην ἁπάντων ἡμῶν, διότι ἀποτελοῦσι τὴν πρόσφατον τὴν χθεσινὴν ἱστορίαν τοῦ ἐσωτερικοῦ ἡμῶν πολιτικοῦ βίου. Καὶ τότε ὁ στρατὸς ὁ ἐθνικὸς διέπραξε τὴν μεταβολὴν μετὰ τοῦ λαοῦ, καὶ τότε οἱ ἀρχηγοὶ αὐτοῦ ἐτάχθησαν εὐπειθῶς ὑπὸ τὸν πολιτικὸν ἀρχηγὸν τῆς μεταβολῆς ἐκείνης, τὸν μακαρίτην Βούλγαρην, καὶ τότε ὁ στρατὸς οὐδὲν ἐζήτησεν ὑπὲρ ἑαυτοῦ. Δύο τινὰ μόνον ἐγένοντο ὑπὲρ αὐτοῦ τότε, καὶ ταῦτα δικαιότατα. Ἐν τῇ Ἐθνικῇ Συνελεύσει ἀπεφασίσθη, ἵνα ἐξισωθῶσιν οἱ ἀξιωματικοὶ τοῦ στρατοῦ πρὸς τοὺς πολιτικοὺς ὑπαλλήλους καθ’ ὅσον ἀφορᾶ τὸν χρόνον τῆς συντάξεως. Ἀπὸ 30 ἐτῶν κατεβιβάσθη ὁ χρόνος τῆς ἀποκτήσεως τῆς συντάξεως εἰς ἔτη 25, ὅσα ἀπῃτοῦντο τότε διὰ τὴν ἀπόκτησιν τῶν πολιτικῶν συντάξεων. Ἐλήφθη προσέτι διὰ τοῦ Συντάγματος καὶ πρόνοια ὑπὲρ τῶν ἀξιωματικῶν, οἵτινες ἐπεθύμουν νὰ ἐνασκήσωσι τὸ τιμαλφὲς δικαίωμα τοῦ νὰ ζητήσωσι τὴν ψῆφον τῶν συμπολιτῶν αὐτῶν, ἵνα ἀντιπροσωπεύσωσι τὸ ἔθνος ἐν τῷ κοινοβουλίῳ τούτῳ. Τὸ πρῶτον ἦτο δικαιότατον καὶ ἐπιβεβλημένον μάλιστα ἐν χώρᾳ μεσημβρινῇ, ἔνθα ὁ μέσος ὅρος τοῦ βίου εἶναι τοσοῦτον βραχύς· τὸ δεύτερον, δίκαιον ἐπίσης, ἀποδεικνύεται νῦν καὶ χρησιμώτατον, διότι ἐν τῇ στιγμῇ ταύτῃ, καθ’ ἣν συζητοῦνται, διὰ τοῦ ὑπὸ τῆς νέας Κυβερνήσεως ὑποβληθέντος στρατιωτικοῦ ὀργανισμοῦ τὰ ὕψιστα τοῦ στρατοῦ καὶ τῆς πολιτείας συμφέροντα, ὑπάρχουσιν εὐτυχῶς ἐν τῷ περιβόλῳ τούτῳ εὐπαίδευτοι καὶ σπουδαῖοι ἀξιωματικοί, οἵτινες δύνανται ἐπιτυχῶς νὰ ὑπερασπίσωσιν αὐτὰ καὶ νὰ συντελέσωσιν εἰς τὴν πρόληψιν τῶν ἀπειλουμένων κινδύνων.

§121ΦΙΛΗΜΩΝ. Δὲν Πιστεύω νὰ ἔχῃ τὴν ἀνάγκην αὐτὴν ὁ στρατός.

