1880.02.18

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 72

τῆς 18 Φεβρουαρίου 1880.

(Δευτέρα.)

Ὥρα 2 μ. μ.

Ἀπαρτίας γενομένης, ἀνεγνώσθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προτεραίας καὶ ἐνεκρίθησαν.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ ἐπιτροπὴ τῶν Ναυτικῶν ὑποβάλλει ἐκθέσεις ἐπὶ 2 Νομοσχεδίων. Θὰ τυπωθῶσιν. Τινὲς ἐξ Ὑπάτης ζητοῦσι τὴν διατήρησιν τῶν μοναστηριακῶν κτημάτων, οἱ δ’ ἐν Πύλῳ κατάδικοι παραπονοῦνται, ὅτι ὑφίστανται στερήσεις. Ἡ πρώτη τῶν ἀναφορῶν τούτων θὰ παραπεμφθῇ εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν, ἡ δὲ δευτέρα εἰς τὴν ἐπὶ τῶν ἀναφορῶν.

§2ΡΙΚΑΚΗΣ. Καὶ ἄλλοτε ἐγένοντο τοιαῦτα παράπονα. Διὰ τοῦτο παρακαλῶ τὴν Βουλὴν ν’ ἀποστείλῃ τὴν ἀναφορὰν ταύτην ἀπ’ εὐθείας πρὸς τὴν Κυβέρνησιν.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Χωρὶς νὰ τὴν ἀναγνώσῃ κανείς;

§4ΡΙΚΑΚΗΣ. Ἡ Βουλὴ πρέπει νὰ δώσῃ πολλὴν προσοχὴν εἰς τὰ παράπονα ταῦτα καὶ νὰ συστήσῃ θερμῶς πρὸς τὴν Κυβέρνησιν τὴν θεραπείαν αὐτῶν. Δυστυχῶς δὲ συχνὰ ἀκούομεν τοιαῦτα παράπονα.

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀλλὰ πρέπει πρῶτον νὰ μάθῃ ἡ Βουλὴ περὶ τίνος πρόκειται, καὶ θὰ τὸ μάθῃ, ἀφοῦ ἡ Ἐπιτροπή της ἀναγνώσῃ τὴν ἀναφορὰν καὶ ὑποβάλῃ περὶ τούτου ἔκθεσιν. Ὁ ἐν Κερκύρᾳ Σύλλογος «Ῥήγας ὁ Φεραῖος» τηλεγραφεῖ δι’ ἐπιτροπῆς, ὅτι, θεωρῶν ἀναγκαίαν τὴν ἵδρυσιν Κτηματικῆς Τραπέζης, διαμαρτύρεται κατὰ τῆς παραχωρήσεως προνομίου ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας εἰς τὴν Πιστωτικὴν Τράπεζαν. Θὰ παραπεμφθῇ τὸ τηλεγράφημα εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν, ἥτις ἐπεξεργάζεται τὸ Νομοσχέδιον. Ὁρκίζεται ὁ ἄρτι ἀφικόμενος Βουλευτὴς κ. Δ. Πατρινός.

§6ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν.) Καίτοι ἐξακολουθείσης, κύριοι, δυστυχῶς τῆς ἀσθενείας τοῦ κ. Προέδρου τοῦ ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, διαδηλοῦμεν ἐν τούτοις εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι δὲν εἴμεθα διατεθειμένοι νὰ παρακαλέσωμεν αὐτὴν, ὅπως ἀναβάλῃ καὶ πάλιν τὴν συζήτησιν ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Κράτους· ἑπομένω, ἀπόκειται εἰς τὴν Βουλὴν, ἐὰν ἐγκρίνῃ, νὰ ἐπιληφθῇ τῆς συζητήσεως ταύτης ἀπὸ σήμερον. Μετὰ τοῦτο ὑποβάλλω, κύριοι, εἰς τὴν Βουλὴν Νομοσχέδιον, δι’ οὗ ἐπιβάλλεται φόρος ἐπὶ τοῦ καταναλισκομένου οἴνου δραχμῆς μιᾶς κατὰ βαρέλαν, ὑπολογιζομένης ἑκάστης βαρέλας εἰς ὀκάδας 50. Ἐὰν τὸ Νομοσχέδιον τοῦτο εὐτυχήσῃ νὰ κατασταθῇ νόμος τοῦ Κράτους, ἐλπίζω, ὅτι ἡ ἐξ αὐτοῦ προσδοκωμένη πρόσοδος δὲν θὰ ἦναι κατωτέρα τοῦ 1,000,000 δραχμῶν. Δεύτερον Νομοσχέδιον ὑποβάλλω εἰς τὴν Βουλὴν περὶ ἀναπληρωτικῆς πιστώσεως δραχμῶν 4964 ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ἔτους 1879, καταλογιζομένης ὑπὸ τὸ Κεφάλαιον «ἀπόδοσις ὀφειλομένων χρηματικῶν ἐγγυήσεων καὶ λοιπῶν εἰς διαφόρους ἐν Σμύρνῃ». Εἰς τὸν ἀποβιώσαντα Πρόξενον ἐν Σμύρνῃ, τὸν μακαρίτην Τριανταφύλλην, εἶχον κατατεθῆ παρὰ διαφόρων δικαστικαὶ μὲν ἐγγυοδοσίαι 4876 καὶ 70|00, δικαστικαὶ δὲ προκαταβολαὶ 185 δραχμαί, ἐν ὅλῳ δρ. 5071, 70|00. Ἐξ αὐτῶν ἀπεδόθησαν εἰς τοὺς δικαιούχους 107 καὶ 80|00, καὶ ἔμεινεν ὑπόλοιπον εἰς χεῖράς του 4964 δραχμαί. Τὸ ποσὸν τοῦτο δυστυχῶς μετὰ τὴν ἀποβίωσιν αὐτοῦ δὲν εὑρέθη εἰς τὸ ταμεῖον τοῦ Προξενείου, οὔτε οἱ κληρονόμοι τοῦ ἀποβιώσαντος Προξένου κατέβαλον αὐτὸ εἰς τὸ ταμεῖον ἐκεῖνο, ὅπως ἀποδοθῇ τοῖς δικαιούχοις. Ἡ Κυβέρνησις εἶναι ὑποχρεωμένη νὰ ἐπιστρέψῃ τὰ χρήματα ταῦτα εἰς τοὺς καταβαλόντας αὐτὰ ἢ δικαιουμένους νὰ λάβωσι ταῦτα, καὶ διὰ τοῦτο ζητῶ πίστιν πρὸς τὸν σκοπὸν τῆς πληρωμῆς αὐτῶν. Πολλοὶ τῶν κυρίων Βουλευτῶν γνωρίζουν, ὅτι διὰ τοῦ νόμου τοῦ ἔτους 1855 ἐκανονίσθη ὁ τρόπος τῆς ἀνανεώσεως τῶν χρεῶν τῶν ὀφειλομένων ἐκ προικοκτησιῶν. Ὁ Νόμος οὗτος ἐτροποποιήθη ἢ συνεπληρώθη διὰ μεταγενεστέρων Νόμων τοῦ 1861 καὶ 865. Κατὰ τὸν εἰρημένον Νόμον ἡ πληρωμὴ τῆς ἐτησίας δόσεως ὁρίζεται ὡς ἀρχομένη ἀπὸ τῆς πρώτης Ὀκτωβρίου 1855, ἀλλ’ ἕνεκεν τῶν δυσκολιῶν, αἵτινες παρουσιάσθησαν εἰς τὴν ἐκκαθάρισιν καὶ ἀνανέωσιν τῶν τοιούτων χρεῶν, τὸ ἔσοδον τοῦτο δὲν ἐβεβαιώθη ἐγκαίρως ἐν διαφόροις δημοσίοις ταμείοις. Οἱ ὀφειλέται, προσκαλούμενοι νὰ πληρώσουν τὸ χρέος των μετὰ τὴν γενομένην ἐκκαθάρισιν καὶ ἀνανέωσιν, ζητοῦνται συγχρόνως νὰ πληρώσωσι καὶ τόκον ὑπερημερίας, ἀρχόμενον ἀπὸ τῆς πρώτης Ὀκτωβρίου τοῦ 1855· ἀλλ’ ἔχουσι τὸ εὔλογον παράπονον, ὅτι, μὴ προσκληθέντες ἐγκαίρως εἰς τὴν πληρωμὴν τοῦ χρέους τούτου, δὲν εἶναι ὑπόχρεοι εἰς τὴν πληρωμὴν τόκου ὑπερημερίας, καθόσον ἡ καθυστέρησις δὲν προῆλθεν ἀπὸ αὐτούς, ἀλλ’ ἀπ’ αὐτὸ τὸ δημόσιον, ὅπερ εἶναι ἀληθὲς, ὡς ἐκ τῶν δυσκολιῶν, αἵτινες παρουσιάσθησαν εἰς τὴν ἐργασίαν ταύτην, λίαν κοπιώδη καὶ πολύπλοκον. Διὰ τοῦτο, ἐνῷ κατ’ ἔτος βεβαιοῦται ἓν μέγιστον χρηματικὸν ποσὸν ἐκ τῆς τοιαύτης ἀνανεώσεως καὶ ἐκκαθαρίσεως τῶν προκειμένων χρεῶν, δὲν εἰσπράττεται οὐδὲ τὸ ἥμισυ αὐτοῦ, ἕνεκα τῆς ἀρνήσεως τῶν ὀφειλετῶν εἰς τὴν πληρωμὴν τοῦ τόκου τῆς ὑπερημερίας. Τὸ μὲν ἔτος 1876 ἐβεβαιώθη ὡς τοιοῦτον ἔσοδον 220,288 δραχμαί, καὶ εἰσεπράχθησαν μόνον 114,000. Τὸ 1877 ἐβεβαιώθησαν 246,097, καὶ εἰσεπράχθησαν 100,485. Τὸ 1878 ἐβεβαιώθησαν 260,192, καὶ εἰσεπράχθησαν 100,749, καὶ τὸ 1879 ἐβεβαιώθησαν 258,672, καὶ εἰσεπράχθησαν μέχρι τέλους Δεκεμβρίου 47,731. Διὰ ν’ ἀρθῇ λοιπὸν πᾶσα δυσκολία ὡς πρὸς τὴν ἔγκαιρον καὶ πρόθυμον πληρωμὴν τῶν τοιούτων χρεῶν, καὶ διὰ νὰ μὴ ἔχουν τὸ παράπονον οἱ ὀφειλέται, ὅτι ἀδικοῦνται, ζητούμενοι νὰ πληρώσουν τόκους ὑπερημερίας, ἐνῷ δὲν εἶναι παραίτιοι αὐτοὶ τῆς καθυστερήσεως ταύτης, ἐνόμισα, ὅτι καὶ εἰς αὐτοὺς ἀποδίδω δικαιοσύνην καὶ τὸ συμφέρον τοῦ δημοσίου ὑπηρετῶ, ὑποβάλλων εἰς τὴν Βουλὴν Νομοσχέδιον, διὰ τοῦ ὁποίου ὁρίζεται, ὅτι ἡ πληρωμὴ τοῦ τόκου τῆς ὑπερημερίας ἄρχεται ἀπὸ τῆς 1ης Ἰανουαρίου 1880. Αἰτιολογικὴ ἔκθεσις, συνοδεύουσα τὸ Νομοσχέδιον, ἐκθέτει ἀκριβέστερον τοὺς λόγους, ἐφ’ ὧν στηρίζεται τοῦτο.

§7ΜΠΟΥΤΟΣ. Ὑποβάλλω πρότασιν Νόμου, δι’ οὗ μεταῤῥυθμίζονται διατάξεις τινὲς τῶν νόμων περὶ διοικητικῆς ἀστυνομίας, ἐπιφυλασσόμενος ν’ ἀναπτύξω τοὺς ὑπὲρ αὐτῆς λόγους κατὰ τὴν συζήτησιν.

§8ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ τυπωθῇ.

§9ΒΑΛΑΣΣΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι, εἰς ἐμὲ καὶ εἰς τὸν κ. Μελετόπουλον ἀπεστάλη τηλεγράφημα τοῦ συμπολίτου μας Γ. Βοϊδῆ, διὰ τοῦ ὁποίου καταγγέλλει τὰς βανδαλικὰς πιέσεις, τὰς ὁποίας ἐνεργεῖ τὸ μεταβατικὸν ἀπόσπασμα ἐν τῷ δήμῳ Τρινάσσου. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, ἐὰν ἔχῃ τοιαύτην εἴδησιν, διότι τὸ τηλεγράφημα λέγει, ὅτι κατηγγέλθη ἡ πρᾶξις αὕτη, νὰ τιμωρήσῃ τὸ ἀπόσπασμα τοῦτο. Ἰδοὺ τὸ τηλεγράφημα τί λέγει: «Ἐκ Γυθείου, Δ. Μελετόπουλον καὶ Βαλασσόπουλον Βουλευτάς. Μεταβατικὸν, ἐκ Λακώνων συγκείμενον, πολιτικοὺς σκοποὺς ἐπιδιῶκον, καταπιέζει βαναύσως πολίτας Τρινάσσου· κατηγγέλθη τηλεγραφικῶς ἁρμόδιον Ὑπουργόν. Ἀνακοινώσατε Βουλὴν βανδαλικὰς πιέσεις, ζητήσατε λόγον Ὑπουργοῦ, ἀπομακρύνῃ. Γ. Βοϊδῆς.»

§10ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλει ἀποσταλῆ εἰς τὸ ἁρμόδιον Ὑπουργεῖον.

§11ΙΕΡΟΜΝΗΜΩΝ. Ἡ ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Κράτους ἐπιτροπὴ τῆς Βουλῆς εἶχε τὴν εὐγενῆ πρωτοβουλίαν νὰ συστήσῃ ὁμοθύμως τὴν ἀνάπτυξιν τῆς τηλεγραφικῆς συγκοινωνίας τῶν νήσων. Ἐπεθύμουν νὰ παρακαλέσω τὴν Κυβέρνησιν (καὶ νομίζω, ὅτι διερμηνεύω τὸ φρόνημα τῶν Βουλευτῶν τῶν νήσων) νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν τὶ σκέπτεται ἐπὶ τοῦ σπουδαίου τούτου ἀντικειμένου, ἐὰν τὸ θεωρῇ ὡς ἔργον δημοσίας ἀνάγκης, ὡς ἔργον ἐπιβαλλόμενον ὑπὸ τοῦ συμφέροντος τῆς διοικήσεως, καὶ τὶ ἐν γένει ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου σκέπτεται· ἀπεκδέχομαι δὲ τὴν ἀπάντησιν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅστις δυστυχῶς δὲν εἶναι παρὼν, ἀσθενῶν.

§12ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν.) Ὅταν ἔλθῃ.

§13ΙΕΡΟΜΝΗΜΩΝ. Ἀλλ’ ἐπεθύμουν νὰ δοθῇ ἡ ἀπάντησις αὕτη πρὸ τῆς ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Κράτους συζητήσεως.

§14ΣΥΝΟΔΙΝΟΣ. Καὶ ἐγὼ, κύριοι, θὰ παρακαλέσω τὴν Κυβέρνησιν νὰ δηλώσῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὶ ἐσκέφθη καὶ τὶ ἔπραξε μέχρι τοῦδε, καθ’ ὅσον ἀφορᾶ τὴν σύμβασιν τῆς ἀτμοπλοϊκῆς ἑταιρίας τῆς μελλούσης νὰ συγκρατήσῃ τὴν συγκοινωνίαν τῶν νήσων καὶ λοιπῶν μερῶν τοῦ Κράτους. Εἰς τοῦτο δὲ προβαίνω, διότι πρὸ τεσσάρων μηνῶν δὲν ἔλαβον ἐπιστολὴν ἀπὸ τὴν πατρίδα μου. Δυστυχῶς δύω πλοῖα ἀπέπλευσαν ἐκεῖθεν ἀπὸ τοῦ Νοεμβρίου μηνός, καὶ τὸ μὲν ἓν πλοῖον ἐξ ἐναντίου ἀνέμου συνετρίβη ἐπὶ τῶν βράχων τῆς Ἀντιπάρου, τὸ δὲ ἄλλο ἐῤῥίφθη εἰς μίαν ἐρημόνησον, τὴν Σχοινοῦσαν. Σήμερον ἔλαβον μίαν ἐπιστολὴν τῆς τετάρτης Ἰανουαρίου, δι’ ἧς μοὶ εὔχονται νὰ διέλθω μὲ ὑγείαν τὸ νέον ἔτος. Θὰ παρακαλέσω λοιπὸν τὴν Κυβέρνησιν νὰ σκεφθῇ ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου, καὶ ὑποβάλῃ εἰς συζήτησιν σύμβασιν μεθ’ οἵας δήποτε ἑταιρίας, διότι μέχρι τοῦδε τοιαύτη σύμβασις πρὸς εὐκολίαν τῆς συγκοινωνίας τοῦ Κράτους δὲν ὑπεβλήθη καμμία. Αἱ δὲ ὑποβληθεῖσαι ἄλλοτε μικραὶ συμβάσεις ἀφορῶσιν εἰς μικρὰ καὶ περιωρισμένα μέρη, ἅτινα ἔχουν τὴν εὐτυχίαν νὰ εὑρίσκωνται πλησίον τοῦ Πειραιῶς καὶ νὰ ἔχουν τετράκις ἢ πεντάκις τῆς ἑβδομάδος συγκοινωνίαν. Ἡμεῖς δὲ, οἱ εὑρισκόμενοι εἰς τὴν μεθόριον γραμμὴν τῆς ὀθωμανικῆς ἐπικρατείας, δὲν ἔχομεν οὐδεμίαν συγκοινωνίαν. Ἡ συγκοινωνία, ἡ ὁποία κρατεῖται μέχρι σήμερον καὶ μὲ τὴν πρωτεύουσαν τῆς ἐπαρχίας μας, εἶναι τοσοῦτον πλημμελὴς, ὥστε, διὰ νὰ ἀποστείλῃ τις μίαν ἐπιστολὴν, πρέπει νὰ περιμείνῃ νὰ λάβῃ τὴν ἀπάντησιν μετὰ ἕνα μῆνα, ἡ δὲ Θήρα εἶναι ἐκ τῶν ναυτικωτέρων νήσων τῆς Ἑλλάδος, καὶ ἔχει ἀνάγκην συγκοινωνίας, καὶ τοιαύτης, ἥτις ν’ ἀνταποκρίνηται εἰς τὰς ἀνάγκας τοῦ τόπου αὐτοῦ. Τὸ ἔθνος δὲ ὠφελεῖται οὐχὶ ὀλίγα ἐκ τοῦ προϊόντος τῆς νήσου ταύτης. Θὰ παρακαλέσω λοιπὸν τὴν Κυβέρνησιν, κατὰ τὴν σύμβασιν, τὴν ὁποίαν μέλλει νὰ ὑποβάλῃ, νὰ συμπεριλάβῃ οὐχὶ κατὰ δεκαπενθημερίαν τὴν συγκοινωνίαν τῶν νήσων, ἀλλὰ καθ’ ἑβδομάδα, διότι τοιαύτη συγκοινωνία, οἵα ἡ σημερινή, δὲν ἐπαρκεῖ εἰς τὰς ἀνάγκας αὐτῶν τῶν νήσων, ἰδίως τῶν μεγαλειτέρων, ὅπως εἶναι ἡ Νάξος, ἡ ἡ Πάρος καὶ ἡ Θήρα, αἱ ὁποῖαι ἔχουν προϊόντα πολλά, καὶ καταστρέφονται ἐκ τῆς ἐλλείψεως τῆς συγκοινωνίας. Ὅσον ἀφορᾷ τὸν τόπον τὸν ἰδικόν μου, τὸν ἰδιαίτερον, ἡ ἔλλειψις συγκοινωνίας ἐκ τῆς νήσου Ἀμοργοῦ τόσα κακὰ παρέχει καὶ ἐπὶ τοσοῦτον βαρύνει τὴν ὑπόληψιν τοῦ τόπου αὐτοῦ, ὥστε εἴμεθα βιασμένοι σήμερον νὰ ζητῶμεν τὴν συγκοινωνίαν, διὰ ν’ ἀπαλείψωμεν ἀπ’ αὐτὴν τὴν ἀποδιδομένην εἰς ἡμᾶς μομφήν. Ἡ νῆσος αὕτη κεῖται ἐντὸς τῶν μεθορίων τῆς Τουρκίας, πᾶν δὲ πλοῖον, τὸ ὁποῖον διαπράττει ἐγκλήματα εἰς τὴν ὀθωμανικὴν ἐπικράτειαν, δὲν εὑρίσκει ἄσυλον εἰμὴ εἰς αὐτὴν τὴν νῆσον, μέχρι δὲ τῆς ἐποχῆς ταύτης δὲν ὑπῆρχον εἰς τὴν νῆσον ταύτην εἰμὴ εἷς ἢ δύω χωροφύλακες· κρίνατε δὲ ἐὰν ἦναι ποτὲ δυνατὸν οἱ δύω οὗτοι χωροφύλακες νὰ δώσουν τοιαύτην συνδρομὴν εἰς τὰς ἐπιτοπίους ἀρχὰς, ὥστε νὰ καταδιωχθῇ τὸ πλοῖον, τοῦτο ἦτον ἀδύνατον ἀπολύτως. Ἐπιμένω λοιπὸν καὶ παρακαλῶ τὴν Κυβέρνησιν, καὶ μάλιστα πρὸ τῆς συζητήσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ, νὰ σκεφθῇ τὶ θὰ ἐνεργήσῃ ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου τοῦ σπουδαιοτάτου.

§15ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν.) Ἐπὶ μὲν τῶν παρατηρήσεων, τὰς ὁποίας ὑπέβαλεν ὁ ἔντιμος Βουλευτὴς Κέας κ. Ἱερομνήμων, παρατηρῶ, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἀναγνωρίζει τὴν ἀνάγκην τῆς ἐπεκτάσεως τῆς τηλεγραφικῆς συγκοινωνίας καὶ εἰς τὰς λοιπὰς νήσους τῶν Κυκλάδων, ἐν αἷς δὲν ὑπάρχει μέχρι τοῦδε τοιαύτη, καὶ ἑπομένως εὐχαρίστως θέλει λάβει ὑπ’ ὄψιν πᾶσαν πρότασιν, ἥτις ἤθελεν ὑποβληθῆ πρὸς αὐτὴν ἐκ μέρους ἑταιρίας τινὸς, ἢ ἐὰν δὲν ὑποβληθῇ τοιαύτη πρότασις, θέλει σκεφθῆ ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου οἴκοθεν, ὅπως θεραπεύσῃ τὴν ἀνάγκην ταύτην. Καθ’ ὅσον δὲ ἀφορᾷ τὴν παρατήρησιν, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλεν ὁ ἕτερος συνάδελφος κ. Συνοδινὸς, ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τῆς ἀτμοπλοϊκῆς ἑταιρίας, πληροφορῶ τὴν Βουλὴν, ὅτι τὸ ἀντικείμενον τοῦτο εἶναι ὑπὸ τὴν σκέψιν τῆς Κυβερνήσεως, καὶ ἐντὸς τῆς παρούσης συνόδου, ὅσον τὸ δυνατὸν μάλιστα ταχύτερον, θέλει ὑποβάλει ἡ Κυβέρνησις τὸ πόρισμα τῶν σκέψεών της ἐνώπιον τῆς Βουλῆς.

§16ΦΙΛΗΜΩΝ. Ὑποβάλλω, κύριοι, δύο ἐκθέσεις τῆς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ἐπιτροπῆς, ἐξ ὧν ἡ μία ἀφορᾷ τὸ παρὰ τῆς Κυβερνήσεως ὑποβληθὲν Νομοσχέδιον περὶ ἀτμοπλοϊκῆς συγκοινωνίας τοῦ Κράτους, ἡ δὲ Ἐπιτροπὴ παραδέχεται κατ’ ἀρχὴν τὸ Νομοσχέδιον καὶ εὔχεται ὑπὲρ τῆς ταχείας ἐπιψηφίσεως αὐτοῦ· ἡ δευτέρα ἔκθεσις ἀφορᾷ τὸ Νομοσχέδιον, τὸ ὑποβληθὲν ὑπὸ τοῦ κ. Στεφανοπούλου, περὶ τῶν καταλυμάτων τῶν στρατιωτικῶν ἀποσπασμάτων.

