1880.01.25

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 58

τῆς 25 Ἰανουαρίου 1880.

(Παρασκευή.)

Ὥρα 2 μ. μ.

Ἀπαρτίας γενομένης, ἀνεγνώσθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προτεραίας καὶ ἐνεκρίθησαν.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπεβλήθησαν ἀναφοραὶ τῆς Ἑλένης θυγατρὸς Χατζῆ Γεωργίου, Παπασπύρου, αἰτούσης σύνταξιν, καὶ κατοίκων τῆς κωμοπόλεως Λεχαινῶν, παραπονουμένων κατὰ τῆς συντάξεως τοῦ καταλόγου τῶν οἰκοδομῶν. Θὰ σταλῶσιν εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν τῶν ἀναφορῶν. Οἱ ἐν Ἀταλάντῃ συνοικισμένοι Μακεδόνες ἐξαιτοῦνται, ὅπως ἀναγνωρισθῇ καὶ εἰς αὐτοὺς τὸ δικαίωμα τοῦ ἐκλέγειν ἴδιον Βουλευτήν. Θὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ σχετικοῦ Νομοσχεδίου. Ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ὑποβάλλει πίνακα τοῦ ἀριθμοῦ τῶν κατὰ τὸ τελευταῖον ἔτος ἀναλογισθέντων ὡς καὶ τῶν καθυστερούντων κληρούχων. Θὰ κατατεθῇ εἰς τὸ γραφεῖον τῆς Βουλῆς.

§2ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Νὰ τυπωθῇ, κύριε Πρόεδρε.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα.

§4ΚΑΡΑΛΗΣ. Κατὰ τὸν Ἰούλιον τοῦ 1877 ἐψηφίσθη νόμος, συνεπείᾳ τοῦ ὁποίου κατηργήθη ἡ ἐξαγωγὴ ἐκ τῆς Ἑλλάδος τῶν ἀργυρῶν κερμάτων εἰς τὸ ἐξωτερικὸν, ἤτοι τῶν μονοφράγκων καὶ διφράγκων. Ἕνεκα τῆς ἀπαγορεύσεως ταύτης τῆς ἐξαγωγῆς τῶν ἀργυρῶν κερμάτων, μεγίστη δυσχέρεια ἐπῆλθεν εἰς τοὺς ἐμπόρους, καθόσον, κατὰ τὸν νόμον, οἱ ὀφείλοντες ν’ ἀποστέλλωσι χρήματα εἰς τὸ ἐξωτερικὸν, ὑποχρεοῦνται νὰ μεταβαίνωσιν εἰς τὸ τελωνεῖον, νὰ συντάττωσι διασαφήσεις, νὰ καταμετρῶσι τὰ χρήματα ἐνώπιον τοῦ τελώνου, καὶ ἐνώπιον αὐτοῦ νὰ σφραγίζωσι τὰ διὰ τὸ ἐξωτερικὸν προωρισμένα ν’ ἀποσταλῶσι χρηματοδέματα, κατόπιν δὲ νὰ μεταβαίνωσιν εἰς τὸ πρακτορεῖον καὶ νὰ παραδίδωσιν αὐτά. Οἱ λόγοι, διὰ τοὺς ὁποίους ἐψηφίσθη ὁ νόμος ἐκεῖνος, ἐξέλιπον, καθόσον τὰ ἀργυρᾶ φράγκα τιμῶνται ἤδη ὅσον τὸ συνάλλαγμα καὶ τὰ χρυσᾶ νομίσματα, καὶ ἑπομένως ἡ ἐξαγωγὴ τῶν τοιούτων κερματίων ἀποβαίνει ἀσύμφορος καὶ ἐπιζήμιος. Ἕνεκα τῶν λόγων τούτων, παρακαλῶ τὸν ἀξιότιμον Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, ὅπως, μέλλων ἤδη νὰ εἰσαγάγῃ τὸ νέον δασμολόγιον, ζητήσῃ τὴν κατάργησιν τοῦ ὑπάρχοντος τοιούτου νόμου, ἵνα μὴ συμβαίνωσιν αἱ δυσχέρειαι αὗται εἰς τὸ ἐμπόριον, καὶ οἱ ἔμποροι, διὰ τὴν ἀποστολὴν εὐτελοῦς χρηματοδέματος, ὑποβάλλονται εἰς τοσαύτας διατυπώσεις ἢ εἰς τοσαύτην ἀπώλειαν χρόνου ἄνευ τινος σπουδαίου λόγου ἢ βλάβης τοῦ δημοσίου.

§5ΚΟΡΩΝΑΙΟΣ. Διὰ νὰ μὴ ἀναμίξω, κύριοι, τὴν ὑπόθεσιν, περὶ ἧς θὰ λάβω τὴν τιμὴν νὰ ὁμιλήσω, μὲ τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον τῶν κληρούχων, θὰ κάμω λόγον περὶ αὐτοῦ εἰς ἐπερώτησιν. Χθὲς ἠμφισβητήθη ὑπό τινων ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἶπον, ὅτι τινὲς τῶν ἐπιλαχόντων, ἀφίνω κατὰ μέρος, ὅτι εἶναι πολλοὶ περισσότεροι οἱ κληροῦχοι, πληρώσαντες, κατεζητήθησαν ἐκ νέου, καὶ ὅτι οἱ ἐργολάβοι, οἱ ἀναλαβόντες κατὰ σύστασιν τοῦ Ὑπουργείου τὴν χορήγησιν τῶν ἀντικαταστατῶν, δὲν ἐξεπλήρωσαν ἣν ἀνέλαβον ὑποχρέωσιν. Πρὸς βεβαίωσιν τῶν λόγων μου, σᾶς ἀναγινώσκω μίαν ἀναφορὰν ἑνὸς τοιούτου ἀνδρὸς «Κατὰ τὴν κλήρωσιν τῶν στρατευσίμων τοῦ Δήμου Κυθηρίων τῆς Ἐπαρχίας Κυθήρων κατὰ τὸ ἔτος 1875 ἔλαχον τοῦ ἀριθμοῦ 20 τῶν ἐπιλαχόντων.................» Λοιπὸν, κύριοι, ἐρωτῶ τώρα τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν αὐτό· εἶναι ἀνάγκη νὰ μάθωμεν ἐὰν οἱ ἐργολάβοι αὐτοὶ ἐξεπλήρωσαν τὰς ὑποχρεώσεις των, καὶ πρὸς τοῦτο παρακαλῶ αὐτὸν νὰ καταθέσῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὴν διαταγὴν τῆς ἐκδοθείσης συστάσεως καὶ τὴν τῆς ἀνακλήσεως· πρὸς δὲ, διὰ πόσους οἱ ἐργολάβοι ἔλαβον χρήματα, καὶ πόσους ἀντικαταστάτας ἐχορήγησαν. Ὀφείλω ὅμως νὰ ὁμολογήσω, ὅτι εἰς τὴν ὑπόθεσιν ταύτην εἶδον τὴν καλὴν θέλησιν τοῦ Ὑπουργοῦ, διότι, ἂν κατ’ ἀρχὰς τὸ μέτρον ἦτο κακὸν, ἔσπευσεν ὅμως, ἅμα εἶδε τὰς καλὰς συνεπείας, ν’ ἀνακαλέσῃ αὐτὸ καὶ νὰ ἐπανορθώσῃ τὰ γενόμενα, ὅσον ἦτο δυνατόν. Ἐπιθυμοῦμεν ὅμως νὰ μάθωμεν ἐὰν ὁ ἐργολάβος ἐξεπλήρωσε τὰς ὑποχρεώσεις του.

§6ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ (Πρωθυπουργός.). Θὰ ἐξετάσωμεν, καὶ θὰ σᾶς εἴπωμεν.

§7ΒΑΛΤΙΝΟΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν.) Κύριε Πρόεδρε, νὰ μᾶς ἀποστείλητε, παρακαλῶ, τὴν ἀναφορὰν, τὴν ὁποίαν ἀνέγνωσεν ὁ κ. Κορωναῖος.

§8ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλεῖται ὁ κ. Κορωναῖος νὰ καταθέσῃ εἰς τὸ Προεδρεῖον τὴν ἀναφοράν.

§9ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Κύριοι, καταπλαγεὶς ἀπὸ τὰς ἐπανειλημμένως ἐντὸς τοῦ Βουλευτηρίου ἐκφρασθείσας καὶ παρὰ τῆς Κυβερνήσεως καὶ παρὰ πολλῶν, πολλῷ ἐμπειροτέρων ἐμοῦ ἐν τῷ πολιτεύεσθαι, διαδηλώσεις, ὅτι ὤφειλε νὰ τηρηθῇ μία ἐχεμύθεια περὶ τὴν ἐξέλεγξιν τῆς διεξαγωγῆς τοῦ ἐξωτερικοῦ ζητήματος, καὶ ὅτι ἡ τοιαύτη ἐχεμύθεια ὤφειλε νὰ τηρηθῇ καὶ περὶ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν χορηγιῶν, αἵτινες ἐνομίσθησαν, ὅτι ἔπρεπε νὰ δοθῶσι πρὸς ἐξυπηρέτησιν τοῦ Ἑλληνικοῦ ἰδανικοῦ, ἐμελέτησα τὰ κατατεθέντα ἔγγραφα, πλὴν δὲν εἶδόν τι ἐν αὐτοῖς, τὸ ὁποῖον νὰ χρήζῃ μυστικισμοῦ. Ἐγένοντο καταβολαὶ, οἱ λαβόντες αὐτὰς κατὰ τὸ μᾶλλον ἢ ἧττον ἐξετέλεσαν μίαν ἀποστολήν. Ἐκεῖνο ὅμως, τὸ ὁποῖον φοβοῦμαι, ὅτι δι’ αὐτῆς τῆς ἐπικλήσεως πάντοτε τοῦ μυστικισμοῦ θέλει νὰ καλυφθῇ, εἶναι ὁ λογιστικὸς ἔλεγχος, τὸν ὁποῖον ζητεῖ ν’ ἀποφύγῃ ἡ Κυβέρνησις· ὅσον καὶ ἂν δυνηθῇ νὰ ἐγκύψῃ τις εἰς τὴν μελέτην τῶν ἐγγράφων αὐτῶν περὶ τῶν λογαριασμῶν τῶν δαπανῶν, δύναται νὰ φθάσῃ εἰς ἓν ἀμφίβολον ἀποτέλεσμα. Κατὰ συνέπειαν φρονῶ, ὅτι θέλει εἶσθαι πολὺ λυσιτελὲς ν’ ἀποφασίσῃ ἡ Βουλὴ νὰ τυπωθῶσι τὰ ἔγγραφα ταῦτα, καθόσον οὐδένα ἔχει νὰ διατρέξῃ κίνδυνον ἡ αἰδημοσύνη τοῦ Ἑλληνισμοῦ. Βεβαίως ἐν τοῖς ἐγγράφοις ἐκείνοις δὲν ἀπήντησα, οὔτε ὅτι ἐδόθη τι διὰ ἐπίτευξιν προδοτικῆς ἁλώσεως μέρους τινος λ. χ., ὅτι διὰ χρηματικῶν ἀπολήψεων εἰργάσθη φρούραρχος, οἷος καθ’ ὑπόθεσιν ἤθελον εἶσθαι πλησίον παρομοίων αἰτιάσεων κατὰ τοῦ Βίσμαρκ, ὁ Βαζαίν, πρὸς προδοσίαν ἑνὸς φρουρίου, οὔτε ὅτι ἐξηγοράσθησαν ἄλλα πρόσωπα δυνάμενα οὐχὶ ἄνευ θυσιῶν νὰ ἐξυπηρετήσουν τὸ Ἑλληνικὸν μεγαλεῖον. Διὰ τοῦτο προτείνω νὰ τυπωθοῦν τὰ ἔγγραφα αὐτά, λόγῳ μόνον ἀριθμητικοῦ ἐλέγχου. Ὡς πρὸς δὲ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἀπό τινος καιροῦ ἀκούομεν νὰ περιβομβῇ εἰς τὰ ὦτά μας καὶ τὸ ὁποῖον εἶναι ἄξιον ἐλέγχου, ὅτι ἐξεμεταλλεύθησαν τὸ σεράγιον τοῦ Σουλτάνου, τὸν γυναικωνίτην, πρὸς ἐξαγορὰν τοῦ Ἑλληνικοῦ ἰδανικοῦ, οὐδὲν ἐν τοῖς ἐγγράφοις ἐκείνοις ἀπαντᾶται, μόνον δὲ ἀκούομεν, ὅτι ὑπάρχει δίκη ἐκκρεμὴς περὶ τούτου ἐνώπιον τῶν ἐνταῦθα Πρωτοδικῶν, διὰ τῆς ὁποίας ἐπιζητεῖται ὑπὸ Γάλλου τινὸς ἐν Κωνσταντινουπόλει κατοικοῦντος ἡ πληρωμὴ ἐκ μέρους ἄλλου προσώπου Ἑλληνικοῦ, νομίζω τοῦ κυρίου Ξένου, ἑνὸς ποσοῦ, τὸ ὁποῖον ὑπεσχέθησαν οἱ κύριοι οὗτοι ἐκ μέρους τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, ἐὰν ἤθελεν ὁ Γάλλος αὐτὸς πλησίον εἰς τὸν γυναικωνίτην, ἢ εἰς τὸ σεράγιον τοῦ Σουλτάνου, ἢ εἰς οἱονδήποτε ἄλλο πρόσωπον ἐν Κωνσταντινουπόλει ἐξυπηρετήσει τὰ Ἑλληνικὰ συμφέροντα καὶ κατορθώσει τὴν συνέντευξιν εἴτε τῶν δύο Ἡγεμόνων, τοῦ Γεωργίου καὶ τοῦ Σουλτάνου, εἴτε τούτου καὶ τοῦ Πρωθυπουργοῦ μας, εἴτε τοῦ Βεζύρου, πρωθυπουργοῦ, ἢ καὶ ἄλλου τινός. Ἐὰν αὐτὸ ἦναι ἀληθές, παρακαλῶ τὴν Κυβέρνησιν νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν, ἰδίᾳ δὲ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης νὰ διατάξῃ τὴν κατάσχεσιν τῶν ἐγγράφων αὐτῶν, ὅπως προσαχθῶσι πρὸς φωτισμὸν τῆς Βουλῆς.

§10ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ὅλα, κύριοι, ὅπως ἐξετέθησαν, εἶναι ἐντελῶς παραμορφωμένα· πρέπει νὰ σᾶς εἴπω ἐγὼ τὶ ἔτρεξε, καὶ ἀποδεικνύεται τοῦτο δι’ ἐγγράφων. Ὁ Ξένος, ὢν ἐν Κωνσταντινουπόλει, μοὶ ἔγραψεν ἅπαξ, ὅτι ἔχει ἀνάγκην 100,000, νομίζω, δραχμῶν, διὰ νὰ ἐξαγοράσῃ τὸν τύπον τὸν Τουρκικὸν, καὶ τοιουτοτρόπως νὰ σχηματίσῃ τὴν κοινὴν γνώμην ὑπὲρ ἡμῶν. Ἐγὼ ἀπήντησα ὄχι, δὲν δίδομεν λεπτόν. Εἰ δευτέραν ἐπιστολὴν μοὶ εἶπεν, ὅτι τὸν ἐβεβαίουν ἐκεῖ, — καὶ αἱ ἐπιστολαὶ αὗται ὑπάρχουσι, δὲν ἠμπορῶ ὅμως νὰ τὰς δημοσιεύσω, διότι ἐμπεριέχονται ὀνόματα πολλῶν, οἱ ὁποῖοι δυνατὸν νὰ πάθουν, — ὅτι ἡ γνώμη τῆς Κυβερνήσεως τῆς Τουρκίας εἶναι νὰ πωλήσῃ τὰ κτήματά του ὁ Σουλτάνος εἰς Ἤπειρον καὶ Θεσσαλίαν, καὶ μετὰ τοῦτο τὸ ζήτημα λύεται. Ἐγὼ ἀπήντησα, ὅτι τὸ ἑλληνικὸν ἔθνος δὲν ἔχει σκοπὸν νὰ δημεύσῃ τὰ ὀθωμανικὰ κτήματα· ἑπομένως, ἐὰν ὑπάρχῃ αὐτὴ ἡ δυσκολία, ἡ Ἑλλὰς ἀγοράζει τὰ κτήματα ταῦτα, ἀλλὰ πρέπει νὰ ἐκδοθῇ πρῶτον ὁ Ἰραδές. Ὅλη ἡ ἱστορία εἶναι αὐτή, κατὰ δυστυχίαν, καὶ ὁμολογῶ, ὅτι ἔπταισα, διότι ἐπίστευσα, ὅτι δὲν δύναται νὰ ὑπάρξῃ Ἕλλην εἰς τὸν κόσμον, ὅστις νὰ ἐκμεταλλευθῇ τὸ ζήτημα, ἐπίστευσα ὡς ἄλλοτε· καὶ ἄλλην μία φορὰν κατ’ αὐτὰς τὰς περιστάσεις ὑπέπεσα καὶ ἐγὼ καὶ ἄλλοι κύριοι εἰς λάθος τοιοῦτον, καὶ κατεθέσαμεν χρήματα, τὰ ὁποῖα ἐντελῶς ἐχάθησαν· εἰς αὐτὴν τὴν περίστασιν ἐγὼ ἔπταισα, τὸ ἐπαναλέγω, διότι ἐπίστευσα τόσον εὐκόλως. Αὐτὸ λοιπὸν συνέβη· μᾶς ἔγραψαν, ὅτι θέλουν νὰ πωλήσουν τὰ κτήματα τοῦ Σουλτάνου, καὶ ἐγὼ ἀπήντησα, ὅτι τὰ ἀγοράζομεν, μετὰ τὴν ἔκδοσιν τοῦ Ἰραδὲ ὅμως.

§11ΡΙΚΑΚΗΣ. Ὡς μέλος μιᾶς ἐπιτροπῆς, δίδω μίαν ἐξήγησιν, διὰ νὰ μὴ ὑπάρξῃ κακὴ ἐξήγησις τῶν ἰδεῶν. Ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ φορολογίας τῶν προϊόντων τῆς γῆς ἡ ἐπιτροπὴ ἔλαβεν ὑπ’ ὄψιν τὸ νομοσχέδιον, καὶ συγχρόνως ἀντηλλάγησαν σκέψεις τινὲς περὶ τοῦ φορολογικοῦ συστήματος, ἡ δὲ ἐπιτροπὴ εἶπεν, ὅτι πρέπει νὰ δεχθῶμεν τὸ Νομοσχέδιον, νὰ συστήσωμεν δὲ καὶ ἐκφράσωμεν τὴν εὐχὴν νὰ γείνῃ εἰς τὸ μέλλον μελέτη περὶ τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ φορολογικοῦ συστήματος. Ὁ ἀξιότιμος εἰσηγητὴς, ὅστις ἐξέφρασε τὴν ἰδέαν του, εἶχε διαφόρους ἰδέας διατετυπωμένας. Σήμερον ἀναγινώσκων παρετήρησα, ὅτι ἐκτίθενται διαφορετικαὶ ἰδέαι, αἱ ὁποῖαι ὁρίζουν τὸν τρόπον, καὶ ἐκφράζονται περὶ τοῦ τρόπου τῆς ἐφαρμογῆς. Δηλῶ λοιπὸν, ὅτι ἡ θέλησις τῆς ἐπιτροπῆς ἐξεφράσθη ὑπὸ τὸν ὅρον, τὸν ὁποῖον ὑπέβαλεν ὁ κ. Καλλιγᾶς, ὅτι δηλαδὴ ἐπεφυλάχθημεν εἰς τὸ μέλλον νὰ μελετήσωμεν τὸ ζήτημα.

§12ΣΑΡΑΒΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἡ ἀνακριτικὴ ἐπιτροπὴ συνῆλθε σήμερον, ἐνήργησε τὰς ἀρχαιρεσίας της καὶ προέβη εἰς ἀνταλλαγὴν ἰδεῶν περὶ τῶν περαιτέρω ἐνεργειῶν της. Πρὶν ἐπιληφθῇ ἄλλου τινὸς ἀντικειμένου, ἐθεώρησεν ἀπαραίτητον ν’ ἀναγγελθῇ εἰς τὴν Βουλὴν ὁ καταρτισμὸς αὐτῆς, καὶ νὰ παρακληθῇ ἡ Κυβέρνησις νὰ γνωστοποιήσῃ τὸν σχηματισμὸν τῆς ἐπιτροπῆς καὶ τὸν σκοπὸν, εἰς τὸν ὁποῖον αὐτὴ ἀφορᾷ, εἰς ὅλας τὰς ἀρχὰς τοῦ Κράτους ἐν τε τῷ Ἐσωτερικῷ καὶ τῷ Ἐξωτερικῷ. Ἐν τῷ Ἐξωτερικῷ μάλιστα, εἰ δυνατὸν, νὰ γείνῃ ἡ γνωστοποίησις τηλεγραφικῶς, διὰ νὰ δυνηθῇ ἡ ἐπιτροπὴ, ἄνευ περαιτέρω βραδύτητος, νὰ ἀπευθύνηται εἰς αὐτάς. Γνωστοποιοῦσα δὲ ἡ Κυβέρνησις τοῦτο εἰς τὰς Ἀρχὰς, νὰ τὰς παραγγείλῃ συνάμα, ὅπως παράσχωσι πᾶσαν ζητηθησομένην πληροφορίαν παρὰ τῆς ἐπιτροπῆς, χορηγήσωσιν εἰς αὐτὴν πᾶν ζητηθησόμενον ἔγγραφον καὶ ἐκτελέσωσι πᾶσαν παραγγελίαν αὐτῆς. Ταῦτα φέρω εἰς γνῶσιν τῆς Βουλῆς, τῇ ῥητῇ ἐντολῇ τῆς Ἐπιτροπῆς, ἡ ὁποία μοὶ ἔκαμε τὴν τιμὴν νὰ μοὶ ἀναθέσῃ τὸ ἔργον τοῦ προέδρου. Ἐν ταυτῷ δὲ ἡ ἐπιτροπὴ ἔχει ἀπόλυτον ἀνάγκην ἑνὸς γραφέως καὶ δύω κλητήρων. Παρακαλεῖ λοιπὸν ἡ ἐπιτροπὴ τὴν Βουλὴν νὰ τῇ χορηγηθῶσι τὰ μέσα, ὅπως προσλάβῃ τὸ βοηθητικὸν τοῦτο προσωπικόν. Τελευταῖον παρατηρῶ, ἐκτὸς ἐὰν ἡ Βουλὴ ἔχῃ ἐναντίαν γνώμην, ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ ἔχει ἀνάγκην νὰ κάμῃ χρῆσιν σφραγίδος· ἀλλ’ ἀντὶ ἰδιαιτέρας σφραγίδος, νομίζω, ὅτι ἠμπορεῖ νὰ τῇ ἐπιτραπῇ νὰ κάμῃ χρῆσιν τῆς σφραγίδος τῆς Βουλῆς.

§13ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νομίζω, ὅτι δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις εἰς ὅσα εἶπεν ὁ κ. Σαράβας.

§14ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§15ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ὑπέβαλε χθὲς ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν περὶ πιστώσεως πρὸς πληρωμὴν τῶν ἐξόδων τοῦ Φεβρουαρίου τοῦ 1880, καὶ τὸ ὁποῖον ἐχαρακτηρίσθη ὡς κατεπεῖγον, ἐτυπώθη καὶ διανέμεται. Ἐγκρίνει ἡ Βουλὴ νὰ συζητηθῇ σήμερον εἰς πρώτην ἀνάγνωσιν, ἢ νὰ σταλῇ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τοῦ προϋπολογισμοῦ;

§16ΤΙΝΕΣ. Νὰ ἀναγνωσθῇ σήμερον.

§17ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν ἐστάλη, κ. Πρόεδρε, εἰς τὴν ἐπιτροπὴν.

§18ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὄχι.

§19ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Πρέπει νὰ σταλῇ.

§20ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἀλλὰ νὰ ὁρισθῇ προθεσμία, ἐντὸς τῆς ὁποίας νὰ φέρῃ τὴν ἔκθεσιν.

§21ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§22ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ἡ ἐπιτροπὴ θέλει συνέλθει αὔριον εἰδικῆς προσκλήσεως, διὰ νὰ ἐπεξεργασθῇ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο.

§23Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Καὶ χθὲς ἐγένετο παρατήρησις, κύριε Πρόεδρε, καὶ σήμερον πάλιν γίνεται, ὁ δὲ πρόεδρος τῆς ἐπιτροπῆς ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ ὑπεσχέθη, ὅτι θέλει ἀπαντήσει σήμερον. Δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον πλέον νὰ παρατείνεται ἡ εἰσαγωγὴ τῆς ἐκθέσεως τῆς ἐπιτροπῆς ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐπ’ ἄπειρον. Εἴδατε πόσον βραδέως εἰσήχθη ὁ προϋπολογισμὸς, βραδύνει δὲ καὶ ἡ ἐπιτροπὴ νὰ φέρῃ τὴν ἔκθεσίν της ἐπ’ αὐτοῦ, καὶ ὅλα αὐτὰ τ’ ἁμαρτήματα θὰ πέσωσιν ἐπὶ τὴν ῥάχιν τῆς Βουλῆς, ὅτι ἡ Βουλὴ παραμελεῖ τὸ σπουδαιότερον καθῆκόν της, νὰ προβῇ τουτέστιν εἰς τὴν ὅσον ἔνεστι ταχεῖαν, ἀλλὰ καὶ μεμελετημένην καὶ ἀκριβῆ ἐξέτασιν καὶ ἔρευναν τοῦ προϋπολογισμοῦ, ὅστις ἀφορᾷ εἰς τὰ ἔξοδα καὶ ἔσοδα τοῦ Κράτους. Νομίζω λοιπὸν, κ. Πρόεδρε, ὅτι εἶναι ἀπαραιτήτως ἀναγκαῖον, ἔπειτα ἀπὸ τόσον καιρὸν ὅστις παρῆλθεν, ὅτι πρέπει νὰ ὁρίσωμεν μίαν προθεσμίαν, ἐντὸς τῆς ὁποίας ἡ ἐπιτροπὴ ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ ὀφείλει νὰ φέρῃ τὴν ἔκθεσίν της. Ἄλλως, κ. Πρόεδρε, πρέπει νὰ καθιερώσωμεν ἓν προηγούμενον, νὰ προβῶμεν δηλ. εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ καὶ ἄνευ ἐκθέσεως τῆς ἐπιτροπῆς, διὰ νὰ δώσωμεν ἓν μάθημα, ὅτι οἱ θέλοντες καὶ ἐπιμένοντες νὰ εἰσέρχωνται ὡς μέλη εἰς τὰς ἐπιτροπὰς, ὀφείλουν, καὶ ἔχουν μάλιστα καθῆκον, νὰ καταγίνωνται ἀνενδότως εἰς τὴν ἐκπλήρωσιν τῶν καθηκόντων αὑτῶν ἐν ταῖς ἐπιτροπαῖς.

