1880.02.15

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 70

τῆς 15 Φεβρουαρίου 1880.

(Παρασκευή.)

Ὥρα 2 μ. μ.

Ἀπαρτίας γενομένης ἀνεγνώσθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προτεραίας καὶ ἐνεκρίθησαν.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ ἐπιτροπὴ ἐπὶ τῆς ἐκπαιδεύσεως ὑποβάλλει τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τοῦ Νομοσχεδίου περὶ βαθμοῦ τοῦ γενικοῦ ἐπιθεωρητοῦ τῶν δημοτικῶν σχολείων. Οἱ Βουλευταὶ κκ. Βενιεράτος καὶ Ζερβὸς ὑποβάλλουσι σχέδιον Νόμου περὶ ποιμνιοβοσκῆς εἰς τὴν Νῆσον Κεφαλληνίας. Ὁ Βουλευτὴς κ. Βάλληνδας ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ Νομοσχεδίου περὶ τοῦ Ἐθνικοῦ Τυπογραφείου.

§2ΚΑΡΑΛΙΒΑΝΟΣ. Ἡ ἐπιτροπὴ τῶν Ναυτικῶν ὑπέβαλε, κύριε Πρόεδρε, τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τοῦ Νομοσχεδίου περὶ ἐμπορικῆς ναυτιλίας. Ἐπειδὴ τὸ Νομοσχέδιον αὐτὸ εἶναι πολὺ σπουδαῖον, παρακαλῶ, ἵνα ἐγγραφῇ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ἐγγραφῇ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, ἀφοῦ ἡ ἐπιτροπὴ ὑπέβαλε τὴν ἔκθεσίν της. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς δὲν παρίσταται· ἑπομένως ἡ συζήτησις τοῦ προϋπολογισμοῦ ἀναβάλλεται.

§4ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἀναβάλλεται διὰ τὸν αὐτὸν λόγον, δι’ ὃν ἀνεβλήθη καὶ χθές;

§5ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ὁ λόγος, κύριοι, διὰ τὸν ὁποῖον χθὲς ἀνεβλήθη ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ, δυστυχῶς καὶ σήμερον ἔτι ὑφίσταται, δηλαδὴ ἡ ἀσθένεια τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ. Ἐὰν δὲν ἦτον ἀνάγκη νὰ παρασταθῇ εἰς τὴν συζήτησιν ταύτην ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ἦτο περιττὸν χθὲς ν’ ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις· ἐπειδὴ ὅμως τὸν λόγον αὐτὸν ἐξετίμησεν ἡ Βουλὴ ὡς ἀποχρῶντα καὶ ἐνέκρινε τὴν ἀναβολὴν, δὲν ἔχομεν λόγον ἐναντίον, ἵνα προβῶμεν σήμερον εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ. Ἐὰν θέλῃ ἡ Βουλὴ νὰ τὸ κάμῃ, εἶναι δικαίωμά της, καὶ ἡμεῖς θὰ τὸ παραδεχθῶμεν· ἀλλ’ εἶναί τι ἀντιβαῖνον εἰς τὰ κοινοβουλευτικὰ ἔθιμα, καὶ εἰς τὰ κοινοβουλευτικὰ νόμιμα ἀκόμη ἠμπορῶ νὰ εἴπω. Παρακαλῶ λοιπὸν τὴν Βουλὴν, διὰ τοὺς ἰδίους λόγους δι’ οὓς καὶ χθὲς ἀνέβαλε, ν’ ἀναβάλῃ μέχρι τῆς Δευτέρας, τὸ πολὺ, τὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ, ὅτε ἐλπίζω ὁ κ. Πρωθυπουργὸς νὰ ἦναι εἰς κατάστασιν νὰ προσέλθῃ εἰς τὴν Βουλήν.

§6ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Οὐδόλως, κ. Πρόεδρε, θεωρῶ, ὅτι ἀντιβαίνει εἰς τὰ κοινοβουλευτικὰ ἔθιμα, ὅπως ἡ Βουλὴ ἐπιληφθῇ τῆς συζητήσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ ἄνευ τῆς παρουσίας τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ὅτε μάλιστα τυγχάνει ὁ πρωθυπουργὸς νὰ μὴ ἦναι καὶ ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν οἰκονομικῶν· ἔχομεν δὲ παρόντας καὶ τὸν πρώην ἐπὶ τῶν οἰκονομ. ὑπουργὸν καὶ τὸν νῦν ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν οἰκονομ. ὥστε δυνάμεθα καὶ ἡμεῖς νὰ ἔχωμεν πᾶσαν πληροφορίαν περὶ τοῦ παρελθόντος καὶ περὶ τοῦ ἐνεστῶτος, καὶ ἡ Κυβέρνησις πᾶσαν ὑπεράσπισιν. Ἐννοῶ, ὅτι χάριν ἁβρότητος, τῇ αἰτήσει τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν οἰκονομικῶν, ἡ Βουλὴ χθὲς ἐδέχθη τὴν πρότασιν τῆς ἀναβολῆς τῆς συζητήσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐπὶ μίαν ἡμέραν, ἀλλ’ ἡ περαιτέρω ἀναβολὴ θ’ ἀποβῇ λίαν ἐπιζήμιος εἰς τὰ συμφέροντα τοῦ Κράτους. Ἤδη ἡ Βουλὴ διήνυσε τὸ πλεῖστον τοῦ σταδίου αὐτῆς, ἤδη διανύομεν τὸν δεύτερον μῆνα τοῦ 1880, τοῦ ἔτους δηλαδὴ, περὶ οὗ πρόκειται νὰ νομοθετήσωμεν ἐν τῷ προϋπολογισμῷ. Ὁ προϋπολογισμὸς, ὅπως συνετάχθη, καὶ ὑπ’ αὐτῆς τῆς συμπολιτεύσεως ἐν τῇ ἐπιτροπῇ τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐθεωρήθη ὡς χρήζων περικοπῶν, καὶ ἐν τούτοις κατὰ τὸν προϋπολογισμὸν τοῦτον ἄνευ περικοπῶν σήμερον κυβερνᾶται τὸ Κράτος. Ἑπομένως ὅ,τι δήποτε καὶ ἂν ἀποφασίσωμεν περὶ οἰκονομιῶν, κατόπιν θέλει ἐλαττωθῆ ἐν τῇ πραγματοποιήσει κατὰ τοσοῦτον, ἐφ’ ὅσον προχωρεῖ ὁ χρόνος ἐντὸς τοῦ ἔτους 1880 ἄνευ ἐψηφισμένου προϋπολογισμοῦ. Νομίζω, ὅτι ἡ παρέλευσις τοῦ χρόνου, εἰς ὃν ἀνάγεται ὁ προϋπολογισμὸς, καθιστᾷ ἡμᾶς ἀδικαιολογήτους ἀναβάλλοντας ἄνευ ἀνάγκης τὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ τοσούτῳ μᾶλλον, καθ’ ὅσον τὸ ὑπουργεῖον χθὲ ἀπέδειξεν, ὅτι καὶ ἄνευ τοῦ Πρωθυπουργοῦ δύναται νὰ μετάσχῃ σπουδαίων συζητήσεων. Τὸ ζήτημα, περὶ οὗ χθὲς ἐγένετο λόγος, ἦτο ζήτημα, κατ’ ἐμὲ, σπουδαιότερον ἔτι τοῦ προϋπολογισμοῦ· ἦτο ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἡμεῖς φρονοῦμεν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ὤφειλε νὰ ἀποκρούσῃ ἐν τῇ Βουλῇ ὡς ἐναντίον τοῦ νόμου, καὶ τοῦ ὁποίου ὤφειλε νὰ δηλώσῃ, ὅτι δὲν θὰ ἠδύνατο ὡς Κυβέρνησις νὰ ὑποστηρίξῃ τὴν κύρωσιν· καὶ ἐν τούτοις ἡ Κυβέρνησις ἐν τῷ δικαιώματί της ὑπεστήριξε τὴν ἐναντίαν γνώμην, καὶ ἡ συζήτησις ἐπροχώρησεν. Ἐὰν λοιπὸν ἠδυνήθημεν χθὲς, ἄνευ τῆς παρουσίας τοῦ Πρωθυπουργοῦ, νὰ ἐπιληφθῶμεν τοιούτων ζητημάτων, ἁπτομένων καὶ τῶν συνταγματικῶν ἡμῶν θεσμῶν καὶ τοῦ οἰκονομικοῦ ζητήματος καὶ τῆς ἀξιοπρεπείας τῆς Βουλῆς, νομίζω, ὅτι δυνάμεθα καὶ σήμερον, ἄνευ τῆς παρουσίας τοῦ Πρωθυπουργοῦ, νὰ συζητήσωμεν περὶ τῆς πολιτικῆς τοῦ Κράτους ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ τοῦ προϋπολογισμοῦ.

§7ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Εὐτυχῶς, κύριοι, μία μόνη ἡμέρα ἐμεσολάβησεν ἀπὸ τῆς χθεσινῆς συνεδριάσεως, καὶ πάντες ἐνθυμεῖσθε ὅ,τι ἐγὼ εἶπον, ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου δὲν εἶναι δυνατὸν πρὸ τοῦ Σαββάτου ἢ, μάλιστα εἶπον, πρὸ τῆς Δευτέρας νὰ παρευρεθῇ εἰς τὰς συνεδριάσεις τῆς Βουλῆς. Ὄχι λοιπὸν χάριν ἁβρότητος, ὡς εἶπεν ὁ ἔντιμος προαγορεύσας Βουλευτὴς ἐκ Μεσολογγίου, ἀνέβαλεν ἐπὶ μίαν ἡμέραν ἡ Βουλὴ τὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἀλλὰ χάριν τῆς ἀνάγκης τοῦ νὰ παρευρεθῇ εἰς αὐτὴν καὶ ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου. Ἂν ἐπρόκειτο λοιπὸν, ἐπαναλαμβάνω καὶ σήμερον, νὰ συζητηθῇ ἁπλῶς ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ Κράτους καὶ ἡ συζήτησις νὰ περιστραφῇ εἰς μόνον τὸν προϋπολογισμὸν ὡς πρὸς τὰ ἔσοδα καὶ ἔξοδα, ἐὰν δὲν ἐπρόκειτο νὰ συζητηθῇ ὁ προϋπολογισμὸς ὑπὸ ἔποψιν πολιτικὴν καὶ ν’ ἀναπτυχθῶσι κατὰ τὴν συζήτησιν ζητήματα πολιτικὰ, βεβαίως ἡ παρουσία τοῦ κυρίου Προέδρου τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου ἀσθενοῦντος δὲν θὰ ἐθεωρεῖτο, οὔτε θὰ ἦτο ἀπολύτως ἀναγκαία. Ἀλλ’ ἀφοῦ πρόκειται κατὰ τὴν συζήτησιν ταύτην, ὡς εἶναι τοὐλάχιστον γνωστὸν, ν’ ἀναπτυχθῶσι ζητήματα πολιτικὰ, νὰ συζητηθῇ τὸ κυβερνητικὸν ζήτημα, δὲν δύναμαι νὰ ἐννοήσω πῶς ἠμπορεῖ νὰ γείνῃ ἡ τοιαύτη συζήτησις, ἀπόντος τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως. Ταῦτα ἐξέθεσα χθὲς, καὶ ἐπὶ ταῖς παρατηρήσεσι ταύταις ἡ Βουλὴ ἀπεφάσισε ν’ ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις ὄχι χάριν ἁβροφροσύνης διὰ μίαν ἡμέραν, ἀλλὰ χάριν τῆς ἀνάγκης τοῦ νὰ παρευρεθῇ εἰς τὴν συζήτησιν καὶ ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου· δὲν εἶπον δὲ, ὅτι σήμερον θὰ ἦτο εἰς κατάστασιν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς νὰ παρευρεθῇ εἰς τὰς συζητήσεις τῆς Βουλῆς, διὰ νὰ ἔχουν τὸ δικαίωμα οἱ τὴν ἐναντίαν γνώμην ἔχοντες νὰ εἴπωσιν, ὅτι διὰ μίαν ἡμέραν ἐξηντήσαμεν ν’ ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις· ἐξ ἐναντίας ῥητῶς καὶ καθαρῶς εἴπομεν, ὅτι πρὸ τῆς Δευτέρας δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ προσέλθῃ εἰς τὰς συνεδριάσεις τῆς Βουλῆς ὁ κ. Πρωθυπουργός. Ἐὰν ἡ Βουλὴ δὲν ἐνόμιζεν, ὅτι ἦτο ἀνάγκη νὰ παρασταθῇ κατὰ τὴν συζήτησιν ταύτην καὶ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ἔχουσα ὑπ’ ὄψιν μάλιστα καὶ τὴν πληροφορίαν, ὅτι πρὸ τῆς Δευτέρας δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ παρευρεθῇ εἰς τὰς συνεδριάσεις αὐτῆς, ἦτο περιττὸν νὰ παραδεχθῇ τὴν πρότασιν ἡμῶν, ἐπὶ τῷ λόγῳ τοῦ νὰ παρευρεθῇ ἁπλῶς εἰς τὴν συζήτησιν καὶ ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου χάριν ἁβροφροσύνης. Ὁ ἔντιμος προαγορεύσας εἶπεν, ὅτι χθὲς ἡ Κυβέρνησις ἀπεδέχθη, ὅτι καὶ ἄνευ τοῦ Προέδρου τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου δύναται νὰ συζητήσῃ ἀντικείμενα. Καὶ ἀληθῶς ὑπεστηρίξαμεν χθὲς, ὅτι εἴχομεν τοιοῦτον δικαίωμα, ἐναντίον τῆς γνώμης τοῦ προαγορεύσαντος, καὶ ἡ Βουλὴ ἀπεδέχθη τὴν γνώμην μας ταύτην, προκειμένης τῆς συζητήσεως ἄλλων ἀντικειμένων· ἀλλὰ, προκειμένου περὶ ζητήματος καθαρῶς πολιτικοῦ, θεωροῦμεν ἀναπόφευκτον τὴν παράστασιν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ κατὰ τὴν συζήτησιν ταύτην. Τὸ ζήτημα, ὅπερ χθὲς συνεζητήθη ἐν ἀπουσίᾳ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, δὲν εἶχε, κατὰ τὴν γνώμην ἡμῶν, τὴν σπουδαιότητα ἐκείνην, τὴν ὁποίαν χθὲς καὶ σήμερον ἀπέδωκεν εἰς αὐτὸ ὁ ἔντιμος προαγορεύσας Βουλευτὴς Μεσολογγίου· ἐπρόκειτο περὶ ζητήματος καθαρῶς βουλευτικοῦ, καθαρῶς τῆς ἐσωτερικῆς, οὕτως εἰπεῖν, ὑπηρεσίας τῆς Βουλῆς· διότι τί ἄλλο ἤθελον εἶσθαι ἡ συζήτησις προτάσεως περὶ συστάσεως μετοχικοῦ ταμείου τῶν Βουλευτῶν, ἢ συζήτησις οὐδένα πολιτικὸν χαρακτῆρα φέρουσα; οὐδόλως δὲ τὸ Νομοσχέδιον τοῦτο ἔθιγεν ἢ θίγει τὰ συμφέροντα τοῦ Δημοσίου· οὐδόλως παραβιάζει τὸ Σύνταγμα, ἢ νόμον τινὰ, ὡς λίαν εὐκρινῶς ἀπέδειξε χθὲς διὰ τῆς μακρᾶς ἀγορεύσεώς του ὁ ἔντιμος συνάδελφός μου Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν. Λυποῦμαι δὲ διότι ὁ ἔντιμος προαγορεύσας ἐμνήσθη καὶ πάλιν τοῦ ζητήματος τούτου σήμερον, διὰ νὰ μεμφθῇ οὐ μόνον τὴν Κυβέρνησιν, ἀλλὰ καὶ ὁλόκληρον τὴν Βουλὴν, ἥτις κατὰ τὸ πλεῖστον ὑπεστήριξε, καὶ καθὰ φαίνεται ἔχει τὴν ἀπόφασιν νὰ ὑποστηρίξῃ, τὴν παραδοχὴν τοῦ Νομοσχεδίου τούτου, τὸ ὁποῖον εἶπον, καὶ ἐπαναλαμβάνω, ὅτι οὔτε Δημόσια συμφέροντα προσβάλλει, οὔτε ἐναντίον τοῦ Συντάγματος εἶναι, οὔτε εἴς τινα νόμον τοῦ Κράτους ἀντίκειται. Ἡμεῖς δὲν ἐννοοῦμεν, ὅτι δὲν ἔχομεν τὸ δικαίωμα ν’ ἀπαιτήσωμεν ἀπὸ τὴν Βουλὴν νὰ συζητήσωμεν ἄλλα ἀντικείμενα καὶ Νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα ἤδη εἶναι ἐκκρεμῆ ἐνώπιον αὐτῆς, ἀλλ’ εἴπομεν ὅτι, προκειμένου περὶ ζητήματος κυβερνητικοῦ, πρέπει νὰ ἦναι παρὼν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅστις, καθόσον ἀφορᾷ τὸ Ὑπουργεῖον, θὰ διευθύνῃ κυρίως τὴν συζήτησιν ὡς πρὸς τὸ ἀντικείμενον τοῦτο. Ἀλλ’ ἐὰν ἡ Βουλὴ, ἐναντίον τῆς ἀποφάσεως ἣν χθὲς ἔκαμεν, ἀναβαλοῦσα τὴν συζήτησιν ἐπὶ τῷ λόγῳ, ὅτι δὲν δύναται, ὡς ἐκ τῆς ἀσθενείας του, νὰ παρευρεθῇ εἰς αὐτὴν καὶ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ἀποφασίσῃ σήμερον τὸ ἐναντίον, δηλαδὴ νὰ ἐπιληφθῇ τῆς συζητήσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ καὶ ἐν ἀπουσίᾳ τοῦ Πρωθυπουργοῦ, ἡμεῖς δὲν ἔχομεν καμμίαν δυσκολίαν νὰ πράξωμεν τοῦτο· εἶπον ὅμως, καὶ λέγω ὅτι, προκειμένου περὶ τοιούτων ζητημάτων, ἡ παρουσία τοῦ Πρωθυπουργοῦ εἶναι ἀπαραιτήτως ἀναγκαία· πρώτην δὲ φορὰν, παρ’ ἡμῖν τουλάχιστον, θὰ συζητηθῇ πολιτικὸν ζήτημα ἐν ἀπουσίᾳ τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως.

§8ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Χθὲς, κύριοι, ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν μᾶς εἶπε ν’ ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις χθὲς, ἤλπιζε δὲ, ὅτι σήμερον.....

§9ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν.) Δὲν τὸ εἶπον αὐτὸ, καὶ παρακαλῶ, κύριε Πρόεδρε, νὰ προσαχθῶσι τὰ στενογραφήματα τῆς χθεσινῆς ὁμιλίας μου.

§10ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Σᾶς παρακαλῶ. Ἤλπιζε λοιπὸν, ὅτι τὸ Σάββατον.

§11ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Τὴν Δευτέραν.

§12ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὰ πρακτικὰ ἔρχονται.

§13ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Νομίζω ὅτι, πρὶν ἔλθουν τὰ πρακτικὰ, θὰ συμφωνήσῃ ὁ κ. Ὑπουργός· εἶπεν, ὅτι ἤλπιζεν, ὅτι τὸ Σάββατον ἢ τὸ πολὺ τὴν Δευτέραν, θὰ ἠδύνατο νὰ ἔλθῃ ὁ Πρωθυπουργός· τοῦτο ἐνόησα καὶ τοῦτο ἤκουσα, ἐγὼ δὲ ηὐχήθην ὅπως ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἦναι καλὰ, ἵνα ἔλθῃ αὔριον, ἤγουν σήμερον. Δὲν ἀνεβλήθη λοιπὸν χθὲς διὰ τὴν Δευτέραν, ἀλλὰ, καθ’ ὅσον ἀντελήφθην ἐγὼ τοὐλάχιστον, διὰ σήμερον· καὶ εἴπομεν χθὲς, ἢ λέγομεν σήμερον, ὅτι χάριν ἁβρότητος χθὲς εἴπομεν ν’ ἀναβάλωμεν τὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ καὶ νὰ μὴ συζητήσωμεν τὸ σπουδαῖον τοῦτο ἀντικείμενον ἐὰν δὲν ἦναι παρὼν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ἀφοῦ οἱ ἄλλοι συνάδελφοί του τὸ νομίζουν λίαν ἀναγκαῖον. Σήμερον ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν κατὰ τὴν πρώτην του ὁμιλίαν μᾶς εἶπεν, ὅτι ἀντίκειται εἰς τὰ κοινοβουλευτικὰ ἔθιμα καὶ εἰς τὰ κοινοβουλευτικὰ νόμιμα νὰ συζητήσωμεν τὸν προϋπολογισμὸν ἀπόντος τοῦ Πρωθυπουργοῦ.

§14ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι τὸν προϋπολογισμὸν, ἀλλὰ ζήτημα πολιτικὸν, ἔκαμα τὴν διάκρισιν αὐτήν· ἐὰν θέλητε νὰ συζητηθῇ ὁ προϋπολογισμὸς, εἶπον, εἴμεθα ἕτοιμοι καὶ ἄνευ τῆς παρουσίας τοῦ Πρωθυπουργοῦ, ἀλλὰ διὰ ζήτημα πολιτικὸν θεωροῦμεν ἀναγκαίαν τὴν παρουσίαν τοῦ Πρωθυπουργοῦ.

§15ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Πολὺ καλὰ, κύριε Ὑπουργέ· ἀλλὰ τὸ κακὸν εἶναι, ὅτι δὲν ἀφίνετε νὰ τελειώσῃ ὁ ἄλλος τὴν φράσιν του. Ὑποφέρατε λοιπὸν νὰ τελειώσω τὴν φράσιν μου. Εἶπε λοιπὸν, κύριοι, καὶ λέγει ὁ κ. Ὑπουργὸς, νὰ μὴ συζητηθῇ ὁ προϋπολογισμὸς ἐν ἀπουσίᾳ τοῦ Πρωθυπουργοῦ, ἐὰν πρόκηται νὰ συνδεθῶσι μὲ αὐτὸν πολιτικὰ ζητήματα. Εἴμεθα σύμφωνοι, κύριε Ὑπουργέ.

§16ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Μάλιστα.

§17ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Πολὺ καλὰ. Καὶ ὅτι, ἐὰν ἦναι νὰ θέσωμεν πολιτικὸν ζήτημα, ἀντίκειται εἰς τὰ κοινοβουλευτικὰ ἔθιμα καὶ νόμιμα νὰ τίθηται πολιτικὸν ζήτημα ἐν ἀπουσίᾳ τοῦ Πρωθυπουργοῦ. Ἐὰν ἦναι ἀληθὲς τοῦτο, κύριοι, ὅτι ἀντίκειται εἰς τὰ κοινοβουλευτικὰ ἔθιμα καὶ νόμιμα, εἶναι βέβαιον καὶ συνέπεια ἀναπόφευκτος, ὅτι, εἷς Πρωθυπουργὸς ἀπουσιάζων τῆς Βουλῆς, θέλει ἐξουδετερώσῃ διὰ παντὸς τὸ δικαίωμα τῆς Βουλῆς νὰ συζητήσῃ....

§18ΤΙΝΕΣ. Ὄχι δὰ τόσον πολύ (θόρυβος.)

§19ΒΑΡΒΙΤΣΙΩΤΗΣ. Ἠμπορεῖτε ἴσως νὰ τὸ κάμητε ὅταν γίνητε Πρωθυπουργός.