§17ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλουσι τυπωθῆ καὶ ἐγγραφῆ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Πρῶτον ἀντικείμενον εἶναι ἡ ἐπιψήφισις τοῦ συνόλου τοῦ Νομοσχεδίου περὶ Μετοχικοῦ Ταμείου τῶν Βουλευτῶν· θέλει ἀναγνωσθῆ τὸ σύνολον. (Ἀναγινώσκεται.)

§18ΣΥΝΟΔΙΝΟΣ. Κύριοι, πρόκειται περὶ τῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ συνόλου τοῦ Νομοσχεδίου περὶ Μετοχικοῦ Ταμείου τῶν Βουλευτῶν. Ἐκ τοῦ προχείρου ἔκαμον ἕνα λογαριασμὸν, τὸν ὁποῖον ὀφείλω νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλὴν, ἥτις μετὰ τοσαύτης σπουδῆς ἔσπευσε νὰ ἐπιψηφίσῃ καὶ εἰς γʹ ἀνάγνωσιν τὸ Νομοσχέδιον τοῦτο. Ὁ ὑπολογισμὸς οὗτος εἶναι ὁ ἑξῆς: Ἐὰν πρόκηται 100 Βουλευταὶ, διανύσαντες 8 ἢ 12 συνόδους εἰς τὸ παρελθὸν, νὰ λάβωσι μέρος εἰς τὸ ταμεῖον τοῦτο, ἡ καταβολὴ αὐτῶν ἀπὸ 2000 δραχμῶν θ’ ἀνέλθῃ εἰς δραχμὰς 200,000 ἐπειδὴ δὲ τὸ ἐπιχορήγημα τοῦτο πρόκειται νὰ λάβῃ χώραν τὸν Ἰανουάριον τοῦ 1884, ἕως τότε θὰ προηγηθῶσι Βουλευτικαὶ ἐκλογαὶ καὶ τὸ Ταμεῖον θὰ πλουτισθῇ μὲ ἑτέρας 100,000 ἐκ τῶν 200 δραχμῶν, ἃς ὑποχρεοῦνται σύμπαντες οἱ ὑποψήφιοι νὰ καταβάλωσιν εἰς τὸ ταμεῖον· λοιπὸν θέλει ἔχει ἤδη 300,000 δραχμάς.

§19ΡΙΚΑΚΗΣ. Τὰς συνόδους τὰς ἀφίνετε;

§20ΣΥΝΟΔΙΝΟΣ. Ὑποθέτω, ὅτι οὐδεὶς θὰ θελήσῃ νὰ λάβῃ μέρος (Θόρυβος.)

§21ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὴ θορυβῆτε, κύριοι.

§22ΣΥΝΟΔΙΝΟΣ. Παρακαλῶ, κύριοι, μὴ θορυβῆτε, διότι δὲν πρόκειται νὰ σᾶς ἀφαιρέσωμεν τὸ δικαίωμα τοῦ νὰ λάβητε σύνταξιν (Θόρυβος.)

§23ΤΙΝΕΣ. Νὰ λάβωμε—λέγε.

§24ΣΥΝΟΔΙΝΟΣ. Ἐγὼ δὲν θὰ λάβω. Λοιπὸν τὸν Ἰανουάριον τοῦ 1884 ἀρχίζει νὰ δίδηται τὸ ἐπιχορήγημα τοῦτο εἰς τοὺς 100 αὐτοὺς Βουλευτάς. Τὸ ταμεῖον θὰ ἔχῃ 300,000 δραχ. ἕκαστος δὲ τῶν 100 Βουλευτῶν θὰ λάβῃ ἀπὸ 250 δραχμὰς κατὰ μῆνα, ἤτοι 3000 δραχμὰς τὸν χρόνον· θὰ λάβουν λοιπὸν 300,000 διὰ νὰ πληρωθῶσι τὸ ἓν ἔτος, ἀλλὰ 300,000 ἔχει καὶ τὸ ταμεῖον. Πόσον θέλετε τώρα νὰ ἔχῃ καὶ ἐκ τοῦ ἐπιδόματος τῶν 200 δραχμῶν, τὰς ὁποίας θὰ καταβάλλουν καθ’ ἑκάστην σύνοδον; (Θόρυβος.)

§25ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡσυχάσατε, παρακαλῶ, καὶ νὰ λείψουν οἱ διάλογοι.

§26ΣΥΝΟΔΙΝΟΣ. Σᾶς παρακαλῶ, κύριοι. Λοιπὸν τὸν Ἰανουάριον τοῦ 1885 αἱ 300,000 δραχμαί, ἃς ἔχει τὸ ταμεῖον, δὲν θὰ ὑπάρχουν, τὰ δὲ ἐπιδόματα, τὰ ὁποῖα θὰ δίδουν οἱ ὑπάρχοντες Βουλευταὶ κατὰ πᾶσαν σύνοδον, εἰς πόσον θέλετε ν’ ἀναβοῦν; εἰς 100,000 δραχμάς; ἔστω. Ἀλλ’ ἀμέσως τὸ 1885 θὰ ἐφαρμοσθῇ τὸ 15 ἄρθρον. Ταῦτα, κύριοι, ἔχω νὰ παρατηρήσω εἰς τοὺς κ. Βουλευτάς, οἵτινες, ἂν ἐπιθυμῶσιν, ἂς ἐπιψηφίσουν τὸ σύνολον.

§27ΡΙΚΑΚΗΣ. Κύριε πρόεδρε, ἐκ προοιμίων, νομίζω, ὅτι ἡ συζήτησις αὕτη εἶναι ἐντελῶς ἄσκοπος, δὲν ἔχει δὲ σκοπὸν εἰμὴ ν’ ἀποδείξῃ, ὅτι οἱ πολεμοῦντες τὸ νομοσχέδιον εὑρίσκονται ἐν τῇ ἀληθείᾳ, ἡμεῖς δὲ ὅλοι οἱ ἄλλοι ἐν τῇ πλάνῃ. Ἡ συζήτησις λοιπὸν εἶναι ἐντελῶς ἄσκοπος ἐπὶ τοῦ προκειμένου, ἀλλ’ οὐχ ἧττον πρέπει νὰ εἴπω δύω λέξεις εἰς τὰς παρατηρήσεις τοῦ κ. Συνοδινοῦ, διὰ νὰ τῷ ἀποδείξω, ὅτι εἶναι λίαν ἠπατημένος. Τὸν Ἰανουάριον τοῦ 1884, ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ὑπολογισμοῦ, τὸν ὁποῖον ἔκαμον, τὸ ταμεῖον θέλει ἔχει 140,000 δραχμῶν καὶ 200,000, τὰς ὁποίας θὰ καταβάλωσιν οἱ 100 Βουλευταί, τὸ ὅλον 340,000, καὶ 120,000, τὰς ὁποίας θὰ καταβάλουν οἱ ὑποψήφιοι, κατ’ ἐλάχιστον ὅρον τῆς νέας ἐκλογῆς, γίνονται 460,000. Οἱ 100 Βουλευταὶ θὰ πληρωθῶσι πρὸς 80 δραχμὰς μόνον, διότι ἐκ τῶν 100 δραχμῶν, τὰς ὁποίας ἔχουσι τὸ δικαίωμα νὰ λάβωσι, θὰ κρατῆται 20%· κατὰ συνέπειαν πρὸς 80 δραχμὰς κατὰ μῆνα θὰ λαμβάνουν κατ’ ἔτος ἕκαστος 960 δραχμὰς, καὶ ἑπομένως οἱ 100 96,000 δραχμάς. Ἰδοὺ λοιπὸν, ὅτι τὸν Ἰανουάριον τοῦ 1884 θὰ ὑπάρχῃ καὶ περίσσευμα ἐκ 300,000 δραχμῶν, ἀλλὰ συγχρόνως τὸν Ἰανουάριον τοῦ 1884 θὰ προστεθῶσι καὶ ἄλλαι καταβολαὶ ἐκ 40000 δραχμῶν. Ἰδοὺ λοιπὸν, ὅτι τὸ ταμεῖον εἰς τὰ τέλη τοῦ 1884, ἀφοῦ πληρώσῃ τοὺς 100 συνταξιούχους, θὰ ἔχῃ 360000 δραχμῶν περιπλέον. Αὐτὰ τὰ λέγω, διὰ ν’ ἀποδείξω ἐσφαλμένους τοὺς ὑπολογισμοὺς τῶν ἐναντίων.

§28ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ. Ὅτι ἐψηφίσθη τὸ νομοσχέδιον εἰς τρεῖς συζητήσεις, νομίζω, ὅτι δὲν κωλύει τὴν Βουλὴν εἰς τὸ σύνολον νὰ τὸ ῥίψῃ.

§29ΡΙΚΑΚΗΣ. Εἶναι παιγνίδια αὐτὰ, τὰ ὁποῖα δὲν ἁρμόζουν εἰς τὴν Βουλήν.

§30ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ. Νομίζω, ὅτι αἱ παρατηρήσεις μου θὰ σᾶς πείσουν, μὴ βιάζεσθε. Ἂν, κύριοι Βουλευταί, κατὰ τὴν συζήτησιν τῶν τριῶν ἀναγνώσεων κατηρτίσαμεν ἓν νομοσχέδιον ἀνεφάρμοστον, νομίζω, ὅτι ἔχομεν τὸ καθῆκον σήμερον νὰ τὸ ρίψωμεν ἐν συνόλῳ. Ὀλίγας μόνον παρατηρήσεις, κύριε Ῥικάκη, θὰ κάμω. Ἐσεῖς, ὁ θερμότερος συνήγορος, κύριε Ῥικάκη, ἐκάματε μέχρι τοῦδε λογαριασμὸν πόσοι συνταξιοῦχοι Βουλευταὶ εἶναι ἐκτὸς τῆς Βουλῆς εἰς τὸ Κράτος· ἐγὼ ἔκαμα προχείρως ἕνα λογαριασμὸν τοῦ νομοῦ μας καὶ εὗρον, ὅτι ἐκτὸς τοῦ σημερινοῦ κοινοβουλίου εἶναι 22 ἔχοντες τὸ δικαίωμα τῆς συντάξεως. Κατ’ ἴσην ἀναλογίαν ἐπὶ 13 νομῶν, νομίζω, θὰ ἔχωμεν 280 πρῴην Βουλευτὰς ἔχοντας τὸ δικαίωμα τῆς συντάξεως, κατὰ δὲ τὸ 1884, ἂν ζήσῃ ἡ Βουλὴ, θὰ ἦναι ἄλλοι 120 ἔχοντες τὸ δικαίωμα, ὥστε ἀναβαίνουν ὅλοι ὁμοῦ εἰς 380· λοιπὸν κατὰ τὸ 1884 θὰ ἔχωμεν πλέον τῶν 400 Βουλευτῶν συνταξιούχων. Ἐὰν οὗτοι λαμβάνουν τὸν ἐλάχιστον ὅρον τῶν 100 δραχμῶν κατὰ μῆνα, θὰ ἔχῃ ἀνάγκην τὸ ταμεῖον 500 χιλιάδων, ποῦ θὰ τὰς εὕρητε; Σᾶς ἐρωτῶ λοιπὸν, προορισμὸς τῆς Βουλῆς εἶναι νὰ ψηφίζῃ τοιαῦτα Νομοσχέδια; καὶ ἔχετε τὴν ἀξίωσιν νὰ μὴν ὑποδείξωμεν τὰ ἀτοπήματα; καὶ ἂν τὸ εὕρωμεν, νὰ μὴ τὸ ῥίψωμεν; — Ἤμην ἐξ ἀρχῆς κατὰ τοῦ Νομοσχεδίου καὶ εἶχον λόγους ἄλλους παρ’ ἐκείνους, τοὺς ὁποίους ἀνέπτυξαν οἱ ἐπιφανεῖς ῥήτορες· ἐγὼ ἀπέβλεπον εἰς τὴν ἀνθρωπίνην ἀδυναμίαν, εἶχον ὑπ’ ὄψιν, ὅτι τὸ Νομοσχέδιον ἤθελε χρησιμεύσει κατὰ τῆς ἀνεξαρτησίας τοῦ Κοινοβουλίου. Δὲν δέχομαι δὲ τοὺς λόγους, ὅτι εἶναι παράνομον, ἀνήθικον, ἀντισυνταγματικόν. Ὡς ὅμως κατηρτίσθη, ἔχουν δίκαιον πλέον οἱ ἀποδώσαντες αὐτῷ καὶ τὰ ἐλαττώματα ταῦτα. Προσέξατε, κύριοι, ὀλίγον εἰς τὰς διατάξεις, τὰς ὁποίας καθιερώσατε· εἰπέτε μοι, εἰς ποίαν λογικὴν στηρίζεται ἡ διάταξις, ὅτι ὁ μὲν διανύσας 8 συνόδους λαμβάνει 100 δραχ’ ὁ δὲ διανύσας 12,200 δραχ· πῶς πηδᾷ ἀμέσως ἀπὸ τὰς 100 εἰς τὰς 200; Ὁ διανύσας ἐπὶ 8 ἔτη ἐπλήρωσε 1600 καὶ ἄλλας 400 διὰ τὴν ὑποψηφιότητά του, ἐν ὅλῳ 2,000· ὁ δὲ ἔχων 12 συνόδους ἐπλήρωσε διπλάσιον ποσὸν, διὰ νὰ λαμβάνῃ καὶ τὸ διπλάσιον; Ἀλλὰ προσέξατε εἰς τοῦτο ὑμεῖς, κύριε Ῥικάκη. (Ἀναγινώσκει.) «Τὸ χορήγημα τοῦ διατελέσαντος Βουλευτοῦ πρὸ τῆς δημοσιεύσεως τοῦ παρόντος νόμου καὶ μὴ ἔχοντος συμπεπληρωμένον....» Ἐδώκατε προσοχὴν εἰς τὴν διάταξιν αὐτὴν, διὰ νὰ ἰδῆτε ποῦ ἄγει; ὅστις διήνυσε 2, 3, 6, 7 συνόδους ἔχει τὴν ὑποχρέωσιν νὰ πληρώσῃ τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον ὤφειλε νὰ πληρώσῃ εἰς τὰς 8 συνόδους, καὶ ἐπειδὴ δὲν τὸ ἔχει πληρώσει, κρατεῖται ἀπὸ τὴν σύνταξιν· ὁ δὲ ἔχων συμπεπληρωμένας τὰς 8 συνόδους, οὐδὲν πληρώνει, κατὰ τὴν διάταξιν ταύτην, διότι περὶ τῶν συμπληρωσάντων τὰς 8 συνόδους, ὡς ἄνω, οὐδὲν προβλέπει ἡ διάταξις. Τώρα θὰ μοῦ εἰπῆτε, ὅτι ἀπροσέκτως καθιερώθη ἡ διάταξις αὕτη, ἀλλ’ ἐν τούτοις ὑπάρχει καὶ ἀντιστρατεύεται κατὰ τῆς λογικῆς καὶ τῆς ἠθικῆς, διότι θὰ συμβῇ ὅ,τι τὸ παρελθὸν, δηλ. οἱ παλαιοὶ Βουλευταὶ θὰ εἰσπηδήσουν εἰς τὸ ταμεῖον καὶ θὰ ἁρπάσουν τὰς καταθέσεις τῶν νέων Βουλευτῶν, ὕστερον δὲ ἀπὸ μίαν ἡμέραν δὲν θὰ ὑπάρχῃ λεπτὸν εἰς τὸ ταμεῖον. Θέλετε νὰ ψηφίσητε τὸ Νομοσχέδιον ἐν συνόλῳ, καί τοι ἔχον τοιαῦτα ἐλαττώματα, πράξατέ το· τὸ ἐπ’ ἐμοὶ φρονῶ, ὅτι πρέπει ν’ ἀποῤῥιφθῇ εἰς τὸ σύνολον.

§31ΤΖΑΝΕΣ. Ἄν, κύριοι, τὸ καταστατικὸν τοῦτο τῆς μετοχικῆς ἑταιρίας μεταξὺ ἡμῶν παρεπέμπετο εἰς ἐπιτροπὴν, δὲν ἠθέλομεν ἔχει σήμερον τόσας ἀντιλογίας, καὶ δὲν ἠθέλομεν ἔχει ὡς πόρισμα τριῶν ταραχωδῶν συνεδριάσεων τὸ ἀτελέστατον τοῦτο πρᾶγμα τὸ μονονουχὶ περιλαμβάνον τοιαύτας διατάξεις, τὰς ὁποίας, κύριοι, δὲν δύναμαι νὰ κατανοήσω, οὐχὶ διότι δὲν εἶναι γεγραμμένον εἰς ἑλληνικὴν γλῶσσαν, ἀλλὰ διότι περιλαμβάνει τοιαῦτα στοιχεῖα μὴ συνᾴδοντα μὲ τὴν ἠθικὴν καὶ τὴν ἐλευθερίαν τοῦ τόπου· ἐντεῦθεν ἀκούομεν, ὅτι δημοκοποῦμεν, ἐκεῖθεν, ὅτι ὁ νόμος εἶναι ἀτελής· θέλομεν σπουδαίως νὰ συζητήσωμεν; Ἐγὼ ἔχω τὴν ἰδέαν, ὅτι ἀπὸ τοῦ Κοινοβουλίου πρέπει ὅ,τι ἐξέρχεται, νὰ ἐξέρχηται σπουδαῖον καὶ σοβαρόν. Πῶς δυνάμεθα, κύριοι, ἀφοῦ ἐπὶ τῆς ῥάχεως ὅλων ἡμῶν καὶ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι προτίθενται νὰ ἀποδυθῶσιν εἰς τὸν ἐκλογικὸν ἀγῶνα, νὰ ἐπιβάλωμεν, ὥσπερ δραστήριον ἐκδόριον, τὸν νόμον τοῦτον; πῶς δυνάμεθα νὰ ἐπιβάλωμεν διατάξεις πρὸς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι δὲν συμβάλλονται μεθ’ ἡμῶν; Ἄν, κύριοι, ἐπροσέχομεν, δὲν ἠθέλομεν εἰσαγάγει τοιοῦτον καταστατικὸν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, καὶ δὲν ἠθέλομεν ἀκούσει ἀπὸ τοῦ στόματος πολλῶν συναδέλφων λέξεις πολὺ δριμείας, λέξεις ἐγγιζούσας τὴν φιλοτιμίαν τοῦ Κοινοβουλίου. Εἶναι μπακάλικο ἡ Βουλή, σᾶς εἶπεν εἷς, εἶναι ἀντισυνταγματικὸς ὁ νόμος, σᾶς εἶπεν ἕτερος, εἶναι καταπιεστικός, ὁ ἄλλος, εἶναι κακοήθης, ὁ τέταρτος, καὶ ἐγὼ συλλήβδην σᾶς λέγω, ὅτι ὅλα ταῦτα δύνανται ν’ ἀποδοθῶσιν εἰς τὸν νόμον. Αἱ διατάξεις, κύριοι, τῶν ἄρθρων 2 καὶ 3 καθιεροῦσι τὴν βίαν καὶ τὴν αὐθαιρεσίαν, καὶ πᾶς οἱοσδήποτε νόμος, ὅστις δὲν στηρίζεται ἐπὶ τῆς ἠθικῆς καὶ τῆς ἐλευθερίας, ὁ νόμος αὐτός, μὴ πλανᾶσθε, καταπίπτει· ἂν δὲν καταπέσῃ μεταξὺ ἡμῶν, σκεφθῆτέ το, θὰ καταπέσῃ ἄλλοθεν, καὶ ἠξεύρετε ποῦ; Ἐγώ, ἀκούσατε, δικαιολογῶ τὴν ψῆφόν μου, διότι θὰ τὸ καταψηφίσω, καὶ σᾶς προσθέτω ὡς τελευταίους λόγους τοὺς ἑξῆς: ὅτι ἐνεργείᾳ δὲν ὑπάρχουσιν ἐκλογικοὶ σύλλογοι, ἀλλ’ ἐκλογικοὶ σύλλογοι ὑπάρχουσι δυνάμει ἐκεῖ θὰ δώσητε λόγον, ἐκεῖ θὰ καταπέσῃ. Καὶ ὁπόταν, κύριοι, σχηματισθοῦν ἐκλογικοὶ σύλλογοι, τότε, πέπεισμαι, ὅτι τοιαῦτα Νομοσχέδια δὲν θὰ διέρχωνται ἀπὸ τὸ ἑλληνικὸν Κοινοβούλιον.

§32ΠΕΤΟΥΣΗΣ. Κύριοι βουλευταί, κοινὸν εἶναι τὸ δικαίωμα, τὸ ὁποῖον ἔχομεν ἕκαστος ἐπὶ τῆς συζητήσεως τῶν νομοθετημάτων, τὰ ὁποῖα ἀφορῶσιν εἰς ἅπαντας ἡμᾶς· οὐδεὶς κατὰ συνέπειαν δύναται, ἐφ’ ὅσον ἡ συζήτησις πρόκειται, νὰ κανονίσῃ τὴν ψῆφον ἢ τὸν λόγον οὐδενὸς παρ’ ἡμῖν. Ἐπὶ τούτῳ λοιπὸν καὶ ἐπειδὴ συνέπεσε νὰ κηρυχθῶ ὑπὲρ τῆς ἀρχῆς τοῦ Νομοσχεδίου τούτου, λαμβάνω τὴν εὐκαιρίαν νὰ σᾶς ἐκφράσω γνώμην τινά. Ἤμην, κύριοι Βουλευταί, ὑπὲρ τῆς ἀρχῆς τοῦ Νομοσχεδίου τούτου, διότι οὐδεμία διάταξις αὐτοῦ ἀντεστρατεύετο εἰς τὰς διατάξεις τοῦ Θεμελιώδους Νόμου, τοιαύτη ἦτο καὶ ἔσεται ἡ πεποίθησίς μου· ἤμην ὑπὲρ τοῦ Νομοσχεδίου τούτου, διότι εἶμαι πεπεισμένος, ὅτι οὐδεμία διάταξις αὐτοῦ δίδει τὸ δικαίωμα εἰς οὐδένα νὰ θίξῃ τὰ δημόσια χρήματα, καὶ ἰδοὺ, ὅτι ἀκροτελεύτιον ἄρθρον ἐπροφύλαξε τὰ συμφέροντα τοῦ δημοσίου. Πρὸ πάντων, κύριοι Βουλευταί, ἤμην ὑπὲρ τῆς ἀρχῆς τοῦ Νομοσχεδίου τούτου χαριζόμενος εἰς φιλάνθρωπον ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς, τὴν ὁποίαν τυχὸν λαμβάνει ὑπὲρ τῶν μελλόντων νὰ εὑρεθῶσιν εἰς δυσχερῆ οἰκονομικὴν θέσιν παλαιῶν πολιτευομένων, καὶ τῷ ὄντι ἡ ὑπεράσπισις εἰς τὸ πραγματικὸν μέρος τοῦ Νομοσχεδίου τούτου ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου καὶ πεπειραμένου Βουλευτοῦ Καλαβρύτων κ. Πετιμεζᾶ ἦτο πειστικὴ καὶ ἔπεισε πάντας ἡμᾶς, ὅτι δὲν πρόκειται οἱ Βουλευταὶ νὰ θέσωσι τὴν χεῖρα αὐτῶν ἐπὶ τοῦ δημοσίου πλούτου, ὅτι δὲν σκοπεῖ ἡ Βουλὴ νὰ θίξῃ οὐδ’ ἐπ’ ἐλάχιστον τὸν Θεμελιώδη τοῦ κράτους Νόμον. Ἀλλά, κύριοί μου, συγχωρήσατέ μοι νὰ φρονῶ κατὰ τὴν ὥραν ταύτην, ὅτι τὸ Νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον πρόκειται νὰ ψηφισθῇ κατὰ τὸ σύνολον αὐτοῦ σήμερον, ἐξέκλινε τῆς εὐγενοῦς καὶ φιλανθρώπου ἀρχῆς του, ἣν ἀπ’ ἀρχῆς προέθετο· ἡ δὲ ἡ ἀρχή του αὕτη ἡ ἀντίληψις ἐπὶ τῶν μελλόντων νὰ εὑρεθῶσιν εἰς δυσχερῆ θέσιν παλαιῶν πολιτευομένων, διότι, ἂν δὲν ἦτο αὐτὴ ἡ βάσις τοῦ Νομοσχεδίου, οὐδεὶς ἐξ ἡμῶν, οἵτινες ἔχομεν τὴν εὐτυχίαν νὰ ἤμεθα ὅπως δήποτε εὔποροι, ἠθέλομεν ψηφίσει τοιοῦτον Νομοσχέδιον. Ἀλλὰ τὸ Νομοσχέδιον, κύριοι, τοῦτο, ὅπως συνετελέσθη ἤδη, μοὶ φαίνεται, ὅτι κατέστη ἀληθὴς πόρος παντὸς θέλοντος νὰ λάβῃ μέρος εἰς αὐτό· ἄρα κυρίως δὲν πρόκειται περὶ ἐκείνων, αἵτινες ἤθελον εὑρεθῆ εἰς τὴν λυπηρὰν ἀνάγκην, τὴν ὁποίαν ἡ Βουλὴ εἶχεν ὑπ’ ὄψιν νὰ συντρέξῃ. Ἰδού, κύριοι, ὁ λόγος, ἕνεκα τοῦ ὁποίου δὲν θὰ δυνηθῶ νὰ ὑπερψηφίσω εἰς τὸ σύνολον τὸ Νομοσχέδιον τοῦτο. Ἂν δὲ ἦτο κύριος λόγος ἢ ἀντίληψις, παρακαλῶ πρὸ πάντων τοὺς εἰσηγητὰς τοῦ Νομοσχεδίου νὰ λάβωσι πρόνοιαν ὑπὲρ ἔργου φιλανθρωπικοῦ, ἔργου τείνοντος πρὸς τὸν αὐτὸν σκοπὸν, νὰ θέσωσιν ὑπὸ συζήτησιν τῆς Βουλῆς τὸν ἑξῆς νόμον: «Ἡ Βουλὴ τῆς Ἑλλάδος ψηφίζει, εἰς ἑκάστην σύνοδον, ἕκαστος τῶν Βουλευτῶν ἐκ τοῦ χορηγήματός του καταθέτει 100 ἢ 200 δραχμὰς εἰς ἐπιτροπὴν συστηθησομένην παρὰ τῶν κυρίων Βουλευτῶν, διὰ νὰ χρησιμεύσωσιν ὡς βοήθημα εἰς τοὺς ἔχοντας ἀνάγκην ἐκ τῶν πολιτευθέντων.» Οὕτω θέλομεν εἰλικρινῶς ὑπηρετήσει τὸν σκοπὸν, ὃν προέθετο τὸ Νομοσχέδιον, καὶ πρὸ πάντων θέλομεν ἀπαλλάξει τὴν Βουλὴν τῆς Ἑλλάδος ἀπὸ τῆς δυσπιστίας, ἥτις κατέλαβε καὶ κατέχει τὴν κοινωνίαν, ἀπὸ τὴν πλάνην, εἰς τὴν ὁποίαν ὑπέπεσε, νομίζουσα, ὅτι ἡμεῖς ἐνταῦθα ἤλθομεν νὰ νομοθετήσωμεν πρὸς ἴδια τέλη. Ἐπιθυμῶ νὰ μὴν εὑρεθῇ ἡ Βουλὴ εἰς τὴν ταπεινὴν θέσιν νὰ ἐξηγῇ τὴν διαγωγήν της ἀπέναντι τῆς κοινωνίας, ἐνῷ διὰ τοιούτου νομοθετήματος θὰ εὑρεθῶμεν εἰς τὴν εὐάρεστον θέσιν νὰ συντρέξωμεν ἡμεῖς αὐτοὶ τοὺς ἔχοντας ἀνάγκην ἐκ τῶν ποτὲ συναδέλφων μας.

