1880.01.14

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 51

τῆς 14 Ἰανουαρίου 1880.

(Δευτέρα.)

Ὥρᾳ 2¼ μ. μ.

Ἀπαρτίας γενομένης, ἀνεγνώσθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως καὶ ἐνεκρίθησαν.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ ἐπιτροπὴ τῆς Δικαιοσύνης ὑπέβαλεν ἐκθέσεις ἐπὶ τῶν προτάσεων· 1) περὶ ἀκατασχέτου τῆς βουλευτικῆς ἀποζημιώσεως καὶ 2) περὶ ἀποκαταστάσεως εἰς τὰ πολιτικά των δικαιώματα τῶν ἀξιωματικῶν Ἀντζουλίνου καὶ Βουδούρη, καὶ τοῦ πρώην νομάρχου Ζώτου. Θὰ τυπωθῶσι. Ἡ ἐπιτροπὴ τοῦ λογιστικοῦ ὑποβάλλει ἔκθεσιν περὶ καθυστερουμένης ἀποζημιώσεως εἰς τρεῖς Βουλευτάς. Θὰ τυπωθῇ. Ὁ κ. Φιλήμων ὑποβάλλει πρότασιν περὶ μεταβολῆς τοῦ ἄρθρου 6 τοῦ νόμου περὶ προσόντων τῶν δικαστικῶν ὑπαλλήλων. Θὰ τυπωθῇ. Ὁ κ. Μπασδέκης ζητεῖ δι’ ἀναφορᾶς του αὔξησιν τῆς συντάξεώς του. Θὰ σταλῇ εἰς τὴν ἐπὶ τῶν ἀναφορῶν ἐπιτροπήν. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ὑποβάλλει ἔγγραφα σχετικὰ μὲ τὴν ἐπερώτησιν τοῦ Βουλευτοῦ Δωρίδος κ. Κόταρη. Θὰ κατατεθῶσιν εἰς τὸ γραφεῖον, καὶ πᾶς τῶν κ. κ. Βουλευτῶν δύναται νὰ λάβῃ γνῶσιν. Ὁ κ. Γ. Ξενουδάκης, ὡς ἀντιπρόσωπος τῶν Κρητῶν, παραπονεῖται, ὅτι αἱ ἀναφοραί του δὲν ἀνεγνώσθησαν εἰς τὴν Βουλήν. Ὅταν συζητηθῇ τὸ Νομοσχέδιον, αἱ ἀναφοραὶ αὗται θὰ ληφθῶσιν ὑπ’ ὄψιν. Ὁ δήμαρχος Μινώας ὑποβάλλει ψήφισμα τοῦ δημοτικοῦ συμβουλίου, δι’ οὗ ἐξαιτεῖται νὰ δοθῇ δικαίωμα εἰς τοὺς ἐκεῖ Κρῆτας νὰ ἐκλέξωσιν ἴδιον Βουλευτήν. Νομίζω, ὅτι καὶ τοῦτο δύναται νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ σχετικοῦ Νομοσχεδίου. Πολλοὶ κάτοικοι τοῦ χωρίου Σουδενῶν ἐξαιτοῦνται τὴν διατήρησιν τῶν Μονῶν «Ἁγίας Λαύρας» καὶ «Μεγάλου Σπηλαίου». Ἕτεροι δὲ τοῦ δήμου Φαλάνθου τῆς Μαντινείας ζητοῦν τὴν διατήρησιν τῆς Μονῆς τοῦ Ἁγίου Ἀθανασίου. Θὰ σταλῶσιν ἀμφότεραι αἱ ἀναφοραὶ αὗται εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τῶν ἀναφορῶν. Τὰ μέλη τῆς Φιλαρμονικῆς Ἑταιρίας ὑποβάλλουν ἀναφορὰν περὶ ἐκδόσεως λαχείου καὶ ἀπαλλαγῆς των ἐκ τῶν νενομισμένων φόρων καὶ τελῶν. Θὰ σταλῇ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τῶν ἀναφορῶν. Ὁ Βουλευτὴς κ. Σταμούλης ὑποβάλλει Νομοσχέδιον περὶ φόρου τῶν δήμων τῶν ἐπαρχιῶν Ὄρους καὶ Μέσης. Θὰ τυπωθῇ. Ὁ Πρόεδρος τοῦ κομητάτου τῶν κατόχων τῶν παλαιῶν δανείων ἐν Ὁλλανδίᾳ μοὶ ἐπιστέλλει, ὅτι κατὰ τὸν παρελθόντα Νοέμβριον ὑπέβαλεν ὑπόμνημα περὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου εἰς τὸν προκάτοχον Πρόεδρον τῆς Βουλῆς, ἀλλὰ δὲν τῷ ἐδόθη καμμία ἀπάντησις εἰς τὴν ἐπιστολήν του. Ἐξετάσας, εὗρον ὅτι εἶναι ὑποβεβλημένον τῳόντι τοιοῦτον ὑπόμνημα, τὸ ὁποῖον κατατίθεται εἰς τὸ γραφεῖον, καὶ ἕκαστος τῶν κ. κ. Βουλευτῶν δύναται νὰ λάβῃ γνῶσιν αὐτοῦ.

§2ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Κύριοι, ἐδημοσιεύθη ὁ κατάλογος τῶν ὑποτρόφων. Δὲν ἠξεύρω ποίαν κρίσιν ἔκαμον οἱ ἄλλοι ἐπὶ τῶν ἐγγεγραμμένων ὀνομάτων· κατ’ ἐμὲ δὲν ἀνταποκρίνονται εἰς τὸν σκοπόν, διὰ τὸν ὁποῖον ἀποφασίζεται ἢ εἶναι ἀποφασισμένον πρὸ πολλοῦ ἓν τοιοῦτον ἔξοδον εἰς τὸ Κράτος. Ἐπειδὴ ὅμως ἔχομεν ἄλλον ἀντικείμενον ὑπὸ συζήτησιν καὶ δὲν ἠμποροῦμεν δι’ ἐπερωτήσεων νὰ φέρωμεν συζήτησιν, παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ ὁρίσῃ μίαν ἡμέραν, διὰ νὰ φέρωμεν αὐτὸ τὸ ζήτημα εἰς συζήτησιν, καθόσον παρετήρησα, ὅτι ἡ ἁπλῆ δημοσίευσις τῶν ὀνομάτων οὔτε τοὺς ὑπουργοὺς ἔκαμε νὰ ἐντρέπωνται νὰ κάμουν τοιούτους διορισμοὺς, οὔτε αὐτοὺς, οἱ ὁποῖοι ἐπιζητοῦσιν, ἐνῷ δὲν εἶναι οἱ ἁρμόδιοι νὰ διορίζωνται ὑπότροφοι, τοὺς κάμνουν νὰ ἐντρέπωνται. Λοιπὸν πρέπει νὰ φέρωμεν τὸ ζήτημα εἰς τακτικὴν συζήτησιν, διὰ νὰ ἐξέλθῃ ἀπόφασις τῆς Βουλῆς περὶ τούτου· ποία ἡμέραν προσδιορίζει ἡ Βουλή;

§3ΠΟΛΛΟΙ. Τὸ Σάββατον.

§4ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Παρακαλῶ, κ. Πρόεδρε, τὸ ὑπουργεῖον νὰ προσαγάγῃ καὶ τὰ διατάγματα τῶν διορισμῶν, καὶ μετὰ τὴν προσαγωγὴν τῶν διαταγμάτων, νὰ ὁρισθῇ ἡ ἑπομένη ἡμέρα.

§5ΣΑΡΑΒΑΣ. Θὰ παρακαλέσω καὶ ἐγὼ τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ συμπληρώσῃ τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας ἔδωκε διὰ τοὺς καταλόγου, τοὺς ὁποίους κατέθεσεν εἰς τὸ Προεδρεῖον· οὐχ ἧττον, καθὰ καὶ ὁ νόμος περὶ δημοσίου λογιστικοῦ διατάσσει, πρέπει νὰ μᾶς εἴπῃ τὴν αἰτίαν, διὰ τὴν ὁποίαν οἱ διορισθέντες ὑπότροφοι ἐκρίθησαν ἄξιοι τῆς ἰδιαιτέρας αὐτῆς προσοχῆς. Αὐτὸ τὸ λέγει ὁ νόμος περὶ δημοσίου λογιστικοῦ, καὶ τὸ γνωρίζει καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν. Καὶ μολαταῦτα εἰς τὸν κατάλογον, ἐκτὸς τῶν προσώπων ἐκείνων, τὰ ὁποῖα ἐγένοντο ὑπότροφοι συνεπείᾳ διαγωνισμοῦ, περὶ τῶν ἄλλων οὐδεμία μνεία γίνεται. Παρακαλῶ λοιπὸν τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ συμπληρώσῃ τὰς πληροφορίας του.

§6ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Κατὰ τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας θέλω λάβει ἀπὸ τὸ Ὑπουργεῖον, θέλω δώσει καὶ ἐγὼ τὰς ἀπαιτουμένας πληροφορίας. Ὅσον ὅμως ἀφορᾷ τὰ διατάγματα, δὲν ἐννοῶ ποῖα διατάγματα.

§7ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἰδοὺ τί ἐννοοῦμεν, κ. Ὑπουργέ· τὰ διατάγματα, δυνάμει τῶν ὁποίων διωρίσθησαν ὑπότροφοι, περιέχουν καὶ τὸν λόγον, δι’ ὃν διωρίσθησαν, δι’ ἐξόχους ὑπηρεσίας εἰς τὴν πατρίδα, ἢ δι’ οἱονδήποτε ἄλλον λόγον.

§8ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ. Τὰ διατάγματα δὲν περιέχουν κανένα λόγον.

§9ΣΑΡΑΒΑΣ. Αὐτὸ, τὸ ὁποῖον ζητοῦμεν, τὸ ζητοῦμεν πρὸς ἐκτέλεσιν ῥητοῦ νόμου· ὁ νόμος διατάσσει τὸν Ὑπουργὸν νὰ σημειοῖ εἰς τὸν κατάλογον, τὸν ὁποῖον εἶναι ὑπόχρεως νὰ παρουσιάζῃ εἰς τὴν Βουλὴν, τὴν αἰτίαν, διὰ τὴν ὁποίαν διορίζει ὑποτρόφους. Ἐγὼ τὴν ἐπερώτησίν μου δὲν τὴν περιώρισα, κ. ὑπουργὲ, εἰς τὴν διαχείρισιν τὴν ὑμετέραν, ἀλλὰ μέχρι τῆς ἐποχῆς τοῦ 1875. Λοιπὸν ὁ κατάλογος, τὸν ὁποῖον ἐζητήσαμεν νὰ παρουσιάσητε, ἐζητήσαμεν νὰ περιέχῃ τὴν αἰτίαν, διὰ τὴν ὁποίαν οἱ διορισθέντες ἐκρίθησαν ἄξιοι τῆς ἰδιαιτέρας μερίμνης τῆς Κυβερνήσεως· τώρα, ἐν τῷ καταλόγῳ, τὸν ὁποῖον ὑπεβάλετε, δὲν σημειοῦται ἡ αἰτία. Ὁ ἀξιότιμος Κύριος Στεφανόπουλος πολὺ καλὰ σᾶς εἶπεν, ὅτι, ἀφοῦ δὲν σημειώνετε τὴν αἰτίαν, ἡ αἰτία θὰ ἐμπεριέχεται εἰς τὸ διάταγμα ἢ εἰς τὴν αἰτιολογικὴν ἔκθεσιν τὴν συνοδεύουσαν τὸ διάταγμα· πρέπει νὰ παρουσιάσητε τὰς αἰτιολογικὰς ἐκθέσεις τῶν διαταγμάτων.

§10ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν παρελθοῦσαν κατάστασιν περὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου, δὲν εἶμαι τώρα εἰς θέσιν νὰ σᾶς εἴπω· θέλω φροντίσει νὰ λάβω τὰς ἀπαιτουμένας πληροφορίας, καὶ θέλω δώσει πᾶσαν πληροφορίαν εἰς τὴν Βουλήν. Ὅσον ἀφορᾷ ἐμὲ, τοὺς ὑποτρόφους τοὺς ὁποίους ἔκαμα ἐγὼ, εἶμαι ἕτοιμος εἰς πᾶσαν ὥραν νὰ μοῦ ζητήσητε πᾶσαν πληροφορίαν, καὶ νὰ σᾶς εἴπω ποῦ ἐστηρίξαμεν τὸν διορισμόν των.

§11ΣΑΡΑΒΑΣ. Πρόκειται περὶ τῶν ὑποτρόφων τῶν ἐμπεριεχομένων εἰς τὸν κατάλογον, ποῖοι δὲ τοὺς διώρισαν ἀδιαφοροῦμεν.

§12ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ὁ κύριος Πρόεδρος μᾶς εἰδοποίησε νὰ στείλωμεν κατάστασιν τῶν προσφύγων, οἱ ὁποῖοι κατὰ τὸ ἄρθρον 10 τοῦ προϋπολογισμοῦ περιλαμβάνονται εἰς βοήθειάν τινα. Ἐὰν πρόκηται νὰ σημειώσωμεν τοὺς λαμβάνοντας μηνιαῖον βοήθημα, εἶναι εὐκολώτατον· ἐὰν πρόκηται νὰ σημειώσωμεν ὅλα τὰ ὀνόματα ὅλων τῶν προσφύγων, τότε πρέπει νὰ περιμένῃ ἡ Βουλή, διότι πρέπει νὰ γράψωμεν εἰς ὅλας τὰς Ἐπαρχίας. Τοῦτο τὸ ἀναφέρω, διὰ νὰ μὴ παρεξηγῆται ἡ ἀναβολή.

§13ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν.) Καταθέτω τὸ ἔγγραφον περὶ τῶν παλαιῶν δανείων, τοῦ ὁποίου τὴν κατάθεσιν ἀπῄτησε προχθὲς ὁ κ. Ῥικάκης.

§14ΦΛΕΣΣΑΣ. Θὰ παρακαλέσω τὸν κύριον ὑπουργὸν τῶν Ἐκκλησιαστικῶν νὰ φροντίσῃ νὰ ὑποβάλῃ πίνακα τῆς περιουσίας τοῦ Πανεπιστημίου καὶ τῶν ἐτησίων εἰσοδημάτων αὐτοῦ, πρὸς δὲ τῶν ἐτησίων κληροδοτημάτων αὐτοῦ, καὶ ἰδίως ποῦ εἶναι κατατεθειμένα τὰ κεφάλαια αὐτὰ τοῦ Πανεπιστημίου.

§15ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Τί γίνεται περὶ τῶν διαταγμάτων; Πρέπει νὰ ἔλθουν.

§16ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπιμένετε ὕστερον ἀπὸ ὅσα ἐλέχθησαν;

§17ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ ΚΑΙ ΕΤΕΡΟΙ. Μάλιστα.

§18ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν.) Ὅσον ἀφορᾷ τὸ παρελθὸν, θὰ φροντίσω νὰ ἐξετάσω καὶ θὰ φέρω εἰς τὴν Βουλὴν πᾶσαν πληροφορίαν. Ὅσον δ’ ἀφορᾷ τὴν ἡμετέραν διαχείρισιν, εἶμαι ἕτοιμος νὰ δώσω πᾶσαν πληροφορίαν καὶ πάντα λόγον.

§19ΤΙΝΕΣ. Κατ’ ὄνομα.

§20ΡΟΥΦΟΣ. Κατὰ τὸ 1877 ὁ τότε Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας εἶχεν ὑποβάλει εἰς τὴν Βουλὴν καὶ τὰ διατάγματα καὶ πλήρη κατάστασιν ὑποτρόφων. Αὐτὰ εἶναι τυπωμένα, καὶ εὑρίσκονται μέχρι τοῦ Ἰουλίου 1877.

§21ΜΥΚΩΝΙΟΣ. Ἔγεινε καὶ λόγος περὶ αὐτῶν τότε εἰς τὴν Βουλὴν ἐπὶ τοῦ Ὑπουργοῦ κ. Μίληση.

§22ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἤκουσε καὶ θέλει πράξει συμφώνως.

§23ΦΛΟΓΑΪΤΗΣ. Ὑποβάλλω, κύριοι, Νομοσχέδιον περὶ ἐκλογῆς τῶν ἀστυνόμων. Κατὰ τὸ προτεινόμενον Νομοσχέδιον ἐν τοῖς δήμοις Αης, Βας καὶ Γης τάξεως ἐκλέγονται κατὰ τετραετίαν διὰ σχετικῆς πλειονοψηφίας οἱ ἀστυνόμοι ὑπὸ περιωρισμένου ἐκλογικοῦ συλλόγου, συγκειμένου ἐκ τῶν μελῶν τοῦ δημοτικοῦ συμβουλίου, τῶν ὑπηρετησάντων προηγουμένως ὡς δημοτικῶν συμβούλων, ὡς ἐπαρχιακῶν συμβούλων, ὡς ἐνόρκων, ὡς βουλευτῶν, ὡς πληρεξουσίων, ὡς δημάρχων καὶ δημαρχικῶν παρέδρων, καὶ τῶν φερόντων δίπλωμα τοῦ Πανεπιστημίου. Περὶ τῶν ἄλλων διατάξεων θεωρῶ περιττὸν νὰ κάμω ἤδη λόγον. Τὸ μόνον, τὸ ὁποῖον θεωρῶ ἀναγκαῖον νὰ προσθέσω, εἶναι, ὅτι ὑπάρχει καὶ διάταξις ἐν τῷ ὑπ’ ἐμοῦ ὑποβαλλομένῳ νομοσχεδίῳ, καθ’ ἣν, ἐπὶ τῇ αἰτήσει τοῦ νομάρχου ἢ τοῦ δημάρχου, δύναται τὸ δικαστήριον τῶν πρωτοδικῶν, τὸ ἁρμόδιον, νὰ ἀπολύσῃ τὸν ἀστυνόμον, ἐὰν φανῇ παραβὰς προφανῶς τὰ ἀστυνομικά του καθήκοντα. Ὑποβάλλω καὶ δύο ἄλλα Νομοσχέδια συνημμένα. Κατὰ τὰ νομοσχέδια δὲ ταῦτα ἀνυψοῦται ἡ θέσις τοῦ ἐπαρχιακοῦ Συμβούλου, διότι ὁρίζονται σπουδαῖα τὰ προσόντα τῆς θέσεως ταύτης, εἰς δὲ τὸ ἐπαρχιακὸν συμβούλιον ἀνατίθενται τὰ ἐπὶ τῶν ἀποφάσεων τῶν δημοτικῶν συμβουλίων δικαιώματα τῆς κεντρικῆς ἀρχῆς καὶ τῶν διοικητικῶν ἀρχῶν· δηλονότι, καθὼς σήμερον αἱ ἀποφάσεις τῶν δημοτικῶν συμβουλίων περὶ σπουδαίων ζητημάτων δὲν ἔχουσι κῦρος ἄνευ τῆς ἐγκρίσεως τοῦ Νομάρχου ἢ, κατ’ ἔφεσιν, τοῦ ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν, δὲν ἔχουσι κῦρος ἐφεξῆς ἄνευ τῆς ἐγκρίσεως τοῦ ἁρμοδίου ἐπαρχιακοῦ συμβουλίου. Συνοδεύονται καὶ τὰ δύο ταῦτα νομοσχέδια δι’ ἐκτενοῦς αἰτιολογικῆς ἐκθέσεως. Ὑποβάλλω ἕτερον Νομοσχέδιον περὶ μεταβολῆς τοῦ ὁρκωτικοῦ συστήματος. Ὁ φίλος μου κ. Τζάνες, τοῦ ὁποίου ἐκτιμῶ τὸν ὑπὲρ τῆς δημοσίας ἀσφαλείας καὶ ἐθνικῆς προόδου ἔνθερμον ζῆλον, ὑπέβαλε πρό τινων ἡμερῶν Νομοσχέδιον, διὰ τοῦ ὁποίου ἀφαιροῦνται αἱ σπουδαιότεραι τῶν ἐγκληματικῶν ὑποθέσεων ἀπὸ τῶν Κακουργιοδικείων καὶ ἀνατίθενται εἰς τὰ Ἐφετεῖα. Τὸ Νομοσχέδιον τοῦτο θεωρῶ καὶ ἄτοπον καὶ μὴ συνταγματικόν, δι’ οὓς λόγους ἐπιφυλάσσομαι νὰ ἐκθέσω κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου. Ἐπειδὴ ὅμως ἡ κατάστασις τῶν Κακουργιοδικείων εἶναι ὄντως οἰκτρά, ὑποβάλλω ἐξ ἑνὸς μὲν Νομοσχέδιον, διὰ τοῦ ὁποίου καταρτίζονται ἄλλως τὰ ὁρκωτικὰ δικαστήρια, τασσομένων σπουδαιοτέρων προσόντων, δι’ ἄλλου δὲ Νομοσχεδίου μεταβάλλονται ἐπὶ τὸ ἐλαφρότερον αἱ ἐν τῷ ποινικῷ νόμῳ ποιναὶ ὑπεράγαν αὐστηραί, ἕνεκα τῶν ὁποίων πολλάκις φυσικῶς οἱ ἔνορκοι εὑρίσκονται εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ἐκφέρωσι ψευδεῖς ἐτυμηγορίας. Καὶ τοῦτο τὸ νομοσχέδιον συνοδεύεται διὰ τῆς προσηκούσης αἰτιολογικῆς ἐκθέσεως.

§24ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Καθήσατε, κύριοι, παρακαλῶ.

§25ΚΑΡΑΛΗΣ. Πολλὰ καὶ δίκαια παράπονα ἔχουσιν ἐν Σύρῳ, ἕνεκα τῆς ἀποφάσεως, τὴν ὁποίαν ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα καὶ ἡ Πιστωτικὴ ἔκαμαν καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἀντικατάστασιν τῶν προσωρινῶν τίτλων διὰ τῶν ὁριστικῶν τῶν 60 ἑκατομμυρίων· ἐνῷ τὸ Escompte de Paris ἔστειλεν εἰς διαφόρους πόλεις τοὺς ὁριστικοὺς τίτλους, εἰς τὰς πόλεις ἐκείνας, εἰς ἃς εἶναι δυνατὸν νὰ ἀντικαταστήσωσι τοὺς προσωρινοὺς τίτλους διὰ τῶν ὁριστικῶν, ὑποχρεοῦνται νὰ στείλωσιν ἐνταῦθα τοὺς προσωρινοὺς, ὅπως ἀντικαταστήσωσιν αὐτοὺς διὰ τῶν ὁριστικῶν· ἑπομένως ἡ ἐν Ἑρμουπόλει τάξις, ἡ κατέχουσα τίτλους τοῦ δανείου τῶν 60 ἑκατομμυρίων, παρεκάλεσεν ἐμὲ, ἵνα συστήσω εἰς τοὺς ἁρμοδίους, ὅπως μεταβάλωσι τὴν ἀπόφασιν ταύτην καὶ πέμψωσι τοὺς τίτλους των, διὰ νὰ γείνῃ ἡ ἀντικατάστασις. Ἐπίσης δὲ δι’ ἐμοῦ παρακαλοῦν τὸν ἀξιότιμον Ὑπουργὸν, ἵνα συστήσῃ εἰς τὰς τελωνιακὰς ἀρχὰς, ὅπως πέμπωσιν ἐγκαίρως τὰς διαφόρους λυσεγγυήσεις, ἕνεκα τῆς βραδύτητος τῶν ὁποίων ἐπέρχεται σπουδαία ζημία εἰς τοὺς ἐμπόρους, οἱ ὁποῖοι καταδικάζονται κατὰ τὸν νόμον τοῦ 1861 περὶ λυσεγγυήσεως· οἱ ἔμποροι, ὅταν θέλωσι νὰ στείλωσιν ἀπὸ μίαν πόλιν εἰς ἄλλην ἐμπορεύματα, δίδουσι καὶ ἐγγύησιν ἐπὶ χαρτοσήμου, καὶ ὑποχρεοῦνται ἐντὸς δύο μηνῶν νὰ προσάξωσι τὴν λυσεγγύησιν· ἄλλως εἶναι ὑπόχρεοι νὰ πληρώσουν εἰς τὸ ταμεῖον τὸν τελωνιακὸν δασμόν. Δυστυχῶς οἱ διάφοροι τελῶναι παρέλειψαν νὰ πέμψουν ἐν καιρῷ τὰς λυσεγγυήσεις. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, ἵνα συστήσῃ εἰς τοὺς τελώνας νὰ πέμπωσιν ἐν καιρῷ τὰς λυσεγγυήσεις.

§26ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργὸς τῶν οἰκονομικῶν.) Καὶ εἰς ἐμὲ παρεδόθη χθὲς, κύριοι, ἀναφορὰ ὑπογεγραμμένη ἐκ μέρους τῶν κυρίων κατόχων τῶν προσωρινῶν τίτλων τοῦ δανείου τῶν 60,000,000, διὰ τῆς ὁποίας ζητοῦν νὰ σταλῶσιν εἰς Σῦρον οἱ ὁριστικοὶ τίτλοι πρὸς ἀνταλλαγὴν τῶν προσωρινῶν. Αἱ Τράπεζαι, ἥ τε Ἐθνικὴ καὶ Πιστωτικὴ, εἰς τὰς ὁποίας εἶναι ἀνατεθειμένη ἡ ἐκτέλεσις τῆς ἐργασίας ταύτης, ἀπήτησαν ἀπὸ τοὺς κατόχους τῶν τοιούτων ὁμολογιῶν νὰ ἀναδεχθῶσιν αὐτοὶ οὗτοι ὑπ’ εὐθύνην των τὴν εἰς Σῦρον ἀποστολὴν τῶν ὁριστικῶν τίτλων· ἀλλ’ οἱ κατέχοντες τοὺς προσωρινοὺς τίτλους, διὰ τῆς ἀναφορᾶς, τὴν ὁποίαν μοὶ παρέδωκαν, ἀξιοῦσιν, ἵνα οἱ τίτλοι οὗτοι ἀποσταλῶσιν ὑπ’ εὐθύνην τῶν τραπεζῶν εἰς Σῦρον. Μολονότι οὐδὲν δικαίωμα ἔχω νὰ παρέμβω εἰς τὴν διαφωνίαν ταύτην, εἰς τὴν διένεξιν ταύτην μεταξὺ τῶν Τραπεζῶν καὶ τῶν κατόχων τῶν προσωρινῶν τίτλων, οὐδὲν ἧττον παρεκάλεσα τὰς Τραπέζας, εἰ δυνατὸν, νὰ ἄρωσι τὸ πρόσκομμα τοῦτο, καὶ νὰ πέμψωσιν εἰς Σῦρον τοὺς ὁριστικοὺς τίτλους τοσούτῳ μᾶλλον, ὅσῳ εἶμαι ἐντελῶς βέβαιος, ὅτι οὐδένα κίνδυνον πρόκειται νὰ διατρέξωσι κατὰ τὸ μικρὸν τοῦτο διάστημα. Ἐὰν αἱ Τράπεζαι συγκατατεθῶσι, θὰ εὐχαριστηθῶ καὶ ἐγὼ, ὅπως καὶ ὁ ἔντιμος κ. Καράλης. Καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἑτέραν παρατήρησιν τοῦ κ. Καράλη, θὰ καταστήσω προσεκτικοὺς τοὺς τελώνας καὶ ὑποτελώνας τῶν διαφόρων μερῶν εἰς τὴν ἔγκαιρον καὶ ταχεῖαν ἀποστολὴν τῶν λυσεγγυήσεων εἰς τὸ τελωνεῖον Σύρου, διότι ἀληθῶς λαμβάνουσι χώραν ἀδικήματα, ἕνεκα τῶν ὁποίων ὁ κ. Καράλης πολὺ ὀρθῶς παραπονεῖται ἐνταῦθα κατὰ τῶν τελωνιακῶν ἀρχῶν.

§27ΚΟΤΑΡΗΣ. Εἶμαι εἰς θέσιν, κύριοι, νὰ πληροφορήσω τὴν Βουλὴν καὶ τὴν παρακαθημένην Κυβέρνησιν, ὅτι ἡ ἐνταῦθα κατωτέρα κοινωνικὴ τάξις πάσχει σπουδαίως ἕνεκα τῆς ὑπερτιμήσεως τοῦ ἄρτου. Ἅμα ὡς ἐπέρχεται ἡ πρωΐα, οἱ ἀτυχεῖς συμπολῖταί μας, οἱ πτωχοὶ οἰκογενειάρχαι σπεύδουν νὰ προλάβουν τὰ κεντρικώτερα μέρη διὰ νὰ ἀγοράσουν τὴν κουραμάναν. Ἠξεύρετε, κύριοι, ὅτι ἡ ἐργατικὴ τάξις σήμερον εὑρίσκεται εἰς δυστυχῆ θέσιν, διότι τὰ ἡμερομίσθια εἶναι μικρὰ ἕνεκα τῆς σημερινῆς καταστάσεως τῶν πραγμάτων. Παρακαλῶ λοιπὸν τὴν Κυβέρνησιν νὰ μεριμνήσῃ σπουδαίως πρὸς ἀνακούφισιν τῶν δυστυχῶν καὶ πτωχῶν συμπολιτῶν μας, καὶ παρακαλῶ πρὸς τούτοις, ἵνα εὐαρεστηθῇ καὶ μᾶς γνωστοποιήσῃ τὸ ἀποτέλεσμα τῶν ἐνεργειῶν της.

§28ΤΙΝΕΣ. Τί νὰ κάμῃ;

§29ΚΟΤΑΡΗΣ. Νὰ φροντίσῃ ὅσον εἶναι δυνατὸν περὶ τῆς ὑποτιμήσεως τοῦ ἄρτου. (Θόρυβος.) Ἐγώ, κύριοι, γνωρίζω καὶ ἤκουσα καὶ ἀπὸ τοὺς ἐνταῦθα καὶ ἀπὸ τὴν Ἐπαρχίαν μου, ὅτι ὁ λαὸς εἶναι ἐντελῶς ἀπηλπισμένος ἀπὸ τὴν σημερινὴν κατάστασιν τῶν πραγμάτων.

§30ΤΙΝΕΣ. Καλὰ, καλά.

§31ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τί ἐπερώτησιν ἔχετε;

§32ΚΟΤΑΡΗΣ. Δὲν ἔχω ἐπερώτησιν, κ. Πρόεδρε· θὰ κάμω πρότασιν. (Θόρυβος.) Σᾶς παρακαλῶ, κύριοι, ὅταν ἦλθον ἀπὸ τὴν Ἐπαρχίαν μου, μετ’ ὀλίγας ἡμέρας....

§33ΝΙΚΟΚΑΒΟΥΡΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, παρλάτες νὰ κάμωμεν ἀπὸ τὸ βῆμα;

§34ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ὑποβάλῃ πρότασιν.

§35ΝΙΚΟΚΑΒΟΥΡΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, παρακαλῶ, μίαν στιγμήν· ὁσάκις καταλαμβάνει τὸ βῆμα ἕνας Βουλευτὴς, ὀφείλει νὰ ὑποβάλλῃ πρότασιν, καὶ ὄχι νὰ ἔρχηται νὰ λέγῃ παραμύθια.

§36ΚΟΤΑΡΗΣ. Ὅταν ἦλθον, κύριοι, ἀπὸ τὴν Ἐπαρχίαν μου ἐδῶ, ἐθεώρησα καθῆκόν μου νὰ ἐπισκεφθῶ τὸν κ. Πρωθυπουργόν· μεταξὺ τῆς συντόμου ὁμιλίας μου τῷ παρέστησα τὴν κατάστασιν τῆς Ἐπαρχίας μου, ὅσον ἀφορᾷ τὴν δημοσίαν τάξιν.

§37ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Μοῦ εἴπατε νὰ φύγουν οἱ στρατιωτικοί.