§20ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἠξεύρετε, ὅτι ἔχω τὴν ἰδέαν πρὸ πολλοῦ, ὡς πρὸ πολλοῦ σᾶς τὴν εἶπον, καὶ σᾶς εἶπον καὶ τοὺς λόγους, δι’ οὓς ὄχι ἐγὼ ἀλλὰ κανεὶς Ἑπτανήσιος δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἔχῃ εἰς τὸν νοῦν, ὅτι δύναται νὰ γείνῃ Πρωθυπουργὸς πρὶν παρέλθωσι 50 ἔτη (θόρυβος.)

§21ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὴ διακόπτετε, κύριοι, (θόρυβος.)

§22Α. ΡΟΥΚΗΣ. Πῶς δύνασθε νὰ λέγητε τοιαῦτα περὶ τοῦ ἔθνους, ἀφοῦ τὴν Ἑλλάδα ἐκυβέρνησεν ὁ Καποδίστριας, οὐχὶ δὲ μόνον ἀνεκτὸς ἦτο, ζώντων μάλιστα τῶν μεγάλων ἀνδρῶν τοῦ ἀγῶνος, ἀλλὰ καὶ μέχρι τοῦδε ἡ μνήμη του εἶναι σεβαστὴ παρ’ ἡμῖν;

§23Γ. ΙΑΚΩΒΑΤΟΣ. Ὁ Καποδίστριας δὲν ἔγεινε Κυβερνήτης τῆς Ἑλλάδος ὡς Ἕλλην, ἀλλ’ ὡς ὑπήκοος καὶ πράκτωρ τῆς Ῥωσσίας, γενόμενος ἀρνησίπατρις καὶ προδότης πίστεως καὶ πατρίδος.

§24ΠΟΛΛΟΙ. Εἶναι ἀνάξιον, κύριε Πρόεδρε, νὰ κάθεται μέσα εἰς τὴν Βουλὴν ἕνας σὰν τὸν Ἰακωβάτον, ὅστις ὑβρίζει τὸν Καποδίστριαν (θόρυβος.)

§25ΚΟΡΙΖΗΣ. Κύριε πρόεδρε, πρέπει ν’ ἀνακαλέσῃ αὐτὰ ὁ κ. Ἰακωβάτος· πρέπει νὰ σέβηται τὸ Κοινοβούλιον καὶ νὰ μὴ λέγῃ τοιαῦτα ἐντὸς αὐτοῦ.

§26Γ. ΙΑΚΩΒΑΤΟΣ. Εἶσαι πεπλανημένος.

§27ΚΟΡΙΖΗΣ. Σὺ εἶσαι πεπλανημένος.

§28Γ. ΙΑΚΩΒΑΤΟΣ. Νιάρρρρρρρρ (ἱλαρότης καὶ θόρυβος).

§29ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Ἰακωβάτε, δὲν εἶναι συζήτησις αὐτή (θόρυβος).

§30ΠΟΛΥΛΑΣ. Τὸν λόγον, κύριε Πρόεδρε.

§31ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἠμπορῶ νὰ δώσω τὸν λόγον εἰς κανένα.

§32ΠΑΛΑΤΙΑΝΟΣ. Κύριε πρόεδρε, διαμαρτυρόμεθα δι’ ὅσα εἶπεν ὁ κ. Ἰακωβάτος.

§33ΝΙΚΟΚΑΒΟΥΡΑΣ. Αὐτὸς ὁ ἀνάξιος, ὁ ἄνανδρος, τὸ ἔκτρωμα τῆς κοινωνίας (θόρυβος.)

§34ΙΑΚΩΒΑΤΟΣ. Ὅστις θέλει, ἂς διαμαρτυρηθῇ (θόρυβος.)

§35ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐὰν, κύριοι, ἐξακολουθῆτε νὰ διακόπτητε τοὺς ἀγορεύοντας ἀπὸ τοῦ βήματος καὶ νὰ θορυβῆτε, θὰ διακόψω τὴν συνεδρίασιν. Δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένος ὁ τοιοῦτος τρόπος τῆς συζητήσεως, προκαλεῖ δὲ ἄτοπα, τὰ ὁποῖα ὀφείλομεν ν’ ἀποφεύγωμεν.

§36ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Λοιπὸν, κύριοι, δὲν γνωρίζω τὴν ἀσθένειαν, ἡ ὁποία ἠνάγκασε δυστυχῶς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν νὰ μὴ ἔλθῃ χθὲς καὶ σήμερον. Ἐὰν ἦναι ἀληθὲς αὐτὸ, τὸ ὁποῖον ἠκούσθη, ὅτι εἶναι ἐπανάληψις τῆς ποδαγλίας, τώρα, ὅσοι γνωρίζουν τὴν ἀσθένειαν ταύτην, γνωρίζουν, ὅτι δυστυχῶς αὐτὴ ἡ ἀσθένεια ἠμπορεῖ νὰ διαρκέσῃ 15 καὶ 20 ἡμέρας· ὁ Θεὸς νὰ φυλάξῃ νὰ μὴ διαρκέσῃ τόσας ἡμέρας, ἀλλὰ πιθανὸν νὰ γείνῃ, αὐτὴ εἶναι ἡ φύσις τῆς ἀσθενείας· καὶ ἐὰν, ὃ μὴ γένοιτο, αὐτὴ ἡ κακοδιαθεσία παραταθῇ ἐπὶ 15 καὶ 20 ἡμέρας, θὰ μείνωμεν ἔτσι ἐδῶ;

§37ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι, ὄχι.

§38ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Μέχρι τῆς Δευτέρας τὸ πολύ.

§39ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς μᾶς εἶπεν εἰς τὸ τέλος τοῦ λόγου του, καὶ ἐλπίζω, ὅτι ἤκουσα καλὰ, ὅτι, ἐὰν ἡ Βουλὴ θέλῃ νὰ μεταβῇ σήμερον εἰς τὸν προϋπολογισμὸν, οὐδὲν ἧττον ἡ Κυβέρνησις, καίτοι ἀπόντος τοῦ Πρωθυπουργοῦ, θέλει καθίσει νὰ συζητηθῇ.

§40ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν.) Ἀλλ’ ὅτι....

§41ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἀλλ’ ὅτι, ἐὰν πρόκηται περὶ πολιτικοῦ ζητήματος, ὅτι εἶναι καλὸν νὰ ἦναι ὁ Πρωθυπουργὸς ἐδῶ. Ὅτι βεβαίως ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἔχει τὴν ἀξίαν του καὶ τὴν ἱκανότητά του ἐκείνην, τὴν ὁποίαν κανεὶς δὲν τῷ ἀμφισβητεῖ, δὲν δύναται κανεὶς νὰ τὸ ἀρνηθῇ· ἀλλ’ ἐπίσης καὶ οἱ συνάδελφοί του, οἱ ἐξ ἡνωμένοι, δύνανται νὰ παραστήσουν τὴν ἱκανότητα καὶ τὴν ἀξίαν τοῦ Πρωθυπουργοῦ.

§42ΤΙΝΕΣ. Δὲν πρόκειται περὶ τούτου.

§43ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Μὰ διατί, κύριοι, δὲν ὑπομονεύετε; ἂν δὲν διεκόπτετε, θὰ εἶχα τελειώσει πρὸ πολλοῦ. Νομίζω, ὅτι δυνάμεθα νὰ συμφωνήσωμεν μετὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, ὅτι τὸ πολιτικὸν ζήτημα δὲν θὰ τεθῇ οὔτε κατὰ τὴν πρώτην ἡμέραν τῆς συζητήσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ, οὔτε τὴν δευτέραν, οὔτε τὴν τρίτην, οὔτε τὴν τετάρτην, οὔτε τὴν πέμπτην· ἡ συζήτησις τοῦ προϋπολογισμοῦ θὰ παραταθῇ. Δυνάμεθα λοιπὸν ν’ ἀρχίσωμεν τὴν καθαρὰν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ, καὶ, ἐὰν οἱ κ.κ. Ὑπουργοὶ νομίσωσι, ὅτι εἰς μέρος τι τῆς συζητήσεως παρουσιάζεται πολιτικὸν ζήτημα καὶ εἶναι ἀνάγκη τῆς παρουσίας τοῦ Πρωθυπουργοῦ, δύνανται νὰ μᾶς σταματήσουν. Ἀλλὰ δὲν πρέπει ν’ ἀναβληθῇ περαιτέρω ἡ συζήτησις τοῦ προϋπολογισμοῦ· εἴμεθα εἰς τὸ τέλος τῶν ἐργασιῶν μας, καὶ ἓν ἀπὸ τὰ πρῶτα ἔργα καὶ τὰ κατεπείγοντα τῆς Βουλῆς εἶναι ἡ συζήτησις τοῦ προϋπολογισμοῦ. Λέγω λοιπὸν, ὅτι δυνάμεθα νὰ συμφωνήσωμεν μὲ τὴν γνώμην τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, ἐὰν ἀρχίσωμεν τὴν καθαρὰν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ· ἐὰν δὲ, ἐπαναλέγω, ἤθελε παρουσιασθῆ τι, τὸ ὁποῖον ἤθελον κρίνει οἱ κύριοι Ὑπουργοὶ ὅτι γεννᾷ ζήτημα πολιτικὸν, νὰ μᾶς εἰδοποιήσουν, καὶ ἡμεῖς νὰ σταματήσωμεν.

§44ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὀλίγας μόνον λέξεις θὰ εἴπω ἵνα διορθώσω ὅ,τι ἐσφαλμένως εἶπεν ὁ κ. Λομβάρδος. Τὰ στενογραφήματα τῆς χθεσινῆς ὁμιλίας μου εἶναι ἐδῶ.

§45ΤΙΝΕΣ. Ἀναγνώσατέ τα, κ. Ὑπουργέ.

§46ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Τὰ ἔλαβον αὐτὴν τὴν στιγμὴν ἀνὰ χεῖρας, δὲν ἔχουν καμμίαν διόρθωσιν. Ἰδοὺ τί λέγουν.

§47ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Δὲν ἔχει νὰ κάμῃ αὐτὸ τίποτε.

§48ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Πῶς δὲν ἔχει νὰ κάμῃ; Θέλω νὰ σᾶς ἀποδείξω τί εἶπον ἐγὼ χθές. Ἰδοὺ λοιπὸν τί λέγουν: «Ἑπομένως παρακαλῶ τὴν Βουλὴν, ἐὰν ἐγκρίνῃ, ν’ ἀναβάλῃ τὴν συζήτησιν ταύτην μέχρι τῆς ἀναῤῥώσεως τοῦ Πρωθυπουργοῦ. ΤΙΝΕΣ. Ἕως πότε; ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐλπίζω, ὅτι τὸ Σάββατον, ἢ τὸ πολὺ τὴν Δευτέραν, θέλει εἶσθαι ἀφεύκτως εἰς κατάστασιν νὰ προσέλθῃ.» Καὶ ὁ κ. Λομβάρδος διέστρεψε τὸν λόγον μου. Ἀλλὰ, κύριε Λομβάρδε, συνειθίζετε νὰ διαστρέφετε πάντοτε τὰ ζητήματα δὲν εἶναι ὅμως ὀρθὸν τοῦτο, πάντοτε διαστροφὰς καὶ παραχαράξεις νὰ κάμνετε.

§49ΤΙΝΕΣ. Νὰ ἐρωτηθῇ ἡ Βουλή, κ. Πρόεδρε.

§50ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Γίνεται πάλιν πρότασις νὰ συζητηθῇ σήμερον ὁ προϋπολογισμὸς, ἀνεξαρτήτως τῶν χθὲς λεχθέντων. Ἐὰν ἀναβληθῇ καὶ σήμερον, δὲν θὰ ἔλθῃ τὸ ζήτημα αὔριον, θὰ ἔλθῃ τὴν Δευτέραν, ἐκτὸς ἂν ἐμφανισθῇ αὔριον ὁ κ. Πρωθυπουργός. Λοιπὸν οἱ παραδεχόμενοι νὰ ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις τοῦ προϋπολογισμοῦ μέχρι τῆς δευτέρας παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται πλεῖστοι.) Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη.

§51ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Συμπληρῶν τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας χθὲς ἐχορήγησα εἰς τὴν Βουλὴν ἐπὶ τῆς ἐπερωτήσεως τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτοῦ κ. Ῥάλλη ὡς πρὸς τὰ ἐκποιηθέντα ἐν Λαυρίῳ οἰκόπεδα, ὑποβάλλω εἰς τὴν Βουλὴν καὶ νέαν ἔκθεσιν τοῦ τμηματάρχου τοῦ ἁρμοδίου τμήματος καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὰ ἐκποιηθέντα οἰκόπεδα τοῦ 8ου τετραγώνου. Συγχρόνως δὲ ὑποβάλλω καὶ εἰκόνας τῶν οἰκοπέδων τῶν δύω τετραγώνων, τοῦ ὀγδόου καὶ ἐννάτου· πρὸς τούτοις δὲ πίνακα περὶ τῶν εἰς ἕκαστον τετράγωνον ἐκποιηθέντων οἰκοπέδων καὶ τῆς τιμῆς, ἥτις προσεφέρθη δι’ ἕκαστον τούτων. Ἐξ αὐτῶν θέλει πληροφορηθῆ ὁ κ. Ῥάλλης, ὡς καὶ πᾶς ἄλλος ἐκ τῶν κκ. συναδέλφων, ὅστις θελήσει νὰ λάβῃ γνῶσιν, ὅτι ἐν τῷ ὀγδόῳ τετραγώνῳ ἐξεποιήθησαν τέσσαρα οἰκόπεδα ἐξ 173 καὶ 29|00 ἕκαστον, καὶ τὸ μὲν πρῶτον ἐξεποιήθη δρ. 6,025, τὸ δὲ δεύτερον διὰ δραχμὰς 5,250, τὸ τρίτον διὰ δραχμὰς 6,000, καὶ τὸ τέταρτον διὰ δραχμὰς 6,000· μένουσι δὲ ἀνεκποίητα ἐπὶ τοῦ τετραγώνου αὐτοῦ δύω οἰκόπεδα ὑπὸ τοὺς ἀριθμοὺς 85 καὶ 86· καὶ ὅτι ἐκ τῶν ἐν τῷ 9 τετραγώνῳ ἐξεποιήθησαν μέχρι τοῦδε ἐπίσης τέσσαρα οἰκόπεδα, τὸ μὲν διὰ 850 δραχμὰς, τὸ ἕτερον διὰ 875 δραχμὰς, καὶ αὐτὰ εἶναι ἐκεῖνα, περὶ τῶν ὁποίων χθὲς ἐγένετο λόγος, τὸ τρίτον διὰ 1,210, καὶ τὸ τέταρτον 5,020· μένουσι δὲ ἀνεκποίητα καὶ ἐν τῷ τετραγώνῳ τούτῳ δύω ἐπίσης οἰκόπεδα. Βεβαίως ἡ διαφορὰ τῆς προσφερθείσης τιμῆς διὰ τὰ οἰκόπεδα τοῦ 8ου τετραγώνου πρὸς τὰ τοῦ 9ου τετραγώνου εἶναι μεγάλη, ἀλλὰ δὲν εἶμαι εἰς θέσιν νὰ δώσω λόγον τῆς τοιαύτης διαφορᾶς. Ἡ ἐκποίησις τῶν οἰκοπέδων τούτων ἔλαβε χώραν πρὸ πολλοῦ, καὶ πρὸ πολλοῦ ἐξεδόθησαν τὰ παραχωρητήρια ἐπὶ τῇ βάσει γνωμοδοτήσεων τῶν ἁρμοδίων ἀρχῶν τῶν ἐνεργησασῶν τὴν δημοπρασίαν, καὶ οὐδὲν παράπονον παρουσιάσθη, μέχρι τοῦδε τοὐλάχιστον, εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν. Ἐπειδὴ ὅμως μοὶ ἐδόθη ἀφορμὴ ἐκ τῆς ἐπερωτήσεως τοῦ κ. Ῥάλλη νὰ σκεφθῶ ὁποῖον μέτρον πρὸς ἐξασφάλισιν τῶν συμφερόντων τοῦ δημοσίου συμφέρει νὰ ληφθῇ, ἐσκέφθην, ὅτι, ἐὰν ἡ δημοπρασία τῆς ἐκποιήσεως ἐνεργηθῇ καὶ ἐν Λαυρίῳ καὶ ἐν Ἀθήναις, ἴσως ἠδύνατο νὰ ἐξασφαλίσῃ τὰ συμφέροντα τοῦ δημοσίου· καὶ διὰ τοῦτο ὑποβάλλω εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχέδιον, δι’ οὗ ἐπιτρέπεται, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὰ οἰκόπεδα ἐν Λαυρίῳ, νὰ ἐνεργῆται συγχρόνως ἡ δημοπρασία περὶ τῆς ἐκποιήσεως αὐτῶν καὶ ἐν Λαυρίῳ καὶ ἐν Ἀθήναις, καὶ οὕτω νὰ προληφθῇ πᾶσα συνεννόησις, δυναμένη νὰ χρησιμεύῃ πρὸς βλάβην τῶν συμφερόντων τοῦ δημοσίου.

§52ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Νομίζω, ὅτι θὰ ἦναι καλὸν νὰ κανονίσητε, ὥστε καὶ εἰς τὰς ἄλλας κωμοπόλεις νὰ ἐνεργῆται δημοπρασία διὰ τὰ ἐν ἄλλαις ἐπαρχίαις κτήματα.

§53ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ λάβω ὑπ’ ὄψιν τὴν παρατήρησίν σας, καὶ ἢ θὰ φέρω ἴδιον Νομοσχέδιον, ἢ θὰ κάμω τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ Νομοσχεδίου τούτου. Παραδίδω εἰς τὸν κ. Πρόεδρον τὸ Νομοσχέδιον, τὴν ἔκθεσιν τοῦ Τμηματάρχου μετὰ τῶν διαγραμμάτων, καὶ παρακαλῶ τὸν κ. Ῥάλλην νὰ λάβῃ γνῶσιν αὐτῶν (τὰ καταθέτει εἰς τὸ Προεδρεῖον.) Εἶναι γνωστὸν ἤδη εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι πλεῖστοι ὅσοι ἐκ τῶν στρατιωτικῶν ἐκείνων, οἵτινες ἐτέθησαν εἰς ἀποστρατίαν κατὰ τὸ 1878, ἐδικαιώθησαν δικαστικῶς νὰ λάβουν τὸν μισθὸν τῆς ἐνεργείας τοῦ βαθμοῦ των, διότι ἡ ἀποστρατία αὕτη ἐθεωρήθη ὡς παρατύπως γενομένη. Ἀλλ’ ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ 1879 δὲν προεβλέφθη ἡ περίστασις αὕτη, καὶ ἑπομένως δὲν ὑπάρχει ἐν αὐτῷ πίστωσις πρὸς πληρωμὴν τῆς ἐπιδικασθείσης μισθοδοσίας εἰς ἕκαστον τῶν ἀξιωματικῶν τούτων. Διὰ τοῦτο λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλὴν σχέδιον Νόμου περὶ χορηγίας πιστώσεως εἰδικῆς ἐκ δραχμῶν 242,254 ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ 1879, τασσομένης ὑπὸ ἴδιον κεφάλαιον, 26, ὑπὸ τὸν τίτλον «Παροχὴ ἐπιδικασθεισῶν ἀποδοχῶν ἀξιωματικῶν τεθέντων εἰς ἀποστρατίαν παρατύπως.» Τὸ Νομοσχέδιον συνοδεύεται μετ’ αἰτιολογικῆς ἐκθέσεως τοῦ ἁρμοδίου ἐπὶ τῶν στρατιωτικῶν συναδέλφου μου, καὶ παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ ἐπιταχύνῃ τὴν ἐπιψήφισιν τῆς πιστώσεως ταύτης, διότι, ὅπως καὶ ἄλλοτε ἐγένετο λόγος ἐν τῇ Βουλῇ, οἱ ἀξιωματικοὶ οὗτοι στεροῦνται τοῦ μισθοῦ των καὶ καταθλίβονται ὑπὸ πολλῶν ἀναγκῶν. Ἐννοεῖται δὲ, ὅτι μέγιστον μέρος τῆς πιστώσεως, ἥτις ἐπεψηφίσθη διὰ τὸ 1879 διὰ στρατιωτικὰς συντάξεις, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τοὺς ἀξιωματικοὺς τούτους, δικαιουμένους νὰ λάβωσι τὸν μισθὸν τῆς ἐνεργείας θέλει μείνει διαθέσιμον. Ἐν τῇ ἐκθέσει τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν ὑπάρχει πίναξ ὀνομαστικὸς ὅλων τῶν ἀξιωματικῶν καὶ τοῦ ποσοῦ, τὸ ὁποῖον ἕκαστος δικαιοῦται νὰ λάβῃ μετὰ τὴν ἔκπτωσιν τῶν ποσῶν, ἅτινα εἴτε λόγῳ συντάξεως, εἴτε λόγῳ προκαταβολῆς ἔλαβον.

§54ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Εἴπατε, ὅτι θὰ μείνῃ ἓν ποσὸν ἀπὸ τὰς στρατιωτικὰς συντάξεις· τότε, νομίζω, ἔπρεπε νὰ ζητήσητε τὸ ὑπόλοιπον ποσόν.

§55ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἄλλο σύνταξις καὶ ἄλλο μισθός. Ἡμεῖς ζητοῦμεν πίστωσιν ὑπὸ ἴδιον κεφάλαιον διὰ μισθοδοσίαν, ἡ δὲ ἄλλη πίστωσις τῆς συντάξεως θ’ ἀκυρωθῇ ὡς περιττή.

§56ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἐζήτησε νὰ προστεθῇ εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1880 πίστωσις 108 χιλιάδων· ὅ,τι δὲ τώρα ὑποβάλλει, ἀφορᾷ εἰς τὸ παρελθόν.

§57ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Βέβαια.

§58ΠΟΛΥΛΑΣ. Δικαίως ἐξήγειρε τὴν ἀγανάκτησιν ὁλοκλήρου τῆς Βουλῆς ἡ ῥῆσις τοῦ ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ Κεφαλληνίας.

§59ΤΙΝΕΣ. Ὄχι ὁλοκλήρου.

§60ΠΟΛΥΛΑΣ. Ἄνευ λόγου ἠθέλησε νὰ χαρακτηρήσῃ ἄνδρα, ὅστις ὑπηρέτησε τὴν πατρίδα....

§61ΙΑΚΩΒΑΤΟΣ. ......... (Θόρυβος.)

§62ΝΙΚΟΚΑΒΟΥΡΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, νὰ προστατεύσητε τὸν ἀγορεύοντα διὰ νὰ ἐπικρίνῃ τὸν ἀχρεῖον. (Θόρυβος.)

§63ΙΑΚΩΒΑΤΟΣ. Θὰ τοῖς δώσω ὅλην τὴν ἐλευθερίαν νὰ ὁμιλήσωσιν ὑπὲρ τοῦ ἀχρείου καὶ προδότου τῆς πατρίδος Καποδιστρίου. Θόρυβος.)

§64ΤΙΝΕΣ. Νὰ τὸν ἀνακαλέσητε.

§65ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Σᾶς ἀνακαλῶ εἰς τὴν τάξιν, κύριε Ἰακωβάτε. (Θόρυβος καὶ λογομαχίαι μεταξὺ Φιλήμονος, Ἰακωβάτου καὶ πολλῶν ἄλλων Βουλευτῶν.)

§66ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶμαι ἠναγκασμένος, κύριοι, νὰ διακόψω τὴν συνεδρίασιν. Ἡ συνεδρίασις διακόπτεται ἐπὶ 5 λεπτά.

§67ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ συνεδρίασις.

§68ΤΙΝΕΣ. Κύριε Πρόεδρε, νὰ μὴ ἐπιτρέψητε συζήτησιν ἐπὶ τοῦ ἐπεισοδίου, ἀλλὰ νὰ εἰσέλθωμεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§69ΕΤΕΡΟΙ. Νὰ ἀποδοκιμασθῇ, κύριε Πρόεδρε, ὁ κ. Ἰακωβάτος. (Θόρυβος.)