§33ΦΛΟΓΑΪΤΗΣ. Ἐφρόνουν καὶ φρονῶ, ὅτι τὸ Νομοσχέδιον δὲν εἶχεν οὐδὲ κατ’ ἐλάχιστον χαρακτῆρα ἀντισυνταγματικὸν, καὶ κακῶς κατὰ τοῦτο ἐκακίσθη ὑπὸ πολλῶν τῶν προαγορευσάντων, εἴτε σήμερον, εἴτε κατὰ τὰς προλαβούσας συνεδριάσεις. Ἐφρόνουν καὶ φρονῶ, ὅτι δὲν ὑπῆρχεν ἡ ἐλαχίστη πρόθεσις λεηλασίας τοῦ δημοσίου ταμείου, ὡς πολλοὶ ὑπωπτεύθησαν, παρεξηγήσαντες τὴν εὐγενῆ πρόθεσιν τοῦ ὑποβαλόντος τὴν πρότασιν ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ Ἀττικῆς, ὅστις προσήνεγκε τῷ ὄντι πολλὰς ἐπιζήλους ὑπηρεσίας ἀλλεπαλλήλως εἰς τὸν τόπον, καὶ ἐκ μόνου τοῦ φιλανθρωπικοῦ αἰσθήματος ὠθούμενος, ἤθελε νὰ προκαλέσῃ νόμον, διὰ τοῦ ὁποίου τείνεται ἀρωγὸς χεὶρ εἰς πολλοὺς τῶν πολιτευομένων, οἵτινες τῷ ὄντι ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ τῆς πατρίδος ἐστερήθησαν καὶ αὐτοῦ τοῦ ἐπιουσίου ἄρτου. Κηρύσσομαι οὐχ ἧττον κατὰ τοῦ Νομοσχεδίου ἤδη, καὶ διὰ τὸ ἀκατάλληλον τῶν περιστάσεων εἰς τὴν ψήφισιν τοιούτου Νομοσχεδίου, καὶ κυρίως διότι βάσανος καὶ μελέτη ἀκριβεστάτη μετ’ ἄλλων συναδέλφων μὲ ἔπεισεν, ὅτι ὁπωσδήποτε καὶ ἂν ὑπολογίζῃ τις τὰ πράγματα, ὡς κατηρτίσθη τὸ Νομοσχέδιον, εἶναι ἀδύνατον, ἐπερχομένου τοῦ 1887 καὶ 1888, νὰ ζήσῃ τὸ ταμεῖον· ἔχω κατάλογον, κατὰ τὸν ὁποῖον κατὰ τὸ 1884 κατ’ ἐλάχιστον θὰ ἦναι ἐπέκεινα τῶν 200 οἱ ἔχοντες τὸ δικαίωμα συντάξεως· 115 εἶναι μόνον οἱ ἐν τῇ παρούσῃ Βουλῇ μετὰ τὴν λῆξιν τῆς παρούσης Περιόδου συμπληρώσοντες τὸ δικαίωμα τῆς συντάξεως. Ἂν ὑπολογίσῃ τις τοὺς ἐκτὸς τῆς Βουλῆς εἰς ἄλλους ἑκατὸν (καὶ ἐμετρήσαμεν μετὰ συναδέλφων ἑβδομήκοντα πέντε ἐκ τοῦ προχείρου), θέλομεν ἔχει διακοσίους δεκαπέντε συνταξιούχους Βουλευτάς. Ἑκατὸν ἐξ αὐτῶν ἂν μείνωσιν ἐκτὸς τῆς Βουλῆς κατὰ τὸ 1884, τί γενήσεται τὸ μετοχικὸν ταμεῖον; Οὐδὲ λεπτὸν θέλει ἔχει μετὰ ἓν ἢ δύω, ἢ, ἔστω, τρία ἔτη.

§34ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰς τὸ κείμενον τοῦ νομοσχεδίου ἔγεινεν ἡ παρατήρησις, ὅτι εἰς τὸ ἄρθρον 6 πρέπει ἡ λέξις «σύνταξιν», ἡ ὁποία κατὰ λάθος ἔμεινε, ν’ ἀντικατασταθῇ διὰ τῶν λέξεων «ἀπόληψιν χορηγήματος». Λοιπὸν οἱ παραδεχόμενοι τὸ σύνολον τοῦ Νομοσχεδίου λέγουσι ναὶ, οἱ μὴ παραδεχόμενοι ὄχι.

§35ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Κάμνω τὴν δήλωσιν, κύριε Πρόεδρε, ὅτι, μολονότι ἔχω ἐννέα συνόδους, μολοντοῦτο παρακαλῶ νὰ σημειωθῇ εἰς τὰ πρακτικὰ, ὅτι δὲν ἐπιθυμῶ νὰ λάβω μέρος εἰς τὸ ταμεῖον αὐτό.

§36ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι δικαίωμά σας αὐτό. Ἐνταῦθα τελεῖται ψηφοφορία κατ’ ὀνομαστικὴν κλῆσιν, καθ’ ἣν 66 μὲν ἐψήφισαν ὑπὲρ τοῦ συνόλου, 76 δὲ κατ’ αὐτοῦ, 4 δὲ ἠρνήθησαν ψῆφον.

§37ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ Νομοσχέδιον ἀπεῤῥίφθη ἐν συνόλῳ. (Χειροκροτήματα ἐκ τῶν ἀκροατηρίων.)

§38ΣΤΑΜΟΥΛΗΣ. Δὲν προηγεῖται ἡ σύμβασις περὶ πιστωτικῆς τραπέζης;

§39ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὄχι· θὰ ἀρχίσῃ ἡ συζήτησις τοῦ προϋπολογισμοῦ.

§40ΖΑΪΜΗΣ. Ἀναλαμβάνων νὰ ὁμιλήσω κατὰ τὴν σήμερον ἀρχομένην γενικὴν συζήτησιν ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ, θέλω θίξει τὸ οἰκονομικὸν μόνον ζήτημα, διότι, κατὰ τὴν ἐμὴν πεποίθησιν, τὸ οἰκονομικὸν ζήτημα εἶναι τὸ κυριώτατον καὶ ζωτικώτατον τῶν ζητημάτων, ἀπὸ τοῦ ὁποίου κρέμαται ἡ λύσις ἄλλων πολλῶν. Γινώσκετε πάντες, κύριοι, ὅ,τι ἔλεγεν ἐπιφανής τις Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν τῆς Γαλλίας· «δώσατέ μοι, ἔλεγεν ὁ ἀνὴρ ἐκεῖνος, καλὴν διοίκησιν, καὶ θέλω σᾶς δώσει ἀρίστην οἰκονομικὴν κατάστασιν». Τὸ σοφὸν καὶ ἀληθὲς λόγιον τοῦ ἐπιφανοῦς Γάλλου δύναται ν’ ἀντιστραφῇ καὶ νὰ ᾖναι ἐπίσης ἀληθὲς, δύναταί τις νὰ εἴπῃ καὶ νὰ ᾖναι ἐν τῇ ἀληθείᾳ: «δώσατέ μοι οἰκονομικὴν κατάστασιν καλὴν, καὶ θέλω σᾶς δώσει διοίκησιν καλήν». Τὰ δύω ταῦτα ζητήματα συνδέονται τόσον στενῶς, ὥστε ἡ ἐπ’ ἄλληλα ἐπιῤῥοὴ εἶναι μεγίστη· τὸ ζήτημα τῆς καλῆς διοικήσεως, κατὰ τὴν γνώμην μου, εἶναι εὐχερὲς, δὲν παρουσιάζει τὰς δυσκολίας, τὰς ὁποίας παρουσιάζει τὸ οἰκονομικὸν ζήτημα· τὸ ζήτημα τῆς διοικήσεως ἐξαρτᾶται ἀπὸ μίαν ἀπόφασιν, ὅταν κυβερνῶντες καὶ βουλευόμενοι καὶ κυβερνώμενοι ἀποφασίσωσι νὰ μὴ γίνωνται ἐκ περιτροπῆς ἀπὸ πιεζόμενοι πιέζοντες, καὶ ἀπὸ πιέζοντες πιεζόμενοι. Τὸ ζήτημα τῆς διοικήσεως οὕτω δύναται νὰ λυθῇ ἐν Ἑλλάδι, ἀλλὰ τὸ ζήτημα τὸ οἰκονομικὸν εἶναι πολὺ δυσχερέστερον· ἡ δὲ οἰκονομικὴ κατάστασις εἰς μικρὰς χώρας παρουσιάζει δυσκολίας μεγάλας. Δὲν θὰ ἀρνηθῆτε δὲ τοῦτο, ἐὰν ἀνοίξητε τὸν προϋπολογισμὸν καὶ παρατηρήσητε, ὅτι 45 ἢ 46% ἐκ τῶν ἐσόδων τοῦ Κράτους πρέπει νὰ χρησιμεύσωσιν εἰς τὴν πληρωμὴν τοῦ δημοσίου χρέους. Κατάστασις τοιαύτη δὲν ἀποδεικνύει ἀνθηρὰν τὴν οἰκονομικὴν κατάστασιν, ἀποδεικνύει, κύριοι, τὸ ἐναντίον, καὶ διὰ τοῦτο ἡ οἰκονομικὴ κατάστασις πρέπει νὰ ἐπισύρῃ ὅλην τὴν προσοχὴν, ὅλην τὴν μέριμναν, ὅλας τὰς σκέψεις τῶν ἀντιπροσώπων τοῦ ἔθνους. Κατά τινα τελευταίαν συνεδρίασιν ὁ ἀξιότιμος Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ἐταξινόμησε τοὺς περὶ τὰ οἰκονομικὰ ἀσχολουμένους εἰς δύω τάξεις, εἰς αἰσιοδόξους καὶ ἀπαισιοδόξους. Ἐννοεῖτε, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν κατατάσσεται ἐν τῇ τάξει τῶν αἰσιοδόξων· τὸ κατ’ ἐμὲ, σᾶς ὁμολογῶ, ὅτι τάσσομαι εἰς τὴν κατηγορίαν τῶν ἀπαισιοδόξων, ἀλλ’ ὑπὸ τὴν ἔποψιν ταύτην, ὅτι δὲν βλέπω ἤδη λίαν ἀπελπιστικὴν τὴν κατάστασιν τοῦ τόπου. Ἀλλ’ ἂν κατὰ τὴν σύνοδον ταύτην δὲν ληφθῶσι μέτρα πρὸς θεραπείαν τῆς καταστάσεως ταύτης, προσεχῶς, κύριοι, ἡ κατάστασις τοῦ ἑλληνικοῦ ταμείου θέλει εἶσθαι λίαν ἀπελπιστική. Τὰ ἐλλείμματα αὐξάνουν κατ’ ἔτος. Δὲν ἀποδίδω τὴν οἰκονομικὴν αὐτὴν ἀμηχανίαν, εἰς τὴν ὁποίαν διατελοῦμεν, εἰς λάθη τῶν διαδεξαμένων ἀλλήλας Κυβερνήσεων. Ἡ οἰκονομικὴ αὕτη ἀδημονία εἶναι, κύριοι, ἀποτέλεσμα τῶν ἐξωτερικῶν ἀντιπερισπασμῶν, εἰς τοὺς ὁποίους ὑπέκυψεν ἡ χώρα πρὸ δεκαπενταετίας· ἀλλὰ καὶ δὲν ἠδύνατο νὰ ἀποφύγῃ τοὺς ἀντιπερισπασμοὺς τούτους καὶ τὰς προκληθείσας ἕνεκα αὐτῶν θυσίας, διότι ἡ μικρὰ αὕτη χώρα ἔχει ἱερὰς ὑποχρεώσεις καὶ ὤφειλε νὰ ὑποστῇ θυσίας, καίτοι ἀγόνους. Εἰς τὸν βίον τῶν ἐθνῶν, καθὼς καὶ εἰς τὸν βίον τῶν ἀτόμων, παρουσιάζονται περιστάσεις, εἰς ἃς ὀφείλει καὶ τὸ ἄτομον καὶ τὸ ἔθνος νὰ ὑποκύψῃ, ἕνεκα ἀκαταμαχήτου τινὸς φορᾶς τῶν πραγμάτων. Δὲν ἀποδίδω λοιπὸν, κύριοι, τὴν κατάστασιν αὐτὴν εἰς σφάλματα οὐδενός· ἀλλ’ ἡ ἀνομολόγησις τῆς ἀληθείας, ὅτι ἡ οἰκονομικὴ κατάστασις εἶναι ἀποτέλεσμα τῶν ἐξωτερικῶν ἀντιπερισπασμῶν, εἰς τοὺς ὁποίους πρὸ δεκαπενταετίας διατελοῦμεν, ἡ ἀνομολόγησις τῆς ἀληθείας αὐτῆς δὲν ἀπαλλάσσει οὔτε τοὺς κυβερνῶντας, οὔτε τοὺς βουλευομένους, τῆς ὑποχρεώσεως τοῦ νὰ μεριμνήσωσι σπουδαίως περὶ τῆς οἰκονομικῆς καταστάσεως, ὅταν αὐτὴ ἔφθασεν εἰς σημεῖον ὀδυνηρότατον. Ἔχετε, κύριοι, ὑπ’ ὄψιν τὸν πίνακα τῶν ἐλλειμμάτων, τὸν ὁποῖον κατέθηκεν ὁ πρώην Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν· θέλετε παρατηρήσει ἐν αὐτῷ, ὅτι ἐπὶ εἰκοσαετίαν ὅλην ζῶμεν ὑπὸ ἔλλειμμα· δὲν ἀπέδωκα εἰς οὐδεμίαν Κυβέρνησιν, ὡς δὲν ἀποδίδω καὶ σήμερον τὰ ἐλλείμματα ταῦτα εἰς τὴν κακὴν αὐτῶν διαχείρισιν, καὶ διὰ τοῦτο ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργείου, τὸν ὁποῖον μετὰ λύπης δὲν βλέπω ἐνταῦθα, κακῶς ἀπέδωκεν ἐν ἄλλῃ συνεδριάσει, ὅτι μόνον εἰς τὴν Κυβέρνησιν αὐτοῦ ἀπέδωκαν τὰ ἐλλείμματα ταῦτα, καὶ διὰ τοῦτο ὁ κ. Κουμουνδοῦρος πρὸς δικαιολογίαν ἠθέλησε τότε νὰ ὑποστηρίξῃ, ὅτι καὶ τὸ 1869, τοῦ ὁποίου οἱ ἕνδεκα μῆνες ἀνήκουσιν εἰς τὴν διαχείρισιν τοῦ ὑπ’ ἐμὲ Ὑπουργείου, κατέλιπεν ἔλλειμμα 7 ἑκατομμύρια· ἀλλὰ τὸ ἔτος αὐτὸ ἦτο ἔτος δυστυχέστατον καὶ ἀτυχέστατον· τὰ προηγούμενα ἔτη ἐκληροδότουν εἰς αὐτὸ 960 λῃστάς. Ἕνεκα δὲ τούτου, ἡ δημοσία τάξις διεσύρετο, αἱ συναλλαγαὶ ἦσαν χαλαρωμέναι, καὶ αἱ εἰσπράξεις δὲν ἐνηργοῦντο ἀκριβῶς. Τὸ 1869 ὤφειλε νὰ ἄρῃ τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν, τὴν ὁποίαν καὶ ἦρε· τὸ 1869 ἔμελλε νὰ ἐκτελέσῃ καὶ ἱερὰν ὑποχρέωσιν, νὰ διαθρέψῃ καθ’ ὅλον σχεδὸν τὸ ἔτος μυριάδας προσφύγων Κρητῶν, οἱ ὁποῖοι διέμενον ἐνταῦθα. Ἦτο λοιπὸν ἑπόμενον τὸ 1869 νὰ ἀφήσῃ ἔλλειμμα, ἀλλὰ τὸ 1869 διεκρίθη διὰ τὴν οἰκονομικήν του διαχείρισιν. Ὅτε τὸ Ὑπουργεῖον τοῦ 1869, καίτοι ὑποστηριζόμενον ὑπὸ τῆς πλειονοψηφίας τῆς Βουλῆς, ἠναγκάσθη νὰ καταθέσῃ τὴν ἀρχὴν, ἄφινεν εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν 200 θέσεις κενάς· ἀλλὰ διὰ τοῦτο, κύριοι, μὴ νομίσετε, ὅτι δὲν πρέπει νὰ γίνωνται προβιβασμοὶ εἰς τὸν στρατόν. Ὄχι, οἱ προβιβασμοὶ πρέπει νὰ γίνωνται, διότι καὶ δίκαιοι καὶ ἀναγκαῖοι εἶναι, ἀλλὰ προβιβασμοὶ κατεσπευσμένοι καὶ πρόωροι βλάπτουν καὶ τὸ ταμεῖον καὶ αὐτὸν τὸν στρατόν. Ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω πρὸς τιμὴν τῶν ἀξιωματικῶν, ὅτι κατὰ τὸ 1869, ἂν καὶ δὲν ἀνέμενε παρ’ ἡμῶν προβιβασμοὺς, ὁ στρατὸς ἐξεπλήρωσε τὸ καθῆκόν του μετὰ ζήλου, μετὰ προθυμίας, μετ’ αὐταπαρνήσεως· ὑπέστη βασανιστήρια κατὰ τὴν καταδίωξιν τῆς λῃστείας, καὶ γινώσκων, ὅτι δὲν θὰ λάβῃ προβιβασμοὺς, ἐξεπλήρου ὅμως τὸ καθῆκόν του αὐστηρῶς καὶ μετὰ ζήλου. Ἐν τῷ περιβόλῳ τούτῳ ἔχετε δύω ἀξιωματικοὺς, τοὺς ὁποίους καὶ τιμῶ καὶ ἀγαπῶ, τὸν κ. Μακρῆν καὶ τὸν κ. Δημοσθ. Στάϊκον· ἐρωτήσατέ τους ἐὰν, ὅτε ὑπέφερον τόσα εἰς τὴν καταδίωξιν τῆς λῃστείας, ἀνέμενον προβιβασμὸν ἢ ὄχι; Βεβαίως θὰ σᾶς ἀπαντήσουν ὄχι· καὶ ὅμως ὁ στρατὸς ἐξεπλήρωσε τὸ καθῆκόν του, διότι δὲν ἀτενίζουν οἱ ἀξιωματικοὶ εἰς προβιβασμοὺς ὅταν πρόκηται νὰ ἐκτελέσουν ἀκριβῶς τὸ καθῆκόν των. Τὸ 1869 λοιπὸν ἦτο οἰκονομικώτατον, καὶ μολαταῦτα ἄφησεν ἔλλειμμα 7 ἑκατομμύρια, ὡς ἄφησαν καὶ τὰ πρὸ αὐτοῦ ἔτη, καὶ τὰ μετ’ αὐτὸ 11 ἔτη, καὶ ἐπὶ εἰκοσαετίαν ὅλην ζῶμεν ὑπὸ ἐλλείμματα διαρκῆ καὶ ἀδιάλειπτα. Ἀλλ’ εἶναι δυνατὸν χώρα μικρὰ, ὡς ἡ Ἑλλὰς, νὰ ζήσῃ διαρκῶς ὑπὸ ἐλλείμματα; Θὰ σᾶς ἀντιτάξωσιν, ὅτι ἄλλαι χῶραι ἔζησαν ἐπὶ πολλὰ ἔτη ὑπὸ τὸ κράτος τῶν ἐλλειμμάτων· ἀλλ’ αἱ χῶραι ἐκεῖναί εἰσιν ἰσχυρότεραι, καὶ ἐμπόριον μέγα ἔχουν, καὶ βιομηχανίαν εὐρυτάτην, καὶ ἂν ἔζησαν καὶ ζῶσιν ἴσως ἔτι ὑπὸ ἐλλείμματα, τὰ ἐλλείμματα ταῦτα δι’ αὐτὰς δὲν ἔχουν τὴν σημασίαν, τὴν ὁποίαν ἔχουν τὰ ἐλλείμματα διὰ τὴν Ἑλλάδα. Σήμερον ἡ οἰκονομικὴ κατάστασις περιῆλθεν εἰς τοιοῦτον σημεῖον, ὥστε εἶναι ἀδύνατον τὰ ἐλλείμματα ταῦτα νὰ τὰ καλύψωμεν διὰ δανείων, διότι δὲν ἔχομεν τὰ μέσα, διὰ τῶν ὁποίων δυνάμεθα νὰ πληρώσωμεν τοὺς τόκους τῶν δανείων αὐτῶν, καὶ ὅμως διὰ τὴν σωτηρίαν αὐτοῦ τοῦ τόπου, λέγω διὰ τὴν σωτηρίαν, διότι τὰ διαρκῆ ἐλλείμματα δὲν δύνανται παρὰ νὰ φέρωσιν εἰς χρεωκοπίαν τὸ δημόσιον ταμεῖον, ἡ δὲ χρεωκοπία τοῦ δημοσίου ταμείου θὰ φέρῃ εἰς τὴν ἀναρχίαν καὶ εἰς τὴν ἀνατροπὴν τῆς καθεστηκυίας τάξεως τῶν πραγμάτων, διὰ τοῦτο διὰ τὴν σωτηρίαν τοῦ τόπου πρέπει νὰ μεριμνήσωμεν περὶ τοῦ οἰκονομικοῦ ζητήματος. Δὲν ἰσχυρίζομαι βεβαίως, ὅτι δυνάμεθα νὰ φθάσωμεν εἰς τὸ ἰσοζύγιον τοῦ προϋπολογισμοῦ κατὰ τὸ ἔτος, τὸ ὁποῖον διατρέχομεν· ἀδύνατον νὰ κατορθωθῇ τοῦτο, διότι εἶναι δυσκολώτατον πρᾶγμα εἰς πᾶν Κράτος, ἀλλ’ ἰδίως εἰς τὴν Ἑλλάδα, ὅταν ἅπαξ ἐγγράφηται εἰς τὸν προϋπολογισμὸν δαπάνη τις ν’ ἀπαλειφθῇ· συμφέροντα, σχέσεις μικροῦ τόπου, ἕνεκα τοῦ ὁποίου γνωρίζονται ὅλοι, ταῦτα πάντα ἐπηρεάζουσιν· ἀλλ’ ὑποστηρίζω, ὅτι πρέπει νὰ σταματήσωμεν εἰς τὴν ὁδὸν τῶν ἀσκόπων καὶ μεγάλων δαπανῶν. Εἴμεθα, κύριοι, εἰς τὸ κατακόρυφον ἑνὸς κεκλιμένου ἐπιπέδου· ἐὰν δὲν φροντίσητε νὰ στήσητε προχώματα, θέλετε καταντήσει, κατὰ τοὺς κανόνας τῆς φυσικῆς, εἰς τὸ κατώτατον σημεῖον αὐτοῦ, καὶ θὰ εὑρεθῶμεν τότε εἰς τὴν εὐδαίμονα καὶ εὔθυμον ἐκείνην κατάστασιν, τὴν ὁποίαν διὰ λεπτῆς εἰρωνείας περιέγραφεν ἐν τῇ Ἐθνικῇ Συνελεύσει ὁ πολυμαθὴς Βουλευτὴς Ἀττικῆς κ. Καλλιγᾶς. Ὅτε ἐπροτείνετο καὶ ὑπεστηρίζετο ἡ κατάργησις καὶ τῶν ἐγγείων φόρων, καὶ τῶν εἰσαγωγικῶν τελῶν, ὁ κ. Καλλιγᾶς προβλέπων τὸ βάραθρον, τὸ ὁποῖον ἡ ἀποδοχὴ τοιούτων προτάσεων ἤθελεν ἀνορύξει, ἀνέβη ἐπὶ τὸ βῆμα καὶ εἶπε πρὸς τὴν Συνέλευσιν: «Ἐὰν ἀποδεχθῆτε ἀμφοτέρας τὰς προτάσεις, ἕν ὑπολείπεται νὰ πράξωμεν, νὰ θέσωμεν ἕν τριαντάφυλλον εἰς τ’ αὐτί μας, κατὰ τὸν Ἀνακρέοντα, καὶ νὰ ἐξέλθωμεν εἰς τὴν πλατεῖαν τῶν Ἀνακτόρων καὶ νὰ χορεύωμεν». Πλησιάζομεν εἰς τὴν εὔθυμον καὶ εὐδαίμονα αὐτὴν κατάστασιν οὐχὶ διὰ τῆς καταργήσεως τῶν φόρων, ἀλλὰ διὰ τῆς ἐπεκτάσεως τῶν μεγάλων δαπανῶν. Ὀφείλομεν λοιπὸν σπουδαίως νὰ ἐνασχοληθῶμεν περὶ τὴν οἰκονομικὴν κατάστασιν τῆς ἐπικρατείας, οὐχὶ, ὡς εἶπον, διὰ νὰ φθάσωμεν ἐφέτος εἰς τὸ ἰσοζύγιον τῶν ἐσόδων πρὸς τὰ ἔξοδα, ἀλλὰ διὰ νὰ ἐλαττώσωμεν τὸ ἔλλειμμα ἐπὶ τοσοῦτον, ὥστε νὰ δυνηθῶμεν μετὰ 3 ἢ 4 ἔτη νὰ φθάσωμεν εἰς τὸ ἰσοζύγιον αὐτό. Ἀλλὰ διὰ νὰ ἐπιτύχωμεν τοῦ σκοποῦ αὐτοῦ, δύω μέσα ἔχομεν, πρῶτον φόρους, δεύτερον μεγάλας οἰκονομίας. Εἰσέρχομαι εἰς τὴν ἐξέτασιν τῶν ἐσόδων. Ὁ προϋπολογισμὸς ὁ κατατεθεὶς ἐνώπιον ἡμῶν ἀναβιβάζει τὰ ἔξοδα τοῦ Κράτους διὰ τὸ 1880 εἰς 45,800,000· παραλείπω τὰς δεκάδας καὶ τὰ λεπτὰ, καίτοι φοβούμενος, ὅτι θὰ ἐπικριθῶ ἐπὶ ἀνακριβείᾳ ὑπὸ τῶν Ὑπουργῶν, οἱ ὁποῖοι εἰς τὰς ἀγορεύσεις των δὲν παραλείπουν οὔτε τὸ ἕν, οὔτε τὰ δύο λεπτά. (Ἱλαρότης.) Δὲν θέλω ν’ ἀμφισβητήσω τὴν ἀκρίβειαν τῶν ἐσόδων, ὡς ὑπελογίσθησαν, ἀποδέχομαι μάλιστα ὡς ἀκριβῆ ὅλα τὰ ἔσοδα, διὰ νὰ δείξω πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον, ὅτι εἶμαι λίαν μέτριος ἢ χλιαρὸς, ὡς συνήθως μὲ ἀποκαλοῦν, καὶ διὰ τὸ ὁποῖον δὲν ἐνοχλοῦμαι· ἠδυνάμην ὅμως πολλὰ τούτων νὰ ἀμφισβητήσω ὡς ὑπερβολικὰ, καὶ πρῶτον τὸ ἄρθρον ἐκ 4 ἑκατομμυρίων, τὸ πηγάζον ἐκ τῆς δηλώσεως τῶν φυτειῶν καὶ τῶν ἐθνικῶν γαιῶν, μοὶ φαίνεται λίαν ὑπερβολικὸν, ἀλλὰ τὸ ἀποδέχομαι τοιοῦτον, ὁποῖον ἐνεγράφη ἐν τῷ προϋπολογισμῷ. Ἡ ἐπιτροπή σας, τουτέστιν ἡ πλειονοψηφία τῆς ἐπιτροπῆς, διότι μόνη ἡ πλειονοψηφία ὑπέβαλεν ἔκθεσιν, ἡ δὲ μειονοψηφία τῆς Βουλῆς ἔμεινεν ὀρφανὴ ἀπὸ ἔκθεσιν.....