§122ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶπον ταῦτα, κύριε Φιλήμων, οὐχὶ ἵνα ὑπερασπίσω τὸν μὴ ἔχοντα ἀνάγκην ὑπερασπίσεως Ἑλληνικὸν στρατόν, ἀλλὰ διὰ νὰ δικαιολογήσω τὴν γνώμην τὴν πεποίθησίν μου, ὅτι τὸ μέτρον τῆς διαιρέσεως τοῦ στρατοῦ εἰς στρατὸν ὑπηρεσίας καὶ εἰς στρατὸν ἐκπαιδεύσεως δὲν εἶναι μόνον μέτρον ἄστοχον καὶ πρωτοφανὲς, ἀλλ’ εἶναι καὶ πολιτικὸς κίνδυνος.

§123ΤΙΝΕΣ. Τί ἐννοεῖτε;

§124ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ τὶ ἐννοῶ εἶναι καθαρώτατον. Ἀλλ’ ἐπειδὴ ὑμεῖς δὲν ἐννοεῖτε τίς εἶναι αὐτὸς ὁ πολιτικὸς κίνδυνος, θὰ ἐπικαλεσθῶ αὖθις τὴν συνδρομὴν τοῦ κ. Καλλιφρονᾶ, ὅστις ὅπως τῷ 1843, οὕτω καὶ τῷ 1862 εὑρέθη ἐν τοῖς πρώτοις, θὰ ἐπικαλεσθῶ ἐπίσης τὴν γνώμην τὴν ὁποίαν κατὰ τὰς πατρικὰς αὐτοῦ παραδόσεις ἐσχημάτισε περὶ τούτων ὁ ἐξ Ἀθηνῶν νεαρὸς ἡμῶν συνάδελφος κ. Ψύλλας, ὁ υἱὸς τοῦ Κερβέρου ἐκείνου τῶν συνταγματικῶν ἐλευθεριῶν. Αὐτοὶ ἂς σᾶς εἴπωσι τί ἤθελε συμβῆ κατ’ ἀμφοτέρας ἐκείνας τὰς μεγάλας ἐποχὰς, ἂν τὰ στρατιωτικὰ ἡμῶν διείποντο τότε ὑπὸ στρατιωτικοῦ ὀργανισμοῦ ὁμοίου πρὸς τὸν ὑπὸ τοῦ κ. Τρικούπη φιλοπονηθέντα, ἤτοι ἐν περιπτώσει καθ’ ἣν ἡ χωροφυλακὴ ἀπετέλει ἀριθμὸν 6000 ἀνδρῶν καὶ ὁ στρατὸς ὁ ἐθνικὸς δὲν συνέκειτο εἰμὴ ἐξ ἀνδρῶν 5000; Αὐτὸς εἶναι ὁ πολιτικὸς κίνδυνος. (Θόρυβος.)

§125Γ. ΣΤΑΪΚΟΣ. Τί ἰδέαι σατανικαὶ εἶναι αὐταί; Κύριε πρόεδρε, αὐτὰ δὲν εἶναι καλὸν νὰ λέγωνται ἐντὸς τοῦ Κοινοβουλίου.