§70Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Δύω λέξεις, κύριε Πρόεδρε. Ὁ Καποδίστριας δὲν ἔχει ἀνάγκην τῆς ὑπερασπίσεως οὐδενὸς, διότι οἱ ἄνδρες τοῦ 1821, ἐν τῇ συνελεύσει τοῦ 1843, ἀπεφάσισαν παμψηφεὶ νὰ τῷ ἐγερθῇ ἀνδριάς. (Χειροκροτήματα ἔν τε τῇ αἰθούσῃ καὶ τοῖς ἀκροατηρίοις.)

§71ΙΑΚΩΒΑΤΟΣ. ..... (Θόρυβος.)

§72ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Ὅπως σεῖς ἔχετε τὴν ἰδέαν νὰ ἐγερθῇ ἀνδριὰς, ἡμεῖς ἔχομεν τὴν ἐναντίαν.

§73ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Ἡ ἱστορία ὁμολογεῖ, ὅτι ὁ Καποδίστριας ἤγειρεν ἐπανάστασιν, καὶ ἔγεινεν ἐμφύλιος πόλεμος, καὶ ἐχύθη αἷμα.

§74Γ. ΙΑΚΩΒΑΤΟΣ. Τὸν λόγον, κύριε Πρόεδρε.

§75ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄνευ τῆς ἀδείας μου οὐδεὶς δύναται ν’ ἀγορεύῃ, πολὺ δὲ ὀλιγώτερον νὰ μὲ διακόπτῃ. Ἕκαστος εἶναι ἐλεύθερος νὰ ἔχῃ οἱανδήποτε ἰδέαν περὶ οἱουδήποτε προσώπου, ἀλλὰ δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον ἐν τῷ περιβόλῳ τούτῳ νὰ ἐκφέρωνται βαρεῖαι φράσεις ἐναντίον προσώπων, τὰ ὁποῖα ὅλον τὸ ἔθνος σέβεται.

§76Γ. ΙΑΚΩΒΑΤΟΣ. Μεροληπτεῖτε, παραβαίνετε τὸν Κανονισμὸν, καὶ τὴν λογικήν. Ζητῶ τὸν λόγον διὰ μίαν σημείωσιν, ἀνεξαρτήτως πάσης προσωπικότητος. Ἡ Ἐθνοσυνέλευσις, ἡ ὁποία βεβαίως ἀνήγειρεν ἀνδριάντα εἰς ἐκεῖνον, εἶναι αὐτὴ, ἥτις διῄρεσε τοὺς Ἕλληνας εἰς αὐτόχθονας καὶ ἑτερόχθονας. (Θόρυβος.)

§77ΤΙΝΕΣ. Εἶναι ὑβριστής. (Θόρυβος.)

§78Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Δὲν συνήλθομεν, κύριοι, διὰ νὰ συγγράψωμεν τὴν ἱστορίαν τῆς πατρίδος μας. Καὶ ἐνῷ δὲν ἔχομεν ἐντολὴν νὰ ἱστορήσωμεν τὸν βίον τοῦ Ἑλληνικοῦ ἔθνους, δὲν μᾶς εἶναι κατὰ πάντα λόγον ἐπιτετραμμένον νὰ δυσφημίζωμεν ἐκείνους, οἵτινες ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ κληθῶσι νὰ προστατεύσωσι τὰ δικαιώματα τὰ ἐθνικὰ ὅλου τοῦ Ἑλληνισμοῦ.

§79Γ. ΙΑΚΩΒΑΤΟΣ. Τὸν λόγον, κύριε Πρόεδρε, διότι θὰ τὸν ἀντικρούσω. (Θόρυβος.)

§80Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ὅσοι ἔχουσιν ἐναντίαν γνώμην ἐξελέξαντο πολὺ ἀκατάλληλον αἴθουσαν, ἵνα ἐκφράσωσι τὴν γνώμην, ἣν ἔχουσι· διότι ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ συνεδριάζουσιν οἱ ἀντιπρόσωποι τῆς Ἑλλάδος, εἰς τοὺς ὁποίους δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον νὰ ἀκούωσι δυσφημιζομένην τὴν ἱστορίαν ἐκείνων, οἵτινες ἐτέθησαν νὰ προστῶσι τοῦ ἔθνους, εἰς τοὺς ὁποίους εἶχεν ἐμπιστευθῆ ἡ τύχη του. Ἐντὸς τῆς αἰθούσης ταύτης δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον νὰ λέγωνται ταῦτα. Διὰ τοῦτο παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ καταπαύσῃ πᾶσαν περαιτέρω ἐπὶ τούτου συζήτησιν.

§81ΤΙΝΕΣ. Εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, κύριε Πρόεδρε. (Θόρυβος.)

§82Γ. ΙΑΚΩΒΑΤΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, σεῖς μεροληπτεῖτε, ἐγὼ ὅμως ἐξῆλθον νικητής.

§83ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα, κύριοι, εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Ἔχομεν τὸ Νομοσχέδιον περὶ μετοχικοῦ ταμείου τῶν κυρίων Βουλευτῶν.

§84ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ Νομοσχέδιον, κύριοι, τὸ ὁποῖον ὑπηγόρευσε βεβαίως μία πεποίθησις καὶ καλὴ πίστις, ἔχω τὴν ἰδέαν, ὅτι εἶναι κατὰ ἀτυχῆ σύμπτωσιν τοιοῦτον, ὁποῖον δὲν ἠδύνατο νὰ ἐπινοήσῃ εἰμὴ ἡ πλέον σατανικὴ καὶ κακόβουλος διάνοια διὰ τὸν τόπον.

§85ΦΙΛΗΜΩΝ. Σᾶς εὐχαριστῶ, κύριε.

§86ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶπον καὶ ἐπαναλαμβάνω, ὅτι τὸ Νομοσχέδιον τὸ ὑπηγόρευσε καλὴ πίστις καὶ πεποίθησις περὶ τοῦ δικαίου καὶ τοῦ χρησίμου, καὶ ὅμως διὰ τὰς συνεπείας του, κατὰ τὴν ἰδικήν μου ἰδέαν, τὰς ἀμέσους καὶ ἐμμέσους, εἶναι τοιοῦτον, ὥστε πολὺ ἀφίσταται ἀπὸ τῆς προθέσεως ἐκείνων, οἵτινες συνέταξαν καὶ ὑπέβαλον εἰς τὴν Βουλὴν τοῦτο. Καὶ ἐκ πρώτης μὲν ἀπόψεως δύναται ἴσως ν’ ἀποπλανᾷ ἡ ἐπιγραφὴ τοῦ Νομοσχεδίου, καὶ ἐπηρέασεν ἐπ’ αὐτοῦ πολὺ ἡ σκέψις, ὅτι πολλοὶ τῶν ἐπὶ πολὺν χρόνον πολιτευσαμένων ἀδικοῦνται, καὶ ἑπομένως δύνανται νὰ ἦναι ἄξιοι προστασίας καὶ περιθάλψεως. Ἐκ πρώτης ὄψεως δύναται ν’ ἀποπλανηθῇ τις καὶ νὰ μὴ σκεφθῇ περὶ τῶν συνεπειῶν αὐτοῦ. Φρονῶ ὅμως, ὅτι μόλις τὸ μελετήσωσι καλῶς καὶ οἱ ὑποβαλόντες αὐτὸ ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῶν συνεπειῶν, φρονῶ, ὅτι θὰ αἰσθανθῶσι κλονισμόν τινα διὰ τὴν ὑποστήριξιν, τὴν ὁποίαν κάμνουν τοῦ τοιούτου Νομοσχεδίου. Προκειμένου νὰ ἐξετάσωμεν ἕνα νόμον τοιοῦτον, πρέπει νὰ βλέπωμεν μακρὰν, καὶ πρέπει νὰ ἐξετάσωμεν τὰς συνεπείας πολὺ εὐρύτερον καὶ ἐμβριθέστερον. Δύναται ἕκαστος νὰ φρονῇ, ὅτι τινὲς τῶν πολιτευομένων θέλουσιν εὑρεθῆ κατόπιν εἰς θέσιν, ὥστε νὰ ἔχωσιν ἀνάγκην περιθάλψεως καὶ προστασίας, ἀλλὰ δὲν πρέπει νὰ κρίνωσιν ἐκ τῶν ἰδίων καὶ περὶ τῶν ἀλλοτρίων· πρέπει ἰδιαιτέρως νὰ μελετήσωσι τὴν κατάστασιν τοῦ τόπου, καὶ πῶς θὰ ἐπιδράσῃ τὸ τοιοῦτον Νομοσχέδιον ἐπ’ αὐτοῦ. Ἐν τούτοις ὑπὸ οἱανδήποτε ἔποψιν τὸ ἐξετάσει τις, δὲν δύναται ἢ νὰ τὸ εὕρῃ ἀποκρουστέον. Καὶ ἐν πρώτοις δὲν δύναται παρὰ νὰ τὸ εὕρῃ ἀντικείμενον εἰς τὸ Σύνταγμα καὶ δι’ ἄλλους λόγους, τοὺς ὁποίους ὑπεστήριξαν ἄλλοι, ἀλλὰ πρὸ πάντων δι’ αὐτὸν, ὅτι αὐξάνει τὴν ἀποζημίωσιν, τὴν ὁποίαν τὸ Σύνταγμα ἐνόησε νὰ περιορίσῃ. Καὶ νομίζετε, ὅτι δὲν εἶναι ἐπαύξησις τῆς ἀποζημιώσεως τὸ μέτρον, τὸ ὁποῖον διὰ τοῦ Νομοσχεδίου προτείνετε; καὶ νομίζετε, ὅτι δὲν εἶναι πολὺ ἀνώτερον αὐτό, τὸ ὁποῖον δημιουργεῖ τὸ Νομοσχέδιον ἀπὸ τὴν ἀποζημίωσιν ἢ πενταπλασίαν ἀποζημίωσιν ἐκείνης, τὴν ὁποίαν καθιερώνει τὸ Σύνταγμα; Σύνταξις ἰσόβιος μεταβιβαζομένη καὶ εἰς τὰ τέκνα δὲν παρουσιάζει ἓν μέγιστον συμφέρον πολὺ ἀνώτερον τῆς ἀποζημιώσεως; Καὶ ἂν δὲν περιεῖχε περισσότερον συμφέρον πρὸς τίνα λόγον προτείνετε ἄλλον; Ἀλλὰ αὐτὸ εἶναι ὁ δικαιολογητικὸς λόγος, τὸ ἀνώτερον συμφέρον, ὄχι τὸ συμφέρον τὸ σημερινόν, ἀλλ’ ἔστω τὸ μέλλον, τὸ ὁποῖον θὰ λάβῃ ὁ Βουλευτὴς, ὅστις θὰ λάβῃ ἀνάγκην προστασίας καὶ περιθάλψεως, καὶ ὅπερ αὐξάνει, διότι καὶ τὰ τέκνα του θὰ ἔχουν σύνταξιν. Λοιπὸν δὲν εἶναι αὐτὸ συμφέρον;

§87ΡΙΚΑΚΗΣ. Τί κακὸν θὰ προέλθῃ ἐξ αὐτοῦ;

§88ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ εἴπω καὶ περὶ αὐτοῦ. Λοιπὸν, ἐνῷ δὲν ἐπιτρέπεται ν’ αὐξήσητε οὔτε κατὰ ἓν λεπτὸν τὴν ἀποζημίωσιν τῶν 2,000 δραχμῶν, τὴν ὁποίαν ἐκανόνισε τὸ Σύνταγμα, νομίζετε, ὅτι δικαιολογούμεθα διὰ πλαγίου τρόπου νὰ ἐπαυξήσωμεν εἰς μέγιστον μάλιστα βαθμὸν τὸ συμφέρον καὶ τὴν ἀποζημίωσιν τοῦ Βουλευτοῦ; Καὶ δὲν εἶναι, κύριοι, καταδολίευσις τοῦ Συντάγματος, ὅταν δι’ ἄλλου τρόπου πλαγίου θέλωμεν νὰ δικαιολογήσωμεν συμφέρον, τὸ ὁποῖον δὲν τὸ δημιουργοῦμεν διὰ τῆς καταβολῆς ἡμῶν μόνον, ἀλλὰ διὰ φόρων, τοὺς ὁποίους ἐπιβάλλομεν εἰς μίαν τάξιν ἀνθρώπων; Σᾶς βεβαιῶ, ὅτι ἀπορῶ πῶς δύναται νὰ ὑποστηριχθῇ, ὅτι καὶ εἰς τὸ γράμμα ἀκόμη, πολὺ δὲ ὀλιγώτερον καὶ εἰς τὸ πνεῦμα τοῦ Συντάγματος δὲν ἀντίκειται. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι ὀλιγώτερον εἶναι νὰ εἴπωμεν ἀπ’ εὐθείας, ὅτι αὐξάνομεν τὴν ἀποζημίωσιν.

§89ΠΑΝΤ. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, τὸν λόγον.

§90ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ τὸ δικαίωμα αὐτὸ, ὅταν ἦναι ἤδη κεκτημένον, δύναται κατὰ τὸν νόμον νὰ θεωρηθῇ καὶ ἐπιδεκτικὸν ἐκχωρήσεως. Πρέπει κανεὶς νὰ λησμονῇ τὰς κυριωτέρας ἀρχὰς τοῦ δικαίου, διὰ νὰ θεωρήσῃ, ὅτι τὸ Νομοσχέδιον αὐτὸ δὲν ἐπαυξάνει τὴν ἀποζημίωσιν τοῦ βουλευτοῦ. Ἴσως ἡ ἀποζημίωσις εἶναι λίαν περιωρισμένη, ἴσως πρέπει νὰ αὐξηθῇ, ἀλλ’ ἡ ἁπλῆ αὔξησις ἄνευ τοῦ τοιούτου νόμου δὲν θὰ εἶχε τὰς ὀλεθρίας ἐκείνας συνεπείας, τὰς ὁποίας θὰ ἔχῃ ὁ νόμος αὐτός. Ἡ Συνέλευσις ἐσκέφθη, ὅτι πρέπει ὁ Βουλευτὴς νὰ μὴ ὠθῆται εἰς τὸ πολιτικὸν στάδιον ἀπὸ τὸ χρηματικὸν συμφέρον, ἐσκέφθη νὰ ἀπομακρύνῃ ἐντελῶς τὸ ὑλικὸν συμφέρον ἀπὸ τὸν πολιτικὸν βίον· ἡ Συνέλευσις εἶπεν, ὅτι μόνον ἀποζημίωσιν ἐπιτρέπει, δὲν δέχεται ἀμοιβήν. Καὶ δὲν παραβιάζομεν λοιπὸν καὶ τὸ γράμμα τοῦ Συντάγματος καὶ τὸ πνεῦμα τῆς Συνελεύσεως εἰσάγοντες νόμον περὶ συντάξεως τῶν Βουλευτῶν; Ἀλλὰ, πλὴν τοῦ προφανῶς ἀντισυνταγματικοῦ τοῦ τοιούτου νόμου, ὑπάρχει συνάμα τὸ ἐντελῶς ἀδικαιολόγητον ὑπὸ πᾶσαν ἔποψιν, καὶ ἔχω πεποίθησιν, ὅτι μία μελέτη αὐτῶν τῶν ὑποβαλόντων καὶ ὑποστηριζόντων θὰ τοὺς φέρῃ τοὐλάχιστον εἰς κλονισμόν. Τί ἄλλο εἶναι αὐτὸ τὸ Νομοσχέδιον κατ’ οὐσίαν παρὰ νομοσχέδιον περὶ συντάξεως τῶν πολιτευομένων; Ἀλλὰ φέρει ἐπιγραφὴν περὶ μετοχικοῦ ταμείου· κατεδείχθη ὅμως διὰ τῆς αὐθεντίας καὶ τῆς εὐφυΐας συνάμα τοῦ διακεκριμένου ἡμῶν συναδέλφου κ. Καλλιγᾶ πόσον ἡ ἐπιγραφὴ αὕτη εἶναι ἀνάρμοστος εἰς τὸ Νομοσχέδιον αὐτὸ, διότι δὲν πρόκειται νὰ λαμβάνωμεν ὅ,τι συνεισενέγκαμεν, καὶ τοῦτο τὸ μαρτυρεῖ ἀμέσως τὸ ἴδιον Νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ὡς κύριον πόρον ἔχει ἕνα φόρον ἀδικαιολόγητον καὶ συνάμα ἀντιβαίνοντα εἰς τὴν ἐκλογικὴν ἐλευθερίαν, τὴν ὁποίαν ἐνόησεν ἡ Συνέλευσις καὶ ὁ ἐκλογικὸς νόμος νὰ καθιερώσῃ, καὶ διότι καὶ ἐκεῖνοι ὀνομάζονται πολιτευόμενοι, διότι λέγονται ὑποψήφιοι, ἄρα ἀλλάσσει τὸν χαρακτῆρα τοῦ φόρου, τὸν ὁποῖον ἔχει αὐτὸς ὁ ἔρανος; Θέλετε οἱονεὶ συναλλασσόμενοι μετ’ αὐτῶν τῶν ἀνθρώπων νὰ σχηματίσωμεν μίαν τάξιν τῶν πολιτευομένων, καὶ τοιουτοτρόπως δημιουργοῦμεν μίαν τάξιν ἀνθρώπων, ἐχόντων ἴδια συμφέροντα ἀνεξάρτητα ἀπὸ τὸν λαὸν, καὶ ἐὰν ὁ λαὸς εὐλόγως δύναται νὰ εἴπῃ, ὅτι ἡ παροῦσα ἐλεεινὴ κατάστασις ὀφείλεται βεβαίως εἰς τὸ σύνολον τῶν πολιτευομένων, αὐτὸ λείπει ἀκόμη νὰ εἴπωμεν, ὅτι ἡμεῖς ἀποτελοῦμεν μίαν τάξιν ἰδιαιτέραν, διότι ἔχομεν ἴδια συμφέροντα, εἴμεθα σωματεῖον ἰδιαίτερον. Ἐννοῶ, ὅτι δύναται κανεὶς νὰ ὑπηρετῇ τὴν πατρίδα του ὄχι μόνον διὰ τοῦ ξίφους, ὄχι μόνον δι’ ἄλλων ἀγώνων, ἀλλὰ καὶ ὡς πολιτευόμενος. Ἀλλ’ ἔχει ἆρά γε τὸν χαρακτῆρα ἐκεῖνον ἡ ὑπηρεσία τῶν πολιτευομένων, τὸν ὁποῖον, ἐξευτελίζοντες τὸ ἀξίωμα τῶν πολιτευομένων, χορηγεῖτε διὰ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ ἀκουσίως; Ὁ κ. Πετιμεζᾶς ἔκαμεν ἀντίθεσιν μεταξὺ ἑνὸς γραφέως καὶ ἑνὸς Βουλευτοῦ. Καὶ εἶναι ὁμοία ἡ ὑπηρεσία τοῦ γραφέως, ἢ ἔστω οἱουδήποτε ὑπαλλήλου, πρὸς τὴν ἔξοχον ὑπηρεσίαν, τὴν ὁποίαν δύναται νὰ παράσχῃ ὁ Βουλευτής; Ἡ ὑπηρεσία τοῦ πολιτευομένου δὲν εἶναι ὑπηρεσία γραφέως, οὔτε ἀνωτέρων ὑπαλλήλων. Ὁ ἀνώτερος ὑπάλληλος ἐκτελεῖ ἰδιαιτέραν ὑπηρεσίαν, ἥτις τὸν ἀπασχολεῖ ἐντελῶς· μισθοῦται τρόπον τινά, ἴσως δὲν ἁρμόζει ἡ λέξις, ἀλλ’ ὁπωσδήποτε προσεγγίζει εἰς τὸν χαρακτῆρα τῆς ὑπαλληλίας. Εἰς τοιοῦτον σημεῖον θέλετε νὰ καταβιβάσητε τὴν μεγάλην, τὴν ἔξοχον ὑπηρεσίαν τοῦ πολιτευομένου; Ἡ ὑπηρεσία τοῦ πολιτευομένου εἶναι ὑπὸ δοκιμασίαν· δὲν δύναται νὰ ὑποτίθεται, ὅτι πολιτευθείς τις ἐπὶ μακρὸν ὑπηρέτησε πράγματι τὴν πατρίδα. Καὶ ὁ λαὸς διατηρεῖ εἰς ἑαυτὸν τὸ δικαίωμα νὰ κρίνῃ ἂν πολιτευόμενός τις ἐγένετο ἄξιος νὰ σιτίζεται ἐν Πρυτανείῳ, καὶ οὐχὶ νὰ ὑποστῇ τὰ ὅλως ἀντίθετα. Ὁ πολιτευόμενος κεντούμενος ἀπὸ ἐλατήρια εὐγενῆ, ἀπὸ εὐγενῆ φιλοδοξίαν καὶ ἀπὸ φιλοπατρίαν, ῥίπτεται εἰς τὸ πολιτικὸν στάδιον, ἀφροντιστῶν ἐντελῶς περὶ τῶν συνεπειῶν, καὶ μάλιστα τῶν ὑλικῶν. Καὶ ἐὰν ὑπάρχῃ τι, τὸ ὁποῖον τοὺς πολιτευομένους τῆς Ἑλλάδος ἐξαγνίζει ἐνώπιον ὅλου τοῦ κόσμου, εἶναι ὅτι ζῶσι πάντοτε ἐν πενίᾳ. Καὶ ἂν πολιτευόμενός τις παράσχῃ ὁμολογουμένως πραγματικὰς ὑπηρεσίας καὶ πάθῃ, νομίζετε, ὅτι θὰ ὑπάρξῃ Βουλὴ εἰς τὴν Ἑλλάδα μάλιστα, ὅπου τόσον ἐπικρατοῦν τὰ φιλάνθρωπα αἰσθήματα, ἡ ὁποία θὰ ἀρνηθῇ νὰ τοῦ παράσχῃ συνδρομήν; Ἐὰν εὑρισκώμεθα εἰς καλλιτέραν οἰκονομικὴν θέσιν, ποῖος ἐξ ἡμῶν δὲν εἶχε τὴν διάθεσιν οἱ πάντες νὰ λάβουν περίθαλψιν; Ἀλλ’ ὅταν πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν τοσοῦτον ἐδυσκολεύθημεν νὰ ἐξοδεύσωμεν 5 χιλ. δραχμάς, διὰ νὰ συντηρήσωμεν οἰκογενείας λιμοκτονούσας, ἐρχόμεθα σήμερον, προκειμένου περὶ τοῦ ἑαυτοῦ μας, καὶ ψηφίζομεν ἀμέσως ἓν ποσόν.