§41ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸν λόγον, κ. Πρόεδρε.

§42ΖΑΪΜΗΣ. Ἔκθεσιν μειοψηφίας τῆς ἐπιτροπῆς δὲν ἔχετε· ἀνεκλήθη δὲ ἡ μειονοψηφία εἰς τὴν μνήμην ἡμῶν μόνον, διότι ἐν τῇ ἐκθέσει τῆς πλειονοψηφίας ἐπεφυλάχθη, καὶ ὄχι ὅλη ἡ μειοψηφία, ἀλλὰ μέλη τινὰ ἐπεφυλάχθησαν νὰ ἐκθέσουν τὴν γνώμην των ἐνώπιον τῆς Βουλῆς. Εἶναι, κύριοι, λυπηρὸν τοῦτο καὶ λυποῦμαι, διότι ἀξιότιμοι συνάδελφοι, πρὸς τοὺς ὁποίους ἔχω ἄπειρον ὑπόληψιν διὰ τὰς γνώσεις καὶ τὴν πεῖράν των, δὲν ἠδυνήθησαν νὰ καταρτίσωσιν ἔκθεσιν τῆς μειοψηφίας, εἰς τὴν ὁποίαν νὰ δυνηθοῦν ν’ ἀναγράψουν τὰς ἰδέας τοὐλάχιστον τῶν ἐντολέων, ἤτοι τῆς μειοψηφίας, ἡ ὁποία τοὺς ἐξέλεξεν. Ὀφείλω χάριτας, καὶ ὀφείλω νὰ ἐπαινέσω τὴν πλειοψηφίαν τῆς ἐπιτροπῆς, διότι κατέθηκεν ἔκθεσιν, τοὐλάχιστον γεγραμμένη γλαφυρῶς καὶ μὲ τάξιν, ἂν ἐν αὐτῇ καὶ πολλὰς γνώμας καὶ οἰκονομικάς τινας συνταγὰς δὲν ἀποδέχομαι· ἀλλ’ ἐὰν ἡ ἐπιτροπὴ τῆς πλειοψηφίας τῆς Βουλῆς δὲν ἐπαρουσίαζε τὴν ἔκθεσιν αὐτὴν, ἐννοεῖται, ὅτι τὸ ἔργον τῆς Βουλῆς ἤθελε σταματήσει, διότι συνταγματικὴ ῥήτρα ἀπαιτεῖ ῥητῶς ὁ προϋπολογισμὸς νὰ παραπέμπηται εἰς τὴν ἐπιτροπὴν, ἥτις ὀφείλει νὰ ὑποβάλῃ ἔκθεσιν, ἔκθεσις δὲ δὲν εἶναι ὁ προφορικὸς λόγος· «verba volant, scripta manent» λέγει λατινικόν τι λόγιον. Ἀπαιτεῖται ἔγγραφος ἔκθεσις τῆς ἐπιτροπῆς, καὶ τὴν ὁποίαν νὰ μελετήσῃ μετ’ ἐμβριθείας ἡ Βουλή, ἵνα ἴδῃ ὅλα τὰ μέρη αὐτῆς, νὰ παραβάλῃ τὴν γνώμην τῆς μειοψηφίας, καὶ τότε νὰ φθάσῃ εἰς ἐκτίμησιν ἀκριβῆ. Ἀλλ’ ἡ προφορικὴ ἔκθεσις, τὴν ὁποίαν ἐπαγγέλλεται ἡ μειοψηφία, ἠμπορεῖ νὰ ἦναι ἀξία λόγου, θὰ ὑποπέσῃ ὅμως εἰς τὸ ἐλάττωμα τοῦ λατινικοῦ verba volant. Ἔπραξε λοιπὸν ἡ μειοψηφία κάκιστα μὴ καταθέσασα ἔκθεσιν, ἐκ τῆς ὁποίας ἠδυνάμεθα νὰ πορισθῶμεν πολλά, ἠδυνάμεθα νὰ παραβάλωμεν αὐτὴν πρὸς τὴν ἔκθεσιν τῆς πλειοψηφίας καὶ νὰ ἴδωμεν ποῦ εὑρίσκεται ἡ ἀκρίβεια καὶ ποῦ τὸ δίκαιον. Ἐπαινῶ καὶ εὐχαριστῶ τὴν πλειοψηφίαν τῆς ἐπιτροπῆς, διότι ἐπαρουσίασεν αὐτὴν τὴν ἔκθεσιν, ἥτις κατὰ πολὺ δύναται νὰ μᾶς ὁδηγήσῃ εἰς τὴν ἀκριβῆ ἐξέτασιν τοῦ προϋπολογισμοῦ. Κατὰ τὴν ἔκθεσιν λοιπὸν τῆς πλειοψηφίας τῆς ἐπιτροπῆς, τὰ ἔσοδα πρέπει ν’ αὐξηθῶσι κατὰ 1,300,000 δραχμῶν. Τὸ 1,220,000 προστίθεται εἰς τὰ ἔσοδα, διότι, κατὰ τὴν δήλωσιν τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, οἱ ὁδικοὶ φόροι οἱ ἐκ τῶν εἰσαγωγικῶν τελῶν ἐκπηγάζοντες, κατὰ τὸν τελευταῖον νόμον τοῦ 1878, δὲν εἶχον προστεθῆ· τὸ λογιστήριον εἶχε λησμονήσει νὰ κατατάξῃ αὐτοὺς μεταξὺ τῶν ἐσόδων· 80,000 δραχμῶν πηγάζουν ἐκ τηλεγραφικῶν τελῶν, καὶ αὐτὰ τὰ παραλείπω, διότι, νομίζω, ὅτι δὲν εἶναι κυρίως ἔσοδα, καὶ διότι τὸ ποσὸν δὲν εἶναι μέγα. Ἀποδέχομαι λοιπὸν τὴν γνώμην τῆς ἐπιτροπῆς, ὅτι πρέπει νὰ προστεθῶσιν εἰς τὰ ἔσοδα 1,200,000, ὥστε ὁ προϋπολογισμὸς τῶν ἐσόδων ἀναβιβάζεται εἰς 47,000,000 κατὰ τὴν ἐπιτροπήν σας καὶ κατὰ τὸν προϋπολογισμόν. Καὶ δὲν θέλω νὰ ἀναμφισβητήσω οὐδὲ ἓν λεπτόν· ἀποδέχομαι, ὅτι 47,000,000 εἶναι τὰ ἔσοδα, ἀλλὰ πρέπει νὰ αὐξήσητε καὶ τὸν προϋπολογισμὸν τῶν ἐξόδων, τὸν ὁποῖον ἐπαρουσίασε τὸ Ὑπουργεῖον· κατὰ τὸν προϋπολογισμὸν τὰ ἔξοδα ὑπολογίζονται εἰς 56,000,000 καί τινας χιλιάδας, τὰς ὁποίας παραλείπω, ἤτοι 56,068,000. Εἰς τὰ ἔξοδα ταῦτα πρέπει νὰ προσθέσητε 600 περίπου χιλ. δρ. εἰς τὸ κεφάλαιον τῆς ἀποδόσεως εἰς τὴν ὁδοποιΐαν, ἧς τὰ ἔξοδα ἔχουν ἐγγραφῆ διὰ 3,250,000· ἀλλὰ κατὰ πίνακα, τὸν ὁποῖον ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἐπαρουσίασε (καὶ εὐτυχῶς ὅλας τὰς στατιστικὰς πληροφορίας ἔχομεν χάριν τῆς πρωτοβουλίας, τὴν ὁποίαν ὁ κ. Τρικούπης ἔλαβε, νὰ ζητήσῃ ὅ,τι ἦτο δυνατὸν νὰ δώσῃ ἡ ὑπηρεσία, καὶ ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω, ὅτι ἡ κυβέρνησις παρουσίασεν ὅλους αὐτοὺς τοὺς πίνακας), κατὰ πίνακα λοιπὸν, τὸν ὁποῖον ἐπαρουσίασεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ὑπὸ τὸν τίτλον: «Σημείωσις τῶν εἰσπραχθησομένων κεφαλαίων ὁδοποιΐας κατὰ τοὺς νόμους τοῦ 1867 καὶ 1878», ὁ κ. Ὑπουργὸς ὑπολογίζει τὰ ἔσοδα τῆς ὁδοποιΐας, κατὰ τοὺς τελευταίους νόμους, εἰς 3,846,000, δηλαδὴ θὰ εἰσπράξῃ τὸ δημόσιον ταμεῖον ἐξ ὁδικῶν φόρων 3,846,000, αὐτὰ δὲ ὀφείλει νὰ ἀποδώσῃ εἰς τὴν ὁδοποιΐαν. Λοιπὸν πρέπει νὰ προστεθῶσιν 600,000 δραχμῶν περίπου εἰς τὸ κεφάλαιον «ἀπόδοσις κεφαλαίων ὁδοποιΐας», καὶ ἀμέσως ἔχετε προσθήκην 600,000 δραχμῶν εἰς τὰ ἔξοδα τοῦ Κράτους. Νομίζω, ὅτι τοῦτο εἶναι ἀναντίῤῥητον, καὶ οἱ κ. Ὑπουργοὶ δὲν δύνανται νὰ τὸ διαφιλονεικήσουν. Ἔχετε λοιπὸν 56,600,000. Ἀλλὰ ἅμα ἤρξατο ἡ ἐν τῇ ἐπιτροπῇ συζήτησις τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἤρχισαν αἱ δηλώσεις πρὸς προσθήκην δαπανῶν, τοιαῦται δὲ δηλώσεις ἐπαρουσιάσθησαν πολλαί, καὶ τὸ ὅλον τῶν δηλώσεων, τουτέστι τῆς προσθήκης νέων δαπανῶν ἐν τοῖς ἐξόδοις τῶν διαφόρων ὑπουργείων, ἀνέβη εἰς 700,000 ἐτησίως, καὶ τότε ἔχετε προϋπολογισμὸν ἐξόδων ἀνερχόμενον εἰς 57,300,000. Τώρα δὲν θέλω νὰ ἐξετάσω, ἐὰν τὰ προστεθέντα ἔξοδα πρέπῃ νὰ γείνουν δεκτά. Τοῦτο εἶναι ἄλλο ζήτημα· διότι μεταξὺ αὐτῶν παρατηρῶ, ὅτι τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν προσέθεσεν εἰς τὸν προϋπολογισμόν του 380,000 δραχμῶν ἐκ κατασκευῆς φυσιγγίων, ἡ δὲ ἐπιτροπὴ παρατηρεῖ τὰ ἑξῆς: ὅτι ἐζήτησε καὶ ἔλαβεν ἀντίγραφον τῶν μεταξὺ τῆς στρατιωτικῆς ὑπηρεσίας καὶ τῆς διευθύνσεως τοῦ πυριτιδοποιείου συνταχθέντων συμβολαίων, ἐξ ὧν ἐξάγεται, ὅτι τὸ ποσὸν τοῦτο ὀφείλεται ἐπὶ τῇ βάσει αὐτῶν». Θὰ ἐρωτήσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, ὅτε συνετάττετο ὁ προϋπολογισμὸς, αὐτὰ τὰ συμβόλαια δὲν ἦσαν γνωστά; Ἔπειτα ἐγείρεται, κύριοι, ἄλλο ζήτημα, ἐὰν ἦναι δυνατὸν οἱ Ὑπουργοὶ δι’ ἰδιωτικῶν συμβολαίων νὰ δεσμεύουν τὸ δημόσιον ἄνευ τῆς ἀδείας τοῦ νομοθετικοῦ Σώματος, καὶ ἂν σήμερον εἷς Ὑπουργὸς συνῆψε συμβόλαιον διὰ 400,000 δραχμῶν, τίς σᾶς ἐγγυᾶται, ὅτι αὔριον ἄλλος Ὑπουργὸς δὲν θὰ συνάψῃ συμβόλαιον διὰ 3 ἢ διὰ 4 ἑκατομμύρια; Ἀφίνω ὅμως τὸ ζήτημα αὐτὸ κατὰ μέρος καὶ ἀποδέχομαι τὴν γνώμην τῆς ἐπιτροπῆς, ἡ ὁποία τὰ ἀπεδέχθη καὶ τὰ περιέλαβεν εἰς τὰ ἔξοδα τοῦ προϋπολογισμοῦ. Λοιπὸν, κύριοι, κατὰ τὴν ἐπιτροπὴν καὶ κατὰ τὸν προϋπολογισμὸν ἔχετε ἔξοδα 57,300,000, καὶ ἔχετε ἔσοδα ἄνευ στενοχωρίας, χωρὶς νὰ θελήσω νὰ τὰ περικόψω κατὰ οὐδὲν, 47,000,000· ἔχετε τουτέστιν ἔλλειμμα 10,300,000 δραχμὰς, κατὰ τοὺς μετριωτέρους καὶ ἐπιεικεστέρους ὑπολογισμούς. Ἀλλὰ τὸ ἔλλειμμα τοῦτο τῶν 10,300,000 εἶναι τὸ φαινομενικὸν, δὲν εἶναι τὸ πραγματικὸν ἔλλειμμα, διότι κατὰ τοὺς ἰδίους πίνακας, τοὺς ὁποίους ὁ κ. Παπαμιχαλόπουλος, πάλιν ἐπὶ τῇ αἰτήσει τοῦ κ. Τρικούπη, ἐπαρουσίασε, βλέπομεν, ὅτι ὁ μέσος ὅρος τῶν καθυστερημάτων, κατὰ τὰ τρία τελευταῖα ἔτη, εἶναι 2,700,000 δραχμῶν. Ἀλλὰ μετριώτατα ἀποδέχομαι, ὅτι τὸ 1880 θ’ ἀφήσῃ ὀλιγωτέρας καθυστερήσεις, ἤτοι δύω περίπου ἑκατομμύρια, τὰς ὁποίας ὅμως πρέπει νὰ ὑπολογίσητε εἰς τὸ ἔλλειμμα· τοῦτο μετὰ μεγάλης ἐπιτηδειότητος ἡ ἐπιτροπὴ παρατρέχει, διότι ὁ εἰσηγητὴς εἶναι ἀνὴρ εὐφυέστατος καὶ φεύγει εὐκόλως τὰς δυσκόλους ὁδούς. Ἀλλὰ τὸ καθυστέρημα ποῦ θέλετε νὰ κατατάξητε; Θὰ μεταβῇ εἰς τὴν δικαιοδοσίαν τοῦ ἀξιοτίμου φίλου μου κ. Ῥικάκη, ὁ ὁποῖος θὰ φέρῃ πρότασιν μετά τινα ἔτη περὶ τῶν καθυστερημάτων τοῦ 1880. Τὰ καθυστερήματα ταῦτα πρέπει νὰ ὑπολογίσητε εἰς τὸ ἔλλειμμα, καὶ τότε ἔχετε ἔλλειμμα οὐχὶ 10,300,000, ἀλλὰ 12,300,000. Αὐτὴ εἶναι ἡ κατάστασις, κύριοι, τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐσόδων καὶ ἐξόδων τοῦ 1880. Ἱστάμεθα ἀπέναντι καθαροῦ ἐλλείμματος 12,300,000, ἀποτελοῦντος σχεδὸν τὸ 1½ τῶν ἐξόδων τῆς Ἐπικρατείας. Ἐννοεῖτε, ὅτι κατάστασις τοιαύτη δὲν δύναται παρὰ νὰ ταράξῃ πάντα, ὅστις ἐμβριθῶς σκέπτεται, καὶ νὰ τὸν τάσσῃ εἰς τὴν κατηγορίαν τῶν ἀπαισιοδόξων· δὲν ἀνεβίβασα δὲ τὸ ἔλλειμμα εἰς μέγα ποσόν, ἀλλὰ μετρίως ἐξετάζων τὰ πράγματα, ἐπιεικέστατα τὸ ἀναβιβάζω εἰς 12,300,000. Νέον δάνειον, κύριοι, δὲν δυνάμεθα νὰ κάμωμεν πρὸς κάλυψιν τοῦ ἐλλείμματος, διότι δὲν ἔχομεν πόρους, καὶ δὲν μᾶς δανείζουν· ὅ,τι εἴχομεν, τὸ ὑποθηκεύσαμεν, τὰ τελωνεῖα, τὸ χαρτόσημον· τί νὰ ὑποθηκεύσωμεν, τοὺς Ὑπουργούς; (ἱλαρότης) τί νὰ τοὺς κάμουν; Ἄλλοτε εἷς ἀξιότιμος καὶ ἀκέραιος ἀνὴρ, Ὑπουργὸς τοῦ Βασιλέως Ὄθωνος, ἀνέλαβεν εὐθύνην διὰ δημόσιον καλὸν, διὰ τὴν κατάθεσιν τοῦ καλωδίου μεταξὺ Σύρου καὶ Ἀθηνῶν, καὶ ἐδαπάνησεν ἄνευ ἀδείας τῆς Βουλῆς, δὲν εἶχε δὲ λόγους νὰ δικαιολογήσῃ τὴν εὐθύνην του, καὶ εἰς τὴν Γερουσίαν εἶπεν: ἂν δὲν τὸ παραδεχθῆτε, πάρετε τὸ πετσί μου. Ὁ γέρων Χρηστίδης καὶ ὁ γέρων Ψύλλας, οἱ ὁποῖοι ἐξήταζον τὰ πράγματα μετὰ μεγάλης ἀκριβείας, τοῦ λέγουν: τί νὰ τὸ κάμωμεν τὸ πετσί σου; Δὲν δυνάμεθα λοιπὸν νὰ κάμωμεν δάνειον, διότι δὲν ἔχομεν τὶ νὰ ὑποθηκεύσωμεν. Παραιτήσατε τὰ δάνεια, τὰ ὁποῖα δύνασθε νὰ κάμητε, διὰ νὰ καλύψητε τὰ ἐλλείμματα, καὶ σκεφθῆτε διὰ τίνων μέσων θὰ δυνηθῆτε νὰ καλύψητε τὸ κολοσσιαῖον ἔλλειμμα τῶν 12 ἑκατομμυρίων; Τὰ μέσα δὲ ταῦτα εἰσὶ δύω, οἱ φόροι καὶ αἱ οἰκονομίαι. Ἀλλ’ ὁ τόπος δύναται σήμερον νὰ ὑποφέρῃ ἄλλους φόρους εἰς 12 ἑκατομμύρια! Τοῦτο εἶναι ἀδύνατον. Ἡ Ἑλλὰς εἶναι τόπος πτωχὸς, ἐπικράτεια μικρὰ, εἶναι, ὡς εἶπεν εὐγλώττως ὁ κ. Ἰακωβάτος, μία φυλακή· ποῦ θέλετε λοιπὸν νὰ προσθέσητε τοὺς νέους φόρους; Εἰς τὴν ἔγγειον φορολογίαν εἶναι ἀδύνατον νὰ προσθέσητε οὐδὲ λεπτόν· ἡ γεωργία βαρύνεται μὲ ἀρκετοὺς φόρους. Δὲν ὑποστηρίζω, κύριοι, ὅτι πρέπει νὰ καταργηθῶσιν οἱ φόροι. Ὅταν εὑρισκώμεθα εἰς αὐτὴν τὴν κατάστασιν, δὲν μᾶς εἶναι ἐπιτετραμμένον νὰ σκεπτώμεθα περὶ ἐλαττώσεως φόρων, διότι