§126ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Στάϊκε, δὲν ἐννοεῖτε δυστυχῶς τὸ πρᾶγμα καὶ διὰ τοῦτο λέγετε ὅ,τι λέγετε. Θὰ ἐσιωπᾶτε δὲ βεβαίως ἂν σᾶς παρέπεμπον εἰς τὸν σημερινὸν κ. Πρωθυπουργὸν, καὶ ἂν παρεκάλουν αὐτὸν νὰ ἐπανέλθῃ εἰς τὴν ἰδίαν ἑαυτοῦ ἱστορίαν ἀνατρέχων 5 ἔτη εἰς τὰ ὀπίσω, ἵνα σᾶς ἐξηγήσῃ ἐκ τῶν οἰκείων τὶ ἐγὼ ἐννοῶ (Θόρυβος). Αἱ διακοπαὶ αὗται, κύριοι, δὲν μὲ ταράττουν παντάπασιν, ἐστὲ βέβαιοι· συμβαίνει μάλιστα τὸ ἐναντίον, βλέπω ὅτι ταράττεσθε ὑμεῖς οἱ ἀκούοντες τῶν λόγων μου, καὶ λυποῦμαι, ἀλλὰ ἐκπληρῶ τὸ ἐμὸν καθῆκον. Σεῖς δὲ, κ. Πρωθυπουργὲ, ἔχετε ἆρά γε ἀνάγκην περισσοτέρων ἐξηγήσεων, ἢ μὲ ἐννοεῖτε; Βεβαίως μὲ ἐννοεῖ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς καὶ ἔχω μάλιστα τὴν πεποίθησιν, ὅτι ὑπὸ τὴν ἔποψιν ταύτην ἐξεταζόμενον τὸ ζήτημα καὶ ὑπ’ αὐτοῦ τούτου ὅστις τὸ ἔφερε, θέλει κριθῆ ἄξιον σοβαρᾶς μελέτης, διότι ἐπιθυμῶ νὰ πιστεύω εἰς τὴν φιλοπατρίαν αὐτοῦ καὶ εἰς τὴν εἰλικρινῆ προσήλωσιν πρὸς τὸ συνταγματικὸν πολίτευμα. Δὲν παραδέχομαι δὲ τὰς ἰδέας ἐκείνων οἵτινες ὁμιλοῦσι περὶ ἀντιζηλίας μεταξὺ τῶν δύο στρατῶν, διότι ὁ λεγόμενος στρατὸς ὑπηρεσίας δὲν εἶναι κυρίως στρατὸς καὶ ἑπομένως οὔτε ὑποκείμενον ἀντιζηλίας ἄξιον. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον μὲ φοβίζει εἶναι ἡ ἱστορία τοῦ παρελθόντος. Ὁ στρατὸς τῆς ὑπηρεσίας εἶναι, ὡς εἴπομεν, στρατὸς ἀστυνομικὸς, εἶναι ἔνοπλος ἀστυνομικὴ δύναμις. Ἑπομένως αὐτὸς ὁ στρατὸς ἀνήκει καθ’ ὁλοκληρίαν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, προσκολλᾶται εἰς αὐτὴν, οἱ ἀποτελοῦντες αὐτὸν ἄνδρες μένουσιν ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ ἐπὶ χρόνον πολὺν, ἐπὶ χρόνον μακρότατον, καὶ οἱ ἄνδρες οὗτοι, καί περ Ἕλληνες, καί περ ἐντίμως προσποριζόμενοι τὰ πρὸς τὸ ζῆν διὰ τῆς ὑπὸ τὰ ὅπλα ὑπηρεσίας αὐτῶν, ἀπομανθάνουσιν ὅμως τὰ καθήκοντα τοῦ πολίτου καὶ μεταβάλλονται ἀναγκαίως εἰς ὄργανα τῆς Κυβερνήσεως. Ἐνῷ ὁ ἐθνικὸς στρατὸς ἀνανεοῦται καθ’ ἑκάστην, οἱ ἄνδρες οἱ ἀποτελοῦντες αὐτὸν ἐπανέρχονται ἐν χρόνῳ βραχυτάτῳ εἰς τὰς ἑστίας των, καὶ οἱ ὑπάρχοντες ἐν ἐνεργείᾳ εἶναι οἱ χθὲς ἐκ τῶν ἑστιῶν των ἐλθόντες καὶ οἵτινες πρόκειται τὴν ἐπιοῦσαν νὰ ἐπανέλθωσιν αὖθις εἰς αὐτάς. Μόνον δὲ παρὰ τοιούτῳ στρατῷ εἶναι δυνατὴ ἡ λελογισμένη πειθαρχία. Ὑπὸ ταύτην τὴν ἔποψιν θεωρῶ ἐπικίνδυνον τὸ μέτρον τῆς διαιρέσεως τοῦ στρατοῦ εἰς στρατὸν ὑπηρεσίας καὶ στρατὸν ἐκπαιδεύσεως. Δὲν εἶναι παντάπασιν ἀληθὲς τὸ λεχθὲν ὑπὸ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ὅτι τὸ σύστημα τοῦτο ὑπάρχει καὶ ἤδη. Ἂν ὑπάρχωσι τὰ τάγματα τῶν εὐζώνων, τὸ κατ’ ἐμὲ δὲν παραδέχομαι ὅτι καὶ ταῦτα εἶναι μία ἀνωμαλία, δὲν ἔχουσιν ὅμως τὸν χαρακτῆρα ἐκεῖνον, ὅστις πρόκειται διὰ τοῦ εἰσαχθέντος νομοσχεδίου νὰ καθιερωθῇ, τὰ δὲ διατάγματα, ἅτινα ἀνέγνωσεν εἰς ἡμᾶς ὁ κ. Τρικούπης, τὰ ἐκδοθέντα ὑπὸ τοῦ ἀειμνήστου Βότσαρη, καὶ οἱ λόγοι αὐτοὶ τοῦ πολυκλαύστου ἐκείνου ἀνδρὸς δὲν ἀποδεικνύουσιν εἰμὴ ὅτι ὁ στρατὸς ἐκεῖνος εἶναι στρατὸς καὶ ἀνήκει καθ’ ὁλοκληρίαν εἰς τὴν ὁλομέλειαν αὐτοῦ. Οἱ ἀποτελοῦντες τὰ εὐζωνικὰ τάγματα ἄνδρες ὑπάγονται εἰς τὴν κλήρωσιν τῶν διὰ τὸν ἐθνικὸν στρατὸν στρατευσίμων, καὶ ἂν λάχωσι κλήρου ὑποχρεωτικοῦ, κατατάσσονται εἰς τὸν ἐθνικὸν στρατὸν, ἐνῷ κατὰ τὸ νομοσχέδιον τοῦ κ. Τρικούπη, οἱ ἐπαγγελματίαι οὗτοι ἢ μισθοφόροι ἐξαιροῦνται τῆς γενικῆς πρὸς στρατείαν ὑποχρεώσεως, εἰς ἣν ὑποβάλλονται ὅλοι ἀνεξαιρέτως οἱ πολῖται Ἕλληνες. Ἀλλ’ εἶπον ὅτι καὶ ἐκεῖνο, ὅπερ ὑπάρχει ἤδη, εἰ καὶ ῥιζικῶς διάφορον τοῦ σήμερον προτεινομένου, εἶναι μία ἀνωμαλία καὶ πρέπει νὰ ἐκλείψῃ. Διότι δὲν ἐννοῶ τί θὰ εἴπῃ, ὅτι ὁ στρατὸς τῆς Ἑλλάδος δὲν πρέπει νὰ φρουρῇ τὰ ὅρια τῆς Ἑλλάδος, ὅτι πρέπει νὰ καταστήσωμεν ἀστυνομικὸν στρατιωτικὸν σῶμα διὰ νὰ προστατεύῃ διὰ τῆς φυλάξεως τῶν ὁρίων τῆς πατρίδος τὴν ἀξιοπρέπειαν καὶ τὴν τιμὴν αὐτῆς. Δὲν ἐννοῶ πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ πράγματι στρατὸς, ὅστις νὰ μὴ γνωρίζῃ ἐκ τῆς ὑπηρεσίας καὶ, εἰ δυνατὸν, κατὰ σπιθαμὴν τὰ ὅρια τῆς χώρας, ὑπὲρ ἧς ὡρκίσθη νὰ χύσῃ τὸ αἷμά του. Δὲν ἐννοῶ πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ στρατὸς, καὶ ὅμως ὅλας τὰς φρουρὰς, καὶ αὐτὰς ἔτι τὰς τιμητικὰς, ὅπως ἀνεπιφυλάκτως εἶπεν ὁ κ. Τρικούπης, νὰ τὰς ἐμπιστευθῶμεν εἰς τὸν στρατὸν τῆς ὑπηρεσίας, εἰς τὴν ἀστυνομίαν. Ἐννοοῦμεν ἡμεῖς, καὶ ἐννοεῖ πιστεύω πᾶς Ἕλλην, ὅτι τὸν βασιλέα ἡμῶν ὀφείλει καὶ δικαιοῦται ὁ ἐθνικὸς στρατὸς νὰ τὸν περιφρουρῇ· ἐννοοῦμεν ἡμεῖς ὅτι δικαίωμα ἔχομεν οἱ βουλευταὶ καὶ καθῆκον, ἀναγραφόμενον μάλιστα ἐν τῷ κανονισμῷ τῆς Βουλῆς, νὰ ἐπιμείνωμεν ἀνενδότως, ἵνα ἡ τήρησις τῆς τάξεως ἐν τῷ κοινοβουλίῳ ὑπάρχῃ ἀείποτε ἐμπεπιστευμένη, ὑπὸ τὰς διαταγὰς τοῦ προέδρου ἡμῶν, εἰς τὸν ἐθνικὸν στρατόν. Καὶ ἐνθυμοῦμαι μάλιστα μετὰ πόσης ζωηρότητος καὶ πόσον δικαίως ὁ ἄρτι ἀντιπολιτευόμενος καὶ νῦν ὑπουργὸς κ. Πετιμεζᾶς διεμαρτυρήθη ἐπανειλημμένως καὶ κατ’ αὐτῆς ἔτι τῆς εἰσόδου ἐν τοῖς ἀκροατηρίοις ἀστυνομικῶν τινων ὀργάνων, ἂν καὶ τὸ μέτρον τοῦτο οὐδὲν εἶχε τὸ ὕποπτον, ὡς διαταχθὲν ὑπ’ αὐτοῦ τούτου τοῦ σεβαστοῦ προέδρου τοῦ σώματος. Τοιοῦτον θέλομεν ἡμεῖς καὶ τοιοῦτον ἐννοοῦμεν τὸν ἐθνικὸν ἡμῶν στρατόν. Κύριοι, ὑπὸ τὰς ἐπόψεις ταύτας ἐξετάζων τὸ στρατιωτικὸν σύστημα τοῦ κ. Τρικούπη, ἤτοι ὡς μέσον ἐφαρμογῆς τῆς καθόλου πολιτικῆς τοῦ ὑπουργείου, θεωρῶ αὐτὸ ἄξιον τῆς πλήρους ἀποδοκιμασίας τῆς Βουλῆς, διότι ἔχω τὴν πεποίθησιν ὅτι δὲν συμβιβάζεται οὔτε μὲ τοὺς θεσμοὺς τοῦ κράτους οὔτε μὲ τὸν προορισμὸν τοῦ ἔθνους. Τελειόω, διότι προεχώρησε λίαν ἡ ὥρα, καὶ διότι νομίζω, ὅτι ἡ ἐπιθυμία τοῦ κυρίου πρωθυπουργοῦ, ἣν πρὸ μικροῦ ἐξήγησεν, ἵνα γίνῃ πολιτικὴ συζήτησις ἐπὶ τοῦ συνόλου τοῦ προγράμματος αὐτοῦ τοῦ πολιτικοῦ, ἐπραγματοποιήθη. Διέλαβον περὶ τοῦ προγράμματός του τούτου ὑπὸ καθαρῶς πολιτικὴν ἔποψιν· ἑπομένως ἐλπίζω, ὅτι αἰσθάνεται κἂν ἤδη τὴν ἀνάγκην καὶ ὅτι θέλει εὐαρεστηθῆ νὰ διαφωτίσῃ τὴν Βουλήν, τῆς ὁποίας, ὡς Κυβέρνησις, αἰτεῖ τὴν σύμπραξιν. Λύεται ἡ συνεδρίασις ὥρᾳ 6½.