§91ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Τί ποσόν;

§92ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Εὑρίσκομεν ἕνα πόρον, τὸν πόρον τῆς φορολογίας τῶν ὑποψηφίων, καὶ ὅμως τὸν πόρον αὐτὸν, ὁ ὁποῖος, ἂν πρέπῃ νὰ ψηφισθῇ, πρέπει νὰ ἀνήκῃ σήμερον τοὐλάχιστον εἰς τὰς ἀνάγκας τοῦ λαοῦ, τὸν πόρον αὐτὸν τὸν ἁρπάζομεν καὶ τὸν χρησιμοποιλοῦμεν διὰ τὸν ἑαυτόν μας Κύριοι, ποίαν ἰδέαν ἆρά γε ἤθελε συλλάβει τις διὰ τοὺς πλοιάρχους ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι, ὅταν τὸ σκάφος των εὑρίσκηται ἐν κινδύνῳ, ὅταν παρουσιάζωνται γυναῖκες καὶ βρέφη ὀλοφυρόμενα ἕνεκα τῆς τρικυμίας, ἤθελον φροντίσει μόνον νὰ εὕρουν σανίδα διὰ νὰ σωθῶσιν αὐτοὶ πρῶτοι; Εἰς τοιαύτην θέσιν εὑρισκόμεθα, ὅταν ἐν τῷ μέσῳ τοιούτων περιστάσεων σπεύδωμεν νὰ σκεφθῶμεν περὶ τῶν συμφερόντων μας. Καὶ διὰ νὰ ὑποστηριχθῇ αὐτὸ τὸ λεγόμενον μετοχικὸν ταμεῖον, εἶπον καὶ ἐπαναλέγω, δημιουργεῖται εἷς φόρος ἀδικαιολόγητος. Διατί ὁ ὑποψήφιος νὰ πληρώνῃ αὐτὸν τὸν φόρον; διότι ἔχει συμφέρον. Μὴ τὸν ἠρωτήσαμεν; Ἀλλ’ εἶπεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν ἐξωτερικῶν: ἐπιβάλλομεν τὸν φόρον αὐτὸν ἐπὶ τῆς προσδοκίας τοῦ κέρδους, τὸ ὁποῖον ἔχουν οἱ ὑποψήφιοι. Ποίαν προσδοκίαν κέρδους ἔχουν οἱ ὑποψήφιοι; ἡμεῖς μορφώνομεν αὐτὴν τὴν προσδοκίαν τοῦ κέρδους, ὁ ὑποψήφιος διαμαρτύρεται καὶ λέγει: ἐγὼ δὲν ὁρμῶμαι ἀπὸ τὴν προσδοκίαν τοῦ κέρδους, δὲν ἔχω σκοπὸν μάλιστα νὰ καταθέσω, διὰ νὰ λάβω τὴν σύνταξιν· διατί μὲ ἐμποδίζεις νὰ ἐκτεθῶ; Ἢ θεωρεῖτε, ὅτι πρέπει νὰ περιορίσωμεν τὴν ἐλευθερίαν τῆς προτάσεως τῶν ὑποψηφίων; Πῶς λέγεις ἐμοῦ τοῦ ὑποψηφίου τοῦ θέλοντος νὰ ἐκτεθῶ εἰς τὸν ἐκλογικὸν ἀγῶνα, χωρὶς νὰ ἔχω οὐδόλως αὐτὴν τὴν προσδοκίαν, πλήρωσον διὰ τὴν προσδοκίαν; πῶς δύνασαι νὰ εἴπῃς, ὅτι μεριμνᾷς περὶ τοῦ συμφέροντός μου; Λοιπὸν πλάττομεν ἕνα φόρον ἀδικαιολόγητον, φόρον ἐπὶ τῆς προσδοκίας τοῦ κέρδους; τοῦτο εἶναι ἀληθῶς ἀκατανόητον. Ἂν θέλετε νὰ εἰπῆτε, ὅτι θέλομεν νὰ περιστείλωμεν τὴν ἐλευθερίαν τῆς προτάσεως τῶν ὑποψηφίων, τότε δὲν εἶναι βέβαια ἀκατανόητον, ἀλλὰ τοῦτο εἶναι εἷς τρόπος περιορισμοῦ τῆς προτάσεως τῶν ὑποψηφίων. Καὶ δι’ αὐτὸ εἶχε πολὺ δίκαιον ὁ κ. Γρυπάρης λέγων: θέλετε νὰ φέρετε περιορισμὸν τῆς προτάσεως τῶν ὑποψηφίων; νὰ τὸν φέρετε καθαρῶς. Καὶ δὲν εἶναι βεβαίως, κύριοι, αὐτὸς ὁ φόρος, ὁ ὁποῖος θὰ δυνηθῇ νὰ συντηρήσῃ αὐτὸ τὸ μετοχικὸν ταμεῖον, διότι εἶναι προφανὲς, ὅτι δὲν συντηρεῖται. Ἡ προχειροτέρα ἐξέτασις, κύριοι, ἡ σκέψις, ὅτι θὰ ἦναι ἀμέσως χίλιοι ἴσως συνταξιοῦχοι, καταδεικνύει, ὅτι οἱ πόροι αὐτοὶ δὲν ἀρκοῦν, ἀλλὰ μετὰ τὴν δημιουργίαν τοῦ κοινοῦ συμφέροντος θὰ ἀναζητήσωμεν ἀμέσως νέους πόρους, θὰ ἐξοικειωθῶμεν, κύριοι, μὲ αὐτὸ τὸ κέρδος, θὰ τὸ θεωρήσωμεν δικαίωμα, καὶ τοιουτοτρόπως συνδεδεμένον διὰ μιᾶς ἁλύσεως κοινοῦ συμφέροντος πάντες οἱ πολιτευόμενοι θὰ στρέφωμεν βουλιμιῶντες τὰ βλέμματα ἡμῶν εἰς τὸν εἰς χεῖράς μας προϋπολογισμὸν, ἵνα ἱκανοποιήσωμεν τὴν ἀνάγκην, τὴν ὁποίαν δημιουργοῦμεν καὶ τὴν ὁποίαν σήμερον δὲν τὴν αἰσθανόμεθα. Ἀλλ’ ὅταν, κύριοι, σκεφθῇ τις τὰς συνεπείας αὐτοῦ τοῦ νομοσχεδίου, σκεφθῇ ἐπὶ τῆς πολιτικῆς καταστάσεως, νομίζω, ὅτι δύναται μετὰ φρίκης νὰ ἐξεύρῃ, ὅτι θὰ ἐξασκήσῃ ὀλεθριωτάτην ἐπιῤῥοήν. Δὲν δύναται οὐδεὶς νὰ ἀρνηθῇ, ὅτι καὶ ἐκ τοῦ ἐμφύτου αἰσθήματος, τὸ ὁποῖον κυριεύει τοὺς Ἕλληνας πρὸς τὸν πολιτικὸν βίον καὶ δι’ ἄλλους λόγους, τοὺς ὁποίους δὲν θέλω νὰ ἐξετάσω σήμερον, ὠθούμεθα ὑπερμέτρως πρὸς τὸν πολιτικὸν βίον, καὶ ἐνῷ βλέπομεν αὐτὴν τὴν ὤθησιν, θέλομεν νὰ τὴν ἐπαυξήσωμεν, ἑνοῦμεν πρὸς τὰς ἄλλας περιστάσεις καὶ τὸ ἔμφυτον αἴσθημα καὶ τὸ μέγα αὐτὸ συμφέρον, ὥστε ὁ πολιτευόμενος ἀναγκάζεται νὰ ἐπιδιώκῃ τὴν ἐξασφάλισιν αὑτοῦ καὶ τῆς οἰκογενείας του. Εἶναι προφανὲς, κύριοι, ὅτι ἐννοοῦμεν μὲ τὸν πολιτικὸν βίον ἓν συμφέρον, δὲν ἀφίνομεν εἰς τὸ νὰ ἐκτιμήσῃ λόγου χάριν μίαν Βουλὴ ἐὰν εἷς πολιτευόμενος διακεκριμένος πένεται· δὲν ἀφίνομεν νὰ τὸ ἐκτιμήσῃ ἡ Βουλὴ, ἡ Κυβέρνησις, καὶ νὰ σπεύσῃ πρὸς ἱκανοποίησιν αὐτοῦ, δημιουργοῦμεν ἀμέσως ἓν συμφέρον. Εἶναι εὐνόητον ποῖαι εἶναι αἱ συνέπειαι. Πῶς θὰ παρουσιάζεται εἰς τοὺς ἐκλογεῖς ἐκεῖνος ὁ ὑποψήφιος, ὁ ὁποῖος ἔχει ἑπτὰ Συνόδους, καὶ τοῦ λείπει μία Σύνοδος, διὰ ν’ ἀποκτήσῃ τὸ δικαίωμα τῆς συντάξεως; πῶς θὰ παρουσιάζεται εἰς τὴν ἐκλογὴν, μὲ ποῖον συμφέρον; Ποίας θυσίας δὲν θὰ κάμῃ διὰ νὰ κερδήσῃ τὴν ἐκλογήν; καὶ τὸ συμφέρον αὐτὸ, τὸ ὁποῖον ἑνοῦμεν μὲ τὸν πολιτευόμενον, τὸ ἑνοῦμεν καὶ μὲ τοὺς Ὑπουργοὺς, διὰ νὰ αὐξήσῃ ἡ ὑπουργομανία, ῥίπτομεν δηλ. ἔλαιον εἰς τὴν πυράν. Δὲν χρειάζεται, κύριοι, πολλὴ φιλοσοφία, διὰ νὰ ἐννοήσωμεν ποῖαι θὰ ἦναι αἱ συνέπειαι τοῦ τοιούτου νομοσχεδίου, ἂν πραγματοποιηθῇ. Καὶ βλέπει τις, κύριοι, καὶ εἰς αὐτὰ τὰ καθέκαστα πόσον αὐτὸ τὸ νομοσχέδιον ἀπομακρύνεται ἀπὸ τὸν κανόνα πάσης λογικῆς καὶ πάσης πραγματοποιήσεως. Παρουσιάζεται, κύριοι, εἷς βουλευτὴς καὶ καταθέτει 2,000 δραχ. καὶ λαμβάνει 1,500, ὁ τόκος δὲν εἶναι 30%, ὡς εἴπατε, κ. Ἰακωβάτε, εἶναι 60%, ὅλαι δὲ αὐταὶ αἱ λεπτομέρειαι δὲν εἶναι ἁπλῶς λεπτομέρειαι· συνδέονται μὲ τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου, διότι δι’ αὐτῶν τῶν λεπτομερειῶν ζῇ τὸ νομοσχέδιον, καὶ ἂν τὰς ἀφαιρέσητε, δὲν δύναται νὰ ὑπάρξῃ. Νομίζω λοιπὸν, κύριοι, ὅτι ὡς ἀντισυνταγματικὸν καὶ ὡς ἀδικιολόγητον ὑπὸ πᾶσαν ἔποψιν, καὶ πρὸ πάντων ὡς μέλλον νὰ ἐξασκήσῃ ὀλεθρίαν ἐπιῤῥοὴν ἐπὶ τῶν πολιτικῶν μας πραγμάτων, καὶ μάλιστα ἐν τῇ κρισιμωτάτῃ ἐποχῇ, ἐν ᾗ διατελοῦμεν, ὑπὸ ὅλας αὐτὰς τὰς ἐπόψεις τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ πρέπει νὰ τὸ ἀποῤῥίψωμεν. Καὶ ἂν ἀκόμη, κύριοι, δὲν ὑπῆρχον ἄλλοι λόγοι, ἀρκεῖ καὶ μόνη ἡ παρεξήγησις, ἡ εὔλογος, ἡ ὁποία θὰ μᾶς γείνῃ, διὰ νὰ μὴ σπεύσωμεν εἰς τὴν ἐπιψήφισιν αὐτοῦ τοῦ νομοσχεδίου. Ἐν ἐποχῇ, καθ’ ἣν εὑρίσκεται τὸ Κράτος εἰς μεγάλην ἀμηχανίαν καὶ ἐξ ἀνάγκης θὰ ἐκδάρωμεν πολλὰς τάξεις ἀνθρώπων μὲ φόρους, ἡμεῖς νὰ παρουσιαζώμεθα σκεπτόμενοι μόνον περὶ τοῦ ἰδίου συμφέροντός μας; Καθ’ ὅσον ἀφορᾷ, κύριοι, τὴν ἔποψιν τῶν συνεπειῶν, εἶμαι προκατειλημμένος ἀπὸ ὑπερβολικὸν ἴσως φόβον· ἴσως, κύριοι, σᾶς φαίνομαι ὑπερβολικὸς, ἀλλὰ σᾶς λέγω εἰλικρινῶς τὴν πεποίθησίν μου. Ἔχω τὴν ἰδέαν, ὅτι ἓν τοιοῦτον μέτρον φοβοῦμαι μήπως καταπέσῃ μετὰ τῶν ἐλευθεριῶν τοῦ ἔθνους.

§93ΡΙΚΑΚΗΣ. Ὀλίγας λέξεις θὰ εἴπω· διότι νομίζω, ὅτι ὁ σκοπὸς τοῦ Νομοσχεδίου ὅλως διόλου μετεβλήθη. Πολὺς λόγος ἐγένετο, ὅτι τὸ προκείμενον Νομοσχέδιον πρόκειται νὰ προσβάλῃ τὴν ἀξιοπρέπειαν τῆς Βουλῆς, οἱ δὲ ἀγορεύσαντες προσεπάθησαν νὰ προλάβωσι τὴν προσβολὴν ταύτην. Ἂς μοὶ συγχωρηθῇ νὰ ὁμολογήσω, ὅτι αἱ ἀγορεύσεις περιεστράφησαν εἰς ἀντικείμενον, τὸ ὁποῖον τὸ Νομοσχέδιον παντάπασι δὲν ἀποβλέπει, ἡ δὲ συζήτησις παριστάνει εἰκόνας, τὰς ὁποίας τὸ Νομοσχέδιον καὶ ἡ φύσις τῶν πραγμάτων δὲν παρουσιάζουσι, καὶ προκαλεῖ εἰς συμπεράσματα, τὰ ὁποῖα ἐκ τῶν πραγμάτων δὲν προκύπτουσιν. Ἀπὸ ὅλας, κύριοι, τὰς παρατηρήσεις τῶν ἀντιλεγόντων δὲν ἤκουσα οὐδὲν ἐπιχείρημα, τὸ ὁποῖον νὰ μὲ πείσῃ· ὅλα σχεδὸν τὰ ἐπιχειρήματα ἀπέληξαν εἰς δύω συμπεράσματα στερεότυπα, ὅτι τὸ Νομοσχέδιον ἀντίκειται εἰς τὸ Σύνταγμα καὶ ὅτι δὲν συμφέρει εἰς τὴν Βουλὴν ἠθικῶς νὰ ψηφισθῇ τοιοῦτον Νομοσχέδιον. Νομίζω, κύριοι, ὅτι ἀρκετὰ ἠκούσατε, καὶ εἶναι περιττὸν νὰ ἐπαναλάβω τοὺς λόγους, διὰ τοὺς ὁποίους φρονῶ, ὅτι τὸ προκείμενον νομοσχέδιον δὲν εἶναι ἀντισυνταγματικόν. Δὲν πρόκειται περὶ ἀποζημιώσεως τῶν Βουλευτῶν, οὐδὲ περὶ συντάξεως αὐτῶν ἢ ἀμοιβῆς ἐκ τοῦ δημοσίου ταμείου. Ὁ μόνος λόγος, διὰ τὸν ὁποῖον εἰσήχθη εἰς τὴν Βουλήν, εἶναι, διότι περιέχει διατάξεις τινὰς, αἱ ὁποῖαι ἀπαιτοῦν νομοθετικὸν κῦρος, ἄλλως εἶναι εἷς ἀμοιβαῖος συνεταιρισμὸς, καὶ τίποτε κοινὸν δὲν ἔχει μὲ τὸ Δημόσιον. Εἶναι ἀληθὲς, ὡς εἶπεν ὁ κ. Λομβάρδος, ὅτι εἰς οὐδὲν μέρος δὲν ὑπάρχει καὶ ὅτι ἴσως θὰ φανῇ παράδοξος καὶ πρωτοφανὴς ὁ νόμος οὗτος. Ἀλλὰ, κύριοι, ἂς μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ ἐπιφέρω δύο παρατηρήσεις ἐπὶ τῆς ἄλλως τε ἐκ πρώτης ὄψεως ὀρθῆς ταύτης παρατηρήσεως τοῦ κ. Λομβάρδου. Παρουσιάζεται ἀληθῶς νόμος εἰς τὸ Ἑλληνικὸν Κοινοβούλιον, ὁ ὁποῖος δὲν ἀπαντᾶται ἀλλοῦ μέχρι τοῦδε, ἀλλὰ δὲν θ’ ἀρνηθῇ ὁ κ. Λομβάρδος, ὅτι κατὰ τὸ πολίτευμα τῆς Ἑλλάδος ἡ Βουλὴ αὐτῆς εὑρίσκεται εἰς ἐξαιρετικὴν θέσιν παρ’ ὅτι εὑρίσκονται ὅλα τὰ ἄλλα Κράτη· δὲν θ’ ἀρνηθῇ, ὅτι ἡ θέσις, εἰς ἣν εὑρίσκεται ἡ Ἑλλὰς ἀπὸ τῆς στιγμῆς, κατὰ τὴν ὁποίαν ἀνεγνωρίσθη ὡς Κράτος, ὁ τρόπος, μὲ τὸν ὁποῖον ἐδημιουργήθη, αἱ συνέπειαι, τὰς ὁποίας εἶχεν ὁ πόλεμος, τὸ πολίτευμα, τὸ ὁποῖον καθιέρωσε μίαν καὶ μόνην Βουλὴν διὰ τῆς καθολικῆς ψηφοφορίας,—καὶ τοῦτο εἶναι σπουδαῖον, διότι θὰ εἰπῇ, ὅτι ἐννοεῖ νὰ ἔρχωνται ἀντιπρόσωποι ἀπὸ τὰ σπλάγχνα τοῦ λαοῦ, δὲν ἔλαβεν ὑπ’ ὄψιν περιουσίαν, δὲν ἔλαβεν ὑπ’ ὄψιν τάξεις, εἶπεν ἐν γένει πᾶς τις ἔχει δικαίωμα νὰ ἐκλέγῃ καὶ νὰ ἐκλέγηται,—ὅταν, λέγω, ταῦτα λάβητε ὑπ’ ὄψιν καὶ ὅτι δὲν ὑπάρχει Γερουσία, ὅπου οἱ πολιτευόμενοι εὑρίσκουσιν ἀποκατάστασιν, δὲν θὰ ἀπορήσητε, διότι παρουσιάζεται νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον δὲν ὑπάρχει εἰς ἄλλα Κράτη, ὅπου δὲν ὑπάρχει αὐτὴ ἡ κατάστασις. Ὥστε, κύριοι, φρονῶ, ὅτι αἱ σκέψεις αὗται εἰσὶν ἱκαναὶ νὰ καταδείξωσιν, ὅτι δὲν ἔχουσι δίκαιον οἱ ὑποστηρίζοντες, ὅτι τὸ νομοσχέδιον θὰ ἔχῃ συνεπείας ἀντικειμένας εἰς τὰ συμφέροντα τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας. Τότε μόνον ἤθελον συμφωνήσει μετ’ αὐτῶν, ἐὰν τὸ νομοσχέδιον, ὅπως ἄλλοτε, ὥριζε νὰ δοθῇ σύνταξις ἐκ τοῦ δημοσίου ταμείου. Ἀλλὰ, κύριοι, οὐδένα λόγον ἰσχυρὸν ἤκουσα, οὐδεμίαν ἰδέαν. Ὁ λόγος τῆς ἀξιοπρεπείας τῆς Βουλῆς εἶναι λίαν ἐσφαλμένος, οἱ δὲ ὑποστηρίζοντες τοῦτο δὲν μὲ πείθουσι διὰ τῶν ἐπιχειρημάτων τὰ ὁποῖα ἀνέπτυξαν. Ἡ ὁμιλία τοῦ κ. Πετιμεζᾶ ἦτο χθὲς πειστικωτάτη, καὶ ἂν θελήσω νὰ εἰσέλθω εἰς τὰ μερικὰ ἐπιχειρήματα, τὰ ὁποῖα ἀνέπτυξεν, ἴσως θέλω φανῆ κατώτερός του. Ὁ κ. Πετιμεζᾶς διὰ πρακτικῶν συλλογισμῶν ἀπέδειξεν, ὅτι τὸ δίκαιον εἶναι ὑπὲρ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ὑποστηρίζουσι τὸ νομοσχέδιον. Ὅταν δὲ ἔλθωμεν εἰς τὰ καθέκαστα, τότε δυνάμεθα νὰ συζητήσωμεν τὰς λεπτομερείας, καὶ τότε, ἂν εὑρεθῶσιν, ὡς πιστεύω, πολλὰ μέρη τοῦ νομοσχεδίου χρήζοντα τροποποιήσεως, θὰ τὰ τροποποιήσωμεν.