ἡ παραμικροτέρα ἐλάττωσις τῶν φόρων θέλει ἀνατρέψει ἐντελῶς αὐτὴν τὴν ἰσοῤῥοπίαν, τὴν μὴ ὑπάρχουσαν, τῶν ἐσόδων καὶ τῶν ἐξόδων· δὲν δυνάμεθα νὰ ἐπιβαρύνωμεν τὴν ἔγγειον φορολογίαν, θὰ καταφύγητε λοιπὸν εἰς τὰ μέσα, εἰς τὰ ὁποῖα κατέφυγε τὸ Ὑπουργεῖον, εἰς τὰ μέσα τὰ φορολογικὰ, τὰ ὁποῖα παρουσίασεν· ἀλλὰ καὶ ἂν δεχθῆτε πάντα τὰ Νομοσχέδια, νομίζετε, ὅτι κατὰ τὸ ἔτος τοῦτο θέλετε εἰσπράξει ὅσα ἡ ἐπιτροπὴ τοῦ προϋπολογισμοῦ ὑποθέτει; Εἶναι ἀδύνατον τοῦτο, καὶ ἔρχομαι εἰς τὴν ἀνάλυσιν τῶν νέων αὐτῶν ἐσόδων, περὶ τὰ ὁποῖα ἠσχολήθη ἡ ἐπιτροπή σας. Πρῶτον ὑπολογίζει ἐκ τοῦ φόρου ἐπὶ τοῦ καπνοῦ 2,000,000 δραχμῶν. Εἶναι ἂν οὐχὶ ἀδύνατον, ἀλλὰ δύσκολον ν’ ἀποδεχθῇ τις, ὅτι ὁ φόρος τοῦ καπνοῦ καθ’ ὅλον τὸ ἔτος θέλει παραγάγει τοιαύτην πρόσοδον· νομίζω δὲ, ὅτι οὐδὲ τὸ Ὑπουργεῖον εἶχε τὰ στοιχεῖα, ἐφ’ ὧν νὰ στηριχθῇ, ἵνα ὑπολογίσῃ 2,000,000, διότι ἀκριβῶς τὴν παραγωγὴν τοῦ καπνοῦ καὶ τὸν καταναλισκόμενον ἐν τῷ ἐσωτερικῷ καπνὸν δὲν γνωρίζομεν, ἡ δὲ φορολογία, κατὰ τὸ Νομοσχέδιον, ἐπιβάλλεται εἰς τὴν κατανάλωσιν. Δὲν γινώσκω λοιπὸν πῶς ἡ ἐπιτροπὴ ἢ τὸ Ὑπουργεῖον ὑπολογίζει ὡς πιθανὸν ἔσοδον τὰ 2,000,000· ἐγὼ ὅμως, καθ’ ἃς ἔλαβον πληροφορίας, εἶναι ἀδύνατον, ἂν παραδεχθῶμεν τὸν νόμον, ὡς ἔχει, καὶ ἂν τροποποιήσωμεν, ὡς πρεσβεύει ἡ ἐπιτροπὴ, νὰ ὑπολογίσωμεν πλέον τοῦ 1,500,000. Ἡ ἐπιτροπή σας ὑπολογίζει 100,000 ἐκ τοῦ νόμου περὶ παρατάσεως τῆς προθεσμίας τῆς δηλώσεως τῶν γαιῶν καὶ φυτειῶν. Αὐτὸ ἀποδέχομαι. Ἐκ τῆς μεταβολῆς τοῦ τελωνιακοῦ δασμολογίου, τὸ ὁποῖον ὑπεβλήθη, ὑπολογίζει 1,700,000· ἀποδέχομαι αὐτὸ ὡς ἔσοδον ἐτήσιον, οὐχὶ δὲ ὡς δυνάμενον νὰ πραγματοποιηθῇ κατὰ τὴν διαχείρισιν τοῦ 1880, διότι τὸ Νομοσχέδιον εἰσέτι δὲν ἐψηφίσθη, χρειάζεται δὲ ἀρκετὸς χρόνος διὰ νὰ τεθῇ εἰς ἐνέργειαν. Ἐκ προσθήκης 6 λεπτῶν κατ’ ὀκᾶν ἐπὶ τοῦ θείου, 720,000. Ἀλλὰ καὶ ἂν ὑποθέσητε, ὅτι τὸ Νομοσχέδιον αὐτὸ θέλει ἐπιψηφισθῆ, καίτοι θεωρῶ τὸν φόρον βαρὺν, ἀλλὰ δὲν δυνάμεθα ἢ νὰ ὑποστῶμεν θυσίας, διότι ἄνευ θυσιῶν καὶ νέων φόρων εἶναι ἀδύνατον νὰ προσεγγίσωμεν εἰς τὴν ἐλάττωσιν τοῦ ἐλλείμματος, καὶ θὰ ἰδῆτε, ὅτι μὲ ὅλας τὰς οἰκονομίας, τὰς ὁποίας ἔχω νὰ προτείνω, τὸ ἔλλειμμα θὰ μείνῃ 4,500,000· ἀλλ’ ἀποδέχομαι, ὅτι τὸ ἐπὶ τοῦ θείου Νομοσχέδιον θὰ ἐπιψηφισθῇ καὶ ὅτι ὁ φόρος δὲν εἶναι ὑπέρογκος, ἀλλὰ δὲν ἀποδέχομαι, ὅτι δυνάμεθα κατὰ τὸ 1880 νὰ ἔχωμεν 720,000 ἐκ τοῦ θείου· ὁ νόμος θὰ ἐφαρμοσθῇ τὸν Μάϊον τοὐλάχιστον, ὅτε ἡ εἰσαγωγὴ θὰ ἦναι ἤδη τετελεσμένη. Τὸ ἐμπόριον, τὸ ὁποῖον ἔχει μεγάλην ὀξυδέρκειαν, θὰ εἰσαγάγῃ ἀπὸ τοῦδε ἀρκετὴν ποσότητα θείου, ἑπομένως δὲν θὰ ἔχητε ἐκ τούτου ἔσοδον οὔτε 200,000 δραχμῶν. Ἐκ τῆς μεταβολῆς τῆς νομοθεσίας τῶν κληρονομικῶν τελῶν, ψηφίζω, ὅτι δὲν δυνάμεθα νὰ ὑπολογίσωμεν πλέον τῶν 250,000 δραχμῶν. Ἐκ τῆς ἐπιβολῆς φόρου ἐπὶ τῶν παιγνιοχάρτων 150,000. Ὁ φόρος αὐτὸς θέλει ψηφισθῆ ἄνευ ἀντιῤῥήσεως, ἀμφιβάλλω ὅμως ἂν θ’ ἀποφέρῃ κατ’ ἔτος 150,000 δραχ., πρῶτον, διότι τότα παιγνιόχαρτα δὲν θὰ καταναλίσκωνται, καὶ δεύτερον, διότι κατὰ δυστυχίαν ὁ μέγας φόρος θὰ ἐνθαῤῥύνῃ τὰ λαθρεμπόρια· ὑπολογίζω καὶ ἐξ αὐτοῦ τοῦ φόρου 80,000 δραχμῶν. Ἡ ἐπιτροπή σας ὑπολογίζει τὸ ὅλον τῶν φόρων εἰς 5,000,000· ἐξ αὐτῶν ἀφαιρεῖ μόνον τὸ ἓν τέταρτον, ὡς μὴ μέλλον νὰ εἰσπραχθῇ, ἕνεκα τῆς προόδου τοῦ χρόνου. Ἀλλ’ ἐγὼ, κύριοι, ὑπολογίζω, ὅτι θὰ λείψῃ τὸ ἥμισυ, διότι ὁ φόρος τοῦ καπνοῦ, καὶ ἂν ἐπιψηφισθῇ, δὲν θ’ ἀρχίσῃ νὰ δίδῃ πρόσοδον εἰς τὸ δημόσιον, εἰμὴ μετὰ τὴν πρώτην ἑξαμηνίαν τοῦ ἐνεστῶτος ἔτους. Ἡ ἐπιτροπὴ εἶχεν ἕτερον συμφέρον, καὶ ἐδῶ εἶναι ἡ οἰκονομικὴ συνταγὴ, περὶ τῆς ὁποίας σᾶς ὡμίλησα· ἠθέλησε νὰ ἐλαττώσῃ τὸ ἔλλειμμα ὅσον ἦτο δυνατὸν, ἀφήρεσε λοιπὸν ἐκ τῶν 4,900,000 τὸ ¼, δηλ. 1,300,000· αὐτὸ ὅμως δὲν τὸ προσθέτει εἰς τὸ ἔλλειμμα, προσθέτει μόνον τὸν τόκον, καὶ οὕτω τὸ ἔλλειμμα δὲν παρουσιάζεται ηὐξημένον κατὰ 1,400,000. Αὐτὸς ὁ τρόπος εἶναι εὐκολώτατος· ἂν ἠδυνάμεθα νὰ λάβωμεν σήμερον τὰ 12,000,000 πρὸς 8%, ἠδυνάμεθα διὰ νέου δανείου 12,000,000 νὰ κατασκευάσωμεν προϋπολογισμὸν ἰσοσκελέστατον; Τοῦτο εἶναι ἐπιτήδειος τρόπος νὰ καλύπτωνται τὰ ἐλλείμματα, ἀλλὰ δὲν εἶναι ἀκριβής. Λοιπὸν ἐκ τῶν νέων φόρων, κύριοι, δὲν θὰ εἰσπράξητε παρὰ 2,000,000, ὥστε τὸ ἔλλειμμα τῶν 12,300,000 θὰ καταβιβασθῇ εἰς 10,300,000· πρέπει λοιπὸν νὰ προβῶμεν εἰς οἰκονομίας. Ἀλλ’ ὁμιλῶν περὶ οἰκονομιῶν, δὲν ἐνόησα, ὡς διεδόθη, νὰ προτείνω τὴν διάλυσιν τοῦ στρατοῦ ἢ τοῦ ναυτικοῦ, ἢ τὴν καταστροφὴν τῆς διοικήσεως· οὐδεμία τοιαύτη ἰδέα ἐπῆλθεν εἰς τὴν διάνοιάν μου, ἐννοῶ μόνον νὰ γείνουν περικοπαὶ δαπανῶν, μὴ βλάπτουσαι οὔτε τὸν στρατὸν, οὔτε τὸ ναυτικόν, οὔτε τὴν διοίκησιν· ἐννοῶ νὰ ἀφαιρεθῶσιν ὅλαι αἱ πολυτελεῖς καὶ πρὸς ἐπίφασιν γενόμεναι δαπάναι. Τὸ πρῶτον μέτρον, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ λάβωμεν εἰς ἣν διατελοῦμεν κατάστασιν, εἶναι ἡ παῦσις τῶν δανείων, διότι, ὡς προεῖπον, δὲν ἔχομεν μέσα νὰ ἱκανοποιήσωμεν τὴν ὑπηρεσίαν αὐτῶν. Ὁμιλῶν περὶ παύσεως τῶν δανείων, ἐννοῶ ὡς πρῶτον οἰκονομικὸν μέτρον τὴν ἀκύρωσιν τῶν 24,000 ὁμολογιῶν τοῦ δανείου τῶν 60,000,000. Τὸ ζήτημα τοῦτο γινώσκετε κάλλιστα, ὅτι συνδέεται μετὰ τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, καὶ εἶμαι ἠναγκασμένος νὰ εἴπω τὴν γνώμην μου ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου. Ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία εἶναι κακίστη· τὰ κακὰ αὐτῆς γνωρίζουσι πάντες σήμερον ἐκ τῆς προόδου τῆς κοινωνίας καὶ ἐκ τῆς ἐπεκτάσεως τῶν γνώσεων τῆς πολιτικῆς οἰκονομίας· οὐδεὶς, ἀναγινώσκων ἐφημερίδας Ἑλληνικὰς ἢ ξένας, δὲν δύναται παρὰ νὰ ἦναι φωτισμένος ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου. Δὲν πρόκειται λοιπὸν νὰ συζητήσωμεν, ἂν ἦναι καλὴ ἢ κακὴ ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία, ἀλλὰ ἂν δυνάμεθα νὰ ἄρωμεν αὐτήν. Ὑπεστηρίχθη ἐνταῦθα παρ’ ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ, τοῦ κ. Ῥικάκη, ὅτι εἶναι εὐκολώτατον ν’ ἀρθῇ ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία, ἂν πραγματοποιήσωμεν τὰς 21,000 ὁμολογίας καὶ ἀποδώσωμεν εἰς τὰς τραπέζας τὰ ἐξ αὐτῶν πηγάσοντα χρήματα, παρακαλέσωμεν δὲ αὐτὰς ἢ τὰς ὑποχρεώσωμεν ν’ ἄρωσι τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν, χωρὶς νὰ λάβωσι τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον ὀφείλεται εἰς αὐτὰς παρὰ τοῦ δημοσίου. Τοῦτο βεβαίως θέλει μᾶς φέρει εἰς εὐδαίμονα καὶ καλὴν κατάστασιν. Ἀλλὰ, κύριοι, αἱ τράπεζαι θὰ ἦσαν διὰ τὸ φρενοκομεῖον, ἂν ἤθελον παραδεχθῆ ν’ ἄρωσι τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν, χωρὶς νὰ ἐπιστραφῶσι τὰ ὀφειλόμενα αὐταῖς ὁλοσχερῶς, διότι ἄλλως διακινδυνεύουσι τὴν ὕπαρξίν των· ἄλλο μέσον δὲν ἔχομεν πρὸς ἄρσιν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας εἰμὴ τὰ 60 ἑκατομμύρια· ἐκ τούτων ὑπελείφθησαν 29,000,000 μόνον, ἀπὸ τὰ ὁποῖα ἴσως θ’ ἀφαιρέσωμεν ἓν ἢ δύω, διότι μετ’ ὀλίγας ἡμέρας, ἴσως αὔριον, θὰ ἔλθῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν νὰ μᾶς εἴπῃ· χρήματα δὲν ἔχομεν, σᾶς παρακαλῶ δώσατέ μοι 2,000,000· Ἀλλὰ λαμβάνω ἀκέραιον τὸν ἀριθμὸν 29,000,000. Ἂν πραγματοποιηθῇ τὸ δάνειον τῶν 21,000 ὁμολογιῶν, θὰ ἀποκτήσωμεν ἔτι 10 ἑκατομμύρια καὶ θὰ ἔχωμεν ἐν ὅλῳ 39. Ἀλλ’ ὀφείλετε εἰς τὰς τραπέζας 46,000,000 πρέπει λοιπὸν νὰ δανεισθῆτε ἕτερα 7,000,000, τουτέστι 17 ἐν ὅλῳ πραγματικὰ ἑκατομμύρια, ἤτοι ὀνομαστικὰ 22,000, 000· λοιπὸν θέλομεν ἐπιβαρύνει τὸν προϋπολογισμὸν μὲ τόκους 1,800,000 δραχμῶν, τὰς ὁποίας δὲν ἔχετε νὰ πληρώσητε· πῶς λοιπὸν θ’ ἄρητε τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν; Βεβαίως ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία εἶναι κακίστη, ἡ δὲ μονιμοποίησις αὐτῆς παρουσιάζει κινδύνους· ἀλλὰ πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ τὴν ἄρητε, ἀφοῦ ἐλλείπουσι τὰ μέσα; Οὐδὲν ἔθνος, νομίζω, ἐκτὸς ἡμῶν, ἐσκέφθη ποτὲ νὰ ἄρῃ τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν, ὅταν δὲν εἶχε προϋπολογισμὸν, παρουσιάζοντα περίσσευμα· ἡμεῖς δ’ ἔχομεν τόσον κολοσσιαῖον ἔλλειμμα, ὥστε δάνειον νὰ προμηθευθῶμεν δὲν δυνάμεθα· ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία λοιπὸν θὰ μείνῃ· δὲν δύναται νὰ γείνῃ ἄλλως, καὶ τὰ κακὰ αὐτῆς θὰ τὰ ὑποφέρωμεν. Ἀλλὰ, κατὰ τὴν γνώμην μου, δὲν φοβοῦμαι, ὅτι δύναται νὰ ἐπέλθῃ μεγάλη ὑποτίμησις τῶν τραπεζικῶν γραμματίων. Ἡ μὴ ὑποτίμησις τῶν τραπεζικῶν γραμματίων ἐξαρτᾶται ἐκ δύω λόγων, πρῶτον ἐκ τῆς περισκέψεως τῶν τραπεζῶν, καὶ δεύτερον ἐκ τῶν προμηθειῶν ἀπὸ τοῦ ἐξωτερικοῦ· καὶ ὡς πρὸς τὴν περίσκεψιν βεβαίως τῶν τραπεζῶν δὲν δύναταί τις ν’ ἀμφιβάλῃ. Αἱ τράπεζαι συνέτειναν διὰ μεγάλης περισκέψεως νὰ μὴ ὠθήσουν εἰς ὑποτίμησιν τὰ τραπεζικὰ γραμμάτια, ὅ,τι δὲ κυρίως ἐπήνεγκε μεγάλην ὑποτίμησιν τῶν τραπεζικῶν γραμματίων, ἦτο ἡ πληρωμὴ πολλῶν χρημάτων εἰς τὸ ἐξωτερικὸν ἕνεκα τοῦ ὑλικοῦ τοῦ πολέμου, τὸ ὁποῖον ἐπρομηθεύθημεν. Σήμερον δὲν φοβοῦμαι τοῦτο, διότι δὲν δυνάμεθα νὰ κάμωμεν τοιαύτας προμηθείας, καὶ ἂν θέλῃ ὁ ἀξιότιμος φίλος μου κ. Μπούμπουλης καὶ ὁ κ. Βαλτινός. Λοιπὸν τὸ πρῶτον μέτρον τῶν οἰκονομιῶν εἶναι ἡ παῦσις τῶν δανείων, καὶ κατὰ πρῶτον λόγον ἡ κατάργησις τῶν 21,000 ὁμολογιῶν, διὰ νὰ ἡσυχάσωμεν, διότι ἐνόσῳ ὁ κ. Κουμουνδοῦρος ἔχει τὰς 21,000 δὲν θὰ ἡσυχάσῃ, θὰ εὕρῃ τρόπον, ἓν ἑρμάριον τῆς διανοίας του θὰ ἀνοιχθῇ, καὶ ὁ κ. Παπαμιχαλόπουλος θὰ ἔλθῃ νὰ εἴπῃ, ἔχομεν αὐτὰς τὰς χιλιάδας.

§43ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ ἑρμάριον ἀνεῴχθη.