§24ΤΑΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἠκούσατε, κύριοι, τὴν ἐπιτίμησιν, τὴν ὁποίαν ἔκαμεν ὁ προαγορεύσας πρὸς τὴν Βουλὴν κατὰ τῆς ἐπιτροπῆς ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ, τὴν ὁποίαν ὑμεῖς ἐξελέξατε. Χθὲς ὑπεσχέθην νὰ δώσωμεν σήμερον λόγον πρὸς τὴν Βουλὴν τῶν ἐργασιῶν τῆς ἐπιτροπῆς· ἡ ἐπιτροπή σας εἰργάσθη καὶ ἐργάζεται, προέβη δὲ εἰς τὴν ἀπόφασιν, ὥστε νὰ ζητῇ παρὰ τῶν διαφόρων ὑπουργῶν τὰς ἀναγκαίας πληροφορίας, καὶ νὰ παρακαλῇ τοὺς κ. ὑπουργοὺς νὰ μεταβαίνωσιν εἰς τὸ κατάστημα ἐδῶ, ὅπου συνεδριάζει ἡ ἐπιτροπὴ, οἱ δὲ κύριοι ὑπουργοὶ προθύμως ἐδέχθησαν αὐτὴν τὴν αἴτησιν τῆς ἐπιτροπῆς. Προχθὲς προσεκλήθη ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ἀλλ’ ἔχων ἐν τῷ ὑπουργείῳ τῶν Οἰκονομικῶν ἐργασίαν ἐπ’ ἄλλου ἀντικειμένου σπουδαίου, δὲν ἠδυνήθη νὰ ἔλθῃ· σήμερον δὲ δὲν συνῆλθεν ἡ ἐπιτροπὴ, διότι πέντε μέλη αὐτῆς εἶναι μέλη καὶ τῆς ἄλλης ἐπιτροπῆς, τῆς ἀνακριτικῆς, ἥτις σήμερον συνεδρίαζεν. Αὔριον λοιπὸν θὰ συνέλθῃ ἡ ἐπιτροπὴ, διὰ νὰ προσέλθουν οἱ ὑπουργοὶ νὰ δώσουν τὰς ἀναγκαίας πληροφορίας. Αὐτὰ ἠξεύρω, κ. Πετιμεζᾶ, νὰ σᾶς εἴπω· ἄλλως, ἔλθετε σεῖς καὶ λάβετε τὴν προεδρείαν τῆς ἐπιτροπῆς, ἀντ’ ἐμοῦ.

§25Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Κ. Πρόεδρε, αἱ προφάσεις καὶ αἱ αἰτιολογίαι οὐδέποτε ἐλλείπουν. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς ἐπιτροπῆς ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ λέγει, ὅτι τὸ πρώτιστον τῶν ἐμποδίων, τὸ ὁποῖον ἠνάγκασε τὴν ἐπιτροπὴν νὰ μὴ φέρῃ ἕως ὥρας τὴν μελέτην τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἦτο, διότι συνέπεσε νὰ συνεδριάζῃ σήμερον ἡ ἐπιτροπὴ ἡ ἐξεταστικὴ ἐπὶ τῆς κατηγορίας καθ’ ἑνὸς πρώην Ὑπουργοῦ. Φαντασθῆτε, κ. Πρόεδρε, ἐὰν αὐτὸ τὸ πρᾶγμα ἦναι ἱκανὸν νὰ πείσῃ τὴν Βουλὴν, ὅτι τῷ ὄντι ἡ σημερινὴ συνεδρίασις τῆς ἐπιτροπῆς ἐκείνης ἐμπόδισε τὴν ἐπιτροπὴν τοῦ προϋπολογισμοῦ νὰ ἐργασθῇ καὶ φέρῃ τὴν ἔκθεσίν της. Αὐτὰ δὲν πρέπει νὰ λέγωνται· ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον προτείνω εἰς τὴν Βουλὴν, εἶναι, ὅτι πρέπει νὰ ὁρισθῇ προθεσμία, ἐντὸς τῆς ὁποίας νὰ φέρῃ ἡ ἐπιτροπὴ τὴν ἔκθεσίν της, ὅπως ἐπιληφθῶμεν ἀμέσως τῆς ἐξετάσεως τῶν οἰκονομικῶν τοῦ Κράτους. Ἄλλως, κ. Πρόεδρε, μὴ λέγετε, ὅτι σπουδαιολογοῦμεν. Ἐντὸς λοιπὸν ὡρισμένης προθεσμίας πρέπει νὰ εἰσαγάγῃ τὴν ἔκθεσίν της, διότι τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον πρὸ πολλοῦ ἀκολουθεῖται ἐν τῇ Βουλῇ, εἶναι, ὅτι σπουδαία ἐξέτασις ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ δὲν γίνεται, διότι ὁ προϋπολογισμὸς ἐξετάζεται κατὰ τὰς τελευταίας ἡμέρας τῆς Συνόδου, ἢ κατὰ τὰς τελευταίας ἡμέρας, καθ’ ἃς πρόκειται νὰ ἀναχωρήσουν αἱ Βουλευταὶ, αὕτη δὲ δὲν εἶναι σπουδαία ἐξέτασις τοῦ προϋπολογισμοῦ. Λέγω λοιπὸν, ὅτι ἡ Βουλὴ σήμερον, μάλιστα εἰς τὰς περιστάσεις, ἐν αἷς διατελοῦμεν, πρώτιστον καθῆκον ἔχει νὰ ἐξετάσῃ αὐστηρῶς καὶ μεμελετημένως τὸ ζήτημα τοῦ προϋπολογισμοῦ. Παρακαλῶ λοιπὸν, κ. Πρόεδρε, νὰ ὁρισθῇ προθεσμία, ἐντὸς τῆς ὁποίας ἡ Ἐπιτροπὴ νὰ φέρῃ τὴν ἔκθεσίν της· ἄλλως, νὰ προβῶμεν εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ καὶ ἄνευ ἐκθέσεως.

§26ΤΑΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Παρακαλῶ, κ. Πρόεδρε· δὲν ἀρνεῖται κανεὶς καὶ τοῦτο, τὸ νὰ τεθῇ προθεσμία εἰς τὴν ἐπιτροπὴν, ἀλλὰ πρέπει ἐντὸς τῆς προθεσμίας αὐτῆς τὰ μέλη τῆς ἐπιτροπῆς νὰ συνέρχωνται τακτικῶς καὶ νὰ ἐργάζωνται.

§27Γ. ΡΟΥΦΟΣ. Ἤμην μέλος τῆς Ἐπιτροπῆς ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ καθ’ ὅλα τὰ παρελθόντα ἔτη τῆς παρελθούσης βουλευτικῆς Περιόδου. Μεγίστη εἶναι, κύριοι, ἡ δυσκολία τῆς ἀπαρτίας τῆς Ἐπιτροπῆς τοῦ προϋπολογισμοῦ, καθὼς καὶ τῶν λοιπῶν ἐπιτροπῶν· εἰς τὴν τελευταίαν Σύνοδον ἠκολουθήσαμεν τὸ μέτρον νὰ συνερχώμεθα τὸ ἑσπέρας, καὶ δι’ αὐτοῦ τοῦ μέτρου κατωρθώσαμεν νὰ ὑποβάλωμεν τὴν ἔκθεσίν μας ἐγκαίρως. Ἐὰν ἡ παροῦσα ἐπιτροπὴ τοῦ προϋπολογισμοῦ συνέρχηται τὸ ἑσπέρας, τότε ἴσως θὰ δυνηθῇ νὰ κατορθώσῃ νὰ φθάσῃ εἰς τὸ πέρας τῶν ἐργασιῶν της· εἰς πᾶσαν ἄλλην ὥραν ἐὰν συνεδριάζῃ, θέλει καταστῆ πολὺ δύσκολον νὰ εὑρίσκεται ἐν ἀπαρτίᾳ. Καὶ τοῦτο τὸ γνωρίζω, κύριοι, ἐκ πείρας πρὸ πολλῶν ἐτῶν, διότι, ὅπως σᾶς εἶπον καὶ προηγουμένως, διετέλεσα μέλος τῆς ἐπιτροπῆς ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ καθ’ ὅλα τὰ παρελθόντα ἔτη τῆς προηγουμένης βουλευτικῆς Περιόδου. Ἐὰν θέλῃ λοιπὸν ἡ σημερινὴ ἐπιτροπὴ ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ νὰ φθάσῃ εἰς πέρας τῶν ἐργασιῶν της, πρέπει νὰ ἐργάζηται τὸ ἑσπέρας· ἄλλως ἂς παραιτηθοῦν νὰ συντάξουν ἔκθεσιν, διότι δὲν θὰ δυνηθοῦν νὰ τὴν συντάξουν. Πεισθῆτε, ὅτι εἰς τὴν παρελθοῦσαν Περίοδον, ἐκτὸς τῆς τελευταίας Συνόδου, δὲν κατωρθώθη νὰ συνταχθῇ ἔκθεσις· ἐὰν δὲ συνετάχθη, συνετάχθη διότι ἡ μειοψηφία συνέταξε τὴν ἔκθεσιν καὶ ἐδέχθησάν τινα τῶν μελῶν τῶν ὑπολειφθέντων νὰ ὑπογράψουν· ἀλλ’ ἔκθεσις τῆς πλειονοψηφίας δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ παρουσιασθῇ. Πρέπει λοιπὸν νὰ προσδιορίσῃ καὶ ἡ σημερινὴ ἐπιτροπὴ νὰ συνεδριάζῃ μίαν ὥραν, κατὰ τὴν ὁποίαν δὲν συνεδριάζει ἡ Βουλὴ, καὶ καταλληλοτέρα ὥρα εἶναι ἡ τῆς ἑσπέρας.

§28Θ. ΖΑΪΜΗΣ. Συμμερίζομαι πληρέστατα τὴν παρατήρησιν τοῦ κ. Πετιμεζᾶ ὡς πρὸς τὴν ταχεῖαν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ· ἀλλ’ ὡς πρὸς τὸ ἄλλο, τὸ ὁποῖον εἶπεν ὁ κύριος Πετιμεζᾶς, ὅτι ἡ Βουλὴ ὀφείλει νὰ ἐπιληφθῇ τῆς συζητήσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ καὶ ἄνευ ἐκθέσεως, τοῦτο δὲν δύναται νὰ γείνῃ, διότι ἀντίκειται εἰς τὴν ῥητὴν διάταξιν τοῦ Συντάγματος· ἑπομένως, ἀναγκαίως ἡ Βουλὴ, διὰ νὰ προβῇ εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ, πρέπει νὰ ἔχῃ ὑπ’ ὄψιν αὐτῆς τὴν ἔκθεσιν τῆς ἐπιτροπῆς. Συμφωνῶ πληρέστατα μετὰ τοῦ κ. Πετιμεζᾶ, ὅτι ἡ Βουλὴ ὀφείλει νὰ τάξῃ προθεσμίαν, ἐντὸς τῆς ὁποίας ἡ ἐπιτροπὴ νὰ φέρῃ τὴν ἔκθεσίν της, καὶ νομίζω, ὅτι εἶναι προσήκουσα ἡ προθεσμία τῶν δέκα ἡμερῶν· διότι ἐδώκαμεν τὸ δωδεκατημόριον τοῦ προϋπολογισμοῦ διὰ τὸν μῆνα Ἰανουάριον, πρόκειται δὲ νὰ δώσωμεν καὶ τὸ ἕτερον δωδεκατημόριον διὰ τὸν μῆνα Φεβρουάριον· ἐὰν βαδίσωμεν ὅπως βαδίζομεν, θέλομεν δώσει καὶ ἕτερον δωδεκατημόριον διὰ τὰ ἔξοδα τοῦ μηνὸς Μαρτίου, καὶ ὅμως νομίζομεν, ὅτι πρέπει νὰ γείνωσι μεγάλαι οἰκονομίαι εἰς τὸν προϋπολογισμὸν, διότι ἄνευ αὐτῶν θέλομεν ἐμπέσει εἰς τὸ βάραθρον τῆς χρεωκοπίας. Ἐὰν λοιπὸν ἐξακολουθήσωμεν οὕτω πως, θὰ διαθέσωμεν τὸ ¼ τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων, αἱ δὲ οἰκονομίαι, τὰς ὁποίας διανοούμεθα νὰ φέρωμεν εἰς τὸν προϋπολογισμόν, θὰ περιορισθῶσι μόνον διὰ τοὺς ἐννέα μῆνας. Τὸ ἄτοπον τοῦτο εἶναι μέγιστον, καὶ κατὰ συνέπειαν ἡ ἐπιτροπὴ ἡ ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ πρέπει νὰ τὸ συναισθανθῇ, καὶ νὰ φέρῃ τὴν ἔκθεσίν της ἐντὸς δέκα ἡμερῶν. Νομίζω δὲ ὅτι ἡ προθεσμία αὕτη εἶναι προσήκουσα· φρονῶ δ’ ὅτι, ἐὰν θέλωσι νὰ ἐργασθῶσι τὰ μέλη τῆς ἐπιτροπῆς, καὶ ἐντὸς πέντε ἡμερῶν, εἶμαι βέβαιος, ἠμποροῦν νὰ φέρουν τὴν ἔκθεσιν.

§29ΤΑΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ὀφείλω, κύριοι, ν’ ἀποκρούσω πᾶσαν αἰτίασιν καὶ μομφὴν ἀποδιδομένην εἰς ἐμέ, ἐπὶ ἀμελείᾳ, ἐπικαλοῦμαι δὲ εἰς τοῦτο τὴν μαρτυρίαν τοῦ κ. Προέδρου. Ἡ ἐπιτροπὴ ὥρισε κατὰ πρῶτον τὴν 1ην ὥραν μ. μ. νὰ συνέρχηται, ἀπεδείχθη δέ, ὅτι εἶναι ἀδύνατον νὰ συνέρχηται τὴν ὥραν αὐτήν, διότι κατὰ τὰς 2 ἄρχονται αἱ συνεδριάσεις τῆς Βουλῆς. Ἀπεφασίσαμεν νὰ ὁρίσωμεν τὴν πρωΐαν, ἀλλὰ παρετηρήθη, ὅτι μέλη τινὰ τῆς ἐπιτροπῆς εἶναι δικηγόροι καὶ δὲν ἔχουν καιρὸν τὸ πρωΐ νὰ ἔρχωνται. Παρεκάλεσα τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Βουλῆς νὰ κοινοποιήσῃ εἰς τὰ δικαστήρια ν’ ἀναβάλλωνται αἱ δίκαι των, διὰ νὰ μὴ ἐπέρχωνται ζημίαι, ἀλλὰ μάτην ἀπεφασίσαμεν δὲ νὰ προσέρχωνται καὶ οἱ Ὑπουργοί. Ἦλθεν ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῶν Ναυτικῶν, διότι καὶ ἡ ἐπιτροπὴ ἀναχωροῦσα ἀπὸ τὴν ἰδέαν νὰ φέρῃ οἰκονομίας, ἐπιθυμεῖ νὰ ἀκούσῃ τὰς ἰδέας ἑκάστου Ὑπουργοῦ, ποίας οἰκονομίας θέλει νὰ φέρῃ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον, τὸ ὁποῖον διευθύνει. Σεῖς συμπεριελάβατε εἰς τὴν νέαν ἐπιτροπὴν καὶ πέντε μέλη ἐκ τῶν μελῶν τῆς ἐπιτροπῆς, πρέπει λοιπὸν νὰ μεταβληθῇ ἡ ὥρα διὰ τὸ ἑσπέρας· ἐπροτείναμεν τὸ ἑσπέρας, ἀλλ’ εὗρον τὰ μέλη ἀφορμήν, ὅτι εἶναι ψῦχος· παρεκάλεσα τὸν κ. Πρόεδρον νὰ μισθώσῃ μίαν ἅμαξαν, καὶ τὸ ὑπεσχέθη. Ὁ κ. Πετιμεζᾶς θέλει νὰ ἀποδίδῃ μόνον αἰτιάσεις.

§30ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ σπουδαιότερον ἔργον τῆς Βουλῆς εἶναι ὁ προϋπολογισμός, καὶ μάλιστα κατὰ τὴν παροῦσαν Σύνοδον. Ἰδού, κύριοι, τί μᾶς διδάσκει ἡ πολυχρόνιος πεῖρα, διότι καὶ ἐγὼ ὑπῆρξα Βουλευτὴς κατὰ τὰς παρελθούσας περιόδους, καὶ πάντοτε ὑπῆρξα μέλος τῆς ἐπιτροπῆς ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ. Ἐὰν θέλωσι νὰ ἐργασθῶσι σπουδαίως, πρέπει νὰ διακόψωμεν ἐπὶ τρεῖς τέσσαρας ἡμέρας τὰς ἐργασίας μας, καὶ κατὰ τὸ διάστημα τοῦτο καὶ οἱ κύριοι Βουλευταὶ καὶ αἱ διάφοροι ἐπιτροπαὶ ἔχουν σπουδαῖα Νομοσχέδια νὰ μελετήσωσι, τὰ ὁποῖα εἶναι ὑποβεβλημένα, ὥστε δὲν θὰ χαθῇ ὁ καιρός· ἄλλως, κύριοι, εἰς μάτην θὰ περιμένωμεν δεκαπέντε καὶ εἴκοσιν ἡμέρας.

§31ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Κύριοι, καὶ ἐγὼ εἶχον τὴν τιμὴν νὰ ἦμαι ἄλλοτε Βουλευτὴς καὶ πάντοτε μέλος τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἀλλ’ αἱ ἐπιτροπαὶ ἐκεῖναι εἰργάζοντο, καὶ εἰργάζοντο σπουδαίως· δὲν ἐπερίμενον νὰ συνεδριάζωσι, μετὰ μεσημβρίαν, ἀφοῦ ἡ Βουλὴ συνεδριάζει εἰς τὰς δύο, δὲν ἐπερίμεναν νὰ ἔλθουν τὸ ἑσπέρας, διότι ὁ εἷς θὰ ἔχῃ παραφαγωμένα, καὶ ὁ ἄλλος θὰ νυστάζῃ· ἡ ἐργασία πρέπει νὰ γίνηται πρὸ μεσημβρίας ἀπὸ τῆς 8 μέχρι μεσημβρίας. Ἀλλὰ δυστυχῶς, κύριοι, ἡ Βουλὴ καὶ αἱ ἐπιτροπαὶ ὑφίστανται τὴν πίεσιν τῶν δικηγόρων τῆς πρωτευούσης, οἱ ὁποῖοι θέλουν νὰ εἰσέρχωνται εἰς ὅλας τὰς ἐπιτροπάς. Προτείνω λοιπὸν μέχρι τέλους τοῦ μηνὸς ἡ ἐπιτροπὴ νὰ φέρῃ τὴν ἔκθεσίν της.

§32Ν. ΣΥΝΟΔΙΝΟΣ. Ὡς δικηγόρος τῶν ἐν Ἀθήναις δικαστηρίων, δὲν συμφωνῶ μετὰ τοῦ προλαλήσαντος, διότι, καίτοι ἔχων ἀσχολίας εἰς τὰ δικαστήρια, ἐξεπλήρωσα τὸ καθῆκόν μου εἰς τὰς ἐπιτροπὰς κάλλιον τοῦ κ. Δημητρακάκη, ὁ ὁποῖος δὲν ἠξεύρω εἰς ποίαν ἐπιτροπὴν ἀνήκει, ἀλλὰ δὲν παρευρέθη ποτὲ εἰς καμμίαν. Μίαν ἀπουσίαν ἔκαμον σήμερον ἀπὸ τὴν ἀνακριτικὴν ἐπιτροπήν· τοῦτο ὅμως, διότι δὲν ἀντελήφθην καλῶς, ὅτι σήμερον ἐπρόκειτο νὰ γείνῃ συνεδρίασις.

§33ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Πρὸς ταχεῖαν ἀποπεράτωσιν τῶν ἔργων τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ προϋπολογισμοῦ, παρακαλεῖται ἡ Κυβέρνησις νὰ δώσῃ τὸ ταχύτερον τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας ἡ ἐπιτροπὴ ἐζήτησε.

§34ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὅ,τι μᾶς ἐζήτησε, τὸ ἐδώκαμεν.

§35ΤΖΑΝΕΣ. Ἡ μόνη, κύριοι, δυσχέρεια, ἡ παρουσιαζομένη εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἐκ μέρους τῶν δικηγόρων εἶναι, ὡς ἐνθυμοῦμαι καὶ ἐξ ἄλλων περιόδων, διότι οὗτοι συντελοῦσιν εἰς τὸν μὴ καταρτισμὸν ἀπαρτίας. Φρονῶ, ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ ψηφισθῇ ἡ ἑξῆς πρότασις; «Οὐδεὶς τῶν βουλευτῶν, δικηγόρος ὤν, δύναται νὰ ἐξασκῇ τὸ ἑαυτοῦ ἐπάγγελμα, διαρκούσης τῆς Βουλῆς (θόρυβος). Πᾶσα δὲ παράστασις ἐν τοῖς δικαστηρίοις Ἀθηνῶν κατὰ παράβασιν τοῦ παρόντος νόμου θεωρεῖται ἄκυρος.»

§36ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ πρότασις τοῦ κ. Τζάνε θὰ τυπωθῇ καὶ θὰ διανεμηθῇ. Γίνεται δὲ ἤδη πρότασις νὰ ὁρισθῇ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τοῦ προϋπολογισμοῦ προθεσμία δεκαήμερος, ἐντὸς τῆς ὁποίας νὰ παρουσιάσῃ τὴν ἔκθεσίν της. Ὁ πρόεδρος τῆς ἐπιτροπῆς προτείνει προθεσμίαν δύο ἑβδομάδων.

§37Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἂν καὶ δὲν ἦμαι ὑπὲρ τῆς προτάσεως τοῦ κ. Στεφανοπούλου, ἀναγκάζομαι νὰ ὑποστηρίξω τὴν πρότασίν του, διότι προτιμότερον νὰ ἐργασθῶσιν αἱ ἐπιτροπαὶ καὶ νὰ διακόψωμεν τὰς ἐργασίας μας, παρὰ νὰ συζητήσωμεν τὴν πρότασιν τοῦ κ. Τζάνε. Προτείνω λοιπὸν προθεσμίαν ἐννέα ἡμερῶν· ἂς διακοπῶσι δὲ καὶ αἱ ἐργασίαι, διὰ νὰ παρουσιάσουν ὅλαι αἱ ἐπιτροπαὶ τὰς ἐκθέσεις, τῶν ὁποίων ἔχομεν μεγίστην ἀνάγκην.

§38ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νομίζω, ὅτι συμφωνεῖ ἡ Βουλὴ νὰ δοθῇ προθεσμία μέχρι τέλους τῆς ἐρχομένης ἑβδομάδος. Περὶ τῆς διακοπῆς δὲ τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς δύναται νὰ γείνῃ σκέψις εἰς ἄλλην συνεδρίασιν. Παρατηρῶ δὲ εἰς τὰ μέλη τῆς ἐπιτροπῆς, ὅτι δὲν εἶναι ὀρθὸν νὰ θέλουν νὰ κανονίσουν τὴν ὥραν τῶν συνεδριάσεων ἐν τῇ συνεδριάσει τῆς Βουλῆς. Τοῦτο πρέπει νὰ λύσουν μεταξύ των.

§39ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Σᾶς εἶναι γνωστὸν διατί ἡ ἐκλογὴ τῶν Ἐπαρχιακῶν Συμβούλων δὲν ἔλαβε χώραν ἐντὸς τοῦ ἔτους· ὡς ἐκ τούτου δὲ ἡ ἐκλογὴ τῶν ἐνόρκων διὰ τὸ προσεχὲς ἔτος δὲν δύναται νὰ γείνῃ, καὶ ἐκ τῆς ἐλλείψεως ταύτης δὲν δύνανται νὰ καταρτισθῶσι τὰ Κακουργιοδικεῖα καὶ ἐργασθῶσιν ἐγκαίρως. Ὑπεβλήθη παρὰ διαφόρων Εἰσαγγελέων εἰς τὸ Ὑπουργεῖον ἡ γνώμη, ὅτι δικαιοῦνται, δυνάμει τοῦ ἄρθρου 12 τοῦ Νόμου τοῦ 1851, οἱ Νομάρχαι ν’ ἀναπληρώσωσι τὴν ἔλλειψιν ταύτην καὶ ἐκλέξωσι τὸν ἀριθμὸν τῶν ἐνόρκων, τὸν ὁποῖον δικαιοῦνται νὰ ἐκλέξωσι τὰ Ἐπαρχιακὰ Συμβούλια. Τὴν γνώμην ταύτην δὲν ἐνόμισα ὀρθήν, διότι τὸ ἄρθρον ὁρίζει τὰς περιπτώσεις, καθ’ ἃς ὁ Νομάρχης ἀναπληροῖ τὸ Ἐπαρχιακὸν Συμβούλιον, τοιαῦται δὲ εἰσίν, ἐὰν τοῦτο, προσκληθὲν, δὲν προβῇ εἰς τὴν ἐκλογὴν τῶν ἐνόρκων, ἢ ἐὰν προσεκλήθη καὶ δὲν συνῆλθεν, ἢ ἐὰν διελύθη· ἀλλ’ εἰς τὴν προκειμένην περίπτωσιν Ἐπαρχιακὰ Συμβούλια δὲν ὑπῆρχον, ἑπομένως οὔτε προσεκλήθησαν οὔτε διελύθησαν. Ὡς ἐκ τούτου ἐνόμισα ἀναγκαῖον νὰ ὑποβάλω Νομοσχέδιον, ὅπως ἀνατεθῇ τὸ δικαίωμα αὐτὸ διὰ νόμου εἰς τοὺς Νομάρχας, ἵνα προληφθῶσιν αἱ ἐπιζήμιοι συνέπειαι, αἵτινες πιθανὸν ἤθελον ἐπέλθει, ἐὰν ἐφαρμοσθῇ κατ’ ἀναλογίαν τὸ ἀνωτέρω 12ον ἄρθρον. Τὸ Νομοσχέδιον τοῦτο εἶναι διαβατικὸν καὶ ἀποβλέπει τὸ ἔτος 1880. Ὑπάρχει δὲ συμφέρον νὰ ψηφισθῇ ὅσον τάχιον, καὶ θὰ παρακαλέσω τὴν Βουλὴν νὰ τὸ θεωρήσῃ ὡς κατεπεῖγον, καὶ μετὰ τὴν τύπωσιν, νὰ ἐγγραφῇ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§40ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ὑπέβαλε στατιστικὰς πληροφορίας περὶ τοῦ καπνοῦ.