§94ΡΑΛΛΗΣ. Εἶναι τωόντι ἀπελπιστική, κύριοι, ἡ θεωρία τοῦ κ. Ῥικάκη. Κατ’ αὐτὴν, διὰ νὰ μὴ κατακριθῶμεν, ὀφείλομεν νὰ παραβλέψωμεν τὰ πάντα, ὀφείλομεν νὰ κλείσωμεν τοὺς ὀφθαλμοὺς πρὸ πάσης στρεβλώσεως τοῦ Συντάγματος, ἵνα μὴ ἀποδοθῇ εἰς ἡμᾶς, ὅτι εἴμεθα οἱ αἴτιοι τῆς καταπτώσεως τῆς Βουλῆς, ἐνῷ εἶναι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι φέρουσι διὰ τοῦ νομοσχεδίου τὴν κατάκρισιν τῆς κοινωνίας ἐπ’ αὐτήν. Δὲν γνωρίζω, κύριοι, κατὰ πόσον δύναταί τις εὐλόγως νὰ διακρίνῃ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου τοὺς πόρους αὐτοῦ, διότι ἐκ τῶν πόρων μόνον τοῦ νομοσχεδίου δύναται νὰ διακριθῇ ὁ ἀληθὴς χαρακτὴρ τοῦ ταμείου, ἐὰν ἦναι μετοχικόν, ἢ ἂν πράγματι πρόκηται νὰ ληφθῇ τὸ ἀναγκαῖον ποσὸν ἐκ τοῦ δημοσίου ταμείου. Ἀλλ’ ἐπὶ ὑποθέσει, ὅτι ἡ διάκρισις αὕτη εἶναι λογικὴ καὶ σύμφωνος μὲ τὸν τρόπον, καθ’ ὃν ἐξετάζει ὅλα τὰ νομοσχέδια τὸ κοινοβούλιον, πάλιν ἔχομεν καθῆκον, πρὶν ἢ ψηφίσωμεν τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου, νὰ ἐξετάσωμεν κατὰ πόσον πρόκειται νὰ νομοθετήσωμεν θεσμὸν σπουδαῖον καὶ οὐχὶ ἕωλον, διὰ νὰ μὴ εἴπω γελοῖον, καὶ μόνον διὰ τῆς ἐξετάσεως τῶν πόρων θέλομεν φθάσει εἰς τὸ ἀκριβὲς συμπέρασμα καὶ τὴν κρίσιν τοῦ ὅτι τὸ προκείμενον νομοσχέδιον εἶναι ἄξιον νὰ ψηφισθῇ. Ὀφείλομεν δὲ νὰ ἐξετάσωμεν, κύριοι, τοὺς πόρους, τοὺς ὁποίους παρουσιάζει τὸ νομοσχέδιον ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῆς ἱκανότητος εἰς τὴν ἐξυπηρέτησιν τῶν ἀναγκῶν, αἱ ὁποῖαι αὔριον θέλουν παρουσιασθῆ εἰς βάρος τοῦ ταμείου, καὶ νὰ ἐξετάσωμεν ἐπίσης τοὺς πόρους αὐτοῦ ὑπὸ τὴν ἔποψιν τοῦ θεμιτοῦ. Ὑπὸ τὴν ἔποψιν δὲ τῆς ἱκανότητος πρὸς ἐξυπηρέτησιν τῶν βαρῶν τοῦ ταμείου τούτου ἔχω ἀμέσως νὰ κάμω μίαν παρατήρησιν, ἡ ὁποία ἔρχεται εἰς τὸν νοῦν ἑκάστου ἐξ ὑμῶν. Ὑπεβλήθη ἐνώπιον ἡμῶν ὁ ἐλάχιστος ὑποθετικὸς προϋπολογισμὸς, ἐν τῷ ὁποίῳ νὰ ὑπολογίζεται ποῖον θὰ ἦναι τὸ προσδοκώμενον ποσὸν ἐκ τῶν πόρων, οἵτινες περιγράφονται ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, καὶ ποῖα θὰ ἦναι τὰ ὑποθετικὰ βάρη, ἅτινα μετ’ ὀλίγον θὰ παρουσιασθοῦν εἰς τὸ ταμεῖον αὐτό; Οὐδεμία τοιαύτη ἔκθεσις ὑπάρχει· κατεστρώθησαν μόνον τάξεις πολιτευομένων, διῃρέθησαν οἱ Βουλευταὶ εἰς ἔχοντας τὸ προσὸν τῶν 8, 12, 16 συνόδων, ὡρίσθη εἰς αὐτοὺς σύνταξις 100, 200, 300 δραχ. Ταῦτα ἐγένοντο ἐκ τοῦ προχείρου καὶ χωρὶς νὰ ἐξετασθῇ κἂν ἂν οἱ πόροι αὐτοί, θεμιτοὶ ἢ ἀθέμιτοι, θέλουσι φέρει τι, ὡρίσθησαν πόροι, χωρὶς νὰ ὑπολογισθῇ ποῖον θὰ ἦναι τὸ ἐξ αὐτῶν προκύψον ποσόν. Πῶς δύνανται νὰ δικαιολογηθῶσιν οἱ κύριοι, οἱ ὁποῖοι ὑπέβαλον τὸ νομοσχέδιον, ὅταν οὐδένα κάμνουν τοιοῦτον ὑπολογισμόν, ἐκ τοῦ ὁποίου νὰ δυνηθοῦν νὰ μᾶς πείσουν, ὅτι οἱ πόροι οὗτοι θὰ δυνηθῶσι νὰ ἀντισταθμίσωσι τὰ βάρη τοῦ ταμείου, τὰ ὁποῖα θὰ ἀρχίσουν ἀπὸ τῆς ἐπιούσης τῆς συστάσεως αὐτοῦ. Ὡς πρὸς τὴν ἔποψιν δὲ τοῦ θεμιτοῦ εὑρίσκω ἐν πρώτοις ἕνα πόρον, ὁ ὁποῖος κάλλιστα δύναται νὰ θεωρηθῇ τοιοῦτος, διότι ἕκαστος ἐξ ἡμῶν δύναται ἀκωλύτως νὰ καταβάλῃ 200 δραχ. ἐκ τῆς βουλευτικῆς ἀποζημιώσεώς του· ἔρχεται ὅμως ὁ δεύτερος πόρος, ὁ ὁποῖος ἤδη ἐκρίθη ὄχι μόνον ὡς ἀθέμιτος, ἀλλὰ καὶ ἀντισυνταγματικὸς, ἐκρίθη δὲ ἀντισυνταγματικὸς, διότι, ἂν δὲν ἐπιβάλλῃ φόρον, ἐπιβάλλει ὅμως ἔρανον, ἐκ τοῦ ὁποίου περιορίζεται τὸ δικαίωμα τῶν ἐκλεξίμων, ἐκ τοῦ ὁποίου περιορίζεται τὸ δικαίωμα τοῦ λαοῦ. Ἀληθὲς, ὅτι ὁ περὶ ἐκλογῆς Βουλευτῶν Νόμος ἔθεσεν ἓν ποσὸν 200 δραχμῶν εἰς βάρος τοῦ ἐκλεξίμου ἢ τῶν προτεινόντων αὐτόν· ἀλλὰ τοῦτο ἐτέθη χάριν τοῦ δημοσίου συμφέροντος, χάριν τοῦ δημοσίου ταμείου, διότι δὲν ἠθέλησεν ὁ νόμος ὁ ἐκλογικὸς νὰ ἐπιβαρύνῃ τὸ δημόσιον ταμεῖον μὲ τὰ ἔξοδα τῶν ἐκλογικῶν εἰδῶν, ἅτινα θὰ ἐπέλθουν ἐκ τοῦ ὅτι θέλει τις νὰ ἐκτεθῇ εἰς τὸν ἐκλογικὸν ἀγῶνα. Ἀλλ’ ὑπάρχει δικαιολόγησίς τις τοιαύτη τῶν ἑτέρων 200 δραχμῶν, ἃς ἐπιβάλλετε ἤδη εἰς τοὺς ὑποψηφίους· τοῦτο γίνεται χάριν ἀτομικοῦ συμφέροντος ἰδιαιτέρας τάξεως, ὁποίαν θέλουν νὰ μᾶς χαρακτηρίσουν, τῆς τάξεως τῶν Βουλευτῶν, τῆς τάξεως τῶν πολιτευομένων. Αὐτὸς λοιπὸν ὁ πόρος εἶναι ἐντελῶς ἀντισυνταγματικός, διότι θέτει περιορισμὸν ἐκεῖ, ὅπου, κατὰ τὸ Σύνταγμα, δὲν ὑπάρχει τοιοῦτος, εἰς τὸ δικαίωμα τῆς προτάσεως τῶν ἐκλογέων, διότι, ἐκτὸς τῆς καταβολῆς 200 δραχμῶν διὰ τὰ ἐκλογικὰ εἴδη, πρέπει νὰ καταβάλῃ ὁ ὑποψήφιος ἢ οἱ προτείνοντες αὐτὸν ἑτέρας 200 δραχμάς. Τοῦτο εἶναι ἐναντίον ῥητῆς διατάξεως τοῦ Συντάγματος, τὸ ὁποῖον ῥητῶς ὁρίζει ἐν 70 ἄρθρῳ, ὅτι μόνα τὰ προσόντα τὰ ἐν τῷ ἄρθρῳ περιγραφόμενα εἶναι ἀναγκαῖα διὰ τὸν ὑποψήφιον, καὶ τὰ προσόντα, τὰ ὁποῖα ὁ περὶ ἐκλογῆς Βουλευτῶν Νόμος θέλει ὁρίσει. Ἐδῶ δὲ ἔχομεν Νόμον περὶ συντάξεως τῶν Βουλευτῶν, καθ’ ὃν πρέπει νὰ ἀποδειχθῇ, ὅτι κατέθηκε καὶ ἑτέρας 200 δραχμὰς διὰ τὰς ἀνάγκας τοῦ μετοχικοῦ ταμείου τῶν Βουλευτῶν. Καὶ ὑποθέσατε, κύριοι, ὅτι πρὸς στιγμὴν γίνεται γενικὴ διαμαρτύρησις ἐν τῷ ἔθνει, καὶ ὅτι οὐδεὶς ὑποψήφιος καταβάλλει τὰς 200 αὐτὰς δραχμὰς, τί θὰ γείνῃ;

§95ΜΙΛΗΣΗΣ. Ὑποθέσατε, ὅτι δὲν καταβάλλει οὐδεὶς τῶν ὑποψηφίων τὰς 200 δραχμὰς διὰ τὰ ἐκλογικὰ εἴδη, τί θὰ γείνῃ;

§96ΡΑΛΛΗΣ. Τὰς καταβάλλουν οἱ ἐκλογεῖς· ἀλλὰ τὰς ἑτέρας 200 δραχμὰς δὲν ὑποχρεοῦνται ἐκ τοῦ Νόμου τοῦ ἐκλογικοῦ· ἐκεῖ πρόκειται περὶ τῶν ἐκλογικῶν εἰδῶν, ἐδῶ δὲ πρόκειται περὶ τοῦ ἐλεεινοῦ ἀτομικοῦ συμφέροντός μας, οὐδὲ τὸ δικαστήριον κατὰ τὰς ἀνακηρύξεις ὑποχρεοῦται νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τοῦτο. Ἀλλὰ μετὰ τὸν πόρον τοῦτον ἔρχεται ὁ τρίτος πόρος, καὶ θαυμάζω, ὅτι δὲν ἔγεινε λόγος περὶ αὐτοῦ μέχρι τοῦδε, εἶναι ὁ πλέον ἀντισυνταγματικὸς καὶ ὁ πλέον ἀνήθικος τῶν πόρων τοῦ νομοσχεδίου· ὁμιλῶ περὶ τῆς § 3 τοῦ ἄρθρου 1.

§97ΦΙΛΗΜΩΝ. Ἀπηλείφθη ἡ διάταξις αὐτή.

§98ΡΑΛΛΗΣ. Πολὺ καλά· ἀφοῦ ἀπηλείφθη, δὲν ἐξετάζω τὸ ἀνήθικον αὐτῆς. Ἀλλ’ ἀφοῦ ἡ § 3 ἐξηλείφθη ἐκ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ, ἀφοῦ ὁ πόρος τῶν 200 δραχμῶν δὲν δύναται νὰ περιληφθῇ· διότι εἶναι ἀντισυνταγματικός, ἡ ἀνικανότης τοῦ ταμείου εἶναι ἀναμφισβήτητος. Ἀλλά, σᾶς παρακαλῶ, δικαιολογεῖται τὸ νομοσχέδιον ἐκ τοῦ Νόμου περὶ συντάξεως τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων; ἐκεῖ ἔχομεν τὴν διάταξιν τοῦ ἄρθρ. 9, ὅπερ ὁρίζει, ὅτι μετὰ 25 ἐτῶν ὑπηρεσίαν καὶ μετὰ ὡρισμένην ἡλικίαν δύναται νὰ λάβῃ τις σύνταξιν, τί ἔχετε δὲ ἐδῶ; Τὴν πρώτην τάξιν τῶν συνταξιούχων, εἰς τὴν ὁποίαν θὰ σᾶς φανῇ παράδοξον, ἔχω τὴν τιμὴν νὰ συγκαταλέγωμαι καὶ ἐγὼ, τὴν ἔχουσαν 8 συνόδους, ἔχετε ὅμως καὶ τὴν δευτέραν τάξιν συνταξιούχων, ἐχόντων 12 συνόδους· αὐτοὶ θὰ καταβάλουν 2500 δραχ., τί δὲ θὰ λάβουν; διότι ὑποθέσατε, ὅτι αὔριον ἐπέρχεται μία διάλυσις, καὶ δὲν ἐκτίθεσθε ἢ δὲν σᾶς ἐκλέγουν οἱ ἐκλογεῖς σας, θὰ λάβετε σύνταξιν 2400 δρ.;

§99Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Εἴπετε, ὅτι οἱ ἔχοντες δικαίωμα συντάξεως καὶ οἱ ἔχοντες δώδεκα συνόδους θὰ καταβάλλουν 2500 δραχ.· μοῦ φαίνεται, ὅτι ἡ ἀριθμητική σας δὲν εἶναι ὀρθή, διότι ὁ Βουλευτὴς θὰ καταβάλῃ ἀμέσως, διὰ νὰ ἀποκτήσῃ τὸ δικαίωμα τῆς συντάξεως, 2000, διὰ δὲ τὰς 12 συνόδους ἀνὰ 208 δραχ. θὰ καταβάλῃ ἀκόμη 2100 δραχ., ἤτοι τὸ ὅλον 4,400.

§100ΡΑΛΛΗΣ. Βλέπετε λοιπόν, ὅτι δὲν ἠξεύρετε ποῦ εὑρίσκεσθε σᾶς δίδω τὸν λόγον τῆς τιμῆς μου, ὅτι, ἅμα καταβάλετε 2500 δραχμὰς, ἔχετε τὸ δικαίωμα, κατὰ τὸ Νομοσχέδιον, νὰ λαμβάνητε 200 δραχμῶν σύνταξιν κατὰ μῆνα.

§101Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Καλὰ, νὰ τὸ διορθώσωμεν εἰς τὰ καθέκαστα.

§102ΡΑΛΛΗΣ. Λοιπὸν ὁ κύριος Πετιμεζᾶς, ἀφοῦ καταβάλῃ 2,500 δραχμὰς, ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ζητήσῃ 200 δραχμὰς σύνταξιν· μετὰ ἓν ἔτος δηλαδὴ θὰ ἀποῤῥοφήσῃ 2,400 δραχμὰς ἐκ τῆς καταβολῆς του, θὰ μείνουν δὲ ἐξ αὐτῆς μόνον 100 δραχμαί· τὸ δεύτερον ἔτος θὰ λάβῃ ἑτέρας 2,400 δραχμάς. Τὸ δεύτερον ἔτος θὰ λάβῃ δραχμὰς 100 ἐκ τῆς καταβολῆς του καὶ 2,300 δραχμὰς ἐκ τῆς τσέπης τῶν ἄλλων, τὸ τρίτον 2,400 ἐκ τῆς τσέπης τῶν ἄλλων καὶ τὸ τέταρτον ἐπίσης 2,400 καὶ οὕτω καθεξῆς. Ἀλλὰ πρὸς Θεοῦ! εἶναι νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον εὐπροσώπως ἠδύνατό τις νὰ ὑπογράψῃ καὶ νὰ ὑποβάλῃ ἐδῶ; Πρὸς δικαιολόγησιν αὐτοῦ ἠθέλησαν, εἶπον, νὰ ἐπικαλεσθῶσι τὸν περὶ συντάξεως τῶν πολιτικῶν ὑπαλλήλων νόμον, ἀλλὰ ῥητὴ διάταξις αὐτοῦ, ἡ τοῦ ἄρθρου 9, ὁρίζει, ὅτι οὐδεὶς ὑπάλληλος δύναται νὰ λάβῃ πλέον τῶν ¾ τῆς μισθοδοσίας τοῦ τελευταίου ἔτους, καὶ ἂν ἐπὶ πεντήκοντα ἔτη ὑπηρετήσῃ, καὶ σεῖς λαμβάνετε ἀμέσως ὁλόκληρον τὸ ποσὸν τῆς ἀποζημιώσεως καὶ πλέον· θὰ λαμβάνετε δὲ ὡς σύνταξιν ὑπὲρ τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον ὥρισε τὸ ἔθνος ὡς ἀμοιβὴν τῆς ὑπηρεσίας σας τῆς ἐνεργοῦ. Δὲν εἶναι ἀκατανόητον τοῦτο; καὶ τολμᾶτε νὰ κατακρίνητε ἡμᾶς, οἵτινες τὸ νομοσχέδιον πολεμοῦμεν; καὶ δὲν θὰ φθάσητε μετὰ ἓν ἔτος εἰς τὴν ἐσχάτην χρεωκοπίαν; καὶ δὲν μᾶς δίδετε τὸ δικαίωμα νὰ ὑποπτευώμεθα, ὅτι κἄτι ὑποκρύπτεται, ὅτι εἶναι ἐπιβουλὴ κατὰ τοῦ δημοσίου ταμείου τὸ Νομοσχέδιον τοῦτο;

§103ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Διὰ τί;

§104ΡΑΛΛΗΣ. Διότι ὀφείλεις νὰ νομοθετῇς σοβαρῶς καὶ σπουδαίως, θὰ ἦναι δὲ ἀπελπιστικὴ ἡ θέσις σου, ἐὰν ἀποῤῥοφήσῃς τὸ πρῶτον ἔτος τὰς 2,400 δραχμὰς τῆς καταβολῆς σου καὶ κρούσῃς τὸ ἑπόμενον ἀνωφελῶς τὴν θύραν τοῦ μετοχικοῦ ταμείου, διότι ἤλπισας ἐπὶ μίαν σταθερὰν πρόσοδον, διότι ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ἀπονεμηθείσης σοι συντάξεως ἐκανόνισας τὰς δαπάνας σου, καὶ ἐν τούτοις αὔριον θέλεις ἰδεῖ, ὅτι κατηνάλωσας εἰς ἓν καὶ μόνον ἔτος τὸ κεφάλαιόν σου, ὑπολαβὼν αὐτὸ ὡς πρόσοδον.

§105ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Κύριε Ῥάλλη, δὲν λέγετε, ὅτι τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ εἶναι ἄλειμμα εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ ....(Θόρυβος).

§106Α. Γ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ὁ κ. Δουζίνας ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ λέγῃ ὅ,τι θέλει.

§107ΡΑΛΛΗΣ. Ἀλλὰ τὸ Νομοσχέδιον τοῦτο, ἐκτὸς τοῦ ὅτι περιλαμβάνει πάσας ταύτας τὰς ἀκατανοήτους διατάξεις, ἀποδεικνύει καὶ τὴν τελευταίαν ἀκρισίαν περὶ τὴν σύνταξιν αὐτοῦ, διότι, ἐνῷ τὰ ἔσοδα κατατίθενται εἰς μίαν τῶν Τραπεζῶν, εὑρίσκετε εἰς τὸ ἄρθρον 16 τὴν ἑξῆς διάταξιν: «Ἡ πληρωμὴ τῆς συντάξεως θέλει γίνεσθαι κατὰ μῆνα, δυνάμει ἐντάλματος τῆς διοικούσης τὸ ταμεῖον ἐπιτροπῆς, ἐκδιδομένου εἰς βάρος τοῦ ἐπαρχιακοῦ ταμείου τῆς κατοικίας τοῦ συνταξιούχου». Καὶ τὸ ἐπαρχιακὸν ταμεῖον πόθεν θ’ ἀποζημιωθῇ;

§108ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἐκ τῶν χρημάτων, τὰ ὁποῖα θὰ κατατεθῶσιν εἰς τὸ κεντρικὸν ταμεῖον. Κάμνω τὴν παρατήρησιν ταύτην ὡς Βουλευτής.

§109ΡΑΛΛΗΣ. Μὲ συγχωρεῖτε, καὶ ἐγὼ ἐπλανήθην ἐπὶ μίαν στιγμήν· ἀλλ’ ἡ ἐπιτροπὴ ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ λαμβάνῃ τοὺς πόρους ἀπὸ τὸ δημόσιον ταμεῖον καὶ νὰ τοὺς διαχειρίζηται, τοῦτο ὁρίζει ῥητῶς τὸ ἄρθρον 5, κατὰ τὸ ὁποῖον «τὰ κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ παρόντος νόμου ἔσοδα τοῦ μετοχικοῦ ταμείου, κατατίθενται ἐπὶ ἀνοικτῷ λογαριασμῷ εἴς τινα τῶν ἀνεγνωρισμένων τραπεζῶν. Ἀλλ’ οὐδαμοῦ γίνεται λόγος περὶ ἀποδόσεως.

§110ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐξ αὐτῶν τῶν χρημάτων.

§111ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν μᾶς ἤρκεσαν δὲ πᾶσαι αὗται αἱ παραβάσεις τοῦ Συντάγματος, τῶν νόμων, τῆς κοινῆς λογικῆς, ἀλλὰ καταστρέφομεν καὶ τὰς ἀρχὰς τῆς πολιτικῆς δικονομίας. Τὸ ἄρθρον 13 ὁρίζει τῳόντι ἐν τῇ 2ᾳ § αὐτοῦ «ἁρμόδιον δικαστήριον πρὸς ἐκδίκασιν τῆς τοιαύτης ἀγωγῆς εἶναι τὸ τῆς κατοικίας τοῦ ἐνάγοντος». Εἶναι ἀπελπιστικόν, ὅτι τοιοῦτον Νομοσχέδιον ὑπεβλήθη ἐνταῦθα μὲ τὴν ὑπογραφὴν τοῦ ἐντίμου συναδέλφου μου, εἶναι ἀπελπιστικόν, ὅτι ἐτόλμησαν νὰ τὸ ὑποστηρίξωσιν, εἶναι ἀπελπιστικόν, ὅτι ἔφθασεν εἰς τρίτην ἀνάγνωσιν· δὲν ἔχω ὅμως καμμίαν ἀμφιβολίαν, ὅτι σύσσωμος ἡ Βουλὴ θέλει τοὐλάχιστον τὸ παραπέμψει ἐνώπιον ἐπιτροπῆς, ὅπως φέρῃ αὕτη ἕνα ὑποθετικὸν προϋπολογισμόν, διὰ τοῦ ὁποίου ν’ ἀποδείξῃ εἰς τὴν κοινωνίαν, εἰς ἡμᾶς αὐτοὺς, οἵτινες, τὸ λέγω, δυσπιστοῦμεν ὡς πρὸς τὴν ἐπάρκειαν τῶν πόρων τοῦ ταμείου, ὅτι θὰ δυνηθοῦν οὗτοι νὰ ἐξυπηρετήσωσι τὰς ἀνάγκας, αἵτινες αὔριον ἀκόμη θὰ κρούσωσι τὴν θύραν αὐτοῦ.

§112ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Κύριοι, δὲν ἐπίστευον, ὅτι τὸ ὑπὸ συζήτησιν ἀντικείμενον ἤθελε λάβει τοσαύτην διαστολήν· δυστυχῶς παρετήρησα, ὅτι ἀλλεπαλλήλως ἐπανελήφθη ἡ λέξις ἀνήθικος. Ὁμιλοῦν περὶ ἠθικῆς ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι δὲν εἶχον τόσην δόσιν ἠθικῆς, ὥστε νὰ μὴ ἀναβοῦν εἰς τὸ βῆμα τοῦτο καὶ νὰ κάμουν ἐπίδειξιν τῆς εὐπορίας των, χλευάζοντες ἐμμέσως πως τοὺς συναδέλφους των, οἱ ὁποῖοι δὲν εὑρίσκονται εἰς τὴν εὐτυχῆ αὐτὴν θέσιν, καὶ θέλουν διὰ μιᾶς μετοχικῆς ἐπιχειρήσεως νὰ ἐξασφαλίσωσι τὸν ἄρτον, ὅταν ἡ ἡλικία ἢ ἄλλη περίστασις δὲν τοῖς ἐπιτρέπῃ πλέον νὰ πολιτεύωνται. Μὲ λύπην μου δὲ παρετήρησα ῥήτορας καὶ μάλιστα νέους, οἱ ὁποῖοι ἀνατροφὴν καὶ παιδείαν μᾶλλον ἐπιμελημένην ἀπὸ ἡμᾶς ἔλαβον, νὰ δεικνύωσι διαγωγήν, ἡ ὁποία δὲν περιποιεῖ μεγάλην τιμὴν εἰς τὰ αἰσθήματά των, νὰ μεταχειρίζωνται δὲ σοφίσματα καὶ τὰ τυχαῖα ἐκεῖνα καὶ ἀγενῆ στρεψόδικα μέσα, τὰ ὁποῖα μεταχειρίζεται ὁ τελευταῖος δικολάβος· θέλουν νὰ ἐμποδίσουν μήπως οἱ ἀντίπαλοί των ἔχουν ἄρτον μετὰ τὴν ἀποχώρησίν των ἢ ἴσως πιστεύουν, ὅτι διὰ τῆς ἀπορίας δύνανται νὰ τοὺς καταβάλουν, καὶ τοῦτο προδίδει, ὅτι δὲν ἔχουν πολλὴν πεποίθησιν εἰς τὴν ἱκανότητα αὑτῶν. Ὁ προλαλήσας ἠθέλησε νὰ ἀποδείξῃ, ὅτι τοῦ ἑνὸς ἔτους ἡ προκαταβολὴ λαμβάνεται διὰ μιᾶς, ἀλλ’ ἐγὼ ἔχω πρόχειρον παράδειγμα τὸ μετοχικὸν ταμεῖον τῶν πολιτικῶν ὑπαλλήλων· πληρώνει ἕκαστος 14 δραχ. κατὰ μῆνα, ἤτοι 168 κατ’ ἔτος, καὶ ἐν τούτοις μετὰ 12 ἔτη λαμβάνει 1270 δραχ.· ὅ ἐστὶν ὅσα πληρώνει εἰς μίαν δωδεκαετίαν, τὰ λαμβάνει εἰς ἓν ἔτος· ἐὰν τὸ ταμεῖον ἐκεῖνο ἐχρεοκώπησεν ἢ ὄχι, ἂς λάβουν τὴν καλωσύνην νὰ ἀναζητήσουν εἰς ποίαν ἀνθηρὰν κατάστασιν εὑρίσκεται. Ἐπαναλαμβάνουν, αἱ διακόσιαι δραχ. αἱ ὑποβαλλόμεναι εἰς τοὺς ὑποψηφίους εἶναι ἀντισυνταγματικὸς φόρος..... Καὶ ἐν τούτοις οἱ κύριοι οὗτοι ἔρχονται ἐδῶ καὶ μᾶς ἐπαναλαμβάνουν τὴν ἀντισυνταγματικότητα τοῦ Νόμου. Λυποῦμαι διότι μᾶς ἐπροκάλεσαν καὶ πρὸ πάντων οἱ νέοι νὰ ἔλθωμεν εἰς τοιαύτας ἀναλύσεις καὶ συζητήσεις, αἵτινες κινδυνεύουσι νὰ καταλύσουν τὴν ὑπόληψιν τοῦ Σώματος, καὶ αὐτὸ δ’ ἐπιδιώκουν διὰ τῶν λόγων των, τὸ λέγω ἐλευθέρως.