§38ΚΟΤΑΡΗΣ. Ὄχι νὰ φύγουν, κ. Πρωθυπουργέ. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, κύριοι, πράγματι μὲ ἤκουσε μετ’ εὐχαριστήσεως, ἀλλ’ ἔκτοτε δὲν ἔσχε τὴν καλωσύνην νὰ μὲ ἐρωτήσῃ εἴτε ὡς ἀντιπρόσωπον, εἴτε ὡς ἰδιώτην, καὶ νὰ μοῦ εἴπῃ τί σκέπτεται περὶ διορθώσεως αὐτῶν τῶν πραγμάτων, διότι, κύριοι, δὲν ὁρίζει κανεὶς σήμερον οὔτε πρόβατον, οὔτε τίποτε. (Θόρυβος.) Ἔλαβον μίαν ἐπιστολὴν, παρουσιάσθην εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, τῷ ἀνέγνωσα αὐτολεξεὶ τὴν ἐπιστολὴν, ὁ κ. Ὑπουργὸς μοῦ εἶπεν, ὅτι αὐτὸ τὸ λεκτικὸν εἶναι ἀπὸ τὰ συνειθισμένα· δὲν εἶναι ἀπὸ τὰ συνειθισμένα, κ. Ὑπουργέ, παρεκάλεσα περὶ αὐτοῦ τοῦ ἀντικειμένου καὶ τὸν κ. Πρωθυπουργόν, καὶ παρακαλῶ καὶ ὑμᾶς νὰ σκεφθῆτε πῶς νὰ ἠμπορέσωμεν, ὥστε νὰ βελτιωθῇ αὐτὴ ἡ κατάστασις τοῦ τόπου. Μάλιστα, μοῦ εἶπεν ὁ κ. Ὑπουργὸς, θὰ συνεννοηθῶ, καὶ ἐγὼ ἔπαυσα ἔκτοτε νὰ τὸν παρακαλῶ, μήπως παρεξηγηθῶ ἀπὸ ἰδιοτέλειαν, ὅτι δῆθεν ἔχω σκοποὺς ἰδιοτελεῖς ἐγώ, καίτοι ἐνδιαφέρομαι ἐγώ. Ἀκούσατε τί μοῦ γράφουν ἀπὸ τὸν τόπον μου. Κύριε Κόταρη, γνωρίζετε, ὅτι πρὸ καιροῦ δὲν ἔχομεν ἀσφάλειαν ἰδιοκτησίας καὶ πάσης κινητῆς καὶ ἀκινήτου περιουσίας καὶ ὅτι ἡ ἀπελπιστικὴ κατάστασις προέρχεται ἀπὸ τὴν ἀδράνειαν καὶ ἀπὸ τὴν μεροληπτικὴν ἐνέργειαν τῶν ὀργάνων τῆς ἐξουσίας, διότι αἱ πολιτικαὶ ἀρχαὶ καὶ τὰ στρατιωτικὰ ἀποσπάσματα ἐργάζονται ὑπὸ τὰς ἐμπνεύσεις τῶν κομματαρχῶν τῆς φατρίας. Ὁ εἰρηνοδίκης Δωρίδος θεωρεῖται ὡς ὁ μεγαλείτερος καταστροφεὺς τῶν συμφερόντων μας· παραλείπω νὰ ὀνομάσω τὰ πρόσωπα, τὰ ὁποῖα ἐργάζονται οὕτω πως (θόρυβος).

§39ΒΑΡΒΙΤΣΙΩΤΗΣ. Διατί δὲν παραγγέλλετε εἰς τοὺς φυγοδικοῦντας συγγενεῖς σας νὰ προσέλθουν; (θόρυβος).

§40ΚΟΤΑΡΗΣ. Δύναμαι νὰ ἔχω συμφέρον νὰ φυγοδικῶσιν οἱ συγγενεῖς μου, ἀλλ’ ἡ ἐξουσία ὀφείλει νὰ τοὺς συλλάβῃ.

§41ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Σεῖς ἔχετε συμφέρον νὰ γλυτώσουν οἱ φυγόδικοι.

§42ΚΟΤΑΡΗΣ. Ὄχι· οἱ φυγόδικοι νὰ συλληφθοῦν.

§43ΜΥΚΩΝΙΟΣ. Τοὺς κρύπτεις ἐσὺ (θόρυβος καὶ διακοπαί).

§44ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Συντόμως, κ. Κόταρη, εἰπέτε τὴν πρότασίν σας.

§45ΚΟΤΑΡΗΣ. Ἀφοῦ ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν κατέθεσε τὰ ἔγγραφα, παρακαλῶ τὸν Πρόεδρον νὰ προσδιορίσῃ ἡμέραν, καθ’ ἣν ν’ ἀναπτύξω τὸ ζήτημα τοῦτο· ἤδη παραιτοῦμαι. Ἔρχομαι εἰς ἄλλο ζήτημα. Εἰξεύρετε, κύριοι, ὅτι ὁ ἀριθμὸς τῶν καθυστερούντων κληρούχων ἀποτελεῖ ὁμάδα φυγοδίκων, τῶν ὁποίων ἡ καθυστέρησις ἀπασχολεῖ καὶ τὴν ἐκτελεστικὴν καὶ τὴν νομοθετικὴν ἐξουσίαν. Τοῦτο, κύριοι, προέρχεται, δὲν δύναμαι δὲ νὰ τὸ ἀρνηθῶ, ἀλλ’ ὀφείλω καὶ νὰ τὸ ὁμολογήσω, οὐχὶ διότι οἱ συμπολῖταί μας δὲν σέβονται τὸν νόμον, ἀλλὰ διότι ἡμεῖς γινόμεθα αἴτιοι τῆς καταστάσεως ταύτης. Δὲν ἐξεύρω τίς ἐξ ἡμῶν δύναται ν’ ἀρνηθῇ, ὅτι κατετάχθησαν εἰς τὸν στρατὸν οἱ μὴ ἔχοντες προστάτας καὶ ὅσοι δὲν ἐξηρέθησαν παρ’ ἡμῶν τῶν πολιτευομένων.

§46Δ. ΣΤΑΪΚΟΣ. Δὲν τὸ δέχομαι αὐτό.

§47ΚΟΤΑΡΗΣ. Τὸ δέχομαι ἐγώ· ἐγὼ ἐνοχοποιῶ τὸν ἑαυτόν μου. Προτείνω λοιπὸν, ὅτι, ἀφοῦ ὁ νέος νόμος περὶ στρατολογίας τίθεται εἰς ἐφαρμογὴν, νὰ ληφθῇ ἓν μέτρον πρὸς θεραπείαν τοῦ κακοῦ τούτου καὶ ν’ ἀπαλλάξωμεν τοὺς ἀνθρώπους αὐτοὺς, ἢ νὰ ὑποχρεωθῶσι μόνον νὰ ἐξυπηρετήσωσιν ἓν ἔτος. Ἐπιφυλάσσομαι περὶ τούτου νὰ φέρω πρότασιν.

§48ΤΖΑΝΕΣ. Ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ νόμου περὶ γενικῆς στρατολογίας κατὰ τὸ ἔτος 1880, εἰς τὸ ὁποῖον εἰσήλθομεν, φαίνεται, ὅτι ἀφίνει ὄπισθέν της ἓν κενόν. Ἡ ἀπογραφὴ τοῦ 1876, 1877, 1878 καὶ 1879 ἀφῆκεν ὄπισθέν της κληρούχους, περὶ τῶν ὁποίων σήμερον δὲν εἰξεύρομεν τί πρέπει νὰ γείνῃ. Ἔμαθον, ὅτι ὁ ἁρμόδιος κ. ὑπουργὸς ἐκάλεσε τὸν κ. σύμβουλον τοῦ ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν καὶ ἠρώτησεν ἂν δύναται ἡ κυβέρνησις νὰ καταδιώξῃ τοὺς κληρούχους ἐκείνους, ἂν δύναται νὰ τοὺς κατατάξῃ, καὶ εἰς ποίαν ἐπιτροπὴν νὰ τοὺς ὑπαγάγῃ πρὸς ἐπιθεώρησιν. Τὸ ζήτημα εἶναι σπουδαῖον, διότι ὁ κ. Σύμβουλος ἀποφαίνεται, ὅτι διὰ τοὺς κληρούχους τῶν ἀπογραφῶν ἐκείνων ἁρμόδιαι εἶναι αἱ ἐπιτροπαὶ κατὰ τὸν παλαιὸν νόμον, διότι δὲν κατηργήθησαν, καὶ ὄντως, ὡς ἔμαθον, ἡ Κυβέρνησις διέταξε τὴν καταδίωξιν καὶ τὴν ἐπιθεώρησιν εἰς τὰς ἐπιτροπὰς ἐκείνας. Ἤδη ὅμως γεννᾶται ἕτερον ζήτημα. Τοῦτο εἶναι ὑποχρέωσις, εἰς τὴν ὁποίαν ὑποβάλλονται οἱ συμπολῖται ἡμῶν ἐκ παλαιᾶς ὑποχρεώσεως, ἀλλ’ εἰς τὴν ὑποχρέωσιν γεννᾶται καὶ ἕν δικαίωμα, καὶ πρέπει νὰ μάθωμεν ἂν πρέπῃ ν’ ἀποφανθῶμεν ἡμεῖς, ὅτι ἀπωλέσθη τὸ δικαίωμα τοῦτο, δηλαδὴ ἂν ὑποχρεοῦνται νὰ ὑπηρετῶσι, δύνανται καὶ νὰ φέρωσιν ἀντικαταστάτας πληρώνοντες, διότι αὐτὸ εἶναι τὸ δικαίωμα, ὅπερ ζητοῦμεν ν’ ἀναγνωρισθῇ, καὶ πιστεύω, ὅτι εἶναι βάσιμον καὶ ἀληθὲς, διότι δὲν διαιροῦνται τὰ δικαιώματα καὶ αἱ ὑποχρεώσεις, ἀλλὰ συμβαδίζουσι, καθόσον ἂν πολίτης ἔχῃ τὴν ὑποχρέωσιν, ἔχει καὶ τὸ δικαίωμα. Ἐγεννήθη ὅμως ἀπορία εἰς τὸν νοῦν τῆς Κυβερνήσεως, καὶ εἰς τὰς Ἐπαρχίας δὲν ἐπιτρέπει τὸ δικαίωμα τῆς ἀντικαταστάσεως. Καλῶ λοιπὸν τὴν Βουλὴν ν’ ἀποφανθῇ (καὶ δὲν ἀπαιτεῖται πρότασις, ἡ ἀπόφασις πρέπει νὰ σημειωθῇ εἰς τὰ πρακτικὰ) ἂν οἱ πολῖται ὑποχρεῶνται νὰ ὑπηρετήσωσιν ὡς στρατιῶται εἰς τὰς τάξεις τοῦ στρατοῦ διὰ τὰς ἀπογραφὰς, περὶ ὧν εἴρηται, καὶ ἂν ἔχωσι τὴν ὑποχρέωσιν μόνην, δὲν ἔχουσι δὲ καὶ τὸ δικαίωμα τῆς ἀντικαταστάσεως.

§49ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Φέρετε πρότασιν· ἀφῃρημέναι προτάσεις δὲν λαμβάνονται ὑπ’ ὄψιν.

§50Δ. ΣΤΑΪΚΟΣ. Ὁ κ. Τζάνες ἐξέφερε τὴν ἑξῆς ἰδέαν· εἶπεν ὅτι, δυνάμει τοῦ τελευταίου νόμου περὶ στρατολογίας, οἱ κληρούμενοι στεροῦνται τοῦ δικαιώματος τῆς ἀντικαταστάσεως. Τοῦτο δὲ προέρχεται ἐκ ῥητῆς διατάξεως τοῦ τελευταίου νόμου, ἡ ὁποία εἶναι πλημμελὴς, διότι δίδει εἰς τὸν νόμον ὀπισθενεργὸν δύναμιν· διὰ τοῦτο συμφωνῶ μετὰ τοῦ κ. Τζάνε, καὶ λέγω ὅτι πρέπει νὰ ἔλθῃ τροποποίησις τοῦ νόμου.

§51ΜΑΥΡΟΚΟΡΔΑΤΟΣ. Εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν τῶν ἀναφορῶν εἶναι ὑποβεβλημέναι πλεῖσται αἰτήσεις, αἱ ὁποῖαι, νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ ληφθῶσιν ὑπ’ ὄψιν, διότι ἄλλως τοῦτο ἰσοδυναμεῖ πρὸς σιωπηρὰν κατάργησιν τοῦ δικαιώματος τοῦ ἀναφέρεσθαι. Ἤθελον λοιπὸν παρακαλέσει, ὅπως ἡ Ἐπιτροπὴ προσκληθῇ νὰ συνέλθῃ· ἂν ὅμως ἡ Ἐπιτροπὴ δὲν σκοπῇ νὰ ἐργασθῇ, νὰ ἔλθωσιν αἱ ἀναφοραὶ ἀπευθείας εἰς τὴν Βουλὴν καὶ παραπεμφθῶσιν εἰς τὰ ἁρμόδια ὑπουργεῖα, εἴ τε ὅπου δεῖ· καὶ δὲν ἀμφιβάλλω, ὅτι ὑπάρχουσι πολλαὶ ἀναφοραὶ ἄξιαι τῆς προσοχῆς τῆς Βουλῆς. Ἐγὼ ἤθελον ὁμιλήσει περὶ μιᾶς ἀφορώσης τὸ Ἐργαστήριον τῶν Ἀπόρων γυναικῶν, ἱδρύματος, τὸ ὁποῖον εἶναι ἄξιον πάσης προστασίας.

§52ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Κατὰ τὸν προϋπολογισμὸν ὁμιλεῖτε περὶ τούτου.

§53ΜΑΥΡΟΚΟΡΔΑΤΟΣ. Ἂν ἡ Βουλὴ δὲν ἔχῃ ἀντίῤῥησιν, συμφωνῶ μὲ τὴν γνώμην τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, καὶ ἤθελον παρακαλέσει νὰ παραπεμφθῇ ἡ εἰρημένη ἀναφορὰ εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν τοῦ προϋπολογισμοῦ.

§54ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ τὰ μέλη τῆς Ἐπιτροπῆς τῶν ἀναφορῶν νὰ συνέλθωσι καὶ ἐργασθῶσι.

§55ΤΖΑΝΕΣ. Πρὸς συμπλήρωσιν τῆς ἰδέας, τὴν ὁποίαν ἐξήνεγκον πρὸ ὀλίγου, θὰ ἐπερωτήσω τὴν Κυβέρνησιν. Ἐρωτῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν λοιπὸν πῶς ἐννοεῖ νὰ ἐφαρμόσῃ τὸν Νόμον τοῦ 1880, ἐννοεῖ ὑποχρέους τοὺς κληρωθέντας κατὰ τὸν Νόμον τοῦ παρελθόντος ἔτους ἄνευ τῶν δικαιωμάτων των;

§56ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Θέλω σᾶς εἴπει αὔριον.

§57ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἐζήτησε τὸν λόγον.

§58ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν.) Κύριοι Βουλευταὶ, κατὰ τὴν τελευταίαν συνεδρίασιν ὑπέβαλον εἰς τὴν Βουλὴν πρότασιν Νόμου, δι’ οὗ ἐζήτουν τὴν ἄδειαν τῆς Βουλῆς νὰ λάβω ἀπὸ τὰ χρήματα, ἅτινα εἶναι κατατεθειμένα εἰς τὸ ταμεῖον τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ἐκ τῶν εἰσπράξεων τοῦ δανείου τῶν 60 ἑκατομμυρίων, 2,500,000 δραχμῶν, διὰ τὴν πληρωμὴν τῶν δαπανῶν τοῦ μηνὸς Ἰανουαρίου, περὶ τῶν ὁποίων ἐλάβομεν ἤδη τὴν ἄδειαν τῆς Νομοθετικῆς ἐξουσίας, δι’ εἰδικῆς πιστώσεως. Δὲν δύναμαι ν’ ἀποκρύψω εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι τὸ Δημόσιον ταμεῖον διατελεῖ ἐν πλήρει χρηματικῇ ἀνεχείᾳ, οὐδ’ ἐλπίζω κατὰ τὴν παροῦσαν ἐποχὴν νὰ ἐπαρκέσωμεν διὰ τῶν κανονικῶν εἰσπράξεων τῶν δημοσίων ἐσόδων εἰς τὰς μᾶλλον κατεπειγούσας ἀνάγκας τοῦ Κράτους. Καὶ οὐ μόνον ἔχομεν ἀνάγκην νὰ πληρώσωμεν τὰς δαπάνας τοῦ Ἰανουαρίου μηνὸς, καθ’ ἣν ἐλάβομεν ἄδειαν τῆς Νομοθετικῆς ἐξουσίας, 4,500,000 δραχμῶν καὶ ἐπέκεινα, ἤτοι τὸ δωδεκατημόριον τοῦ εἰς τὴν Βουλὴν ὑποβληθέντος προϋπολογισμοῦ, ἀλλ’ ὀφείλομεν προσέτι νὰ πληρώσωμεν μέγιστον χρηματικὸν ποσὸν καὶ διὰ τὰς δαπάνας τοῦ Νοεμβρίου καὶ Δεκεμβρίου τοῦ λήξαντος ἔτους: Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι ζητοῦμεν τὰ χρήματα πρὸς θεραπείαν τῶν ἀναγκῶν, τὰς ὁποίας προβλέπει ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ 1880, ἀλλὰ δι’ αὐτῶν τῶν χρημάτων θὰ δυνηθῶμεν νὰ θεραπεύσωμεν καὶ τὰς μᾶλλον κατεπειγούσας πληρωμὰς καὶ τῶν δύω προηγουμένων μηνῶν, ὑπὸ τὸν ὅρον τῆς ἀντικαταστάσεως αὐτῶν ἐκ τῶν εἰσπράξεων τῆς χρήσεως τοῦ 1879, ἥτις, ὡς γνωστὸν, λήγει μετὰ δέκα μῆνας. Δὲν ζητοῦμεν, κύριοι, πίστωσιν δαπάνης, περὶ τῆς χρησιμότητος τῆς ὁποίας δύναται νὰ ὑπάρξῃ διαφωνία μεταξὺ ἡμῶν καὶ ὑμῶν, ἀλλὰ ζητοῦμεν χρήματα νὰ πληρώσωμεν δαπάνας, τὰς ὁποίας ὀφείλομεν νὰ πληρώσωμεν, καὶ τῶν ὁποίων τὴν πληρωμὴν δὲν δυνάμεθα ν’ ἀναβάλωμεν. Ἐὰν ἐπρόκειτο νὰ συζητήσωμεν πίστωσιν περὶ δαπάνης τοιαύτης, οἵας ἐμνήσθην, ἠδύνατο νὰ ἐγερθῇ συζήτησις, διότι ἡμεῖς μὲν θὰ ἰσχυριζώμεθα, ὅτι ἡ δαπάνη εἶναι ἀναγκαία, μέρος δὲ τῆς Βουλῆς θὰ ἰσχυρίζετο, ἴσως, τὸ ἐναντίον. Ἀλλ’ ἐπὶ τοῦ προκειμένου πρόκειται ἁπλῶς περὶ προμηθείας χρημάτων ὡς ἐκ τῆς ἀνεχείας τοῦ Δημοσίου Ταμείου ἔχομεν ὑποχρεώσεις νὰ ἐκπληρώσωμεν ὡς Κυβέρνησις, καὶ σᾶς λέγομεν, ὅτι δὲν ἔχομεν χρήματα καὶ οὔτε ἐλπίζομεν νὰ εἰσπράξωμεν ἐντὸς βραχέος χρόνου τόσα, ὅσα ἀπαιτοῦνται διὰ τὰς δαπάνας τῶν δύο τελευταίων μηνῶν, συμπεριλαμβανομένου καὶ τοῦ παρόντος. Καὶ ὅστις ἄλλος ἤθελε κατέχει τὰς ἕδρας, τὰς ὁποίας κατέχομεν ἡμεῖς, καὶ εὑρίσκετο ἀπέναντι τοιαύτης χρηματικῆς καταστάσεως τοῦ ταμείου, ἤθελε πράξει ἀναντιῤῥήτως καὶ ἀναμφισβητήτως αὐτὸ, τὸ ὁποῖον καὶ ἡμεῖς σήμερον ζητοῦμεν, καὶ ἂν ἄλλοι μᾶς διαδεχθῶσιν αὔριον εἰς τὴν Κυβέρνησιν, τὸ πρῶτον ἔργον, τὸ ὁποῖον θὰ ὑποβάλωσιν εἰς τὴν Βουλὴν, εἶναι αὐτὸ τοῦτο, τὸ ὁποῖον ἡμεῖς ὑποβάλλομεν καὶ τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ ὁποίου ζητοῦμεν κατεπειγόντως. Παρακαλῶ διὰ ταῦτα τὴν Βουλὴν νὰ ἐπιληφθῇ τῆς συζητήσεως τοῦ Νομοσχεδίου καὶ νὰ ἐγκρίνῃ αὐτὸ εἰς πρώτην ἀνάγνωσιν, ὥστε νὰ κατασταθῇ ἐφικτὴ ἡ ἐπιψήφισις καὶ ἡ κύρωσις αὐτοῦ ἐντὸς τῆς παρούσης ἑβδομάδος, πρὸς ἐκπλήρωσιν τῶν ὑποχρεώσεων τῆς Κυβερνήσεως καὶ πρὸς ἀποφυγὴν δυσκρέστων συνεπειῶν. Παρακαλῶ τὸν κ. Πρόεδρον νὰ ἐρωτήσῃ τὴν Βουλὴν ἐπὶ τῆς προτάσεώς μου ταύτης.

§59ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ζητεῖται ἡ μεταβολὴ τῆς ἡμερησίας διατάξεως, ὅπως προηγηθῇ τὸ Νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ὑπέβαλεν ὁ κ. Ὑπουργός. Ἡ πρότασις δὲν ἀμφιβάλλω ὑποστηρίζεται ἀπὸ δέκα.

§60ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα.

§61ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐγὼ, κύριοι, ἐνίσταμαι κατὰ τῆς μεταβολῆς τῆς ἡμερησίας διατάξεως, καὶ, ὡς γνωστόν, κατὰ τὴν προχθεσινὴν συνεδρίασιν, ὅτε ὑπεβλήθη τὸ περὶ οὗ ὁ λόγος Νομοσχέδιον, εἶχον φέρει τὴν αὐτὴν ἔνστασιν, καὶ εἶχον παρατηρήσει, ὅτι ἔδει ἐν πάσῃ περιπτώσει ν’ ἀποσταλῇ εἰς τὴν ἁρμοδίαν ἐπιτροπήν, ἵνα, συνάμα μετὰ τῆς γνωμοδοτήσεως τῆς ἐπιτροπῆς ἐκείνης, ἐπιληφθῶμεν τῆς διασκέψεως περὶ αὐτοῦ. Νομίζω, ὅτι τοιοῦτο Νομοσχέδιον δὲν πρέπει νὰ συζητήσῃ ἡ Βουλὴ ἄνευ προεπεξεργασίας τῆς ἐπιτροπῆς, διότι ὑπάρχει ἐργασία προκαταρκτική, ὑπάρχουσι πληροφορίαι, τὰς ὁποίας ἡ Βουλὴ δὲν δύναται νὰ λάβῃ, εἰμὴ διὰ τοῦ ὀργάνου τῆς ἐπιτροπῆς αὐτῆς. Ἰδίως ἔχει ἀνάγκην ἡ Βουλὴ τῆς προεπεξεργασίας, ὅταν τὰ Νομοσχέδια ὑποβάλλωνται ἄνευ αἰτιολογικῶν ἐκθέσεων καὶ ἄνευ εἰσαγωγικῶν ἀγορεύσεων, διὰ τῶν ὁποίων νὰ διαφωτίζηται περὶ τῶν ἀναγκῶν, εἰς ἃς ἀνταποκρίνονται.

§62ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Σᾶς εἶπον, τὸ πρᾶγμα εἶναι ἁπλοῦν, δὲν ἔχομεν χρήματα.

§63ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς παρατηρεῖ, ὅτι τὸ πρᾶγμα εἶναι ἁπλοῦν, δὲν ἔχει χρήματα· ἀλλὰ τοῦτο εἶναι ἀντικείμενον τὸ ὁποῖον ἡ Βουλὴ ὀφείλει νὰ ἐξετάσῃ, ἵνα πείσῃ ἑαυτὴν, ἂν ἀληθῶς δὲν ἔχητε χρήματα καὶ τίς ὁ λόγος, δι’ ὃν δὲν ἔχετε (θόρυβος)· καὶ ἡ φράσις αὕτη «δὲν ἔχομεν χρήματα» δὲν εἶναι ἁπλῆ, ὡς παρετήρησεν ὁ κ. Ὑπουργὸς, διότι δύναται τὸ ταμεῖον νὰ ἦναι κενὸν, καὶ ἐν τούτοις νὰ μὴ ἔχῃ ἡ Κυβέρνησις ἀνάγκην τῆς ἀδείας, περὶ ἧς πρόκειται, διότι δύναται νὰ ἔχῃ εἰσπράξεις ἱκανὰς, δι’ ὧν νὰ ἐπαρκέσῃ εἰς τὰς ἀνάγκας τοῦ μηνὸς τούτου καὶ τοῦ ἑπομένου· δύναται δὲ νὰ ἔχῃ μεταλλικὸν εἰς τὸ ταμεῖον, καὶ ὅμως νὰ ἔχῃ ὑποχρεώσεις ἀνωτέρας. Ἀλλὰ πῶς δυνάμεθα νὰ προβῶμεν εἰς ἀπόφασιν στηριζομένην ἐπὶ τῆς γνώσεως τῆς καταστάσεως τοῦ ταμείου, ὅταν οἱ κ. κ. Ὑπουργοὶ δὲν ηὐδόκησαν, καίπερ ἐπανειλημμένως προσκληθέντες, νὰ ὑποβάλωσιν εἰς τὴν Βουλὴν πίνακας τῆς ταμιακῆς καταστάσεως; Οὐδεμίαν γνῶσιν ἔχομεν τῆς καταστάσεως τῶν ταμείων· ἔχουσιν ἢ δὲν ἔχουσι χρήματα, καὶ πόσα ἔχουσι· ποῖαι αἱ ὑποχρεώσεις τῶν ταμείων, αἱ ὑποχρεώσεις αἱ ἐκ τοῦ προϋπολογισμοῦ καὶ αἱ ὑποχρεώσεις αἱ ἀνεξάρτητοι τοῦ προϋπολογισμοῦ, διότι, ὡς γινώσκετε, τὸ ταμεῖον ἔχει καὶ λογαριασμούς, οἵτινες δὲν περιλαμβάνονται ἐν τῷ προϋπολογισμῷ, τὰς ἐγγυοδοσίας, τὰς παρακαταθήκας καὶ ἄλλα, περὶ ὧν οὐδεμία ἐγένετο μνεία ἐν τῷ προϋπολογισμῷ, οὔτε ἐν τοῖς ἐσόδοις οὔτε ἐν τοῖς ἐξόδοις. Περὶ τούτων ὤφειλεν ἡ Κυβέρνησις νὰ φωτίσῃ τὴν Βουλὴν εὐθὺς ἀρχομένων τῶν ἐργασιῶν της, καὶ ὀφείλει νὰ μᾶς φωτίζῃ προεισαγωγικῶς ὅταν πρόκηται νὰ ἐπιληφθῶμεν οἰκονομικῶν Νομοσχεδίων. Ἀλλ’ οὐδὲν τούτων ὑπέβαλεν εἰς τὴν Βουλήν. Δὲν ὑπέβαλε κἂν εἰς τὴν Βουλήν τὴν στοιχειώδη ἐκείνην πληροφορίαν τῶν προσωρινῶν καταστάσεων τῆς χρήσεως τοῦ 1879 ἕως τέλους τοῦ ἔτους. Προκληθεὶς ὁ κ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργὸς κατὰ τὴν συζήτησιν ἐπὶ τῆς ἀπαντήσεως εἰς τὸν Βασιλικὸν Λόγον, ὑπέβαλε τότε προσωρινὴν κατάστασιν τῶν ἐσόδων καὶ ἐξόδων τῆς χρήσεως τοῦ 1879 μέχρι τῆς ἐποχῆς ἐκείνης, ἀλλὰ περὶ τοῦ Νοεμβρίου καὶ Δεκεμβρίου οὐδὲν γινώσκομεν· γινώσκομεν μόνον ἐξ ὑπολογισμῶν ὁποία εἶναι ἡ πιθανὴ κατάστασις αὐτῶν. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ὑπέβαλε Νομοσχέδιον, ἐν ᾧ ῥητῶς λέγει· «ἐπιτρέπεται εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἵνα πρὸς θεραπείαν τῶν κατὰ τὸ 1880 ἀναγκῶν διαθέσῃ κτλ·» ἀλλ’ ἐν τῇ ἀγορεύσει αὐτοῦ εἶπεν, ὅτι δὲν πρόκειται ἀποκλειστικῶς περὶ τῶν ἀναγκῶν τοῦ 1880, ἀλλὰ πρόκειται καὶ περὶ τῶν ἀναγκῶν τῶν μηνῶν Νοεμβρίου καὶ Δεκεμβρίου τοῦ λήξαντος ἔτους. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἀντιπολιτεύεται τὸ Νομοσχέδιόν του καὶ τὸ διαψεύδει· τὸ δὲ Νομοσχέδιον τοῦτο, τὸ ὁποῖον κατ’ αὐτὸν περιέχει ἄντικρυς ψεῦδος, ἀπαιτεῖ, ἵνα ψηφίσωμεν ἄνευ προεπεξεργασίας τῆς ἐπιτροπῆς. Δὲν ὁμιλῶ περὶ πράγματος ἀγνώστου, ἀλλ’ ὁμιλῶ περὶ τούτου, τὸ ὁποῖον εἶπε πρὸ 5 λεπτῶν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν. Καὶ ἆρα εἶναι ἀδιάφορον, ἂν τὰ χρήματα ταῦτα θέλωσι διατεθῆ δι’ ἀνάγκας τοῦ 1879 ἢ δι’ ἀνάγκας τοῦ 1880; Ἂν τὰ χρήματα διατεθῶσι δι’ ἀνάγκας τοῦ 79, θὰ ἔχωμεν μετὰ δέκα ἡμέρας ἄλλην αἴτησιν διὰ ποσὸν πολλαπλάσιον. Ἠσχολήθην εἰς ὑπολογισμούς, ἵνα εὕρω ποῖαι αἱ ἀνάγκαι τοῦ Ὑπουργείου. Ἂν καὶ δὲν ὑπέβαλε τὸ Ὑπουργεῖον τὴν πραγματικὴν κατάστασιν τῶν ἐσόδων καὶ ἐξόδων τῆς χρήσεως τοῦ 1879 μέχρι τέλους τοῦ ἔτους, ὑπέβαλεν ὅμως σημείωσιν περὶ τῶν πιθανῶν εἰσπράξεων κατὰ τοὺς δύο τελευταίους μῆνας, κατὰ τοὺς πίνακας δὲ τούτους θὰ ἔχῃ ἀνάγκην τὸ Ὑπουργεῖον διὰ τὴν χρῆσιν τοῦ 1879 οὐχὶ 2½ ἑκατομμυρίων, τουτέστιν ὁλοκλήρου τῆς ἐν τῷ νομοσχεδίῳ πιστώσεως, ἀλλὰ τοὐλάχιστον 5,000,000. Εἶπε πρὸ ὀλίγου ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ὅτι θέλουσι μὲν διατεθῆ τὰ δύο ἥμισυ ἑκατομμύρια καὶ ἀπέναντι τῆς χρήσεως τοῦ 1879, ἀλλὰ θέλουσιν ἀποδοθῆ κατόπιν ἐκ τῶν εἰσπράξεων τῆς χρήσεως τοῦ 1879, αἵτινες θὰ πραγματοποιηθῶσι μέχρι τῆς 31 Ὀκτωβρίου 1880. Ἀλλ’ ὁ κ. Ὑπουργὸς παρέλειψε νὰ προσθέσῃ, ὅτι μέχρι τῆς ἐποχῆς ἐκείνης τὸ δημόσιον δὲν πρόκειται νὰ εἰσπράξῃ μόνον εἰς λογαριασμὸν τῆς χρήσεως τοῦ 1879, ἀλλὰ πρόκειται καὶ νὰ δαπανήσῃ εἰς λογαριασμὸν τῆς αὐτῆς χρήσεως, τὰ δὲ εἰσπρακτέα εἰς λογαριασμὸν τοῦ 1879 ἀνέρχονται κατὰ τοὺς πίνακας τοῦ Ὑπουργείου, οἵτινες διὰ τοὺς δύο μῆνας στηρίζονται ἐπὶ πιθανοτήτων, εἰς 5,181,680, ἐνῷ τὰ πληρωτέα ἀνέρχονται εἰς 19,934,816. Ταῦτα λέγουσιν οἱ πίνακες.

§64ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὑπάρχουσιν οἱ ἔκτακτοι πόροι τοῦ δανείου τῶν 5 ἑκατομμυρίων τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, τῶν 4,500,000 τοῦ δανείου τῶν 60 ἑκατομμυρίων....