§41ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὑπεβλήθησαν εἰς τὴν Βουλὴν δύο Νομοσχέδια, σχέσιν ἔχοντα πρὸς τὴν μοναστηριακὴν περιουσίαν, τὸ Νομοσχέδιον περὶ κτηματικῆς Τραπέζης καὶ τὸ Νομοσχέδιον περὶ Ἐκκλησιαστικοῦ Ταμείου. Πρὸ τῆς καταρτίσεως αὐτῶν, ἡ Κυβέρνησις συνεννοήθη βεβαίως μετὰ τῆς Ἱερᾶς Συνόδου. Θὰ παρακαλέσω λοιπὸν τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐκκλησιαστικῶν, ἂν νομίζῃ, ὅτι δὲν ὑπάρχῃ κώλυμά τι, ν’ ἀνακοινώσῃ πρὸς τὴν Βουλὴν ὅ,τι θεωρεῖ ἀνακοινωτέον ἐκ τῆς ἀλληλογραφίας τῆς Κυβερνήσεως πρὸς τὴν Ἱερὰν Σύνοδον.

§42ΡΟΥΦΟΣ. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ δώσῃ εἰς τύπωσιν τὴν σύμβασιν περὶ Κτηματικῆς Τραπέζης, ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ὁποίας ἐγένετο ἡ νέα σύμβασις.

§43ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Εὑρίσκεται εἰς τὴν Ἐφημερίδα.

§44ΡΟΥΦΟΣ. Ἀφοῦ ἐτυπώθησαν τόσα Νομοσχέδια, καλὸν εἶναι νὰ τυπωθῇ καὶ αὕτη, ὥστε ἐν γνώσει νὰ ψηφίσωμεν τὴν νέαν σύμβασιν.

§45ΦΛΟΓΑΪΤΗΣ. Θὰ προκαλέσω τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τῆς ἀπειλουμένης καταστροφῆς μεγάλου ἀριθμοῦ κατοίκων ἑνὸς Δήμου, τοῦ Δήμου Ληλαντίων, ἐκ τῆς ἐκτάκτου δρυμύτητος τοῦ ἐφετεινοῦ χειμῶνος. Ἔλαβον, κύριοι, ἐπιστολὴν τοῦ ἀξιοτίμου δικηγόρου κ. Σιμιτζῆ, διαλαμβάνουσαν τὰ ἑξῆς: «Πολλαὶ οἰκογένειαι ἐκ τῶν κατοίκων τῶν πρὸς βοῤῥᾶν τοῦ δήμου μας κειμένων χωρίων, Στροπώνων, Λάμαρι, Μετόχι, Κούτουρλο, Τσέργιες, Κοτσίκια, ἁγία Σοφία, Πηγάδια καὶ Κατούνια, τρέχουσι τὸν κίνδυνον ν’ ἀποθάνωσιν ἐκ πείνης, ἐὰν δὲν σπεύσῃ ἡ Κυβέρνησις νὰ δώσῃ χρηματικὴν συνδρομὴν τάχιστα. Ὅθεν σᾶς παρακαλῶ νὰ παραστήσητε τὴν θλιβερὰν κατάστασιν τῶν εἰρημένων κατοίκων, εἰς ἣν περιῆλθον ἐκ τῆς καταπεσούσης εἰς τὰ μέρη ἐκεῖνα ἀφθόνου χιόνος, ἥτις ἀποτρέπει αὐτοὺς πάσης ἐργασίας πρὸ δύω ὅλων μηνῶν, καὶ θέλει ἀποτρέπει αὐτοὺς καὶ ἐν τῷ μέλλοντι μέχρι τέλους Μαρτίου. Μάθετε, ὅτι 300 ψυχαὶ εἰς τὰ εἰρημένα χωρία περιμένουσιν ἀπὸ στιγμῆς εἰς στιγμὴν τὸν θάνατον, ἕνεκα πείνης.» Παρακαλῶ λοιπὸν τὸ Ὑπουργεῖον νὰ ζητήσῃ πληροφορίας ταχείας παρὰ τῶν ἀρχῶν καὶ νὰ συνεννοηθῇ μετ’ αὐτῶν περὶ τῆς δυνατῆς περιθάλψεως. Ἡ κατάστασίς των εἶναι οἰκτρά, διότι ἀδιακόπως ἐπισωρεύεται χιών, καὶ ἡ ὑπάρχουσα δυσκόλως διαλύεται· ὅθεν θέλουσιν ἐπέλθει καταστροφαί.

§46ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αἱ Ἐπιτροπαὶ τῶν Ναυτικῶν, τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως δὲν συνῆλθον οὐδὲ κἂν νὰ ἐνεργήσωσι τὰς ἀρχαιρεσίας των. Παρακαλῶ λοιπὸν νὰ συνέλθωσιν ἀνυπερθέτως αὔριον τὴν δεκάτην ὥραν, ὅπως λάβωσιν ὑπ’ ὄψιν ὅσα Νομοσχέδια παρεπέμφθησαν εἰς αὐτάς. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Τρίτη συζήτησις τοῦ Νομοσχεδίου περὶ κληρούχων. Γίνεται δι’ ἀναστάσεως δεκτὴ ἡ ἀρχὴ καὶ τὸ ἄρθρον 1. Ἄρθρον 2.

§47ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. (Πρωθυπουργός). Κύριοι, τὸ Νομοσχέδιον ὑπεβλήθη πρὸ τοῦ Ἰανουαρίου· κατ’ αὐτό, τὴν 1 Ἰανουαρίου ἀπαλλάσονται οἱ ἐπιλαχόντες, ἀλλ’ ἡ συζήτησις τοῦ Νομοσχεδίου ἀνεβλήθη. Ἀπὸ τῆς πρώτης Ἰανουαρίου μέχρι τῆς στιγμῆς αὐτῆς πολλοὶ τῶν ἐπιλαχόντων κατετάχθησαν ἤδη· λοιπόν, ἵνα ἀποφασίσητε ἐν γνώσει, σᾶς λέγω ταῦτα. Ἐν πρώτῃ ἡ Βουλὴ θέλει τὸ εὐργέτημα τῆς ἀπαλλαγῆς νὰ χορηγηθῇ μόνον εἰς τοὺς μὴ παρουσιασθέντας, καὶ ἑπομένως μὴ καταταχθέντας, ἢ καὶ εἰς ἐκείνους, οἵτινες κατετάχθησαν; Ἐπειδὴ ὑποθέτω, ὅτι ἡ Βουλὴ θέλει τὸ εὐεργέτημα αὐτὸ ν’ ἀποδοθῇ εἰς ὅλους, πρέπει νὰ μεταβάλωμεν τὴν φράσιν καὶ νὰ εἴπωμεν «Ἀπὸ τῆς δημοσιεύσεως τοῦ παρόντος Νόμου». Τὸ Νομοσχέδιον οὕτω θὰ ἐννοῇ, ὅτι ἀπὸ τῆς στιγμῆς τῆς δημοσιεύσεως οἱ ὑπάρχοντες κατατεταγμένοι ἀπολύονται, καὶ οἱ μὴ ὑπάρχοντες κατατεταγμένοι δὲν ζητοῦνται· ἀπὸ τῆς 1 δὲ Ἰανουαρίου μέχρι σήμερον πολλοὶ ἐπιλαχόντες κατετάχθησαν.

§48ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡμεῖς ἐννοοῦμεν, ὅτι ὅλοι οἱ ἐπιλαχόντες κληροῦχοι πρέπει νὰ μείνουν ἐλεύθεροι, καὶ ὅσοι συνελήφθησαν μέχρι τῆς δημοσιεύσεως τοῦ Νόμου.

§49ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀκούσατε: «Οἱ ἐπιλαχόντες κληρωτοὶ μέχρι τοῦ 1879 ἀπαλλάσσονται τῆς πρὸς στρατείαν ὑποχρεώσεως ἀπὸ τῆς δημοσιεύσεως τοῦ παρόντος Νόμου, οἱ δὲ τυχὸν καταταχθέντες ἀπολύονται...»

§50ΦΛΩΡΙΑΣ. Κύριοι Βουλευταὶ, νομίζω δίκαιον, ἀφοῦ ἡ Βουλὴ δεικνύει τοσαύτην ἐπιείκειαν διὰ διαφόρους κατηγορίας κληρούχων, ὅτι ὀφείλει νὰ δείξῃ τὴν ἐπιείκειάν της καὶ διὰ μίαν ἄλλην κατηγορίαν κληρούχων. Ἡ κατηγορία εἶναι ἡ ἑξῆς· πολλοὶ ἐπλήρωσαν τὸ ἀντίτιμον τῆς ἀντικαταστάσεώς των, ἀλλὰ, καθὼς ἀνέφερεν ὁ προλαλήσας κ. Κορωναῖος, ὁ ἀναλαβὼν τὴν ὑποχρέωσιν νὰ στείλῃ ἀντικαταστάτην κατεχράσθη τὰ χρήματα, καὶ τοιουτοτρόπως ἐματαιώθη ἡ καταβολή. Δίκαιον λοιπὸν εἶναι ἡ Βουλὴ ν’ ἀπαλλάξῃ καὶ αὐτοὺς τοὺς ἀνθρώπους, οἵτινες ἐκ τῆς κακῆς πίστεως τοῦ ἀναλαβόντος τὴν ἐργολαβίαν ζημιοῦνται. Προτείνω ἑπομένως νὰ γείνῃ δεκτὸν, ὅτι οὐ μόνο ν’ ἀπαλλάσσωνται οἱ ἐπιλαχόντες κληρωτοὶ, ἀλλὰ καὶ οἱ καταβαλόντες τὸ τίμημα καὶ οἱ μὴ ὑπηρετήσαντες, ἕνεκα τῆς ἐλλείψεως τοὐργολάβου, τοῦ νὰ δώσῃ ἀντικαταστάτην.

§51ΤΙΝΕΣ. Ὄχι· αὐτοὶ ἂς καταφύγουν εἰς τὰ δικαστήρια.

§52ΣΑΡΑΒΑΣ. Σχετικῶς πρὸς τὰ ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου κ. Φλωριᾶ λεχθέντα, ὅτι πρέπει νὰ γείνῃ μία ἐξήγησις, ὅτι ἡ ἀπαλλαγὴ ἀφορᾷ προσωπικῶς τοὺς ἐπιλαχόντας καὶ δὲν δύναται νὰ ἐπικαλεσθῇ αὐτὴν ὁ ἐργολάβος, ὁ ὁποῖος ἔλαβε τὰ χρήματα, καὶ δὲν ἐφρόντισε περὶ ἀντικαταστατῶν, διότι, ἐὰν αὐτοὶ ἀπευθυνθῶσι πρὸς τὸν ἐργολάβον, ὅστις, λαβὼν τὰ χρήματα ὅπως εὕρῃ ἀντικαταστάτας, δὲν ἐξεπλήρωσε τὴν ἐντολήν, εἶναι ἐνδεχόμενον νὰ τοὺς εἴπῃ, ὅτι ἀφοῦ σᾶς ἀπήλλαξεν ἀπὸ τὴν ὑποχρέωσιν αὐτὴν ὁ νόμος, δὲν ἠμπορεῖτε νὰ ζητήσητε τὰ χρήματα. Λοιπὸν πρέπει νὰ διευκρινήσωμεν, ὅτι ἡ ἀπαλλαγὴ ἀφορᾷ προσωπικῶς τοὺς κληρωτοὺς τοὺς ἐπιλαχόντας, καὶ οὐχὶ τὸν ἐργολάβον, ὅστις ἔλαβε τὰ χρήματα.

§53Α. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Τί ἐννοεῖτε, κύριοι Ὑπουργοί, μὲ τὴν λέξιν ἐπιλαχόντας, διότι ὑπάρχει ἀσάφεια.

§54ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐπιλαχόντας ἐννοοῦμεν τοὺς μετὰ τὴν ἐξάντλησιν τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ὑποχρέων τῶν κηρυχθέντων ἱκανῶν νὰ ὑπηρετήσωσι, καὶ μὴ προσελθόντων.

§55ΤΙΝΕΣ. Δὲν φαίνεται νὰ ἦνε σαφὴς ἡ ἐξήγησις (θόρυβος).

§56ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ νομοσχέδιον εἶναι σπουδαῖον, ἀφορᾷ φόρον αἵματος· ὀφείλετε λοιπὸν ἡσύχως καὶ καθαρῶς νὰ ἐξηγηθῆτε, διὰ νὰ ἠξεύρω καὶ ἐγὼ τί νὰ γράψω.

§57ΣΑΡΑΒΑΣ. Κύριοι, μετὰ τὰς ἀμφισβητήσεις αἱ ὁποῖαι ἐγεννήθησαν, νομίζω, ὅτι εἶναι ἀπαραίτητον, ἐὰν θέλωμεν νὰ κάμωμεν νόμον, τὸν ὁποῖον μετ’ ὀλίγον νὰ μὴ ἀναγκασθῶμεν νὰ τὸν ἑρμηνεύσωμεν ἢ νὰ τὸν τροποποιήσωμεν, διότι τῷ ὄντι εἶναι ὀρθὴ ἡ παρατήρησις τοῦ κ. Προέδρου, ὅτι πρόκειται περὶ σπουδαιοτάτου ἀντικειμένου, φόρου αἵματος καὶ ἀπαλλαγῆς τῶν εἰς τοῦτον ὑποχρέων, νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ παραπεμφθῇ εἰς ἐπιτροπὴν, τὴν ὁποίαν νὰ ἐκλέξῃ ὁ κ. Πρόεδρος, ἥτις, ἀφοῦ μελετήσῃ ὅλα τὰ ζητήματα, τὰ ὁποῖα ἀνεπτύχθησαν, νὰ φέρῃ τὴν γνώμην της καὶ καταρτίσῃ τὸ νομοσχέδιον ὅπως πρέπει.

§58ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις;

§59ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι.

§60ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ πρότασις εἶναι, ὁ Πρόεδρος τῆς Βουλῆς νὰ σχηματίσῃ μίαν ἐπιτροπὴν ἀπὸ ὀλίγα πρόσωπα, τὰ ὁποῖα νὰ συντάξουν τὸ νομοσχέδιον ἐπὶ τῇ βάσει τῶν γενομένων παρατηρήσεων, καὶ αὔριον θέλει ἔλθει, κατὰ τὸ τέλος, αὐτό. Ἔχομεν ἤδη τὸ νομοσχέδιον περὶ ἐκλογῆς Βουλευτοῦ ὑπὸ τοῦ συνοικισμοῦ τῶν Κρητῶν. Γνωρίζει ἡ Βουλή, ὅτι σχετικῶς μὲ τὸ ἀντικείμενον τοῦτο εἶναι ὑποβεβλημέναι ἀναφοραὶ δύο ἐκ μέρους τοῦ κ. Ξενουδάκη· εἶναι δὲ καὶ ἓν ψήφισμα ἐκ μέρους τοῦ δημοτικοῦ Συμβουλίου Μινώας. Ὅλα αὐτὰ ἀπεφάσισεν ἡ Βουλὴ νὰ ληφθῶσιν ὑπ’ ὄψιν κατὰ τὴν συζήτησιν.

§61ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Ὑπάρχει μία ἀναφορὰ καὶ ἐκ μέρους τῶν Μακεδόνων (Θόρυβος).

§62ΚΥΡΙΑΚΙΔΗΣ. Δὲν εἶμαι κατ’ ἀρχὴν ἐναντίος τοῦ νομοσχεδίου· ὅπως ὑπεβλήθη παρὰ τῆς Κυβερνήσεως· θὰ παρακαλέσω μάλιστα τὴν Κυβέρνησιν, ἂν λόγος πολιτικὸς ὑπηγόρευσε τὴν ὑποβολὴν τοῦ Νομοσχεδίου τούτου, νὰ ἐκτείνῃ τὸ προνόμιον τοῦτο καὶ διὰ τὰς ἄλλας δούλας Ἐπαρχίας, τοὐλάχιστον ἐκείνας, αἵτινες ἔχουσι συνοικισμοὺς ἐν Ἑλλάδι. Ἐζήτησα τὸν λόγον μόνον, διότι παρετήρησα, ὅτι ἀπὸ πολλοῦ ἐγένετο λόγος καὶ ἐν τῷ τύπῳ καὶ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου καὶ ἀπὸ διακεκριμένου μέλος μάλιστα τοῦ κοινοβουλίου ὑπεστηρίχθη, ὅτι ὁ δῆμος τοῦ Ἀδάμαντος δικαιοῦται νὰ ἐκλέξῃ ἴδιον βουλευτὴν, διότι εἰς τὸν δῆμον ἐκεῖνον συντρέχουσιν ὅλοι οἱ ὅροι τοῦ 3ου ἄρθρου τοῦ περὶ ἐκλογῆς βουλευτῶν νόμου. Δι’ αὐτὸ λοιπὸν ἐζήτησα τὸν λόγον, διὰ νὰ καταδείξω εἰς τοὺς φρονοῦντας, ὅτι ὑπάρχουν τὰ στοιχεῖα τοῦ περὶ ἐκλογῆς βουλευτῶν νόμου εἰς τὸν δῆμον Ἀδάμαντος, ὅτι δὲν εἶναι τοῦτο ἀληθές. Ὁ δῆμος τοῦ Ἀδάμαντος, κύριοι, δὲν εἶναι πρώτη φορὰ, καθ’ ἣν ἐζήτησε νὰ ἐκλέξῃ βουλευτὴν ἴδιον. Εἰς πολὺ προγενεστέραν ἐποχὴν, εἰς τὰ 1864, ἐνήργησεν ἐκλογὴν, ἐξέλεξε Βουλευτὴν καὶ τὸν ἀπέστειλεν εἰς τὸ Βουλευτήριον. Ἐνήργησε δ’ ἐκλογὴν ἐπὶ τῇ βάσει αὐτῆς τῆς βίβλου, τὴν ὁποίαν καὶ σήμερον προσάγει, καὶ ἀπαιτεῖ νὰ ἐνεργήσῃ ἰδίαν ἐκλογὴν, δηλαδὴ τὸ βιβλίον, ὅτι κατῳκεῖτο ἀπὸ 650 οἰκογενείας ὁ δῆμος Ἀδάμαντος. Σᾶς ἀναγινώσκω, κύριοι, τὸ πρακτικὸν τῆς Βουλῆς ἐκείνης, διὰ νὰ παρατηρήσητε, ὅτι τὸ βιβλίον τὸ διαλαμβάνον, ὅτι ὁ Δῆμος εἶχεν 650 οἰκογενείας ἀπὸ τῆς ἀρχῆς τῆς συστάσεώς του, διότι κατ’ αὐτὴν τὴν ἐποχὴν ἐσυστήθη, εἶναι αὐτὸ τοῦτο. (Ἀναγινώσκει τὸ σχετικὸν μέρος ἐκ τῆς ἐκθέσεως τῆς ἐπιτροπῆς ἐπὶ τῆς ἐκλογῆς ταύτης.) Παρατηρήσατε, κύριοι, ὅτι ὁ κατάλογος αὐτὸς, τὸν ὁποῖον τὸ δημοτικὸν συμβούλιον, διὰ ψηφίσματος, καὶ ὁ δήμαρχος, δι’ ἐκθέσεως, ὑπέβαλον εἰς τὴν Κυβέρνησιν, καὶ ἐζήτησαν νὰ ἐκλέξουν Βουλευτὴν, δὲν εἶναι ἀληθής. Λυποῦμαι, κύριοι, πολὺ, διότι τὸ διακεκριμένον αὐτὸ μέλος, τὸ ὁποῖον συνηγορεῖ ὑπὲρ τοῦ δικαιώματος, ὡς λέγει, τοῦ Δήμου Ἀδάμαντος, ὁ κ. Μεσσηνέζης, ὁ ὁποῖος ὑπῆρξε καὶ πρόεδρος τῆς Ἐπιτροπῆς τῆς προεξελεγξάσης τὴν ἐκλογὴν, λυποῦμαι, λέγω, διατὶ δὲν παρετήρησε τὶ ἀριθμὸν παρουσιάζει ὁ κατάλογος τοῦ δήμου ἐκείνου, διότι πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ παραδεχθῆτε, ὅτι δῆμος ἐξ 650 οἰκογενειῶν νὰ φέρῃ 230 ψηφοφόρους; Σημειώσατε δὲ, ὅτι ὅλος ὁ ἀριθμὸς τοῦ καταλόγου δὲν εἶναι Κρῆτες, καθόσον ἐκ τῶν δύω τρίτων ἐκ τοῦ καταλόγου ἄλλοι μὲν ἀπεβίωσαν, ἄλλοι δὲ μετέφερον τὴν δημοτικότητά των εἰς τὸν Δῆμον Μήλου καὶ δὲν διεγράφησαν, πλεῖστοι δὲ ἐξ αὐτῶν εἶναι δημόται καὶ πρὸ πολλοῦ ἀποκατεστημένοι εἰ, ἄλλους Δήμους τῆς Ἐπαρχίας καὶ τοῦ Νομοῦ, ὡς θὰ σᾶς ἀποδείξω ἐκ πιστοποιητικῶν τῶν οἰκείων Δημάρχων. Ἀναγινώσκω λοιπὸν πιστοποιητικὸν τοῦ Δημάρχου Σιφνίων, διὰ τοῦ ὁποίου βεβαιοῦται, ὅτι ἐκ τῶν διαλαμβανομένων ἐν τῷ ἐκλογικῷ καταλόγῳ 36 οἰκογενειάρχαι ἀνήκουν εἰς τὸν Δῆμον τῆς Σίφνου. Φέρω ἄλλο πιστοποιητικὸν τοῦ Δημάρχου Μηλίων, διὰ τοῦ ὁποίου ἀποδεικνύεται, ὅτι 76 οἰκογενειάρχαι ἀνήκουν εἰς τὸν Δῆμον τῆς Μήλου. Ἀλλ’ ἠξεύρετε, κύριοι, ὅτι δὲν διαγράφουν κανένα, οὔτε μεταναστεύσαντα, οὔτε μετενεγκόντα τὰ δικαιώματά του, οὔτε ἀποθανόντα, ἀπὸ τὸν Δῆμον Ἀδάμαντος. Ὁ πραγματικὸς λοιπὸν πληθυσμὸς τοῦ Δήμου ἐκείνου ἀνέρχεται εἰς 50 οἰκογενείας μεταναστῶν. Ἀπόδειξις δὲ εἶναι, ὅτι, ἐὰν λάβητε τὴν καλωσύνην νὰ μεταβῆτε εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν, θὰ παρατηρήσητε εἰς ὅλας τὰς Δημοτικὰς ἐκλογὰς, καθὼς καὶ εἰς τὴν Δημοτικὴν ἐκλογὴν τὴν πρὸ μικροῦ γενομένην, ὅτι δὲν ἐψήφισαν ἢ μόλις 62, διότι αὐτοὶ εἶναι πραγματικοὶ μετανάσται. Τώρα ἐγὼ, ὡς καὶ ἐν ἀρχῇ τοῦ λόγου μου παρετήρησα, δὲν εἶμαι ἐναντίος τοῦ προνομίου (διότι ἀκριβῶς περὶ προνομίου πρόκειται ἅμα δὲν συντρέχουσιν οἱ ὅροι τοῦ 3 ἄρθρου τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου), ἐὰν θελήσῃ ἡ Βουλὴ νὰ δώσῃ προνόμιον· τοὐναντίον μάλιστα ὑποστηρίζω, ὅτι ὀφείλει ἡ Βουλή, ὄχι μόνον εἰς τοὺς Κρῆτας, ἀλλὰ καὶ εἰς τοὺς Μακεδόνας, καὶ εἰς τοὺς Θεσσαλοὺς καὶ Ἠπειρώτας, νὰ δώσῃ τοιοῦτον δικαίωμα.

§63ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Οἱ Κρῆτες αἱματοκυλίσθησαν ἑκατοντάκις.

§64ΚΥΡΙΑΚΙΔΗΣ. Δὲν τὸ ἀποκρούω· ἀλλὰ ἐὰν ὑπάρχῃ λόγος πολιτικός, δι’ αὐτὸν τὸν ἴδιον λόγον πρέπει νὰ παραδεχθῶμεν καὶ ἐκ τῶν ἄλλων Ἐπαρχιῶν νὰ ἔχωμεν ἀντιπροσώπους. Κατ’ ἀρχὴν λοιπὸν δὲν εἶμαι ἐναντίος· ἀλλ’ ἰσχυρίζομαι, ὅτι δὲν συντρέχουσι τὰ στοιχεῖα τοῦ νόμου τοῦ νὰ δώσῃ ὁ Ἀδάμας ἴδιον Βουλευτήν, διότι ὁ πληθυσμὸς τοῦ Δήμου ἐκείνου δὲν εἶναι πλέον τῶν 70 οἰκογενειῶν, ἡ δὲ Βουλὴ εἶναι κυρία νὰ πράξῃ ὅ,τι ἐγκρίνει.