§113ΠΟΛΥΛΑΣ. Κύριοι, δὲν ἤθελον λάβει μέρος εἰς τὴν συζήτησιν, ἂν δὲν προέβλεπον, ὅτι ὀρθὴ θὰ ἦναι δυστυχῶς, κατ’ ἐμέ, ἡ διάγνωσις, τὴν ὁποίαν ἔκαμε περὶ τῆς γνώμης τῆς Βουλῆς ἓν τῶν μελῶν τοῦ κοινοβουλίου. Ἐκήρυξεν ἀπὸ τῆς ἀρχῆς τῆς συνεδριάσεως ὁ ἀξιότιμος ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν οἰκονομικῶν, ὅτι ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου τούτου φαίνεται ἤδη ἐκπεφρασμένη ἡ γνώμη τῆς Βουλῆς, ἑπομένως, νομίζω, ὅτι θὰ ἦναι ματαιοπονία νὰ προσθέσω ἕτερα ἐπιχειρήματα εἰς ὅσα ἀνεπτύχθησαν λίαν εὐγλώττως ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου κατὰ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου ὡς ἀντισυνταγματικοῦ καὶ ἀντιβαίνοντος εἰς τὴν ἀποστολήν του καὶ εἰς τὴν ἀξιοπρέπειαν τῆς Βουλῆς. Ἐπειδὴ δὲ προβλέπω, ὅτι δύναται καὶ δι’ ἀναστάσεως νὰ ψηφισθῇ, ἔχω καθῆκον πρὸς τοὺς ἐντολεῖς μου νὰ κάμω γνωστὴν τὴν κατ’ αὐτοῦ γνώμην μου· λέγω δὲ, ὅτι εἶμαι κατὰ τοῦ νομοσχεδίου, διότι εἶναι προφανές, ὅτι περιορίζει τὸ δικαίωμα τοῦ ἐκλογίμου καὶ ἀποκαθιστᾷ τάξιν προνομιούχων ἐν τῷ Κράτει, ἔχω δὲ εἰς τοῦτο συνήγορον ἁπλοϊκὸν ἄνθρωπον, ὁ ὁποῖος εἶναι καὶ συνάδελφός μου ἐκ τῆς αὐτῆς νήσου, ἄνθρωπον, ὅστις, προβλέπων, ὅτι ἡ διάταξις αὐτὴ θὰ τὸν ἐμποδίσῃ νὰ παρουσιασθῇ ὡς ὑποψήφιος, ἐν τῇ ἐκθέσει τῆς ἐπιτροπῆς διεφώνησεν, ὁ κ. Θ. Ζερβὸς λέγων, ὅτι διαφωνεῖ ὡς πρὸς τὴν καταβολὴν τῶν 200 δραχμῶν. Αὐτὴ, κύριοι, ἡ ἁπλουστάτη διαφωνία σᾶς ἐξηγεῖ ποῖον εἶναι τὸ αἴσθημα τοῦ λαοῦ ἀπέναντι τοῦ νομοσχεδίου τούτου· βεβαίως θὰ εἴπῃ ὁ ἀγροτικὸς λαὸς τῆς Ἑλλάδος, ὅτι θέλετε ν’ ἀποκλείσητε τοὺς ἀπόρους ἀπὸ τὸ στάδιον τὸ πολιτικὸν, εἰς τὸ ὁποῖον τοὺς εἰσάγει τὸ Σύνταγμα, μολονότι ἴσως δὲν ἔχουν ὅλα τὰ προσόντα τὰ διανοητικὰ, ἀλλὰ τὸ Σύνταγμα καθιέρωσε τοῦτο, διότι ἔχομεν μίαν Βουλὴν, ἐν ᾗ πρέπει νὰ ἀντιπροσωπεύωνται ὅλαι αἱ τάξεις τῆς κοινωνίας, ἑπομένως θεωρῶ τὸ νομοσχέδιον ἀριστοκρατικώτατον καὶ οὐχὶ δημοκρατικόν, καίτοι παρά τινων δημοκρατῶν ὑποστηρίζεται.

§114ΦΙΛΗΜΩΝ. Εἶναι δημοκρατικώτατον.

§115ΠΟΛΥΛΑΣ. Εἶναι ἀριστοκρατικώτατον, διότι θὰ εὕρητε ἐν τῇ πλειονότητι τοῦ λαοῦ τῆς Ἑλλάδος πολλοὺς δυναμένους μὲν νὰ ἐκτίθενται εἰς τοὺς πολιτικοὺς ἀγῶνας, ἀλλὰ μὴ δυναμένους νὰ καταβάλλωσι τὰς 400 δραχμάς.

§116ΦΙΛΗΜΩΝ. Ἐγὼ δὲν ἀνήκω εἰς τὴν ἀριστοκρατίαν.

§117ΠΟΛΥΛΑΣ. Ἐγώ, κύριε Φιλήμων, δὲν ἀνήκω εἰς τὴν ἀριστοκρατίαν οὔτε εἰς τὴν δημοκρατίαν, ἀνήκω εἰς τὴν τάξιν τῶν τιμίων ἀνθρώπων (θόρυβος), καὶ τοιοῦτοι εὑρίσκονται εἰς ὅλας τὰς τάξεις τῆς κοινωνίας. Θὰ συμβῇ δὲ ἐν τῇ Βουλῇ τὸ φαινόμενον τοῦτο, ὅτι οἱ ὠφελούμενοι ἐκ τοῦ νόμου τούτου, θὰ ἡσυχάσωσιν εἰς τὰς οἰκίας τῶν ἔχοντες τὴν σύνταξιν, καὶ θὰ ἀποδυθῶσιν εἰς τὸν ἀγῶνα τὰ τέκνα των· οὕτω δὲ εἰς μίαν καὶ τὴν αὐτὴν οἰκογένειαν θὰ ὑπάρχῃ καὶ ἡ βουλευτικὴ ἀποζημίωσις καὶ ἡ σύνταξις. Οἱ νόμοι, κύριοι, γίνονται πρὸς θεραπείαν ἀναγκῶν σπουδαίων, καὶ ἐγὼ, ὅστις δὲν γνωρίζω πολὺ τὰ τῆς διοικήσεως τῆς Ἑλλάδος, γνωρίζω ἐξ ἀκοῆς, ὅτι ἔχετε πρὸ πολλοῦ συστημένην ἐπιτροπὴν, ὅπως ἀνακουφίσῃ τοὺς ἀγωνιστὰς τοῦ 1821· ἐν τούτοις δὲν ἐφροντίσατε σεῖς οἱ θαυμάζοντες, ὡς θαυμάζω καὶ ἐγὼ, τὸν ἐθνοσωτήριον ἀγῶνα, νὰ φέρητε πρότασιν, ὅπως καθαρισθῇ ἡ θέσις ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι πένονται καί τινες τῶν ὁποίων ἀναβαίνουν πολλάκις τὰς κλίμακας τοῦ Βουλευτηρίου, ὅπως ζητήσωσιν ἀνακούφισιν· τοῦτο ὀφείλετε νὰ προτάξητε πρὶν ἢ σκεφθῆτε περὶ τῆς ζωαρκείας ὑμῶν αὐτῶν διὰ τὰ γηρατεῖα. Ἂν σᾶς τιμᾷ ἡ ἐπαρχία, δύναται νὰ σᾶς ἀνακουφίσῃ, ἐὰν ἀναγνωρίσῃ, ὅτι πατριωτικῶς τὴν ὑπηρετήσατε, οὐχὶ δὲ νὰ ἔρχησθε νὰ ζητῆτε ἀπὸ τὸ ἔθνος ὅλον νὰ βραβεύσῃ ἀνθρώπους ἐν ἀγνοίᾳ ἂν ὑπηρέτησαν τὸ ἔθνος ἢ ἂν δὲν τὸ ὑπηρέτησαν. Κύριοι, εἶχον καθῆκον νὰ ἐκφράσω τὴν γνώμην μου, διότι οἱ ἐντολεῖς μου δὲν μὲ ἔστειλαν ἐδῶ νὰ ψηφίσω ὑπὲρ ἐμοῦ αὐτοῦ σύνταξιν· ἂν δὲ ἡ μεγάλη πλειονοψηφία τῆς Βουλῆς ψηφίσῃ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, τὴν οἰκτείρω, διότι ἀλλοίμονον εἰς τὴν βουλὴν ἐκείνην, τῆς ὁποίας ἡ πλειονοψηφία ἀντιστρατεύεται εἰς τὴν κοινὴν γνώμην τοῦ τόπου.

§118ΑΘ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Εἶναι τοῦ συρμοῦ, φαίνεται, κατὰ τὴν Σύνοδον ταύτην εἰς τὰς λέξεις, τὰς ὁποίας ἐκφέρομεν, νὰ μὴ δίδωμεν καμμίαν προσοχήν, νὰ μὴ ἐξετάζωμεν ἂν ἐπιτρέπηται εἰς κοινοβουλευτικοὺς ἄνδρας ν’ ἀναζητῶσιν εἰς τὸ λεξικὸν λέξεις, αἵτινες οὐδέποτε ἠκούσθησαν. Συζητοῦμεν Νομοσχέδιον, πάντες δὲ καὶ οἱ ὑπὲρ καὶ οἱ κατὰ ἔχουσι δικαίωμα νὰ τὸ συζητήσωσι, νὰ τὸ ἀνατάμωσιν ὑφ’ ὅλας τὰς ἐπόψεις, ν’ ἀποδείξωσιν, ὅτι δὲν πρέπει νὰ ψηφισθῇ ἢ ὅτι πρέπει νὰ ψηφισθῇ. Αἱ λέξεις αἱ ἐκτὸς τοῦ σκοποῦ προφερόμεναι δὲν εἶναι λέξεις ἄξιαι Βουλευτῶν, δὲν πρέπει οἱ ἀγορεύοντες ἀπὸ τοῦ βήματος νὰ ἐπιδιώκωσι μόνον τὴν ἐπιδοκιμασίαν τοῦ πλήθους, ἀλλὰ πρέπει σπουδαίως νὰ ἐκφράσωσι τὰς πεποιθήσεις των, χάριν ἑαυτῶν καὶ τοῦ συζητουμένου ἀντικειμένου. Ἤμην καὶ εἶμαι ὑπὲρ τοῦ Νομοσχεδίου, ὅπως μάλιστα παρουσιάζεται σήμερον, ἀπορῶ δὲ διατί γίνεται τόσος θόρυβος. Μήπως ἐζήτησαν οἱ Βουλευταὶ νὰ θέσωσι χεῖρα εἰς τὸ Δημόσιον Ταμεῖον, καὶ ἦλθον τινὲς νὰ τὸ προφυλάξωσιν ἀπὸ τὴν βέβηλον χεῖρα; Δὲν ἠθελήσαμεν εἰμὴ νὰ μεριμνήσωμεν καὶ περὶ τῆς καταστάσεως τῶν πολιτευομένων, καὶ νὰ μὴ ζητῶμεν, ὅπως εἰς τὸ γῆρας αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι, ἔχοντες μάλιστα δικαιώματα εἰς τὴν εὐγνωμοσύνην τοῦ ἔθνους, ὀρέγωσι τὴν χεῖρα εἰς τοὺς ἑκάστοτε Ὑπουργοὺς ἢ πρὸς τοὺς ἑκάστοτε τμηματάρχας ὅπως λάβωσι βοήθειαν, ἵνα ζήσωσι τὰ πεινῶντα καὶ γυμνητεύοντα τέκνα των. Χθὲς ἀπέθανεν ὁ Καραγιαννόπουλος, ὁ Δανόπουλος. Ἐρωτήσατε, εἰς ποίαν κατάστασιν εὑρίσκονται αἱ οἰκογένειαι αὐτῶν! ἐρωτήσατε, ὅταν ἡ σύζυγος ἔκλειε τοὺς ὀφθαλμοὺς τοῦ ἀνδρός της, ἂν ἐθρήνει πλέον αὐτόν, ἢ ἐθρήνει ἐνθυμουμένη τὸν ἄρτον, τὸν ὁποῖον δὲν εἶχε νὰ δώσῃ τὴν ἑπομένην ἑσπέραν εἰς τὰ τέκνα της! Ἀλλὰ τὸ ζήτημα μᾶς λέγουν, ὅτι εἶναι ἀντισυνταγματικὸν, φόρος καὶ φόρος νέος ἐπιβάλλεται παρὰ τὸ Σύνταγμα, ἐπέμειναν δὲ ἐπὶ πολὺ ν’ ἀποδείξωσιν, ὅτι ὁ φόρος εἶναι ἀντισυνταγματικός. Μὰ τὴν ἀλήθειαν δὲ, μὲ ὅλην τὴν προσοχὴν, τὴν ὁποίαν ἔδωκα εἰς ὅλα τὰ ἐπιχειρήματα, τὰ ὁποῖα ἀνέπτυξαν, δὲν ἠδυνήθην νὰ πεισθῶ, ὅτι τοῦτο εἶναι φόρος. Καὶ χθὲς ἐν παρόδῳ εἶπον καὶ σήμερον ἐπαναλαμβάνω, ὅτι αὐτὸ τοῦτο ἐγένετο διὰ τοῦ Νόμου, ὁ ὁποῖος κανονίζει τὰς συντάξεις τῶν πολιτικῶν ὑπαλλήλων. Ὁ κ. Καλλιφρονᾶς, ὁ κ. Ἀντωνόπουλος, ὁ κ. Στεφανόπουλος, ἐγὼ καὶ διάφοροι ἄλλοι, τοὺς ὁποίους δὲν ἐνθυμοῦμαι, δὲν κατέβαλον εἰς τὸ Ταμεῖον τῶν πολιτικῶν συντάξεων κεφάλαια, τὰ ὁποῖα εὑρίσκονται ἐκεῖ πρὸ 15 ἐτῶν! Καὶ ἂν τὰ κεφάλαια τὰ εἴχομεν καταβάλει εἰς μίαν Τράπεζαν, δὲν ἠθέλομεν ἔχει σήμερον ἓν κεφάλαιον ἀρκετὰ σημαντικόν; Μᾶς ὑπεχρέωσεν ὁ Νόμος, καὶ ἂν δὲν διηνύσαμεν ὁλόκληρον τὸν χρόνον τῆς συντάξεως, οὐχ ἧττον κατεβάλομεν πρὸς ἀποκατάστασιν τῶν μελλόντων συνταξιούχων. Οἱ ἀνθρώπινοι Νόμοι εἰσὶν ἀτελεῖς. Ὑπηρετεῖ τις 19 ἔτη καὶ ἀποθνήσκει, κατέβαλεν εἰς τὸ Ταμεῖον, καὶ ὅμως τὰ τέκνα του δὲν λαμβάνουν τίποτε. Τοῦτο δὲν εἶναι ἄδικον; Ἀλλ’ αὐτὸ ἔχουσιν οἱ ἀνθρώπινοι Νόμοι, ἡ ἄκρα δικαιοσύνη εἶναι ἀδύνατον νὰ εὑρεθῇ. Αὐτὸ τοῦτο γίνεται καὶ διὰ τῆς ἐπιβολῆς τῶν 200 δραχμῶν εἰς τοὺς ὑποψηφίους, οἵτινες ἀποδύονται εἰς τὸν ἐκλογικὸν ἀγῶνα, τουτέστι διὰ τὴν τάξιν τῶν ἀνθρώπων ἐκείνων, ὑπὲρ ὧν ψηφίζεται τὸ Νομοσχέδιον. Ὅπως εἰς τὴν μίαν τάξιν ἔχομεν τοὺς ὑπαλλήλους, οὕτως εἰς τὴν ἄλλην ἔχομεν τοὺς Βουλευτὰς καὶ ὑποψηφίους. Οὐδεὶς ἐφαντάσθη πότε νὰ εἴπῃ, ὅτι τὸ Νομοσχέδιον εἶναι ἀντισυνταγματικὸν, ἀλλ’ ἐπεκράτησεν ἔθιμον, ὅτι ὅ,τι γίνεται διὰ τοὺς πολιτευομένους, εἶναι κακὸν, εἶναι ἄδικον. Μᾶς λέγουν: θὰ περιορίσητε τὸν ἀριθμὸν τῶν παρουσιαζομένων εἰς τοὺς ἐκλογικοὺς ἀγῶνας. Ἀλλ’ εἶναι τοῦτο ἀληθές; Ἐρωτῶ τὴν πεῖράν σας ἂν δύναται σπουδαίως νὰ ὑποστηριχθῇ τοιαύτη ἰδέα· ὄχι. Μὲ τὸν τελευταῖον Νόμον πληρώνομεν 200 δραχμὰς διὰ τὰ ἐκλογικὰ εἴδη, ἀλλὰ μὲ τὸν παλαιότερον ἐπληρώναμεν 500· καὶ τίς ποτε ἐφαντάσθη, ὅτι, ἕνεκα τῆς καταβολῆς ταύτης, ἤθελε παραιτήσει τὸ πολιτικὸν στάδιον εἰς τὸν ἀντίπαλόν του; Ἂν αὐτὸ τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον εἴχομεν πρότερον, ἠθέλομεν παραδεχθῆ, καὶ εἰπεῖ, ὅτι αἱ 200 δραχμαὶ εἰσέρχονται εἰς τὸ δημόσιον Ταμεῖον διὰ τὰ ἐκλογικὰ εἴδη, αἱ δὲ λοιπαὶ εἰς τὸ μετοχικὸν, ἰδοὺ ὅτι ἔχομεν αὐτὸ τοῦτο, τὸ ὁποῖον διατάσσει σήμερον ὁ Νόμος. Μᾶς εἶπον προσέτι, ὅτι δεσμεύει τὴν θέλησιν τοῦ λαοῦ, καὶ δεσμεύει τὴν θέλησιν τοῦ λαοῦ, διότι ὁ λαὸς σήμερον ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ κάμῃ τὰς προτάσεις, τουτέστιν οἱ 12 πολῖται. Ἀλλ’ ὅταν νομοθετῶμεν, πρέπει νὰ λέγωμεν ἀκριβῶς ὅ,τι συμβαίνει. Τίς ποτε κατέβαλε διὰ τὴν κάλπην μας παρὰ ἡ τσέπη μας;

§119ΡΑΛΛΗΣ. Διὰ τὸν κύριον Φιλήμονα οἱ ἐκλογεῖς.

§120Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Εἶναι μοναδικὸν παράδειγμα.

§121ΦΙΛΗΜΩΝ. Δὲν πιστεύω νὰ ὑποθέτῃ τις, ὅτι δὲν ἤμην εἰς κατάστασιν νὰ καταβάλω 200 δραχμάς· ἐθεώρησα ὅμως τὴν πρότασιν τῶν ἐκλογέων, νὰ πληρώσωσι τὴν κάλπην μου, ὡς καλὴν ἀρχὴν, ἡ ὁποία νὰ εἰσαχθῇ, ὅπως ὑπάρχει καὶ ἐν Ἀγγλίᾳ, Γαλλίᾳ καὶ εἰς ὅλα τὰ ἐλεύθερα Κράτη· οἱ ἐκλογεῖς ὑφίστανται τὰς δαπάνας.

§122Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἂν οἱ ἐκλογεῖς, κύριε Ῥάλλη, ἀναγνωρίζοντες τὴν ἔκτακτον ἱκανότητα ὑποψηφίου τινος συνεισφέρουν 200 δραχμάς, μὴ πιστεύετε, ὅτι θ’ ἀποδειλιάσουν νὰ προσφέρουν καὶ ἄλλας τόσας. Ὁ κ. Μεσσηνέζης ὁμιλῶν χθὲς, ἀνεγνώρισεν, ὅτι δὲν ὑπάρχει μᾶλλον γλίσχρος ἀποζημίωσις ἀπὸ τὴν τοῦ Βουλευτοῦ καὶ ἔχει δι’ ἐλπίδος, ὅτι τάχιστα θέλει ἔλθει συνέλευσις νὰ διορθώσῃ τὸ κακόν. Ἤθελον εἰπεῖ εἰς τὸν κ. Μεσσηνέζην κοινήν τινα παροιμίαν: «Πίστεψε λαγοῦ καὶ κάλεσε κουμπάρους.» Ἡ συνέλευσις, ἣν νομίζετε, ὅτι τάχιστα θέλει ἔλθει, ἂς ἔλθῃ, ἀλλὰ δόσατε τέλος πάντων ἓν δικαίωμα καὶ μίαν ἐλπίδα εἰς τοὺς ἀνθρώπους ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἀφιέρωσαν ὁλόκληρον τὴν ζωήν των εἰς τὰ πράγματα τῆς πολιτείας, ἡμεῖς θέλομεν παντοῦ νὰ φέρωμεν table rase, ἰσότητα πανταχοῦ· διατί δὲν θέλετε νὰ ἐξισώσητε τὸν πολιτευόμενον πρὸς τὸν τελευταῖον ὑπάλληλον; διατί νὰ μὴ ἐξασφαλίσητε εἰς τὰ δυστυχῆ τέκνα τοῦ πολιτευομένου ὀλίγον ἄρτον, ὅταν οὗτος ἀποθάνῃ, ἢ γηράσῃ καὶ κατασταθῇ ἀνίκανος; Ἄλλοτε οἱ πολιτευόμενοι ἐλάμβανον θέσιν ἐν τῇ Γερουσίᾳ, ἡμεῖς σήμερον ἔχομεν μόνον τὴν Βουλὴν, καὶ παρουσιαζόμεθα καὶ λέγομεν εἰς τοὺς ἀνθρώπους ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἀπέκτησαν τὰ προσόντα τοῦ γερουσιαστοῦ, δόσατε ἐκ τῶν καταβολῶν τοῦ 100 δραχμῶν χορήγημα· τὸ νομοσχέδιον προσκρούει εἰς τὸ ὁμοούσιον, ἐξευτελίζει τὸ σῶμα, τοὺς πολιτευομένους, ὅτι ξεσχίζει τὸ Σύνταγμα, εἶναι ἡ ἀπάντησις. Εἴπετε, ὅτι περιορίζει τὸ δικαίωμα τῶν ἐκλογέων τοῦ νὰ προτείνουν οὕς τινας θέλουν καὶ ὅτι περιορίζεται ὁ ἀριθμὸς τῶν ὑποψηφίων· δὲν εἶναι ἀληθές. Ἐντὸς τοῦ βουλευτηρίου τούτου ὑπάρχουν ἄνδρες, οἵτινες πρὸ καιροῦ ἤθελον ἀποδυθῆ εἰς τὸν ἀγῶνα, καὶ τῶν ὁποίων τὰ φῶτα ἤθελον ὠφελήσει, ἀλλὰ διότι ἐνταῦθα δὲν ἔσχον μέλλον, διότι γνωρίζουν, ὅτι δὲν ὑπάρχει καμμία πολιτικὴ ἀποκατάστασις, ἐξησφάλισαν πρῶτον ἀλλαχόθεν τὴν σύνταξίν των, καὶ ἔπειτα προσῆλθον νὰ προσφέρουν τὰ φῶτά των. Διατί νὰ στερηθῶμεν ἐπὶ τοσοῦτον τῶν φώτων αὐτῶν; Βλέπετε λοιπὸν, ὅτι τὸ σύστημα τὸ ἰδικόν μας δίδει μεγαλειτέραν ἐλευθερίαν εἰς τὴν παλαίστραν τὴν πολιτικὴν καὶ μεγαλείτερον κύκλον εἰς τοὺς ἐκλογεῖς ν’ ἀναζητῶσι τοὺς ὑποψηφίους. Ἀλλ’ ἔρχεται κατόπιν τὸ ζήτημα τὸ οἰκονομικὸν, καὶ ἔχομεν ἀνάγκην νὰ κάμωμεν λογαριασμούς τινας, διότι, κατὰ τοὺς λογαριασμοὺς τοῦ κ. Ῥάλλη, τὸ ταμεῖον εἶναι χαμένον ἀπὸ τῆς αʹ ἡμέρας. Εἴμεθα, κύριοι, 209 βουλευταί, ἀπὸ 200 δραχμὰς ἔχομεν 41,800 κατὰ πᾶσαν Σύνοδον.