§65ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν ἐννοῶ ποῦ στηρίζετε τὴν παρατήρησίν σας. Ἐγὼ λέγω, ὅτι ἐβεβαιώσατε, ὅτι δὲν ἔχει λεπτὸν τὸ ταμεῖον, καὶ προσθέτω, ὅτι δὲν θὰ εἰσπράξητε εἰς λογαριασμὸν τοῦ 1879 εἰμὴ 5,484,000, ἐνῷ ἔχετε νὰ δαπανήσητε 19,934,000. Ταῦτα λέγουσιν οἱ πίνακες, καὶ ἐνῷ δὲν ἔχετε ἐν τοῖς ταμείοις τίποτε, τί μὲ ὠφελεῖ νὰ μάθω ποίους πόρους ἐλάβετε. Ἂν ἡ τράπεζα δὲν εἶχε πληρώσει τὰ 5 ἑκατομ. ἂν δὲν εἴχετε πραγματοποιήσει τὰ 5 ἑκατομ. ἐξ ἐντόκων γραμματίων, θὰ ἠδύνασθε νὰ ὠφεληθῆτε ἐκ τῆς παρατηρήσεως, ὅτι δὲν περιλαμβάνονται οἱ πόροι οὗτοι ἐν τῷ πίνακι· ἀλλ’ ἀφοῦ ἐδαπανήσατε τὰ ἐκ τῶν πόρων ἐκείνων εἰσπραχθέντα καὶ ὀφείλετε ἔτι 19,934,000, καὶ δὲν ἔχετε νὰ λάβητε εἰμὴ 5,484,000, μόνη ἡ διαφορὰ ὅσων ἔχετε νὰ λάβητε πρὸς ὅσα ὀφείλετε νὰ δώσητε σχετίζεται πρὸς τὸ προκείμενον. Ἀλλὰ τὰ 19,934,000, ὁμολογῶ, ὅτι πρέπει νὰ ἐλαττωθῶσι κατά τι, καὶ θὰ εἴπω κατὰ τί πρέπει νὰ ἐλαττωθῶσι· δὲν θὰ ἐλαττωθῶσι διὰ τῶν πόρων, τοὺς ὁποίους ἀνέφερεν ὁ κ. Ὑπουργὸς, διότι τὰ ἐκ τῶν πόρων ἐδαπανήθησαν· θὰ ἐλαττωθῶσι, κατὰ τοὺς ὑπολογισμοὺς τοῦ τέως ὑπουργοῦ τῶν οἰκονομικῶν, διὰ τῶν πιστώσεων, αἱ ὁποῖαι ἐκ τυχαίων περιστάσεων δὲν ἐπραγματοποιήθησαν· τοιαῦται δὲ εἶναι αἱ ἀπέναντι τῶν τόκων καὶ τοῦ χρεωλυσίου τοῦ δανείου τῶν 60,000,000, ἐφ’ ὅσον τὸ δάνειον δὲν διετέθη ὁλόκληρον ἢ διετέθη βραδέως, καὶ αἱ πιστώσεις, αἵτινες εἶχον καταχωρισθῆ ἐν τῷ προϋπολογισμῷ διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τῶν μετατραπέντων δανείων τοῦ 1824 καὶ 1825, ἐφ’ ὅσον ἡ μετατροπὴ ἐβράδυνε, καὶ ὡς ἐκ τούτου δὲν ὀφείλει τὸ δημόσιον ὁλόκληρον τὴν δόσιν, τὴν ὁποίαν ἐνεγράψαμεν ἐν τῷ προϋπολογισμῷ. Πάντα δὲ ταῦτα τὰ ἐκ τῶν δύο τούτων πιστώσεων καὶ ὅσα ἐξ ἄλλων πιστώσεων ἀνέφερεν ὁ τέως ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἀνέρχονται κατ’ αὐτὸν εἰς 5,377,000 δραχμῶν. Ἐὰν ἀφαιρέσωμεν ταῦτα ἀπὸ τῶν 19,934,000 δραχμῶν, ἔχομεν ὀφειλόμενα κατὰ τὸ ἔτος 1880 ἀπέναντι τῆς χρήσεως τοῦ 1879 14,556,000, ἀφαιρουμένων δ’ ἐξ αὐτῶν τῶν εἰσπρακτέων, μένουσιν 9,072,000 δραχμῶν. Εἰς ταῦτα ὅμως πρέπει νὰ προσθέσωμεν τὰς πιστώσεις, τὰς ὁποίας ὁ κύριος ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν ὑπουργὸς ὑπέβαλεν ἐπὶ τῆς χρήσεως τοῦ 1879 κατόπιν τῆς ἀγορεύσεως αὐτοῦ καὶ αἵτινες δὲν περιλαμβάνονται ἐντὸς τῶν ἀριθμῶν τοὺς ὁποίους ἐν τῇ ἀγορεύσει του εἶχεν ὑπ’ ὄψιν, ἀνέρχονται δὲ εἰς 450,000 δραχμῶν. Εἶναι ἄρα τὸ ὅλον ποσὸν τῶν πληρωτέων κατὰ τὸ 1880 ἀπέναντι τῆς χρήσεως τοῦ 1879, μετὰ τὴν ἀφαίρεσιν τῶν εἰσπρακτέων, ἤτοι τὸ ὅλον ποσὸν τοῦ πλεονάσματος, 9,522,000 δραχμῶν. Ἀπέναντι τούτων δὲν ἔχομεν νὰ καταλογίσωμεν τοὺς πόρους, τοὺς ὁποίους ἀνέφερεν ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, ἀφοῦ οὗτοι ἐξηντλήθησαν, ἔχομεν μόνον νὰ καταλογίσωμεν τὰ εἰσπρακτέα, ἐξ ὧν ὅμως ἀφαιρετέον πάλιν τὸ σύνηθες καθυστέρημα. Ὑπερέβη τὰς προσδοκίας τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν τὸ ἀναγκαιοῦν δάνειον εἰς πληρωμὴν τῶν ὀφειλῶν τοῦ 1879· 3,000,000 ἔλαβε τὸ Ὑπουργεῖον διὰ Β. Διατάγματος ἀπὸ τῶν εἰσπραχθέντων ἐκ τοῦ δανείου τῶν 60,000,000 τῶν κατατεθειμένων ἐν τῇ Τραπέζῃ, ἔλαβεν ἔτι ἓν καὶ ἥμισυ ἑκατομμύριον, τὸ ὁποῖον ἐψηφίσαμεν, καὶ δὲν ἤρκεσαν ταῦτα, διότι τὸ ταμεῖον εἶναι κενὸν, ὀφείλομεν δὲ νὰ λάβωμεν 5 ἔτι ἑκατομμύρια ἐκ τοῦ δανείου τῶν 60,000,000, ἵνα καλύψωμεν τὸ ἔλλειμμα τοῦ 1879, καὶ ἴσως δύο ἥμισυ ἔτι ἑκατομμύρια ἀπέναντι τοῦ καθυστερήματος τῶν εἰσπράξεων. Διὰ τοῦτο εἶπον, ὅτι πλέον τοῦ διπλασίου τοῦ σήμερον αἰτουμένου ποσοῦ θὰ χρειασθῇ διὰ τὸ ἔλλειμμα τοῦ ἔτους 1879. Ὅταν δὲ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν τὰς παρατηρήσεις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν περὶ τῶν ἀναγκῶν τοῦ Ἰανουαρίου τοῦ 1880 καὶ περὶ τοῦ ἐλλείμματος, τὸ ὁποῖον αἱ εἰσπράξεις τοῦ μηνὸς τούτου θέλουσιν ἀφήσει, καὶ τὴν διαφορὰν τῶν ἐξόδων πρὸς τὰ ἔσοδα τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ἔτους τούτου, θέλομεν πεισθῆ, ὅτι ἐκτὸς τῶν 2½ ἑκατομμυρίων, ἅτινα διὰ τοῦ νομοσχεδίου ζητοῦνται, καὶ ἑτέρων 2½ ἑκατομμυρίων ἀπέναντι τοῦ ἐλλείμματος τοῦ 1879, θέλει ληφθῆ ἀλληλοδιαδόχως ἐκ τῶν εἰσπράξεων τοῦ δανείου τῶν 60,000,000 τὸ τελικὸν καθυστέρημα τοῦ 1879 καὶ ὁλόκληρον τὸ ἔλλειμμα τοῦ 1880. Παρετήρησεν ὁ κ. Ὑπουργὸς, ὅτι δὲν πρόκειται νὰ ψηφίσωμεν ἤδη τὰς ὑποχρεώσεις, ὧν ἕνεκα ζητοῦνται τὰ 2½ ἑκατομμύρια, διότι αὗται ὑπάρχουσιν ἐψηφισμέναι, ἀλλὰ πρόκειται μόνον νὰ προσδιορίσωμεν διὰ τίνος τρόπου θέλουσιν ἱκανοποιηθῆ αἱ ὑποχρεώσεις, διὰ τίνος τρόπου θέλει δυνηθῆ τὸ δημόσιον νὰ ἐπαρκέσῃ εἰς τὰς πληρωμὰς, τὰς ὁποίας συναινέσει τῆς Βουλῆς ἀνεδέχθη καὶ τὰς ὁποίας δὲν δύναται ν’ ἀρνηθῇ. Καὶ πρῶτον δὲν εἶναι ἀληθὲς, ὅτι ἡ Βουλὴ συνῄνεσεν εἰς ὅλας τὰς πληρωμὰς. Ἐγένοντο ἔξοδα καὶ ἀνεδέχθη ἡ κυβέρνησις ὑποχρεώσεις ἑκατομμυρίων, περὶ τῶν ὁποίων δὲν ἀπεφάνθη. Ἀλλὰ πλὴν τούτου ἡ Βουλὴ πρέπει ἐν γνώσει νὰ ἀποφανθῇ περὶ τῆς πηγῆς, ἐξ ἧς θ’ ἀρυσθῇ τὰ πρὸς πραγματοποίησιν τῶν πληρωμῶν κεφάλαια. Πόσα ἑκατομμύρια ἐδαπάνησεν ἡ κυβέρνησις ἐν ἀπουσίᾳ τῆς Βουλῆς καὶ ἄνευ ἀδείας αὐτῆς διὰ Β. διαταγμάτων ἐπὶ τῆς χρήσεως τοῦ 1879; Ἐζητήθησαν προσέτι διὰ νομοσχεδίων περὶ πιστώσεων παρὰ τῆς Βουλῆς ἐγκρίσεις δαπανῶν πρωτοφανεῖς, διότι κατὰ τὸ 1880 ζητεῖται παρὰ τῆς Βουλῆς ἔγκρισις ὅπως ἐπιτραπῇ εἰς τὴν κυβέρνησιν, ἵνα δαπανήσῃ ἐπὶ τῆς χρήσεως τοῦ 1879. Ἐὰν αἱ δαπάναι εἶχον γίνει διὰ Β. διαταγμάτων, καίτοι ἄτοπος, δὲν θὰ ἦτο ὅμως κατὰ τύπους ἀνακόλουθος ἡ αἴτησις τῆς ἐγκρίσεως τοῦ διατάγματος. Ἀλλ’ ὅταν ζητῶμεν σήμερον τὴν ἄδειαν νὰ πραγματοποιήσωμεν δαπάνην μήπω γενομένην διὰ τὸ 1879, ἀφοῦ τὸ ἔτος ἐκεῖνο παρῆλθε καὶ ἔχομεν λογιστικὸν νόμον μὴ ἐπιτρέποντα δαπάνην διὰ τὸ 1879, πραγματοποιουμένην κατὰ τὸ ἐπιὸν ἔτος, ἤτοι κατὰ τὸ ἔτος εἰς τὸ ὁποῖον εὑρισκόμεθα, ἀπορῶ πῶς τοιαύτην ἔγκρισιν ἠδύνατο νὰ προτείνῃ ἡ κυβέρνησις εἰς τὴν Βουλὴν καὶ πῶς θεωρεῖ ἁπλοῦν τύπον τὴν αἴτησιν χρημάτων, ἵνα ἀνταποκριθῇ πρὸς τοιαύτας δαπάνας ἀντιστρατευομένας πρὸς τὰς οἰκονομικὰς ἀρχὰς, αἱ ὁποῖαι μᾶς διέπουσι, δαπάνας, αἱ ὁποῖαι ἀνατρέπουσιν ἄρδην τὸν λογιστικὸν νόμον. Λέγουσιν οἱ ὑπουργοὶ, ὅτι οὐδὲν ἄλλο πρόκειται νὰ κανονίσῃ ἡ Βουλὴ ἢ τὴν ἐξόφλησιν δαπάνης, ἥτις κατ’ ἀρχὴν ἐκανονίσθη πρότερον. Τὸ ποσὸν τὸ ὁποῖον ζητεῖ ἡ Κυβέρνησις σήμερον εἶναι 2½ ἑκατομμύρια, τὰ ποσὰ δὲ τὰ ὁποῖα ἐδαπάνησεν ἄνευ ἀδείας τῆς Βουλῆς, δυνάμει Β. Διαταγμάτων ἢ ἄνευ Διαταγμάτων, ὑπερβαίνουσι τὰ 2½ ἑκατομμύρια· ἑπομένως πρόκειται νὰ δώσωμεν τὰ μέσα εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἵνα πραγματοποιήσῃ δαπάνας, περὶ τῶν ὁποίων δὲν ἀπεφάνθημεν καὶ περὶ ὧν προδικάζει ἐν μέρει τὸ Νομοσχέδιον, διότι, ψηφιζομένου αὐτοῦ, θέλει καταστῆ ἀναπόδραστος κατόπιν ἡ ἀνάγκη τῆς ψηφίσεως τῶν πιστώσεων.

§66ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Αἱ πιστώσεις ἐπληρώθησαν.

§67ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐπληρώθησαν, ἀλλὰ δὲν ἐπληρώθησαν τῇ συναινέσει τῆς Βουλῆς, ἀλλ’ ὑπ’ εὐθύνην ὑμῶν, καὶ ἐὰν δὲν τὰς ψηφίσῃ ἡ Βουλὴ, ὑμεῖς εἶσθε οἱ πληρώσοντες. Τὸ ζήτημα εἶναι ἂν πρέπῃ ὑμεῖς νὰ ἦσθε οἱ πληρώσοντες ἢ τὸ Ἔθνος. Καὶ πρὶν ἢ ἀποφανθῇ ἡ Βουλὴ περὶ τούτου, λέγετε, ὅτι πάντα ταῦτα εἶναι τυπικά. Τοιαῦται πράξεις τῆς Κυβερνήσεως δὲν δύνανται νὰ κανονίζωνται οὕτω, διότι ἐὰν ἡ Βουλὴ παραδεχθῇ ταύτας ὡς ἁπλοῦν τύπον καὶ ἄνευ οὐσιαστικοῦ ἐλέγχου, παραιτεῖται τοῦ κυριωτέρου αὐτῆς δικαιώματος, διότι διὰ τῆς ψηφίσεως ἢ τῆς ἀρνήσεως τῶν πιστώσεων δύναται ἡ Βουλὴ νὰ ἐπιβάλληται εἰς τὴν Κυβέρνησιν καὶ νὰ διέπῃ τὴν πολιτικὴν τοῦ Κράτους. Ἀλλὰ δὲν ἐννοῶ, κύριοι, νὰ παρέμβω εἰς ζήτημα δημοσίας τάξεως. Ἐὰν δὲν ὑπάρχωσι τὰ ἀναγκαῖα μέσα διὰ τὸν στρατὸν, πρέπει νὰ ψηφίσωμεν τὴν πίστωσιν, ὅπερ ἐγένετο καὶ πρὸ ὀλίγου καιροῦ, ὅτε ἔφερεν ἡ Κυβέρνησις αἴτησιν ἀδείας, ὅπως λάβῃ ἐκ τῶν εἰσπράξεων τοῦ δανείου τῶν 60 ἑκατομμυρίων 1½ ἑκατομμύριον. Ἔχετε τοιοῦτον λόγον; εἴπατέ τον, καὶ τότε οἱ πάντες θέλομεν ἀναγκασθῆ νὰ ψηφίσωμεν. Ἀλλ’ ἤδη ἐγένετο ἡ παρατήρησις ὅτι δὲν ὑπάρχουσιν ἐν τῷ ταμείῳ χρήματα πρὸς πληρωμὴν τοῦ στρατοῦ, διότι τοῦτο εἶναι ζήτημα τάξεως, καὶ ἀπέναντι αὐτοῦ οἱ πάντες ὀφείλομεν νὰ ὑποκύψωμεν, διότι οὐδὲν ὠφελοῦσιν αἱ οἰκονομίαι, ἂν δι’ αὐτῶν φέρωμεν ἀνατροπάς. Ἀλλὰ τὸ Ὑπουργεῖον δὲν μᾶς εἶπε τοῦτο. Ἐὰν μᾶς ἔλεγε τοιοῦτόν τι, ἠθέλομεν ἐξετάσει κατὰ πόσον ἡ αἴτησις εἶναι δημοσίας τάξεως. Ἐνόσῳ ὅμως δὲν λέγει, ὅτι εἶναι δημοσίας τάξεως, ὀφείλει νὰ ὑποβάλῃ τὴν πρότασιν εἰς τοὺς γενικοὺς κανόνας, ἡμεῖς δὲ, ἵνα ἀποφανθῶμεν περὶ τῆς ἀδείας ταύτης, πρέπει νὰ λάβωμεν πλήρη γνῶσιν τῆς οἰκονομικῆς καταστάσεως, πλήρη γνῶσιν τῶν ὀφειλῶν καὶ τῶν πιστώσεων τοῦ δημοσίου ἐκ τῆς χρήσεως τοῦ 1879, καὶ προσέτι πλήρη γνῶσιν τῆς ταμιακῆς καταστάσεως, καὶ τότε ν’ ἀποφανθῶμεν, ἂν δυνάμεθα ἢ μὴ νὰ χορηγήσωμεν τὴν ἄδειαν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως λάβῃ χρήματα καὶ πληρώσῃ. Ἀλλὰ καὶ ἐὰν τὸ ἀποτέλεσμα τῆς ἐξετάσεως ταύτης μᾶς πείσῃ, ὅτι ὀφείλομεν ν’ ἀναγνωρίσωμεν τὰς δαπάνας ταύτας, ἕπεται ὅτι πρέπει καὶ νὰ τὰς κανονίσωμεν, καθ’ ὃν τρόπον καθιεροῖ τὸ Νομοσχέδιον; Τὸ Νομοσχέδιον λέγει, ὅτι τὰ 2½ ἑκατομμύρια θέλουσι ληφθῆ ἐκ τῶν εἰσπράξεων τοῦ δανείου τῶν 60 ἑκατομμυρίων τῶν κατατεθειμένων ἐν τῇ Ἐθνικῇ Τραπέζῃ. Νομίζετε, ὅτι τοῦτο παραδεχόμενοι, παραδεχόμεθα πρᾶξιν τυπικήν; Λύομεν ἀμέσως, κύριοι, τὸ ζήτημα τῆς διαθέσεως τῶν ἐκ τοῦ δανείου τῶν 60 ἑκατ. εἰσπραχθέντων χρημάτων, καὶ ἀποφατικῶς τὸ ζήτημα τῆς ἄρσεως τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας....

§68ΔΟΥΜΑΣ. Εἶναι λελυμένον ἤδη.

§69ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Πλὴν τῶν 3 ἑκατομμυρίων, τὰ ὁποῖα ἐλήφθησαν δυνάμει Β. Διατάγματος καὶ ἐδαπανήθησαν, ὡς καὶ τοῦ ἑνὸς καὶ ἡμίσεως ἑκατομμυρίου, ὅπερ ἐσχάτως ἐψηφίσαμεν, ὑπάρχουσιν ἐναπολειφθέντα ἀρκετά, ὅπως ἀρθῇ ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία, ἐὰν περιορισθῶμεν εἰς τὰς λογιστικὰς πράξεις· ἄλλο ζήτημα εἶναι ἂν δυνάμεθα νὰ ἄρωμεν τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν, ὅπως σήμερον ἔχουσι τὰ τοῦ δανείου, ἄνευ ζημίας τοῦ τόπου, καὶ τοῦτο θέλομεν συζητήσει ἐν καιρῷ. Ἀλλ’ ἐὰν διαθέσωμεν τὰ 2½ ἑκατομμύρια, κατὰ τὸ νομοσχέδιον, ἐκ τῶν χρημάτων ἐκείνων, ἤτοι ἐκ τῶν εἰσπράξεων τοῦ δανείου τῶν 60 ἑκατομμυρίων, τότε, ὡς παρατηρεῖ ὁ κ. Βουλευτὴς Σύρου, εἶναι ἀδύνατον νὰ γείνῃ ἡ ἄρσις τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας καὶ λογιστικῶς, διότι δὲν θὰ ὑπάρχῃ οὐδὲ ἀριθμητικῶς ἀρκετὸν ποσὸν πρὸς τὴν ἀπότισιν τῶν δανείων, ἐξ ὧν ἐξήρτηται ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία· ἑπομένως λύομεν τὸ μέγα ζήτημα τῆς ἄρσεως τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, οὐχὶ ἐν ἐπιγνώσει, ἀλλὰ διὰ τῆς ἀποφάσεως, τὴν ὁποίαν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν προτείνει, ἀσχέτως ὅλως πρὸς τὰ τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας. Ἤθελον ἔχει ἄλλως τὰ περὶ τούτου, ἐὰν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ὡς ὑπεσχέθη πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν, εἶχεν ὑποβάλει ἤδη εἰς τὴν Βουλὴν τὰς ἰδέας τῆς Κυβερνήσεως περὶ τοῦ τρόπου τῆς διαθέσεως τῶν εἰσπραχθέντων ἐκ τοῦ δανείου τῶν 60,000,000 καὶ περὶ τοῦ πρακτέου ὡς πρὸς τὰς 24,000 ὁμολογίας, αἱ ὁποῖαι εἰσέτι δὲν ἐπραγματοποιήθησαν, καὶ ταύτας τὰς ἰδέας ὤφειλεν ὁ κ. Ὑπουργὸς νὰ ὑποβάλῃ εἰς τὴν Βουλήν, πρὶν ζητήσῃ τὴν ἔγκρισιν τῆς πιστώσεως. Ἡ ἐπιτροπή, εἰς τὴν ὁποίαν δὲν ἀμφιβάλλω, ὅτι θέλετε παραπέμψει τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, ὀφείλει νὰ γνωρίσῃ ὁποία ἡ χρῆσις τῶν ἐκ τοῦ δανείου χρημάτων, τὴν ὁποίαν ἔχει ὑπ’ ὄψιν ἡ Κυβέρνησις, ὀφείλει νὰ ἐξετάσῃ ὁποίαν χρῆσιν θεωρεῖ αὐτὴ ἡ ἐπιτροπὴ πρέπουσαν, ἵνα ἴδῃ ἐὰν συμβιβάζηται πρὸς τὴν γνώμην αὐτῆς περὶ τούτου ἡ παραχώρησις εἰς τὴν Κυβέρνησιν τῶν ζητουμένων 2½ ἑκατομμυρίων. Ἂν τυχὸν ἐν τῇ ἐπιτροπῇ ἢ ἐν τῇ Βουλῇ ὑπάρχωσιν οἱ φρονοῦντες, ὅτι δύναται νὰ ἀρθῇ ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία, εἶναι δ’ οὗτοι διατεθειμένοι ἵνα παραχωρήσωσι τὸ ποσὸν τοῦτο τῶν 2½ ἑκατομμυρίων, ὀφείλουσι νὰ ἐξεύρωσιν αὐτὰ ἀλλαχοῦ· ἀλλ’ ἡ περὶ τούτου ἐκτίμησις προαπαιτεῖ τὴν ἐξέτασιν ἐν συνόλῳ τοῦ ζητήματος τῆς διαθέσεως τῶν ἐκ τοῦ δανείου χρημάτων. Ἑπομένως παρακαλῶ τὸν κ. Πρωθυπουργὸν ἀφ’ ἑνός, ἵνα εὐαρεστηθῇ νὰ ἐκπληρώσῃ τὴν ὑπόσχεσιν, ἣν ἔδωκε πρὸς τὴν Βουλήν, καὶ ὑποβάλῃ τὰς ἰδέας αὐτοῦ ἢ τὸ Νομοσχέδιον αὐτοῦ περὶ τοῦ τρόπου τῆς διαθέσεως τοῦ προϊόντος τοῦ δανείου τῶν 60 ἑκατομμυρίων· ἀφ’ ἑτέρου δὲ προτείνω εἰς τὴν Βουλήν, ὅπως παραπεμφθῇ τὸ Νομοσχέδιον τοῦτο περὶ τῶν 2½ ἑκατομμυρίων εἰς τὴν ἐπιτροπήν, ἵνα ἡ ἐπιτροπὴ λάβῃ παρὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν ὅλας τὰς πληροφορίας, αἱ ὁποῖαι εἶναι ἀναγκαῖαι, ὅπως ἐκτιμηθῇ ἡ ἀνάγκη τῆς χορηγήσεως τῶν χρημάτων καὶ ἐκτιμηθῇ ὁ τρόπος τῆς χορηγήσεως αὐτῶν. Ἀφοῦ δὲ μετ’ ὀλίγας ἡμέρας λάβωμεν παρὰ τῆς ἐπιτροπῆς τὴν ἔκθεσιν, θέλομεν δυνηθῆ νὰ προβῶμεν καὶ ἡμεῖς εἰς τὴν συζήτησιν ἐν κατοχῇ τῶν ἀπαιτουμένων, ὅπως ἀποφανθῶμεν. Βεβαίως, ἕως τότε ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν θέλει ὑποβάλει τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας πρὸ ἡμερῶν ἐζητήσαμεν καὶ τὰς ὁποίας ἀπορῶ, ὅτι δὲν ὑπέβαλεν ἔτι, καὶ ἰδίως τὰς λεπτομερεῖς πληροφορίας περὶ τῆς προσωρινῆς καταστάσεως τῆς χρήσεως τοῦ 1879 μέχρι τέλους τοῦ ἔτους. Ἂν προβῶμεν εἰς τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ Νομοσχεδίου τούτου ἐν ἀγνοίᾳ τῶν πρώτων στοιχείων, ἐφ’ ὧν τοιαῦτα νομοσχέδια στηρίζονται καὶ ὧν ἡ ἐξέτασις εἶναι ἀναγκαία εἰς κατανόησιν αὐτῶν, ἂν ἀποφασίζωμεν περὶ τοιούτων ἀντικειμένων τυπικῶς, παραγνωρίζομεν τὸ καθῆκον ἡμῶν καὶ παραιτοῦμεν τὴν ἰσχὺν ἣν κέκτηται ἡ Βουλή, ὅπως διὰ τῶν πιστώσεων καὶ τῶν χρηματικῶν χορηγήσεων ἐπιβάλληται εἰς τὴν Κυβέρνησιν καὶ κανονίζῃ τὴν πολιτικὴν αὐτῆς.

§70Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, ὑποβάλλω τὸ ἔγγραφον, τὸ ὁποῖον εἶχον εἰπεῖ, ὅτι θὰ ὑποβάλω.

§71ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν.) Δὲν ἤμην, κύριοι Βουλευταί, προπαρεσκευασμένος ν’ ἀκολουθήσω τὴν συζήτησιν ταύτην, τὴν ὁποίαν ὁ προαγορεύσας ἤγειρεν Ὁ ἔντιμος Βουλευτὴς Μεσολογγίου διὰ τῆς μακρᾶς ἀγορεύσεώς του μὲ προεκάλεσεν ἐπὶ ζητήματος ὅλως διόλου ἀσχέτου πρὸς τὸ ὑπὸ ὑπὸ συζήτησιν ἀντικείμενον. Ἐνόμιζον καὶ νομίζω ἀκόμη, ὅτι τὸ ζήτημα περὶ οὗ πρόκειται εἶναι ἁπλοῦν, εἶναι ζήτημα χρηματολογικόν, εἶναι ζήτημα καταστάσεως τοῦ δημοσίου ταμείου. Μᾶς ἐδώκατε τὴν ἄδειαν νὰ δαπανήσωμεν διὰ τὸν Ἰανουάριον τὸ 1|12 τοῦ προϋπολογισμοῦ, τὸ ὁποῖον ἀνέρχεται εἰς 4½ ἑκατομμύρια καὶ ἐπέκεινα, καὶ ἡμεῖς παρουσιαζόμεθα καὶ σᾶς λέγομεν ἐν πάσῃ εἰλικρινείᾳ· δὲν ἔχομεν χρήματα νὰ πληρώσωμεν τὸ ποσὸν τοῦτο, τὸ ὁποῖον σεῖς μᾶς ἐπετρέψατε νὰ δαπανήσωμεν. Τί ἁπλούστερον, τί λογικώτερον τούτου; Ἀλλ’ ὁ ἔντιμος Βουλευτὴς Μεσολογγίου σᾶς λέγει, ὅτι, διὰ νὰ δώσητε τὴν ἄδειαν ταύτην, πρέπει νὰ μάθητε προηγουμένως ποία ἡ κατάστασις τῶν εἰσπράξεων καὶ τῶν δαπανῶν τοῦ 1879, πρέπει νὰ λάβητε πλήρη γνῶσιν τῆς οἰκονομικῆς καταστάσεως τοῦ Κράτους, διὰ νὰ ἐπιτρέψητε τί; νὰ ἐπιτρέψατε εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ λάβῃ χρήματα, τῶν ὁποίων τὴν δαπάνην ἐπετρέψατε ἤδη σεῖς. Καὶ τίνα σχέσιν, κύριοι, ἔχει ἡ συζήτησις, τὴν ὁποίαν προεκάλεσεν ὁ κ. Τρικούπης, μὲ τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον; Ὁ κ. Τρικούπης εἶπεν ὅτι δὲν ἀναγνωρίζει ἄλλον λόγον, δικαιολογοῦντα τὸ παρ’ ἡμῶν προτεινόμενον μέτρον, εἰμὴ μόνον τὸν τῆς δημοσίας τάξεως. Ἐκ τούτου λοιπὸν ἕπεται, ὅτι πρέπει ν’ ἀρνηθῇ ἡ Βουλὴ τὰ μέσα τῆς ὑπάρξεως καὶ τῆς συντηρήσεως τῆς Κυβερνήσεως; Πρέπει λοιπὸν ν’ ἀρνηθῇ τις εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὰ μέσα, διὰ τῶν ὁποίων δύναται νὰ τηρήσῃ τὴν δημοσίαν τάξιν καὶ τὴν πίστιν τοῦ δημοσίου; Ἐγὼ ἐρωτῶ τὸν ἀξιότιμον Βουλευτὴν Μεσολογγίου νὰ μοὶ εἴπῃ, τί ἤθελε κάμει οὗτος, ἐὰν ἀμέσως αὔριον προσεκαλεῖτο εἰς τὴν Κυβέρνησιν, εἶχε δὲ ἐνώπιόν του τὴν κατάστασιν ταύτην τοῦ ταμείου καὶ τὰς ὑποχρεώσεις, τὰς ὁποίας ἔχει ἡ Κυβέρνησις τοῦ Κράτους νὰ ἐκπληρώσῃ οὐ μόνον χάριν τῆς δημοσίας τάξεως, ἀλλὰ καὶ τῆς δημοσίας πίστεως; Τί ἄλλο ἤθελε πράξει παρὰ αὐτὸ τοῦτο, τὸ ὁποῖον ἡμεῖς ζητοῦμεν σήμερον;

§72ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Καμμίαν πρᾶξιν ἀπὸ ἐκείνας, τὰς ὁποίας σεῖς ἀνελάβετε.

§73ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν.) Ἐὰν ἔχῃ τὴν ὑπεράνθρωπον δύναμιν νὰ διοικήσῃ τὸν τόπον ἄνευ χρημάτων, καὶ νὰ μὴ πληρώσῃ παραδ. χάριν διὰ τὸν μῆνα Ἰανουάριον εἰς χρήματα 4,500,000 δραχμῶν, ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Μεσολογγίου, παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ μὴ σκεφθῇ παντάπασι περὶ ἄλλου τινὸς ζητήματος, ἀλλὰ νὰ παρακαλέσῃ τὸν κύριον Τρικούπην ν’ ἀναλάβῃ τὰς ἡνίας τῆς Κυβερνήσεως. Τὸν πληροφορῶ ὅμως, ὅτι καὶ αὐτὸς ἤθελε πράξει αὐτὸ τοῦτο, τὸ ὁποῖον καὶ ἡμεῖς πράττομεν· διατί; διότι τὸ ταμεῖον δὲν ἔχει χρήματα, καὶ ἄνευ χρημάτων αἱ ἀνάγκαι καὶ αἱ χρηματικαὶ πληρωμαὶ δὲν θεραπεύονται. Σεῖς, κύριοι, θέλετε νὰ κρύψωμεν τὴν ἀλήθειαν; καὶ διατί νὰ μὴ σᾶς εἴπωμεν αὐτὴν, ὅταν μᾶς ζητοῦσι χρήματα ἐντεῦθεν καὶ ἐκεῖθεν; Δὲν πρόκειται, κύριοι, νὰ θεραπεύσωμεν μόνον τὰς ἀνάγκας τοῦ στρατοῦ, οὔτε εἶναι ἀληθὲς, ὅτι ὁ στρατὸς εἶναι ἐνδεχόμενον νὰ κλονίσῃ τὴν τάξιν, ἂν δὲν πληρωθῇ ἐγκαίρως, διότι ὁ στρατὸς ἡμῶν οὐδέποτε θὰ ὑποπέσῃ εἰς τοιαῦτα ἀτοπήματα.

§74ΦΙΛΗΜΩΝ. Δὲν πιστεύω καὶ ἐγὼ ποτὲ, ὅτι ὁ ἑλληνικὸς στρατὸς θὰ προβῇ εἰς ἀτόπημα διὰ 10 ἢ 15 ἡμέρας.

§75ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀλλὰ, πλὴν τῆς πληρωμῆς τοῦ στρατοῦ, ἔχει καὶ ἄλλας ἀνάγκας λίαν ἐπειγούσας τὸ Κράτος, ἡ μὴ ἔγκαιρος πληρωμὴ τῶν ὁποίων δύναται νὰ κλονίσῃ τὴν δημοσίαν πίστιν, καὶ αὐτὸ σπεύδει ἡ Κυβέρνησις νὰ ἀποσοβήσῃ διὰ τοῦ μέτρου τὸ ὁποῖον προτείνει εἰς τὴν Βουλήν. Ἀλλὰ μᾶς λέγει ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Μεσολογγίου, διατί δὲν ἐξεθέσαμεν τὴν οἰκονομικὴν κατάστασιν τοῦ τόπου; Σᾶς εἴπομεν καὶ σᾶς λέγομεν ὅτι δὲν ἔχομεν χρήματα, καὶ τοῦτο τὸ λέγομεν ἐπισήμως ὡς Κυβέρνησις· ποίαν ἄλλην πληροφορίαν θέλετε; Κύριοι, ὅταν ἡ Κυβέρνησις σᾶς λέγῃ, ἔχω τὴν ὑποχρέωσιν νὰ δαπανήσω 4,500,000 διὰ τὸν Ἰανουάριον, ἀλλὰ τὸ ταμεῖον δὲν ἔχει χρήματα, ποίαν ἄλλην πληροφορίαν θέλετε; Τὴν 31 Δεκεμβρίου 1879 ὑπῆρχον εἰς ὅλα τὰ ταμεῖα τοῦ Κράτους δραχ. 903,407 καὶ 79 ο)ο, ἐξ ὧν τὰ ἐπαρχιακὰ ταμεῖα ὤφειλον ν’ ἀποτίσωσιν εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν διὰ τὴν ὁδοποιΐαν καὶ διὰ τὰς εἰσπράξεις τοῦ χαρτοσήμου, αἵτινες, ὡς γνωστόν, εἰσὶ προσδιωρισμέναι διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ δανείου τῶν 60,000,000, ὤφειλον, λέγω, νὰ ἀποτίσωσι 263,360· ἑπομένως ἔμεινεν ὑπόλοιπον ἐν τοῖς ταμείοις δραχ. 640,047 9|00 τὴν 31 Δεκεμβρίου 1879.

§76ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἡ κατάστασις αὕτη περιέχει σημείωσιν καὶ τῶν ἄλλων ὀφειλῶν τῶν ταμείων;

§77ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Αὕτη εἶναι ἡ κατάστασις ἐν γένει τῶν ταμείων τοῦ Κράτους· ἑπομένως εἰς αὐτὴν περιλαμβάνονται καὶ αἱ παρακαταθῆκαι, αἱ ἐγγυοδοσίαι κλπ.

§78ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐπειδὴ πρόκειται περὶ τῆς καταστάσεως τὴν ὁποίαν θέλετε μᾶς ὑποβάλει, σᾶς παρακαλῶ νὰ περιλάβητε καὶ τὰς τοῦ ταμείου τὰς ἀνεξαρτήτους τοῦ προϋπολογισμοῦ, διότι τὰς ἐκ τοῦ προϋπολογισμοῦ τὰς γνωρίζομεν, ἐνῷ αὐτὰς δὲν δυνάμεθα νὰ τὰς γνωρίζωμεν, ἐὰν δὲν ἔχωμεν ἰδιαιτέραν σημείωσιν.

§79ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐὰν ἦναι δυνατὸν νὰ γείνῃ τοῦτο, θὰ τὸ ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλὴν εὐχαρίστως. Ἀλλ’ ἡ κατάστασις τοῦ ταμείου ἐν γένει ἦτον αὐτὴ τὴν ὁποίαν πρὸ μικροῦ ἐξέθηκα πρὸς ὑμᾶς, καὶ περὶ τῆς ὁποίας ὑποβάλλω κατάστασιν εἰς τὸ προεδρεῖον, ἥτις, παρακαλῶ, νὰ τυπωθῇ καὶ διανεμηθῇ εἰς τοὺς κ.κ. Βουλευτάς. Ἀλλὰ πλὴν τῶν 263, 360 τῶν εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν διὰ τὴν ὁδοποιΐαν καὶ ἐκ τῆς εἰσπράξεως τοῦ χαρτοσήμου ὀφειλομένων ὑπὸ τῶν ἐπαρχιακῶν ταμείων, τὸ κεντρικὸν ταμεῖον ὤφειλεν ἐπίσης εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν ἐξ εἰσπράξεων χαρτοσήμου καὶ διὰ τὴν ὁδοποιΐαν πλέον τῶν 500,000· ὥστε ὅλον τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον σημειοῦται ὡς εὑρεθὲν ἐν τοῖς ταμείοις τὴν 31 8βρίου 1879, ἦτο σχεδὸν ἰδανικόν. Ἀλλ’ ὁ ἔντιμος Βουλευτὴς Μεσολογγίου, διὰ νὰ πείσῃ τὴν Βουλὴν, ὅτι δὲν πρέπει νὰ χορηγήσῃ ἄδειαν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, νὰ λάβῃ αὐτὰ τὰ χρήματα πρὸς θεραπείαν τῶν ἀναγκῶν τοῦ Ἰανουαρίου καὶ τῶν δύο τελευταίων μηνῶν τοῦ 1879, ὑπὸ τὸν ὅρον τῆς ἀποδόσεώς των ὅσα ἤθελον χρησιμεύσει διὰ τὰς δαπάνας τοῦ Νοεμβρίου καὶ Δεκεμβρίου 1879, ἐκ τῶν εἰσπράξεων τῆς αὐτῆς χρήσεως, ἐπεκαλέσθη τὴν προσωρινὴν κατάστασιν τῶν ἐσόδων καὶ ἐξόδων τοῦ 1879 μέχρι τῆς 31 8βρίου ἰδίου ἔτους, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλεν ὁ ἔντιμος προκάτοχός μου, ἐκ τῆς ὁποίας δῆθεν ἀποδεικνύεται κατ’ αὐτὸν, ὅτι τὰ ὀφειλόμενα διὰ τὸ 1879 εἶναι πολὺ ὑπέρτερα τῶν πιθανῶν εἰσπράξεων, αἵτινες δύνανται νὰ πραγματοποιηθῶσιν ἐντὸς τῆς χρήσεως τοῦ 1879, ἤτοι μέχρι τοῦ Ὀκτωβρίου 1880, καὶ ἑπομένως δὲν εἶναι δυνατὸν ν’ ἀντικατασταθῶσιν ἐκ τῶν εἰσπράξεων τούτων ὅσα χρήματα ἐκ τῶν δραχ. 2,500,000 δαπανηθῶσι δι’ ἀνάγκας τοῦ 1879. Δὲν ἐμελέτησα, κύριοι, τὸ ζήτημα ἀκριβῶς, καὶ ὡς σᾶς εἶπον καὶ ἐν ἀρχῇ τοῦ λόγου μου, δὲν ἤμην παρεσκευασμένος διὰ τοιαύτην συζήτησιν, διότι πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν ἀναλαβὼν τὴν διεύθυνσιν τοῦ Ὑπουργείου, δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ μελετήσω ὅλα τὰ ἀντικείμενα καὶ ἐγκύψω εἰς ὅλα τὰ ζητήματα· ἀλλὰ μ’ ὅλα ταῦτα ἐκ τοῦ προχείρου πληροφορῶ τὴν Βουλὴν, ὅτι ἐκ τῆς προσωρινῆς καταστάσεως τῆς χρήσεως τοῦ 1879, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλεν εἰς αὐτὴν ὁ τέως Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, προϋπελογίσθησαν ἔσοδα μὲν 45,808,442 36|00, ἔξοδα δὲ 60,078,760 ὅτι ἐκ τῶν προϋπολογισθέντων ἐσόδων ἐβεβαιώθησαν μέχρι 31 Ὀκτωβρίου 36,668,262 καὶ 60|00, καὶ ὅτι εἶναι πιθανὸν νὰ βεβαιωθῶσι μέχρι τέλους τοῦ ἔτους 8,728,800, τουτέστιν ἐν ὅλῳ 45,397,062 καὶ 60|00 ἤτοι ποσὸν ὀλιγώτερον τοῦ προϋπολογισθέντος κατὰ 410,000 δρ. περίπου· ὅτι ἐκ τῶν βεβαιωθέντων εἰσεπράχθησαν μέχρι 31 Ὀκτωβρίου 32,028,797 96|00, καὶ ἐδαπανήθησαν δραχ. 30,843,211, ἤτοι ὀλιγώτερον κατὰ 1,200,000 περίπου τῶν εἰσπραχθέντων· ὅτι μέχρι τέλους Δεκεμβρίου 1879 εἶναι πιθανὸν νὰ εἰσπραχθῶσιν ἐκ τῶν βεβαιωθέντων 7,883,583 δραχ. καὶ μέχρι τέλους τῆς χρήσεως τοῦ 1879 ἕτερα 5,184,680, ἑπομένως τὸ ὁλικὸν ποσὸν τῶν εἰσπράξεων, κατὰ πᾶσαν πιθανότητα, μέχρι τέλους τῆς χρήσεως θέλει φθάσει τὸ ποσὸν τῶν βεβαιωθέντων φόρων, διότι ἡ Κυβέρνησις προτίθεται νὰ ὑποβάλῃ εἰς τὴν Βουλὴν μέτρα ἐξασφαλίζοντα τὴν ἀκριβῆ καὶ ἔγκαιρον εἴσπραξιν τῶν δημοσίων ἐσόδων. Σᾶς εἶπον, ὅτι κατὰ τὴν εἰρημένην ὑπὸ τοῦ ἐντίμου προκατόχου μου ὑποβληθεῖσαν προσωρινὴν κατάστασιν τὰ προϋπολογισθέντα ἔξοδα εἶναι δρ. 60,078,760, ἐχορηγήθησαν δὲ πιστώσεις ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1879 δι’ εἰδικῶν νόμων καὶ διαταγμάτων, καὶ ζητοῦνται ἤδη ὑπὸ τῆς Βουλῆς, μήπω ψηφισθεῖσαι εἰσέτι, ἐν ὅλῳ δραχ. 2,589,293, καὶ προσέτι ὀφείλονται διὰ τὸ 1878 δρ., 51,443 81|00, τὰ ποσὰ δὲ ταῦτα θὰ ἀποτελέσωσι μετὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ τὸ ποσὸν τῶν δραχμῶν 62,722,496 85|00· ὅτι ἐπληρώθησαν μέχρι τῆς 31 Ὀκτωβρίου 30,843,211 καὶ εἶναι πιθανὸν νὰ πληρωθῶσι μέχρι τέλους τοῦ ἔτους 1879 ἕτερα 12,172,111 δραχμῶν, τὸ ὅλον τῶν ἐντὸς τοῦ ἔτους 1879 πληρωθησομένων 43,000,000 περίπου. Ἑπομένως ὑπολείπονται κατὰ τὴν κατάστασιν ταύτην πρὸς ἀποπληρωμὴν τῶν δαπανῶν κατὰ τὸν προϋπολογισμὸν καὶ τὰς ληφθείσας πιστώσεις καὶ τὰς αἰτουμένας ἤδη, τῷ ὄντι, ὡς εἶπεν ὁ κ. Τρικούπης, δρ. 19.931,846. Ἀλλ’ ὁ ἔντιμος προκάτοχός μου σᾶς εἶπε κατὰ τὴν πολιτικὴν συζήτησιν, ὅτι πολλῶν πιστώσεων οὔτε ἔγεινεν, οὔτε πρόκειται νὰ γείνῃ χρῆσις, ἑπομένως τὸ ποσὸν τῶν 19,900,000 θὰ ἐλαττωθῇ ἴσως εἰς 13,000,000 περίπου. Ἐλησμόνησεν, ὅμως, κύριοι, ὁ ἐκ Μεσολογγίου Βουλευτὴς, μολονότι ἀγορεύοντα τὸν διέκοψα καὶ τοῦ ὑπενθύμισα τοῦτο, ὅτι πλὴν τῶν τακτικῶν αὐτῶν ἐσόδων, ἡ Κυβέρνησις μετεχειρίσθη διὰ τὴν πληρωμὴν τῶν δαπανῶν πρὸς κάλυψιν τοῦ ἐλλείμματος τοῦ 1879 καὶ ἐκτάκτους πόρους, οἱ ὁποῖοι δὲν φαίνονται σημειωμένοι εἰς αὐτὴν τὴν κατάστασιν. Τί ἔγειναν π. χ. τὰ 5,000,000, τὰ ὁποῖα ἔλαβεν ἡ Κυβέρνησις ἐντὸς τοῦ 1879 ἀπὸ τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν ἐπὶ ἀναγκαστικῇ κυκλοφορίᾳ; εἰς τί ἐχρησίμευσαν τὰ 5,000,000, τῶν προσθέτων ἐντόκων γραμματίων, ὡς καὶ τὰ 4½ ἑκατομμύρια, τὰ ὁποῖα ἔλαβεν ἡ Κυβέρνησις ἀπὸ τὸ δάνειον τῶν 60 ἑκατομμυρίων; καὶ ἐδῶ πλανᾶται ὁ κ. Τρικούπης, διότι τὸ ἔλλειμμα τοῦ 1879 σχεδὸν ἐκαλύφθη διὰ τῶν χρημάτων, τὰ ὁποῖα, ὡς εἶπον, ἐλήφθησαν ἤδη ἀπὸ τὸ δάνειον τῶν 60 ἑκατομμυρίων, ἀπὸ τὸ δάνειον τῶν 5,000,000 παρὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ἐπὶ ἀναγκαστικῇ κυκλοφορίᾳ, καὶ ἀπὸ τὴν αὔξησιν τῶν ἐντόκων γραμματίων κατὰ 5,000,000, καὶ λέγω σχεδὸν ἐκαλύφθη τὸ ἔλλειμμα, μολονότι αὐτὸ εἶναι πολὺ κατώτερον τῶν ἀνωτέρω ἐκτάκτων πόρων ἀνερχομένων εἰς 14,500,000 δραχμῶν, διότι ἐξ αὐτοῦ τοῦ ποσοῦ ἐπληρώθησαν καὶ δαπάναι τοῦ 1878, διὰ παραγγελίας προμηθειῶν κλπ. Ἀλλὰ δὲν πρόκειται, κύριοι, σήμερον νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλὴν λογοδοσίαν περὶ τῆς χρήσεως τοῦ 1879, οὔτε νὰ ἐξετάσωμεν καὶ συζητήσωμεν τὴν οἰκονομικὴν κατάστασιν τοῦ Κράτους· ἐν παρέργῳ καὶ προχείρως εἶπον αὐτὰ πρὸς τὴν Βουλὴν, διὰ νὰ τὴν καθησυχάσω ἀπέναντι τοῦ φόβου, τὸν ὁποῖον ὁ κ. Τρικούπης ἐξέφερε περὶ τοῦ καταπληκτικοῦ ἐλλείμματος καὶ τῆς ἀμηχανίας, εἰς τὴν ὁποίαν θὰ εὑρεθῶμεν δῆθεν ὡς πρὸς τὴν πληρωμὴν ὑποχρεώσεων μὴ ὑφισταμένων διὰ τὸ 1879· θὰ ἐξετάσωμεν τὸ ζήτημα κατὰ τὴν γενικὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ, καὶ ἐκεῖ θὰ ἀποδειχθῇ ἐὰν τὰ λεγόμενα ὑπὸ τοῦ κ. Τρικούπη ἦναι ἀκριβῆ ἢ ὄχι. Σήμερον ὅμως, ἐπαναλαμβάνω, οὐδεμίαν σχέσιν ἔχει τοῦτο μὲ τὸ προκείμενον ζήτημα τὸ ἁπλῶς χρηματολογικὸν καὶ τυπικὸν, τοῦ ὁποίου τὴν συζήτησιν καὶ ἔγκρισιν ὑπεβάλομεν εἰς τὴν Βουλήν, τουτέστι τὴν χορήγησιν χρημάτων πρὸς θεραπείαν τῶν ἀναγκῶν τοῦ Κράτους· καὶ βεβαίως ἡ θέσις μας θὰ ἦτο δυσχερὴς, ἐὰν δὲν ὑπῆρχον χρήματα πρόχειρα· ἀλλ’ εὐτυχῶς σήμερον χρήματα ὑπάρχουσι, καὶ δι’ αὐτῶν δυνάμεθα νὰ οἰκονομήσωμεν τὰς ἀνάγκας μας. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι ἡ συζήτησις τὴν ὁποίαν ἐπροκάλεσεν ὁ ἐκ Μεσολογγίου ἔντιμος βουλευτὴς, εἶναι ἄσχετος, μὲ τὸ προκείμενον ζήτημα· εἶναι συζήτησις, ἡ ὁποία ἠμπορεῖ νὰ γείνῃ κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἀλλὰ δὲν ἔχει καμμίαν σχέσιν μὲ τὸ συζητούμενον ἀντικείμενον περὶ τῆς λήψεως τῶν 2,500,000 ἐκ τῶν εἰσπράξεων τοῦ δανείου τῶν 60,000,000, διὰ τὰς δαπάνας τοῦ Ἰανουαρίου, τὰς ὁποίας σεῖς ἐνεκρίνατε, καὶ τῶν ὁποίων τὴν πληρωμὴν ἡμεῖς δὲν δυνάμεθα νὰ κάμωμεν, διὰ τὴν ἔλλειψιν χρημάτων. Δὲν ἐννοοῦμεν, ὅτι διὰ τοῦ Νομοσχεδίου τούτου θὰ προδικάσωμεν τὸ ζήτημα τῆς διαθέσεως τῶν χρημάτων τοῦ δανείου τῶν 60,000,000· ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐδήλωσεν, εἰς ἄλλην προγενεστέραν συνεδρίασιν τῆς Βουλῆς, ὅτι τὸ ζήτημα τοῦτο θὰ συζητηθῇ καὶ θὰ νομοθετηθῇ διὰ τρόπου τοιούτου, ὥστε νὰ μὴ μείνῃ οὐδεμία ἀμφιβολία εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις θὰ δύναται νὰ κάμῃ οἱανδήποτε θέλει χρῆσιν τῶν χρημάτων τοῦ δανείου· τοῦτο θὰ κανονισθῇ δι’ εἰδικοῦ νομοθετήματος, διὰ χωριστῆς συζητήσεως· ἀλλὰ σήμερον ἔχομεν ἀνάγκην χρημάτων, καὶ ἂν δὲν μᾶς δώσητε χρήματα, δὲν δυνάμεθα νὰ θεραπεύσωμεν τὰς ἀνάγκας τοῦ Κράτους, ἐν τοιαύτῃ δὲ περιπτώσει δὲν δυνάμεθα ν’ ἀναδεχθῶμεν καὶ τὴν εὐθύνην. Ὅλα δὲ ὅσα εἶπεν ὁ κ. Τρικούπης εἶναι ἄσχετα, τὸ ἐπαναλαμβάνω, μὲ τὸ προκείμενον ζήτημα, καὶ δὲν δύνανται νὰ ἐξετασθῶσι σχετικῶς μὲ τὸ νομοσχέδιον τῶν 2,500,000, τὰ ὁποῖα ζητοῦμεν νὰ λάβωμεν.

§80ΔΟΥΜΑΣ. Ὁ κ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργὸς κατέληξε τὸν λόγον εἰπὼν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις φροντίζει νὰ φέρῃ Νομοσχέδιον περὶ χρήσεως τοῦ δανείου τῶν 60,000,000. Τὰ αὐτὰ μᾶς εἶπε καὶ ὁ κ. Δηλιγιάννης καὶ ὁ κ. πρωθυπουργὸς κατὰ τὴν πολιτικὴν συζήτησιν. Ἐν τούτοις τὸ Νομοσχέδιον δὲν παρουσιάζεται, παρουσιάζονται ὅμως Νομοσχέδια, διὰ τῶν ὁποίων βαθμηδὸν καὶ κατ’ ὀλίγον δαπανῶμεν τὸ δάνειον τῶν 60 ἑκατομμυρίων, ὅπερ ἐψηφίσθη διὰ τὴν πραγματοποίησιν τοῦ μύθου τῆς ἄρσεως τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, τὸ κατασπαταλῶμεν, χωρὶς νὰ ζητῶμεν νὰ ὠφεληθῶμεν τοὐλάχιστον ἐκ τῶν χρημάτων αὐτῶν. Πραγματοποιήσαντες τὸ δάνειον, ἐπεβαρύναμεν τὸν προϋπολογισμὸν μὲ 4,000,000 φρ., διότι, ἂν σήμερον δὲν ἦναι τὸ ὅλον πραγματοποιημένον, ἐντὸς ὀλίγου θὰ τὸ πραγματοποιήσουν. Ἡ Κυβέρνησις δύναται, ἐὰν μεριμνᾷ σπουδαίως, νὰ παραδεχθῇ σύστημα, διὰ τοῦ ὁποίου καὶ τὰς ἀνάγκας ἡμῶν θὰ οἰκονομήσωμεν καὶ τὸν προϋπολογισμὸν θὰ ἐλαφρύνωμεν, ἀδιαφορεῖ ὅμως καὶ ζητεῖ καθημερινῶς ποσὰ διὰ τὴν συντήρησίν της τὴν ἰδέαν τῆς ἄρσεως τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας νὰ τὴν ἀποβάλητε, εἶναι ἀδύνατον νὰ πραγματοποιηθῇ ἄνευ νέων βαρῶν. Ὅπως κατορθωθῇ δὲ, εἶναι ἀνάγκη καὶ ἄλλου δανείου, διότι καὶ τὸ ὑπόλοιπον τοῦ δανείου ἂν πραγματοποιηθῇ, πάλιν δὲν θὰ κατορθωθῇ ἡ ἄρσις, διότι μένομεν ἔχοντες ἀπέναντί μας τὸ ἔλλειμμα τοῦ 1879 καὶ ὅλον τὸ ἔλλειμμα τοῦ 1880. Λοιπὸν ἄρσις τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, ἕνεκεν τῶν ἐλλειμμάτων αὐτῶν, ἄνευ νέου δανείου ἐκ 10 ἑκατομμυρίων πραγματικοῦ, ἤτοι 13 ἢ 14 ἑκατομμυρίων ὀνομαστικοῦ κεφαλαίου τοὐλάχιστον, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γείνῃ, καὶ ἂν ὁ κ. πρωθυπουργὸς ἀρκεσθῇ νὰ σᾶς εἴπῃ «ἡσυχάσατε, τὰ εὑρίσκω», θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ μὴ τὸν πιστεύσητε, δὲν θὰ τὰ εὕρῃ. Λοιπὸν ἀντὶ νὰ συζητῶμεν Νομοσχέδια, διὰ τῶν ὁποίων ῥοκανίζουν τὸ δάνειον ὀλίγον κατ’ ὀλίγον, εἶναι προτιμότερον ἡ κυβέρνησις νὰ ἀποσύρῃ τὸ Νομοσχέδιον αὐτὸ, καὶ νὰ μᾶς φέρῃ τὸ ἕτερον, τὸ ὁποῖον μᾶς ὑπεσχέθη καὶ σήμερον ὁ κ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν ὑπουργὸς, διὰ τοῦ ὁποίου θὰ φροντίσωμεν νὰ ὁρισθῶσιν ὁριστικῶς τὰ τῆς χρήσεως τοῦ δανείου. Ἂν λάβωμεν σύντονα μέτρα, θὰ ἔχωμεν οἰκονομίαν διὰ τῆς χρήσεως τῶν χρημάτων αὐτῶν ἐν τῷ προϋπολογισμῷ 1 ἑκατομμύριον δραχ. Διὰ τοῦτο, κύριοι, παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ συστήσῃ εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ τὸ ἀποσύρῃ· διὰ νέου δὲ Νομοσχεδίου νῦν νὰ φροντίσωμεν νὰ διατεθῶσι τὰ χρήματα ταῦτα οὕτως, ὥστε, ἀφοῦ μένει ἡ καταναγκαστικὴ κυκλοφορία, νὰ ἐλαφρύνωμεν τοὐλάχιστον τὸν προϋπολογισμὸν, ὡς εἶπον, καὶ οὕτως ὀλιγωτέρους φόρους βιασθῶμεν νὰ ψηφίσωμεν. Δὲν πρόκειται νὰ ἀρνηθῶμεν χρήματα εἰς τὴν κυβέρνησιν, διότι, οἱοσδήποτε διοικήσει, θὰ ζητήσῃ τὰ χρήματα αὐτά· ἐξ ἐναντίας μάλιστα πρέπει νὰ δώσωμεν καὶ τὴν προκαταβολὴν αὐτὴν, διότι ἀπαλλάσσομεν τὸ δημόσιον ἀπὸ ἄλλα βάρη. Ἕνεκα τῆς μὴ ἐγκαίρου ἐκπληρώσεως τῶν ὑποχρεώσεών του, τὸ δημόσιον ὑποχρεοῦται ἤδη εἰς πληρωμὴν τόκων. Ὀφείλει ὅμως ἡ κυβέρνησις συγχρόνως νὰ μᾶς ἐξάξῃ ἐκ τῆς ἀβεβαιότητος, φέρουσα τὸ ὑποσχεθὲν Νομοσχέδιον περὶ τῆς χρήσεως τῶν εἰσπραχθέντων ἀπὸ τὸ δάνειον τῶν 60 ἑκατομμυρίων, διότι ἄλλως, ἄνευ οὐδενὸς φραγμοῦ βαθμηδὸν θὰ τὸ κατασπαταλήσωμεν.

§81ΖΑΪΜΗΣ. Ὁ τελευταῖος λόγος τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, τοῦ ἀξιοτίμου φίλου μου κ. Παπαμιχαλοπούλου, μὲ ἔκαμε νὰ μετανοήσω, διότι κατὰ τὴν παρελθοῦσαν Σύνοδον δὲν ἐπραγματοποίησα ὅ,τι εἶχον εἰπεῖ εἰς τὸν κ. πρωθυπουργόν, τουτέστι δὲν ἀπέσχον τῆς Βουλῆς μετά τινων φίλων μου, ἵνα μὴ γείνῃ ἀπαρτία καὶ μὴ ἐπιψηφισθῇ τὸ δάνειον τῶν 60,000,000, διότι, ἂν δὲν ἐψηφίζετο, ὁ ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν δὲν ἤθελε μᾶς εἴπει σήμερον, χρήματα ἔχομεν εὐτυχῶς, δὲν ἤθελεν ὑπάρχει αὐτὸ τὸ καταφύγιον τῶν 60,000,000, καὶ ἠθέλομεν ἀποφύγει ὅλας αὐτὰς τὰς συζητήσεις. Ἀλλὰ δυστυχῶς δὲν τὸ ἔπραξα, διότι βεβαίως ἡ ἀποχὴ ἀπὸ τῶν συνεδριάσεων εἶναι πρᾶξις ἄτοπος καὶ ἀντικοινοβουλευτική’ μὅλα ταῦτα, ὅταν τὸ κακὸν πλεονάζῃ, βεβαίως χρειάζονται καὶ ἔκτακτα μέτρα, διότι, καθὼς ἤθελεν εἴπει ὁ κ. Τζάνες, in extremis malis, extrema remedia. Ἀλλὰ τὸ δάνειον ἐκεῖνο ἐψηφίσθη, καὶ ὄχι μόνον τὸ δάνειον ἐπεψηφίσθη, ἀλλ’ ἐπεψηφίσαμεν καὶ προϋπολογισμὸν παρουσιάζοντα ἔλλειμμα 14 ἑκατομμυρίων. Ἂν δὲν ἀπετέλουν μέρος τῆς παρελθούσης Βουλῆς, σᾶς λέγω εἰλικρινῶς, ὅτι ἤθελον καταψηφίσει καθαρῶς κατὰ τοῦ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον παρουσίασεν ἡ κυβέρνησις’ ἀλλ’ ἔλαβον τὴν ἀφροσύνην, ὁμιλῶ κύριοι, μόνον περὶ τοῦ ἑαυτοῦ μου, νὰ δώσω ψῆφον ὑπὲρ προϋπολογισμοῦ παρουσιάζοντος ἔλλειμμα 14 ἑκατομμυρίων, καὶ ἔπρεπε νὰ ἐννοήσω, ὅτι ἤθελεν ἔλθει στιγμή, καθ’ ἣν ὤφειλον νὰ χορηγήσω τὰ μέσα εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἵνα καλύψῃ τὸ ἔλλειμμα τοῦτο. Ἕνεκεν τούτου, ἔχων τὴν εὐθύνην ἐν μέρει τῆς ἐπιψηφίσεως τοσούτου προϋπολογισμοῦ, δὲν δύναμαι νὰ ἀρνηθῶ κατ’ ἀρχὴν τὰ μέσα εἰς τὴν Κυβέρνησιν, διότι τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, διὰ τοῦ ὁποίου ζητοῦνται νὰ καταβληθῶσι 2 ἑκατομμύρια 500 χιλιάδες ἐκ τῶν εἰσπράξεων τοῦ δανείου τῶν 60 ἑκατομμυρίων, εἶναι συνέπεια τοῦ προϋπολογισμοῦ, τὸν ὁποῖον ἡ Βουλὴ τῆς παρελθούσης περιόδου ἐπεψήφισεν, ἀλλὰ κατ’ ἀρχὴν οὐδεὶς ἀντετάχθη κατὰ τῆς χορηγήσεως ταύτης, οὐδὲ ὁ πρῶτον λαλήσας ἀξιότιμος Βουλευτὴς Μεσολογγίου ὑπεστήριξε μόνον, ὅτι δὲν πρέπει νὰ χορηγηθῇ τὸ νέον αὐτὸ δάνειον πρὸς τὴν Κυβέρνησιν’ ὁ κ. Τρικούπης ὑπεστήριξε μόνον, ὅτι πρέπει τὸ νομοσχέδιον νὰ σταλῇ εἰς τὴν ἐπιτροπήν, διὰ νὰ βασανισθῇ ἐκτενέστερον, διὰ νὰ λάβῃ αὕτη ὑπ’ ὄψιν διάφορα ζητήματα καὶ ζητήσῃ διαφόρους πληροφορίας, αἱ ὁποῖαι ἐν δημοσίᾳ συνεδριάσει δὲν δύνανται νὰ δοθῶσι. Συμμερίζομαι, κύριοι, πληρέστατα τὴν γνώμην τοῦ κ. Τρικούπη, ἂν ὄχι διὰ τοὺς αὐτοὺς λόγους, δι’ οὓς ὁ κ. Τρικούπης ὑπεστήριξεν αὐτήν, ἀλλὰ δι’ ἄλλους λόγους. Κατὰ τὸ νομοσχέδιον σᾶς προτείνεται νὰ λάβητε 2 καὶ ἥμισυ ἑκατομ. ἐκ τοῦ δανείου τῶν 60 ἑκατομμυρίων’ τὸ δάνειον τοῦτο, ὡς πάντες γινώσκετε, συνήφθη πρὸς ἄρσιν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας’ ἀλλὰ τὸ δάνειον δὲν ἐκαλύφθη ὅλον, ἐκαλύφθη τοσοῦτον, ὅσον δὲν ἤρκει διὰ νὰ φθάσωμεν εἰς τὸ ἀποτέλεσμα, τὸ ὁποῖον ἐπεδίωκεν ὁ νόμος’ κατὰ τὸν καταρτισθέντα πίνακα ὑπὸ τοῦ πρώην ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν τὰ μέχρι τοῦδε εἰσπραχθέντα ἐκ τοῦ δανείου ἀνέρχονται εἰς 33,000,000. Ἐκ τούτων, κύριοι, μέχρι τοῦδε ἐλήφθησαν 3 000,000 ἐν τῇ ἀπουσίᾳ τῆς Βουλῆς, διὰ τὰς ἀνάγκας τοῦ δημοσίου, 2,000,000 πρὸς ἐξαργύρωσιν ἐντόκων γραμματίων, γίνονται 5,000,000· ἐχορηγήσαμεν 1,500,000, γίνονται 6,500,000· μᾶς ζητοῦν σήμερον 2 καὶ ἥμισυ ἑκατομμύρια, καὶ ἀποτελεῖται τὸ ποσὸν τῶν 9,000,000· ἂν δὲ τὰ 9 ἑκατομμύρια ἀφαιρέσητε ἀπὸ τὰ 38 ἑκατομμύρια, θέλετε φθάσει εἰς τὰ 29. Ἡ ἄρσις λοιπὸν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, ἄνευ νέου δανείου εἴκοσι καὶ περισσοτέρων ἑκατομμυρίων, δὲν δύναται νὰ γείνῃ, τοὐλάχιστον κατὰ τὰ φαινόμενα. Ἀλλ’ ἡ κυβέρνησις, ἡ ὁποία βεβαίως ἔπρεπε νὰ ἔχῃ κατηρτισμένον σχέδιον περὶ τοῦ ζητήματος τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, ἡ κυβέρνησις μέχρι τοῦδε οὐδεμίαν γνώμην, οὐδεμίαν πρότασιν ἔφερεν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς· καὶ ἂν ἦτο κυβέρνησις, ἡ ὁποία πρὸ ἑνὸς ἢ δύω μηνῶν ἦλθεν εἰς τὰ πράγματα, βεβαίως δὲν ἤθελον ἔχει τοιαύτην ἀπαίτησιν· ἀλλὰ κυβέρνησις, ἥτις κυβερνᾷ πρὸ 2 ἐτῶν καὶ μερικῶν ἡμερῶν, ἔπρεπε νὰ ἔχῃ κατηρτισμένον σχέδιον περὶ τοῦ σπουδαιοτάτου ζητήματος τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας. Τί ζητοῦμεν λοιπόν, κύριοι; δὲν ἀρνούμεθα τὴν πίστωσιν, τὸ κατ’ ἐμὲ τοὐλάχιστον· ἀλλ’ ἐπιθυμῶ τὸ νομοσχέδιον νὰ παραπεμφθῇ εἰς τὴν ἐπιτροπήν, νὰ ἐξετασθῇ καὶ βασανισθῇ ἐκεῖ, νὰ προσκληθῶσιν οἱ κύριοι ὑπουργοὶ ἐνώπιον τῆς ἐπιτροπῆς, νὰ δώσωσι τὰς ἐξηγήσεις των περὶ τοῦ σχεδίου των πρὸς ἄρσιν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας· καὶ ὅταν, κύριοι, ἡ ἐπιτροπὴ λάβῃ τὰς πληροφορίας ταύτας, τότε θέλομεν εἶσθαι καὶ ἡμεῖς εἰς θέσιν καλλιτέραν ν’ ἀποφασίσωμεν περὶ τῶν δύο καὶ ἥμισυ ἑκατομμύρια, τὰ ὁποῖα αἰτεῖ. Καὶ τὸ ζήτημα τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, εἶναι ζήτημα κατεπεῖγον, ζήτημα σπουδαιότατον, τὸ ὁποῖον πρέπει οὕτως ἢ ἄλλως νὰ λυθῇ. Σήμερον ἡ ἑλληνικὴ κοινωνία ἀγνοεῖ ἂν θὰ ζήσῃ ὑπὸ τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν, καὶ ἀγνοεῖ ἂν θὰ ἀρθῇ ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία ἢ ὄχι· οὐδὲν δὲ εἶναι τόσον βλαπτικὸν καὶ ἐπικίνδυνον διὰ τὰ συμφέροντα τῆς κοινωνίας, ὅσον ἡ ἀβεβαιότης· ἡ ἀβεβαιότης κλονίζει τὸ ἐμπόριον, ἐπηρεάζει τὰς συναλλαγάς. Ἐπιζητῶ λοιπὸν νὰ ἐκβιάσω τὴν Κυβέρνησιν νὰ λάβῃ ἓν μέτρον περὶ τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, διὰ τῆς προτάσεως τὴν ὁποίαν ὑποστηρίζω. Τὴν πίστωσιν δὲν τὴν ἀρνοῦμαι, οὐδ’ εἶχον σκοπὸν ν’ ἀρνηθῶ αὐτήν· δὲν φοβοῦμαι τὴν διατάραξιν τῆς δημοσίας τάξεως, ἀλλ’ ἐπιθυμῶ τὸ δημόσιον τῆς Ἑλλάδος, ὅσον εἶναι δυνατόν, νὰ διατηρῇ τὴν πίστιν του. Ἂν δὲ καὶ ὁ Βασιλικὸς λόγος μᾶς ἐβεβαίωσεν, ὅτι ἐκρατύνθη ἡ πίστις, ἐγὼ ὅμως, καὶ μετὰ τὴν ἐπίσημον αὐτὴν διακήρυξιν, μεγάλας ἔχω ἀμφιβολίας ὅτι ἐκρατύνθη αὕτη, ὅταν βλέπω τὰς θύρας τῶν ταμείων κεκλεισμένας. Ἐπιθυμῶ λοιπὸν νὰ μὴ ἀρνηθῶ τὴν πίστωσιν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, διὰ νὰ μὴ κλονίσω ἔτι περισσότερον αὐτὴν τὴν ἀρκετὰ κλονιζομένην πίστιν τοῦ δημοσίου· ἀλλ’ ἐπειδή, πρὶν δώσω τὴν ψῆφόν μου, ἐπιθυμῶ νὰ ἦμαι εἰς γνῶσιν ὅλων τῶν σχεδίων τῆς Κυβερνήσεως, τὰ ὁποῖα δὲν τὰ γνωρίζομεν καὶ τὰ ὁποῖα δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐκτεθῶσιν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου. Ἀλλ’ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν εἶπεν, ὅτι δὲν ἔχομεν χρήματα. Κύριοι, τὸ ἀναγνωρίζω πῶς δὲν ἔχουν χρήματα, καὶ ἔχουν ἀνάγκην μέχρι τοῦ τέλους τῆς ἑβδομάδος νὰ ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον· ἀλλὰ καὶ ἡ πρότασις, τὴν ὁποίαν ὑποστηρίζω, δὲν ἀντιστρατεύεται πρὸς ὅσα εἶπεν ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, διότι, ἂν ἡ Βουλὴ σήμερον παραπέμψῃ τὸ νομοσχέδιον εἰς τὴν ἐπιτροπήν, ἡ ἐπιτροπὴ ἔχει καιρὸν καὶ σήμερον καὶ αὔριον καὶ τὴν Τετάρτην νὰ σκεφθῇ, καὶ νὰ φέρῃ τὴν ἔκθεσιν αὐτῆς τὴν Πέμπτην, ὥστε τὴν Πέμπτην, Παρασκευὴν καὶ Σάββατον δύναται νὰ προβῇ εἰς τὴν ὁριστικὴν ἐπιψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου. Δὲν βλέπω λοιπὸν τὸν λόγον, διὰ τὸν ὁποῖον θέλομεν σήμερον νὰ ὑποχρεώσωμεν τὴν Βουλὴν νὰ ψηφίσῃ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον συνάπτεται μὲ τὰ συμφέροντα τῆς ἑλληνικῆς κοινωνίας, νομοσχέδιον τὸ ὁποῖον ἅπτεται τοῦ οἰκονομικοῦ ζητήματος τοῦ μέλλοντος, νομοσχέδιον τὸ ὁποῖον ἀποδεικνύει τὴν οἰκονομικὴν κατάστασιν τοῦ τόπου ἀθλίαν· ἀναβολὴ δὲ τεσσάρων ἡμερῶν δὲν δύναται νὰ ἐκθέσῃ οὔτε τὴν πίστιν τοῦ δημοσίου, οὔτε νὰ κλονίσῃ τὴν δημοσίαν τάξιν, οὔτε νὰ φέρῃ στενοχωρίαν τινά. Ὑποστηρίζω λοιπὸν τὴν παραπομπὴν τοῦ νομοσχεδίου εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τῶν οἰκονομικῶν.