§65ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Κύριοι, ἡ ὑπόθεσις αὕτη κατέστη ὁ ἀληθὴς λαβύρινθος, ὁ ὁποῖος ἦν πάλαι ποτὲ ἐν Κρήτῃ, διότι παρεξετράπημεν ἀπὸ τῆς μόνης ὁδοῦ, ἥτις ὤφειλε νὰ φέρῃ τὴν λύσιν τοῦ ζητήματος. Δὲν πρόκειται σήμερον ἡ Κρήτη νὰ ζητήσῃ προνόμια, δὲν ἔρχεται νὰ ζητήσῃ σήμερον ἐξαιρετικὰ δικαιώματα, ἀλλὰ δικαιώματα, τὰ ὁποῖα ἀπέκτησε διὰ νόμου, τὸν ὁποῖον συνελεύσεις προγενέστεραι τῆς τοῦ 1862, συνελεύσεις ἀκόμη καὶ συγκροτηθεῖσαι κατὰ τὴν μεγάλην ἐπανάστασιν καθιέρωσαν. Αὐτοὺς τοὺς νόμους ἐπικαλοῦνται σήμερον, καὶ ἐπὶ τῇ βάσει αὐτῶν τῶν πρὸ τόσων μακρῶν ἐτῶν καθιερωθέντων δικαιωμάτων, ἔρχονται νὰ ζητήσωσι νὰ ἀναγνωρίσῃ τε εἰς αὐτοὺς τὸ προσὸν, τὸ ὁποῖον προσαπαιτεῖται, ὅπως προβῶσιν εἰς ἐκλογὴν Βουλευτοῦ. Ὑπάρχει, κύριοι, νόμος τῆς ἐθνικῆς συνελεύσεως τοῦ 1844, κατὰ τὸν ὁποῖον οἱ συνοικισθέντες, ἅμα ἀποτελέσωσιν ἀριθμόν...

§66ΚΥΡΙΑΚΙΔΗΣ. Πραγματικὸν ἀριθμόν.

§67ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Τὸ ζήτημα τὸ πραγματικὸν, καὶ ἐὰν ὑπάρχῃ, δὲν ἀσκεῖ ἐπιῤῥοὴν, διότι τίς ἐκ τῶν πολιτευομένων μένει ἐν τῷ δήμῳ του; λοιπὸν μὴ θέλωμεν πάρα πολὺ νὰ μένωμεν φαρισαϊκῶς εἰς τὸ γράμμα τοῦ νόμου. Λοιπὸν οἱ συνοικισθέντες καὶ ἀποτελέσαντες ἀριθμὸν μέχρι τοῦ ἡμίσεος τοῦ ἀριθμοῦ τῆς μικροτέρας περιφερείας τοῦ Κράτους ἔχουν τὸ δικαίωμα νὰ ἀποστέλλουν Βουλευτὴν εἰς τὸ Ἑλληνικὸν Βουλευτήριον. Τώρα διατί αἱ συνελεύσεις αὐταὶ τὸ δικαίωμα τοῦτο καθιέρωσαν, δὲν εἶναι τοῦ παρόντος νὰ ἀναπτύξω· ἀρκεῖ ἡ Βουλὴ νὰ ἐξετάσῃ τὸ παρελθὸν, νὰ ἴδῃ τὸ ἐνεστὼς καὶ νὰ ῥίψῃ βλέμμα εἰς τὸ μέλλον, καὶ θὰ ἴδῃ, ὅτι καὶ τότε εἶχον δίκαιον νὰ πράξωσι τοῦτο, καὶ ἡμεῖς ὀφείλομεν νὰ τὸ παραδεχθῶμεν. Τί ζήτημα παρουσιάζεται εἰς τὴν Βουλὴν σήμερον; δὲν ὑπῆρχεν ἀνάγκη εἰσαγωγῆς νομοσχεδίου οὔτε ψηφίσεως νόμου. Τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἐμφανίζεται σήμερον ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, εἶναι πραγματικὸν ζήτημα πληθυσμοῦ. Ἐὰν δικαιοῦται ὁ συνοικισμὸς τοῦ δήμου Ἀδάμαντος, ἐὰν ἔχῃ ὁ συνοικισμὸς αὐτὸς, τοῦ ὁποίου τῷ ὄντι ὁ ἀριθμὸς εἶναι τὸ ἥμισυ τοῦ ἀριθμοῦ τῆς ἐλαχίστης ἐκλογικῆς περιφερείας, ἐὰν ἔχῃ αὐτὸν τὸν ἀριθμὸν, τότε ἔχει τὸ δικαίωμα, χωρὶς νὰ τὸ δώσῃ ἐξαιρετικῶς καμμία Βουλὴ, νὰ στείλῃ Βουλευτήν. Τὸ ζήτημα λοιπὸν αὐτὸ κατὰ τὰς τελευταίας ἐκλογὰς ἐσυζητήθη παρὰ τῆς Κυβερνήσεως, καὶ ἡ Κυβέρνησις, ἐξετάζουσα τὰ περὶ τούτου, διέταξε τὸν Νομάρχην Κυκλάδων νὰ μεταβῇ ἐπιτοπίως καὶ ἐξακριβώσῃ τὰ περὶ τοῦ πληθυσμοῦ τοῦ συνοικισμοῦ Ἀδάμαντος. Ὁ κ. Νομάρχης Κυκλάδων, μεταβὰς εἰς τὴν Μῆλον καὶ εἰς τὸν συνοικισμὸν, συνέταξεν ἔγγραφον, τὸ ὁποῖον διεβίβασεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν καὶ διὰ τοῦ ὁποίου πληροφορεῖ αὐτήν....

§68ΚΥΡΙΑΚΙΔΗΣ. Καθ’ ἃς ἔλαβε πληροφορίας λέγει ...

§69ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Ἐκθέτει τὰς πληροφορίας, ἃς συνέλεξε.

§70ΚΥΡΙΑΚΙΔΗΣ. Ἀπὸ ἐκείνους, οἵτινες συνέταξαν τὸ ψήφισμα καὶ τὴν ἔκθεσιν.

§71ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Ὅταν δὲν δώσωμεν βάσιν εἰς τὰς κρίσεις αὐτοῦ, τότε δὲν ἠξεύρω διατί θὰ δώσω περισσοτέραν πίστιν εἰς σᾶς, ὅστις ὡς βουλευτὴς δὲν τοὺς ὑποστηρίζετε. Αὐτοὶ κατήντησαν εἵλωτες· δὲν πρέπει νὰ γνωρίζωσι ποῦ ἀνήκουσι;

§72ΚΥΡΙΑΚΙΔΗΣ. Αὐτὰ τὰ πράγματα δὲν ἐπιτρέπετε νὰ τὰ λέγῃς, ὅτι εἶναι εἵλωτες.

§73ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Ἐπιτόπιοι πληροφορίαι, ἃς συνέλεξα, λέγει ὁ Νομάρχης, κατὰ τὴν εἰς τὸν Δῆμον Ἀδάμαντος μετάβασίν μου, ἐπιβεβαιοῦσι τὸν ἀριθμὸν τὸν ἐν τῷ καταλόγῳ, ὅτι εἶναι 669 οἰκογένειαι κτλ. Ἰδοὺ τί λέγει ὁ Νομάρχης· ὥστε τὸ δικαίωμα τοῦ συνοικισμοῦ εἶναι ἀναντίῤῥητον. Εἶναι λοιπὸν κατὰ τὸν Νομάρχην Κυκλάδων, ὄχι μόνον διὰ τῆς πρώτης γνώμης τῆς ὑπηρεσίας, ἀλλὰ καὶ διὰ τῆς ἐκτάκτου ὑπηρεσίας τῆς γενομένης πρὸς ἐξακρίβωσιν, βεβαιωμένον, ὅτι ὑπάρχουσιν 669 ἀρχηγοὶ οἰκογενειῶν εἰς τὸν συνοικισμὸν μεταναστῶν Κρητῶν. Ἐνώπιον λοιπὸν μιᾶς τοιαύτης πιστοποιήσεως περὶ τοῦ πραγματικοῦ γεγονότος, δὲν ἐννοῶ ποία ἠμπορεῖ νὰ ὑπάρξῃ ἐν μέσῳ ἡμῶν ἡ ἀμφιβολία περὶ τῆς πραγματικότητος καὶ τῆς ἀληθείας τοῦ γεγονότος αὐτοῦ. Ἑπομένως τὸ δικαίωμα αὐτὸ ὀφείλει νὰ δοθῇ εἰς τὸν συνοικισμὸν, ὅπως ἀντιπροσωπευθῇ τὸ δικαίωμα, τὸ ὁποῖον ἔχει καὶ καθιεροῦται ὑπὸ τοῦ νόμου. Εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τὴν ἐξελέγξασαν τὴν ἐκλογὴν τῆς ἐπαρχίας Μήλου παρουσιάσθη, ὅπως καὶ ἄλλοτε σᾶς εἶπον, τὸ ζήτημα αὐτὸ, καὶ ἡ ἐπιτροπὴ ἡ ἐξελέγξασα τὴν ἐκλογὴν Μήλου ἀποφαίνεται ὡς ἑξῆς: «συνιστᾷ ὅπως ἁρμοδίως ἀναγνωρισθῇ τὸ δικαίωμα εἰς τὸν συνοικισμὸν καὶ ἐν τῷ δήμῳ Ἀδάμαντος... νὰ ἐκλέξῃ ἴδιον Βουλευτήν.» Βλέπετε λοιπὸν, ὅτι καὶ ἐν τῇ ἐπιτροπῇ ἐβεβαιώθη ἡ ὕπαρξις τοῦ δικαιώματος, καὶ σεῖς ἔχετε ἐνώπιόν σας ἔγγραφα δημόσια, τὰ ὁποῖα δὲν ἠμπορεῖτε νὰ εἴπητε, ὅτι προέρχονται ἀπὸ κομματικὸν σκοπὸν ἢ πλάγιον, ἢ ἀπὸ κατάχρησιν τῆς ἐξουσίας, καὶ τὰ ὁποῖα σᾶς βεβαιοῦν τὴν ὕπαρξιν τοῦ πληθυσμοῦ. Ἀκόμη, κύριοι, ὑπάρχει τὸ δημοτολόγιον, τὸ ὁποῖον, ὅπως γνωρίζετε, κατὰ πᾶν ἔτος ἐπιθεωρεῖται ἀπὸ τὰς ἁρμοδίας ἀρχὰς καὶ ἐπικυροῦται παρ’ αὐτῶν, καὶ ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ δημοτολογίου ἐκδίδονται τὰ πιστοποιητικὰ, τὰ ἐξωτερικὰ διαβατήρια, καὶ πᾶν ἄλλο, ὅ,τι ἀφορᾷ τὴν ὑπηρεσίαν, εἰς αὐτὸ περιστρέφεται. Ὀφείλετε λοιπὸν σήμερον νὰ ἀμφισβητήσητε τοῦ δημοτολογίου τὴν πραγματικότητα καὶ νομικότητα, καὶ γνωματεύσητε, ὅτι εἶναι πλαστόν; Καὶ ποῦ στηρίζεσθε, ὅτι εἶναι πλαστόν; Δύνασθε νὰ παραδεχθῆτε, ὅτι ὁ Νομάρχης, ὁ Ἔπαρχος, ἡ Ἐπιτροπὴ ἡ τελευταία, ἠθέλησαν νὰ πλάσωσι τὸ δικαίωμα τοῦτο; Τὰ πάντα συνηγοροῦσιν ὑπὲρ τοῦ δικαιώματος, καὶ ὅτι ἔχει τὸ δικαίωμα καὶ τὴν πραγματικότητα ὑπὲρ αὐτοῦ. Κατὰ συνέπειαν, ἐπειδὴ ἐκ τῶν ἐγγράφων αὐτῶν προκύπτει, ὅτι πραγματικότης τοῦ πληθυσμοῦ εἶναι 669, αἱ οἰκογένειαι καὶ οἱ οἰκογενειάρχαι βεβαίως δὲν θέλετε ἀξιώσει νὰ ἦσαν ἅπαντες κατὰ τὴν ἀρίθμησιν ἐκεῖ, ἀλλά, καθὼς συνέβη καὶ εἰς ὅλας τὰς ἄλλας ἐπαρχίας, ἔλειψαν πολλοί, διότι ναυτίλλονται, ἐμπορεύονται, μεταβαίνουν εἰς τὸ ἐξωτερικόν. Καὶ τί συνέβη, κύριοι, εἰς τὴν τελευταίαν ἀπογραφήν; εἰς αὐτὴν συμπεριελήφθη διὰ τὸν προσδιορισμὸν τῶν Βουλευτῶν ὁ πληθυσμὸς ὁ ὁποῖος εὑρίσκετο εἰς τὸ ἐξωτερικόν. Εἰς πολλὰς ἐκλογικὰς περιφερείας, διὰ νὰ προσδιορισθῇ ὁ ἀριθμὸς τῶν Βουλευτῶν, συμπεριελήφθησαν καὶ ἐκεῖνοι, οἵτινες εὑρίσκοντο ἐν Σμύρνῃ καὶ εἰς τὸ ἀπώτατον σημεῖον τῆς Ἀνατολῆς καὶ τῆς Δύσεως. Αὐτὸ τοῦτο παρουσιάζεται καὶ ἐνταῦθα, ὅπερ παρουσιάσθη καὶ εἰς τὴν ἐκλογὴν τῆς ἐπαρχίας Κυκλάδων καὶ ἐν τούτοις ἐκεῖ ἐδώκατε πίστιν καὶ ἐδώκατε δικαίωμα εἰς ἐκλογὴν Βουλευτοῦ. Καὶ σήμερον, ὅταν οὗτοι δικαιωματικῶς ἐπικαλῶνται τὸν νόμον, λέγετε, ὅτι ὅλα ταῦτα εἶναι ψεύδη, ὅτι ὅλα εἶναι ἐγκλήματα, καὶ ἑπομένως δὲν ὑπάρχουν δικαιώματα διὰ τὴν Κρήτην; Φρονῶ λοιπόν, ὅτι περιττὴ ἡ ψήφισις νέου νόμου, διότι προνόμιον δὲν ζητεῖ ἡ Κρήτη. Προνόμιον δὲν ἀπαιτεῖ ἡ Κρήτη· ἡ Κρήτη ἀπαιτεῖ μόνον τὸ δικαίωμα, τὸ ὁποῖον ἔχει ἐπὶ τῇ βάσει τῶν πραγματικῶν γεγονότων. Διὰ τοῦτο λοιπὸν πρὶν προβῇ ἡ Βουλὴ εἰς ἐπιψήφισιν τοῦ ὑποβληθέντος νομοσχεδίου, ὑποβάλλω τὴν ἑξῆς πρότασιν. (Ἀναγινώσκει.) Δι’ αὐτοῦ τοῦ τρόπου, κύριοι, ἱκανοποιοῦντες δικαιώματα, περὶ τῶν ὁποίων θεωρῶ περιττὸν νὰ γείνῃ λόγος πολέμου, ὑπὸ ἐθνικὴν ἔποψιν, καὶ πόσην θέλει ἐμποιήσει ἐντύπωσιν εἰς τὸ Ἐξωτερικὸν ἡ παράστασις Κρητὸς Βουλευτοῦ ἐν τῷ Ἑλληνικῷ κοινοβουλίῳ. Ὅσον δὲ ἀφορᾷ περὶ τῶν ἄλλων τμημάτων Μινώας καὶ συνοικισμοῦ ἐν Πυλίᾳ, φρονῶ, ὅτι αἱ κοινότητες αὗται ἐξήσκησαν τὸ ἐκλογικόν των δικαίωμα κατὰ τὰς τελευταίας ἐκλογάς, καὶ κατὰ συνέπειαν δὲν δύναται νὰ γείνῃ σήμερον λόγος περὶ αὐτῶν. Ὑποβάλλω μίαν τελευταίαν παρατήρησιν, ὅτι ὀφείλομεν νὰ μὴ παίζωμεν μὲ δικαιώματα, τὰ ὁποῖα οἱ ὑποβάλλοντες αὐτὰ τὰ θεωροῦν σοβαρὰ καὶ σπουδαῖα· καὶ ὅτι τὰ θεωροῦν σοβαρὰ, ἀπόδειξις εἶναι, ὅτι κενῶς ἐσφραγίσθησαν καὶ κενῶς ἀπεσφραγίσθησαν αἱ κάλπαι, ὅτι ἑκατοντάδες ὑπογραφῶν παρουσιάζονται, ὅτι ἐπανειλημμένως ἐν τῷ τύπῳ κραυγάζεται περὶ τῆς ἀναγνωρίσεως τῶν δικαιωμάτων αὐτῶν· ἑπομένως εἶναι ζήτημα, τὸ ὁποῖον δὲν θὰ παρέλθῃ ἀπαρατήρητον, ἂν ἡ Βουλὴ δὲν τὸ παραδεχθῇ.

§74ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Κύριοι, ἐπικαλοῦμαι τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς· τὸ ζήτημα δὲν εἶναι ἐκ τῶν κοινῶν. Ἀπέκρουσα τὴν κατὰ τὴν συζήτησιν ἐπὶ τῆς ἐκλογῆς Μήλου ὑποβληθεῖσαν πρότασιν, καθ’ ἣν ἐζητεῖτο, ὅπως ἡ Βουλὴ ἀποφανθῇ ὅτι ὁ ἐν δήμῳ Ἀδάμαντος πληθυσμὸς εἶναι ἴσος πρὸς τὸ ἥμισυ τῆς ἐπαρχίας τῆς ἐχούσης τὸν ἐλάχιστον πληθυσμόν, καὶ ἀποκρούω αὐτὴν, ἐπαναλαμβάνων καὶ πάλιν ἐκ σεβασμοῦ πρὸς τὸν νόμον, καὶ ὅπως ἀποφύγωμεν τὰς συνεπείας τῆς περιγραφῆς τῶν νόμων τὰς ἐπισήμους τελουμένας, ἐπὶ τὴ πολιτικὴν ἐκλογὴν τοῦ λαοῦ. Ἀποδέχομαι δὲ κατ’ ἀρχὴν τὴν ὑπὸ τοῦ κυρίου πρωθυπουργοῦ καὶ ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν ἐσωτερικῶν ὑποβληθεῖσαν πρότασιν, περὶ ἧς ἡ συζήτησις· ἐνίσταμαι ὅμως κατὰ τῆς διατυπώσεως αὐτῆς, καθ’ ὅσον τὸ δι’ αὐτῆς καθιερούμενον δικαίωμα πρὸς ἐκλογὴν ἑνὸς βουλευτοῦ, Κρητὸς τὴν καταγωγήν, ἐν διαφόροις ἐκλογικοῖς διαμερίσμασιν, εἶναι ἰδανικὸν καὶ μὴ πολὺ ἀπέχον τοῦ γελοίου. Ἐμμένω δὲ εἰς τὴν πρότασιν, ὑπὲρ ἧς πανηγυρικῶς ἐξεδηλώθη τὸ φρόνημα τῆς Βουλῆς κατὰ τὴν συζήτησιν ἐπὶ τῆς ἐκλογῆς Μήλου, εἰς τὴν πραγματοποίησιν τῆς ὁποίας προτάσεως δρᾷ καὶ ἡ ὁποία ὑπεβλήθη παρ’ ἐμοῦ τροπολογία ἐπὶ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου. Τὸ φρόνημα ἐκεῖνο τῆς Βουλῆς εἶναι σύμφωνον πρὸς τὸ δίκαιον, πρὸς τὰς ὑπαγορεύσεις τῶν ἐθνικῶν ὑποχρεώσεων, τῶν ἐθνικῶν συμφερόντων καὶ τῆς ἐθνικῆς τιμῆς. Ἡ Κρήτη, κύριοι, ἠγωνίσατο τὸν μέγαν τῆς Ἀνατολῆς ἀγῶνα τοῦ 1821 ἡρωϊκῶς, κατέθεσε δὲ τὰ ὅπλα ἐπὶ τέλους οὐχὶ ἡττηθεῖσα, ἀλλ’ ὑπείκουσα εἰς τὰς ἀποφάσεις τῆς ἀείποτε ἀστόργου πρὸς αὐτὴν χριστιανικῆς Εὐρώπης· ἡ Κρήτη ἤρατο τὰ ὅπλα κατά τε τὸ 1841 καὶ κατὰ τὸ 1858, διεκδικοῦσα τὸ ἀπαράγραπτον τῆς ἐλευθερίας δικαίωμα· ἡ Κρήτη κατὰ τὸ 1866 ἀνέλαβε καὶ διεξήγαγεν ἀγῶνα καθ’ ὁλοκλήρου τῆς Ὀθωμανικῆς Αὐτοκρατορίας, μεμονωμένη οὖσα, ἀγῶνα ἡρωϊκὸν διαρκέσαντα τρία περίπου ἔτη, ἡ δὲ ἀποτυχία τοῦ ἀγῶνος τούτου ὀφείλεται κατὰ μέγα μέρος εἰς τὴν ἐγωϊστικὴν, τὴν ἀσύνετον καὶ ἄνανδρον πολιτείαν τῆς ἐν Ἑλλάδι ἐξουσίας· κατὰ τὰ 1878 ὕψωσε πάλιν ἡ Κρήτη τὴν ὑπὲρ πίστεως καὶ πατρίδος σημαίαν, καὶ αὐτὴν θριαμβευτικὴν ἐφ’ ὅλης τῆς μαρτυρικῆς νήσου, ἐξαιρέσει τῶν φρουρίων, ἀλλ’ ἡ ἄφρων πολιτικὴ τῶν ἐν Ἀθήναις καὶ κεναὶ ἐλπίδες τῆς ἐξουσίας ἀκάρπους κατέστησαν καὶ τοὺς ἀγῶνας τούτους. Ἡ Κρήτη εἶναι ἡ ἰσχυροτέρα ἑστία τοῦ Ἑλληνισμοῦ, ὁ οὐδέποτε καταβληθεὶς Ἀνταῖος, οἱ ἀγῶνες τῆς Κρήτης εἶναι συνεχεῖς, οὐδέποτε κατεβλήθη τὸ φρόνημα τῆς Κρήτης.