§123ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δὲν θὰ καταβάλουν ὅλοι.

§124ΑΘ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Αἱ 200 εἶναι ὑποχρεωτικαί (θόρυβος.) Διότι, ἂν δὲν ἦναι ὑποχρεωτικαί, δὲν καταλαμβάνω τί νομοσχέδιον εἶναι αὐτό (θόρυβος). Ὅστις δὲν καταβάλει, δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα. Ὑποθέσατε ὅτι ἔχομεν ἐκλογὴν, καὶ βεβαίως, καθὼς γνωρίζομεν, θὰ ὑπάρχουν 550 ἢ μᾶλλον 600 ὑποψήφιοι· δύω λοιπὸν ἐπὶ 6=12· ἄρα 120 χιλ. δραχ. θὰ ἔχωμεν διὰ τὸ ταμεῖον διὰ μίαν τετραετίαν, ἂν καὶ ἦναι σπάνιον εἰς τὴν Ἑλλάδα ἡ περίοδος νὰ διαρκέσῃ 4 ἔτη, μόνον δὲ ἓν ἔχομεν μοναδικὸν παράδειγμα. Τί θέλετε τώρα; θέλετε εἰς τὸν νόμον αὐτὸν νὰ λάβουν μέρος 150 βουλευταί;

§125ΤΙΝΕΣ. Ὅλοι θὰ λάβουν.

§126Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἢ θέλετε, ὅτι θὰ λάβουν μέρος 100 μόνον; ἢ θέλετε νὰ ὑπολογίσωμεν ὅλους; Ἐὰν θέλετε νὰ κάμωμεν ὑπολογισμὸν ἐπὶ ὅλων, θὰ ἔχωμεν 120 χιλ. δρ. ἅπαξ, πρὸς τούτοις δὲ 42 χιλ. κατ’ ἔτος, θὰ ἔχωμεν δὲ καὶ 100 βουλευτὰς, οἱ ὁποῖοι θὰ καταβάλουν ἀπὸ 2 χιλ. δρ., καὶ θὰ ἔχωμεν 200 χιλιάδας· λοιπὸν 120 χιλ. 200 χιλ., καὶ 41,80 πόσαι γίνονται; 361,80. Ἔχετε ὑπ’ ὄψιν σας, ὅτι ἐπὶ 5 ἔτη, ἐὰν καταβάλωμεν αὐτὰς τὰς 200 δραχ., θὰ ἔχωμεν ἓν κεφάλαιον ἀρκετὰ μέγα, θὰ ἔχωμεν δὲ καὶ τοὺς τόκους τῶν χρημάτων, τὰ ὁποῖα κατατίθενται καὶ μὲ τὰ ὁποῖα θ’ ἀγοράσωμεν χρεώγραφα. Λέγω λοιπὸν οἱ Βουλευταὶ, οἱ ὁποῖοι θὰ ὑποβληθοῦν εἰς σύνταξιν, θὰ ἦναι ὀλίγοι, κ. Καράλη, καὶ σᾶς δίδω τὸ δικαίωμα ν’ ἀπαριθμήσητε σήμερον τοὺς Βουλευτὰς τοὺς ἔχοντας δικαίωμα συντάξεως τοὺς ἐκτὸς τῆς Βουλῆς, ἔχετε δὲ ὑπ’ ὄψιν σας, ὅτι οὐδέποτε ἄλλοτε ἀπεκλείσθη περισσότερος ἀριθμὸς βουλευτῶν παλαιῶν, καὶ θὰ ἰδῆτε, ὅτι αὐτοὶ δὲν εἶναι οὔτε 40. Ἐὰν θέλῃς λοιπὸν κατὰ μέσον ὅρον, ἀπὸ τὰς 150 χιλ. ἔχομεν νὰ πληρώνωμεν 70 χιλ. κατ’ ἔτος, 80, 90. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἀλήθεια, διότι μὴ νομίσητε, ὅτι ἡμεῖς, οἱ ὁποῖοι ζητοῦμεν νὰ ἐπιψηφίσητε τὸ νομοσχέδιον, ἔχομεν σκοπὸν ν’ ἀπομακρυνθῶμεν τῆς πολιτικῆς διὰ τὴν σύνταξιν τῶν 100 ἢ 200 δραχμῶν. Ἐν ὅσῳ ὑπάρχει δάκρυ εἰς τοὺς ὀφθαλμούς μας καὶ δυνάμεθα νὰ κινώμεθα καὶ βλέπωμεν, τὸ στάδιον δὲν τὸ παραιτοῦμεν, οὐχ ἧττον ὅμως, ὅταν ἀποθάνωμεν, θέλομεν ν’ ἀφήσωμεν εἰς τὰ τέκνα ἡμῶν καὶ τὰς χήρας νὰ ἔχωσι μίαν παρηγορίαν. Θέλομεν, ὅταν τυφλωθῶμεν, ὅταν δὲν ἤμεθα εἰς κατάστασιν νὰ κινώμεθα, νὰ ἔχωμεν βέβαιον ὄχι βίον ἄνετον, ἀλλ’ ἁπλῶς ἄρτον, διότι 100 δραχμαὶ καὶ 200 δὲν δίδουν ἄνετον βίον, ἀλλ’ ὀλίγον ἄρτον. Ἄλλως τε, κύριοι, τί φόβος εἶναι αὐτός; διατί ἐξηγέρθη μία φωνὴ κατὰ τοῦ νομοσχεδίου τόσον ἰσχυρὰ, τόσον ἠχηρὰ, τόσον φοβερά; Τὸ νομοσχέδιον τὸ ἰδικόν μας δὲν θίγει ποσῶς τὸ δημόσιον ταμεῖον, δὲν πλησιάζει πρὸς τοῦτο· ζητοῦμεν μόνον εἰς εἰδικὰς περιστάσεις νὰ ἔχωμεν ἐξησφαλισμένον μόνον ἄρτον καὶ ξηρὸν ἄρτον. Εἶναι ἀνάγκη νὰ σᾶς ἐπαναλάβω καὶ πάλιν, ὅτι ὁ Λύσανδρος ὁ Βιλαέτης ἔχων τόσα δικαιώματα εἰς τὸν τόπον ὀρέγει τὴν χεῖρα; Καὶ σεῖς μεριμνᾶτε ὑπὲρ τοῦ Δημοσίου ἢ ἡμεῖς; Ἡμεῖς οἵτινες δι’ ἐπιβολῆς φόρου εἰς ἡμᾶς τοὺς ἰδίους θὰ ἐξασφαλίσωμεν τὴν τάξιν αὐτὴν τῶν ἀνθρώπων, διότι δὲν θέλομεν ν’ ἀφήσωμεν τοὺς πολιτευομένους, ὅταν φθάσωσιν εἰς τὴν τελευταίαν ἔνδειαν τοῦ νὰ μὴ ἔχωσι τὸν ἄρτον των, ὅπως στερῆται τούτου ὁ Βιλαέτης, εἷς τῶν πρώτων ἀνδρῶν τῆς Πελοποννήσου, νὰ μεταβαίνουν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον καὶ νὰ ζητοῦν νὰ λάβουν ἓν βοήθημα, καὶ τὸ βοήθημα αὐτὸ πόθεν θὰ τὸ λάβουν εἰμὴ ἀπὸ τὸ Δημόσιον Ταμεῖον; Ἡμεῖς λέγομεν, ὅτι τὸ ποσὸν νὰ τὸ καταβάλωμεν ἡμεῖς, καὶ ὅστις ἀποκτήσῃ τὸ δικαίωμα, νὰ προσέλθῃ νὰ τὸ λάβῃ ὡς δικαίωμά του, καὶ ὄχι ὡς βοήθημα καὶ ἐλεημοσύνην προσφερομένην ἀπὸ τὸν Ὑπουργόν. Προχθές, κύριοι, ἀπέθανεν συνάδελφός μας, ὁ Δαρειώτης· ἦλθε Νομοσχέδιον ἐντὸς τῆς Βουλῆς αὐτῆς καὶ τοῦ ἐδώκαμεν σύνταξιν πρὸς ἀνακούφισιν τῶν ἀναγκῶν του 250 δραχμὰς κατὰ μῆνα, διότι ὡς πολιτευόμενος ἀπὸ πλούσιος δὲν εἶχεν οὔτε μίαν δραχμήν· ὅτε ἠσθένησεν, ἄνθρωπος, ὁ ὁποῖος ἐπὶ 12 ἔτη ὑπηρέτησεν ὡς νομάρχης καὶ ἐπὶ 15 ὡς Βουλευτὴς, ὅταν προσεβλήθη ἀπὸ ἀποπληξίαν, δὲν εἶχε κηρὸν ν’ ἀνάψῃ, ὅπως τὸν εὕρουν ποῦ κεῖται· καὶ ἐν τούτοις αὐτοὶ οἱ ἴδιοι, οἵτινες ἔδωκαν τὴν σύνταξιν ἀπὸ τὸ Δημόσιον Ταμεῖον, φρονοῦν, ὅτι αὐτὴ ἡ σύνταξις ἐδόθη ὡς ἐλεημοσύνη. Ἐπίσης τοῦτο συνέβη καὶ εἰς τὴν οἰκογένειαν τοῦ μακαρίτου Ῥαπτάκη. Διατί λοιπὸν ὅλη αὐτὴ ἡ τάξις τῶν ἀνθρώπων, ὅταν φθάσῃ εἰς τὴν θέσιν τοῦ Ῥαπτάκη καὶ Δαρειώτη, νὰ μὴ ἔχῃ σύνταξίν τινα ἐξ ἰδίων καταβολῶν, παρὰ νὰ τοὺς παραπέμπητε εἰς τὸ ταμεῖον τῶν βοηθημάτων; Βλέπω λοιπόν, ὅτι τὸ Νομοσχέδιον δὲν εἶναι ἀντισυνταγματικόν, ὅτι τὸ Δημόσιον δὲν ἀναλαμβάνει καμμίαν ὑποχρέωσιν, ὅτι δὲν ἐπιβάλλεται οὐδεὶς φόρος· ἀπεναντίας μάλιστα θεωρῶ τὸ Νομοσχέδιον ὡς σωτήριον, τὸ ὁποῖον ὄχι μόνον θέλει κάμει, ὅπως εἶπεν ὁ κ. Ἰακωβᾶτος τοὺς Βουλευτὰς δούλους, ἀλλὰ τοὐναντίον ἀνεξαρτήτους, διότι ὁ ἄνθρωπος δὲν εἶναι ἀνεξάρτητος, ὅταν ζητῇ ἀπὸ ἄλλον, ἀλλ’ ὅταν αἰσθάνεται, ὅτι ἔχει ταμεῖον, ἐκ τοῦ ὁποίου δύναται δικαιωματικῶς νὰ ἔχῃ τὸν ἄρτον ἡ χήρα καὶ τὰ ὀρφανὰ αὐτοῦ, ὅταν καταστῇ ἀνίκανος.

§127ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Θ. Ζερβὸς ἔχει τὸν λόγον.

§128Θ. ΖΕΡΒΟΣ. Ὀλίγας λέξεις θὰ εἴπω. Μολονότι ἐγώ, κύριοι, ἔχω τὸ δικαίωμα τῶν 8 βουλευτικῶν συνόδων, εἶμαι κατὰ τοῦ Νομοσχεδίου, διότι τὸ Νομοσχέδιον τοῦτο εἶναι σκανδαλῶδες. Τὸ Νομοσχέδιον ἔγεινεν ἀντικείμενον συζητήσεως εἰς ὅλον τὸν κόσμον.

§129ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Νομίζω, ὅτι αὐτὸ εἶναι πονηρία σου.

§130Θ. ΖΕΡΒΟΣ. Σᾶς τὰ χαρίζω ὅλα, δὲν θέλω τίποτε· (Θόρυβος.) Δὲν βλέπω κύριοι, καθ’ ἑκάστην παρὰ νεωτερισμοὺς· εἰς ἕκαστον νόμον, ὅπου προτείνεται ἐντὸς τοῦ περιβόλου τούτου, ὑπάρχει νεωτερισμός· ὅποιος θέλει νὰ καινοτομήσῃ θέσιν τινὰ, διὰ νὰ ὑπερασπισθῇ τοὺς ἀνθρώπους του, φέρει καὶ ἕνα νόμον εἰς τὴν Βουλήν. Δὲν ἠμπορῶ νὰ καταλάβω, ἐσκοτίσθη τὸ πνεῦμά μου.

§131Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ὁ κ. Ζερβὸς ἔδωκε πρῶτος τὸ παράδειγμα, διότι ἐκηρύχθη προστάτης τῶν κυριῶν καὶ τοῦ ὡραίου φύλου.

§132Θ. ΖΕΡΒΟΣ. Πράγματι, κύριοι, τὸ προτεινόμενον Νομοσχέδιον θὰ γείνῃ οἰκογενειακόν· ἐγὼ θὰ ἔχω σύνταξιν, καὶ ὁ υἱός μου θὰ γείνῃ Βουλευτής. Δὲν ἠμπορῶ νὰ καταλάβω, συζητοῦμεν ὅπως οἱ οἰκογενειάρχαι μέσα εἰς τὴν γωνίαν μὲ τὰ παιδιά τους. Ἐγὼ ἦλθον νὰ δικαιολογήσω τὴν ψῆφόν μου· οὔτε τὰ καλὰ τοῦ νόμου θέλω, οὔτε τὰ ἀποτελέσματά του. Ὁ φίλος μου κ. Πετιμεζᾶς λέγει, ὅτι οἱ ὑπάλληλοι ἀφίνουν εἰς τὸ ταμεῖον τῶν συντάξεων· μάλιστα, κύριοι, διὰ τοὺς ὑπαλλήλους τσακονώμεθα καθ’ ἡμέραν, ποῖος ν’ ἁρπάξῃ τὸν προϋπολογισμόν, διὰ νὰ τρέφηται καὶ νὰ διασκεδάζῃ. Ἕκαστος θέλει νὰ ἦναι ὑπάλληλος. Θαυμάζω, κύριοι, πῶς κάμνετε τοιαύτας παραχωρήσεις, ἐνῷ ὅλοι τσακόνεσθε δι’ αὐτὸ τὸ ἀντικείμενον. Πῶς θέλετε νὰ κάμητε τὸν Βουλευτὴν ὅμοιον μὲ τὸν ὑπάλληλον; Δὲν ἠμπορῶ νὰ καταλάβω ποίας ἀρχὰς ἀκολουθοῦμεν ἐν τῷ περιβόλῳ τούτῳ. Ἐὰν θέλωμεν πάλιν νὰ προστρέξωμεν εἰς τὸ Δημόσιον ταμεῖον, αὐτὸ δὲν τὸ δέχομαι, ὅλα αὐτὰ ἀντίκεινται εἰς τὴν ἐλευθερίαν τῶν ὑποψηφίων καὶ τῆς ἐκλογῆς, ἀντίκεινται εἰς τοὺς νόμους τοῦ Κράτους. Κακὰ τὰ ἐξηγεῖτε σεῖς οἱ καλαμαράδες· ὅστις φέρει Νομοσχέδιον, ὅλα τὰ θέλει διὰ τὸν ἑαυτόν του. Δὲν παραδέχομαι ἐγώ, κύριοι, τὴν καταστολὴν τῆς ἐλευθερίας. Εἴχομεν, κύριοι, ἐλευθερίαν πράγματι εἰς τὴν Ἑπτάνησον καὶ ἰδίως εἰς τὴν Κέρκυραν· ἐδῶ εἶναι φαινομενικὴ ἡ ἐλευθερία· ἐκεῖ οὔτε ὁ χωροφύλαξ, οὔτε ἀξιωματικὸς ἠδύνατο νὰ μᾶς ὁμιλήσῃ· τώρα καὶ χωροφύλαξ καὶ ἀξιωματικὸς, διότι πᾶσαι αἱ ἐλευθερίαι εἶναι φαινομενικαί. Εἴχομεν Βουλὴν, Γερουσίαν, Ἁρμοστὴν, 5 χιλιάδας στρατεύματα, καὶ ἤλθομεν νὰ εὕρωμεν πραγματικὴν ἐλευθερίαν, καὶ εὕρομεν φαινομενικήν. Περὶ τοῦ Νομοσχεδίου κυρίως λέγω, ὅτι εἶμαι κατὰ τῆς ἀρχῆς καὶ τῶν καθ’ ἕκαστα, καὶ ὡς ἐκ τούτου θὰ δώσω ψῆφον κατὰ, καὶ ὅλα τὰ ἄλλα σᾶς χαρίζω.

§133ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Καράλης ἔχει τὸν λόγον.

§134ΚΑΡΑΛΗΣ. Κύριοι, δὲν πρόκειται νὰ ὁμιλήσω οὔτε περὶ τοῦ ἀντισυνταγματικοῦ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν Νομοσχεδίου, οὔτε περὶ τῶν ἄλλων πλημμελειῶν αὐτοῦ· θέλω μόνον δι’ ἀριθμῶν νὰ καταδείξω εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι ἡ ἵδρυσις τοῦ μετοχικοῦ ταμείου τῶν Βουλευτῶν ἐν διαστήματι ὀλίγων ἐτῶν εἰς οὐδὲν θέλει ὠφελήσει, ἀλλὰ θέλει φέρει εἰς τὴν χρεωκοπίαν, καὶ θέλει ἀναγκάσει τοὺς ἰδίους Βουλευτὰς νὰ ζητήσωσι τὴν βοήθειαν καὶ τὴν ἀρωγὴν τοῦ δημοσίου ταμείου. Ἐπειδὴ ὁ κ. Πετιμεζᾶς σᾶς ὡμίλησε στηριζόμενος ἐπὶ ἀριθμῶν, ἐπιτρέψατέ μοι ὅπως ἀποδείξω αὐτῷ, ὅτι οἱ ὑπολογισμοί του ἦσαν ἀνακριβεῖς, καὶ ὅτι τὸ ἀποτέλεσμα τῆς χρεωκοπίας τοῦ ταμείου εἶναι ἀναπόφευκτον. Κατὰ πρῶτον θέλω λάβει ὑπ’ ὄψιν τοὺς δύω κυρίους πόρους, ἐπὶ τῶν ὁποίων στηρίζεται τὸ Νομοσχέδιον, καὶ κατόπιν θέλω καταφύγει καὶ εἰς τοὺς λοιπούς. Τίνες οἱ κυριώτεροι πόροι, τοὺς ὁποίους παρουσιάζει τὸ Νομοσχέδιον; Αἱ 200 δραχμαὶ, τὰς ὁποίας κατὰ πᾶσαν τακτικὴν Σύνοδον θέλει ἕκαστος ἡμῶν καταβάλει, καθὼς ἐπίσης καὶ τὸ ποσὸν τῶν δραχμῶν 200, τὰς ὁποίας πᾶς ὑποψήφιος ὀφείλει νὰ καταθέτῃ εἰς τὸ ταμεῖον τοῦτο. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, ὑπολογίζοντες ἀκριβῶς τοὺς πόρους, ὀφείλομεν νὰ ἐξετάσωμεν ἀπὸ πότε δικαιοῦται ἕκαστος τῶν Βουλευτῶν νὰ ἀποκτᾷ δικαίωμα πρὸς σύνταξιν. Κατὰ τὸ ἄρθρον 18 τοῦ παρόντος Νομοσχεδίου «Τὸ πρὸς πληρωμὴν τῆς βουλευτικῆς συντάξεως δικαίωμα, κατὰ τὸν παρόντα νόμον, ἄρχεται ἀπὸ τῆς 1 Ἰανουαρίου 1882». Κατὰ τὸ ἄρθρον τοῦτο συνδυαζόμενον πρὸς τὸ ἄρθρον πρῶτον, παράγραφος τέταρτος, ἕπεται, ὅτι εἰς τοὺς Βουλευτὰς ἐκείνους, οἵτινες ὑπηρέτησαν ἐπὶ 8 ὁλοκλήρους Συνόδους, καὶ πληρώσαντας εἰς τὸ ταμεῖον τὸ ποσὸν τῶν δύω χιλιάδων δραχμῶν, ὀφείλομεν νὰ πληρώνωμεν δικαίωμα συντάξεως ἀπὸ τῆς 1 Ἰανουαρίου 1882. Ἔχομεν λοιπὸν πρῶτον πόρον τὰς 200 δραχμὰς, τὰς ὁποίας ἕκαστος Βουλευτὴς θέλει καταβάλει κατὰ τὸ ἔτος 1881. Ἐὰν δὲ ὑπολογίσωμεν, ὅτι ὁ ἀριθμὸς τῶν Βουλευτῶν ἀνέρχεται εἰς 207, θέλομεν ἔχει ἓν ποσὸν 41,120 χιλιάδας· εἰς τὸ ποσὸν τοῦτο θέλαμεν προσθέσει 50 Βουλευτὰς κατὰ μέσον ὅρον, οἵτινες, κεκτημένοι τὰ προσόντα, θὰ καταβάλωσιν ἀμέσως τὰς 2,000 δρ., ὅπως ἄρξηται ἡ σύνταξίς των, ὥστε ἔχομεν καὶ ἕτερον ποσὸν 100 χιλιάδων, αἵτινες προστιθέμεναι εἰς τὰς 41,120 ἀποτελοῦσι τὸ ποσὸν τῶν δραχμῶν 141,120. Ἀμέσως ὅμως τὴν 1 Ἰανουαρίου τοῦ 1882 θέλομεν πληρώσει 60 χιλιάδας δραχμῶν, ὥστε θέλει μείνει ὑπόλοιπον ἐκ δραχμῶν 81,120. Κατὰ τὸ 1882 θὰ ἔχωμεν κεφάλαιον ἐξ ὑπολοίπου τοῦ παρελθόντος ἔτους δραχμῶν 81,120, εἰς ἃς προστιθέμενοι καὶ οἱ τόκοι πρὸς 8% φέρουσι δραχμὰς 6,489. Εἰς ταύτας ὅμως θέλομεν προσθέσει καὶ τὰς καταβολὰς τῶν Βουλευτῶν διὰ τὸ ἔτος 1882, ἤτοι δραχμὰς 41,120, ὥστε τὸ ὅλον ποσὸν ἀνέρχεται τὰς 128,729. Ἐξ αὐτοῦ ὅμως τοῦ ποσοῦ οἱ 50 προνομιοῦχοι Βουλευταὶ θέλουν πληρωθῆ 60 χιλιάδας δραχμὰς, καὶ οὕτω τὸ κεφάλαιον τοῦ μετοχικοῦ ταμείου θέλει μειωθῆ εἰς 68,729. Κατὰ τὸ 1883 θέλομεν ἔχει κεφάλαιον ἐξ ὑπολοίπου τοῦ παρελθόντος ἔτους δραχμὰς 68,729, ὧν οἱ τόκοι πρὸς 8 τοῖς ἑκατὸν ἀνέρχονται εἰς δραχ. 5,498, αἱ δὲ καταβολαὶ τῶν Βουλευτῶν εἰς 41.120, ὥστε τὸ ὅλον ποσὸν φθάνει εἰς 115,247. Ἐξ αὐτῶν πάλιν οἱ προνομιοῦχοι Βουλευταὶ θ’ ἀφαιρέσωσιν 60 χιλιάδας, καὶ ἑπομένως μένει ὑπόλοιπον ἐκ 55,347. Ἐπειδὴ ὅμως ἤκουσα τινὸς τῶν ἀξιοτίμων Βουλευτῶν νὰ μοὶ ἐνθυμίζῃ ὅτι κατὰ τὸ 1883 θὰ ἔχωμεν καὶ τὸ ποσὸν, ὅπερ οἱ ὑποψήφιοι ὀφείλουσι νὰ μᾶς πληρώσωσι, προστίθημι καὶ δραχ. 120 χιλ., διότι ὑπολογίζω τοὺς ὑποψηφίους εἰς 600. Παρατηρῶ, ὅτι τὸ ὅλον ποσὸν ἀνέρχεται εἰς δραχ. 222,465. Ἐξ αὐτῶν θ’ ἀφαιρέσωμεν 60 χιλ. καὶ θὰ φθάσωμεν εἰς τὸ ποσὸν 162,465. Φρονῶ, ὅτι εἶναι περιττὸν νὰ ἐξακολουθήσω τοὺς ὑπολογισμοὺς, ἀφοῦ τὸ κεφάλαιον ὁλονὲν ἐλαττοῦται. Ἤδη θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ λάβω ὑπ’ ὄψιν τὴν ἑτέραν περίπτωσιν, διότι εἶναι ἀδύνατον, κατ’ ἐμὲ, ἡ Βουλὴ νὰ παραδεχθῇ τὸν πόρον τὸν ἐν τῷ ἄρθρῳ πρώτῳ μνημονευόμενον τοῦ νὰ πληρώνῃ ἕκαστος τῶν ὑποψηφίων δραχ. 200 εἰς τὸ ταμεῖον τῶν Βουλευτῶν. Ἐὰν λοιπὸν ἀφαιρέσωμεν τὸ ποσὸν τῶν δραχμῶν 200, τὸν οὐσιώδη τοῦτον πόρον, καὶ δὲν δώσωμεν εἰς τὸν νόμον ἀναδρομικὴν δύναμιν, μὴ ἐπιτρέποντες οὕτως εἰς τοὺς προνομιούχους νὰ καταθέσωσι δραχ. 2,000, καὶ νὰ λαμβάνωσι συντάξεις εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς, καὶ πάλιν τὰ ἀποτελέσματα ἔσονται τὰ αὐτά. Ἐὰν λοιπὸν παραδεχθῶμεν, ὅτι δὲν ἔχει ἀναδρομικὴν δύναμιν ὁ νόμος, καὶ ὅτι ὁ ὑποψήφιος δὲν ὑποχρεοῦται νὰ καταβάλῃ τὰ ποσὰ, τὰ ὁποῖα ἡμεῖς μόνοι κατὰ πᾶσαν Σύνοδον θέλομεν καταβάλλει, τότε τὰ κεφάλαια τοῦ ταμείου τούτου ἐν διαστήματι 8 ἐτῶν ἀνέρχονται εἰς 443,004 δραχμάς. Ἀλλὰ κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην θὰ ἔχωμεν ἀνάγκην ν’ ἀφαιρέσωμεν 247 χιλ. πρὸς πληρωμὴν τῶν συνταξιούχων, ὥστε τὸ δεύτερον ἔτος δὲν θὰ ὑπάρχῃ τὸ ἀναγκαῖον ποσὸν, καὶ τότε, ὅταν ἐπέλθῃ ἡ χρεωκοπία, ποῦ θὰ ζητήσωμεν καταφύγιον;