§82ΡΙΚΑΚΗΣ. Εἶναι φυσικόν, κύριοι, ἅμα εἰσήχθη Νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ὁπωσδήποτε ἐφάπτεται τῆς οἰκονομικῆς καταστάσεώς μας, εἶναι φυσικόν, λέγω, νὰ γεννῶνται συζητήσεις σπουδαῖαι καὶ παρατεταμέναι, ὡς ἡ προκειμένη· δὲν πρόκειται μόνον περὶ τοῦ ἂν τὸ Νομοσχέδιον πρέπῃ νὰ σταλῇ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν· κατ’ οὐσίαν ἡ συζήτησις ἀποβλέπει εἰς τὴν οἰκονομικὴν κατάστασιν, κατάστασιν, τὴν ὁποίαν δὲν δυνάμεθα νὰ ἀποφύγωμεν, καὶ συζήτησιν, ἡ ὁποία εἶναι ἀναγκαίως συνδεδεμένη μὲ πᾶν ζήτημα οἰκονομικὸν, καὶ πᾶσαν πρότασιν ἡ ὁποία θέλει ὑποβληθῆ εἰς τὴν Βουλήν. Δὲν ἐννοοῦμεν, κύριοι, ποία εἶναι ἡ ἀλήθεια; δὲν ἐννοοῦμεν, ὅτι καὶ τὸ παρελθὸν ἀφίνει μέρος κενὸν καὶ τὸ μέλλον θ’ ἀφήσῃ μεγαλείτερον; διατὶ λοιπὸν νὰ προσπαθῶμεν διὰ προσωρινῶν μέτρων νὰ θεραπεύσωμεν πληγὰς, αἱ ὁποῖαι δὲν θεραπεύονται οὕτως: ἂν μέχρι τοῦ Σαββάτου οἰκονομηθῶμεν, τὴν Δευτέραν θὰ μᾶς λείψῃ ὁ ἄρτος· καὶ διὰ τὴν κατάστασιν, κύριοι, αὐτὴν πάντες εὐθυνόμεθα. Τὸ Κράτος δὲν ἀνήκει εἰς τὴν Κυβέρνησιν· ὅλοι ἀποτελοῦμεν μέρος αὐτοῦ, καὶ ὅλοι ἔχομεν συμφέρον καὶ καθῆκον νὰ σκεφθῶμεν ποῖα μέτρα πρέπει νὰ λάβωμεν περὶ τῆς παρούσης καὶ τῆς μελλούσης καταστάσεώς μας, ἡ ὁποία εἶναι ἀπελπιστική. Ἠκούσατε, ὅτι ἔχουσι κενὰ τοῦ μηνὸς Ὀκτωβρίου καὶ Νοεμβρίου, τὰ ὁποῖα δὲν δύνανται νὰ ὁρίσωσιν, ἀλλὰ σᾶς λέγουσι, «δώσατέ μας πρόχειρα ἑκατομμύρια, διὰ νὰ οἰκονομηθῶμεν σήμερον.» Αὐτὰ ἀποδεικνύουσιν ἄνθρωπον, ὁ ὁποῖος δὲν ἠξεύρει οὔτε ποῦ εὑρίσκεται, οὔτε τί δαπανᾷ, οὔτε μεριμνᾷ τί τέξεται ἡ ἐπιοῦσα· καὶ εἰς τοιαύτην κατάστασιν δὲν σκεπτόμεθα τί νὰ κάμωμεν, ἀλλὰ φιλονεικοῦμεν ἁπλῶς, ἐὰν πρέπῃ ἡ πρότασις νὰ σταλῇ ἢ ὄχι εἰς τὴν ἐπιτροπήν. Τὰ χρήματα αὐτὰ εἶναι παρακαταθήκη, ἑπομένως δὲν εἶναι ταμιακὴ ὑπηρεσία, ὅπως εἶπεν ὁ κ. Ὑπουργός, καὶ πρόκειται νὰ θέσωμεν χεῖρα ἐπὶ τῆς ἱερᾶς ταύτης παρακαταθήκης, τὴν ὁποίαν δι’ ὡρισμένας ἀνάγκας ἐνεπιστεύθη ὁ νόμος. Δύναμαι νὰ ἀνοίγω τὸ κιβώτιον τὸ ἰδικόν μου καὶ ἔχω πλήρη ἐλευθερίαν νὰ διαθέτω τὰ χρήματά μου ὅπως θέλω, τὰ ξένα ὅμως μοὶ ἐπιτρέπεται νὰ ἐγγίζω μόνον, ἐὰν ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος μοὶ τὰ ἐνεπιστεύθη, μοὶ δώσῃ τὴν ἄδειαν. Ἀλλὰ τοῦτο δὲν εἶναι πλέον ταμιακὴ ὑπηρεσία, εἶναι ζήτημα ὑψηλότερον, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ διατυπωθῇ δι’ ἄλλου τρόπου. Λοιπὸν ἔχομεν ἀνάγκην ἐν ὀλίγοις τὰ χρήματα τῶν δανείων νὰ τὰ μεταχειρισθῶμεν διὰ τὰς καθημερινὰς ἀνάγκας. Εἶναι μία ἀλήθεια, διὰ τὴν ὁποίαν, ἐπαναλέγω, δὲν πταίει κανείς. Ὅταν πέρυσιν ἐψηφίζαμεν δαπάνας περιττὰς καὶ ματαίας, ἔπρεπε νὰ συλλογιζώμεθα τὰς συνεπείας· ἔπρεπε νὰ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψιν, ὅτε ἐψηφίζαμεν τὸν προϋπολογισμὸν πέρυσιν, ὅτι θὰ εὑρεθῶμεν εἰς τὰς ἀνάγκας αὐτάς. Τί θέλετε σήμερον νὰ κάμωμεν; πόρους τακτικοὺς δὲν ἔχομεν· μένει τὸ δάνειον, πρέπει νὰ σκεφθῶμεν ἐὰν τοῦ δανείου τούτου τὸν προορισμὸν πρέπῃ νὰ τὸν μεταβάλωμεν. Ἐὰν συμφέρῃ καὶ ἤμεθα εἰς τὴν ἀνάγκην, πρέπει νὰ τὸ κάμωμεν, ἀλλὰ νὰ τὸ κάμωμεν, ἀφοῦ ἀπαλλαχθῶμεν μιᾶς ὑποχρεώσεως ὑφισταμένης, διὰ τῆς μεταβολῆς τοῦ νόμου. Τὸ σημερινὸν λοιπὸν ζήτημα συνδέεται, πρὸς ἓν μέγα ζήτημα τὸ τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, καὶ πρέπει ἀπὸ τοῦδε νὰ τὸ λύσωμεν, ὅπως κανονίσωμεν τὰς μελλούσας δαπάνας μας, νὰ ἴδωμεν ποία εἶναι ἡ οἰκονομικὴ κατάστασις, τί ὀφείλομεν, ποῖα τὰ μέσα μας, ἢ ἂν πρέπῃ πρὸς ἐκπλήρωσιν τῶν ὑποχρεώσεών μας νὰ μεταχειρισθῶμεν τὰ χρήματα τοῦ δανείου τούτου δὲ γενομένου, νὰ μεταβάλωμεν τὸν νόμον. Διὰ δὲ τὸ ζήτημα τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας νὰ σκεφθῶμεν, καὶ νὰ ἀποφασίσωμεν ῥητῶς, διότι τοῦτο ἀποβλέπει ὁλόκληρον τὴν κοινωνίαν, ἡ ὁποία θὰ κανονίσῃ τὰς σχέσεις καὶ τὰ συμφέροντά της ἀναλόγως τῶν ἀποφάσεών μας. Λοιπόν, ἀντὶ ὀλίγον κατ’ ὀλίγον καὶ ἐν κρυπτῷ, οὕτως εἰπεῖν νὰ δαπανῶμεν τὰ χρήματα, ἡ εἰλικρίνεια ἀπαιτεῖ νὰ εἴπωμεν καθαρῶς ποῖα εἶναι τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα θὰ λάβωμεν ὡς πρὸς τὴν διάθεσιν αὐτὴν τῶν χρημάτων, διότι ἐὰν σήμερον ψηφίσωμεν αὐτὸ τὸ Νομοσχέδιον, τὴν προσεχῆ ἑβδομάδα θὰ εὑρεθῶμεν εἰς ὁμοίας περιστάσεις.

§83ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Τότε δὲν δίδομεν ἄλλα.

§84ΡΙΚΑΚΗΣ. Καὶ τί θὰ κάμητε; θὰ δώσητε· ἐγὼ πρῶτος θὰ δώσω, ἐὰν ὑπάρχῃ ἀνάγκη. Καταλήγων τὸν λόγον, συμφωνῶ μὲ τὴν γνώμην, ὅτι τὸ Νομοσχέδιον πρέπει νὰ παραπεμφθῇ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν, ἰδίως διότι ἡ ἐπιτροπὴ πρέπει νὰ λάβῃ τὴν ἐντολὴν, συνεννοουμένη μὲ τὴν κυβέρνησιν, νὰ θέσῃ ὡς βάσιν, ποία θὰ ἦναι ἡ μέλλουσα τύχη καὶ ἡ χρῆσις τοῦ δανείου αὐτοῦ, καὶ συμφώνως μὲ τὴν βάσιν αὐτὴν, νὰ δικαιολογήσωμεν τὴν μέλλουσαν οἰκονομικὴν πορείαν μας.

§85ΑΡΙΣΤ. ΟΙΚΟΝΟΜΟΣ. Κύριοι, τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἠγέρθη σήμερον περὶ τῶν 2½ ἑκατομμυρίων, εἶναι ζήτημα λίαν ἐνδεικτικόν. Ἡ οἰκονομικὴ καταστροφὴ, τὴν ὁποίαν θεωρητικοὶ ἄνδρες πρό τινος χρόνου διέβλεπον, σήμερον προσβάλλει τὴν φυσιογνωμίαν της. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἐξέλαβεν, ὅτι τὸ ζήτημα εἶναι χρηματολογικόν. Ἂς μοὶ ἐπιτρέψῃ νὰ τὸν βεβαιώσω, ὅτι ἀπατᾶται. Τὸ ζήτημα εἶναι πολιτικόν, διότι ἐντὸς αὐτοῦ περιέχει τὸν τρόπον, κατὰ τὸν ὁποῖον εἰς τὸ ἑξῆς δύναται νὰ διοικηθῇ ἡ Ἑλλάς. Ἐκεῖνα τὰ μικρὰ μέσα, ἐκεῖναι αἱ μικραὶ εὐκολίαι, διὰ τῶν ὁποίων διεξάγονται αἱ δυσχέρειαι, δὲν εἶναι πλέον τῶν σημερινῶν καιρῶν. Ἐὰν οἱ λόγοι οὗτοι δὲν κινήσουν τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς, θέλετε ἰδεῖ, ὅτι ἡ οἰκονομικὴ καταστροφὴ θὰ προβάλῃ καὶ ἄλλην μίαν φορὰν τὸ πρόσωπόν της, καὶ ἐὰν καὶ τότε δὲν τὴν πιστεύσητε, θὰ προβάλῃ καὶ τρίτην φορὰν, καὶ ἐπὶ τέλους θὰ ἐκτείνῃ τὸν βραχίονά της. Εἶναι δὲ πολιτικὸν τὸ ζήτημα τοῦτο, διότι δὲν πρέπει νὰ λανθάνῃ διόλου τοὺς ἐντίμους κυρίους, οἱ ὁποῖοι κατέχουν τὰ ὑπουργικὰ ἑδώλια, ὅτι ἀπαιτοῦμεν νὰ διέλθῃ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ἐκ τῆς ἐπιτροπῆς, διότι δὲν ἔχομεν ἐμπιστοσύνην εἰς αὐτούς. Ἐννοῶ δὲ ἐγὼ, ὁ ὁποῖος δὲν ἔχω τὴν ἀξίωσιν, καθὼς εἶπεν ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, νὰ διοικήσω, ὅπως προεκάλεσε τὸν κύριον Τρικούπην νὰ ἀποφανθῇ, ἐὰν δύναται νὰ διοικήσῃ τὴν Ἑλλάδα, οὕτω πως ἐχόντων τῶν πραγμάτων, ἰσχυρίζομαι ἐγὼ, ὅτι ἀπαιτῶ νὰ εἰσέλθῃ ἡ ἐπιτροπὴ εἰς τὰ ἐνδόμυχα τῆς διοικήσεως· ἐννοῶ τὴν ἐπιτροπὴν ὡς πρόσκοπον, ὅστις θὰ ἀποκαλύψῃ ὅλον αὐτὸ τὸ κρύφιον τῆς πολιτικῆς δρᾶμα, τὸ ὁποῖον ὑπὸ τὴν σκέπην λυμαίνεται τὰ κοινὰ, διὰ νὰ σώσωμεν τὴν πατρίδα, ἐὰν ὑπάρχῃ ἀκόμη καιρός. Ἤκουσα, κύριοι, πολὺς λόγος νὰ γίνεται περὶ ἰδεῶν, τὰς ὁποίας ὀφείλει δῆθεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς νὰ διατυπώσῃ ἐνώπιον τοῦ Κοινοβουλίου. Ἀλλ’ ἐγὼ, ὁ ὁποῖος εἶμαι νέος πολιτικός, νομίζω, ὅτι ἤθελεν εἶσθαι τοῦτο καθαρὰ ματαιοπονία. Ὁποίας ἰδέας θέλετε ἀπὸ τὸν κ. Πρωθυπουργὸν νὰ διατυπώσῃ περὶ τῆς χρήσεως τοῦ δανείου τῶν 60 ἑκατομμυρίων; Ὁ κ. Πρωθυπουργός, ἄνθρωπος διακεκριμένος ἐν τῇ πολιτικῇ ἐμπειρίᾳ, γνωρίζει, ὅτι δὲν ὑπολείπονται πλέον μετὰ τὴν χρῆσιν τῶν 2½ ἑκατομμυρίων παρὰ 900 χιλ. δραχμαί. Ἤθελε δὲ εἶσθαι ἀνάξιον τοῦ Πρωθυπουργικοῦ ἀξιώματος, νὰ διατυπώσῃ οἱονεὶ πρόγραμμα περὶ διαθέσεως 900 ψωραλέων χιλ. δραχμῶν.

§86ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Μένουν ἄλλα δύο.

§87ΑΡ. ΟΙΚΟΝΟΜΟΣ. Ὄχι. Κατὰ τὸν τελευταῖον ἰσολογισμὸν τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, δὲν εἶναι εἰς τὸ ταμεῖον αὐτῆς μεταλλικὸν ἐκ τοῦ δανείου τούτου εἰς χρῆσιν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν εἰμὴ 3,440,000.

§88ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἶναι ἀκριβές.

§89ΔΟΥΜΑΣ. Ἐκ τῶν εἰσπράξεων τοῦ δανείου κατετέθησαν ἀπέναντι τῶν ὀφειλομένων εἰς τὰς Τραπέζας, διὰ τὴν ἄρσιν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, 25,000,000. Λοιπὸν πρόκειται περὶ τῆς χρήσεως τῶν χρημάτων αὐτῶν, τὰ ὁποῖα ἀποφέρουσιν εἰς τὸ Δημόσιον 1%.

§90ΑΡ. ΟΙΚΟΝΟΜΟΣ. Ἡ Κυβέρνησις εὑρίσκεται, καθὼς εἶπέ τις, νομίζω, in extremis. Ἡ Κυβέρνησις τῷ ὄντι ἔχει ἀπόλυτον ἀνάγκην τῶν 2½ τούτων ἑκατομμυρίων. Ἀλλὰ πρὶν ἢ δώσωμεν ἡμεῖς τὴν ἀπόλυτον διαχείρισιν αὐτῶν, ἐννοοῦμεν ἡ Κυβέρνησις νὰ ἦναι προϊόν τῆς πεποιθήσεώς μας. Εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὴν ὑπάρχουσαν δὲν ἔχομεν ἐμπιστοσύνην, δὲν δίδομεν εἰς αὐτὴν τὴν διαχείρισιν τοῦ ἱεροῦ αὐτοῦ χρήματος τοῦ λαοῦ, τὸ ὁποῖον κατεσκευάσθη διὰ τὴν χρησιμωτάτην τῶν ὑποθέσεων, ἀφ’ ἑνὸς τὴν ἐλευθερίαν τῆς συναλλαγῆς διὰ τῆς ἄρσεως τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, ἀφ’ ἑτέρου διὰ τὴν ὁδοποιΐαν, ἥτις ἀποτελεῖ τὸ σπουδαιότατον τῆς ἐσωτερικῆς Ἑλλάδος ζήτημα. Ἔχομεν ἀνάγκην τὴν διαχείρισιν ταύτην νὰ ἐκτελέσῃ ἄλλη Κυβέρνησις. Αὐτὸ εἶναι τὸ ζήτημα. Ἀλλ’ εὑρέθη ἓν ἐπιχείρημα, διὰ νὰ συντρίψουν, ὅπως ὑπέθεσάν τινες, τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, ἐπιχείρημα, τὸ ὁποῖον κατ’ ἐμὲ δὲν εἶναι σπουδαῖον. Ζητεῖς, τῷ εἶπον, χρήματα δι’ ἀνάγκας τοῦ 1879, ἐνῷ εἰς τὸ νομοσχέδιόν σου ὁμιλεῖς περὶ ἀναγκῶν τοῦ 1880. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν κατελήφθη, νομίζω, ἐξαίφνης, καὶ καθὼς εἶπεν, ἀνάγκην ἔχει νὰ μελετήσῃ τὸ ζήτημα. Γνώρισμα τοῦτο διοικητικῆς εὐχερείας.

§91ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι τὸ ζήτημα αὐτὸ νὰ μελετήσω, ἀλλὰ τὸ ζήτημα τῆς γενικῆς συζητήσεως. Εἶπον, ὅτι τὰ χρήματα τὰ ζητοῦμεν διὰ τὰς ἀνάγκας τοῦ Ἰανουαρίου τοῦ 1880, ἐνδέχεται ἐξ αὐτῶν νὰ χρησιμεύσουν καὶ διὰ τὰς ἀνάγκας τοῦ Δεκεμβρίου 1879, ἀλλὰ αὐτὰ θὰ ἀντικατασταθῶσιν ἀπὸ τὰς εἰσπράξεις τῆς χρήσεως τοῦ 1879. Αὐτὸ εἶπον· δὲν εἶχον ἀνάγκην μελέτης αὐτοῦ τοῦ ζητήματος.

§92ΑΡ. ΟΙΚΟΝΟΜΟΣ. Ἡ ἐνεστῶσα οἰκονομικὴ θέσις τῆς ἐπικρατείας ἔχει τὴν ἱστορίαν αὐτῆς. Χωρὶς νὰ ἔχω σκοπὸν νὰ εἰσέλθω εἰς αὐτήν, δὲν δύναμαι νὰ μὴ κάμω λόγον περὶ τῶν ἰδεῶν, τὰς ὁποίας ἤκουσα πρὸ ὀλίγου ἀπὸ τὸν ἔντιμον συνάδελφόν μου, τὸν κ. Ζαΐμην. Ὁ κ. Ζαΐμης εἶπε πρᾶγμα, διὰ τὸ ὁποῖον, νομίζω, τὸ κοινοβούλιον ἠδύνατο νὰ διαμαρτυρηθῇ, ὅτι ἔσχε τὴν ἀφροσύνην ὁ κ. Ζαΐμης, ὁ ὁποῖος διακρίνεται διὰ τὴν φρόνησίν του, νὰ ψηφίσῃ τὸ περὶ οὗ πρόκειται δάνειον. Ὁ κ. Ζαΐμης ὑπεστήριξεν, ὅτι ἠδύνατο τότε νὰ παραλύσῃ τὴν ἐργασίαν τοῦ κοινοβουλίου, ἀποχωρῶν μετά τινων φίλων του, καὶ μετανοεῖ, λέγει, ὅτι δὲν τὸ ἔπραξεν, ὅπως μὴ κατασκευασθῇ τὸ ἔλλειμμα περὶ τοῦ ὁποίου σήμερον ὁ λόγος. Ἀλλὰ, κύριοι, δὲν ἐννοῶ πῶς εἶναι δυνατὸν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου νὰ λέγωνται τοιαῦτα ἐπιχειρήματα. Ἡ ἀφροσύνη, τὴν ὁποίαν εἷς πολιτικὸς ἀπὸ τοῦ βήματος ῥίπτει κατὰ πρόσωπον τῶν συναδέλφων του, εἶναι ἀφροσύνη ἄτοπος, ἡ ὁποία δὲν δικαιολογεῖται. Ἆρά γε διὰ τοῦτο στέλλει ὁ λαὸς τοὺς ἀντιπροσώπους αὐτοῦ, ὅπως ἐν γνώσει πράττουν τοιαύτας ἀφροσύνας;

§93ΤΙΝΕΣ. Περὶ ἑαυτοῦ ὡμίλησε.

§94ΑΡ. ΟΙΚΟΝΟΜΟΣ. Ναί, περὶ ἑαυτοῦ. Ἀλλὰ νομίζω, ὅτι ὅταν ὁμιλῇ τις περὶ ἑαυτοῦ, πρέπει νὰ σέβηται τὸ βῆμα, ἐκ τοῦ ὁποίου ὁμιλεῖ. Ὁ ἔντιμος συνάδελφός μου διϊσχυρίζεται ὅτι, ἐπειδὴ ἐψήφισε τότε, ἔχει τὴν εὐθύνην νὰ ψηφίσῃ καὶ τώρα τὰς συνεπείας. Αὐτὸ εἶναι δεύτερος πολιτικὸς σολοικισμός. Ὅταν τὰ πράγματα ἀποδεικνύωσιν εἰς τὸν πολιτικόν, ὅτι ἔσφαλεν εἰς μίαν ἐποχήν, ἔχει καθῆκον νὰ ὑποχωρήσῃ εἰς ἑτέραν, καὶ νὰ μὴ ἐξακολουθήσῃ τὴν πολιτικὴν τοῦ σφάλματος. Ὥστε, κύριοι, συνοψίζων τοὺς λόγους τοὺς ὁποίους ἔσχον τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, προτείνω ὅπως ἀποσταλῇ τὸ νομοσχέδιον εἰς τὴν ἐπιτροπὴν, ἵνα ἐξετάσῃ ἐὰν ὑπάρχουν σημεῖα κινδύνου, καὶ νὰ μᾶς δώσῃ τὴν προειδοποίησιν.

§95ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. (Πρωθυπουργός). Πρὶν ἢ ἀκούσω τὸν κ. Οἰκονόμου, ἔλεγον κατ’ ἐμαυτόν: σπουδαίως τῷ ὄντι τὸ ζήτημα, περὶ οὗ πρόκειται, συζητεῖται ὡς ζήτημα οἰκονομικόν, ἔχον σχέσιν πρὸς τὸ παρὸν καὶ τὸ μέλλον τῆς οἰκονομικῆς καταστάσεως ἡμῶν, ἢ εἶναι ἐκ τῶν μικρῶν ἐκείνων ἐπιχειρημάτων, δι’ ὧν θέλουν ν’ ἀποκρύψωσι τὸν ἀληθῆ σκοπὸν τῆς συζητήσεως; Ζήτημα, ἀφορῶν εἰς τὴν οἰκονομικὴν κατάστασιν τοῦ τόπου, συζητεῖται ἐν καιρῷ τῆς συζητήσεως πιστώσεων, ἢ ὅταν συζητῆται ὁ προϋπολογισμός. Τότε ἡ Βουλὴ ἐξετάζει, ἐὰν ὅ,τι ζητεῖται, πρέπῃ νὰ δοθῇ, ἐὰν τὰ μέσα τοῦ Κράτους ἐξαρκῶσιν, ἐὰν αἱ ἀνάγκαι ἦναι τοιαῦται, ὥστε πρέπει νὰ ὑποκύψῃ τὸ Δημόσιον εἰς τὰ αἰτούμενα βάρη, ἐὰν ὁ σκοπὸς ἦναι ἀγαθὸς καὶ ὠφέλιμος. Πλὴν, ὅταν ὅλα αὐτὰ παρῆλθον, ὅταν αἱ ἀνάγκαι ἀνεγνωρίσθησαν, ὅταν ἡ ὑπηρεσία ἐξετελέσθη, καὶ τὰ ὀφειλόμενα ζητῶνται ὑποχρεωτικῶς, νὰ λέγητε ὑμεῖς: δὲν σᾶς δίδομεν χρήματα, ἀφοῦ ἐλάβομεν τὴν πίστωσιν, καὶ θέλετε ἤδη νὰ ἐξετάσητε, τί; εἶναι πρόφασις, ἵνα καλύψητε τὸν σκοπὸν, τὸν ὁποῖον εἰλικρινῶς καὶ ἐντίμως ὡμολόγησεν ὁ κ. Οἰκονόμου.

§96Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Τὸν λόγον, κύριε Πρόεδρε.