§75Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ποῖος ἀντιλέγει, κ. Μεσσηνέζη;

§76ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Ἀντιλέγουν οἱ ἐνιστάμενοι. Ἠδικήθη ἡ Κρήτη κατὰ τὸ 1828, κατὰ τὸ 1868, ἠδικήθη καὶ κατὰ τὸ 1878. Τίς, κύριοι, συλλογιζόμενος ταῦτα πάντα δύναται νὰ ἰσχυρισθῇ, ὅτι ἡ Κρήτη, ἡ τηλικαῦτα διαπράξασα καὶ τοσαῦτα παθοῦσα, δὲν δικαιοῦται εἰς ἐξαιρετικὰ δικαιώματα καὶ προνόμια, καὶ ὅτι ἡ Βουλὴ τῶν Ἑλλήνων, καθιεροῦσα τοιαῦτα προνόμια, δὲν ἀποδίδει ἐθνικὴν ὀφειλὴν, τὴν ἀνδρίαν καὶ τὴν ἄκραν φιλοπατρίαν ἀμείβουσα; Δὲν πιστεύω δὲ νὰ σπουδάζωσι, δὲν πιστεύω νὰ συνηγορῶσιν ὑπὲρ τοῦ δικαίου οἱ διεκδικοῦντες ἴσα πρὸς τὰ τῆς Κρήτης δικαιώματα ὑπὲρ τῆς Ἠπείρου καὶ τῆς Θεσσαλίας. Καὶ ἄλλους εἶδον, κύριοι, νὰ πολεμῶσι τὴν ὑπὲρ τῶν Κρητῶν πρότασιν διὰ τῆς εἰς ἄτοπον ἀπαγωγῆς. Ἡ ἀτυχὴς Κρήτη, κύριοι, δὲν εὑρίσκεται, δὲν διατελεῖ ἐν ἴσῃ μοίρᾳ μετὰ τῆς Ἠπείρου καὶ Θεσσαλίας, καθόσον ὑπὲρ τούτων ὑπάρχει ἀπόφασις μεγάλου τῆς Εὐρώπης συνεδρίου, χαρακτηρίζουσα αὐτὰς ὡς Ἑλληνικὰς χώρας καὶ παρέχουσα τὸ δικαίωμα πρὸς διεκδίκησιν αὐτῶν διὰ παντὸς μέσου ἐν παντὶ χρόνῳ. Ἡ δὲ Κρήτη ὑπὸ τοῦ αὐτοῦ Συνεδρίου κατεδικάσθη εἰς σύστημα διοικήσεως νόθον, ὅπερ δὲν ὑπηγορεύθη βεβαίως ἐκ σκοπῶν φιλελληνικῶν, καὶ διὰ τοῦτο, κύριοι, τὰ τῆς Κρήτης δέον νὰ ὦσιν ἓν ἐκ τῶν κυρίων ἡμῶν μελημάτων. Διατί παρεχωρήθη ἀνεξαρτησία εἰς τὴν Βουλγαρίαν, ἥτις οὐδὲν γενναῖον ἔπραξε, διατί παρεχωρήθη ἀνεξαρτησία εἰς τὴν Σερβίαν, ἥτις ἡττήθη κατὰ κράτος εἰς τὸ διάστημα ἑνὸς μηνὸς, διατί μεγάλη χώρα παρεχωρήθη εἰς τὸ Μαυροβούνιον, καίτοι ἀπὸ τοῦ ἑνὸς ἕως τὸ ἄλλο ἄκρον διῆλθεν ὁ κατακτητὴς, ἡ δὲ Κρήτη, καίτοι τηλικαῦτα διέπραξε, κατεδικάσθη νὰ μένῃ ὑπὸ τὴν δουλείαν; Ἡ Βουλὴ τῶν Ἑλλήνων ὄφειλε διὰ τοῦτο νὰ δείξῃ, ὅτι ἡ Κρήτη εἶναι ὁ τόπος, εἰς ὃν ἡ Ἑλλὰς ἀείποτε ἔστρεψε τὴν προσοχήν της, καὶ ὅτι εἶναι ἑτοίμη νὰ ὑποβληθῇ εἰς πᾶσαν θυσίαν, δυναμένην νὰ συντελέσῃ εἰς τὸ νὰ ματαιωθῶσιν οἱ ἐπίβουλοι ὁποιουδήποτε σκοποί. Ὄχι, κύριοι, ἡ Βουλὴ τῶν Ἑλλήνων δὲν εἶναι δυνατὸν κατὰ τὴν πεποίθησίν μου νὰ μεταβάλῃ φρόνημα ὡς πρὸς τὸ προκείμενον ζήτημα· διὰ τοῦτο παρακαλῶ αὐτὴν, ἵνα, συμφώνως πρὸς τὸ δίκαιον καὶ πρὸς τὴν ὁποίαν ἐξέφερε γνώμην, ἀποφασισθῇ ἡ ἵδρυσις δύω ἐκλογικῶν κέντρων ὑπὲρ τῶν ἐν Ἑλλάδι ἐγκατεστημένων Κρητῶν, τῶν βουλομένων νὰ συνέρχωνται καὶ συσκέπτωνται κατ’ ἰδίαν περὶ τῶν συμφερόντων τῆς πολυστενάκτου αὐτῶν πατρίδος καὶ τῆς ὅλης Ἑλλάδος, τὸ πρῶτον ἐν τῷ δήμῳ Ἀδάμαντος, περὶ τὸ ὁποῖον νὰ ταχθῶσι καὶ ἅπαντες οἱ ἐν ταῖς ἄλλαις νήσοις καὶ τῇ Στερεᾷ ἐγκατεστημένοι Κρῆτες, τὸ δεύτερον ἐν τῷ δήμῳ Μινώας, περὶ τὸ ὁποῖον νὰ συνέλθωσιν οἱ ἐν Πελοποννήσῳ ἐγκατεστημένοι Κρῆτες. Ἂν δὲ θελήσωμεν, κύριοι, νὰ ἱδρύσωμεν πλείονα ἐκλογικὰ κέντρα, περιπίπτομεν εἰς κατάχρησιν· ἵνα δὲ παραχωρήσωμεν ἴσα δικαιώματα καὶ εἰς τοὺς ἐκ τῶν ἄλλων ἐπαρχιῶν ἀδελφοὺς ἡμῶν, δὲν ὑπάρχουν, κύριοι, ἂν θέλωμεν νὰ κρίνωμεν κατὰ δικαιοσύνην, δὲν ὑπάρχουν πρὸς τοῦτο ἀρκούντως λόγοι, ἐπὶ τοῦ παρόντος τοὐλάχιστον, ὑπάρχει διαφορὰ μεταξὺ ἀνθρώπων καὶ ἀνθρώπων, μεταξὺ χώρας καὶ χώρας· δὲν συνηγορῶ ὑπὲρ προσώπων, ὄχι, ἀλλὰ μόνον ὑπὲρ τῶν ἀγώνων τῆς Κρήτης, ὑπὲρ τῆς τιμῆς, ἥτις ὀφείλεται εἰς τὴν ἀπαράμιλλον ἀνδρίαν τῶν τιμώντων σήμερον τὸν Ἑλληνισμόν. Ἄλλη Ἑλληνικὴ χώρα δὲν δύναται νὰ διεκδικήσῃ ὅμοια ἐξαιρετικὰ δικαιώματα. Διὰ ταῦτα, ἐν ὀνόματι τοῦ δικαίου, ἐν ὀνόματι τῶν ἐθνικῶν συμφερόντων, ἐν ὀνόματι τῶν μεγάλων ὑπὲρ πίστεως καὶ πατρίδος ἀγώνων τῆς Κρήτης, ἐν ὀνόματι τῶν θυμάτων τοῦ Ἀρκαδίου, ἐπιμένω ἐξαιτούμενος τὴν ἐπιψήφισιν τῆς ἀρχῆς τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου καὶ τὴν παραδοχὴν τῆς ἐπ’ αὐτοῦ τροπολογίας μου.

§77ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ὁ κ. Ῥικάκης καὶ ἐγὼ ὑπεβάλομεν τροπολογίαν ἐπὶ ἀμφοτέρων τῶν νομοσχεδίων, ἤτοι τοῦ νομοσχεδίου τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ καὶ τοῦ ἑτέρου τοῦ κ. Μεσσηνέζη. Παρακαλῶ λοιπὸν νὰ ἀναγνωσθῇ.......

§78ΦΙΛΗΜΩΝ. Ὑπεστήριξα, κύριοι Βουλευταὶ, κατὰ τὴν ἐξέλεγξιν τῆς ἐκλογῆς Μήλου, τὸ δικαίωμα τοῦ δήμου Ἀδάμαντος, ὅπως ἀποστέλλῃ Βουλευτὴν, στηριζόμενος ἁπλῶς εἰς ἐκλογικοὺς λόγους, οἵτινες βάσιν καὶ πηγὴν ἔχουσιν ἀπόφασιν ἐθνικῶν Συνελεύσεων. Καὶ αἱ ἀποφάσεις τῶν ἐθνικῶν Συνελεύσεων ἡμῶν πρέπει νὰ ἦναι πάντοτε σεβασταί. Ἕνεκα τοῦ αὐτοῦ λόγου, ὑποστηρίζω καὶ σήμερον τὴν πρότασιν ὑπὲρ τοῦ δικαιώματος τοῦ δήμου Ἀδάμαντος, ὅπως ἐκλέξῃ Βουλευτήν. Ἀποκρούω ὅμως τὴν ἀποστολὴν τοῦ Βουλευτοῦ τούτου, διὰ τοὺς λόγους τοὺς γενικούς, οἵτινες ἐξετέθησαν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, καὶ ὑφ’ ὃν τύπον καὶ χαρακτῆρα ὑπεστηρίχθη ἡ εἰσαγωγὴ τοῦ τοιούτου Βουλευτοῦ. Τὰ ἔθνη, νομίζω, ὀφείλουσι νὰ ἐνεργῶσι σπουδαίως, οὐδέποτε δὲ νὰ προβαίνωσιν εἰς ἀποφάσεις, αἵτινες οὐδὲν δύνανται νὰ ἔχωσι τὸ σοβαρὸν, καὶ αἵτινες εἰσὶ κεναὶ φράσεις καὶ κεναὶ λέξεις. Ἀξιοῦσί τινες, ὅτι πρέπει οἱ Κρῆτες νὰ ἔχωσιν ἀντιπρόσωπον ἐν τῇ Ἑλληνικῇ Βουλῇ. Ἀλλὰ τίνα σπουδαίαν ἔννοιαν δύναται νὰ ἔχῃ τοῦτο, ὅταν δυστυχῶς ἡ Κρήτη δὲν ἀποτελῇ εἰσέτι μέρος τῆς Ἑλλάδος; Οὐδέποτε ἔθνος ἐπὶ τοσοῦτον ἀσθενῶς ἐσεβάσθη τὰ διεθνῆ νόμιμα καὶ τὰ διεθνῆ καθεστῶτα, ὅπως ψηφίσῃ τὴν ἐν τῷ Νομοθετικῷ Σώματι αὐτοῦ εἰσαγωγὴν ἀντιπροσώπων λαῶν, οἵτινες δὲν ἀπετέλουν μέρος τῆς ἐπικρατείας αὐτοῦ καὶ δὲν ἦσαν πολῖται τοῦ Κράτους αὐτοῦ. Ὁ δὲ σεβασμὸς τῶν διεθνῶν καθεστώτων εἶναι ἐγγύησις καὶ ἄγκυρα τῆς ἀσφαλείας, τῆς ἀνεξαρτησίας καὶ τῆς ὑπάρξεως ἑκάστου Κράτους. Οὐδὲν, ἐπαναλαμβάνω, ἔθνος εἰς τοιαῦτα προέβη, ἀνατρέποντα ὅλως τὰς σπουδαίας βάσεις τῶν Κρατῶν καὶ τὴν ὅλην διεθνῆ οἰκονομίαν.

§79ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Τὸ Πεδεμόντιον.

§80ΦΙΛΗΜΩΝ. Πρὸ τῆς πραγματικῆς ἑνώσεως τῆς Τοσκάνης, τῆς Νεαπόλεως, τῆς Ῥώμης, τῆς Βενετίας, ἐν τῷ Βουλευτηρίῳ τοῦ Τουρίνου δὲν εἰσῆλθον Βουλευταὶ Τυῤῥηνοὶ, Νεαπολῖται, Βενετοὶ, Ῥωμαῖοι, ὡς τοιοῦτοι, οὔτε συνήδρευσαν ἐκεῖ. Ἐξελέχθησαν Βουλευταὶ ἐκ τῶν Ἰταλικῶν χωρῶν τούτων, ἀλλ’ ὡς πολῖται Πεδεμόντιοι καὶ ὡς ἀντιπρόσωποι ἐκλογικῶν τμημάτων τοῦ Πεδεμοντίου, οὐχὶ δὲ καθ’ ὃν τρόπον ζητεῖ νὰ εἰσαγάγῃ Βουλευτὴν Κρητῶν τὸ ὑπουργικὸν νομοσχέδιον. Τὸ Πεδεμόντιον ὑπῆρχεν ἀρκούντως σοβαρὸν καὶ σῶφρον, ὅπως μὴ εὐχαριστῆται μὲ κενὰς λέξεις, ἠσθάνετο, ὅτι ὤφειλε νὰ σεβασθῇ τὰ διεθνῆ νόμιμα, ἐὰν ἐπεθύμει καὶ οἱ ἄλλοι νὰ σεβασθῶσιν αὐτὸ· κατενόησε δὲ, ὅτι τὰ ἔθνη, ὁσάκις προβαίνουσιν εἰς ἀποφάσεις, πρέπει αἱ ἀποφάσεις αὗται νὰ ὦσι σπουδαῖαι, ἵνα μὴ προκαλῶσι μειδιάματα εἰρωνικὰ ἐκ μέρους τοῦ κόσμου. Ἀλλὰ ἡ πρότασις, ὡς φέρεται, καὶ δι’ οὓς ὑποστηρίζεται λόγους, ὁδηγεῖ εἰς διαιρέσεις, ὑφ’ ὅλας τὰς ἐπόψεις ὀλεθρίας. Οἱ Κρῆτες, λέγουσι, πρέπει νὰ ἔχωσιν ἀντιπρόσωπον ἐν τῇ ἑλληνικῇ Βουλῇ. Ἀλλ’ ὑπάρχουσι Κρῆτες; Εἶναι λαός τις ἰδιαίτερος, καλούμενος Κρῆτες; Δὲν ὑπάρχουσι Κρῆτες, ὡς δὲν ὑπάρχουσιν οὔτε Μακεδόνες, οὔτε Ἠπειρῶται, οὔτε Θεσσαλοὶ, οὔτε Χῖοι. Πάντες ἐσμὲν Ἕλληνες, κατοικοῦντες ἐν τῇ Ἠπείρῳ, ἐν τῇ Θεσσαλίᾳ, ἐν τῇ Μακεδονίᾳ, ἐν τῇ Κρήτῃ, ἐν τῇ ἐλευθέρᾳ Ἑλλάδι, ἢ ἐν τῇ ὑποδούλῳ, οὐδεμία δὲ διάκρισις δύναται νὰ ὑφίσταται μεταξὺ Ἑλλήνων καὶ Ἑλλήνων. Ἂν δεχθῶμεν τὴν ἀρχὴν αὐτὴν, ὡς ὀρθὴν, ἐθνολογικῶς καὶ ἱστορικῶς, τότε θ’ ἀναγνωρίσωμεν τὸ δικαίωμα νὰ εἴπωσιν ἄλλοι ἡμεῖς ἐσμὲν Πελοποννήσιοι, οἱ ἄλλοι Ῥουμελιῶται, οἱ ἄλλοι Ἑπτανήσιοι, οἱ ἄλλοι Νησιῶται. Ἔτι πλέον. Τίς θὰ ἐμποδίσῃ τότε τὸν κάτοικον τῆς Τριπόλεως νὰ εἴπῃ, ὅτι εἶναι Τριπολίτης, τὸν τῆς Μεσσηνίας, ὅτι εἶναι Μεσσήνιος, τὸν τῆς Εὐρυτανίας, ὅτι εἶναι Εὐρυτὰν, ἔτι δὲ πλέον τὸν τῶν Ἀθηνῶν κάτοικον, ὅτι εἶναι Ἀθηναῖος, καὶ τοῦ Μενιδίου, ὅτι εἶναι Μενιδιάτης; Τὸ τοιοῦτον, κύριοι, καὶ ἐν τοῖς πράγμασιν ἐρευνώμενον, δὲν εἶναι ὀρθὸν, καὶ ἐν ταῖς συνεπείαις του, εἶναι ὀλέθριον. Κατεκρίθησαν ἄλλοτε τὰ ἐν τῇ Ἐθνικῇ Συνελεύσει τῆς 3 Σεπτεμβρίου γενόμενα καὶ αἱ ἀναπτυχθεῖσαι τότε διακρίσεις μεταξὺ ἑτεροχθόνων καὶ αὐτοχθόνων, δικαίως δὲ ἐχαρακτηρίσθησαν αἱ ἰδέαι ἐκεῖναι, ὡς διασπῶσαι τὴν ἑνότητα τοῦ ἑλληνικοῦ Γένους. Εἶναι λυπηρὸν, ὑπὸ τύπον ἄλλον, νὰ φέρωνται αἱ ἰδέαι αὗται πάλιν εἰς τὸ μέσον, διότι ἡ καθιέρωσις τῶν ὀνομάτων τῶν Κρητῶν, τῶν Μακεδόνων, τῶν Θεσσαλῶν καὶ οἱωνδήποτε ἄλλων, ἐν τῇ αὐθεντικῇ γλώσσῃ ἡμῶν, ἀρχὴν καὶ θεμέλιον δυστυχῶς ἔχει τὸ αὐτὸ πνεῦμα τοῦ αὐτοχθονισμοῦ, τόσῳ ἀντικείμενον εἰς τὴν μεγάλην ἰδέαν τῆς ἑνότητος τοῦ ὅλου Ἑλληνισμοῦ.

§81ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Ἐγὼ δὲν λέγω, ὅτι πρέπει νὰ παραχωρηθῇ δικαίωμα εἰς τοὺς Κρῆτας τοὺς ἐν Κρήτῃ νὰ πέμψωσιν ἀντιπροσώπους, ἀλλ’ εἰς τοὺς ἐν Ἑλλάδι ἐγκατεστημένους.

§82ΦΙΛΗΜΩΝ. Ἀποκρούω τὴν λέξιν Κρῆτες, διότι ἀφετηρίαν ἔχει αὕτη αὐτοχθονικόν τι πνεῦμα, ἀντικείμενον ὅλως πρὸς τὴν ἰδέαν, ὑπὲρ ἧς αἱ θυσίαι καὶ οἱ ἀγῶνες τῆς Κρήτης αὐτῆς. Ἐκεῖνοι, οὓς ἀποκαλεῖτε Κρῆτας, εἶναι Ἕλληνες, κατοικοῦντες ἐν Κρήτῃ, οὐχὶ Κρῆτες, λαός τις ἰδιαίτερος, καὶ ὡς τοιοῦτος, οὐδὲν ἔχουσι δικαίωμα μεγαλείτερον τῶν ἄλλων Ἑλλήνων, ὅπως, ἐξαιρέσει αὐτῶν, ἀποκτήσωσι προνόμιόν τι.

§83ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Ἀποκρούετε καὶ τὸ ὄνομα τοῦ Καραϊσκάκη, καὶ τοῦ Ζαΐμη.

§84ΦΙΛΗΜΩΝ. Μοὶ φαίνεται, ὅτι περὶ ἄλλου, πολλῷ γενικωτέρου, πρόκειται, ὑπάρχει δὲ μεγάλη ἡ διαφορὰ μεταξὺ τῶν δύω ζητημάτων.

§85ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Δὲν ἠμπορεῖ ν’ ἀμφισβητήσῃ τις, ὅτι ἡ Κρήτη ἠγωνίσθη περισσότερον τῶν ἄλλων.

§86ΦΙΛΗΜΩΝ. Δὲν πρόκειται περὶ τῶν ἀγώνων τῆς Κρήτης, περὶ τούτων ἡ ἱστορία ὁμιλεῖ. Οὐδεὶς δὲ ἀμφισβητεῖ αὐτοὺς, οὐδεὶς τοὺς ἀρνεῖται. Οἱ ἐν Κρήτῃ Ἕλληνες, πέπεισμαι, δὲν θέλουν αὐτοὶ νὰ ἱδρυθῇ ὑπὲρ αὐτῶν ἐξαιρετικόν τι καὶ ὑπερέχον προνόμιον, ὅταν ἡ ἱστορία διατρανοῖ, ὅτι οἱ Ἕλληνες πάντες ὑπέστησαν μαρτύρια καὶ ἐξ ἴσου ἐδεκατίσθησαν ὑπὲρ τῆς πανελληνίου ἐλευθερίας. Οἱ Κρῆτες, δηλαδὴ οἱ ἐν Κρήτῃ Ἕλληνες, δὲν ἀγνοοῦσιν, ὅτι ἂν ἐπὶ μακρὸν ἠγωνίσθησαν, οὐχ ἧττον ἐν τῇ Χίῳ τριάκοντα χιλιάδες ἐσφάγησαν Ἕλληνες, ἐν Κωνσταντινουπόλει, ἐν Κασσάνδρᾳ, ἐν Σμύρνῃ, εἰς τὰ Ψαῤῥὰ, καὶ πανταχοῦ τῆς Ἑλληνικῆς γῆς, ἑκατόμβαι ἐστήθησαν μαρτυρικῶν πτωμάτων, οὔτε θὰ θελήσωσι ποτὲ νὰ δημιουργηθῇ ὑπὲρ αὐτῶν προνόμιον ἐξαιρετικόν. Ἐὰν ὁ λόγος τῆς ποσότητος τοῦ χυθέντος αἵματος ὑπὲρ τῆς ἐλευθερίας πρέπῃ νὰ κανονίσῃ τὸ δικαίωμα τῆς ἐν τῇ Βουλῇ ταύτῃ παρουσίας Βουλευτῶν ἐκ τῶν Ἑλλήνων τῶν κατοικησάντων ἄλλοτε εἰς τὰς εἰσέτι ὑποδούλους Ἑλληνικὰς χώρας, οὐδεμία ὑπόδουλος Ἑλληνικὴ ἐπαρχία δύναται νὰ ἐξαιρεθῇ. Τὰ δικαιώματα τῶν Ἑλλήνων ὅλων εἰς τὴν ἐθνικὴν εὐγνωμοσύνην εἶναι ἴσα, διότι οἱ πάντες προσήνεγκον μάρτυρας ἐπὶ τοῦ βωμοῦ τῆς πατρίδος, προκαλοῦντες δὲ συζητήσεις περὶ πρωτείων καὶ περὶ βαθμῶν ὑπηρεσίας εἰς τὴν ἐθνικὴν ἰδέαν, ὀλέθριον ἀκολουθοῦμεν σύστημα καὶ ὁδηγοῦμεν ἄκοντες εἰς διαιρέσεις καὶ εἰς ἔριδας, αἵτινες ἀντίκεινται ὅλως εἰς τὴν ἰδέαν τῆς ἑνότητος τοῦ Ἑλληνισμοῦ. Καθ’ ἣν δὲ ἐποχὴν, κύριοι, συγκροτοῦνται πέριξ ἡμῶν ἐθνικότητες ὑπὸ ἓν καὶ μόνον ὄνομα, καὶ ζητοῦσιν αὗται ὅσῳ τὸ δυνατὸν νὰ ἐκριζώσωσι τὰς διακρίσεις τὰς ἐπαρχιακὰς καὶ τὰς τοπικὰς, δὲν μοὶ φαίνεται, ὅτι εἶναι συνετὸν καὶ ἐθνικὸν ἡμεῖς νὰ φέρωμεν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ὅπερ ἀντιπροσωπεύει καὶ πρέπει νὰ ἀντιπροσωπεύῃ τὸν σύμπαντα Ἑλληνισμὸν καὶ νὰ συνηγορῇ ὑπὲρ ὅλου τοῦ Ἑλληνισμοῦ, δὲν πρέπει, λέγω, νὰ φέρωμεν διακρίσεις φυλετικάς. Ἕνεκα τούτου δὲ ἀποκρούω μεθ’ ὅλης τῆς δυνάμεως τῆς ψυχῆς μου τὴν πρότασιν τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου Βουλευτοῦ Μεγαρίδος κ. Δραγούμη, περὶ σχετικῶν ἀντιπροσώπων τῶν Μακεδόνων, τῶν Θεσσαλῶν, τῶν Ἠπειρωτῶν καὶ οἰωνδήποτε ἄλλων· διότι, διὰ μυριοστὴν φορὰν ἐπαναλαμβάνω, δὲν ὑπάρχουσι Μακεδόνες, δὲν ὑπάρχουσιν Ἠπειρῶται, δὲν ὑπάρχουσι Θρᾷκες ἢ Θεσσαλοί, ἢ Χῖοι, ἢ Κρῆτες, ἀλλ’ Ἕλληνες καὶ μόνον Ἕλληνες, ὡς δὲν ὑπάρχουσι Πελοποννήσιοι Ἑπτανήσιοι ἢ Ῥουμελιῶται, ἀλλὰ μόνον Ἕλληνες. Ἀλλὰ τὴν πρότασιν περὶ ἀντιπροσώπου τῶν Κρητῶν, ὡς τοιούτων, ἀποκρούω καὶ δι’ ἄλλον ἐπίσης σπουδαῖον καὶ ἰσχυρὸν λόγον. Ἐῤῥέθη ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ὅτι, ἂν ὑπάρχῃ ἀντιπρόσωπος ἐκ Κρήτης Ἕλλην ἐντὸς τῆς Βουλῆς ἡμῶν, τὰ συμφέροντα τῆς Κρήτης ἤθελον ἀντιπροσωπευθῆ ἀποτελεσματικώτερον, δὲν ἠθέλομεν λησμονήσει αὐτήν· τὸ τοιοῦτον εἶναι καὶ ἱστορικῶς ἄδικον καὶ πολιτικῶς ἐσφαλμένον. Ἡ Κρήτη, ὡς καὶ ἡ Ἤπειρος καὶ ἡ Θεσσαλία καὶ ἡ Μακεδονία, καὶ πᾶσα ἄλλη Ἑλληνικὴ χώρα, δὲν ἔχει ἀνάγκην ἰδιαιτέρου ἀντιπροσώπου ἐντὸς τῆς Ἑλληνικῆς Βουλῆς, ὅπως βλέπῃ τὰ δικαιώματα καὶ τοὺς πόθους της ὑποστηριζομένους. Καὶ ἡ κοινοβουλευτικὴ ἱστορία τῆς Ἑλλάδος ἐπιμαρτυρεῖ τὸ ἀληθὲς τούτου. Ἡ Ἑλληνικὴ Βουλή, ἐνῷ οὐδεὶς ἀντιπρόσωπος ἐκ Κρήτης Ἕλλην, ὡς τοιοῦτος καὶ ἀντιπροσωπεύων τοὺς Κρῆτας, ὑπῆρχε, προθύμως ἐπεψήφισε πάντοτε ἑκατομμύρια πρὸς ὑποστήριξιν τοῦ ἀγῶνος τῆς Κρήτης· διότι δὲν εἶχεν ἀνάγκην ἡ Ἑλληνικὴ Βουλὴ τῆς παρουσίας Κρητὸς, ὅπως γνωρίσῃ καὶ αἰσθανθῇ, ὅτι ὁ ἀγὼν τῆς Κρήτης ἦτο ἀγὼν τοῦ Ἑλληνισμοῦ. Εἶναι δὲ πανθομολογούμενον καὶ ἀποδεδειγμένον, ὅτι ἂν ἡ οἰκονομικὴ κατάστασις τῆς χώρας ἡμῶν περιῆλθεν εἰς σημεῖον λίαν κρίσιμον, καὶ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ὡμολόγησε καὶ ἡμεῖς ὁμολογοῦμεν, ὅτι χάριν τῆς προστασίας κυριώτερον τῶν τοιούτων ἀγώνων τῶν ὑποδούλων ἔτι ἐπαρχιῶν, καὶ ἰδίως τῆς Κρήτης, εὑρισκόμεθα εἰς αὐτὴν τὴν θέσιν. Καὶ ἂν πραγματικῶς ἀποδειχθῇ ὅτι, ἕνεκα τοιούτου λόγου, καὶ μόνου αὐτοῦ, εἰς κρίσιμον περιήλθομεν οἰκονομικῶς σημεῖον, δὲν μὲ λυπεῖ· περιποιεῖ τοὐναντίον τιμὴν εἰς τὴν Ἑλλάδα, ἂν οἰκονομικῶς πάσχῃ σήμερον, διότι ὑπηρέτησεν εὐγενῆ καὶ ἐθνικὴν ἰδέαν. Ἡ ζῶσα ἱστορία ἐπιμαρτυρεῖ οὕτω, ὅτι ἡ Κρήτη δὲν ἔχει ἀνάγκην ἀντιπροσώπου ἰδίου, ἐντὸς τοῦ Βουλῆς, ὅπως βλέπῃ τὰ δικαιώματά της προστατευόμενα καὶ τὰς θυσίας της ἀναγνωριζομένας, ὅπως αἱ θυσίαι ὑπὲρ αὐτῆς ψηφίζωνται προθύμως. Ἡ Βουλὴ ἡμῶν ἀπέδειξε, μέχρι τῆς στιγμῆς αὐτῆς, ὅτι ὑπηρετεῖ ὡς πρὸς τοῦτο τὴν ἀποστολήν της καὶ προθύμως πᾶσαν ψηφίζει θυσίαν, ἐὰν θυσία δύναται νὰ κληθῇ ἡ καταβολὴ, ὑπὲρ τῆς ἐθνικῆς ἰδέας, κατανοοῦσα, ὅτι εἶναι ἡ Βουλὴ τῆς ὅλης Ἑλλάδος, ὄχι δὲ μόνον ἡ ἀντιπρόσωπος τῶν ἐπαρχιῶν, τῶν συγκροτουσῶν τὸ ἐλεύθερον Ἑλληνικὸν Κράτος. Ἕνεκα τῶν λόγων τούτων, καὶ ὑπὸ τὸ πνεῦμα τοῦτο, ἐπιμένω εἰς τὴν ἰδέαν, ἣν ἀνέκαθεν ἐξέφρασα. Ἐπιθυμῶ νὰ ἴδω βουλευτὴν ἐκ τοῦ δήμου Ἀδάμαντος, οὐχὶ ἐκ μέρους τῶν Κρητῶν, ἐκ τοῦ Δήμου τούτου, ὅστις συγκροτεῖται ἐξ Ἑλλήνων μεταναστευσάντων εἰς τὴν Ἑλλάδα ἐκ Κρήτης· ἐπιθυμῶ δὲ τοῦτο, ἵνα ἐκτελεσθῶσιν αἱ ἀποφάσεις τῶν Ἐθνικῶν Συνελεύσεων, καὶ δι’ οὐδένα ἕτερον λόγον. Ἀποκρούω δὲ, ὡς διασπῶσαν τὴν ἰδέαν τῆς Ἐθνικῆς ἑνότητος, τὴν ἀντιπροσωπείαν εἴτε Ἠπειρωτῶν, εἴτε Θετταλῶν, εἴτε Μακεδόνων, εἴτε Χίων, εἴτε οἱωνδήποτε ἄλλων Ἑλλήνων ἐκ τῆς ὑποδούλου Ἑλλάδος. Ἀντὶ νὰ ζητῶμεν νὰ περιοριζώμεθα καὶ νὰ εὐφραινώμεθα εἰς κενοὺς λόγους καὶ εἰς ἐπιδείξεις, ἀντὶ νὰ ῥίπτωμεν τὰ σπέρματα τῶν διαιρέσεων καὶ τῶν ἐρίδων ἐν τῷ ἑνιαίῳ Ἑλληνισμῷ, θὰ ὑπηρετήσωμεν ἀποτελεσματικώτερον τὴν μεγάλην ἐθνικὴν ἰδέαν, ἐὰν πολιτευώμεθα συνετῶς οἱ ἐλεύθεροι Ἕλληνες, οἵτινες ἐσμὲν ἡ κεφαλὴ τῆς Ἑλλάδος, μελετήσωμεν δὲ πῶς δυνάμεθα νὰ ἐπωφεληθῶμεν τῶν περιστάσεων, ὅπως ὅσῳ ἔνεστι τάχιον κατορθωθῇ, ἵνα αἱ χῶραι αἱ Ἑλληνικαὶ πᾶσαι ἀποτελέσωσι μίαν καὶ μόνην ἐλεύθερον ἐπικράτειαν, τὴν Ἑλλάδα, ἣν ὅλοι ὀνειρευόμεθα, καὶ ὑπὲρ ἧς αἱ τόσαι θυσίαι καὶ τὰ τόσα μαρτύρια. Ἀποδέχομαι ἐντεῦθεν τὴν πρότασιν τοῦ συναδέλφου μου κ. Δουζίνα, μὲ τὴν διαφορὰν αὐτὴν ὅτι, συμφώνως πρὸς τὸ πνεῦμα τῶν λόγων, οὓς ἀνέπτυξα, διέγραψα τὴν λέξιν τῶν Κρητῶν, ἀντικαταστήσας αὐτὴν διὰ τῶν λέξεων «τῶν ἐν τῷ Δήμῳ Ἀδάμαντι συνῳκισμένων ἐκ Κρήτης μεταναστῶν.» Ἐπείσθην, ὅτι οἱ ἐκεῖ συνοικισθέντες ἐκ Κρήτης ἀποτελοῦσι τὸν ἀριθμὸν τὸν ὑπὸ τοῦ Νόμου ἀπαιτούμενον πρὸς ἐκλογὴν Βουλευτοῦ.