§44ΖΑΪΜΗΣ. Ἐγὼ θ’ ἀνοίξω ἕτερον διαφορετικόν· ἐκ τῆς καταργήσεως θὰ ἐλαττωθῶσι τὰ ἔξοδα κατὰ 900,000 δραχμῶν. Ἐκ τῶν 29,000,000 ἐπρότεινεν ὀρθότατα ἡ Κυβέρνησις νὰ διατεθῶσιν 6 πρὸς ἐξαργύρωσιν ἐντόκων γραμματίων, διὰ τὰ ὁποῖα τὸ δημόσιον πληρώνει 8%, ἐνῷ εἰς τὰς τραπέζας πληρώνει μόνον 1%, ὥστε θέλει ἐπέλθει ἐλάττωσις ἔτι τῶν ἐξόδων κατὰ 400.000. Ἠδύνατό τις νὰ προτείνῃ περισσότερον, τουτέστι νὰ ἐξαργυρωθῶσι καὶ τὰ 12,000,000 τῶν ἐντόκων γραμματίων, ὅτε θὰ ἐπήρχετο ἐλάττωσις 400,000 ἔτι δραχμῶν· ἀλλὰ φοβοῦμαι μήπως ἡ ἐμφάνισις διὰ μιᾶς ποσοῦ 12,000,000 εἰς τὴν ἀγορὰν τῶν Ἀθηνῶν πρὸς ἐξαργύρωσιν ἐντόκων γραμματίων φέρει ὑποτίμησιν τῶν τραπεζικῶν γραμματίων. Αὗται, κύριοι, αἱ οἰκονομίαι δύνανται νὰ γίνουν ὡς πρὸς τοὺς τόκους τοῦ δημοσίου χρέους, τὸ ὁποῖον εἶναι τῳόντι ἀπελπιστικόν, διότι, ὡς εἶπον ἐν ἀρχῇ τῆς ὁμιλίας μου, τὸ δημόσιον χρέος ἐπὶ τῶν 100 ἀποῤῥοφᾷ τὰ 45 ἐκ τῶν ἐσόδων τοῦ Κράτους· τοῦτο δὲ εἶναι ὀδυνηρόν. Εἰσέρχομαι ἤδη, κύριοι, εἰς τὴν ἐν γένει ἐξέτασιν τῶν διαφόρων Ὑπουργείων. Ἡ ἐπιτροπή σας εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν, ἐκτὸς τῆς ἐλαττώσεως τῶν τόκων, προτείνει 70,000 δραχμάς. Εἰς τὸ ὑπουργεῖον τοῦτο ἠδύναντο νὰ γείνουν πολλαὶ ἄλλαι ἐλαττώσεις, ἀλλὰ αἱ ἐλαττώσεις συνδέονται πρὸς νέους ὀργανισμούς. Ὁμολογῶ, ὅτι ἠδύνατο τὸ Ὑπουργεῖον νὰ φέρῃ ἐνώπιον ἡμῶν νόμους ὀργανικοὺς καὶ ἐπὶ τοῦ οἰκονομικοῦ κλάδου, καὶ ἐπὶ τοῦ διοικητικοῦ, καὶ ἐπὶ τοῦ δικαστικοῦ νόμους, οἱ ὁποῖοι ἠδύναντο νὰ ἐλαττώσωσι τὰ ἔξοδα τῆς διοικήσεως· ἀλλ’ ἐννοεῖτε, ὅτι δὲν εἶναι ἔργον τῆς Βουλῆς νὰ προβῇ εἰς νομοθέτησιν τοιούτων νόμων, διότι εἰς ὅλα τὰ κράτη, εἴτε μοναρχούμενα, εἴτε δημοκρατούμενα, ἡ ἐκτελεστικὴ ἐξουσία ἐθεωρήθη ἡ καταλληλοτέρα καὶ ἐπιτηδειοτέρα πρὸς συναρμογὴν καὶ σύνταξιν τοιούτων νομοσχεδίων. Ἀναγκαζόμεθα λοιπόν, τοὐλάχιστον ἐγὼ ἀναγκάζομαι νὰ λάβω ὑπ’ ὄψιν τὰ πράγματα, ὅπως ἔχουσιν ἤδη, διότι ἄνευ νέων ὀργανισμῶν νὰ προτείνῃ τις οἰκονομίας, καὶ ἰδίως εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν οἰκονομικῶν, εἶναι λίαν ἐπισφαλές, διότι ὑπὸ τὸ ὑπουργεῖον τῶν οἰκονομικῶν διατελεῖ ἡ βεβαίωσις καὶ εἴσπραξις τῶν φόρων, καὶ δὲν εἶναι εὔκολον, κύριοι, νὰ εἴπητε σήμερον ἀφαιρῶ ἢ καταργῶ τὴν δεῖνα καὶ δεῖνα θέσιν, διότι ἄνευ μελέτης προηγουμένης ἡ κατάργησις θέσεων ἠμπορεῖ νὰ ἔχῃ ὀλέθρια ἀποτελέσματα διὰ τὰς εἰσπράξεις. Καὶ ἐὰν αἱ εἰσπράξεις καθυστερήσωσι περισσότερον ἢ ὅσον κατὰ τὸ σύνηθες, τὸ ἔλλειμμα θέλει γίνει μεγαλείτερον, θέλει γίνει τρομερόν. Ἀποδέχομαι δὲ μόνον 70 χιλιάδας δραχμὰς, διὰ τοὺς λόγους, τοὺς ὁποίους σᾶς εἶπον, ὅτι ἄνευ ὀργανισμῶν δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπενεχθῶσιν οἰκονομίαι περισσότεραι. Δύνανται εἰς πολλὰς ἐπαρχίας, ἀλλ’ ἀπαιτεῖται νόμος, τὰ καθήκοντα τῶν ἐφόρων νὰ ἀνατεθῶσιν εἰς τοὺς ἐπάρχους· δὲν λέγω νὰ συγχωνευθῶσιν οἱ ἔφοροι καὶ οἱ ταμίαι, διότι αὐτὸ ἀντίκειται εἰς τὴν φύσιν τῶν πραγμάτων, διότι ὁ μὲν βεβαιώνει τοὺς φόρους, ὁ ἄλλος τοὺς εἰσπράττει· ἀλλὰ, νομίζω, ὅτι εἰς μικρὰς ἐπαρχίας τὰ καθήκοντα τοῦ ἐφόρου δύνανται νὰ ἀνατεθῶσιν εἰς τὸν ἔπαρχον. Καὶ πολλαὶ ἄλλαι οἰκονομίαι δύνανται νὰ γείνωσιν, ἀλλὰ ἐγὼ ὡς βουλευτὴς δὲν δύναμαι νὰ προτείνω ταῦτα, καὶ διότι ἁρμόδιον καὶ ἐπιτήδειον δὲν θεωρῶ τὸν ἑαυτόν μου, καὶ διότι δὲν ἔχομεν καιρόν· μόλις 30 συνεδριάσεις ὑπολείπονται, καὶ θὰ ἤμεθα εὐτυχεῖς, ἐὰν ψηφίσωμεν τὸν προϋπολογισμὸν καὶ τὰ φορολογικὰ νομοσχέδια. Ἀποδέχομαι λοιπὸν τὰς οἰκονομίας τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐπὶ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν. Εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν ἡ ἐπιτροπὴ προτείνει οἰκονομίας τινάς, οὐχὶ ὅμως πολὺ μεγάλας. Νομίζω, κύριοι, ὅτι καὶ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν, χωρὶς νὰ βλαφθῇ ἡ διοίκησις τοῦ ὑπουργείου τούτου, χωρὶς νὰ πάθῃ καὶ ἡ διπλωματικὴ αὐτοῦ ὑπηρεσία, δύνανται νὰ ἐπενεχθῶσιν οἰκονομίαι, ἀνερχόμεναι περίπου εἰς ἥμισυ ἑκατομμύριον. Ἡ ἐπιτροπή σας ἀποδέχεται ὅλα τὰ ποσά, τὰ ὁποῖα ἐνεγράφησαν εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1880 διὰ νέας διπλωματικὰς θέσεις, αἱ ὁποῖαι δημιουργοῦνται ἐν Ῥωμανίᾳ, ἐν Μαυροβουνίῳ, ἐν Βουλγαρίᾳ καὶ καθεξῆς. Οἱ νόμοι οὗτοι δὲν ἐψηφίσθησαν, νομίζω δὲ, ὅτι ἐπὶ τοῦ παρόντος δύναται μόνον νὰ προστεθῇ ποσόν τι εἰς τὰς ἐξωτερικὰς ἀποστολάς, διὰ νὰ σταλῇ πρέσβυς εἰς τὴν Ῥωμανίαν, ἔνθα εἴμεθα ἠναγκασμένοι νὰ ἔχωμεν τοιοῦτον, αἱ δὲ ἄλλαι θέσεις αἱ δημιουργούμεναι ἐκ τῶν νομοσχεδίων δύνανται κάλλιστα νὰ λείψωσιν ἐκ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1880 καὶ ἐντεῦθεν δύναται νὰ πηγάσῃ σπουδαία οἰκονομία, διότι αἱ θέσεις αὗται δικαίως πληρώνονται καλῶς, καὶ πρέπει νὰ πληρώνωνται καλῶς, ὅταν θέλωμεν νὰ ἔχωμεν τοιούτους ὑπαλλήλους. Ἀλλὰ διὰ τὸ 1880 μέχρις οὗ εἴδωμεν τὶ θέλει γείνει, δυνάμεθα νὰ ἀναστείλωμεν τὴν δαπάνην ταύτην καὶ νὰ περιορισθῶμεν μόνον εἰς τὴν ἀποστολὴν ἑνὸς ἀντιπροσώπου εἰς τὴν Ῥουμανίαν, λαμβάνοντος ἀντιμισθίαν ἀπὸ τοῦ κεφαλαίου τῶν ἐκτάκτων ἀποστελῶν. Εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ ὑπουργείου τῶν ἐξωτερικῶν ὑπάρχει ἄρθρον ἐπιγραφόμενον «ἔξοδα ἀπρόβλεπτα» ἐκ δραχμῶν 500 χιλιάδων. Βεβαίως ἡ δαπάνη αὕτη, περὶ τῆς ὁποίας θὰ μὲ συγχωρήσητε νὰ μὴ ἔλθω εἰς οὐδεμίαν λεπτομέρειαν, εἶναι ἀναγκαιοτάτη, ἀλλὰ μέχρι τοῦδε τὸ ποσὸν αὐτὸ δὲν ἐδαπανήθη ὅλον καὶ οὐδὲ εἶναι πιθανόν, ὅτι δύναται νὰ δαπανηθῇ. Νομίζω λοιπόν, ὅτι τὸ ποσὸν αὐτὸ δύναται ἀπὸ 500 χιλ. δραχ. νὰ καταβιβασθῇ μόνον εἰς 200 χιλιάδας μέχρις οὗ λάβωμεν καιρὸν καὶ βελτιώσωμεν τὰ οἰκονομικὰ ἡμῶν πράγματα καὶ εὕρωμεν καὶ τρόπον διαθέσεως τῶν χρημάτων αὐτῶν· διότι ὁ προϋπολογισμὸς τῆς Ἑλλάδος παρουσιάζει καὶ κατὰ τοῦτο τὶ ἰδιότυπον· ἡμεῖς ἔχομεν εἰδικότητα εἰς τὴν νομοθεσίαν τὴν λεγομένην εἰδικότητα τῶν πιστώσεων καὶ δι’ ἓν λεπτὸν ἀπαιτοῦμεν ἐντάλματα, ἀποδείξεις καὶ καθεξῆς, διὰ τὸ ποσὸν τῶν 500 χιλιάδων δραχ. δὲν λαμβάνομεν οὐδὲν τούτων ὑπ’ ὄψιν· ἐδῶ ἀπεδέχθημεν τὸ Ἀγγλικὸν σύστημα. Δὲν πιστεύω δὲ νὰ μὲ διαψεύσῃ ὁ κ. Κασιμάτης· μοὶ φαίνεται ὅτι εἴμεθα σύμφωνοι. Ἕως οὗ λοιπὸν, κύριοι, βελτιωθῶσι τὰ οἰκονομικά μας καὶ δυνηθῶμεν νὰ εὕρωμεν καὶ ἄλλον τρόπον διαχειρίσεως, ἠμποροῦμεν νὰ τὸ ἀναβάλωμεν. Ὅ,τι λέγω, κύριοι, δὲν ἀποβλέπει κυρίως εἰς τὸν ὑπουργὸν τὸν ὑπάρχοντα. Δὲν ἐπιθυμῶ οὐδεὶς ὑπουργὸς εἰς τὴν Ἑλλάδα, ὅταν πρόκειται περὶ 500 χιλ. δραχμῶν νὰ μὴ ἀκολουθῇ τὸν νόμον· δυνάμεθα χωρὶς νὰ βλαφθῶμεν, κατὰ τι νὰ περιορίσωμεν ἐφέτος τὸ ποσὸν τοῦτο εἰς 200 χιλ. δραχμῶν. Καὶ οὕτω μὴ δημιουργοῦντες νέας θέσεις εἰς τὸ Μαυροβούνιον, εἰς τὴν Βουλγαρίαν καὶ καθ’ ἑξῆς, ἀφαιροῦντες τὸ ποσὸν τοῦτο καὶ ἐλαττόνοντες τὸ ποσόν, ὡς ἔπραξεν ἡ ἐπιτροπὴ, τῶν ἐξωτερικῶν ἀποστολῶν, περιορισθῶμεν δὲ εἰς τὰς πραγματικὰς δαπάνας αὐτῶν, θὰ δυνηθῶμεν εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν νὰ φθάσωμεν εἰς οἰκονομίαν 480 ἢ 500 χιλ. δραχμῶν. Καὶ δὲν μοὶ φαίνεται, κύριοι, ὅτι εἶναι μικρὸν τὸ ποσὸν αὐτὸ εἰς προϋπολογισμὸν, ὅστις παρουσιάζει 1,500,000 ἐν ὅλῳ. Εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῆς Δικαιοσύνης ἡ ἐπιτροπὴ φέρει οἰκονομίας 75,000· δικαίως δὲν ἀποδέχεται θέσεις πέντε νέων πρωτοδικείων καὶ πράττει κάλλιστα. Εἶναι περιττὸν νὰ προστίθενται νέαι θέσεις. Ὁ ἀριθμὸς τῶν δικαστῶν παντοῦ εἶναι ἀρκετός. Ὑπάρχουσι δὲ δικαστήρια, εἰς τὰ ὁποῖα δὲν ὑπάρχει καὶ ἡ ἐργασία, οὐδ’ ἡ ἀνάγκη διὰ νὰ ἀπασχολῶνται 5 πρωτοδίκαι, καὶ δύναται βεβαίως δι’ ἑνὸς νόμου νὰ ἐλαττωθῇ ὁ ἀριθμὸς τῶν δικαστῶν, καθὼς πράττουν σήμερον εἰς τὴν Γαλλίαν· ἀλλ’ αὐτὸ, κύριοι, ὅπως σᾶς εἶπον, δὲν δύναται νὰ προτείνῃ βουλευτής. Ἔπρεπεν ἡ Κυβέρνησις νὰ ἔλθῃ μὲ σχέδιον ἔχουσα ὑπ’ ὄψιν τὴν οἰκονομικὴν δυσχέρειαν τοῦ Κράτους, ἔπρεπε νὰ ἔλθῃ μὲ σχέδιον πλῆρες καὶ ἠδύνατο βεβαίως καὶ εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῆς Δικαιοσύνης νὰ κάμῃ οἰκονομίας. Δὲν τολμῶ νὰ ὁμιλήσω περὶ καταργήσεως τινῶν δικαστηρίων, διότι εἶναι ὁ πρόεδρος ἐδῶ (ἱλαρότης). Ἀλλὰ μήπως νομίζετε, ὅτι τινὰ δικαστήρια δὲν πρέπει νὰ καταργηθῶσι; Δὲν ἀναφέρω τὸ ὄνομα πόλεως διὰ τὸν λόγον, τὸν ὁποῖον σᾶς εἶπον. Καὶ ὁ ἀριθμὸς τῶν δικαστῶν δύναται νὰ ἐλαττωθῇ διὰ τὴν ἐκδίκασιν ἀξιοποίνων πράξεων καὶ ἄλλαι οἰκονομίαι διὰ νόμων δύνανται νὰ ἐπιτευχθοῦν, ἀλλὰ ἡ Κυβέρνησις δὲν ἐπρότεινε τοιαύτας, διότι ἡ Κυβέρνησις κατὰ δυστυχίαν ἐμπνέεται πάντοτε ἀπὸ πνεῦμα αἰσιόδοξον, τὸ ὁποῖον εἶναι ἀκατάληπτον δι’ ἐμέ. Λέγεται, ὅτι ὁ πρώην ὑπουργὸς τῶν οἰκονομικῶν τῆς Ῥωσσίας, ὁ κ. Ῥεϋτὲρν εἶχε μικρόν τινα θησαυρὸν κεκρυμμένον, ὅστις ἀνεφάνη κατὰ τὸν πόλεμον τὸν μεταξὺ Ῥωσσίας καὶ Τουρκίας, καὶ αὐτὸς ὁ θησαυρὸς ἐχρησίμευσεν εἰς τὰ ἔξοδα. Πιθανὸν ὁ κ. Παπαμιχαλόπουλος νὰ ἔχῃ τι κεκρυμμένον, διότι δὲν ἐννοῶ αὐτὴν τὴν αἰσιοδοξίαν τῶν ὑπουργῶν, πρὸς τοὺς ὁποίους δὲν ἔχω κανὲν πάθος.

§45Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Δὲν ἠμποροῦμεν νὰ ἔχωμεν ἐπαρχίας προνομιούχους.

§46Θ. ΖΑΪΜΗΣ. Ἀλλ’ αὐταὶ αἱ οἰκονομίαι ἀπαιτοῦσιν ὀργανικὸν νόμον. Λοιπὸν, κύριοι, μετ’ εὐχαριστήσεως βλέπω τὰς 75,000 τὰς οἰκονομίας τῆς ἐπιτροπῆς. Εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν ἐπιφέρει οἰκονομίας μόνον 200 χιλ. δραχμῶν. Ἀλλὰ, νομίζω, ὅτι, χωρὶς νὰ ἐγκιχθῇ ἡ ὑπηρεσία τοῦ ὑπουργείου, δύνανται νὰ ἀνέλθωσιν αἱ οἰκονομίαι ἀπὸ 200 χιλ. εἰς 300, χωρὶς νὰ παραβλαφθῇ ἡ διοίκησις καὶ χωρὶς οὐδόλως νὰ ἐγκιχθοῦν τὰ συμφέροντα τῶν ἐπαρχιῶν διὰ τῆς καταργήσεως ἐπαρχείων. Δύναται ἀμέσως νὰ καταργηθῇ ἡ συνδρομὴ ξένων καὶ λοιπῶν ἐφημερίδων ἐκ 30 χιλ. καὶ νὰ μείνουν μόνον 5 χιλιάδες. Τὸ ἔκτακτον προσωπικὸν δύναται νὰ ἐκλείψῃ, δύναται νὰ λείψῃ εἷς ἐπιθεωρητὴς τῆς ὑγιείας, δύναται νὰ λείψῃ ἐκ τοῦ ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν εἷς τμηματάρχης. Ἀποδέχομαι ν’ ἀφαιρεθῇ ἡ πίστωσις διὰ γεωργικὰς σχολὰς, διότι, κύριοι, δὲν ἔχομεν καιρὸν ἐφέτο νὰ συστήσωμεν γεωργικὰς σχολάς· ἀφίνω, ὅτι τὸ ζήτημα τῶν σχολῶν τῶν γεωργικῶν εἶναι πολὺ σπουδαῖον δὲν θέλω νὰ τὸ ἐξετάσω ἤδη, διότι δὲν ἔχομεν τοὺς εἰδικοὺς ἀνθρώπους, οἱ ὁποῖοι νὰ δύνανται νὰ χρησιμεύσωσιν ὡς διδάσκαλοι, καὶ φοβοῦμαι μήπως αἱ θέσεις αὗται γείνουν θέσεις οἰκονομιῶν· δὲν μεταχειρίζομαι τὴν λέξιν, μὲ τὴν ὁποίαν χαρακτηρίζονται συνήθως αὐταὶ αἱ θέσεις. Ἀλλ’ ἐὰν θέλωμεν νὰ ἐνισχύσωμεν τὴν γεωργίαν, πρέπει ν’ ἀφαιρέσωμεν τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον ἔχομεν πρὸς σύστασιν σχολῶν, καὶ νὰ ψηφίσωμεν ποσὸν, διὰ τοῦ ὁποίου νὰ προμηθευθῶμεν ἐργαλεῖα, νὰ φέρωμεν τὰς μήτρας, νὰ κατασκευάσωμεν τὰ ἀναγκαῖα ἐργαλεῖα διὰ τὴν γεωργίαν. Ἀλλὰ σήμερον δὲν πρόκειται περὶ τούτου, ὥστε δύναται νὰ ἀφαιρεθῇ καὶ αὐτὸ τὸ ποσόν, καὶ οὕτω δυνάμεθα νὰ φθάσωμεν εἰς οἰκονομίαν 300 χιλ. δραχμῶν, χωρὶς νὰ ἐμποδίσωμεν κανὲν παραγωγικὸν ἔργον καὶ βλάψωμεν κατ’ ἐλάχιστον τὴν διοίκησιν. Εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐκκλησιαστικῶν βεβαίως δὲν εἶναι εὔκολον νὰ γείνουν οἰκονομίαι· τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐκκλησιαστικῶν εἶναι, κατ’ ἐμὲ, τὸ πρώτιστον τῶν ὑπουργείων τῆς Ἐπικρατείας, διότι τὸ μέλλον τῆς Ἑλλάδος ἐξαρτᾶται κατὰ μέγα μέρος ἀπὸ τὴν ἀνατροφὴν, τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ δώσωμεν εἰς τὸν λαόν. Ἀλλ’ ἡμεῖς, κύριοι, δὲν φροντίζομεν περὶ τοῦ λαοῦ, ἤτοι περὶ δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, ἡμεῖς φροντίζομεν περὶ Γυμνασίων καὶ ἑλληνικῶν σχολείων, περὶ δὲ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως δὲν ἐλάβομεν τὴν δέουσαν πρόνοιαν. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι Νομοσχέδια ἀξιόλογα κατετέθησαν παρὰ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν, τὰ ὁποῖα ἐλπίζω ἡ Βουλὴ θὰ ψηφίσῃ. Ἀλλὰ τὰ Νομοσχέδια αὐτὰ δὲν ἀρκοῦν. Περὶ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως ἔπρεπε πρὸ παντὸς ἄλλου νὰ φροντίσωμεν καὶ οὐχὶ περὶ τῆς Γυμνασιακῆς καὶ Πανεπιστημιακῆς. Ἔπρεπε πρὸ καιροῦ νὰ σκεφθῶμεν, ὅτι εἰς τόπον, ὅπου ὑπάρχει ἡ καθολικὴ ψηφοφορία, ἡ πρώτη ἀνάγκη εἶναι νὰ ἐκπαιδευθῇ ὁ ἐκλογεύς· ἔπρεπε νὰ μὴ λησμονήσωμεν, ζητοῦντες στρατοὺς καὶ στρατηγοὺς, ὅτι ἡ Πρωσσία διὰ τῶν διδασκάλων καὶ διὰ τῶν καθηγητῶν ἀνεδείχθη ἔνδοξος. Ἔπρεπε νὰ μὴ λησμονήσωμεν, ὅτι ἡ μικρὰ Ῥουμανία ἠδυνήθη νὰ κατορθώσῃ ν’ ἀποκτήσῃ στρατὸν, καὶ δὲν τὸ κατώρθωσε διὰ μεγάλης δαπάνης, τὸ κατώρθωσε διὰ τῆς ἐκπαιδεύσεως εἰς τὰ στρατιωτικὰ, ἀρχομένης ἀπὸ τὴν μικροτέραν ἡλικίαν. Οἰκονομίαι λοιπὸν μεγάλαι εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐκκλησιαστικῶν δὲν δύνανται νὰ γείνωσιν, ἐὰν δὲν γείνουν ὀργανισμοὶ, ἐὰν δὲν περιορισθῇ ὁ ἀριθμὸς τῶν σχολείων τῶν ἑλληνικῶν, διότι ἔχομεν πληθὺν τοιούτων, ἀλλὰ σχολεῖα ἐντελῆ δυνάμενα νὰ ἐκπληρώσωσι τὸν σκοπόν των πλήρη δὲν ἔχομεν εἰς κανὲν μέρος. Ἀλλὰ εἷς διὰ νὰ περιποιηθῇ τὴν ἐπαρχίαν του ζητεῖ ἓν σχολεῖον μὲ ἥμισυ διδάσκαλον ἢ μὲ τέταρτον διδασκάλου· (ἱλαρότης.)

§47ΡΑΛΛΗΣ. Καὶ μὲ ἥμισυ μαθητήν.