§97ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Καὶ τί εἶναι ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα σᾶς εἶπον, ὅτι θέλουν νὰ ἀποκαλύψωσιν; Εὑρισκόμεθα εἰς τὸν Ἰανουάριον τοῦ 1880. Εἰσπράξεις δὲν ἔχομεν, ὑποχρεώσεις ὅμως ἔχομεν, χρήματα δὲν ἔχομεν, καὶ οὐχὶ ἀπὸ σήμερον, ἀλλ’ ἀπὸ τοῦ 1861, ἀφ’ ὅτου ἄρχονται τὰ ἐλλείμματα καὶ πρέπει νὰ πληρώσωμεν ἐν τούτοις, διότι ὀφείλομεν, διότι μᾶς ἐπετρέψατε ν’ ἀναλάβωμεν ὑποχρεώσεις. Λέγετε ἤδη πρέπει νὰ ἐρευνήσωμεν, διότι θὰ ἐξαγάγωμεν ἐκ τῆς συζητήσεως συμπεράσματα περὶ τῆς οἰκονομικῆς καταστάσεως τοῦ τόπου, ἐνῷ μετ’ ὀλίγον συζητεῖται ὁ προϋπολογισμός, ὅτε ὅλα θὰ συζητηθῶσι τὰ ζητήματα. Καὶ τί θὰ ἐξαγάγητε σήμερον; Ἰδοὺ διατί τῷ ὄντι δὲν μοὶ ἐφάνη σπουδαῖον τὸ ζήτημα, ὅπως τὸ ἔθεσαν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, οὔτε ἄξιον προσοχῆς ἢ λόγου, διότι τὰς ὑποχρεώσεις μας δὲν δύνασθε διὰ τῆς συζητήσεως νὰ μεταβάλητε· δὲν θὰ πληρώσητε τοὺς στρατιώτας, τοὺς ὑπαλλήλους κλπ; Ἐὰν εὕρητε μέθοδον, ὥστε νὰ ἔχητε προϋπολογισμόν, ὑπηρεσίαν, πιστώσεις, χωρὶς νὰ πληρώνητε, χωρὶς χρήματα, τότε ἔχει ἀξίαν ἡ σημερινὴ συζήτησις. Ἐὰν ὅμως αὐτὸ δὲν δύνασθε νὰ πράξητε, τί σημαίνουσιν ὅλαι αὐταὶ αἱ ἔριδες; Κύριοι, χρήματα τ’ ἀναγκαῖα δὲν ἔχομεν ἀπὸ τὸ 1861, διότι, ἀφ’ ἧς στιγμῆς ἔχομεν ἔλλειμμα, σημαίνει, ὅτι δὲν ἔχομεν χρήματα. Μέχρι δὲ τοῦ 1877 τὸ ἔλλειμμα ἀνῆλθεν εἰς 80 ἴσως ἑκατομμύρια, τὰ ὁποῖα ἐπιβαρύνουσι τὸν προϋπολογισμόν. Τώρα στερούμεθα χρημάτων, κ. Οἰκονόμου, ἢ ἀπὸ τῆς ἐποχῆς ἐκείνης; Καὶ ἀνελάβομεν πολλάκις ὑποχρεώσεις καὶ ἐπεβαρύναμεν τὸ δημόσιον ταμεῖον διὰ δανείων, ἅτινα φέρουσι τόκους καὶ χρεωλύσια, χωρὶς νὰ ἐπιτύχωμεν τοῦ ἐπιζητουμένου ἀποτελέσματος, ἐπιτρέψατέ μοι τὴν φράσιν, χωρὶς ὠφελείας οὐσιώδους, διότι ἐξ ἀρχῆς δὲν ἠκολουθήσαμεν ἓν σύστημα, μίαν πολιτικὴν μόνιμον καὶ συνεχῆ. Ἡ Ἑλλὰς ἔχει δύο ἀνάγκας πρωτίστας, τὴν μεγίστην τῆς ἐσωτερικῆς βελτιώσεως, καὶ ἑτέραν τῆς ἀναπτύξεως τῶν στρατιωτικῶν καὶ ναυτικῶν δυνάμεων· ταύτην τῇ ἐπιβάλλει ἡ θέσις της ἀναγκαίως καὶ ἀναποφεύκτως, τὸ συμφέρον της καὶ τὰ αἰσθήματά της, ἀλλ’ εἴτε ἕνεκα τῆς ἐλλείψεως τῶν μέσων μας, εἴτε ἐκ κακῆς ἐκτιμήσεως τῶν πραγμάτων, εἴτε ἐκ κακῶν συμβουλῶν, ἐπροσέξαμεν εἰς τὴν μίαν μόνον, καὶ παρημελήσαμεν τὴν ἑτέραν. Διὰ τοῦτο, ὅτε ὁ καιρὸς ἐπῆλθεν, ὅτε αἱ σπουδαῖαι περιστάσεις ἐπέστησαν, εὑρέθημεν ἐντελῶς ἀνέτοιμοι καὶ ἀνίκανοι, καὶ ἐνεργήσαμεν τότε σπασμωδικῶς καὶ βεβιασμένως. Ἕνεκα τούτου, κατὰ τὰς διαφόρους αὐτὰς περιστάσεις τελειόνομεν μὲ ἔλλειμμα καταπληκτικόν· καὶ ἀπορῶ διατί ὁ ἔντιμος κ. Ζαΐμης τρομάζει διὰ τὸ παρὸν μόνον, ἐνῷ εἰς τὰ 67 τὸ ἔλλειμμα ἀνεβιβάσθη εἰς 7,000,000, καὶ εἰς τὰ 69, ὅτε ἐκυβέρνα αὐτός, εἰς 11,000,000. Καὶ εἶναι οἰκονομικὴ κατάστασις ἀξιοθρήνητος ἡ παροῦσα μόνον, ὅτε τὸ ἔλλειμμα ἀναβαίνει εἰς 6,000,000; Ἄν ἦναι ἀξιοθρήνητος, εἶναι πρὸ πολλοῦ, καὶ εἶναι μᾶλλον, οὐχὶ διότι ἡ οἰκονομικὴ κατάστασις εὑρίσκεται τοιαύτη, ἀλλ’ εἶναι, διότι τὰ βάρη καὶ τὰ ἔξοδα δὲν ἐχρησίμευσαν ὅπως ἔδει. Ἤθελον νὰ ἐρωτήσω, διατί τὸ 69, ἀφοῦ ὀλιγωτέρας ὑπέστη ὑποχρεώσεις ἢ τὸ 79, διότι τότε δὲν ἐπρομηθεύθημεν οὔτε ὑλικόν, οὔτε στρατὸν πλείονα ὑπεχρεώθη νὰ διατηρήσῃ, οὔτε πλοῖα, διατί τότε εὑρέθη ὁ προϋπολογισμὸς μὲ περισσότερον ἔλλειμμα; Καὶ δὲν λέγω τοῦτο δι’ ἄλλον σκοπόν, εἰμὴ ἵν’ ἀποδείξω, ὅτι τὸ ἔλλειμμα δὲν πρέπει ν’ ἀποδίδηται εἰς κακὴν διαχείρισιν, ἀλλ’ εἰς τὰς περιστάσεις. Ἄν τὸ 69 εὑρέθη εἰς ἔλλειμμα τοιοῦτον, τὸ 80 ἦτο ἠναγκασμένον νὰ ὑποστῇ περισσότερα βάρη. Τὸ ἔλλειμμα λοιπόν, κύριοι, ἤρξατο ἀπὸ τὰ 61, ἐξηκολούθησεν εἰς τὰ ἑπόμενα ἔτη, ἤρξατο δὲ ἐλαττούμενον ἀπὸ τοῦ 71 μέχρι τοῦ 75. Ὅτε ἐῤῥίφθη τὸ πρῶτον πυροβόλον ἐν Ἑρζεγοβίνῃ, καθ’ ἡμᾶς ἦτο μακρὰν ὁ κίνδυνος τότε, καὶ ἐνομίζομεν, ὅτι ἡ Ἑλλὰς ἔπρεπε νὰ ἡσυχάζῃ, καὶ ὅτι δὲν ἦτο καιρὸς νὰ λάβῃ μέρος. Ἐνθυμεῖσθε δὲ ὁπόση κατακραυγὴ ἠγέρθη τότε ἐναντίον μας εἰς τὴν Βουλήν, διότι συνεβουλεύσαμεν τὴν οὐδετερότητα. Ἀλλά, κύριοι, πρὸς τὴν πολιτικὴν αὐτὴν συνεμορφώθημεν, ἐν ὅσῳ ἡ ἀνάγκη δὲν παρουσιάζετο πλησίον ἡμῶν. Ἅμα ὅμως ὡς παρουσιάσθη ἡ ἀνάγκη, ἐσπεύσαμεν νὰ ζητήσωμεν ἀπὸ τὴν Βουλὴν τὰ μέσα, ὅπως προετοιμάσωμεν τὸ ἔθνος, καὶ ἂν ἐνθυμῆσθε, ὁ πρόεδρος ἡμῶν ὡς ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ὑπέβαλε τότε εἰς τὴν Βουλὴν πρότασιν νόμου, δι’ οὗ ἐζητοῦμεν δάνειον 50,000,000, καὶ ἓν ἕτερον ἐκ 10,000,000, ἵνα παρασκευασθῶμεν καὶ εὑρεθῶμεν ἕτοιμοι, ὅταν αἱ περιστάσεις ἐπέλθωσιν. Ἡ Βουλὴ μᾶς ἠρνήθη τὴν συνδρομήν της, καὶ ἡ ἀντιπολίτευσις μᾶς παρέλυσε, προτείνουσα ἐλλείψεις ἐπιστημονικῆς συντάξεως τοῦ νομοσχεδίου, παρεμβάσεις ἐπιτροπῶν, ἐλέγχους, ἐρεύνας καὶ ἀνεπάρκειαν τοῦ ὑπουργείου, καὶ οὕτω παρῆλθεν ὁ καιρός, μέχρις οὗ οἱ τὰς δυσκολίας αὐτὰς παρουσιάζοντες, ἐλθόντες εἰς τὴν Κυβέρνησιν, τὴν Οἰκουμενικήν, παρεδέχθησαν τὸ ἴδιον πρόγραμμα τοῦ Ὑπουργείου. Ἀπὸ τῆς Οἰκουμενικῆς λοιπὸν ἔπρεπε ν’ ἀρχίσῃ ἡ μετάνοια τοῦ κ. Ζαΐμη, διότι τῆς Οἰκουμενικῆς ἔργα εἶναι ἡ κατάστασις αὐτή, ἂν ὑπάρχῃ κακὴ ἡ κατάστασις τῶν οἰκονομικῶν.

§98ΖΑΪΜΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, τὸν λόγον.

§99ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐγώ, κύριοι, ἤμην καὶ εἶμαι καὶ ἔσομαι ὑπὲρ τοῦ ἐπωφελοῦς καὶ ὀρθοῦ τῶν δαπανῶν, τὰς ὁποίας ἐτέλεσεν ἡ οἰκουμενική. Νομίζω, κύριοι, ὅτι ἡ Οἰκουμενικὴ ἐξετέλεσε πληρέστατα τὸ χρέος της, φροντίζουσα ὑπὲρ τῆς παρασκευῆς τοῦ τόπου, καὶ ὅτι ἐδαπάνησε λίαν καλῶς τὰ χρήματα. Ἐνθυμοῦμαι, κύριοι, τὴν ἀγωνίαν, τὴν ὁποίαν εἴχομεν καὶ τότε πάλιν πῶς νὰ οἰκονομήσωμεν ὑλικόν, πῶς νὰ οἰκονομήσωμεν ὅπλα, καὶ ἐνθυμοῦμαι μετὰ ποίας σπουδῆς ἐζητήσαμεν ν’ ἀγοράσωμεν πλοῖα καὶ μὴ ἐντελῶς τυχὸν καλά, ἤρκει μόνον νὰ ἐχορήγουν ἐγγυήσεις στερεότητός τινος. Ἀλλὰ κατὰ δυστυχίαν αἱ παρασκευαὶ τῆς Οἰκουμενικῆς, δηλαδὴ ὅλων ἡμῶν, ἐπερατώθησαν κατόπιν ἑορτῆς, ὥστε καὶ ἂν ἡ Ἑλλὰς ἤθελε νὰ παρασταθῇ εἰς τὸν ἀγῶνα, δὲν ἦτο κατὰ τὴν γνώμην πολλῶν, ὡς ἔπρεπε παρεσκευασμένη. Τὴν γνώμην αὐτὴν δὲν τὴν παραδέχομαι ἐγώ, ἀλλὰ πολλοὶ σπουδαιότατοι ἄνδρες ἐνόμιζον, ὅτι αἱ παρασκευαὶ τῆς Οἰκουμενικῆς δὲν ἦσαν ἀνάλογοι πρὸς τὰς περιστάσεις, ἑπομένως ἡ Ἑλλὰς μὲ τὰς παρασκευὰς ταύτας δὲν ἦτον εἰς κατάστασιν νὰ ἐργασθῇ, καὶ οὕτω καὶ τὸ νέον αὐτὸ οἰκονομικὸν βάρος δὲν ἐχρησίμευσε πρὸς τὸν σκοπόν, ἂν εἴχομεν σκοπὸν ἐνεργείας· ἐχρησίμευσεν ὅμως, ἵνα προμηθευθῶμεν ὑλικὸν πολύτιμον διὰ τὸν τόπον, καὶ διὰ τοῦτο ἐγὼ νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ συγχαίρωμεν ἑαυτοὺς, διότι τῳόντι ἀνεδέχθημεν μὲν βάρη, ἀλλὰ δὲν εὑρισκόμεθα εἰς γυμνότητα καὶ στέρησιν, ὡς πρότερον. Κύριοι, ἐπαναλαμβάνω, τὸ σύστημα αὐτὸ τοῦ νὰ μὴ ἐξακολουθῶμεν πολιτικήν, ἡ ὁποία σκοπὸν ἔχει νὰ ἐνισχύσῃ κανονικῶς τὰς ἐθνικὰς ἡμῶν δυνάμεις, ὅπως μὴ ἐπιβάλωμεν ὀλίγον κατ’ ὀλίγον βάρη χρηματικά, μᾶς ἔφερεν εἰς τὴν θέσιν τοῦ νὰ εὑρεθῇ ἀνέτοιμος ἡ Ἑλλὰς ἐν καιρῷ τῷ δέοντι. Εἰργάσθημεν ἀληθῶς, ὅτε παρουσιάζετο ἀνάγκη, καὶ ἡ ἐνέργεια ἡμῶν ἦτο πυρετώδης, ἀλλ’ ὁ καιρὸς παρήρχετο, καὶ οὕτως ἐπεβάλωμεν διὰ μιᾶς βάρη μεγάλα, ἅτινα μᾶς πιέζουσι. Διὰ τοῦτο οὐ μόνον ἡμεῖς, ἀλλὰ τὸ ἔθνος ὁμοφώνως ἐν τῇ παρελθούσῃ Βουλῇ ἀπήτησε ν’ ἀλλάξῃ πολιτικὴν ἡ Ἑλλάς, νὰ ἐγκαταλείψῃ τὸ ἀτελὲς καὶ μονομερὲς σύστημα, νὰ συνδέσῃ δὲ τὰ δύω συστήματα καὶ νὰ θεραπεύσῃ τὰς δύω ἀνάγκας, νὰ μὴ ἀπομακρυνθῇ μὲν ἀπὸ τὴν ἰδέαν τῆς ἐσωτερικῆς ἀναπτύξεως, ἀλλὰ καὶ νὰ μὴ ἐγκαταλίπῃ τὸ σύστημα τῆς ἐνισχύσεως τῶν ἐθνικῶν δυνάμεων. Παρουσιάσαμεν ἑπομένως τὸ περὶ στρατολογίας Νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον παρεδέχθη, ὥστε ἑκάστη ὁλόκληρος ἡλικία τοῦ 21 ἔτους νὰ προσέρχηται εἰς τὰ ὅπλα καὶ νὰ γυμνάζηται. Ἐστὲ δὲ βέβαιοι, ὅτι ἐντὸς ὀλίγου ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ νόμου αὐτοῦ, ὁ ὁποῖος, ἂν δὲν καταργηθῇ, θέλει ἐφαρμοσθῆ ἀφεύκτως, θέλει αὐξήσει βεβαίως τὰ ἔξοδα χάριν τῆς ἐκγυμνάσεως τῶν ἀνδρῶν, ἀλλὰ τοῦτο ἀπαιτεῖ τὸ ἔθνος, τοῦτο ἀπαιτεῖ ἡ κατάστασις τῆς Ἑλλάδος, τὸ ἀπαιτεῖ ἡ θέσις μας, τὸ ἀπαιτοῦσιν αἱ ἱεραὶ ὑποχρεώσεις μας, τὸ ἀπαιτεῖ τὸ μέλλον μας, καὶ ἂν θέλωμεν νὰ σώσωμεν ἑαυτοὺς καὶ τὴν φυλήν μας, πρέπει νὰ γείνωμεν ἅπαντες στρατιῶται. Δὲν πρέπει νὰ μείνωμεν ὑποδεέστεροι τῶν ἄλλων φυλῶν, αἱ ὁποῖαι δὲν ἠμέλησαν τοῦ οὐσιώδους αὐτοῦ καθήκοντος. Τὸ ἔθνος, κύριοι, ἀπῄτησε πρὸς δε, ὥστε ὁ στρατὸς του νὰ ὀργανωθῇ οὕτως, ὥστε, ὅταν ἡ ἀνάγκη παρουσιασθῇ, νὰ ἦναι εἰς κατάστασιν ἡ Ἑλλὰς νὰ πολλαπλασιάσῃ αὐτὸν ἄνευ δυσκολίας. Καὶ ἐνθυμοῦμαι τὴν φράσιν τοῦ κ. Τρικούπη, ὅτε κατὰ τὸ παρελθὸν συνεζητοῦμεν τὰ περὶ τῆς δυνάμεως τοῦ στρατοῦ. Εἶπεν ὁ κ. Τρικούπης, τότε καὶ δικαίως· «ἐννοοῦμεν ὡς δύναμιν ἐν εἰρήνῃ τοῦ ἑλληνικοῦ στρατοῦ τὰς 18,000, καὶ δεχόμεθα καὶ τοὺς προβιβασμοὺς τοὺς ἀναγκαίους, ὅπως χρησιμεύσῃ ὁ στρατὸς οὗτος ὡς πυρὴν μεγάλης στρατιωτικῆς δυνάμεως τοῦ τόπου.» Κύριοι, δὲν εἰσέρχομαι σήμερον εἰς λεπτομερείας, οὔτε πρόκειται νὰ λύσητε τὸ ζήτημα τῶν λεπτομερειῶν· αὐτὰ θέλουσιν ἐξετασθῆ κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ καὶ τοῦ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ· λέγω μόνον, ὅτι τὸ Ἔθνος ἤθελε καὶ θέλει νὰ ἔχῃ τοῦ λοιποῦ στρατὸν οὐ μόνον διὰ τὴν ὑπηρεσίαν, ἀλλὰ ὡς πυρῆνα δυνάμενον ἐν ἀνάγκῃ νὰ χρησιμεύσῃ πρὸς ἀνάπτυξιν μεγάλου στρατοῦ· θέλει νὰ γυμνασθῇ στρατιωτικῶς ὅλον, θέλει πλοῖα, διότι οὕτω δύναται ἡ Ἑλλὰς νὰ ἐνεργήσῃ ἐλευθέρως, καὶ τὴν γνώμην ταύτην ἀκολουθοῦμεν ἐν πεποιθήσει, διότι τὴν παρεδέχθημεν ἐκ πεποιθήσεως καὶ ἀφοῦ τὴν πολιτικὴν ταύτην ἀπεδέχθη τὸ Ἔθνος ὡς πολιτικήν του, καὶ ἀφοῦ ἔτι δὲν γνωρίζομεν τί θέλει μᾶς ἀπαιτηθῆ διὰ τὸ ζήτημα, ἑπόμενον εἶναι ἡ οἰκονομικὴ κατάστασις νὰ ἐξακολουθήσῃ κατ’ ὀλίγον καὶ ἀναλόγως βελτιουμένη, καὶ νὰ ἐπιβαρύνηται ὁ προϋπολογισμός. Λοιπὸν ἡ κατάστασις αὕτη ὡς πρὸς τὸ παρελθὸν εἶναι συνέπεια τῶν μέτρων, τὰ ὁποῖα ὅλοι ἡμεῖς ἐνεργήσαμεν καὶ ἀπεδέχθημεν. Τὰ χρέη, τὰ ὁποῖα ἐπιβαρύνουσι τὸ Δημόσιον ταμεῖον, εἶναι χρέη, τὰ ὁποῖα ὅλαι αἱ μερίδες ἐπέβαλον εἰς τὸ Ἔθνος, διότι ὅλαι αἱ μερίδες εἰργάσθησαν ἐν τῇ οἰκουμενικῇ καὶ ὅλαι παρεδέχθησαν τὸ σύστημα τοῦτο. Δὲν εἶναι λοιπὸν ὡς πρὸς τὸ παρελθὸν ἔλλειψις ἡμῶν μόνων, ἀλλὰ τῆς ἐν γένει καὶ πρὸ πολλοῦ καταστάσεως τοῦ τόπου καὶ τῶν τελευταίων μέτρων. Λάβετε ὑπ’ ὄψιν τὸν πίνακα περὶ ἐλλειμμάτων, καὶ θέλετε ἰδεῖ, ὅτι τὰ ἐλλείμματα τὰ μέχρι τοῦ 1867 ἀνέβαινον εἰς πολλά, ὡς εἶπον, ἑκατομμύρια. Τὰ ἐλλείμματα δὲ ταῦτα ἐκαλύπτοντο διὰ δανείων, καὶ τὰ δάνεια ἐπιβαρύνουσι τὸν προϋπολογισμὸν μὲ τοὺς τόκους, οἱ δὲ τόκοι ἐπηρεάζουσι τὰ οἰκονομικά. Τὴν κατάστασιν ταύτην δὲν ἐπλάσαμεν λοιπὸν ἡμεῖς, τὴν ἔπλασε τὸ ἔθνος, τὴν ἔπλασαν ὅλαι αἱ μερίδες, τὴν ἔπλασαν αἱ περιστάσεις’ ἡμεῖς ἐκτελοῦμεν τὴν γενικὴν ἀπόφασιν. Κατὰ δυστυχίαν οἱ ἐκτελοῦντες ὑπόκεινται εἰς τὴν μείζονα εὐθύνην· κατ’ αὐτῶν αἱ μομφαὶ ἀπευθύνονται, διότι ἐφαρμόζουσι τὰ ἐπαχθῆ μέτρα. Οἱ ἐπικρίνοντες λησμονοῦσι τὴν ἀλήθειαν, καὶ πόθεν πηγάζουσι τὰ κακά, ἀπὸ τὰ ὁποῖα πάσχουσι, τὰ ἀποδίδουσι δὲ εἰς τοὺς ἐκτελοῦντας. Ἠξεύρετε πότε ἔχετε τὸ δικαίωμα νὰ μᾶς μεμφθῆτε καὶ νὰ μᾶς ἐπικρίνητε; Ὅταν κακῶς ἐκτελοῦμεν ὅ,τι ἐπεφορτίσθημεν νὰ ἐκτελέσωμεν, ὅταν παραβιάζηται ὁ προϋπολογισμός, ὅταν τῶν πιστώσεων ποιοῦμεν ἄσκοπον, κακὴν καὶ ἀνωφελῆ χρῆσιν. Ὅταν ὅμως ἐνεργῶμεν ἐντὸς τῶν ὁρισθεισῶν πιστώσεων, ὅταν μάλιστα, ὡς θέλει δείξει ὁ προϋπολογισμός, περιωρίσαμεν καὶ τὰ ἔξοδα περισσότερον ἢ ὅσον ἠλπίζετε, τότε, κύριοι, δὲν ἔχετε δικαίωμα νὰ μᾶς μέμφησθε διὰ τὸ ἔλλειμμα. Ἐγὼ δὲ ἐπαναλαμβάνω, ὅτι δὲν λυποῦμαι διὰ τὸ ἔλλειμμα, διότι ἡ δαπάνη ἐγένετο ὑπὲρ τῶν συμφερόντων τῆς πατρίδος, ὑπὲρ καλοῦ σκοποῦ. Ἰδοὺ λοιπόν, κύριοι, ἐν ὀλίγοις ποία εἶναι ἡ οἰκονομικὴ ἱστορία τοῦ παρελθόντος. Τὴν ἐξέθεσα, ὅπως μὴ ἀποδίδητε εἰς ἡμᾶς, ὄχι ὑμεῖς, διότι ὑμεῖς γνωρίζετε τὰ πράγματα, ἀλλ’ ἵνα μὴ πιστεύῃ ὁ ἁπλοῦς κόσμος καὶ ἡ κοινωνία εἰς τὰς ψευδεῖς καὶ ἀναισχύντους ἐκείνας διαδόσεις, αἵτινες θέλουν νὰ παραστήσουν ἡμᾶς ὡς ἀφορμὴν τῆς οἰκονομικῆς καταστάσεως. Ἀναδεχόμεθα πᾶσαν ἐξέτασιν διὰ τὴν χρῆσιν τῶν χρημάτων, τὰ ὁποῖα μᾶς ἐχορηγήσατε· ἀλλ’ ἂν τὰ χρήματα, τὰ ὁποῖα ἐδαπανήθησαν σύμφωνα μὲ τὸν προϋπολογισμὸν καὶ τὰς ἀποφάσεις τῆς Βουλῆς, ἦναι πολλά, δὲν εἴμεθα ἡμεῖς ὑπεύθυνοι· ἐξετελέσαμεν τὰς διαταγὰς καὶ ὑμῶν καὶ τοῦ Ἔθνους. Ὡς πρὸς τὸ μέλλον, κύριοι, ὀλίγα θὰ εἴπω. Ἡμεῖς θέλομεν στρατὸν καὶ πλοῖα οὐχὶ διὰ τὴν κοινὴν ὑπηρεσίαν μόνον, ἀλλ’ ὡς δύναμιν, ἵνα συντελέσῃ πρὸς τὸν σκοπόν, τὸν ὁποῖον αἱ περιστάσεις καὶ ἡ θέσις ἡμῶν ἐπιβάλλουσιν. Ὁμιλοῦμεν περὶ τῶν πέριξ ἡμῶν γενομένων, καὶ λησμονοῦμεν, ὅτι οἱ πέριξ ἡμῶν ἑτοιμάζονται καὶ σκέπτονται τίνι τρόπῳ δύνανται νὰ καταστήσουν ἑαυτοὺς χρησίμους καὶ ἱκανοὺς νὰ ὑποστηρίξωσι τὴν τιμήν των καὶ τὰ συμφέροντά των. Ἡμεῖς, οἵτινες ἔχομεν τὴν μεγίστην καὶ δικαίαν ἀξίωσιν ἐν τῇ Ἀνατολῇ, λησμονοῦμεν τί πρέπει νὰ πράξωμεν καὶ παρατρέχομεν τὰ οὐσιώδη. Δὲν ἐπείσθημεν, ὅτι τὰ ἀλφαβητάρια καὶ τὰ καλαμάρια δὲν ἀρκοῦσι μόνα, καὶ δὲν ἐλάβομεν ὑπ’ ὄψιν, ὅτι ἄλλοι λαοὶ φρονιμώτερον ἡμῶν ἐνεργήσαντες, ἀπολαμβάνουν τοὺς καρποὺς τῆς φρονήσεώς των· ἡμεῖς δὲ ἀκόμη περιμένομεν.

§100ΦΙΛΗΜΩΝ. Ποῖοι εἶναι αὐτοί;

§101ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Οἱ Σέρβοι καὶ λοιποί.

§102ΦΙΛΗΜΩΝ. Εἶναι τῆς φρονήσεώς των τὸ ἀποτέλεσμα;

§103ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ναὶ, διότι, ὅταν εὑρέθησαν εἰς τὴν ἀνάγκην, ἠδυνήθησαν νὰ παρουσιασθῶσιν ὁπωσοῦν ἕτοιμοι.

§104ΦΙΛΗΜΩΝ. Ἂς ἔλειπεν ἡ Ῥωσσία καὶ τοῦ Ἰγνατιὲφ ἡ πολιτικὴ, καὶ ἠθέλατε ἰδεῖ ἂν ἦσαν ἱκανοὶ ν’ ἀντιπαραταχθῶσιν εἰς τὴν Τουρκίαν. Αὐτὰ, τὰ ὁποῖα λέγετε, εἶναι προσβλητικὰ τοῦ Ἑλληνικοῦ Ἔθνους, διότι αὐτοὶ δὲν ἔκαμον τίποτε.

§105ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Κύριε Φιλήμων, μὴ παρεξηγῆτε τοὺς λόγους μου· δὲν λέγω, ὅτι τὸ Ἑλληνικὸν Ἔθνος εἶναι κατώτερον· ὑφ’ ὅλας τὰς ἐπόψεις εἶναι ἀνώτερον· λέγω μόνον, ὅτι δὲν ἐφρόντισε ν’ ἀναπτύξῃ καὶ νὰ διοργανώσῃ τὰς δυνάμεις του, διότι τὸ Ἑλληνικὸν ἔθνος, ἐντὸς τοῦ ὁποίου συμπεριλαμβάνομαι καὶ ἐγὼ — δὲν ἐξαιρῶ ἐμαυτὸν, — ἀφωσιώθη εἰς τὴν ἐσωτερικὴν ὑλικὴν καὶ ἠθικὴν μόνον ἀνάπτυξιν, καὶ ἐνόμισεν, ὅτι αὐτὴ ἀρκεῖ, καὶ ἐλησμόνησε τὰς στρατιωτικὰς δυνάμεις. Ἀλλ’ αὐτὸ εἶναι λάθος, ἕνεκα τοῦ ὁποίου δὲν ἐνήργησεν ἐν καιρῷ, καὶ ὑπερίσχυσεν ἡ ἀντίθετος ἐνέργεια· δὲν ἐξαιρῶ ἐμαυτόν.

§106ΦΙΛΗΜΩΝ. Τοῦτο παρατηρῶ, ὅτι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον θεωρεῖτε ὡς ἔργον αὐτῶν τῶν λαῶν, εἶναι ἔργον μιᾶς μεγάλης Δυνάμεως.

§107ΑΡ. ΟΙΚΟΝΟΜΟΥ. Εἶναι ἔργα τῶν ἀνδρείων λαῶν (θόρυβος).

§108ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δὲν εἶμαι ὑπόχρεως νὰ ὑποβάλω ἀπὸ τοῦ βήματος ἱστορικὰς μελέτας, οὔτε νὰ ἐξετάσω τὴν ἐσωτερικὴν κατάστασιν καὶ τὸν διοργανισμὸν τῶν ἄλλων λαῶν· παραιτοῦμαι τούτου, καὶ οὕτω ἀπαντῶ. Λοιπὸν, κύριοι, ὅσοι θέλετε ν’ ἀκολουθήσητε αὐτὴν τὴν πολιτικὴν, δὲν δύνασθε νὰ εἴπητε: κάτω ὁ στρατὸς, κάτω τὰ πλοῖα. Ἡμεῖς ἀκολουθοῦμεν ἀντίθετον πολιτικήν· νομίζομεν δὲ, ὅτι δὲν δυνάμεθα νὰ καλύψωμεν διὰ μιᾶς καὶ ἄνευ θυσιῶν τὸ ἔλλειμμα, ὅτι δὲν δυνάμεθα νὰ ἐργασθῶμεν ἄνευ χρημάτων. Τὸ ἔλλειμμα, κατ’ ἐμὲ, εἶναι παροδικὸν, διότι ἔχω πεποίθησιν ἀκλόνητον, ὅτι τὸ ζήτημα τὸ ἐξωτερικὸν θὰ λυθῇ, καὶ ὅταν λυθῇ, τὸ ἔλλειμμα θέλει ἐκλείψει μόνον (θόρυβος). Ἡμεῖς, ἐπαναλαμβάνω, δὲν δυνάμεθα, δὲν εἴμεθα εἰς κατάστασιν νὰ λύσωμεν τὸ ζήτημα τὸ οἰκονομικὸν ἄνευ θυσιῶν καὶ ἀμέσως. Ὅστις εἶναι ἱκανὸς, ἂς ἔλθῃ· ἡμεῖς θέλομεν τὸν ὑποστηρίξει, ὅταν αὐτὸ τὸ θαῦμα κατορθώσῃ. Ὅταν δύναται νὰ ζήσῃ ἄνευ χρημάτων, θέλομεν τὸν θαυμάσει. Ἡμεῖς οὔτε ἐπιλαμβανόμεθα, οὔτε δεχόμεθα νὰ ἐκτελέσωμεν τοιαῦτα θαύματα. Ἐπαναλαμβάνω δὲ, ὅτι ὅλα τὰ ζητήματα, τὰ περὶ τοῦ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ, τὰ περὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ καὶ τὰ λοιπὰ θέλουσι συζητηθῆ ἐν τῇ συζητήσει τοῦ προϋπολογισμοῦ. Ἤδη σᾶς ἐξηγῶ ἀφῃρημένως τὴν ἀρχὴν ὡς ἀρχὴν, τὴν ἰδέαν μας ὡς ἰδέαν, εἰς τὴν ὁποίαν ἐπιμένομεν· θέλομεν διοργανισμὸν στρατοῦ τοιοῦτον, ὥστε τὸ ἔθνος ὅλον ὀλίγον κατ’ ὀλίγον νὰ γυμνασθῇ καὶ νὰ δύναται ἐν ἀνάγκῃ νὰ λάβῃ τὰ ὅπλα καὶ ν’ ἀγωνισθῇ συντεταγμένως. Διατί θέλετε νὰ πέμψητε εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τὸν προκείμενον νόμον; Τί νὰ πράξῃ ἡ ἐπιτροπή; Ἡμεῖς δὲν δεχόμεθα τοῦτο, καὶ τὸν λόγον εἶπεν ὁ κ. Οἰκονόμου. Τὸ σύστημα αὐτὸ δὲν τὸ δεχόμεθα, διότι πρὸ χρόνου ἐφαρμοσθὲν, οὐδὲν ἔφερεν ἄλλο ἀποτέλεσμα ἢ τὴν παραλυσίαν. Αὐτὸ τὸ σύστημα καὶ πάλιν παρουσιάζεται μὲ τὸν αὐτὸν σκοπόν· δὲν τὸ δεχόμεθα, διότι εἶναι προϊὸν τῆς ἰδέας, ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν χαίρει τὴν ἐμπιστοσύνην τῆς Βουλῆς, καὶ διὰ τοῦτο διεδόθη, ὅτι ἡ Κυβέρνησις κλονίζεται, διότι ἡ Βουλὴ δὲν δέχεται τὸ σύστημά της· ἡ ἀμφιβολία αὕτη ἐξασθενίζει τὴν Κυβέρνησιν καὶ βλάπτει πολὺ καὶ σπουδαίως τὴν καλὴν διεξαγωγὴν τοῦ ζητήματος τοῦ μέλλοντος· ἡμεῖς τοιαύτην Κυβέρνησιν δὲν δεχόμεθα. Ὀφείλει λοιπὸν ἡ Βουλὴ νὰ εἴπῃ καθαρῶς σήμερον τί φρονεῖ· παραδέχεται νὰ ἐξακολουθήσῃ ἢ ὄχι ἡ παροῦσα Κυβέρνησις; οὕτω θὰ λείψωσιν αἱ διαδόσεις.