§87ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ. Διατί ὄχι διὰ τὴν Μινώαν;

§88ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. (Πρωθυπουργός). Νομίζω, κύριοι, ὅτι ἀκαίρως ἔλαβε τὸ ζήτημα αὐτὸν τὸν χαρακτῆρα. Τὰ ζητήματα αὐτὰ συνεζητήθησαν ἄλλοτε καὶ ἐλύθησαν· αἱ Συνελεύσεις εἶπον, ὅτι εἰς τοὺς Κρήτας τοὺς μετοικήσαντας δίδομεν τὸ δικαίωμα νὰ ἐκλέξουν Βουλευτήν. Τοῦτο εἶναι δικαίωμα καθιερωμένον, ἀλλὰ τὸ δικαίωμα αὐτὸ παρεχωρήθη ὑπὸ ἕνα περιορισμὸν, τοῦ ν’ ἀποτελέσωσιν οἱ μετανάσται ὡρισμένον ἀριθμόν. Ἡμεῖς, ἐφαρμόζοντες τὸν νόμον καὶ ἐπιθυμοῦντες νὰ πραγματοποιηθῇ αὐτὸ τὸ δικαίωμα, δὲν ἠδυνήθημεν ν’ ἀνακαλύψωμεν τὸν ὑπὸ τοῦ νόμου ὁριζόμενον ἀριθμόν· καὶ ἤδη ἀμφιβάλλομεν, διότι αἱ πληροφορίαι καὶ αἱ ἔρευναι ἡμῶν ἔφθασαν εἰς ἓν ἀποτέλεσμα ἀσαφές. Δὲν δυνάμεθα ἐν τῇ ἀμφιβολίᾳ ν’ ἀρνηθῶμεν τὸ δικαίωμα, τὸ ὁποῖον τὸ Ἔθνος παρεχώρησε δικαίως καὶ εὐλόγως· διὰ τοῦτο ὑποβάλλομεν τυπικὴν τροπολογίαν οὐχὶ περὶ τοῦ δικαιώματος, ἀλλὰ περὶ προσδιορισμοῦ ἄλλου ἀριθμοῦ. Εἴπομεν, ὅτι, ἐπειδὴ δὲν εἴμεθα εἰς κατάστασιν νὰ ἐξακριβώσωμεν ἐντελῶς τὸν ἀριθμὸν, τὸν ὁποῖον ἀπαιτεῖ ὁ νόμος, καὶ ἐπειδὴ εἶναι βέβαιον, ὅτι συνοικισμοὶ Κρητῶν εἶναι πολλοί, δίκαιον εἶναι νὰ ἐπιτραπῇ, ὥστε, καὶ μὴ ἔχοντες τὸν ἀριθμόν, νὰ ἐξασκήσωσι τὸ δικαίωμα τῆς ἐκλογῆς ἑνὸς Βουλευτοῦ. Τὴν ἀμφιβολίαν πρόκειται νὰ λύσῃ ὁ νόμος, οὐχὶ τὴν καθιέρωσιν δικαιώματος νέου. Οὕτω, κύριοι, πρέπει νὰ λυθῇ τὸ ζήτημα τὸ ὑπ’ ὄψιν, χωρὶς νὰ ἔλθωμεν εἰς ἄλλα ζητήματα.

§89ΚΟΡΩΝΑΙΟΣ. Κύριοι, λυποῦμαι, διότι ἔπρεπεν οὐχὶ διὰ τοῦ μέτρου τῶν ἀριθμῶν, οὐχὶ διὰ τοῦ μέτρου τῶν μικρῶν αἰσθημάτων νὰ κρίνωμεν περὶ τοῦ ζητήματος τούτου, ἀλλ’ ἑλληνοπρεπῶς καὶ γενναίως, ὡς ἔπραξαν οἱ Ἕλληνες ὅτε ὁ Θεμιστοκλῆς εἰσῆλθεν εἰς τὰ Ὀλύμπια, καὶ ἐσηκώθησαν ἅπαντες· οὕτως ἔπρεπε καὶ ἡμεῖς νὰ πράξωμεν διὰ μίαν νῆσον, ἥτις ἐπὶ αἰῶνας εὑρίσκεται εἰς ἐπανάστασιν δι’ ἓν ἰδεῶδες, τὴν ἕνωσίν της μετὰ τῆς Ἑλλάδος. Ὁ λαὸς αὐτὸς εὑρίσκεται εἰς διηνεκῆ ἐπανάστασιν· ἐθυσίασε γονεῖς, τέκνα, περιουσίαν, δὲν ἀφῆκε πέτραν ἐπὶ πέτρας, καὶ δὲν ἔπρεπεν οὔτε νὰ συζητῶμεν τὴν ἀντιπροσώπευσιν ἑνὸς τοιούτου λαοῦ ἐντὸς τοῦ Ἑλληνικοῦ Κοινοβουλίου. Ἔπρεπε νὰ σπεύσωμεν νὰ φέρωμεν ἕνα ἀντιπρόσωπον ἐνταῦθα, νὰ τὸν βλέπουν οἱ Ἑλληνικοὶ λαοί, καὶ νὰ ἀποδείξωμεν, ὅτι ἡ Ἑλλὰς δὲν λησμονεῖ, δὲν ἀγνωμονεῖ. Εἴδετε, κύριοι, ἐν Ἀρκάδι; ἠξεύρετε, ὅτι ἐκεῖ ἔγεινεν ἐθελουσία θυσία; Ἀφ’ ἑσπέρας μοῦ ἔστειλαν ἕνα ἄνθρωπον μὲ μίαν ἐπιστολὴν, καὶ μοὶ λέγουν, ὅτι ἔχομεν ἀπόφασιν νὰ θυσιασθῶμεν, ἔλθετε ὅμως εἰς βοήθειάν μας. Ἐπειδὴ δὲν ἦτον εἰς χεῖράς μου νὰ πράξω ὅ,τι ἤθελον, εἶπον μόνον, σᾶς ἀφίνω εἰς τὸν πατριωτισμόν σας ν’ ἀποφασίσητε περὶ τῆς τύχης σας, καὶ οὐδεμίαν ὑπόσχεσιν δύναμαι νὰ σας δώσω. Οἱ ἄνθρωποι ἐθυσιάσθησαν, ἔγειναν ὁλοκαύτωμα, μία γυνὴ καὶ εἷς καλόγηρος ἔθεσαν πῦρ· αὐτὴ ἡ γυνὴ ἔτρεχε μὲ ἓν φανάρι ἐντὸς τῆς Μονῆς καὶ ἐκάλει τοὺς θέλοντας νὰ θυσιασθοῦν μὲ αὐτήν. Ὑπάρχουν πολλὰ τοιαῦτα παραδείγματα, κύριοι, καὶ διστάζετε νὰ φέρητε ἀντιπροσώπους τῆς Κρήτης ἐνταῦθα; Διστάζετε νὰ φέρητε ἕνα Κριάρην; Εἶδα ἄνθρωπον φέροντα ἕνα σάκκον ἐπ’ ὤμου, μὴ δυνάμενον δὲ νὰ βαστάξῃ τὸ βάρος ἐκ τοῦ κόπου, ἐνῷ ἐφεύγαμεν. Σταθῆτε, μοῦ λέγει, διὰ τὸν Θεὸν, νὰ μὲ βοηθήσητε, διότι δὲν εἰμπορῶ πλέον. Τότε παρεμείναμεν, καταβιβάζει τὸν σάκκον, καὶ ἔβγαλε δύω τέκνα, τῶν ὁποίων τὸ ἓν ἦτον ἤδη νεκρὸν ἀπὸ ἀσφυξίαν. Ἂς ὑπάγῃ καὶ αὐτὸ, εἶπε, διὰ τὴν ἀγάπην τῆς πατρίδος. Ἰδοὺ ποῖον ἦτο τὸ ὑψηλὸν αἴσθημα τοῦ λαοῦ τούτου. Τὸ ζήτημα, λέγω πάλιν, δὲν πρέπει νὰ κρίνωμεν δι’ ἀριθμῶν, ἀλλὰ πολὺ ὑψηλότερον καὶ ἑλληνοπρεπέστερον· δὲν πρόκειται νὰ κάμωμεν διακρίσεις, δὲν πρόκειται περὶ τῶν ἄλλων Ἑλλήνων, καὶ θὰ παρακαλέσω τὸν Βουλευτὴν Μεγαρίδος εἰς ἑτέραν περίστασιν, νὰ φέρῃ τὴν πρότασίν του, διότι ἡ νῦν φέρει δυσκολίαν. Ὅθεν, δίδων τὴν ψῆφον μου ὑπὲρ τῆς παραδοχῆς ἀντιπροσώπου τῆς Κρήτης εἰς τὴν Ἑλλ. Βουλὴν, φέρω καὶ τὴν εὐχὴν ν’ ἀντιπροσωπεύσῃ αὐτὴν ἕνας Κριάρης, ἕνας Κόρακας, ἕνας Χατζημιχάλης· ὅταν βλέπῃ τις αὐτούς, αἰσθάνεται ζωηρότερον τὸ πατριωτικὸν ἐκεῖνο αἴσθημα, τὸ ὁποῖον πᾶς ἄλλος δὲν δύναται νὰ ἐμπνεύσῃ καὶ παραστήσῃ. Ἀποφασίσατε τώρα.

§90ΑΘ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Οὐδεὶς ψέγει τὸν Ἡρακλέα, καὶ μάτην προσπαθοῦν τινες ὅπως προστατεύσωσι καὶ ὑπερασπισθῶσιν αὐτὸν, ὡς οὐδεὶς ἀγνοεῖ ὁποῖοι ὑπῆρξαν οἱ ἀγῶνες τῆς Κρήτης, διότι σχεδὸν ἡ ἱστορία τῆς Κρήτης εἶναι σύγχρονος μὲ τὴν ἡλικίαν μας, τοὐλάχιστον τὴν ἰδικήν μου· ἑπομένως δὲν εἴχομεν ἀνάγκην νὰ μάθωμεν παρ’ οὐδενὸς ὁποῖα αἵματα ἔχυσεν ἡ Κρήτη, ἢ ἡ Κασσάνδρα ἢ ἡ Χίος· πρόκειται νὰ ἐξετάσωμεν τὰ ζήτημα οὐχὶ ὑπὸ τὴν ἔποψιν, ὑπὸ τὴν ὁποίαν ἐξήτασαν αὐτὸ ὁ κ. Μεσσηνέζης καὶ ὁ κ. Δουζίνας, διότι ἂν ὑπὸ τὴν ἔποψιν ταύτην τὸ ἐξετάσωμεν, θὰ συμφωνήσω πληρέστατα μετὰ τοῦ κ. Φιλήμονος, ἐπειδή, ἐὰν χορηγήσωμεν ἓν δικαίωμα εἰς τοὺς Κρῆτας, δὲν δυνάμεθα νὰ τὸ ἀρνηθῶμεν εἰς τὸ Σοῦλι, εἰς τὴν Χίον, εἰς τὴν Κασσάνδραν, οὐδὲ εἰς καμμίαν τῶν ἐπαρχιῶν, αἱ ὁποῖαι ἀποτελοῦσι τὴν Ἑλλάδα. Ἰδέτε εἰς ποῖον σημεῖον κατέληξαν οἱ ὑπερασπισθέντες τὴν ἰδέαν αὐτήν, κατέληξαν μέχρι τοῦ σημείου νὰ σᾶς προτείνουν νὰ ἐκλέξητε τοὺς Βουλευτὰς καὶ ἐντὸς τοῦ Βουλευτηρίου αὐτοῦ· σᾶς εἶπεν ὁ τελευταῖον καταβὰς τοῦ βήματος, ὅτι ἀναγκαῖόν ἐστι τὴν ἰδέαν αὐτὴν ν’ ἀντιπροσωπεύῃ ὁ Κόρακας, ὁ Κριάρης. Ἀλλὰ τοῦτο δὲν εἶναι δικαίωμα ἰδικόν μας, εἶναι δικαίωμα τῶν ἐκλογέων, καὶ ἐνθυμεῖσθε, κ. Κορωναῖε, ὅτι εἷς τῶν διαλαμπόντων ἀστέρων τῆς θαλάσσης, ὁ τελευταῖον ἀποθανὼν Κανάρης, πολλάκις ἀπεκλείσθη ἀπὸ τὰ Ψαρᾶ.

§91ΚΟΡΩΝΑΙΟΣ. Εὐχὴν ἔκαμα.

§92ΑΘ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Οἱ κάτοικοι τοῦ δήμου Μινώας καὶ τοῦ δήμου Ἀδάμαντος καὶ οἱ κάτοικοι τῆς Λαχανάδος, ἔξωθεν τῆς Μεθώνης, εἶναι ἐγκατεστημένοι ἐν Ἑλλάδι πρὸ τεσσαρακονταετίας, τοὺς ἐγκατέστησεν ὁ ἀοίδιμος στρατηγὸς Καλλέργης. Ἔζων δὲ τότε, ἐκτὸς τοῦ ἀοιδίμου Καλλέργη, διάφοροι ἄλλοι ἀνώτεροι ἀξιωματικοί, ἀρχηγοὶ καὶ στρατηγοὶ τῆς Κρήτης, οἵτινες εἶχον λάβει μέρος εἰς ὅλας τὰς συνελεύσεις καὶ εἰς αὐτὴν τὴν συνέλευσιν τοῦ 1843, καὶ τοιαῦτα προνόμια δὲν ἐζήτησαν. Ἀλλὰ λέγει ὁ κ. Μεσσηνέζης, ἐρωτῶν, διατί τὸ προνόμιον τὸ ἔχουσιν ἡ Ὕδρα, αἱ Σπέτσαι καὶ τὰ Ψαρᾶ; Δὲν εἴμεθα ἡμεῖς ἁρμόδιοι, κ. Μεσσηνέζη, νὰ κρίνωμεν διὰ τοῦτο. Τὰ προνόμια αὐτὰ ἐχορήγησαν ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἔπλασαν τὴν Ἑλλάδα, καὶ ἦσαν εἰς καλλιτέραν κατάστασιν νὰ ἴδωσι ποῦ πρέπει νὰ δοθῶσι, καὶ ἐδόθησαν ὅταν ἔζων ἀκόμη ὁ Μιαούλης, ὁ Μεταξᾶς, ὁ Ζαΐμης, ἡ δυὰς τῶν Κουντουριωτῶν, ὁ Μπότασης, ὁ Μέξης, ὁ Ἀποστόλης, ὁ Παπανικολῆς, ὅλη ἡ χορεία τῶν ἀνδρῶν τῆς ἐπαναστάσεως· καὶ νομίζετε σεῖς, ὅτι εἴμεθα εἰς καλλιτέραν θέσιν νὰ κρίνωμεν ἡμεῖς ποῦ ἔπρεπε νὰ δοθῶσι τὰ προνόμια κατὰ τὸ 1843; Κατόπιν εἰς τὰ Βουλὰς τοῦ Ὄθωνος τὸ ζήτημα τοῦτο προεκλήθη ἀπειράκις, καὶ ἐπικαλοῦμαι τὴν μαρτυρίαν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ· εἰς δὲ τὴν Συνέλευσιν ἐκείνην καὶ εἰς τὰς μετὰ ταῦτα Βουλὰς ἔζων οἱ ἄνθρωποι τῆς ἐπαναστάσεως καὶ δὲν ἠθέλησαν νὰ δώσωσιν αὐτὸ τὸ δικαίωμα, διότι ἴσα ἴσα αὐτό, τὸ ὁποῖον νομίζετε ὡς καλὸν, τὸ ἐθεώρουν κακόν, δι’ οὓς λόγους ἐξέθηκεν ὁ κ. Φιλήμων, καὶ οἱ λόγοι αὐτοὶ εἶναι λίαν σπουδαῖοι, διότι οὐδέποτε πρέπει νὰ φέρωμεν ἡμεῖς τὴν διαίρεσιν διὰ τῆς προτιμήσεως τῆς μιᾶς ἀπὸ τὴν ἄλλην ἐπαρχίαν. Ἀλλὰ δίδοντες αὐτὸ τὸ προνόμιον εἰς τὴν Μινώαν ἢ τὸν Ἀδάμαντα, δίδομεν προνόμιον εἰς τὴν Κρήτην; Οἱ ἄνθρωποι ἐκεῖνοι εἶναι ἐκεῖ ἀποκατεστημένοι ἀπὸ τὰ 1843, τουτέστιν ἀφ’ ὅτου πολλοὶ τῶν κ. κ. Βουλευτῶν δὲν εἶχον ἰδεῖ ἀκόμη τὸν ἥλιον· εἶναι λοιπὸν ἐλεύθεροι πολῖται Ἕλληνες ὅπως καὶ ἡμεῖς, ἔχουν δικαίωμα ψήφου, ἔχουν δικαίωμα νὰ γείνουν Βουλευταί, Δικασταί, Στρατηγοί, Ὑπουργοί. Καὶ τίς ποτὲ ἠρνήθη εἰς αὐτοὺς τὸ δικαίωμα τοῦτο; Διὰ ποῖον λόγον σήμερον ὁ κ. Δραγούμης θὰ θελήσῃ νὰ διεκδικήσῃ τὸ δικαίωμα τοῦ Μακεδόνος, ἀφοῦ εἶναι Μεγαρεὺς; καὶ ἀφοῦ ὁ Μεγαρεὺς δὲν θέλει νὰ κάμῃ διάκρισιν μεταξὺ Μεγαρέως καὶ Μακεδόνος, πῶς θέλετε σεῖς νὰ κάμητε διάκρισιν; Τὸ ζήτημα, ὑπὸ τὴν ἔποψιν ὑπὸ τὴν ὁποίαν τὸ ἐξήτασεν ὁ κ. Μεσσηνέζης, ὁ κ. Δουζίνας καὶ ὁ κ. Κορωναῖος, δὲν στέκει. Ἂς ἔλθωμεν νὰ τὸ ἐξετάσωμεν ὑπὸ τὴν ἔποψιν τὴν Νομικήν. Ἀπορῶ μὲ τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, θέλοντα νὰ ἐξομοιώσῃ τὸ ἐκλογικόν μας σύστημα πρὸς τὸ σύστημα τῶν σπαχιλικίων, τὸ ὁποῖον ὑπῆρχε πρὸ τῆς Ἐπαναστάσεως, πρὸ τοῦ 1821, κατὰ τὸ ὁποῖον, ὡς κατὰ παράδοσιν ἔμαθον, καὶ ἐπικαλοῦμαι τὴν μαρτυρίαν τοῦ κ. Ζαΐμη, ὅστις ἐνθυμεῖται ὅτι ἐνοικιάζετο ἑνωτικῶς ἓν χωρίον ἀπὸ τὸ Ἄργος, ἓν χωρίον ἀπὸ τὰς Πάτρας, ἄλλο ἀπὸ τὴν Καρίταινα κτλ· θέλει νὰ εἴπωμεν, ὅτι ὁ δῆμος Ἀδάμαντος καὶ Μινώας καὶ ἡ Λαχανάδα δύνανται νὰ δώσουν Βουλευτήν. Ἀλλ’ αὐτὸ, κύριοι, δὲν εἶναι σύστημα· δὲν δυνάμεθα ἡμεῖς σήμερον ν’ ἀποφασίσωμεν, χωρὶς ν’ ἀκυρώσωμεν προηγουμένως τὸν ὑπάρχοντα Νόμον. Αἱ συνελεύσεις εἶπον, ὅτι οἱ ἐγκατεστημένοι μετανάσται εἴς τι κέντρον τῆς Ἐπικρατείας ἐπιτρέπεται νὰ ἐκλέξουν Βουλευτὴν, ἅμα ὁ ἀριθμὸς αὐτῶν ἤθελε φθάσει τὸ ἥμισυ τοῦ ἀριθμοῦ τῆς μικροτέρας Ἐπαρχίας τοῦ Κράτους. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, εὐτυχῶς καὶ ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, διηύθυνε τὰς ἐκλογὰς τοῦ Κράτους· ἑπομένως διὰ τῶν ὑπαλλήλων του ἐνήργησε τὴν ἀπογραφὴν, ἡ ὁποία δὲν τοῦ ἔδωκε τ’ ἀποτελέσματα περὶ τῶν μεταναστῶν εἰς κανὲν μέρος. Δυνάμεθα λοιπὸν ἡμεῖς σήμερον διὰ τοῦ Νόμου αὐτοῦ νὰ κατορθώσωμεν νὰ ἐξογκώσωμεν τὸν ἀριθμὸν τῶν δημοτῶν τοῦ Ἀδάμαντος ἢ τοῦ δήμου Μινώας ἢ τοῦ δήμου Λαχανάδος; Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς λέγει, ὅτι δὲν δυνάμεθα βεβαίως νὰ εἴπωμεν, ὅτι τὸ τέσσαρα καὶ τέσσαρα κάμνουν ἕξ· δυνάμεθα ὅμως νὰ ἐλαττώσωμεν διὰ τοῦ Νόμου τὸν ἀριθμὸν, ἀλλὰ δι’ αὐτοῦ τοῦ τρόπου καθιεροῦμεν ἔτι περισσότερον διακρίσεις, διότι ἀφοῦ ἅπαξ μεταβάλητε τὸν ἀριθμὸν, ὃν ἔταξαν αἱ Συνελεύσεις, διὰ ποῖον λόγον θ’ ἀποκλείσητε τοὺς Ἠπειρώτας, τοὺς Μακεδόνας, τοὺς Θεσσαλοὺς, αὐτοὺς τοὺς Κρῆτας τοὺς ἐν Ἀθήναις καὶ ἐν Σύρῳ, οἵτινες εἶναι καὶ πολυπληθέστεροι; Τότε δὲν θὰ εὕρωμεν σημεῖον, εἰς τὸ ὁποῖον νὰ σταθῶμεν· διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ σταθῶμεν ἐντὸς τοῦ Νόμου, καθόσον αἱ Συνελεύσεις, αἱ ὁποῖαι συνέταξαν αὐτὸν καὶ ἔδωκαν τὰ προνόμια, συνεκροτοῦντο ἀπὸ ἄνδρας, οἵτινες ἔπλασαν τὴν Ἑλλάδα καὶ εἰς τῶν ὁποίων τὰς ἀποφάσεις ἡμεῖς ὀφείλομεν ν’ ἀποκαλύπτωμεν τὴν κεφαλήν.