§135ΤΙΝΕΣ. Πουθενά.

§136ΚΑΡΑΛΗΣ. Βεβαιώσατέ το ὡς τίμιοι ἄνθρωποι, ὅτι δὲν θὰ ζητήσητε νὰ ἐγγίξητε τὸ Δημόσιον ταμεῖον, καὶ τότε πρῶτοι θὰ ψηφίσωμεν ὑπὲρ τοῦ Νομοσχεδίου ὑμῶν.

§137ΦΙΛΗΜΩΝ. Εἶναι τοῦ ἔθνους τὸ Δημόσιον ταμεῖον· ἡμεῖς δὲ ποῖοι εἴμεθα; δὲν εἴμεθα ἀντιπρόσωποι τοῦ ἔθνους;

§138ΚΑΡΑΛΗΣ. Ἕνεκα τῶν λόγων τούτων, κύριοι, στείλατε τὸ Νομοσχέδιον εἰς εἰδικὴν ἐπιτροπὴν, ἥτις νὰ ἐξετάσῃ καὶ μᾶς φέρῃ τὰ ἀποτελέσματα τῶν ἐξετάσεων τῶν πόρων τοῦ ταμείου, καὶ ἐὰν ταῦτα ἦναι ἱκανὰ καὶ πεισθῶμεν, ὅτι δὲν ὑπάρχει φόβος, ὅπως καταφύγωμεν ἡμέραν τινὰ εἰς τὸ Δημόσιον ταμεῖον, τότε ἡμεῖς πρῶτοι θὰ ψηφίσωμεν τὸ νομοσχέδιόν σας.

§139ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ὑπάρχει ἄλλος ἐγγεγραμμένος· κηρύττω περατωμένην τὴν συζήτησιν. Θὰ ἐρωτήσω τὴν Βουλήν.

§140ΓΡΥΠΑΡΗΣ. Ἐγένετο ρητὴ πρότασις περὶ ἀναβολῆς.

§141ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑποστηρίζεται ἀπὸ 10; (Ἐγείρονται πλείονες τῶν 10).

§142ΚΑΡΑΛΗΣ. Ὄχι ἀναβολὴν, παραπομπὴν εἰς τὴν ἐπιτροπήν.

§143ΡΑΛΛΗΣ. Ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι εἶναι ὑπὲρ τοῦ νομοσχεδίου, ἐκείνους κυρίως συμφέρει νὰ σταλῇ εἰς τὴν ἐπιτροπήν (Θόρυβος)· πρέπει νὰ ἀποδείξητε ἀπέναντι τῆς κοινῆς γνώμης, ὅτι πράγματι δὲν πρόκειται περὶ ἐπιβουλῆς κατὰ τοῦ Δημοσίου ταμείου, ν’ ἀποδείξητε, ὅτι οἱ πόροι εἶναι ἱκανοὶ πρὸς ἐξυπηρέτησιν τῶν ἀναγκῶν τοῦ ταμείου. Λοιπὸν προτείνω νὰ σταλῇ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν, ἥτις ἐντὸς τριῶν τεσσάρων ἡμερῶν νὰ φέρῃ ἠτιολογημένην ἔκθεσιν.

§144ΚΟΝΤΟΛΕΩΝ. Ἐπειδὴ πολλοὶ ἠθέλησαν ἥκιστα πολιτικῶς καὶ ἀτόπως νὰ δημοκοπήσωσιν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ, νομίζω, ὅτι εἶναι καλὸν νὰ ἀποσταλῇ τὸ νομοσχέδιον.

§145ΡΙΚΑΚΗΣ. Ἡ ἀποστολὴ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν ἀποβλέπει τὰ καθέκαστα τοῦ νομοσχεδίου· ἀλλ’ ὅσοι ἐκηρύχθησαν κατὰ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου ὡς ἀντισυνταγματικοῦ καὶ ἀνηθίκου, δὲν ἔχουν τὸ δικαίωμα νὰ ὑποβάλουν πρότασιν περὶ παραπομπῆς.

§146ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν θὰ ἐρωτήσω τὴν Βουλὴν ἐπὶ τῆς προτάσεως τῆς ἀποστολῆς εἰς τὴν ἐπιτροπήν. Οἱ παραδεχόμενοι νὰ ἀποσταλῇ εἰς εἰδικὴν ἐπιτροπὴν, ἡ ὁποία ἐντὸς συντομωτάτης προθεσμίας νὰ φέρῃ τὴν ἔκθεσίν της, παρακαλῶ νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη. Λοιπὸν ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου.

§147ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Ἐπειδὴ τὸ ζήτημα εἶναι προσωπικὸν, νομίζω, ὅτι τὸ Προεδρεῖον πρέπει νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν του, ὅτι, ὁσάκις πρόκειται νὰ γείνῃ ψηφοφορία περὶ ἀπονομῆς συντάξεως εἰς ὡρισμένον πρόσωπον,—διότι ἐνταῦθα προτείνεται νὰ λάβωσι σύνταξιν οἱ Βουλευταὶ, οἵτινες συνεπλήρωσαν 8 Συνόδους,— προτείνω, ἵνα οἱ Βουλευταὶ οὗτοι μὴ λάβωσι μέρος εἰς τὴν ψηφοφορίαν περὶ ἀπονομῆς συντάξεως, καθότι εἶναι ἀμέσως ἐνδιαφερόμενοι. (Ἐπιδοκιμασίαι, χειροκροτήματα ἐκ τῶν ἀκροατηρίων.)

§148ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τοιαύτην πρότασιν δὲν δύναμαι νὰ θέσω εἰς ψηφοφορίαν.

§149ΒΑΡΒΙΤΣΙΩΤΗΣ. Καὶ ἂν, δεκτῆς γενομένης τῆς προτάσεως, ἡ Βουλὴ εἶτα δὲν εὑρεθῇ ἐν ἀπαρτίᾳ, τότε τί θὰ γείνῃ;

§150ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ Νομοσχεδίου λέγουσι ναὶ, οἱ μὴ παραδεχόμενοι αὐτὴν ὄχι. (Ἐνταῦθα τελεῖται ψηφοφορία κατ’ ὀνομαστικὴν κλῆσιν, καθ’ ἣν 86 μὲν ἐψήφισαν ὑπὲρ τῆς ἀρχῆς τοῦ Νομοσχεδίου, 61 δὲ κατ’ αὐτῆς, καὶ 4 ἠρνήθησαν ψῆφον.)

§151ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 1ον.

§152ΤΙΝΕΣ. Αὔριον, αὔριον.

§153ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ § 3 τοῦ πρώτου ἄρθρου ἀπηλείφθη.

§154ΣΕΡΒΟΣ. Προτείνω τὴν ἀπάλειψιν τῆς βʹ. §, μὴ θέλων νὰ καταστήσω ὑποχρεωτικὴν αὐτὴν τὴν διάταξιν. Τὸ ἄρθρον ἐπιβάλλει ὑποχρέωσιν ἀπαραίτητον εἰς ὅλους τοὺς ὑποψηφίους Βουλευτὰς νὰ καταβάλλουν 200 δραχμάς, διὰ νὰ γείνωσιν ὑποψήφιοι. Αὐτὴν τὴν διάταξιν τὴν θεωρῶ ἀνοίκειον, καὶ ἑπομένως προτείνω τὴν ἀπάλειψιν αὐτῆς, διὰ τοὺς πολλοὺς λόγους, οἱ ὁποῖοι ἀνεπτύχθησαν.

§155ΡΙΚΑΚΗΣ. Νομίζω, κύριοι, ὅτι ἀνεπτύχθησαν ἀρκούντως οἱ ὑπὲρ καὶ κατὰ λόγοι κατὰ τοῦ μέρους τούτου, καὶ πιστεύω, ὅτι οἱ ἀντιτασσόμενοι κατὰ τῆς παραγράφου αὐτῆς δὲν θὰ δυνηθῶσι νὰ φέρωσιν ἰσχυροτέρους λόγους, ὥστε νὰ πείσωσι τὴν Βουλὴν, ὅτι ἡ διάταξις αὕτη πρέπει νά ἀπαλειφθῇ.

§156ΚΑΣΙΜΑΤΗΣ. Χθὲς παρεκάλεσα τὸν κ. Πετιμεζᾶν νὰ ἀναπτύξῃ τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἀπασχολεῖ κυρίως τὴν Βουλὴν, ἂν τὸ Δημόσιον ταμεῖον θὰ συνεισφέρῃ εἰς τὴν σύνταξιν αὐτήν.

§157ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι, ὄχι.

§158ΚΑΣΙΜΑΤΗΣ. Ὅταν πρόκηται νὰ νομοθετήσωμεν ἐπὶ τῆς ἀρχῆς, τὴν ὁποίαν παρεδέχθημεν, ὅτι συνιστᾶται μετοχικὸν ταμεῖον, δὲν πρέπει νὰ ὑπάρχῃ οὐδεμία φράσις εἰς τὸ νομοσχέδιον, ἡ ὁποία νὰ δίδῃ ἀφορμὴν νὰ ὑποθέτῃ τις, ὅτι, ἂν ἴσως σήμερον δὲν ἀρχίζῃ μία προσβολὴ κατὰ τοῦ δημοσίου ταμείου, αὔριον θὰ ἀρχίσῃ, ὅτι δηλ. θὰ συγχισθῇ καὶ τοῦτο, ὡς ἐσυγχίσθη καὶ τὸ ταμεῖον τῶν πολιτικῶν ὑπαλλήλων μὲ τὸ Δημόσιον ταμεῖον. Λοιπὸν πρέπει νὰ ἐξετασθῇ τοῦτο, ὅτι δὲν πρόκειται νὰ προσβάλωμεν τὸ ταμεῖον, διὰ νὰ ὑπάρχῃ πεποίθησις εἰς ὅλους μας καὶ εἰς τὸ κοινὸν, διότι πρὸ ὀλίγου, κ. Πετιμεζᾶ, εἴπετε, ὅτι πρέπει νὰ ἦναι ἴσος ὁ Βουλευτὴς μὲ τὸν ὑπάλληλον, ἀλλὰ ἐλησμονήσατε, ὅτι ὁ Βουλευτὴς εἶναι ὁ κηδεμὼν τοῦ λαοῦ, καὶ ὡς τοιοῦτος δὲν πρέπει νὰ ἔχῃ οὐδεμίαν διαχείρισιν ὡς τὸ πρώτιστον λοιπὸν προτείνω ὡς πρὸς τὰς 200 δραχμὰς, αἵτινες πρέπει νὰ καταβάλλωνται ἀπὸ τὸν ὑποψήφιον, προτείνω νὰ συνεισφέρωμεν ἡμεῖς μεγαλύτερον ποσὸν, ἀντὶ τῶν ὑποψηφίων. Ἐγὼ εἰμὶ προθυμότατος, διότι δὲν δέχομαι τὸ ἄλλο, τὸ ὁποῖον εἶπόν τινες, ὅτι, ἀφοῦ ψηφισθῇ ὁ νόμος, ἡμεῖς, οἱ ὁποῖοι εἴμεθα κατὰ τῆς ἀρχῆς, δὲν πρέπει νὰ συνεισφέρωμεν. Ὄχι, θὰ σεβασθῶμεν τὴν ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς. Ἀλλ’ ἂν, κύριοι, ὑποθέσω, ὅτι δὲν δέχεσθε αὐτὴν τὴν γνώμην μου, ἔχω ἄλλην, εἰς τὴν ὁποίαν ἐπιμένω πολὺ, διὰ νὰ μὴ ἐγερθῇ ὑπόνοια, ὅτι ἡμεῖς οἱ κηδεμόνες τοῦ Κράτους θέλομεν νὰ θέσωμεν τὴν χεῖρα εἰς τὸ θησαυροφυλάκιον τοῦ λαοῦ· ὑπάρχουν τρεῖς διατάξεις, αἱ ὁποῖαι ὄζουν ἀναμίξεως τῆς ἐπιτροπῆς, ἡ ὁποία θὰ διαχειρίζηται τὸ ταμεῖον τὸ μετοχικὸν, μὲ τὸ Δημόσιον ταμεῖον. Ἡ πρώτη ἐξ αὐτῶν εἶναι, ὅτι ἡ κατάθεσις τῶν ὑποψηφίων ὡς πρὸς τὰς 200 δραχμὰς πρέπει νὰ γίνεται εἰς τὸ Δημόσιον ταμεῖον. Ἀμέσως ἡ φιλοτιμία μας ἀπαιτεῖ νὰ χωρίσωμεν αὐτὴν τὴν διάταξιν. Ἡ κατάθεσις πρέπει νὰ γίνεται εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν. Ὑπάρχει δευτέρα διάταξις, ὅτι αἱ χιλιάδες, αἱ ἐκ τῶν 200 δραχμῶν κατὰ σύνοδον καταβαλλόμεναι, κατατίθενται πάλιν εἰς τὸ κεντρικὸν ταμεῖον. Εἶναι καὶ τρίτη διάταξις τοῦ 10 ἄρθρου, ἡ ὁποία λέγει, ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ δι’ ἐντάλματος.......εἰς τὸ ἐπαρχιακὸν ταμεῖον.

§159ΦΙΛΗΜΩΝ. Αὐτὰ εἶναι διὰ τὴν εὐκολίαν.

§160ΚΑΣΙΜΑΤΗΣ. Ἀλλὰ πρέπει νὰ διευκρινισθοῦν. Αὐτὴν τὴν σύγχυσιν πρέπει ἡμεῖς νὰ προλάβωμεν.

§161Κ. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Θὰ θεωρηθῇ τὸ ἔνταλμα ἀπὸ τὸ κεντρικὸν ταμεῖον, καὶ ὕστερον θὰ σταλῇ εἰς τὸ ἐπαρχιακόν.

§162ΚΑΣΙΜΑΤΗΣ. Ἐγὼ ἀπεκδέχομαι, ὅτι αὐτὸ θὰ γείνῃ ψήφισμα, ὅτι θὰ χωρισθῇ τὸ μετοχικὸν ταμεῖον ἀπὸ τὸ Δημόσιον διὰ μεγίστου χάσματος.

§163ΣΥΝΟΔΙΝΟΣ. Ἐγὼ, κύριοι, ὑποβάλλω μίαν τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ 4 ἐδαφίου τοῦ 1 ἄρθρου· ἀναβιβάζω δηλ: τὸ ποσὸν, καθόσον μὲν ἀφορᾷ τοὺς διατελέσαντας εἰς 8 συνόδους εἰς 3 χιλιάδας, τοὺς δὲ διατελέσαντας εἰς 12 συνόδους εἰς 4,000. Κατόπιν προτείνω νὰ ἐξισωθοῦν οἱ Ὑπουργοὶ μὲ τοὺς Βουλευτὰς, νὰ λαμβάνωσι τῶν Βουλευτῶν τὴν σύνταξιν· κατὰ συνέπειαν πρέπει ν’ ἀπαλειφθῶσι καὶ ὅλαι αἱ σχετικαὶ διατάξεις περὶ Ὑπουργῶν.

§164ΓΡΥΠΑΡΗΣ. Κύριοι, ὅσα ἐπιχειρήματα καὶ ἂν ἀνέφερον οἱ ὑπερασπισθέντες τὴν διάταξιν τοῦ ἐδαφίου 2 τοῦ ἄρθρ. 1, δὲν δύνανται νὰ κατισχύσωσι τῆς ἀληθείας. Τὸ ἄρθρον αὐτὸ δὲν παύει νὰ ἔχῃ χαρακτῆρα καθαρῶς πιεστικὸν καὶ φορολογικόν. Ἐπειδὴ ὅμως τὸ πνεῦμα τῆς Βουλῆς εἶναι νὰ τὸ παραδεχθῇ, προτείνω μίαν τροπολογίαν. Καθὼς ἡ περὶ ἀπολήψεως συντάξεως διάταξις εἶναι προαιρετικὴ, τοιουτοτρόπως φρονῶ, ὅτι καὶ τὸ 2 ἐδάφιον τοῦ 1 ἄρθρου πρέπει νὰ τροποποιηθῇ ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει)· κατόπιν δὲ, διὰ νὰ ὑπάρχῃ σειρὰ ἐν τῷ Νομοσχεδίῳ, δύναται νὰ τεθῇ ἀκροτελεύτιον ἄρθρον, κατὰ τὸ ὁποῖον, ἂν οἱ ὑποψήφιοι δὲν ἠθέλησαν διὰ τῆς καταβολῆς τῶν 200 δραχμῶν νὰ μετάσχωσι τῶν εὐεργετημάτων τοῦ νόμου, δὲν δύνανται νὰ μετάσχωσιν αὐτῶν μετὰ τὴν ἐπιτυχίαν των.

§165ΦΙΛΗΜΩΝ. Παρατηρῶ εἰς τὸν προλαλήσαντα, ὅτι, ἂν ἡ πρότασίς του γείνῃ δεκτὴ, ἀνατρέπεται ὁ Νόμος.

§166ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Προτείνεται ἡ ἀπάλειψις τῆς § δευτέρας «δραχμαὶ διακόσιαι καταβαλλόμεναι παρ’ ἑκάστου ὑποψηφίου Βουλευτοῦ, ἐκτὸς τῶν ὑπὸ τοῦ ἐκλογικοῦ Νόμου ὁριζομένων.» Ἄλλη τροποποίησις εἶναι «καταβάλλονται 200 δραχμαὶ παρ’ ἑκάστου ὑποψηφίου, ἂν θέλῃ νὰ μετάσχῃ τῶν εὐεργετημάτων τοῦ Νόμου.» Ἀπωτέρα εἶναι ἡ πρότασις περὶ ἀπαλείψεως. Ἀποῤῥίπτεται ἡ πρότασις αὕτη δι’ ἀναστάσεως.

§167ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν τροπολογίαν τοῦ νὰ καταβάλλωνται παρ’ ἑκάστου ὑποψηφίου 200 δραχμαὶ, ἐὰν θέλῃ νὰ μετάσχῃ τῶν εὐεργετημάτων τοῦ παρόντος Νόμου, παρακαλῶ νὰ ἐγερθῶσιν (Ἐγείρονται ὀλίγοι.) Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη.

§168ΤΙΝΕΣ. Παρεδέχθη.

§169ΓΡΥΠΑΡΗΣ ΚΑΙ ΕΤΕΡΟΙ. Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§170ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν τροπολογίαν λέγουν ναὶ, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουν ὄχι.

§171ΣΥΝΟΔΙΝΟΣ. Οἱ 10 οἱ ὑποστηρίζοντες τὴν πρότασιν ταύτην ἀπεχώρησαν· ἐγὼ παρακαλῶ νὰ σημειωθῶσι, διότι ἄλλως δὲν θὰ ὑπάρξῃ ἀπαρτία. Καταλαμβάνει τὴν ἕδραν τοῦ Προέδρου ὁ ἀντιπρόεδρος κ. Μποῦτος. Γίνεται ἡ ψηφοφορία, εἶτα δὲ ἡ διαλογή.

§172ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψηφοφόρησαν ἐν ὅλῳ 108, 19 εἶπον ναί, 83 ὄχι, καὶ 6 ἠρνήθησαν· ὥστε ἡ πρότασις ἀπεῤῥίφθη. Ὁ κ. Κασιμάτης ὑπέβαλε τροπολογίας ἐπὶ τοῦ πρώτου ἄρθρου.

§173ΡΙΚΑΚΗΣ. Νομίζω, ὅτι, ἀφοῦ ἡ ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου ἐπεψηφίσθη, ἔχομεν συμφέρον ὅλοι νὰ καταρτισθῇ ὁ νόμος ὅσον τὸ δυνατὸν τελειότερος. Ἐπειδὴ δὲ ὑπεβλήθησαν τροπολογίαι καὶ ἔχω καὶ ἐγὼ ἄλλας, νομίζω καλὸν νὰ ἀναβάλωμεν δι’ αὔριον.

§174ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα. Λύεται ἡ συνεδρίασις. Ὥρα 7¼ μ. μ.