§109ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Εἶσθε ὑπὲρ τῶν οἰκονομιῶν.

§110ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Εἴμεθα ὑπὲρ τῶν οἰκονομιῶν, ἀλλ’ ὑπὸ τοὺς κανόνας καὶ τοὺς ὅρους, οὓς ἐξέθεσα. Εἶναι, ἐπαναλέγω, μάταιον νὰ στείλωμεν τὸ Νομοσχέδιον εἰς τὴν ἐπιτροπήν. Τί νὰ ἐξετάσῃ ἡ ἐπιτροπή; Ἐπεθύμουν νὰ μάθω, θὰ θέσῃ ζήτημα οἰκονομικὸν νέον; Θὰ λύσῃ οἰκονομικὰς θεωρίας; Θὰ θέσῃ κανόνας νέους; ἀλλ’ αὐτὰ βεβαίως δὲν θὰ τὰ κάμῃ σήμερον. Μᾶς ἐδώκατε τὴν ἄδειαν νὰ ἐξοδεύσωμεν· δότε μας καὶ τὰ χρήματα. Τί θὰ κάμῃ ἡ ἐπιτροπή; Θὰ ἐξετάσῃ ἐὰν ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία θ’ ἀρθῇ ἢ ὄχι; Ἀλλὰ πρῶτον, κύριοι, σεῖς πρέπει νὰ ἐξετάσητε πῶς θὰ ζήσωμεν, καὶ ὕστερον, ἐὰν θ’ ἀρθῇ ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία· διότι αὕτη θ’ ἀρθῇ, ὅταν ἐξασφαλίσωμεν τὴν ὕπαρξίν μας· ὅταν ὅμως ἔχωμεν ὑποχρεώσεις καὶ δὲν δυνάμεθα νὰ τὰς ἐκπληρώσωμεν, τί νομίζουσιν, ὅτι δύναται νὰ πράξῃ ἡ ἐπιτροπὴ περὶ ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας; Καὶ ἔχομεν, κύριοι, τῷ ὄντι πρότασιν νὰ ὑποβάλωμεν διὰ τὰ 12,000,000, τὰ ὁποῖα εἶναι ἀπραγματοποίητα, καθὼς καὶ διὰ τὰ εἰς τὰς τραπέζας δοθέντα. Δὲν πρέπει νὰ ζήσῃ ἡ Κυβέρνησις; Ἰδοὺ περὶ τίνος πρόκειται. Λοιπὸν εἶναι, κύριοι, ἄσκοπον νὰ σταλῇ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τὸ νομοσχέδιον· αἱ ἀνάγκαι εἰσὶ κατεπείγουσαι· γνωρίζομεν πρὸς δὲ καλῶ, ὅτι, ἂν σταλῇ εἰς τὴν ἐπιτροπήν, αὕτη δὲν θὰ τελειώσῃ ποτέ. Ἡμεῖς δὲ, οἵτινες γνωρίζομεν τὰς ἀνάγκας, θέλομεν νὰ προφυλάξωμεν τὴν ὑπόληψιν τοῦ τόπου Νομίζομεν, ὅτι δὲν δύναται νὰ ἀναβληθῇ οὔτε στιγμὴν ἡ ἐκπλήρωσις τῶν ὑποχρεώσεων αὐτῶν. Παρακαλῶ λοιπὸν τὴν Βουλὴν ν’ ἀποφασίσῃ, ὥστε ν’ ἀρχίσῃ ἀμέσως ἡ συζήτησις, καὶ ἐν τῇ συζητήσει ἂς προτείνωσιν ὅσας θέλουσι παρατηρήσεις. Εἰς αὐτὰς θέλομεν ἀπαντήσει· νὰ σταλῇ ὅμως εἰς τὴν ἐπιτροπὴν, διὰ νὰ παρέλθῃ καιρὸς, δὲν δυνάμεθα νὰ δεχθῶμεν. Ἐνώπιον αὐτῆς εἶναι καὶ ἄλλαι πιστώσεις κατεπείγουσαι, ἀλλ’ οὔτε εἰσῆλθεν ἔτι εἰς τὴν ἐξέτασιν αὐτῶν. Παρακαλῶ τὴν Βουλὴν κατ’ ἐπανάληψιν ν’ ἀρχίσῃ ἀμέσως τὴν συζήτησιν. Ἐὰν δὲ ἡ Βουλὴ δὲν πράξῃ τοῦτο, λέγομεν μετὰ πάσης παῤῥησίας, ὅτι ἡμεῖς δὲν δυνάμεθα νὰ φέρωμεν τὸ βάρος τῆς Κυβερνήσεως τοῦ τόπου.

§111ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Μὲ φέρουσιν εἰς τὸ βῆμα αἱ τελευταῖαι παρατηρήσεις τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, διότι δὲν δύναμαι νὰ παραδεχθῶ, ὅτι ἔχει τὸ δικαίωμα ἡ Κυβέρνησις νὰ πιέζῃ τὴν Βουλήν. Ἐὰν ἡμεῖς εἴχομεν φέρει ζήτημα ἐμπιστοσύνης, καθῆκον τῆς Κυβερνήσεως ἦτο νὰ δεχθῇ τὸ ζήτημα τῆς ἐμπιστοσύνης· ἡμεῖς ὅμως δὲν ἠθελήσαμεν νὰ φέρωμεν τοιοῦτον ζήτημα. Θὰ τὸ φέρωμεν, ἀλλὰ θὰ τὸ φέρωμεν κατὰ τὴν ὥραν ἐκείνην, καθ’ ἣν δύναται ἡ Βουλὴ νὰ τὸ λύσῃ πρεπόντως. Θὰ τὸ φέρωμεν, ὅταν προηγηθῇ ἡ συζήτησις, ἥτις θέλει διαφωτίσει πάντας περὶ τῆς ἐννοίας τῆς ψήφου ἐπὶ τοῦ ζητήματος τῆς ἐμπιστοσύνης. Ἡμεῖς οὐδὲν εἴπομεν περὶ τῆς πολιτικῆς, οὐδὲν περὶ τοῦ παρελθόντος, οὐδὲν περὶ τοῦ μέλλοντος, οὐδ’ εἴχομεν σκοπὸν ἐπὶ ζητήματος, πρὸς ὃ δὲν σχετίζεται ἡ τοιαύτη ἐξέτασις, νὰ ἀναπτύξωμεν πολιτικὸν καὶ οἰκονομικὸν πρόγραμμα. Θὰ ἦτον ὅλως ἄτοπον νὰ παρακολουθήσω τὸν κ. Πρωθυπουργὸν εἰς τὴν ἐξέτασιν αὐτοῦ περὶ τῆς πολιτικῆς τοῦ 1867, τῆς πολιτικῆς τῆς Οἰκουμενικῆς καὶ τῆς πολιτικῆς, ἣν αὐτὸς προτίθεται ν’ ἀκολουθήσῃ. Θὰ ἦτον ὅλως ἄτοπον νὰ παρακολουθήσω αὐτὸν τώρα. Ἐὰν δὲ ἠθέλομεν ἐπιληφθῆ τοῦ ζητήματος τῆς ἐμπιστοσύνης, κατὰ τὴν πρόκλησιν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ἡ συζήτησις ἤθελε παραταθῆ ἐπὶ δέκα πέντε τοὐλάχιστον ἡμέρας, καὶ ὁ κ. Πρωθυπουργός, ὅστις διατείνεται, ὅτι ἔχει ἀπόλυτον ἀνάγκην τῶν χρημάτων τούτων ἐντὸς τριῶν ἡμερῶν, ἤτοι ὅσων ἀπαιτεῖ ἡ κατὰ τὰς τρεῖς ἡμέρας συζήτησις, θὰ ἔβλεπε παρατεινομένην ἐπ’ ἄπειρον τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου. Ὁ κ. πρωθυπουργός, προκαλῶν ζήτημα ἐμπιστοσύνης, ἀποδεικνύει, ὅτι δὲν ἔχει ὅσην λέγει ἀνάγκην τῶν χρημάτων τούτων, διότι, ἐὰν ἠθέλομεν ἀποδεχθῆ τὴν πρόκλησίν του, ἠθέλομεν φθάσει εἰς τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ Νομοσχεδίου οὐχὶ βεβαίως πρὸ τῆς παρελεύσεως 15 ἡμερῶν, ἐνῷ κατὰ τὴν ἡμετέραν πρότασιν πρόκειται περὶ τριημέρου ἀναβολῆς. Τί ἐζητήσαμεν ἡμεῖς παρὰ τῶν κυρίων Ὑπουργῶν; Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἴχομεν τὸ δικαίωμα καὶ τὸ καθῆκον ἵνα ζητήσωμεν. Ἔχομεν τὸ δικαίωμα ἐκ τοῦ Συντάγματος, ἔχομεν τὸ δικαίωμα ἐκ τοῦ Κανονισμοῦ ἡμῶν, ἔχομεν τὸ δικαίωμα ἐκ τῶν κοινοβουλευτικῶν ἐθίμων, καὶ οὐδέποτε ἡ πλειονοψηφία ἢ ἡ Κυβέρνησις ὀφείλει ν’ ἀρνῆται τοιαύτας αἰτήσεις τῆς ἀντιπολιτεύσεως· οὐδέποτε μάλιστα αὕτη ὀφείλει νὰ πιέζῃ τὴν ἀντιπολίτευσιν ὡς πρὸς τοιαύτας αἰτήσεις, προτάττουσα τὸ ζήτημα τῆς ἐμπιστοσύνης καὶ ἐξαρτῶσα ἐξ αὐτοῦ τὴν ἀπόῤῥιψιν τῆς γνώμης τῆς ἀντιπολιτεύσεως. Ὅταν ἡ ἀντιπολίτευσις λέγῃ· «ἔχω ἀνάγκην πληροφοριῶν, ἔχω ἀνάγκην ἐξετάσεως τοῦ Νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον μοὶ προτείνεται, ἐν ἐπιτροπῇ, διότι ὁ χαρακτὴρ τοῦ Νομοσχεδίου εἶναι τοιοῦτος, ὥστε ἐν ἐπιτροπῇ δύναται νὰ γείνῃ πρεπόντως ἡ ἐξέτασις,» καὶ τὸ Σύνταγμα καὶ ὁ Κανονισμὸς ἡμῶν καὶ τὰ κοινοβουλευτικὰ ἔθιμα ἐπιτάττουσιν, ὅπως μὴ ἀρνηθῇ τὴν τοιαύτην αἴτησιν τῆς ἀντιπολιτεύσεως ἡ πλειονοψηφία ἢ ἡ Κυβέρνησις. Ἀλλ’ ἡ Κυβέρνησις ἀρνεῖται τὴν αἴτησιν ταύτην τῆς ἀντιπολιτεύσεως καὶ θέτει ζήτημα ἐμπιστοσύνης, ἵνα ἀποφύγῃ τὴν ἐκπλήρωσιν τοῦ καθήκοντος τούτου καὶ πιέσῃ οὕτω τὴν ἀντιπολίτευσιν, Ἡμεῖς τοιοῦτο ζήτημα δὲν ἐθέσαμεν, καὶ ἀπαιτοῦμεν καὶ παρὰ τῆς Κυβερνήσεως νὰ μὴ ἐπιμείνῃ εἰς τὸ ζήτημα τοῦτο.

§112ΤΙΝΕΣ. Τὸ ἔφερεν ὁ κ. Οἰκονόμου.

§113ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἀπαιτοῦμεν παρὰ τῆς Κυβερνήσεως ἐν τῷ δικαιώματι, τὸ ὁποῖον ἔχομεν, ἵνα διατυπώσωμεν τοιαύτην ἀπαίτησιν, νὰ ἐπιτρέψῃ, ὅπως διατρέξῃ τὸ Νομοσχέδιον τοῦτο τὰ στάδια, ἅτινα τὰ καθιερωμένα ἔθιμα ὑπαγορεύουσιν. Ἀνέπτυξα ἐν τῇ προτέρᾳ μου ἀγορεύσει τοὺς λόγους, δι’ οὓς ἐπιθυμοῦμεν νὰ ἐξετασθῇ τὸ ζήτημα τοῦτο ἐν ἐπιτροπῇ. Οἱ λόγοι μου οὐδεμίαν περιεῖχον πολιτικὴν ἔννοιαν, οὐδόλως ἔθιγον τὸ ζήτημα τῆς ἐμπιστοσύνης, οὐδεμίαν ἄλλην πρόθεσιν εἶχον ἢ τὴν πρόκλησιν πληροφοριῶν, καὶ μόνον τὰ συμπεράσματα, ἅτινα ἐκ τῶν πληροφοριῶν θέλουσι προκύψει...

§114ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δὲν εἶσθε μόνον σεῖς, ὁ ὁποῖος ὡμιλήσατε.

§115ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐὰν αἱ πληροφορίαι, τὰς ὁποίας ζητοῦμεν, ἄγωσιν εἰς συμπεράσματα, ἅτινα νὰ συνδέωνται πρὸς τὸ ζήτημα τῆς ἐμπιστοσύνης, τότε βεβαίως δυνάμεθα νὰ θέσωμεν τὸ ζήτημα τῆς ἐμπιστοσύνης· ἤδη ὅμως οὐδόλως πρόκειται περὶ ζητήματος ἐμπιστοσύνης, ὅταν σᾶς λέγωμεν ἁπλῶς νὰ μᾶς φωτίσητε περὶ τῆς οἰκονομικῆς καὶ τῆς ταμιακῆς καταστάσεως, ὥστε ἐν γνώσει καὶ τῇ συνδρομῇ τῆς ἐπιτροπῆς ν’ ἀποφανθῶμεν περὶ τοῦ ζητήματος. Ἡμεῖς οὔτε ἐφέραμεν, οὔτε ἀποδεχόμεθα τὸ ζήτημα τῆς ἐμπιστοσύνης, διότι δὲν εἴμεθα εἰς θέσιν ν’ ἀποφανθῶμεν, ἐνόσῳ δὲν γνωρίζομεν τὴν οἰκονομικὴν κατάστασιν, τὴν ταμιακὴν κατάστασιν καὶ πάντα τὰ συνδεόμενα πρὸς τὴν πίστωσιν ταύτην. Ὁ κ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργός, ἀπαντῶν πρός με, ἔφερε πίνακας, οἵτινες ἦσαν ἀναγκαιότατοι ἐπὶ τοῦ συζητουμένου θέματος. Τῶν πινάκων τούτων ἔχομεν ἀνάγκην νὰ λάβωμεν γνῶσιν, ὅπως ἀποφανθῶμεν. Δὲν δύνασθε νὰ ζητῆτε παρὰ τῆς ἀντιπολιτεύσεως ν’ ἀποφανθῇ, χωρὶς νὰ λάβῃ γνῶσιν τῶν πινάκων τούτων. Βεβαίως ἡ πλειονοψηφία δύναται νὰ πράξῃ ὅ,τι θέλει, ἀλλὰ δὲν πρέπει νὰ πιέζῃ τὴν ἀντιπολίτευσιν ὅταν αὕτη ζητῇ ὅ,τι ἔχει δικαίωμα νὰ ζητῇ. Ἡ συμπολίτευσις σκεπτομένη, ὅτι θὰ ἦναι ἄλλοτε ἀντιπολίτευσις καὶ ὅτι ἡ ἀκεραιότης τοῦ Σώματος ἀπαιτεῖ ἵνα τὰ δικαιώματα τῶν Βουλευτῶν τηρῶνται ἀμείωτα, δὲν πρέπει ἐπὶ τοιούτων αἰτήσεων ν’ ἀποφαίνηται κομματικῶς, ἐπιτρέπουσα ἵνα ἡ ἀντιπολίτευσις ἀποστερῆται τῶν δικαιωμάτων αὐτῆς. Εἶπεν ὁ κ. πρωθυπουργὸς ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου λόγους, δι’ ὧν ἠθέλησε νὰ δώσῃ ἀλλοῖον χαρακτῆρα εἰς ὅ,τι ἡμεῖς ἐζητήσαμεν. Παρατηρῶ δὲ, ὅτι οὐδένα ἤκουσα ἀπαιτήσαντα πληροφορίας συνδεομένας πρὸς τὸ ζήτημα τῆς ἐμπιστοσύνης, οὐδένα ἤκουσα ἀναπτύξαντα τὸ ζήτημα τῆς ἐμπιστοσύνης. Αἱ πληροφορίαι, αἵτινες ἐζητήθησαν, χρησιμεύουσιν ἅπασαι ὡς ὁδηγὸς τῆς ἐπιτροπῆς περὶ τὴν ἐκτίμησιν τῆς ἀνάγκης, ἥτις προὐκάλεσε τὸ νομοσχέδιον. Ἀφοῦ περιωρίσθημεν εἰς ἀπαίτησιν πραγμάτων τυπικῶν, τὰ ὁποῖα ἡ Κυβέρνησις ὀφείλει νὰ ἐκτελέσῃ, ἡ Κυβέρνησις εἶναι ἀδικαιολόγητος, ἀποδίδουσα εἰς ἡμᾶς, ἐπὶ τῇ προφάσει προκλήσεως ζητήματος ἐμπιστοσύνης, ἰδέας, ἃς οὔτε οἱ λόγοι, οὔτε αἱ πράξεις ἡμῶν τῇ ἔδωκαν αἰτίαν ἵνα μᾶς ἀποδίδῃ. Εἶναι δυνατὸν, κύριοι, σήμερον, ὅτε πάντες μεριμνῶμεν περὶ τῆς μελλούσης θέσεως τῆς Ἑλλάδος ἐν τῇ Ἀνατολῇ καὶ περὶ τοῦ τρόπου, ὅπως κάλλιον παρασταθῶμεν ἀπέναντι τῶν ἄλλων ἐν αὐτῇ λαῶν, ἐπιτρέπεται ν’ ἀποδίδηται εἰς ἡμᾶς ἢ εἰς ἄλλους ἡ ἰδέα, ὅτι δὲν θέλομεν νὰ παρασκευάζηται ἡ θέσις τῆς Ἑλλάδος, ὁποία πρέπει νὰ ἦναι; Ἂν παραδεχθῆτε ἵνα τεθῇ ζήτημα ἐμπιστοσύνης, δὲν δυνάμεθα ἡμεῖς νὰ ἐπιτρέψωμεν ὅπως προβῶμεν εἰς ψηφοφορίαν, πρὶν ἢ ἀπαντήσωμεν εἰς τοιαύτας κατηγορίας. Τὰς ἰδέας ἡμῶν ὀφείλομεν ν’ ἀνακοινώσωμεν εἰς τὴν Βουλὴν εὐρύτατα, καὶ ἂν ἤδη τίθεται τὸ ζήτημα τῆς ἐμπιστοσύνης, ἤδη ὀφείλομεν νὰ προβῶμεν εἰς τὴν τοιαύτην ἀνάπτυξιν. Ἀλλ’ εἶναι ἤδη ἡ πρέπουσα στιγμή; Ἐὰν ἀπαντήσωμεν τώρα, ἐὰν τώρα ἀναπτυχθῶμεν, μόλις μετὰ 15 ἡμέρας θέλομεν ἔλθει εἰς τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ Νομοσχεδίου, διότι ἕκαστος θὰ θελήσῃ νὰ δικαιολογήσῃ τὴν ψῆφόν του· ἀλλὰ τὸ Νομοσχέδιον, καθ’ ὑμᾶς, εἶναι κατεπεῖγον, δὲν ἐπιτρέπετε ὀλίγων ἡμερῶν ἐξέτασιν αὐτοῦ ἐνώπιον τῆς ἐπιτροπῆς· ἂν ἄρα συνδέητε ἤδη τὴν ψήφισιν αὐτοῦ πρὸς ζήτημα ἐμπιστοσύνης, προκαλεῖτε ὑμεῖς τὴν ἀναβολὴν, ἀντιστρατεύεσθε πρὸς τὸ κατεπεῖγον, καὶ ἀποδεικνύετε, ὅτι δὲν ἔχετε ἀνάγκην τοῦ Νομοσχεδίου.

§116ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Οὐδεὶς ἀρνεῖται, κύριοι, ὅτι ἡ οἰκονομικὴ κατάστασις ἡ παροῦσα δὲν εἶναι τῶν τελευταίων ἐτῶν. Ἐκ τῆς καταστάσεως τῶν ἐλλειμμάτων ἑκάστου ἔτους βλέπομεν, ὅτι ἡ κατάστασις αὕτη ἄρχεται ἀπὸ τοῦ 1861 σύμφωνα μὲ τὴν κατάστασιν, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλεν ὁ κ. πρώην Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν. Κατ’ ἔτος βλέπομεν, ὅτι ἔχομεν ἐλλείμματα, καὶ κατὰ ἄλλην λεπτομερῆ συζήτησιν θέλομεν ἴδει κατὰ πόσον δικαιολογοῦνται τὰ ἐλλείμματα. Ἑπομένως, κύριοι, δὲν ἤθελον λάβει τὸν λόγον καθόλου, ἐὰν ἐκ τῆς ὁμιλίας τοῦ κ. Προέδρου τοῦ Ὑπουργείου δὲν ἔβλεπον, ὅτι δὲν ἐλπίζομεν καὶ εἰς τὸ μέλλον νὰ φροντίσωμεν περὶ τοῦ περιορισμοῦ τῶν ἐλλειμμάτων, διότι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἶπεν, ὅτι ἡ Ἑλλὰς θὰ ἐξακολουθῇ νὰ ἦναι ἐν τοῖς ὅπλοις.

§117ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δὲν εἶπον αὐτά.

§118ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Θὰ εἴπω ὅ,τι εἴπετε. Εἴπατε, ὅτι ἡ κατάστασις τοῦ ἔθνους, αἱ ὑποχρεώσεις αὐτοῦ ἀπαιτοῦν νὰ εὑρίσκηται πάντοτε εἰς τὰ ὅπλα. Βλέπετε λοιπὸν, ὅτι εἴμεθα εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ἤμεθα διαρκῶς εἰς προπαρασκευάς. Δὲν ἠξεύρω, ἐὰν τοῦτο ἦναι ὀρθόν· ἓν μόνον λέγω, ὅτι, ἐὰν αἱ ἐνέργειαι τῶν προπαρασκευῶν εἰς τὴν Ἑλλάδα ἐγίνοντο ὅπως καὶ εἰς τὰ ἄλλα Κράτη, θὰ εἶχε καλῶς. Δυστυχῶς εἰς τὴν Ἑλλάδα δὲν γίνεται ὅπως εἰς τὰ ἄλλα Κράτη. Εἰς τὴν Ἑλλάδα προπαρασκευαὶ θὰ εἴπῃ προαγωγὴ προσώπων. Οἱ ὀργανισμοὶ τοῦ στρατοῦ ὅλων τῶν ἐθνῶν ἀναπτύσσουν τὴν δραστηριότητα τῶν διευθυνόντων τοῦτον ἀναλόγως τῶν ἀναγκῶν. Ἐν καιρῷ εἰρήνης ὁ λόχος εἶναι ἀπὸ 100 ἕως 120 στρατιώτας, ἐν δὲ καιρῷ πολέμου ἀναβαίνει εἰς 180–200, χωρὶς νὰ προστεθῇ οὔτε εἷς ὑπαξιωματικὸς ἢ ἀξιωματικός· ἐδῶ ὅμως· ὅταν εἴπωμεν, ὅτι θέλομεν ὀλίγους στρατιώτας προσωρινῶς καὶ διὰ πέντε ἡμέρας, πρέπει νὰ προσθέσωμεν καὶ δι’ αὐτὰς τὰς πέντε ἡμέρας τοὺς ἀξιωματικοὺς καὶ ὑπαξιωματικούς. Διὰ τοῦ νόμου τοῦ 1877 προσδιωρίσθη δύναμις ὄχι ἐν καιρῷ πολέμου, ἀλλ’ ὡς ἐν καιρῷ προπαρασκευῶν, καὶ ἀμέσως ἐδιπλασιάσθησαν οἱ ἀξιωματικοὶ καὶ ὑπαξιωματικοί. Κατὰ τὰ 1864, ὅτε ἕνεκα τῆς ἀνωμαλίας τοῦ 1862 καὶ 1863 εὑρέθη εἰς τὴν ἀνάγκην ἡ Κυβέρνησις νὰ ἀναβιβάσῃ τὸν ἀριθμὸν τῶν ἀνθυπασπιστῶν εἰς 700 καὶ ἄλλους τόσους κατωτέρους ὑπαξιωματικούς, μ’ ὅλα ταῦτα ἡ τακτοποίησις τοῦ στρατοῦ ἡ κατὰ τὸ 1864 δὲν ἀφῆκεν ὑπεραρίθμους εἰμὴ 300 περίπου ὑπαξιωματικούς, καὶ ὑπὸ τὸν ὅρον τοῦ νὰ ἀναπληρῶνται αἱ κενούμεναι θέσεις ἀπὸ τοὺς ὑπεραρίθμους, οἱ δὲ ἐν ἐνεργείᾳ ὑπαξιωματικοὶ ἦσαν τότε περὶ τοὺς 800. Μετὰ τὸ 1864 μετὰ τοσαῦτα ἔτη ἔγειναν πλῆθος προβιβασμῶν, καὶ ἐν τούτοις, ἐνῷ τώρα ἔχομεν ἐν ἐνεργείᾳ διπλασίους, ἤτοι 1600 ὑπαξιωματικούς, οἱ ὑπεράριθμοι ὄχι μόνον δὲν ἐξέλιπον, ἀλλ’ ἀναβαίνουσιν εἰς 460, ὅ ἐστὶν ἐδιπλασιάσθησαν. «Καλὰ εἶναι τὰ μακρομάνικα, ἀλλὰ τὰ φοροῦν οἱ δεσποτάδες»· λέγει ἡ κοινὴ παροιμία, κύριοι Ὑπουργοί· καλὸν εἶναι νὰ ἔχωμεν συντάγματα στρατιωτικά, μεραρχίας, ἀλλὰ πρέπει νὰ ἔχωμεν καὶ χρήματα. Δὲν ἐπιθυμῶ, κύριοι Ὑπουργοί, νὰ ἴδω τὸν στρατόν μας μὲ μπαλωμένα ἐνδύματα καὶ ἄνευ ὑποδημάτων, ὅπως εἶδον τοῦτο ἐν Σούρπῃ εἰς τὸν τουρκικὸν στρατόν. Ἐὰν δὲ θέλετε, κ. Πρόεδρε τοῦ Ὑπουργείου, νὰ μὴ ἴδητε τοιοῦτόν τι εἰς τὸν στρατόν μας, μὴ προχωρῆτε πλέον εἰς τὸ σχέδιόν σας. Ἐμνημονεύσατε τί ἔκαμον οἱ Βούλγαροι καὶ τί οἱ Ῥωμοῦνοι· (ἀφίνω, ὅτι δὲν ἔπρεπε νὰ παραβάλητε τοὺς Ἕλληνας μὲ τοὺς Βουλγάρους, οἵτινες, καί τοι παραληφθέντες ὑπὸ τοιούτου ἰσχυροῦ συμμάχου, μόλις 10,000 κατετάχθησαν εἰς τὸν στρατὸν, καὶ οὗτοι ἐλειποτάκτησαν μὲ τὰ ὁποῖα τοῖς ἐδόθησαν ὅπλα, ἅπερ ἐπώλησαν εἰς τοὺς Τούρκους)· ὅσον δὲ διὰ τοὺς Ῥουμούνους πρώτην δὰ φορὰν παρουσιάσθησαν εἰς πόλεμον μὲ 50,000 στρατοῦ, ἀφοῦ ὑπεστηρίζοντο ἀπὸ 400,000 συμμαχικοῦ στρατοῦ, ὁποῖος ὁ ῥωσσικός, ὅστις τοῖς ἐχορήγει καὶ τὰς δαπάνας καὶ τὰ ὅπλα. Ἡ Σερβία ὅμως, ἡ ὁποία ὁμολογουμένως ἀπὸ πολλῶν ἐτῶν ἐργάζεται ὑπὲρ τοῦ μεγαλείου της, εἴδατε τί κατώρθωσε κατὰ τὸ 1876 καὶ 1877· οἱ Σέρβοι εἶχον ἑτοιμοπολέμους στρατιώτας 67,000 εἰς τὰ ὅπλα, διηνεκῶς δὲ πολεμοῦντας 28,000, εἰς τρία σώματα διῃρημένους, καὶ ἐν τούτοις καὶ τὰ τρία αὐτὰ σώματα διῳκοῦντο ἀπὸ τρεῖς συνταγματάρχας· οὔτε ἕνα ὑποστράτηγον δὲν εἶχον, καὶ μόλις μετὰ ἕνα τοιοῦτον αἱματηρὸν πόλεμον, εἰς τὸν ὁποῖον ἐτάφη εἰς τὸ πεδίον τῆς τιμῆς τὸ τρίτον τοῦ στρατοῦ αὐτοῦ, προεβιβάσθησαν οἱ δύο μόνον τῶν τριῶν τούτων συνταγματαρχῶν εἰς τὸν βαθμὸν τοῦ στρατηγοῦ, καὶ ἐδῶ ὁ κ. ὑπουργὸς προεβίβασεν ἕνα στρατηγὸν ὡς ἀρχηγὸν τῆς πρωτευούσης, ἄλλον εἰς τὴν δυτικὴν Ἑλλάδα καὶ ἄλλον εἰς τὴν ἀνατολικήν. Αὐτὸ θὰ εἴπῃ προπαρασκευαὶ ἐν τῇ Ἑλλάδι. Λοιπόν, κ. πρόεδρε, καλὸν εἶναι νὰ προπαρασκευάζηται ἡ Ἑλλάς, ἀλλ’ ἀναλόγως τῆς οἰκονομικῆς καταστάσεως, διότι ἐφθάσαμεν εἰς κρίσιν οἰκονομικὴν σπουδαίαν. Ἡμεῖς δὲν ἐθέσαμεν ζήτημα ἐμπιστοσύνης, διότι, καὶ ἂν εἷς μόνος, ὁ κ. Οἰκονόμου, τὸ ἔφερε, τοῦτο δὲν σημαίνει, διότι ἕκαστος ἀντιπροσωπεύει τὰς ἰδέας του, καὶ φρονῶ, ὅτι τοῦτο φρονοῦν (δεικνύει τὴν πτέρυγα τῆς ἀντιπολιτεύσεως).

§119ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§120ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Λοιπὸν δὲν εἶναι ζήτημα ἐμπιστοσύνης· θέλομεν νὰ μάθωμεν ἐὰν τὰ χρήματα, τὰ ὁποῖα ἔχομεν παρακατατεθειμένα, θὰ λάβουν τὴν χρῆσιν, τὴν ὁποίαν διαλαμβάνει ὁ νόμος, δυνάμει τοῦ ὁποίου ἐδανείσθημεν, διότι σᾶς λέγω, κ. πρόεδρε, ὅτι δὲν θὰ παρέλθουν πολλὰ ἔτη, καὶ τὰ χαρτιὰ τῆς Τραπέζης θὰ καταπέσουν, ὅπως καὶ οἱ φοίνικες τοῦ ἀοιδίμου Κυβερνήτου· ἀλλ’ ὁ μέγας οὗτος ἀνὴρ δὲν ἐδανείζετο, οὔτε εἶχε προϋπολογισμὸν σαράντα ἑκατομμυρίων. Δι’ ὅλους αὐτοὺς τοὺς λόγους φρονῶ, ὅτι πρέπει ν’ ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις ἐπὶ μίαν ἢ δύο ἡμέρας, ἕως ὅτου σκεφθῶμεν καὶ ἡμεῖς, καὶ μᾶς εἴπῃ καὶ ἡ Κυβέρνησις ὅ,τι θέλομεν νὰ μάθωμεν περὶ τῶν ληπτέων μέτρων διὰ τὴν ἄρσιν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας τοῦ χαρτίου τῶν Τραπεζῶν.