§93ΡΙΚΑΚΗΣ. Νομίζω, κύριοι, ὅτι ἡ προκειμένη ὑπόθεσις ἔλαβε δυστυχῆ διεύθυνσιν, διότι ἀπ’ ἀρχῆς ἐγεννήθησαν ἐσφαλμέναι ἰδέαι· ἡ ἰδέα προνομίου, ἥτις ὑπῆρξεν αἰτία νὰ παρεκκλίνωσι τῆς συζητήσεως οἱ ἀγορεύσαντες, καὶ ἐπηρέασε σπουδαίως τὰς σκέψεις τῆς Βουλῆς, καὶ ἡ ἐσφαλμένη βάσις τοῦ νομοσχεδίου.

§94ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Κατ’ αἴτησιν τῆς Βουλῆς ἐγένετο τὸ Νομοσχέδιον.

§95ΡΙΚΑΚΗΣ. Ἐθεωρήθη, κύριοι, προνόμιον ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον δὲν εἶναι προνόμιον, διότι, ἂν ἐπρόκειτο περὶ προνομίου, πρῶτος ἐγὼ ἤθελον ζητήσει τὴν ἀπόῤῥιψιν. Ἐσφαλμένη, κύριοι εἶναι καὶ ἡ βάσις τοῦ νομοσχεδίου, διότι, ὅπως πολὺ ὀρθῶ, εἶπε καὶ ὁ κ, Πετιμεζᾶς, ἀπομακρύνεται ἀπὸ τὰς ἀποφάσεις τῶν Ἐθνικῶν Συνελεύσεων. Ἡ αἴτησις, ἡ ὁποία ἀνέκαθεν ὑπεβλήθη εἰς τὴν Βουλὴν, ἐστηρίζετο εἰς τὰς ἀποφάσεις τῶν Ἐθνικῶν Συνελεύσεων, αἵτινες ἀνεγνώριζον ἓν δικαίωμα τῶν μεταναστῶν εἰς τὴν Ἑλλάδα. Ἡ ἐξέτασις τοῦ ἀριθμοῦ εἶναι πραγματικὸν γεγονὸς, τὸ ὁποῖον καὶ μόνον ἠδυνάμεθα νὰ ἐξετάσωμεν· δὲν θέλομεν ὁπωσδήποτε νὰ φανῇ, ὅτι ψηφίζομεν Νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον δὲν στηρίζεται εἰς τὰς ἀποφάσεις τῶν Ἐθνικῶν Συνελεύσεων. Τὸ ζήτημα λοιπὸν, κύριοι, νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ τὸ ἐξετάσητε ὑπὸ τὴν πραγματικὴν κατάστασιν. Ἀνέκαθεν αἱ ἐθνικαὶ Συνελεύσεις ἐθεώρησαν ἀναγκαῖον καὶ ὠφέλιμον νὰ συμπεριλάβωσιν ἐν τοῖς κόλποις αὑτῶν τοὺς ἀντιπροσώπους ὅλων τῶν ἐπαρχιῶν, αἵτινες συνηγωνίσθησαν κατὰ τὸν ἀγῶνα. Ἐὰν ἀνατρέξωμεν εἰς τὸ παρελθὸν, θέλομεν ἰδεῖ παρακαθημένους εἰς ὅλας τὰς Συνελεύσεις τοὺς ἀντιπροσώπους ὅλων τῶν ἐπαναστατησάντων ἑλληνικῶν λαῶν. Καὶ αἱ ἐθνικαὶ Συνελεύσεις ἐκεῖναι, αἱ ὁποῖαι ἀπεφάσισαν τῇ συμπράξει ὅλων αὐτῶν τῶν ἀντιπροσώπων τῶν ἐπαρχιῶν, αὐταὶ εἶπον, ὅτι θέλουσιν εἰς τὸ μέλλον νὰ παρακάθηνται ἐν τῇ ἑλληνικῇ Βουλῇ οἱ ἀντιπρόσωποι ἐκείνων τῶν μεταναστῶν, οἵτινες ἤθελον κατορθώσει νὰ συνοικισθῶσι καὶ ἀποτελέσωσιν ὡρισμένον ἀριθμόν. Δὲν ἐννοοῦσαν, κύριοι, νὰ δώσωσι τὸ δικαίωμα εἰς ἄτομα, ὅπως ἀνεπτύχθη ἐνταῦθα, ἢ εἰς πρόσωπα, τὰ ὁποῖα ἤθελον πράγματι ἐγκατασταθῆ εἰς μίαν ὡρισμένην περιφέρειαν. Ἠθέλησαν διὰ τῆς πλαγίας αὐτῆς διατάξεως, διὰ τοῦ πλαγίου αὐτοῦ ὁρισμοῦ, νὰ ὑπηρετήσωσι τὸν σκοπὸν, τὸν ὁποῖον ἀνέκαθεν τὸ Ἔθνος ἐθεώρησεν ἀναγκαῖον νὰ πραγματοποιήσῃ, ἀλλὰ δὲν ἠδύναντο καὶ ῥητῶς καὶ ἀποτόμως νὰ διατάξωσιν ὅτι θέλουσιν ἐντὸς τοῦ Βουλευτηρίου ἀντιπροσώπους τῆς Θεσσαλίας, τῆς Κρήτης, τῆς Ἠπείρου. Εἶπον ὅμως, ὅτι θέλουσιν, ὅταν οἱ μετανάσται ἐγκατασταθῶσι, νὰ ἔχωσιν ἕνα ἀντιπρόσωπον. Διατί; διότι ὁ ἀντιπρόσωπος ἐκεῖνος θὰ ἀντιπροσωπεύῃ τὴν ὅλην Ἑλλάδα. Καὶ εἶναι πολὺ ταπεινὸν, κύριοι, νὰ ἐνασχοληθῶμεν εἰς τὴν ἐξέτασιν ἐὰν ὑπάρχῃ πραγματικὴ ἐγκατάστασις, διότι ἀκόμη χθὲς ἐλύσαμεν τὸ ζήτημα τοῦτο· διότι εἴπομεν, ὅτι ἀρκεῖ, ὅτι ὑπάρχει τις ἐγγεγραμμένος ἐν τῷ καταλόγῳ, ἀρκεῖ ὅτι ἔχει τὴν πολιτικὴν ἐγκατάστασιν, καὶ εἶναι περιττὸν νὰ ἐξετάζωμεν ἐὰν ὁ ἐγγεγραμμένος πράγματι ἐξακολουθῇ νὰ μένῃ διαρκῶς ἐντὸς τῆς περιφερείας ἐν ᾗ ἐγκατεστάθη. Νομίζω ἑπομένως, ὅτι τὸ ζήτημα τοῦτο εἶναι περιττὸν ἐπανειλημμένως νὰ τὸ ἐξετάζωμεν, ἀφοῦ παρεδέχθημεν ποία εἶναι ἡ ἔννοια τῆς ἐγκαταστάσεως. Τὸ ζήτημα, κύριοι, καταντᾷ, ὡς εἶπον, πραγματικόν. Ἐπισήμως βεβαιοῖ ὁ Νομάρχης Κυκλάδων, ὅτι εἰς τὸν Δῆμον τοῦ Ἀδάμαντος ὑπάρχει ὁ πληθυσμὸς ὁ ὑπὸ τοῦ νόμου ἀπαιτούμενος.

§96ΚΥΡΙΑΚΙΔΗΣ. Αὐτὸς ἀποφεύγει, δὲν ἐπιβεβαιοῖ.

§97ΡΙΚΑΚΗΣ. Αὐτὸς δὲν ἐζήτασε τοὺς εὑρεθέντας κατὰ τὴν στιγμὴν τῆς ἀπογραφῆς, ἀλλὰ συμπεριέλαβε καὶ τοὺς ἀλλαχοῦ προσωρινῶς διαμένοντας, διότι αὐτοὶ ἔχουν τὴν πολιτικὴν ἐγκατάστασιν ὅπως τὴν ἐννοεῖ ὁ νόμος. Λοιπὸν προνόμιον δὲν ζητοῦμεν σήμερον, ἀλλὰ ν’ ἀναγνωρίσητε τὸ δικαίωμα, τὸ ὁποῖον ἔχομεν. Συμπεραίνων, κύριοι, νομίζω, ὅτι τὸ Νομοσχέδιον ἔχει σφαλερὰν βάσιν. Πρέπει νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν τὸ γεγονὸς, ἐὰν πράγματι ἔχουν τὸν ἀπαιτούμενον πληθυσμὸν, ὅπως ἐξάγεται ὅτι τὸν ἔχουσι, καὶ ἐν Ἀδάμαντι καὶ ἐν Μινώᾳ, καὶ τότε νὰ δώσωμεν τὸ δικαίωμα, χωρὶς ν’ ἀνατρέχωμεν εἰς ἄλλας θεωρίας καὶ νὰ κάμνωμεν λόγον περὶ προνομίων. Κατὰ συνέπειαν συμφωνῶ πληρέστατα μὲ τὴν πρότασιν τοῦ κ. Μεσσηνέζη.

§98ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ. Κύριοι, κατὰ τὴν ἐξέλεγξιν τῆς ἐκλογῆς Μήλου ἠγέρθη τὸ ζήτημα αὐτὸ ἐντὸς τοῦ τμήματος, ἐὰν ἔχῃ τὸ δικαίωμα τῷ ὄντι ὁ δῆμος Ἀδάμαντος νὰ ἐκλέξῃ ἴδιον Βουλευτήν. Εἰς τὸ τμῆμα ὑπῆρξαν διαφωνίαι, διῃρέθημεν δὲ εἰς δύο μέρη· οἱ μὲν ὑπεστηρίζομεν, ὅτι ἔχει δικαίωμα ὁ δῆμος Ἀδάμαντος νὰ ἐκλέξῃ ἴδιον Βουλευτὴν, οἱ δὲ ἄλλοι ὑπεστήριζον τὸ ἐναντίον. Μεταξὺ τῶν ὑποστηριζόντων τὴν γνώμην, ὅτι ὁ δῆμος Ἀδάμαντος ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἐκλέξῃ Βουλευτὴν, ἤμην καὶ ἐγώ. Ἐνθυμεῖσθε, ὅτι ἡ Βουλὴ κατὰ τὴν ἐξέλεγξιν τῆς ἐκλογῆς εἶπε νὰ ἀποφασίσῃ ἰδιαιτέρως περὶ αὐτοῦ, ἂν καὶ ἀπεδέχθη τὸ δικαίωμα. Μετὰ τὰς ἐξελέγξεις ἦλθεν εἰς τὴν Βουλὴν τὸ ζήτημα, καὶ ἡ Βουλὴ ἐξέφερε γνώμην, ὅτι ἔχει τὸ δικαίωμα ὁ δῆμος Ἀδάμαντος, ἀλλὰ πρέπει νὰ ἔλθῃ νόμος. Λοιπὸν σήμερον πρόκειται νὰ ἀναγνωρίσωμεν δικαίωμα εἰς τὸν δῆμον Ἀδάμαντος; ὄχι. Εἶναι ἀνεγνωρισμένον τὸ δικαίωμα· ἐκτὸς τοῦ ὅτι ἡ Ἐθν. Συνέλευσις τὸ ἀνεγνώρισεν, ἡμεῖς οἱ ἴδιοι Βουλευταὶ ἀπεφασίσαμεν, ὅτι ἔχει τὸ δικαίωμα. Τώρα λοιπὸν τί πρόκειται μόνον νὰ ἐξετάσωμεν; Ἐὰν οἱ ὅροι τοῦ νόμου ὑπάρχωσιν, ἐὰν τῷ ὄντι ἔχῃ τὸν πληθυσμόν· ἡμεῖς ἄλλο δὲν ἔχομεν νὰ ἐξετάσωμεν. Ἐγώ, κύριοι, νομίζω, ὅτι ἀδιστάκτως ὁ δῆμος Ἀδάμαντος ἔχει τὸ δικαίωμα, διότι ὑπάρχουσιν ἐπίσημα ἔγγραφα, τὰ ὁποῖα, ἂν καὶ δὲν καθιεροῦν τὸ γεγονός, ἀλλ’ οὔτε τὸ ἐναντίον ὑποστηρίζουσιν. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου, καὶ δι’ ἄλλον λόγον ὀφείλει ἡ Βουλὴ νὰ παραδεχθῇ τοῦτο. Διότι νομίζω, ὅτι, ὅταν δοθῇ τὸ δικαίωμα εἰς τοὺς ἐν Ἑλλάδι Κρῆτας νὰ ἐκλέξωσι Κρῆτα, τότε ἱκανοποιεῖται ἡ ἰδέα, ὅτι τὸ δικαίωμα δίδεται εἰς τὴν Κρήτην. Ἡμεῖς θὰ εἴπωμεν, ὅτι οἱ ἐν Ἑλλάδι ἐγκατεστημένοι ἔχουσι τὸ δικαίωμα νὰ ἐκλέξωσι Βουλευτὴν, καὶ νομίζω, ὅτι, ὅταν εἴπωμεν τοῦτο, ἱκανοποιοῦμεν τὴν ἰδέαν, ὅτι ἀντιπροσωπεύεται καὶ τὸ ἐξωτερικόν. Ἐδῶ δὲν πρόκειται νὰ λύσωμεν τὸ ζήτημα οὔτε προνομίου, οὔτε ἀναγνωρίσεως δικαιωμάτων.

§99ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτὴς μοὶ ἀπέδωκε πρόθεσιν ἀξίαν κατακρίσεως, καὶ διὰ τοῦτο τὸ ἔργον τῆς κατακρίσεώς του ὑπῆρξε λίαν εὔκολον. Ἀλλά, κύριε ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτὰ, ἐγὼ δὲν εἶπον, ὅτι ζητῶ νὰ παραχωρηθῇ εἰς τοὺς ἐν Κρήτῃ Κρῆτας τὸ δικαίωμα νὰ πέμψωσι Βουλευτήν, ὅπως τὴν ἰδέαν μου ταύτην ἀποκαλέσητε κενήν. Ἐζήτησα τὴν ἐξάσκησιν δικαιώματος καθιερωμένου διὰ ῥητοῦ νόμου, τοῦ δικαιώματος τοῦ νὰ πέμψωσιν οἱ ἐν Ἑλλάδι ἐγκατεστημένοι Κρῆτες Βουλευτήν, κατ’ ἐκτέλεσιν εἰδικοῦ νόμου, τοῦ ὑπὸ συζήτησιν. Μοὶ ἀπέδωκεν ἑτέραν ἰδέαν, ἵνα καταστρέψῃ εὐκολώτερον τὰ ἐπιχειρήματά μου, ἰδέαν ἀξίαν βεβαίως χλεύης καὶ ἰδέαν ὀλίγον ἀπέχουσαν τοῦ ἐγκλήματος, τὴν ἰδέαν, ὅτι ἐγὼ ἠθέλησα νὰ διαιρέσω τοὺς Ἕλληνας εἰς Κρῆτας, εἰς Πελοποννησίους, εἰς Ἠπειρώτας.

§100ΦΙΛΗΜΩΝ. Ὑπάρχει διαφορὰ μεγάλη μεταξὺ τῆς ἀξιώσεως, ὅτι μία ἰδέα φέρει εἰς ἀποτελέσματα ὀλέθρια, καὶ τῆς ἀξιώσεως, ὅτι ὁ ἐκθέτων αὐτὴν προκαλεῖ ταῦτα. Δὲν εἶπον, ὅτι ὑμεῖς θέλετε νὰ φέρετε τὰς διαιρέσεις ταύτας, ἀλλ’ ὅτι ἡ ἰδέα ὑμῶν, ὡς τὴν ὑποστηρίζετε, ὁδηγεῖ εἰς ταῦτα, καὶ ἀκόντων ὑμῶν.

§101ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Οὔτε ἰδέαν τοιαύτην εἶχον ἐν τῇ διανοίᾳ μου, οὔτε ἡ ἰδέα μου δύναται νὰ φέρῃ τοιαῦτα ἀποτελέσματα. Δὲν δύναμαι ἄλλως νὰ ὀνομάσω τοὺς Κρῆτας ἢ Κρῆτας· ἐὰν ἔκφρασίς τις, μεταβάλλουσα τὰ πράγματα, ἐλέχθη, βεβαίως δὲν θὰ εἶχε τὴν ἔννοιαν, ἥτις ἀπεδόθη αὐτῇ. Ἀδίκως λοιπὸν ἀπεδώκατε εἰς τοὺς λόγους μου ἔννοιαν, τὴν ὁποίαν δὲν εἶχον, ἀδίκως ἀπεδώκατε εἰς τὴν πρότασιν, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλον, τὴν ὁποίαν θεωρῶ σύμφωνον πρὸς τὸ δίκαιον, σύμφωνον πρὸς τὰς παραδόσεις τὰς ἐθνικάς, σύμφωνον πρὸς ὅ,τι ἔπραξαν ὅλα τὰ ἔθνη, ὅτι δύναται νὰ ἔχῃ ἐπιβλαβεῖς συνεπείας εἰς τὸν Ἑλληνισμόν. Τὰ προνόμια, αἱ διαιρέσεις ἔγκεινται εἰς τὴν φύσιν. Τὰ προνόμια εἰσὶν ἐπιβλαβῆ, ὅταν περιστρέφωνται εἰς κατηγορίας προσώπων· ἀλλ’ αἱ διακρίσεις, αἱ ὁποῖαι προέρχονται ὡς ἐκ τῆς διαφορᾶς, ἥτις εἶναι ἐν τῇ φύσει τῶν πραγμάτων, δὲν ἔχουσί τι τὸ ἐπιβλαβές. Διακρίσεις ὑπάρχουν μεταξὺ ὅλων τῶν πλασμάτων τῆς φύσεως, μεταξὺ πάντων τῶν ἀντικειμένων, καὶ μεταξὺ τῶν ἀνθρώπων (θόρυβος).

§102ΦΙΛΗΜΩΝ. Παύσατε, κύριε Μεσσηνέζη, διότι δὲν σᾶς ἀκούει κανείς, ἕως ὅτου ν’ ἀποκαταστήσῃ τὴν ἡσυχίαν ὁ κ. Πρόεδρος.

§103ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ, κύριοι, νὰ καθήσητε.

§104ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Ὅσοι δὲν ἔχουσι τὴν διάθεσιν νὰ μὲ ἀκούσωσι, δὲν ἐννοῶ νὰ τὸ ἐπιβάλω εἰς αὐτούς.

§105ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νὰ μὴ ἐμποδίζουν τοὺς ἄλλους νὰ σᾶς ἀκούσωσι.