§48Θ. ΖΑΪΜΗΣ. Ἢ μὲ ἥμισυ μαθητὴν, ὅπως εὐγλώττως εἶπεν ὁ κ. Ῥάλλης. Θέλω λοιπὸν μεταβολὴν τοῦ ὀργανισμοῦ τῆς ἐκπαιδεύσεως· τούτου δὲ μὴ ὑπάρχοντος πῶς θὰ γείνῃ οἰκονομία; Δύναται νὰ εἴπῃ ἡ Βουλὴ καταργῶ 10 σχολεῖα; ὄχι, δὲν εἶναι εἰς θέσιν νὰ τὸ εἴπῃ, ἀλλ’ ὅτι πρέπει νὰ καταργηθοῦν σχολεῖα, εἶναι ἀναντίῤῥητον. Πρὸ παντὸς ἄλλου πρέπει νὰ ἐπιστήσωμεν ὅλην τὴν προσοχήν μας εἰς τὴν ἐκπαίδευσιν, ἥτις ἀφορᾷ εἰς τὴν ἐκπαίδευσιν τοῦ λαοῦ καὶ ὄχι εἰς τὴν ἐκπαίδευσιν ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἀτενίζουν νὰ γείνωσι Δήμαρχοι, Νομάρχαι, Ἔπαρχοι, Δικασταὶ ἢ ὑπάλληλοι, Ὑπουργοί Εἰς τὴν σειρὰν τοῦ προϋπολογισμοῦ ἔρχεται ἤδη ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν. Κύριοι, ἤλπιζον, ὅτι ὁ κ. Βαλτινὸς, εἷς τῶν μᾶλλον πεπαιδευμένων καὶ ἀκεραίων ἀξιωματικῶν τοῦ στρατοῦ, ἀνὴρ ἔχων πεῖραν, διότι ἐγήρασεν ἀναμιχθεὶς εἰς τὰ πολιτικὰ καὶ εἰς τὴν διοίκησιν τοῦ στρατοῦ καὶ γινώσκει τὸν τόπον, ἤλπιζον, ὅτι ἤθελε παρουσιάσει ὀργανισμὸν δυνάμενον νὰ ἐφαρμοσθῇ εἰς τὸν τόπον· διότι τὸ πλεονέκτημα καὶ τὸ προτέρημα τῶν νομοθετημάτων δὲν εἶναι αἱ καλαὶ διατάξεις, καὶ ἡ συνάφεια τῶν διατάξεων τοῦ Νόμου. Τὸ Αʹ προτέρημα ἑνὸς Νόμου εἶναι τὸ νὰ δύναται αὐτὸς ὁ Νόμος νὰ ἐφαρμοσθῇ εἰς τὴν χώραν, δι’ ἣν νομοθετεῖται. Ἀλλ’ ὁ ὀργανισμὸς, τὸν ὁποῖον ἐπαρουσίασεν ὁ ἀξιότιμος Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, ἀπομακρύνεται δυστυχῶς ἀπὸ τῶν βάσεων, τὰς ὁποίας ὤφειλε νὰ ἔχῃ. Καὶ δύναται ἐξεταζόμενος νὰ ἦναι ἄριστος ὀργανισμός, ἀλλὰ ἐξεταζόμενος ὡς μέλλων νὰ ἐφαρμοσθῇ εἰς τὴν Ἑλλάδα, εἶναι ὁ πλέον ἀκατάλληλος. Διότι ὁ ὀργανισμὸς αὐτὸς ἔλαβεν ὑπ’ ὄψιν οὐχὶ νὰ ἱκανοποιήσῃ τὰς ἀνάγκας τοῦ τόπου, οὐχὶ νὰ συντελέσῃ εἰς μόρφωσιν τοῦ στρατοῦ, τὸν ὁποῖον, κατὰ τὴν ἔκθεσιν τῆς ἐπιτροπῆς σας, δὲν ἔχομεν. «ἕως τοῦ νῦν, λέγει ἡ ἐπιτροπὴ τοῦ προϋπολογισμοῦ, δὲν ἔχομεν ἀκριβῶς στρατὸν, ἀλλ’ ὁπλίτας, δὲν ἔχομεν ἀξιωματικοὺς συντεταγμένους στρατοῦ, ἀλλὰ βαθμοφόρους· οὔτε εἰς τοὺς ἄνδρας τοῦ Ἑλληνικοῦ στρατοῦ ἐλλείπουσι τὰ προσόντα τῶν καλῶν στρατιωτῶν, οὔτε εἰς τοὺς ἀξιωματικοὺς αὐτοῦ ὁ ζῆλος καὶ ἡ ἱκανότης, ἀλλ’ ἐλλείπει αὐτοῖς σύστημα στρατιωτικὸν, οὗ ἄνευ οὐδὲν ἀτομικὸν προσὸν εἶναι λυσιτελές· ὁ ὀργανισμὸς λοιπὸν τοῦ στρατοῦ δὲν ἔχει σκοπὸν νὰ μορφώσῃ στρατὸν, ἔχει σκοπὸν ν’ αὐξήσῃ τοὺς βαθμοφόρους, νὰ πολλαπλασιάσῃ τὰς πολυτελεῖς θέσεις. Πᾶς ὀφείλει, πάντες ὀφείλομεν καὶ τὸ ἐπιθυμοῦμεν, καὶ τὸ συμφέρον ἡμῶν εἶναι νὰ μορφώσωμεν τὸν στρατὸν, ἀλλὰ μόρφωσις τοῦ στρατοῦ δὲν συνεπάγει τὴν πολυτέλειαν τῶν θέσεων δημιουργοῦσα ἀρχηγεῖα καὶ στρατηγεῖα καὶ γενικὰ ἐπιτελεῖα· κατὰ δυστυχίαν ὁ ὀργανισμὸς τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν δὲν ἔλαβεν ὑπ’ ὄψιν τὰς ἀνάγκας τῆς χώρας καὶ παρεβίασε καὶ ἀρχὰς ἀποδεχομένας εἰς ὅλα τὰ μέρη τοῦ κόσμου. Κατὰ τὰς ἐπικρατούσας ἀρχὰς εἰς ὅλα τὰ ἔθνη, εἴτε ὑπὸ μοναρχίαν διατελοῦντα, εἴτε ὑπὸ δημοκρατικὸν πολίτευμα, ὁ στρατὸς ὁρίζεται εἰς ἓν ἑκατοστὸν τοῦ πληθυσμοῦ. Τοιαῦται εἶναι αἱ ἀρχαὶ, ὅπως ἤθελεν εἴπει ὁ κ. Μπούμπουλης, τῆς ἐπιστήμης, ἀλλὰ δὲν εἶναι μόνον τῆς ἐπιστήμης, εἶναι, κύριοι, ἀρχὴ νομοθετική· ὁ τελευταῖος παρουσιασθεὶς ὑπὸ τοῦ κ. Βίσμαρκ νόμος εἰς τὴν Γερμανίαν ῥητῶς ὁρίζει, ὅτι l’ effectif de l’ armée sur le pied de paix est fixé à 1% de la population. Ὅτι ὁ ἐν εἰρήνῃ στρατὸς δὲν δύναται νὰ ὑπερβαίνῃ τὸ 1% ἐπὶ τοῦ πληθυσμοῦ· ἀλλ’ ὁ ἐν εἰρήνῃ στρατὸς κατὰ τὸν ὀργανισμὸν, τὸν ὁποῖον ἔχετε ὑπ’ ὄψιν, προσδιορίζεται εἰς 26 χιλιάδας. Ὁ ἀξιότιμος Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἐπροβίβασε καὶ τὸν πληθυσμὸν τῆς Ἑλλάδος ἀπὸ 1,670,000 εἰς 2,600,000, καὶ διὰ τοῦτο ὥρισεν, ὥστε ὁ ἐν εἰρήνῃ στρατὸς νὰ ᾖ 26 χιλ. Εἶναι ἀδιάφορον, ἂν ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ 1880 δὲν περιέχῃ τὸν ἀριθμὸν αὐτὸν, διότι ὅταν ψηφίσητε τὸν ὀργανισμὸν αὐτὸν δι’ ἑνὸς ἄλλου προϋπολογισμοῦ, ἠμποροῦν νὰ σᾶς ἀναβιβάσουν τὴν ἐν εἰρήνῃ δύναμιν τοῦ στρατοῦ εἰς 26 χιλ. δυνάμει αὐτοῦ τοῦ νόμου. Ἡ Ἑλλάς, καθ’ ὅλους τοὺς κανόνας αὐτοὺς, δὲν δύναται νὰ ἔχῃ, ἂν ἔχῃ τὰ μέσα, δὲν δύναται νὰ ἔχῃ παρὰ 16,700 ἄνδρας, ἀλλ’ αὐτὸ εἶναι ὁ ἀνώτατος ὅρος, διότι ἄλλα Κράτη δὲν τηροῦν αὐτὸν τὸν κανόνα. Μικρὰ Κράτη ἡ Ῥωμανία π. χ. ἡ ὁποία δύναται νὰ ἔχῃ κατὰ τὸν πληθυσμόν της 50,000 στρατὸν ἐν εἰρήνῃ, δὲν ἔχει παρὰ 12,000· 25,000 περιλαμβάνει ὁ προϋπολογισμός της, ἀλλὰ δίδουν ἀδείας καὶ διατηροῦν μόνον 12,000 στρατοῦ· ἡμεῖς ὅμως παραβαίνοντες τὸν κανόνα καὶ τῆς ἐπιστήμης καὶ τῆς νομοθεσίας ἄλλων ἐθνῶν διὰ τοῦ ὀργανισμοῦ ὁρίζομεν εἰς 26,000 τὴν ἐν εἰρήνῃ δύναμιν, ἤτοι σχεδὸν 1½% ἐπὶ τοῦ πληθυσμοῦ. Ὁ νέος ὀργανισμὸς καθιεροῖ, κύριοι, τὰ συντάγματα, τὰ ὁποῖα κατὰ τὴν πεῖραν ἀπεδείχθησαν ἐν Ἑλλάδι ὄχι καλά. Ἡ διαίρεσις τοῦ στρατοῦ εἰς τὴν μονάδα αὐτὴν ἀναφαίνεται, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, δὶς ἐν τῇ στρατιωτικῇ ἱστορίᾳ τοῦ τόπου, πρῶτον ὁ μακαρίτης στρατηγὸς Καλέργης εἰσήγαγε τὰ συντάγματα, ἀλλὰ δὲν διετηρήθησαν ἐπὶ πολὺ καὶ μετὰ ταῦτα κατηργήθησαν καὶ διῃρέθη ὁ στρατὸς εἰς τάγματα. Ἀκολούθως ἡ Οἰκουμενικὴ ἀπεδέχθη τὰ συντάγματα, καὶ ἐλπίζω νὰ μὴν ἐρεθισθοῦν τὰ νεῦρα τοῦ ἀξιοτίμου φίλου μου κ. Μεσσηνέζη διὰ τὴν λέξιν Οἰκουμενική’ (ἱλαρότης). Ἀλλὰ δὲν παρῆλθε χρόνος καὶ ἡ ἰδία Κυβέρνησις ἦλθε καὶ ἐζήτησε παρὰ τῆς Βουλῆς τὴν τροποποίησιν τοῦ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ διότι τὰ συντάγματα, ἐὰν χρησιμεύουν ὡς μονὰς ἐκπαιδεύσεως, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ τὰ ἔχετε εἰς τὴν Ἑλλάδα, διότι δὲν ἔχετε πολὺν στρατὸν, καὶ εἶναι ἀδύνατον νὰ συγκεντρώσητε ἓν σύνταγμα εἰς μίαν πόλιν· ὅταν λοιπὸν δὲν ἠμπορῆτε νὰ πράξητε τοῦτο, ὅπερ εἶναι δύσκολον εἰς τὴν Ἑλλάδα, δύσκολος δὲ εἶναι καὶ ἡ διοίκησις, ἐνῷ τὰ τάγματα, μονὰς αὐθύπαρκτος, διοικοῦνται εὐκολώτερον, κινοῦνται εὐκολώτερον, καὶ διοικοῦνται οἰκονομικώτερον, διότι πρέπει εἰς ὅλα νὰ ἐπιζητήσωμεν τὴν οἰκονομίαν, διατί σᾶς παρακαλῶ καταργεῖτε τὰ τάγματα; δὲν βλέπω οὐδένα ἄλλον λόγον, παρὰ διὰ νὰ προβιβάσητε 7 συνταγματάρχας. Ἀλλὰ μήπως, κύριοι, ὅταν ἔχητε τάγματα δὲν ἠμπορεῖτε νὰ συγκεντρώσητε τρία τέσσαρα τάγματα; καὶ ἐν καιρῷ πολέμου νὰ ἔχητε τὸ ἀνάλογον πυροβολικὸν, τὸ ἀνάλογον ἱππικὸν, τὸ ἀνάλογον μηχανικὸν, τὸν λοιπὸν βοηθητικὸν στρατὸν, καὶ νὰ ἀποτελέσητε ταξιαρχίαν, τὴν ὁποίαν νὰ διοικῇ εἰς συνταγματάρχης. Ἡ Ἑλβετία, κύριοι, ἡ ὁποία καὶ πλουσιωτέρα καὶ ἀρχαιοτέρα πολιτεία εἶναι καὶ στρατιωτικὴν ἐκπαίδευσιν ἔχει, δὲν τὰ ἔχει αὐτά· εἰς τὴν Ἑλλάδα εἶναι δυνατόν ποτε νὰ ἔχητε, un corps d’ armée; καὶ ὅλα αὐτὰ, τὰ ὁποῖα δημιουργεῖ ὁ κανονισμός; Δὲν εἶναι δυνατόν. Καλλίτεροι τῆς Ἑλβετίας δὲν ἠμποροῦμεν νὰ γείνωμεν, διότι καὶ μεγαλειτέρα καὶ πολυπληθεστέρα καὶ πλουσιωτέρα καὶ στρατιωτικῶς ἐκπαιδευμένη καλλίτερα εἶναι, καὶ ὅμως ἡ Ἑλβετία ἔχει τὸ οἰκονομικώτερον σύστημα, τὸ ὁποῖον ὑπάρχει. Τρίτον ἐκτὸς τῶν συνταγμάτων δημιουργεῖ διὰ τὰ εἰδικὰ σώματα ἀρχηγοὺς πυροβολικοῦ, μηχανικοῦ καὶ δὲν ἠξεύρω καὶ ἐγὼ τί. Τί ἀρχηγεῖον θέλετε μὲ 300 ἱππεῖς; καὶ commandant en chef; ποῖον ἄλλον σκοπὸν εἶχεν ὁ ὀργανισμὸς παρὰ νὰ αὐξήσῃ τὰς θέσεις; Δὲν εἶναι συμφέρον τῆς ὑπηρεσίας, κύριοι, τὸ πυροβολικὸν, τὸ ἱππικὸν νὰ μὴ ἦναι συγκεντρωμένα. Τὸ συμφέρον τοῦ πυροβολικοῦ, ὡς σώματος εἰδικοῦ καὶ ἐπιστημονικοῦ, εἶναι νὰ ἦναι συγκεντρωμένον, διότι ἠμπορεῖ νὰ ἐκπαιδεύηται καλλίτερον καὶ ἠμπορεῖ μάλιστα τὸ πυροβολικὸν διαρκῶς νὰ μένῃ εἰς τὰς Ἀθήνας, ἔνθα καὶ οἰκονομία περισσοτέρα δύναται νὰ γείνῃ καὶ βελτίωσις τοῦ σώματος αὐτοῦ· ἀλλὰ κάμνομεν ἀρχηγεῖον τοῦ πυροβολικοῦ διὰ νὰ κάμωμεν τέσσαρας μοίρας πυροβολικοῦ. Αὐτὰ τὰ ἀρχηγεῖα, δὲν ἀποβλέπουσιν εἰς ἄλλο παρὰ εἰς τὸ νὰ αὐξήσωμεν τὰς θέσεις. Σᾶς παρακαλῶ, τὰ ἀρχηγεῖα αὐτὰ δύνανται νὰ συντελέσωσιν εἰς τὴν μόρφωσιν τοῦ στρατοῦ, διότι ἔγειναν ἀρχηγεῖα; ἀλλὰ ἄλλο βάσανον καθιεροῦται, ἄλλα ἀρχηγεῖα καθ’ ὅλον τὸ Κράτος, διατί; διότι, λέγει ἡ ἐπιτροπή σας, αὐτὸ εἶναι ἀναγκαιότατον, διότι θὰ ἔχωμεν τὴν ἐθνοφρουράν. (Ἀναγινώσκει.) «Ἡ ἐπιτροπὴ παρεδέχθη κατὰ πλειονοψηφίαν τὴν ὑπὸ τοῦ στρατιωτικοῦ ὀργανισμοῦ εἰσαγομένην, ἀναγραφομένην δὲ ὑπὸ προϋπολογισμοῦ ἀρχὴν αὐτοτελῶν σωμάτων στρατοῦ, διοικουμένων ὑπὸ ἀρχηγείων, ἑδρευόντων ἐν διαφόροις τοῦ Κράτους μέρεσιν, οὐ μόνον ὡς ἀποτελοῦσαν ἕνα τῶν κυριωτάτων ὅρων καλῆς στρατιωτικῆς ὀργανώσεως, ἀλλὰ καὶ ὡς ἀναγκαίαν συνέπειαν τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ περὶ στρατολογίας νόμου· ἡ § 2 ἐδ. 3 τοῦ ἄρθρου 59 ἐπιβάλλει τὰς στρατιωτικὰς περιφερείας διὰ τὴν κατὰ διαμερίσματα κατάταξιν ἐπ’ αὐτῆς τῆς ἐθνοφρουρᾶς», ἀλλὰ ποῦ ἐθνοφρουρὰ, κύριοι; εἰσέτι δὲν κατωρθώσαμεν τὰ μητρῷα τῶν ἀῤῥένων, ἡ δὲ ἐθνοφρουρὰ ὑποθέτει ἄνδρας, οἱ ὁποῖοι διήνυσαν τὴν ἐνεργὸν ὑπηρεσίαν ἐν τῷ στρατῷ, καὶ τὴν ὑπηρεσίαν ἐν ἐφεδρείᾳ; λοιπὸν τί χρησιμεύουν αὐτὰ τὰ ἀρχηγεῖα ἤδη; ἀρχηγοὶ τῶν δύο σωμάτων μένουσιν ἐν τῇ πρωτευούσῃ. Ταῦτα, πιστεύσατε, ὅτι δὲν συντελοῦσιν εἰς τὴν πρόοδον καὶ τὴν εὐημερίαν τοῦ ἑλληνικοῦ στρατοῦ, τὴν ὁποίαν ὑπὲρ πάντα ἄλλον ἐπιθυμῶ· ἐξ ἐναντίας, νομίζω, ὅτι ὅλα αὐτὰ βλάπτουν τὴν ὕπαρξιν τοῦ στρατοῦ. Ἐρχόμεθα, κύριοι, εἰς τοὺς γενικοὺς ἐπιτελεῖς. Δὲν ἠξεύρω πῶς ὁ ἀξιότιμος κ. Βαλτινὸς, ὁ ὁποῖος βεβαίως εἶναι ἐνήμερος ὅλων τῶν στρατιωτικῶν ζητημάτων, τὰ ὁποῖα ἐξετάζονται σήμερον ἐν Εὐρώπῃ, πῶς ἐλησμόνησεν, ὅτι καθ’ ἣν ὥραν συνέταττε τὸ Νομοσχέδιον τοῦτο, ἐσυζητεῖτο ἐν Γαλλίᾳ ἡ ἀνάγκη τῆς καταργήσεως σώματος γενικοῦ ἐπιτελείου. Τὸ ζήτημα τοῦτο συνεζητεῖτο πρὸ καιροῦ ἐν Γαλλίᾳ, καὶ τὰ δύω νομοθετικὰ σώματα δὲν εὑρέθησαν σύμφωνα, ἄλλως πρὸ καιροῦ ἤθελε καταργηθῆ τὸ σῶμα τῶν γενικῶν ἐπιτελῶν· ἐγένετο ἀνάγκη νὰ γείνῃ ἐπιτροπὴ ἐκ γερουσιαστῶν καὶ βουλευτῶν καὶ τέλος πάντων πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν συνεφώνησαν, καὶ μετ’ ὀλίγον ἐν Γαλλίᾳ καταργοῦνται οἱ γενικοὶ ἐπιτελεῖς καὶ δημιουργοῦνται ἐπιτελεῖα εἰς ἕκαστον σῶμα, καὶ τὰς θέσεις τῶν ἐπιτελῶν θὰ καταλαμβάνουν ἐκ περιτροπῆς διάφοροι ἀξιωματικοὶ τοῦ αὐτοῦ σώματος, ἀφοῦ προηγουμένως ὑποστῶσι δοκιμασίαν τινά. Ὁρίζονται δὲ εἰς τὸν στρατὸν τῆς Γαλλίας οἱ τοιοῦτοι ἐπιτελεῖς εἰς 300, ἡ δὲ Ἑλλὰς, κατὰ τὸν ὀργανισμὸν, πρέπει νὰ ἔχῃ 56 ἐπιτελεῖς, ὡς νὰ εἶχε δηλ. 120,000 στρατοῦ. Ὁ ὀργανισμὸς τοῦ στρατοῦ, κύριοι, καὶ ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ 1880 ἔχουν εἰς ὅλους τοὺς κλάδους τῆς στρατιωτικῆς ὑπηρεσίας προσθέτους ἀξιωματικοὺς ἢ ἀνθυπασπιστὰς ἀπὸ τοῦ ὑπουργείου τῶν στρατιωτικῶν μέχρι τῆς στρατιωτικῆς σχολῆς, ἐν περιλήψει ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ 1880 παραβαλλόμενος, κύριοι, πρὸς τὸν τοῦ 1879 περιέχει ποσὸν μεγαλείτερον τῶν 510 χιλ. διὰ μισθοὺς ἀξιωματικῶν καὶ ἀνθυπασπιστῶν· οὕτως εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν στρατιωτικῶν ὑπάρχουσι συνταγματάρχης γενικῶν ἐπιτελῶν, γενικὸς γραμματεὺς, λοχαγὸς γενικῶν ἐπιτελῶν καὶ καθεξῆς· τὸ περίεργον εἶναι, ὅτι ἐνῷ ὁ ὀργανισμὸς περιγράφει ἐν ἀκριβείᾳ τὰ καθήκοντα τῶν γενικῶν ἐπιτελῶν ἐν ἄρθρῳ 35, εἰς τὸν προϋπολογισμὸν βλέπετε λοχαγὸν τῶν γενικῶν ἐπιτελῶν ὡς διεκπεραιωτὴν τοῦ ὑπουργείου τῶν στρατιωτικῶν. Τί θὰ κάμῃ ὁ λοχαγὸς τοπογραφικὰς μελέτας εἰς τὴν διεκπεραίωσιν;

Ἐν αὐτῇ εἶναι διοικητὴς εἷς ἀντισυνταγματάρχης· ὁ προϋπολογισμὸς τὸν κάμνει συνταγματάρχην ἢ ὑποστράτηγον, διατί, σᾶς παρακαλῶ; Δὲν βλέπω ἄλλον λόγον ἢ διότι ὁ διοικητὴς τῆς ecole de Saint Lqr. εἶναι στρατηγὸς, καὶ θέλομεν νὰ τὸν κάμωμεν καὶ ἡμεῖς· μέχρι τοῦδε ὁ ὑποδιοικητὴς ἦτο ταγματάρχης καὶ κατεῖχε τὴν θέσιν αὐτὴν εἷς ἄριστος ἀξιωματικὸς, ἀλλὰ τὴν θέσιν καταλαμβάνει ἤδη ἀντισυνταγματάρχης. Διατί ὅλη αὐτὴ ἡ πολυτέλεια; 120 παιδιὰ εἶναι ἐκεῖ, θέλουν στρατηγὸν καὶ καπέλα μὲ πήπουλα (ἱλαρότης), διὰ νὰ διοικηθοῦν; Πέρυσιν εἴχομεν 20 χιλ. δραχ. εἰς τὸν προϋπολογισμὸν δι’ ἔξοδα διδασκομένων ἐν Εὐρώπῃ, ἐφέτος αὐξάνουσιν εἰς 60 χιλ. διατί; εἶμαι ἐναντίος τῆς ἀποστολῆς τῶν ἀξιωματικῶν εἰς τὸ ἐξωτερικὸν πρὸς σπουδήν· ἔχω ὅμως ἄλλην γνώμην, ὅτι ὀφείλομεν νὰ ἐξοδεύωμεν καὶ 50 χιλ. δραχ. διὰ νὰ στέλλωμεν ἀξιωματικοὺς νὰ παρευρίσκωνται εἰς τὰ γυμνάσια τὰ στρατιωτικά.

§49ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Αὐτὸ εἶναι, κύριε Ζαΐμη.

§50ΖΑΪΜΗΣ. Καὶ πρέπει νὰ στέλλωνται οἱ ἄριστοι τῶν ἀξιωματικῶν, διότι οἱ ἀξιωματικοὶ ἡμῶν εἶναι ἄριστοι, ἀλλὰ δὲν παρευρέθησαν εἰς οὐδὲν γυμνάσιον· ἐν τούτοις ἡ αὔξησις, τὴν ὁποίαν φέρει ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ 1880 διὰ τῆς προσθήκης ἀξιωματικῶν καὶ ἀνθυπασπιστῶν, ἡ αὔξησις αὕτη ἀνέρχεται εἰς 510,000· τώρα ἔπειτα ἀπὸ ὅλα ταῦτα θὰ μὲ ἐρωτήσητε τί πρέπει νὰ γείνῃ, ὅταν νομίζητε, ὅτι ὁ στρατιωτικὸς ὀργανισμὸς τοῦ 1880 ἔχει αὐτὰ τὰ ἐλαττώματα; κατὰ τὴν γνώμην μου, κύριοι, τὴν ὁποίαν ἐξήνεγκα ἄλλοτε, καιρὸς διὰ νὰ ἐπιψηφισθῇ ὁ ὀργανισμὸς τοῦ στρατοῦ δὲν ὑπάρχει, καὶ δὲν δυνάμεθα οἱονδήποτε ὀργανισμὸν τοῦ στρατοῦ νὰ μὴν τὸν ἐξετάσωμεν κατ’ ἔκτασιν, καιρὸν δὲ ἡ Βουλὴ δὲν ἔχει διὰ τοῦτο· εἶπον καὶ ἄλλοτε τὴν γνώμην μου· φρονῶ, ὅτι πρέπει νὰ διατηρηθῇ ὁ προσωρινὸς ὀργανισμὸς τοῦ 1879. Φρονῶ, ὅτι ἐν τῷ προϋπολογισμῷ ἐκείνῳ πρέπει νὰ καταργηθῶσι τὰ τρία ἀρχηγεῖα καὶ αἱ πολυτελεῖς θέσεις. Φρονῶ, ὅτι πρέπει νὰ διατηρήσωμεν τὰ στελέχη τῶν ταγμάτων, διότι, νομίζω, ὅτι καὶ τὸ συμφέρον τοῦ Κράτους εἶναι τοιοῦτον, καὶ δίκαιον εἶναι· οὐδεὶς, κύριοι, διενοήθη ποτὲ, ὅτι πρόκειται νὰ ῥίψωμεν καθ’ ἑκατοντάδας τοὺς ἀξιωματικοὺς εἰς ἀργίαν· ἦτο ἰδέα ἀποπεπλανημένη, ἡ ὁποία δὲν ἠσπάζετο ὑπ’ οὐδενὸς ἐνταῦθα· χωρὶς νὰ θελήσω ν’ ἀντιπροσωπεύσω οὐδένα, ὁμιλῶν δὲ ἐν ἰδίῳ ὀνόματι, νομίζω, ὅτι ἐκφράζω τὴν πεποίθησιν ὅλων, ὅτι οὐδεὶς διενοήθη νὰ ῥίψῃ εἰς ἀργίαν πληθὺν ἀξιωματικῶν. Προτείνω τὴν διατήρησιν τῶν στελεχῶν, ἀλλ’ ἐλάττωσιν τῆς δυνάμεως τῶν ἀνδρῶν, κατάπαυσιν τῆς καταστάσεως τοῦ στρατοῦ ἐν ἐπιστρατείᾳ mobilisation, διότι ἤδη ἔχομεν τὸ πυροβολικὸν εἰς ἐπιστρατείαν, ἡ δὲ ἐπιστρατεία αὕτη θέλει ἀπείρους δαπάνας· εἶναι ἀνάγκη νὰ ἐκποιηθῶσι τὰ κτήνη. Τὸν Δεκέμβριον ἀνεκοίνωσεν εἰς τὴν Βουλὴν ὁ Πρωθυπουργὸς, ὅτι ἐπρόκειτο νὰ ἐκποιηθῶσι 400 κτήνη· ἐν τούτοις πλησιάζομεν νὰ εἰσέλθωμεν εἰς τὸν Μάρτιον καὶ τὰ κτήνη ταῦτα διατηροῦνται εἰσέτι, καὶ ἂν ἀναμείνητε ἀγοραστὰς θὰ τὰ πωλήσητε εἰς πολὺ κατωτέραν τιμὴν, διότι ἕκαστος ἡμίονος ἀπαιτεῖ 2 δραχμὰς τὴν ἡμέραν πρὸς διατροφὴν, λοιπὸν διὰ 400 ἡμιόνους ἐξοδεύονται καθ’ ἡμέραν 800 δραχμαὶ, ἑπομένως τὸν μῆνα 24,000. Ἐλαττοῦντες τὰς θέσεις τῆς πολυτελείας, διατηροῦντες τὰ στελέχη, ἐλαττοῦντες κατὰ πολὺ τὴν δύναμιν τῶν ἀνδρῶν καὶ ἐκποιοῦντες τὰ κτήνη τὰ περιττὰ, δύνασθε νὰ ἐπιφέρητε οἰκονομίας ὑπὲρ τὰ 2,000,000 εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν, χωρὶς νὰ πάθῃ ὁ στρατὸς, χωρὶς νὰ τεθῇ εἷς ἀξιωματικὸς εἰς ἀργίαν, καὶ μὲ τὰς προταθείσας οἰκονομίας δυνάμεθα νὰ φθάσωμεν, πρὶν μεταβῶμεν εἰς τὸν κ. Μπούμπουλην, εἰς οἰκονομίας ὑπερβαινούσας τὰ 4,000,000. Ἔρχομαι εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν, ἔνθα ὁ κ. Μπούμπουλης ἐλπίζω νὰ μὴ ἦναι πολὺ νευρικός.