§106ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Αἱ διακρίσεις λοιπὸν, ὅταν ἀφορῶσι τάξεις, εἶναι ἐπιβλαβεῖς· ἀλλ’ ὅταν ἦναι βραβεῖον τῆς ἱκανότητος, ἐκ τῆς φύσεως τῶν πραγμάτων καταδεικνυομένης, τότε δὲν ἔχουσί τι τὸ ἄδικον καὶ ἐπιβλαβές. Αἱ διακρίσεις μάλιστα, αἵτινες ἀφορῶσι χώρας ὁλοκλήρους, πολὺ ὀλιγώτερον δύνανται νὰ θεωρηθῶσιν ὡς καθιεροῦσαι δικαιώματα ἐπιβλαβῆ. Ζητῶ δὲ, κύριοι, ὑπὲρ τῶν Κρητῶν ὅ,τι οἱ πατέρες ἡμῶν καθιέρωσαν, οἱ πατέρες ἡμῶν, οἱ ὁποῖοι βεβαίως, ἀφοῦ ὑψώθησαν μέχρι τοῦ σημείου ἐκείνου ὥστε νὰ περαιώσωσι τὸ μέγα ἔργον τῆς ἐθνικῆς παλλιγγενεσίας, δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ συλλαμβάνωσιν ἢ ἰδέας μεγάλας, ὑψηλὰς, συμφώνους πρὸς τὸ δίκαιον, ἰδέας δυναμένας νὰ συντελέσωσιν εἰς τὴν ὁλοτελῆ συντέλεσιν τοῦ μεγάλου ἔργου, ὅπερ ἐπεχείρησαν. Διατί οἱ πατέρες ἡμῶν παρεχώρησαν δικαιώματα μεγαλείτερα εἰς τὴν Ὕδραν καὶ εἰς τὰς Σπέτσας; διότι οἱ ἀγῶνες τῆς Ὕδρας καὶ τῶν Σπετσῶν ἦσαν ἀνώτεροι τῶν ἄλλων μερῶν. Δὲν ἔπραξαν οὐδὲν ἄδικον. Διατί εἰς τὴν Ἀγγλίαν ἐπὶ πολλοὺς αἰῶνας ὑπῆρξαν μέρη, τὰ ὁποῖα εἶχον ἐξαιρετικὸν δικαίωμα νὰ πέμπωσι Βουλευτὴν, ἐνῷ οἱ κάτοικοι ἦσαν ὀλίγοι; Διότι ὑπῆρχε πρὸς τοῦτο ἱστορικὸς λόγος. Ἡ δὲ Ἐθνοσυνέλευσις τοῦ 1844, ἂν καὶ κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην ἐγεννήθη ἓν πνεῦμα, τὸ ὁποῖον πολὺ ἔβλαψε τὴν Ἑλλάδα, τὸ πνεῦμα τοῦ αὐτοχθονισμοῦ καὶ ἑτεροχθονισμοῦ, ὅταν ὅμως ἔφθασεν εἰς τὸ ζήτημα τῶν ἐν Ἑλλάδι ἐγκατεστημένων ὁμογενῶν, δὲν ἠθέλησε νὰ θέση αὐτοὺς εἰς ἴσην μοῖραν πρὸς τοὺς ἐκ τῆς ἐλευθέρας Ἑλλάδος. Διὰ τοῦτο, καθ’ ὅσον μὲν ἀποβλέπει τοὺς κατοίκους τοῦ Βασιλείου, ὡς ἐκλογικὴ μονὰς ἐθεωρήθη ὁ πληθυσμὸς τῆς ἐπαρχίας τῆς ἐχούσης μέχρι 10 χιλιάδων κατοίκους, καθ’ ὅσον δὲ ἀφορᾷ τοὺς μετανάστας, ἀπεφάνθη, ὅτι ἀρκεῖ τὸ ἥμισυ τῆς ἐχούσης τὸν μικρότερον πληθυσμὸν ἐπαρχίας, καὶ τοῦτο, ὅπως ὑπάρχῃ σύνδεσμος μεταξὺ τῶν ἐλευθέρων Ἑλλήνων καὶ τῶν ὑπὸ τὴν δουλείαν, διὰ τῆς ἐξαιρετικῆς θέσεως, ἥτις ἀπεδίδετο εἰς τοὺς μετανάστας. Ἡ Ἐθνοσυνέλευσις ἐκείνη καθιέρωσεν, ἐπαναλαμβάνω, τὴν ἀρχὴν, ὅτι οἱ συνοικισμοὶ οἱ ἔχοντες τὸ ἥμισυ τῆς μικροτέρας τῶν ἐπαρχιῶν δύνανται νὰ πέμψωσι Βουλευτήν. Ἐγὼ δὲ αὐτὸς, κύριοι, ὡς Πρόεδρος τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως, ὅταν ὑπεβλήθη κατὰ τὰ 1864 ἡ πρότασις, ὅπως κατ’ ἐξαίρεσιν οἱ ἐν Ἑλλάδι Κρῆτες πέμπωσιν ἀντιπρόσωπον, ἐθεώρησα τὸ τοιοῦτον ὡς ἀδίκημα ἀπέναντι τῶν ἄλλων μεταναστῶν, καὶ ἀντετάχθην μετὰ πείσματος· ἔφθασα δὲ μέχρι τοῦ σημείου νὰ κατέλθω τῆς ἕδρας, ἀπειλῶν, ὅτι θὰ παραιτηθῶ. Καὶ ἔπραξα τοῦτο, κύριοι, διότι δὲν ὑπῆρχε λόγος, ὅπως εἰς τοὺς Κρῆτας παραχωρηθῶσι τότε ἀνώτερα δικαιώματα ἐκείνων, τὰ ὁποῖα εἶχον οἱ Σουλιῶται, οἱ Ἠπειρῶται, οἱ Μακεδόνες. Ναὶ, κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην δὲν ὑπῆρχε λόγος, διὰ τὸν ὁποῖον νὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἐπιτραπῇ τοιοῦτον προνόμιον ὑπὲρ τῶν Κρητῶν. Ἀπὸ τῆς ἐποχῆς ὅμως ἐκείνης ἔχομεν, κύριοι, τὸν ἀγῶνα τοῦ 1866. Δὲν πρέπει νὰ λησμονήσητε τὸ μέγα αὐτὸ γεγονὸς, ὅτι μία φούκτα ἀνθρώπων ἐπολέμησεν ἐπὶ τρία ἔτη πρὸς τὰς πολυαρίθμους δυνάμεις τῆς Τουρκικῆς Αὐτοκρατορίας, καὶ ὅτι ἠναγκάσθη τότε ἡ Τουρκία νὰ στείλῃ εἰς τὴν Κρήτην τοὺς μεγαλειτέρους στρατηγούς, ὅτι ἡ Κρήτη ἠδυνήθη νὰ ἀντιταχθῇ ἀπέναντι τῆς Τουρκίας ἐπὶ τρία ἔτη, κατὰ τῆς Τουρκίας, τὴν ὁποίαν πολλοὶ ἐθεώρησαν κατόπιν ὡς δυναμένην νὰ παλαίσῃ μετὰ τῆς Ῥωσσίας, ὅταν ἐκηρύχθη ὁ πόλεμος μεταξὺ τῶν δύο τούτων Δυνάμεων. Τὸ γεγονὸς αὐτὸ δὲν εἶναι μικρὸν, τὸ δὲ δικαίωμα, ὅπερ διεκδικοῦμεν ὑπὲρ τῶν Κρητῶν, πηγάζει, δικαιολογεῖται ἐκ τοῦ ἔργου ἐκείνου. Δὲν ἀρκεῖ τοῦτο; ἔχομεν τοὺς ἀγῶνας τοῦ 1878, ὅτε οἱ Κρῆτες κατέστησαν κύριοι ὁλοκλήρου τῆς νήσου καὶ ἠνάγκασαν τοὺς Τούρκους νὰ κλεισθῶσιν εἰς τὰ φρούρια. Ὁποία δὲ εἶναι ἡ δικαιοσύνη ἐκείνων, οἵτινες κατεδίκασαν καὶ πάλιν εἰς δουλείαν τὴν Κρήτην καὶ ἔπλασαν εἰς αὐτὴν θέσιν ἐλεεινήν! Ἡ Κρήτη εὑρίσκεται ἤδη εἰς χειροτέραν κατάστασιν τῆς Ἠπείρου καὶ τῆς Θεσσαλίας εὑρίσκεται εἰς θέσιν ἀπέλπιδα, διότι, ὡς φαίνεται, κακὴ μοῖρα, μοῖρα σκληρά, καταδιώκει αὐτὴν καὶ διατηρεῖ πάντοτε μακρὰν τῆς ἐλευθέρας Ἑλλάδος. Οἱ ἀγῶνες λοιπὸν τοῦ 1866, τοῦ 1878, καὶ τὰ ἀδικήματα, τὰ ὁποῖα ὑπέστη ἡ Κρήτη, δὲν σᾶς φαίνεται, κύριοι, ὅτι συνηγοροῦν ὅπως παραχωρηθῶσι προνόμια εἰς τὴν Κρήτην μείζονα τῶν προνομίων, τὰ ὁποῖα παρεχωρήθησαν εἰς τὰς ἄλλας ἐπαρχίας; Ὅσοι ἐκ τῆς Κρήτης εἰσὶν ἐγκατεστημένοι ἐν Ἑλλάδι, δέον νὰ ἔχωσι τὸ δικαίωμα νὰ λέγωσιν, ὅτι ἀνήκουσιν εἰς χώραν Ἑλληνικήν, ἥτις ἔπραξε πολλὰ ὑπὲρ τῆς δόξης καὶ τῆς τιμῆς τῆς Ἑλλάδος, καὶ ὅτι ἕνεκεν τούτου παρεχωρήθη αὐτοῖς ἓν προνόμιον. Καὶ πῶς ἄλλως θὰ γεννηθῇ ἡ ἅμιλλα, ἥτις ὠθεῖ τοὺς ἀνθρώπους εἰς τὰ μεγάλα ἔργα, ἐὰν δὲν βραβεύωνται αἱ μεγάλαι ἀρεταί; Μὴ νομίζητε, ὅτι ἐγὼ ὑποστηρίζω διακρίσεις, ἵνα περιποιηθῶ πρόσωπα. Αἴσθημα δικαιοσύνης, αἴσθημα ἱερόν, εἶναι τὸ ὠθοῦν με. Ὅτε κατὰ πρῶτον ὑπεβλήθη ἡ πρότασις ὅπως ἀναγνωρισθῇ, ὅτι ὁ δῆμος Ἀδάμαντος πληροῖ τοὺς ὅρους τοῦ 3 ἄρθρου τοῦ περὶ ἐκλογῆς νόμου, ἐγὼ κατεξανέστην, καὶ εἶπον: δὲν τὸ παραδέχομαι αὐτό, δὲν εἶναι ἀληθές. Δὲν πρέπει ἡμεῖς οἱ Βουλευταί, ἐρχόμενοι ὅπως νομοθετήσωμεν, νὰ δίδωμεν τὸ παράδειγμα τῆς παραβιάσεως τῶν νόμων, καὶ αὐτὸ εἰπών, ἀπέκρουσα τὴν πρότασιν. Ἀλλ’ ἀφοῦ ἐσκέφθην ὡρίμως, τότε μία φωνὴ ἐν τῇ συνειδήσει, μία φωνή, ἡ ὁποία ἀποῤῥέει ἀπὸ τὴν ἀγάπην πρὸς τὴν πατρίδα, μία φωνή, ἡ ὁποία μὲ ἔκαμε νὰ ἀναλογισθῶ τὰς συνεπείας τῆς θέσεως, εἰς ἣν εὑρίσκεται ἡ Κρήτη, ἧττον ἐκείνη, ἡ ὁποία μοὶ εἶπεν ὅ,τι ἔπραξαν οἱ πατέρες σου κατὰ τὴν ἐπανάστασιν ὑπὲρ τῶν μαχομένων, ὅ,τι ἡ Συνέλευσις ἀπεφάσισεν ὑπὲρ τῶν μεταναστῶν, ὀφείλεις καὶ σὺ νὰ ὑποστηρίξῃς ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, καὶ μεθ’ ὅλου τοῦ σθένους τῆς ψυχῆς σου. Διὰ τοῦτο παρακαλῶ τὴν Βουλὴν τῶν Ἑλλήνων, ἀφοῦ ἅπαξ ὑπεβλήθη τὸ ζήτημα τοῦτο, νὰ μὴ προβῇ εἰς τὴν σκληρὰν ἀπόφασιν τῆς ἀποῤῥίψεως αὐτοῦ, διότι οἱ ἀγῶνες τῆς Κρήτης παρέχουσιν εἰς αὐτὴν ἐξαιρετικὴν θέσιν, καὶ δίκαιον ἑπομένως εἶναι νὰ πέμπῃ δύω Βουλευτὰς ἐκ δύω δήμων τῶν ἐκ Κρητῶν κατηρτισμένων, μετὰ τῶν ὁποίων νὰ συνδεθῶσιν ἅπαντες οἱ ἐν Ἑλλάδι ἐγκατεστημένοι Κρῆτες, ἐκ τῶν ὁποίων πολλοὶ εἶναι διακεκριμένοι ἄνδρες καὶ προσφέρουσι μεγάλας ὑπηρεσίας εἰς τὸν Τόπον. Κύριοι, ἤθελον θεωρήσει ὡς μέγα δι’ ἐμὲ δυστύχημα, ὅτι συνέλαβον τὴν ἰδέαν νὰ ὑποβάλω καὶ ὑποστηρίξω τὴν προκειμένην πρότασιν, ἐὰν ἀποῤῥιφθῇ αὕτη, διότι, ὡς εἶπέ τις τῶν προαγορευσάντων, κακῶς διεξήγαγον τὸ ζήτημα. Σᾶς παρακαλῶ, κύριοι, ἐὰν τυχὸν ὑπέπεσα εἰς οἱονδήποτε τοιοῦτον ἁμάρτημα, νὰ μὴ λάβητε ὑπ’ ὄψιν τὸ ἁμάρτημά μου τοῦτο, καὶ νὰ πράξητε ὅ,τι ἐν τῷ πατριωτισμῷ ὑμῶν, ἐν τῇ ἀγάπῃ ὑμῶν πρὸς τὴν πατρίδα, ὀφείλετε, ἀνεξαρτήτως τοῦ τρόπου τῆς διεξαγωγῆς τοῦ ζητήματος, νὰ πράξητε.

§107ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Δύω λέξεις μόνον. Δὲν πρόκειται, κύριοι, σήμερον νὰ ἱδρύσωμεν δικαίωμα, ἀλλὰ νὰ ἀναγνωρίσωμεν πρὸς τοῦτο δὲ πρέπει νὰ ἴδωμεν ἂν οἱ ὅροι τοῦ δικαιώματος ὑπάρχουν· οἱ ὅροι εἶναι δύω, συνοικισμὸς καὶ πληθυσμός· συνοικισμὸς ὑπάρχει, ἀλλὰ πληθυσμὸς ἐν τῷ Ἀδάμαντι πείθομαι, ὅτι δὲν ὑπάρχει. Ἀλλ’ ἀποκλείεται ἡ ἕνωσις τῶν συνοικισμῶν; δὲν δυνάμεθα νὰ λάβωμεν τοὺς δύω συνοικισμοὺς εἰς ἕνα; Κακῶς ἐλέχθη, ὅτι πρόκειται περὶ προνομίου· τῷ ὄντι τῇ Μακεδονίᾳ ἐδόθη προνόμιον νὰ δίδῃ ἕνα βουλευτήν, ἐνῷ ἡ Ναυπακτία δίδει τρεῖς· ἀλλὰ τὸ προνόμιον τῆς Μακεδονίας εἶναι ἐπαχθὲς αὐτῇ, διότι πόσας χιλιάδας κατοίκων ἔχει αὕτη, καὶ πόσας ἡ Ναυπακτία; Λοιπὸν ἡ πρότασίς μου εἶναι ἡ ἑξῆς· ἂν πείθηται ἡ Βουλή, ὅτι ὁ συνοικισμὸς Μινώας καὶ Ἀδάμαντος ἔχει τὸν νόμιμον πληθυσμόν, νὰ μὴ ἀρνηθῇ ἡ Βουλὴ τὴν ἐξάσκησιν αὐτοῦ τοῦ δικαιώματος.

§108ΚΟΡΩΝΑΙΟΣ. Κύριοι, πρὶν δώσητε τὴν ψῆφόν σας, σκεφθῆτε, ὅτι ἡ Ἑλλὰς ἔχει νὰ διατρέξῃ στάδιον ἀγώνων πολλῶν καὶ μεγάλων, καὶ ὅτι ἡ Κρήτη θὰ πρωταγωνιστήσῃ καὶ πάλιν· σκεφθῆτε, ὅτι οἱ προπάτορες ἡμῶν συνείθιζον νὰ δίδωσι βραβεῖον μίαν δάφνην εἰς τὴν ἀρετὴν καὶ τὴν ἀνδρίαν. Ἂς δώσωμεν καὶ ἡμεῖς μίαν δάφνην εἰς τὴν Κρήτην.

§109ΦΙΛΗΜΩΝ. Ὁ σεβασμὸς, τὸν ὁποῖον ἀπολαύουσιν οἱ Κρῆτες ἐκ μέρους ὅλων τῶν Ἑλλήνων, αὐτὸ εἶναι ἡ πλέον ἐπαρκὴς ἀμοιβὴ, καὶ βεβαίως δὲν θὰ ἱκανοποιηθῇ ἡ Κρήτη διὰ τῆς ἀντιπροσωπεύσεώς της παρ’ ἑνὸς Βουλευτοῦ ὡς Κρητός.

§110ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ πρότασις τοῦ κ. Δρόσου, τὴν ὁποίαν ὑποστηρίζουν ὁ κ. Δουζίνας καὶ Φιλήμων, ἀποκλείει τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου, διότι κατὰ τὴν πρότασιν αὐτὴν ζητεῖται νὰ ἀναγνωρίσῃ ἡ Βουλὴ, ὅτι ὁ συνοικισμὸς τοῦ Ἀδάμαντος ἔχει τὸν πληθυσμόν, τὸν ὁποῖον ὁ νόμος ἀπαιτεῖ· ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ὁ νόμος εἶναι περιττός.

§111ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Νὰ τεθῇ εἰς ψηφοφορίαν, παρακαλῶ.

§112ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται πολλοί). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη.

§113ΠΟΛΛΟΙ. Δὲν παρεδέχθη. Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§114ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ παραδοχὴ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου, ἐννοεῖται, δὲν ἀποκλείει τὴν τροπολογίαν τοῦ κ. Μεσσηνέζη, οὔτε τὴν πρότασιν τοῦ κ. Δρόσου. Πρόκειται περὶ τῆς ἀρχῆς μόνον.

§115ΦΙΛΗΜΩΝ. Νὰ ἐξηγήσητε ὅμως τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου ποία εἶναι.

§116ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ ἀρχὴ εἶναι περὶ ἐκλογῆς βουλευτοῦ ἢ βουλευτῶν ἐκ μέρους τῶν ἐγκατεστημένων ἐν Ἑλλάδι μεταναστῶν ἐκ Κρήτης.

§117ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν ἠμπορεῖτε κἂν αὐτὸ τὸ ζήτημα νὰ τὸ θέσετε εἰς ψηφοφορίαν, διότι αὐτὸ εἶναι λελυμένον παρὰ τῶν Ἐθνοσυνελεύσεων.

§118Α. Γ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Αὐτὸ, τὸ ὁποῖον λέγει ὁ κ. Ῥάλλης, εἶναι ὀρθότατον, διότι ὁ κ. Ῥάλλης εἶπεν, ὅτι ἡ ἀρχὴ τοῦ νὰ ἐκλέγουν οἱ μετανάσται βουλευτὰς ὑπάρχει ἀναγεγραμμένη ἐν τῷ νόμῳ. Σήμερον τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον φέρετε, δὲν καθιεροῖ αὐτὴν τὴν ἀρχὴν, ἀλλὰ θέλει νὰ τροποποιήσῃ τὸν ὑπάρχοντα νόμον. Λοιπὸν θὰ ζητηθῇ ἡ τροποποίησις τοῦ νόμου.

§119ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ὡς πρὸς τὴν θέσιν τοῦ ζητήματος. Νομίζω, ἂν θέλετε, νὰ συμπεριληφθῶσι συγχρόνως εἰς τὴν ψηφοφορίαν ἀμφότερα τὰ νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα ὑπεβλήθησαν, τὸ Νομοσχέδιον, ὅπερ ὑπεβλήθη παρὰ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, καὶ ἐκεῖνο, ὅπερ ὑπεβλήθη παρὰ τοῦ κ. Μεσσηνέζη, δύνανται νὰ συμπεριληφθῶσι, διατυπουμένου τοῦ ζητήματος ὡς ἑξῆς: Διὰ νέου νόμου πρόκειται νὰ κανονισθῇ ἡ ἀντιπροσωπεία τῶν Κρητῶν, διότι προτείνεται μία τροποποίησις τοῦ ὑπάρχοντος νόμου· ἂν δὲ καθ’ ὑπόθεσιν ἀποῤῥιφθῇ, τότε ἐρχόμεθα εἰς τὸν ὑπάρχοντα νόμον, καὶ τότε ἔρχεται τὸ ζήτημα, ἂν ὑπάρχῃ ὁ πληθυσμὸς, καὶ κατόπιν τὸ ζήτημα ἂν δὲν ὑπάρχῃ. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι πρέπει νὰ προστεθῇ: Διὰ νέου νόμου δεχόμεθα νὰ κανονισθῇ τὸ δικαίωμα τῆς ἀντιπροσωπείας τῶν Κρητῶν;

§120ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν ἐννοῶ πῶς ὁ κ. Μεσσηνέζης ἔφθασεν εἰς τὸ πόρισμα, ὅτι δυνάμεθα ἡμεῖς, ἡ Βουλὴ, νὰ καθιερώσωμεν ὑπὲρ οἱουδήποτε προνόμια, τὰ ὁποῖα δὲν καθιεροῦνται ἀπὸ τὰς ἐθνικὰς Συνελεύσεις, αἵτινες συνέταξαν τὸ Σύνταγμα ἡμῶν· πολὺ ἀπατᾶται, ἂν νομίζῃ, ὅτι ἡ διάταξις ἐκείνη, ἡ ἐν τῷ ἐκλογικῷ νόμῳ, δύναται νὰ ἐπεκταθῇ. Εἶναι ψήφισμα συντακτικῆς Συνελεύσεως, ἀντιγραφὲν λέξιν πρὸς λέξιν ἐν τῷ ἐκλογικῷ νόμῳ. Καὶ ἰδοὺ τοῦτο: «Εἰς τοὺς μεταναστεύσαντας δίδεται τὸ δικαίωμα τοῦ νὰ ἔχωσιν εἰς τὴν Βουλὴν ἰδιαίτερον Ἀντιπρόσωπον, ὁσάκις, πραγματικῶς συνοικισθέντες, ἀποτελέσωσι δῆμον, πόλιν, ἢ Ἐπαρχίαν χωριστὴν, καὶ παρουσιάσωσι πληθυσμὸν ἴσον μὲ τὸ ἥμισυ τοῦ ἐλαχίστου ὅρου, τὸν ὁποῖον ὁ περὶ ἐκλογῆς νόμος θέλει προσδιορίσει διὰ τὴν ἐκλογὴν ἑνὸς Βουλευτοῦ.»)

§121ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Εἶναι νομοθετικὴ διάταξις, δὲν εἶναι συντακτική.

§122ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν δύνασθε δὲ σεῖς δι’ ἑνὸς νομοσχεδίου νὰ ἐπεκτείνητε τὰ προνόμια, τὰ ὁποῖα καθιέρωσαν αἱ ἐθνικαὶ Συνελεύσεις. Ἐκτὸς δὲ τούτου, ποῖον νομοσχέδιον ἔχομεν σήμερον ὑπ’ ὄψιν; ἔχομεν ὑπ’ ὄψιν τὴν πρότασιν τοῦ κ. Μεσσηνέζη, ἢ τὴν τοῦ κ. Δουζίνα, ἢ οἱανδήποτε ἄλλην ἐλθοῦσαν νὰ τροποποιήσῃ τὸ ὑποβληθὲν νομοσχέδιον τῆς Κυβερνήσεως; Δὲν ἔχομεν τὴν πρότασιν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ; καὶ πῶς δικαιολογεῖ αὐτήν; Δὲν σᾶς εἶπε; τὸ δικαίωμα εἶναι καθιερωμένον ἐν τῷ νόμῳ· δὲν ἔχετε νὰ συζητήσητε τὸ δικαίωμα αὐτὸ καθ’ ἑαυτό, ἔχετε μόνον νὰ ἐφαρμόσητε τὸν νόμον· ἐπειδὴ δ’ ἐγὼ, ἡ ἐκτελεστικὴ ἐξουσία, δὲν εὑρίσκομαι εἰς θέσιν νὰ κρίνω ἂν ἐν τῷ δήμῳ Ἀδάμαντος ὑπάρχῃ ὁ ἀπαιτούμενος ἀριθμὸς, ὅπως δώσῃ οὗτος Βουλευτὴν, μεταβληθῆτε σεῖς εἰς γραφεῖον ἀπογραφικόν, καὶ κάμετε ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον δὲν ἠδυνήθη νὰ κάμῃ ὁ κ. Μανσόλας. Τοῦτο δὲ ἀποτελεῖ καὶ τὴν ἀρχὴν τοῦ Νομοσχεδίου. Ἡ δ’ ἔκφρασις τοῦ Νομοσχεδίου βεβαίως φαίνεται, ὅτι τροποποιεῖ τὸν νόμον· ἀλλ’ ὁ νοῦς αὐτοῦ εἶναι ἐκεῖνος, τὸν ὁποῖον ἐξέθηκεν ὁ κ. Πρωθυπουργός. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς σᾶς εἶπεν, ἐπαναλαμβάνω, τὸ δικαίωμα εἶναι καθιερωμένον ἤδη διὰ διατάξεως τῆς ἐθνικῆς Συνελεύσεως, ἐννοῶ δὲ τὴν ἐκτέλεσιν μόνον τῆς διατάξεως ταύτης νὰ προκαλέσω. Ἀλλὰ θέλετε τώρα νὰ δημιουργήσητε νέον προνόμιον, μὴ στηριζόμενον ἐπὶ τοῦ ψηφίσματος τῆς ἐθνικῆς Συνελεύσεως; Τότε εἴμεθα πρόθυμοι νὰ τὸ καταψηφίσωμεν. Πάντες οἱ Ἕλληνες εἶναι ἴσοι, οὐδ’ ἐννοοῦμεν ν’ ἀναγνωρίσωμεν εἴς τινα δικαιώματα περισσότερα ἀπὸ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἔχομεν. Ὁ Ἀθηναῖος, διὰ ν’ ἀποστείλῃ ἐνταῦθα ἕνα Βουλευτὴν, ἔχει ἀνάγκην 9,000 ψήφων· πρόκειται δὲ νὰ ἔρχηται ἄλλος μὲ 20 ἢ μὲ 30 ψήφους.

§123ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Δὲν εἶναι συντακτικὴ ἡ διάταξις; ἵνα περιλαμβάνηται ἐν τῷ σώματι τοῦ Συντάγματος. Ἡ ἐθνικὴ Συνέλευσις τοῦ 1863 προέβη εἰς τὴν ψήφισιν διαφόρων νόμων· οἱ νόμοι ἐκεῖνοι δὲν ἔχουν συντακτικὴν δύναμιν, μόνον αἱ διατάξεις αἱ περιλαμβανόμεναι ἐντὸς τοῦ σώματος τοῦ Συντάγματος ἔχουσι τὴν ἰσχὺν αὐτήν. Ὡς πρὸς τὸ Σύνταγμα τοῦ 1844 αἱ διατάξεις αἱ περιλαμβανόμεναι ἐν τῷ Συντάγματι δὲν δύνανται νὰ τροποποιηθῶσι διὰ νόμου, ὅλα ὅμως τὰ ἄλλα ψηφίσματα ἔχουν ἰσχὺν νόμου, καὶ διὰ τοῦτο ἐτροποποιήθησαν. Εἶναι πολλὰ ψηφίσματα, τὰ ὁποῖα ἐτροποποιήθησαν, διότι εἶχον ἰσχὺν μόνον νόμου, καὶ τὸ ψήφισμα αὐτὸ, τὸ ἀφορῶν τοὺς μετανάστας, ὑπάγεται εἰς τὴν αὐτὴν κατηγορίαν.

§124Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ὁ κ. Μεσσηνέζης δὲν ἔχει δίκαιον νὰ λέγῃ, ὅτι τὰ ψηφίσματα τῶν Συνελεύσεων ἔχουν τὸν χαρακτῆρα, τὸν ὁποῖον ἀπέδωκεν εἰς αὐτά, διότι ὁ κ. Μεσσηνέζης αὐτὸς πρὸ ὀλίγου σᾶς εἶπεν, ὅτι τὰ προνόμια αὐτὰ τὰ καθιέρωσεν ἡ Συνέλευσις διὰ τοὺς Ὑδραίους, διὰ τοὺς Σπετσιώτας καὶ τοὺς Ψαριανούς. Πῶς δὲ ἡμεῖς δυνάμεθα πλέον νὰ τὰ διαγράψωμεν; Παρατηρήσατε εἰς τὸν ἐκλογικὸν νόμον, ὁ ὁποῖος σᾶς παραπέμπει εἰς τὰ ψηφίσματα τῆς Συνελεύσεως τοῦ 1843.

§125ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Δὲν ἠθελήσαμεν νὰ τὰ τροποποιήσωμεν.

§126Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Λοιπὸν δὲν λέγω ἐγὼ τοῦτο, ὢν ἀνέτοιμος εἰς ὑποστήριξιν αὐτοῦ· τὸ λέγω μετὰ συζήτησιν, τὴν ὁποίαν ἐκάμαμεν εἰς τὸ ὑπουργικὸν συμβούλιον εἰς τὰ 1871 μετὰ τοῦ κ. Κουμουνδούρου, ὅτε ἐπρόκειτο νὰ εἰσαγάγωμεν τὸ νομοσχέδιον περὶ τῆς ἐνιαίας ψήφου καὶ ἐσκεπτόμεθα ἂν δυνάμεθα νὰ φέρωμεν τὸ ἑνιαῖον τῆς ψήφου εἰς τὰς ἐπαρχίας ἐκείνας, καὶ οἱ νομικοὶ εἶπον ὄχι, διότι εἶπον αὐτὸ εἶναι δικαίωμα κεκτημένον.

§127ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Καὶ ἡ συζήτησις, ἡ ὁποία ἐγένετο ἐπὶ τῆς οὐσίας τοῦ ζητήματος, καὶ ἡ συζήτησις, ἡ ὁποία γίνεται ἐπὶ τῆς θέσεως τοῦ ζητήματος, μᾶς δεικνύουν, ὅτι τὸ ζήτημα τοῦτο εἶναι λίαν σπουδαῖον. Σπάνιαι εἶναι αἱ περιστάσεις, καθ’ ἃς κατεψηφίσαμεν νομοσχέδιον κατὰ τὴν πρώτην συζήτησιν αὐτοῦ· ἐὰν τὸ Νομοσχέδιον τοῦτο πρόκηται νὰ καταψηφισθῇ, ἂς καταψηφισθῇ εἰς τὴν βʹ ἢ τὴν γʹ αὐτοῦ συζήτησιν. Νὰ τὸ ἀποῤῥίψωμεν ἀμέσως εἰς τὴν πρώτην ἀνάγνωσιν, δὲν εἶναι συμφέρον, δὲν εἶναι ὀρθόν. Σκεφθῆτέ το· ἂς τὸ ψηφίσωμεν σήμερον, καὶ τὸ καταψηφίζομεν κατὰ τὴν βʹ ἢ τὴν γʹ συζήτησιν.

§128ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μετὰ τὰ λεχθέντα ἐνόησατε βεβαίως εἰς τί συνίσταται ἡ ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου, καὶ ἠμπορεῖτε νὰ ψηφίσητε. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ Νομοσχεδίου νὰ ἐγερθῶσι. (Τὸ ἀποτέλεσμα ἀμφίβολον.) Θὰ ἐρωτήσω τὸ ἀντίστροφον· οἱ μὴ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται πολλοί). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη.

§129ΤΙΝΕΣ. Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§130ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κατὰ τὴν ἀντίληψιν τοῦ προεδρείου ἡ ἀρχὴ ἀπεῤῥίφθη. Τώρα ἔχουν τὸ δικαίωμα νὰ ζητήσουν ὀνομαστικὴν κλῆσιν, ἐὰν ἐγερθοῦν 15 (ἐγείρονται).

§131ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ Νομοσχεδίου λέγουσι ναί, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν ὄχι. Γίνεται δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ψηφοφορία.

Ἐψηφοφόρησαν ἐν ὅλῳ 118. Εἶπον ναὶ 58, καὶ ὄχι 60· ὥστε τὸ Νομοσχέδιον ἀπεῤῥίφθη. Λύεται ἡ συνεδρίασις (ὥρα 7).