§51ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Τὴν ῥετσέτα αὐτήν, παρακαλῶ, νὰ μοὶ τὴν δώσητε τῶν 2 ἑκατομμυρίων, θέλω νὰ τὴν ἴδω.

§52ΖΑΪΜΗΣ. Τὴν συνταγήν;

§53ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Μάλιστα τὴν ῥετσέτα.

§54ΖΑΪΜΗΣ. Σᾶς τὴν εἶπον· δύνασθε νὰ τὴν κάμητε μόνοι σας, ἂν ἦσθε καλὸς φαρμακοποιός. (Ἱλαρότης.) Εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν ἐπρότεινεν οἰκονομίας τινὰς ἡ Ἐπιτροπή σας, ἀλλ’ αἱ οἰκονομίαι ἠμποροῦν ν’ αὐξηθῶσι. Δὲν κατηγορῶ δὲ τὸν Ὑπουργόν. Ὁ κ. Μπούμπουλης ἔχει πολλὴν δραστηριότητα καὶ πολὺν ζῆλον, καὶ τῷ ὄντι δύναται νὰ εἰπῇ, ὅτι ὁ ζῆλος τοῦ οἴκου σου κατέφαγέ με. (Ἱλαρότης). Ἀλλ’ ὁ κύριος Μπούμπουλης δὲν ἠθέλησε νὰ ἐξετάσῃ τὴν κατάστασιν τῶν οἰκονομικῶν τοῦ τόπου, ὅπως δὲν τὸ ἔπραξεν ὁ συνάδελφός του Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν. Ὅ,τι ζητεῖ ὁ κ. Μπούμπουλης, εἶναι ἀναγκαιότατον, καθὼς εἶναι ἀναγκαιότατος καὶ πολυάριθμος στρατός, ὄχι ὅμως βαθμοφόροι, ἀλλ’ ὁ κ. Μπούμπουλης δὲν ἔλαβεν ὑπ’ ὄψιν, ὅτι ἡ ἐπικράτεια δὲν ἔχει τὰ μέσα ταῦτα καὶ δὲν ἀρκεῖ νὰ ἀναγράψῃ τις τὸ τί πρέπει νὰ γείνῃ, πρέπει πρὸ παντὸς ἄλλου νὰ ἔχῃ τὰ μέσα διὰ νὰ πράξῃ. Ἡ δεξαμενή, λέγει ὁ κ. Μπούμπουλης, εἶναι ἀναγκαιοτάτη καὶ τίς μεταξὺ ἡμῶν ἀρνεῖται τοῦτο, καὶ τίς δὲν ἐπιθυμεῖ νὰ ἔχῃ ἡ Ἑλλὰς ναυτικὸν μέγα, ναυτικὸν ἰσχυρόν; Ἡ Ἑλλὰς δὲν θὰ λησμονήσῃ ποτέ, ὅτι κατὰ τὸν ὑπὲρ τῆς ἐλευθερίας ἀγῶνά της τὸ ναυτικὸν ἦτο ἡ ἰσχυρωτέρα αὐτῆς δύναμις. Ἀπὸ τὴν Πελοπόννησον ἔγραφεν ὁ μακαρίτης πατήρ μου πρὸς τοὺς ἐν Σπέτσαις καὶ Ὕδρα τὸ δεύτερον καὶ τρίτον ἔτος τῆς ἑλληνικῆς ἐπαναστάσεως. «Ἐὰν δὲν ἐξέλθετε μὲ τὰ πλοῖά σας, ὁ ἑλληνικὸς ἀγὼν θὰ καταλήξῃ». Λοιπὸν πῶς θέλετε ἡμεῖς νὰ ἀγνοοῦμεν τὴν ἀνάγκην τῶν τοιούτων ἔργων, τὰ ὁποῖα προτείνει ὁ κ. Μπούμπουλης; ἀλλ’ ὅταν δὲν ἔχωμεν τὰ μέσα διὰ νὰ ἀρχίσωμεν ἐφέτος νὰ δαπανῶμεν, τί θέλετε νὰ πράξωμεν; ἐζήσαμεν 50 ἔτη ἄνευ δεξαμενῆς, δὲν δυνάμεθα νὰ ζήσωμεν καὶ ἓν ἔτος ἀκόμη; καὶ ἐὰν ἡ τύχη τοῦ ἔθνους βελτιωθῇ, ἐὰν διὰ τῆς προσθήκης τῶν νέων φόρων, ἡ οἰκονομικὴ κατάστασις βελτιωθῇ, δυνάμεθα νὰ ἐπιχειρήσωμεν τὴν κατασκευὴν τῆς δεξαμενῆς κατὰ τὸ ἐρχόμενον ἔτος, ἀλλὰ σήμερον, ὅταν εὑρισκώμεθα εἰς τοιαύτην κατάστασιν οἰκονομικήν, ὅταν ποντικοί, κατὰ τὸ κοινὸν λόγιον, χορεύουν περὶ τὸν κ. Βλαχάνην, ποῦ θὰ τὰ οἰκονομήσωμεν; ὁμολογῶ, ὅτι εἶναι χρησιμωτάτη ἡ κατασκευὴ τῆς δεξαμενῆς· ἀλλὰ ἔργον, τὸ ὁποῖον πρόκειται νὰ τελειώσῃ μετὰ τέσσαρα ἢ πέντε ἔτη, δύναται χωρὶς νὰ βλαφθῶσι κατ’ οὐδὲν αἱ ὑπηρεσίαι τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν νὰ ἀναβληθῇ ἐφέτος. Νομίζω λοιπὸν ὅτι ὁλόκληρος πρέπει νὰ ἀφαιρεθῇ ἡ δαπάνη τῶν 700 χιλ. δραχμῶν. Ὑλικὸν πολέμου. Κατὰ τοὺς πίνακας, τοὺς ὁποίους ἔχομεν, ὑλικὸν πολέμου ἀπεκτήσαμεν διὰ 6 ἑκατομμυρίων· ἐφέτος δὲν βλέπω ἐπείγουσαν ἀνάγκην, διὰ νὰ δαπανήσωμεν τὸ ποσόν, τὸ ὁποῖον περιέχει ὁ προϋπολογισμός, καὶ ἠμποροῦμεν καὶ ἐκεῖθεν νὰ περικόψωμεν 120,000 δρ. Ὑπάρχει ποσὸν δι’ ἐπισκευὴν πλοίων, καὶ δὲν ἠρνήθη ὁ κ. Μπούμπουλης, ὅτι τὸ ποσὸν αὐτὸ εἶναι προσδιωρισμένον διὰ τὴν ἐπισκευὴν τῆς Ἀμφιτρίτης.

§55ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ὄχι ὅλον.

§56ΖΑΪΜΗΣ. Ἀλλά, κύριοι, δὲν εἶμαι ναυτικὸς βεβαίως διὰ νὰ γνωμοδοτήσω περὶ τῆς Ἀμφιτρίτης, ἐὰν ὅμως δώσω πίστιν εἰς πληροφορίας ξένων ἀξιωματικῶν καὶ ὄχι Ἑλλήνων, τὸ πλοῖον αὐτὸ δὲν ἔχει οὐδεμίαν ἀξίαν, ἀλλὰ καὶ ἂν ἔχῃ ἀξίαν, δὲν δύναται νὰ ἀναβληθῇ ἡ ἐπισκευὴ τῆς Ἀμφιτρίτης διὰ τὸ ἐνεστὼς ἔτος, καὶ νὰ οἰκονομήσωμεν 180,000 δραχμάς; Γνωρίζω, ὅτι θὰ μοὶ εἴπητε, ὅτι εἶναι θαλαμηγόν. Ἐννοῶ κάλλιστα, ὅτι ὁ ἀνώτατος ἄρχων τοῦ τόπου ἔχει ἀνάγκην ἑνὸς πλοίου, ἀλλὰ δύναται νὰ ταξιδεύῃ ὁ Βασιλεὺς ἐπὶ τοῦ Μιαούλη, πλοίου, τὸ ὁποῖον εἶναι καὶ στερεώτερον καὶ λαμπρότερον καὶ καλλίτερον. Λοιπὸν διατί νὰ βιασθῶμεν νὰ ἐξοδεύσωμεν εἰς τὰς παρούσας ἀνάγκας 180,000 δραχ. διὰ τὴν Ἀμφιτρίτην; Ἡ Ἀμφιτρίτη πρέπει νὰ παροπλισθῇ, διότι θὰ ἐπέλθῃ οἰκονομία διὰ τῆς τοιαύτης παραπομπῆς τῆς Ἀμφιτρίτης καὶ τῆς μὴ ἐπισκευῆς της 250,000 δραχ. εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν ναυτικῶν. Διηρέθησαν τὰ πλοῖα εἰς ἔφεδρα, εἰς ἐνεργὰ καὶ εἰς παρωπλισμένα. Ἐὰν τὰ λεγόμενα ἔφεδρα καταταχθῶσιν εἰς τὴν θέσιν τῶν παρωπλισμένων, δύναται νὰ ἐπέλθῃ μεγάλη οἰκονομία, διότι δὲν ἐννοῶ διατί πρέπει νὰ ἦναι ἔφεδρα; Διὰ νὰ ἦναι εὐκωλοτέρα ἡ παρασκευὴ αὐτῶν; ἀλλὰ κατὰ τοὺς κανονισμούς, ἡ διεύθυνσις τοῦ ναυστάθμου ὀφείλει νὰ ἔχῃ ὅλα τὰ μέτρα πάντοτε ἕτοιμα, διὰ νὰ δύναται νὰ ἐφοπλίζῃ πᾶν πλοῖον, τὸ ὁποῖον ὑπάγεται εἰς τὴν κατηγορίαν τῶν παρωπλισμένων· λοιπὸν καὶ αὐτὰ τὰ ἔφεδρα ἠμποροῦν νὰ περιέλθωσιν εἰς τὴν τάξιν τῶν παρωπλισμένων, καὶ ἐντεῦθεν νὰ ὑπάρξῃ οἰκονομία μεγάλη. Ἔχομεν τὴν ναυτικὴν σχολὴν, ἡ ὁποία εἶναι ἐπίσης ἀναγκαία διὰ τὴν ναυτικὴν ἐκπαίδευσιν 30 ὑπαξιωματικῶν· ἀλλ’ αὐτὴ ἡ σχολὴ ἐπιβαρύνει τὸν προϋπολογισμὸν μὲ 90,000 δρ. κατ’ ἔτος· οἱ νέοι δὲ αὐτοὶ θὰ ἐκπαιδευθῶσιν ἐκεῖ ἐπὶ 5 ἔτη, καὶ εἶναι ὑπόχρεοι νὰ ὑπηρετήσωσιν εἰς τὸ ναυτικὸν ἐπὶ δύω ἔτη, νομίζω, ὡς ὑπαξιωματικοί, ὥστε διὰ νὰ ἐκπαιδεύσωμεν 30 ὑπαξιωματικοὺς θὰ δαπανήσωμεν 450,000 δραχ. Ἑκάστου δὲ ὑπαξιωματικοῦ τοιούτου ἡ ἐκπαίδευσις θὰ ἐπιβαρύνῃ τὸν προϋπολογισμὸν μὲ 15,000 δρ. Ἠδύνατο ἐκεῖ νὰ γείνῃ οἰκονομία, καὶ οὕτω δυνάμεθα δι’ οἰκονομιῶν νὰ ἐπιφέρωμεν ἐλάττωσιν τῶν ἐξόδων τοῦ ὑπουργείου τῶν ναυτικῶν κατὰ 1,300,000 δρ. διότι καὶ ἄλλαι τινὲς οἰκονομίαι δύνανται νὰ ἐπενεχθῶσιν. Ἀλλὰ καὶ ἂν γίνουν ἀποδεκταὶ αἱ οἰκονομίαι αὐταί, μὴ νομίζετε, ὅτι εἶναι δυνατὸν τὸ πραγματικὸν ἔλλειμμα νὰ κατέλθῃ κάτωθεν τῶν 4½ ἑκατομμυρίων. Ἐὰν ἐπιψηφίσητε ὅλους τοὺς φόρους, ἐὰν ἀποδεχθῆτε τὰς οἰκονομίας ταύτας, τὰς ὁποίας σᾶς ὑπέδειξα, θέλετε ἔχει ἔλλειμμα πάλιν 4½ ἑκατομμυρίων. Ἐὰν δὲν δεχθῆτε τὰς οἰκονομίας, ἐὰν δὲν ἀποδεχθῆτε καὶ τοὺς φόρους, τότε εἶναι καλὸν, κύριοι, νὰ ἀποταθῶμεν εἰς τὸν κ. Καλλιγᾶν καὶ νὰ τοῦ ζητήσωμεν τὸ τριαντάφυλλον. Ἀλλὰ φρονῶν, ὅτι πρέπει νὰ γείνωσιν αἱ οἰκονομίαι αὗται, φρονῶν ὅτι πρέπει νὰ ψηφισθῶσι καὶ φόροι τινὲς, νομίζω, ὅτι ἡ Βουλὴ ἔχει καὶ ἕτερον καθῆκον, τὸ καθῆκον νὰ φροντίσῃ καὶ περ τῶν μέσων τῆς συγκοινωνίας. Τὸ ζήτημα τοῦτο ἔφθασεν εἰς τὸ μὴ περαιτέρω· δὲν εἶναι δυνατὸν ὁ τόπος αὐτὸς νὰ ζήσῃ πλέον, ὡς ζῇ, διότι τὰ μέσα τῆς συγκοινωνίας εἴς τινας ἐπαρχίας ἔφθασαν εἰς τοιοῦτον σημεῖον, ὥστε καὶ αὐτοὶ οἱ ἡμίονοι τοῦ Τριπτολέμου εἶναι ἄχρηστοι σήμερον. Ὀφείλομεν λοιπὸν νὰ μὴ ἀναχωρήσωμεν ἐντεῦθε χωρὶς νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν τὸ ζήτημα τῆς συγκοινωνίας. Γινώσκω τὸ Νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ἐπαρουσίασεν ἡ Κυβέρνησις· γινώσκω καὶ τὴν ἔκθεσιν τῆς ἐπιτροπῆς τῶν οἰκονομικῶν ἐπὶ τοῦ Νομοσχεδίου τούτου, διὰ τῆς ὁποίας ἡ ἐπιτροπή σας προτείνει νὰ μὴ τὸ ἐγκρίνῃ ἡ Βουλή. Ἀλλὰ, νομίζω, ὅτι δυνάμεθα νὰ καταντήσωμεν εἰς ἕτερον μέτρον, ὥστε νὰ ἔλθωμεν εἰς ἐπικουρίαν ἰδίως τῆς ἐθνικῆς ὁδοποιΐας. Πρέπει νὰ ὁμολογήσητε, κύριοι, ὅτι εἶναι ἀδύνατον πλέον νὰ ἀρθῇ ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία. Τούτου γενομένου ἀποδεκτοῦ ἐκ τῶν χρημάτων τοῦ δανείου τῶν 60 ἑκατομμυρίων σᾶς μένουσι διαθέσιμα 29.

§57ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Τριάκοντα.

§58ΖΑΪΜΗΣ. Ἐξ αὐτῶν θὰ λάβητε ἓξ διὰ τὴν ἐξαργύρωσιν τῶν ἐντόκων γραμματίων, πρέπει νὰ διαθέσητε 5 διὰ τὸ ἔλλειμμα τοῦ 1880, γίνονται 11, σᾶς μένουν μέχρι τῶν 30, ἀκόμη 19 ἑκατομμύρια. Δὲν προτείνω ἐκ τούτων νὰ λάβωμεν 8, ὅσα προτείνει ἡ Κυβέρνησις, προτείνω ὅμως τὸ δημόσιον νὰ προικοδοτήσῃ τὴν ἐθνικὴν ὁδοποιΐαν μὲ 3 ἑκατομμύρια, διὰ νὰ δυνηθῶμεν νὰ κατασκευάσωμεν τινὰς ὁδοὺς 2 ἢ 3 ἢ 4 συνδεούσας πρὸς ἀλλήλας τινὰς ἐπαρχίας. Ἄνευ τούτων τὸ ταμεῖον τῆς ἐθνικῆς ὁδοποιΐας δὲν ἔχει κανὲν μέσον. Ἐὰν ἀναγνώσητε τὸν ἀπολογισμὸν τοῦ 1877, ὁ ὁποῖος μᾶς διενεμήθη πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν, θέλετε παρατηρήσει, ὅτι τὰ ἐπιβαρύνοντα τὴν ἐθνικὴν ὁδοποιΐαν ἔξοδα κατ’ ἔτος ἀνέρχονται εἰς 936,000 δραχμάς, διότι ἀπαιτοῦνται διὰ τὴν συντήρησιν τῶν ἐθνικῶν ὁδῶν 360,000, διὰ τὴν συντήρησιν τῶν ἐπαρχιακῶν ὁδῶν 306,000 δραχμὰς καὶ διὰ τὴν ἀτμοπλοϊκὴν ἑταιρίαν 370,000, τὸ ὅλον 936,000, τὸ δὲ ταμεῖον τῆς ἐθνικῆς ὁδοποιΐας μέχρι τοῦ 1879, τουτέστι μέχρι τῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ νέου νόμου, εἰσέπραττε μόνον 1,070,000. Ἕνεκα τούτου πολλαὶ Κυβερνήσεις, καλῶς ποιοῦσαι μεταξὺ αὐτῶν καὶ ἐγώ, εἶπον, ὅτι, ἐπειδὴ τὸ ταμεῖον τῆς ἐθνικῆς ὁδοποιΐας δὲν ἔχει μέσα, δύναται νὰ δανεισθῇ ἀπὸ τὰ ἄλλα ταμεῖα τῆς ὁδοποιΐας, διὰ νὰ προχωρήσουν τὰ ἀρξάμενα ἔργα τῶν ἐθνικῶν ὁδῶν καὶ νὰ μὴ διακοποῦν. Ἕνεκα τούτου τὸ ταμεῖον τῆς ἐθνικῆς ὁδοποιΐας ἔμεινεν ὀφεῖλον πρὸς τὰ δύω ἄλλα ταμεῖα, 2,361,000 δραχ. Τὸ ταμεῖον τῆς ἐθνικῆς ὁδοποιΐας μετὰ τὸν νόμον τοῦ 1878, ἔχει κατ’ ἔτος προσθήκην ἐσόδων 2,140,000, ἀλλ’ ἐὰν πληρώσῃ τὸ χρέος του εἰς τὰ ἄλλα ταμεῖα τῆς ὁδοποιΐας, ἀφοῦ ἀφαιρέσητε καὶ τὰς δαπάνας, αἱ ὁποῖαι ἐπιβαρύνουσι τὴν ἐθνικὴν ὁδοποιΐαν, κατὰ τὸ τέλος τοῦ 1880, τὸ ταμεῖον τῆς ἐθνικῆς ὁδοποιΐας θὰ ἔχῃ διαθέσιμα μόνον 1,700,000. Ἐννοεῖτε δὲ, ὅτι ἐθνικαὶ ὁδοὶ μὲ 1,700,000 δρ., εἶναι ἀδύνατον νὰ κατωρθωθῶσι, τὸ συμφέρον ὅμως τοῦ τόπου ἀπαιτεῖ, ὥστε τὸ ταμεῖον αὐτὸ νὰ μὴ δανεισθῇ παρὰ τοῦ δημοσίου, διότι δὲν ἔχει μέσα, τὰ δὲ δάνεια, τὰ ὁποῖα καθιερώνει τὸ νομοσχέδιον τοῦ ὑπουργείου, δὲν ἔχουσι καμμίαν ἔννοιαν, διότι δὲν θὰ ἦναι τὸ ταμεῖον εἰς κατάστασιν νὰ πληρώσῃ τοὺς τόκους. Τὸ ταμεῖον τῆς ἐθνικῆς ὁδοποιΐας ὀφείλετε νὰ τὸ προικοδοτήσητε μὲ 3 ἑκατομμύρια τοὐλάχιστον, ἐὰν ἐπιθυμῆτε μὲ τὰ εἰσοδήματα, τὰ ὁποῖα θὰ ἔχῃ ἐντὸς τοῦ 1880 καὶ 1881, ὄχι νὰ συντελεσθῶσιν, ἀλλὰ νὰ προοδεύσωσι 4 ἢ πέντε ὁδοὶ συνδέουσαι τινὰς ἐπαρχίας τῆς Πελοποννήσου καὶ Στερεᾶς πρὸς ἀλλήλας.

§59Ι. ΒΟΥΛΤΣΟΣ. Καὶ τῶν νήσων.

§60ΖΑΪΜΗΣ. Ταῦτα, κύριοι, εἶχον νὰ εἴπω, διότι ἐπεθύμουν νὰ ἐκθέσω τὴν γνώμην μου, τόσον ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1880, ὅσον καὶ ἐπὶ τῆς οἰκονομικῆς καταστάσεως τοῦ τόπου. Σᾶς εἶπον ἐν ἀρχῇ, ὅτι σκοπὸν εἶχον νὰ θίξω μόνον τὰ οἰκονομικὰ ζητήματα, καὶ ἐκ τῆς ὁμιλίας μου, ἥτις ἴσως ἐκούρασεν, εἴδετε, ὅτι οὐδὲν ζήτημα ἕτερον ἔθιξα, ἢ μόνον τὸ οἰκονομικόν. Ἐπιθυμῶ μόνον τὴν πραγματοποίησιν τῶν οἰκονομιῶν καὶ σκοπὸν δὲν ἔχω νὰ μετάσχω οὐδεμιᾶς πολιτικῆς προτάσεως.

§61ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις. (Ὥρα 6½ μ. μ.)