§121ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Τοῦτο σᾶς τὸ εἴπομεν.

§122ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Δὲν πρέπει νὰ δεχθῆτε τὸ ζήτημα τῆς ἐμπιστοσύνης, διότι τὸ εἶπεν ὁ κ. Οἰκονόμου, καὶ ἡ Κυβέρνησις δὲν θὰ στενοχωρηθῇ ἐπὶ τρεῖς ἡμέρας.

§123ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Τὸ θέτομεν ἡμεῖς ζήτημα ἐμπιστοσύνης.

§124Δ. ΣΤΑΪΚΟΣ. Ἐὰν, κύριοι, ἡ σημερινὴ συζήτησις ἐλάμβανε χώραν, καθ’ ἣν ἐποχὴν, πρὸ δέκα ἢ δεκαπέντε ἡμερῶν, ἡ Κυβέρνησις ἐζήτησε παρὰ τῆς Βουλῆς τὴν ἄδειαν νὰ δαπανήσῃ διὰ τοὺς μῆνας Ἰανουάριον καὶ Φεβρουάριον τὸ ἑκτημόριον τοῦ προϋπολογισμοῦ, τότε βεβαίως οὐδ’ ἐγὼ, οὐδ’ ἄλλος τις ἠθέλομεν ἀπορήσει διὰ τοῦτο, καθόσον τὸ πρᾶγμα ἤθελεν εἶσθαι φυσικώτατον καὶ ἡ ἐξήγησις ἁπλουστάτη, διότι θὰ καθίστατο φανερὸν ὅτι, ὑπαρχούσης διαφορᾶς σκέψεων ὡς πρὸς τὸν προϋπολογισμὸν μεταξὺ Κυβερνήσεως καὶ ἀντιπολιτεύσεως, ἡ ἀντιπολίτευσις ἐν τῷ δικαιώματι αὐτῆς ἀρνεῖται πρὸς τὴν Κυβέρνησιν ἢ δὲν συμφωνεῖ μετ’ αὐτῆς καὶ ὡς πρὸς ὡρισμένας δαπάνας. Τοῦτο ὅμως δὲν ἐγένετο τότε· τοιαύτη τις συζήτησις ἢ ἀμφισβήτησις δὲν ἠγέρθη· ἡ συζήτησις τότε περιεστράφη μόνον εἰς τὸ νὰ μὴ δοθῇ τὸ ἑκτημόριον, ἀλλὰ τὸ δωδεκατημόριον τοῦ προϋπολογισμοῦ, καὶ μόνον διὰ τὸν μῆνα Ἰανουάριον. Ἡ Κυβέρνησις ἀπεδέξατο τὴν τοιαύτην τροποποίησιν, ἡ δὲ Βουλὴ τὴν ἐψήφισε, συμψηφιζούσης καὶ τῆς ἀντιπολιτεύσεως. Ὅταν λοιπὸν διὰ τῆς ψήφου μας ἐνεκρίναμεν τὴν τοιαύτην δαπάνην, ὅταν διὰ τούτου ἐνεκρίναμεν καὶ ἐπεβάλομεν, οὕτως εἰπεῖν, εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ δαπανήσῃ τὸ ποσὸν αὐτὸ διὰ τὰς ἀνάγκας τοῦ Κράτους, δυνάμεθα σήμερον, χωρὶς νὰ ἐξέλθωμεν τῆς καλῆς πίστεως, δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὅτι δὲν χορηγοῦμεν αὐτῇ τὰ μέσα πρὸς πληρωμὴν δαπάνης, ἣν ἡμεῖς αὐτοὶ πρὸ ἡμερῶν μόνον ἀνεγνωρίσαμεν; Φρονῶ λοιπὸν, κύριοι, ὅτι ἡ σημερινὴ συζήτησις εἶνε ἄκαιρος καὶ ὅτι δὲν ἔχομεν οὔτε τὸ δικαίωμα, χωρὶς, ἐπαναλαμβάνω, νὰ ἐξέλθωμεν τῆς καλῆς πίστεως, νὰ ἀρνηθῶμεν τὴν πληρωμὴν ὀφειλῆς, ἣν ἡ ψῆφός μας ἐδημιούργησεν. Ἀλλὰ δὲν θέλομεν, ἰσχυρίζονται, νὰ ληφθῇ τὸ ποσὸν ἐκ τῶν χρημάτων τοῦ δανείου τῶν 60,000,000· ἐγὼ ὅμως σᾶς ἐρωτῶ, πόθεν θέλετε νὰ ληφθῇ τὸ τοιοῦτον χρῆμα; Μήπως ὅτε ἐψηφίζομεν τὴν δαπάνην διετελοῦμεν ἐν ἀγνοίᾳ τῆς οἰκονομικῆς καταστάσεως τοῦ ταμείου, μὴ τάχα δὲν ἐγνωρίζομεν, ὅτι χρήματα δὲν ὑπῆρχον διαθέσιμα; Καὶ ὅταν ἐν πληρεστάτῃ γνώσει τῆς καταστάσεως τοῦ ταμείου ἐλέγομεν πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, δαπάνησον τὰ 4½ ἑκατομμύρια, τί ἄλλο ἐπράττομεν ἢ ἐπεβάλλομεν αὐτῇ νὰ δανεισθῇ; Καὶ ἐὰν τὰ χρήματα, ἅτινα εὑρίσκονται σήμερον ἐν τῇ Τραπέζῃ, δὲν ὑπῆρχον, τί ἄλλο θὰ ἔπραττεν ἡ Κυβέρνησις, ἢ νὰ ὑποβάλῃ ἡμῖν νόμον πρὸς συνομολόγησιν δανείου, τότε δὲ ἡμεῖς βεβαίως θὰ ἐψηφίζομεν τὸν τοιοῦτον νόμον ἐξ ἀνάγκης. Οὕτω λοιπὸν τιθεμένου τοῦ ζητήματος, ἐὰν σήμερον ἀρνούμεθα τὴν ἄδειαν νὰ λάβῃ τὰ χρήματα ἐκ τῶν παρὰ τῇ Τραπέζῃ παρακατατεθειμένων ἐκ τοῦ δανείου, εἶνε τὸ ἴδιον ὡς ἂν ἐλέγομεν εἴς τινα, δαπάνησον ἐκ τοῦ δεξιοῦ θυλακίου σου, ἀλλ’ οὐχὶ ἐκ τοῦ ἀριστεροῦ. Τοιαύτη ὅμως σκέψις, κύριοι, εἶναι σκέψις σπουδαία, εἶνε σκέψις ἀξία σοβαρᾶς συζητήσεως; ἀλλ’ ὄχι δὲν εἶνε μόνον τοῦτο. Τὸ νομοσχέδιον, διατείνονται, εἶνε ἀνάγκη νὰ παραπεμφθῇ πρὸς τὴν ἐπιτροπήν, νὰ ἐξετασθῇ, νὰ βασανισθῇ, καὶ τότε νὰ μᾶς ὑποβληθῇ πρὸς συζήτησιν. Τοῦτο, κραυγάζουσιν, ἀπαιτεῖ ὁ Κανονισμὸς, τὸ Σύνταγμα, τὰ κοινοβουλευτικὰ ἔθιμα; καὶ τόσαι ἄλλαι πομπώδεις ἐκφράσεις. Κύριοι, ἀφήσωμεν πλέον κατὰ μέρος τὰς δημοκοπίας καὶ τὰς ἐπιδείξεις ἀκαίρου πατριωτισμοῦ, διότι χάρις τῷ Θεῷ, ὅλοι γνωριζόμεθα. Δὲν παραβιάζεται ὁ Κανονισμὸς, δὲν ἀθετεῖται τὸ Σύνταγμα, δὲν παραγνωρίζονται τὰ κοινοβουλευτικὰ ἔθιμα. Λάβετε ἁπλῶς ὑπ’ ὄψιν σας τὰς διατάξεις τοῦ Κανονισμοῦ, ὃν ἐπικαλεῖσθε, ἀνάγνωτε τὰ ἄρθρα 34 καὶ 36 αὐτοῦ, ἀναμνήσθητε τοῦ πάντοτε συμβαίνοντος ὁσάκις πρόκειται περὶ ἐπείγοντος νόμου, καὶ ἀφήσατε, ἐπαναλαμβάνω, τὰς ἀκαίρους δημοκοπίας. Δὲν ἔχουσι λοιπὸν δίκαιον οἱ ἀρνούμενοι ἢ ἀντιστρατευόμενοι κατὰ τοῦ κατεπείγοντος τῆς ἐπιψηφίσεως τῆς ἐν λόγῳ πιστώσεως, καὶ μεθ’ ὅσα προεξέθηκα, ὅ,τι καὶ ἂν εἴπωσι, δὲν δύνανται νὰ ἀποφύγωσι τὴν θέσιν ζητήματος ἐμπιστοσύνης, ὅπερ ἀνεπιφυλάκτως καὶ μετὰ παῤῥησίας ἔθηκεν ἓν τῶν ἀξιοτίμων μελῶν τῆς ἀντιπολιτεύσεως, ὁ κ. Οἰκονόμου, καὶ τὸ ὁποῖον μετὰ θάῤῥους ἀπεδέξατο ἡ Κυβέρνησις. Ἄλλως τε καὶ αὐτὸς ὁ ἀξιότιμος κ. Τρικούπης διὰ τῆς ἀγορεύσεώς του ἢ μᾶλλον διὰ τῶν ἐξηγήσεών του κατέστησε τὸ ζήτημα ζήτημα ἐμπιστοσύνης, καθόσον ὁ ἴδιος ἰσχυρίσθη καὶ ὁ ἴδιος ὑπεστήριξεν, ὅτι ἤθελεν ἐπιψηφίσει τὸ κατεπεῖγον, ἂν ἡ Κυβέρνησις προέτασσε τὸ ζήτημα τῆς σαλευομένης τάξεως. Ἂν ὅμως δὲν προτάσσηται (καὶ οὐδέποτε δύναται νὰ προταθῇ ὑπὸ Κυβερνήσεως Ἑλληνικῆς, προκειμένου περὶ ἑλληνικοῦ στρατοῦ), ἂν, λέγω, δὲν προτάσσηται ζήτημα δημοσίας τάξεως, προτάσσεται ὅμως ἀναντιῤῥήτως ζήτημα δημοσίας πίστεως, ἥτις βεβαίως καὶ θὰ ἐκινδύνευε καὶ θὰ ἐσάλευεν, ἐὰν τὸ δημόσιον ἠρνεῖτο ἢ ἠδυνάτει νὰ ἐκπληρώσῃ ὑποχρεώσεις γεννηθείσας καὶ δημιουργηθείσας κατόπιν ἀποφάσεως, κατόπιν ἐγκρίσεως τοῦ Κοινοβουλίου τῆς δαπάνης τῶν 4½ ἑκατομμυρίων, διὰ τὰς ἀνάγκας τοῦ Κράτους κατὰ τὸν μῆνα Ἰανουάριον. Ὅταν λοιπὸν ἀρνούμεθα εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὰ μέσα πρὸς ἐκπλήρωσιν ὑποχρεώσεων δημοσίας πίστεως, ἀρνούμεθα ἀπολύτως ἐμπιστοσύνην εἰς Κυβέρνησιν, τὴν ὁποίαν ἐν τούτοις πρὸ μηνὸς μόλις, τεθέντος τοιούτου ζητήματος, ἡ ἐθνικὴ ἀντιπροσωπεία περιέβαλε διὰ τῆς ἐμπιστοσύνης της. Ἐκ τῆς ἀθετήσεως δὲ μόνης τῆς δημοσίας πίστεως ἠδύνατο νὰ προκληθῇ ζήτημα δημοσίας τάξεως, καὶ οὐχὶ ἐκ τῆς ἀναβολῆς τῆς πληρωμῆς τοῦ στρατοῦ, ὡς ἰσχυρίσθη ὁ κ. Τρικούπης, ὅστις οὐδόλως ἐδικαιοῦτο νὰ θέση εἰς ἀμφισβήτησιν τὰ αἰσθήματα καὶ τὰς διαθέσεις τοῦ ἑλληνικοῦ στρατοῦ.

§125ΠΟΛΛΟΙ. Ἆ! Ἆ! Ἆ!

§126ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν τὸ εἶπον αὐτό.

§127ΣΤΑΪΚΟΣ. Εἴπατε, ὅτι δὲν ἦτο ἄξιον νὰ ἐπισπεύσωμεν τὴν συζήτησιν τῆς πιστώσεως, ἀφοῦ δὲν ἐβλέπετε σαλευομένην τὴν δημοσίαν τάξιν, ἥτις θὰ ἐσαλεύετο, ἂν δὲν ἐπληρώνετο ὁ στρατός, δηλαδὴ οἱ μίσθαρνοι, οἱ Ἑλβετοί...

§128ΠΟΛΛΟΙ. Ἆ! ὄχι, ὄχι. Ἀγαπῶμεν ὅλοι τὸν στρατόν.

§129ΣΤΑΪΚΟΣ. Χάριν τοῦ κ. Τρικούπη, τοῦ ὁποίου καὶ τὰ αἰσθήματα καὶ τὰς περὶ τοῦ ἑλληνικοῦ στρατοῦ διαθέσεις γινώσκω καλλίτερον ὀψίμων τινῶν φίλων του, φρονῶ, ὅτι ἡ φράσις του ἐκείνη δὲν ἦτο οὔτε μεμελετημένη, οὐδ’ ἐῤῥέθη, ἵνα θίξῃ τοῦ στρατοῦ τὴν φιλοτιμίαν· σειρὰ ἄλλων ἰδεῶν καὶ ἁπλῆ ῥύμη τοῦ λόγου τὸν ἤγαγεν εἰς τὴν ἔκφρασιν ἐκείνην, ἥτις ἐν τούτοις ἐῤῥέθη, καὶ ἅπαξ ῥηθεῖσαν, ἐγὼ δὲν δύναμαι νὰ μὴ ἀντικρούσω καὶ ἀποκρούσω. Διότι, κύριοι, πρὶν ἢ λίαν ἀνεπιφυλάκτως ῥίπτωσί τινες τοιαύτας κατὰ τοῦ στρατοῦ μομφὰς, δέον νὰ μάθωσιν ὅτι, ὁσάκις δυσχερεῖς ἐθνικαὶ περιστάσεις παρουσιάσθησαν, ὁ στρατὸς αὐτὸς, τοῦ ὁποίου ὁ μισθὸς δὲν εἶναι μισθὸς ἀποταμιεύσεως, ἀλλὰ μισθὸς συντηρήσεως, ὁ στρατὸς, λέγω, αὐτὸς καὶ τῆς συντηρήσεώς του τὸν μισθὸν προσήνεγκεν ὑπὲρ τοῦ δημοσίου ταμείου, ζητήσας ἐπισήμως διὰ τῶν σωματαρχῶν του τροφὴν μόνον ὡς ἀντάλλαγμα τοῦ προσφερομένου διὰ πᾶσαν ἀνάγκην αἵματός του. Ἐπειδὴ ὅμως, κύριοι, ὁ λόγος ἦλθε περὶ στρατοῦ, καὶ ἐπειδὴ καὶ ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, προοιμιαζόμενος τὰ τῆς μελλούσης πολιτικῆς του καὶ δίδων οἱονεὶ ἐξήγησιν τοῦ προγράμματός του, ὡς πρὸς τὴν σύνταξιν τῶν ἐθνικῶν δυνάμεων, παρέσχε τὴν εὐκαιρίαν εἰς τὸν κ. Δημητρακάκην, ὃν διεδέχθην ἐπὶ τοῦ βήματος, νὰ ἐκτυλίξῃ τὰς μεγάλας στρατιωτικὰς γνώσεις του, πρὶν ἢ καταλήξω τὸν λόγον, ἂς μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ εἴπω ὀλίγας μόνον λέξεις ἐπὶ τοῦ θέματος αὐτοῦ, ὅπερ ἐν δέοντι εὐρέως θὰ ἀναπτυχθῇ ἐνώπιόν σας καὶ θὰ ἐξετασθῇ παρ’ ὑμῶν. Δύο λοιπὸν λέξεις, διὰ νὰ συγχαρῶ τὸν κ. Δημητρακάκην, ὃν ἀπὸ τῆς παιδικῆς μου ἡλικίας ἤκουον, μεσήλικα τότε καὶ νῦν ζωηρὸν νέον, ἀποκαλούμενον στρατηγὸν, χωρὶς νὰ γνωρίζω τὴν αἰτίαν. Τὴν ἐξήγησιν ἔλαβον σήμερον, ὅτε ἀπὸ τοῦ βήματος αὐτοῦ ἔδωκε δείγματα τῆς μεγάλης περὶ τὰ στρατιωτικὰ δεινότητός του, δικαιώσας πληρέστατα τὴν ἐπωνυμίαν τοῦ στρατηγοῦ!! (ἱλαρότης) Ἂς μάθῃ λοιπὸν ὁ κ. Δημητρακάκης καὶ οἱ μετ’ αὐτοῦ ἀγνοοῦντες τοῦτο, ὅτι, ἂν θέλητε νὰ ἔχητε στρατὸν, οὐδ’ ὁ περυσινὸς προϋπολογισμὸς, οὐδ’ ὁ νῦν ὑποβαλλόμενος εἶναι ἐπαρκής. Ἕν ἐκ τῶν δύο, κύριοι, ὀφείλετε νὰ παραδεχθῆτε, καὶ νὰ τὸ παραδεχθῆτε ἄνευ δισταγμοῦ, ἄνευ ἀναβολῆς: Ἢ ὅτι ἡ Ἑλλὰς ἀποβλέπει εἰς μέλλον καὶ ὀνειρεύεται ἐθνικὸν μεγαλεῖον, ἢ ὅτι, ἀποβλέπουσα μόνον εἰς τὴν συντήρησιν τοῦ ὑπάρχοντος, μένει εὐχαριστημένη εἰς τοῦτο, ζῶσα τὴν φυτικὴν ζωὴν τοῦ ἄνευ φιλοδοξίας καὶ ἀέργου εὐπόρου ἀνθρώπου. Ἐν τῇ δευτέρᾳ περιπτώσει, κύριοι, πᾶσα περὶ στρατοῦ δαπάνη εἶναι ματαία, ἐπιζήμιος καὶ ἄσκοπος· καὶ ἀνάγκη ἑπομένως ἐντελοῦς καὶ ὁλοσχεροῦς τοῦ στρατοῦ διαλύσεως, τηρουμένης μόνον τῆς διὰ τὰς διαφόρους ὑπηρεσίας ἀναγκαιούσης χωροφυλακῆς. Ἐν τῇ ἐναντίᾳ ὅμως περιπτώσει, καθ’ ἣν ἡ Ἑλλὰς ἀξιοῖ νὰ ἔχῃ θέσιν ἔθνους ἔχοντος ἱστορίαν καὶ παραδόσεις, καὶ ὀνειρευομένου ἢ ἐπιδιώκοντος μέλλον, καὶ ἐγὼ μετὰ τῆς ἰδέας ταύτης πληρέστατα συντάσσομαι, ἐν τῇ περιπτώσει ταύτῃ λέγω, ἡ Ἑλλὰς πρέπει νὰ ἔχῃ στρατὸν, καὶ μολονότι σέβομαι τὰς πεποιθήσεις τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων, τῶν ἀξιούντων, ὅτι ἡ ἐθνικὴ ἀποκατάστασις δύναται νὰ ἐπιτευχθῇ διὰ τῆς γενικεύσεως τῆς παιδείας καὶ διὰ τῆς ἀναπτύξεως τῶν παραγωγικῶν Ἐθνικῶν πόρων καὶ τῆς βιομηχανίας, ὑπενθυμίζω ὅμως εἰς τὸν ἀξιότιμον κ. Φιλήμονα τὸ σοφώτατον λόγιον τοῦ σοφοῦ Déméstre· «ἂν ἡ εἰρήνη ἦναι τὸ ὄνειρον τῶν σοφῶν, ὁ πόλεμος εἶναι ἱστορία τῶν ἀνθρώπων.» Ἡ συντήρησις λοιπὸν στρατοῦ πρὸς ἐθνικοὺς σκοποὺς ἀπαιτεῖ δαπάνας, καὶ ἵνα κάλλιον ἐννοήσητε τοῦτο, σᾶς γνωστοποιῶ, ὅτι τὸ οἰκονομικώτερον ἔθνος στρατιωτικῶς εἶναι ἡ Ἑλβετία, καὶ ἐν τούτοις ἡ Ἑλβετία, ἔχουσα πληθυσμὸν δύω ἑκατομμυρίων ψυχῶν καὶ προϋπολογισμὸν τεσσαράκοντα ἑκατομμυρίων φράγκων, μὴ ἔχουσα δὲ μέλλον, οὐδὲ σκοποὺς ἐξωτερικῶν πολέμων, ἀλλὰ μόνον πρὸς διατήρησιν τῆς ἀνεξαρτησίας της μεριμνῶσα, δαπανᾷ ὑπὲρ τῆς στρατιωτικῆς τῆς ὑπηρεσίας 18,000,000 κατ’ ἔτος. Ἡ δὲ Πρωσσία, ἣν λίαν ἐλαφρῶς τινες φέρουσι πάντοτε ὡς παράδειγμα, ὅτε τὸ πρῶτον ἐπὶ Φρειδερίκου Γουλιέλμου διενοήθη νὰ καταστήσῃ μόνιμον στρατὸν, ὁ προϋπολογισμός της ἀνήρχετο εἰς τέσσαρα καὶ ἥμισυ ἑκατομμύρια φράγκων, ἡ δὲ διὰ μόνον τὸν στρατὸν ἀναγκαιοῦσα δαπάνη ἀνέβαινεν εἰς τρία ἑκατομμύρια καὶ 800,000 φράγκων. Προβαίνουσα δὲ ἀναλόγως τῆς βαθμιαίας ἀναπτύξεώς της, ἔφθασε νὰ δαπανᾷ μέχρι τοῦ 1870, πρὸ τῆς ἐνάρξεως τοῦ Γαλλο–Πρωσσικοῦ πολέμου, μέχρι τῶν 43½ τοῖς ἑκατὸν ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ της, δηλαδὴ τὸ ἥμισυ αὐτοῦ. Οὕτω, κύριοι, σχηματίζονται καὶ οὕτω συντηροῦνται στρατοὶ, ἀνάλογοι τῆς ὀνομασίας των καὶ τῆς ἀποστολῆς των.

§130ΦΙΛΗΜΩΝ. Ἡ Ἑλβετία, ἔχουσα μέγιστον στρατὸν, ἔχει ἕνα μόνον στρατηγὸν, ὄχι 12· τὰ Σώματα τὰ διοικοῦν συνταγματάρχαι. Ὅταν δὲ ἔλθῃ τὸ στρατιωτικὸν ζήτημα, τότε θὰ ἰδῆτε, ὅτι εἶμαι πολὺ στρατιωτικώτερος ὑμῶν, θέλω δηλαδὴ ὅλην τὴν Ἑλλάδα ἔνοπλον.

§131ΣΤΑΪΚΟΣ. Εἴθε, καὶ ἐγὼ ἀπὸ τοῦδε σᾶς βεβαιῶ, ὅτι θὰ ἦμαι ὁ πρῶτος, ὅστις θὰ σᾶς συγχαρῶ.

§132ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ὀλίγας λέξεις, πρὸς δικαιολόγησιν τῆς ψήφου μου. Δὲν δύναμαι ὅμως νὰ ἀποφύγω μίαν παρατήρησιν, τὴν ἑπομένην, ὅτι ὅλα τὰ Κοινοβούλια, ὅταν τοὺς λείψῃ ἡ διεύθυνσις, πρῶτον τοῦ Προέδρου τῆς Βουλῆς καὶ δεύτερον τῆς Κυβερνήσεως, ἥτις ὀφείλει νὰ διευθύνῃ τὰς συζητήσεις, καταντῶσι νὰ μὴ ἠξεύρωσι τί ἔχουσιν ἐνώπιόν των· τὸ ἐπανελάβομεν πολλάκις εἰς τὴν Σύνοδον ταύτην, καὶ εἰς τοῦτο ἔπρεπε νὰ προσέξῃ ὁ ἔντιμος προαγορεύσας πρὶν ἢ παραπονεθῇ, ὅτι τὸ βῆμα τοῦτο μετεβλήθη εἰς βῆμα Πταισματοδικείου. Κατὰ τὴν σημερινὴν συζήτησιν, κατὰ τὴν ὁποίαν πρόκειται νὰ ἀποφασίσωμεν ἂν θὰ δώσωμεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὴν ἄδειαν νὰ λάβῃ 2,500,000 ἀπὸ τὸ δάνειον τῶν 60,000,000, ἀναβαίνει ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, καὶ ἀντὶ νὰ μᾶς διευκολύνῃ νὰ φθάσωμεν εἰς τὸ συμπέρασμα, μᾶς ἔφερε τὴν ἱστορίαν ὅλης τῆς Ἑλλάδος, τὴν οἰκονομικὴν, τὴν στρατιωτικὴν, τὴν πολιτικὴν, θέλει νὰ μᾶς ἐξηγήσῃ πόθεν τὸ ἔλλειμμα, θέλει νὰ μᾶς ἐξηγήσῃ τὴν πολιτικὴν τὴν ὁποίαν ἠκολούθησε τὴν σταθεράν.

§133ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. (Πρωθυπουργός). Εἶπον, ὅτι τὸ Ἔθνος δὲν ἠκολούθησε μίαν σταθερὰν πολιτικήν· συμπεριέλαβον καὶ ἐμαυτόν.

§134ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Δὲν θέλω νὰ συζητήσω αὐτὸ, ἀλλὰ νὰ εἴπω ὅτι, ἐνῷ συζητοῦμεν αὐτὸ τὸ ἁπλούστατον θέμα, σεῖς ἠθελήσατε νὰ συνδέσητε αὐτὸ μὲ τὴν ὅλην ἱστορίαν τῆς Ἑλλάδος, καὶ νὰ μᾶς παρουσιάζητε ζήτημα ἐμπιστοσύνης, ἐνῷ πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν, ὡς εἶπεν ὁ κ. Στάϊκος, ἐφέρετε πολιτικὸν ζήτημα· ἂν δὲ πάλιν σεῖς σήμερον φέρετε τὸ ζήτημα τῆς ἐμπιστοσύνης, τίς σᾶς πταίει; Σήμερον μᾶς ζητεῖτε νὰ σᾶς δώσωμεν 2,500,000 ἀπὸ τὸ δάνειον τῶν 60,000,000, τὰ ὁποῖα ἐνόσῳ ὑπάρχουν ἐκεῖ, ἔχομεν, ἂν ὄχι τὴν βεβαιότητα, ἀλλὰ τὴν μεγίστην πιθανότητα, ὅτι ἔχομεν ἐκεῖ ἓν μέσον ἵνα ἄρωμεν τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν· σεῖς ὅμως μᾶς προτείνετε νὰ τὰ μεταχειρισθῶμεν εἰς τὰς τακτικὰς ἀνάγκας τοῦ προϋπολογισμοῦ. Ὀφείλομεν νὰ πράξωμεν τοῦτο, χωρὶς νὰ τὸ ἐξετάσωμεν; ἐδώσαμεν τὴν ἄδειαν εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ ἐξοδεύσῃ κατὰ τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1880, πρὶν ἢ τὸν ἴδωμεν, ἀλλὰ διὰ τοῦτο δὲν ὁμολογεῖ χάριτας. Τὴν τελευταίαν ἡμέραν ἔφερεν ἡ Κυβέρνησις τὸν προϋπολογισμόν. Ἡ ἀντιπολίτευσις, διὰ νὰ μὴ φέρῃ οὐδὲν πρόσκομμα εἰς τὴν διοίκησιν τοῦ Κράτους, εἶπε «μολονότι ἔχω τὴν πεποίθησιν, ὅτι τὸν προϋπολογισμὸν τοῦτον δὲν θὰ τὸν δεχθῶ· οὐδὲν ἧττον, διὰ νὰ μὴ φέρω πρόσκομμα εἰς τὸν Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, σοῦ δίδω τὴν ἄδειαν νὰ ἐξοδεύσῃς ἓν δωδεκατημόριον διὰ τὸν μῆνα Ἰανουάριον, ἀντὶ, λέγω, νὰ ὁμολογήσῃ χάριτας δι’ αὐτὸ, μᾶς ἐπιπλήττει, καὶ τὴν ψῆφόν μας αὐτὴν θέλει νὰ τὴν θεωρήσῃ ὡς προϋποχρεωτικὴν διὰ τὸν προϋπολογισμὸν, τὸν ὁποῖον ἀκόμη δὲν εἴδομεν καὶ δὲν ἐξετάσαμεν.

§135ΣΤΑΙΚΟΣ. Δὲν ἐννοῶ, ὅτι ἡ σημερινὴ ψῆφός μου μὲ προϋποχρεοῖ διὰ τὴν ψήφισιν τοῦ ὅλου προϋπολογισμοῦ.

§136ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Πολὺ καλά. Δὲν ἀρνούμεθα, κύριοι, νὰ δώσωμεν τὴν ἄδειαν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἀλλὰ λέγομεν, ὅτι θέλομεν νὰ σκεφθῶμεν καὶ ἐξετάσωμεν. Ἤκουσα τὸν Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν λέγοντα, ὅτι εὐτυχῶς ὑπάρχουν χρήματα· τίς ἡ ἀνάγκη νὰ σκεφθῆτε; δώσατέ μας αὐτὰ τὰ ἕτοιμα χρήματα. Μάλιστα, χρήματα ὑπάρχουν· ἀλλ’ εἶναι ἐκεῖ, διὰ τὴν ἄρσιν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ σκεφθῶμεν ἂν πρέπῃ νὰ τὴν ἄρωμεν, καὶ πρέπει νὰ τὴν ἄρωμεν ἴσα ἴσα δι’ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα εἶπεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς διὰ τὸ μέλλον μας· ὀφείλομεν νὰ σκεφθῶμεν περὶ τῆς ἄρσεως τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, διότι τοῦτο μᾶς ἐγγυᾶται, ὅτι θὰ ἔχωμεν ἐν πάσῃ περιπτώσει 40,000,000 ἀπὸ τὰς τραπέζας εἰς τὴν διάθεσίν μας, ἐνῷ, ἂν ἀφήσωμεν τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν, τότε ὅσα λέγομεν περὶ τοῦ ὅτι ἐν ὥρᾳ ἀνάγκης πρέπει νὰ εὑρεθῶμεν ἕτοιμοι, εἶναι τίποτε, διότι μὴ ἀπατᾶσθε, ἂν μείνωμεν μὲ τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν καὶ μὲ τὰ δάνεια, τὰ ὁποῖα ἔχομεν, μὴ ἀπατᾶσθε, ὅτι θὰ ἠμπορέσωμεν ποτὲ νὰ πραγματοποιήσωμεν νέον δάνειον. Τί ζητοῦμεν λοιπὸν ἡμεῖς; σᾶς λέγομεν, νὰ μὴ ψηφίσωμεν τὴν πίστωσιν; ὄχι ἀλλὰ, καίτοι εἰς τὴν περίστασιν ταύτην σκέπτομαι ὡς συμπολιτευόμενος, τί εἴπομεν; Δὲν σᾶς ἀρνούμεθα τὰ χρήματα, ἀλλὰ πρὶν ἢ ἀποφασίσωμεν νὰ λάβητε τὰ 2,500,000, δώσατέ μας καιρὸν νὰ σκεφθῶμεν, ἵνα εἴπωμεν κατόπιν εἰς τοὺς ἐντολεῖς μας: ἦτον ἡ ἀνάγκη ἀναπόφευκτος, πρὶν δὲ ἀποφασίσω, τὴν ἐμελέτησα, τὴν ἐξέτασα προσεκτικῶς, ἔκραξα ἐνώπιόν μου τοὺς ὑπουργοὺς, καὶ εἶδον, ὅτι δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ γείνῃ διαφορετικά. Ἀλλὰ σεῖς ἔρχεσθε καὶ μᾶς λέγετε, χωρὶς νὰ ἀνοίξητε τὸ στόμα, ψηφίσατέ το, διότι ἄλλως θέτω ζήτημα ἐμπιστοσύνης. Δὲν ἠξεύρω ἂν τοῦτο ἦναι δικαίωμα κυβερνήσεως, ἡ ὁποία ἀξιοῖ ὅτι εἶναι κοινοβουλευτικὴ καὶ σέβεται ἑαυτήν. Θέλετε νὰ καταστρέψετε ἐντελῶς τὸν νόμον ἐκεῖνον περὶ ἄρσεως τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, ἀλλὰ δώσατέ μας καιρὸν νὰ σκεφθῶμεν. Ἡ ἐπιτροπὴ μετὰ 2–3 ἡμέρας θὰ ἐπεξεργασθῇ τὸ νομοσχέδιον, ἐκεῖ ὅμως, ὅπου θέτει τὸ ζήτημα ὁ κ. πρωθυπουργὸς διὰ νὰ ἐξετάσωμεν τὸ παρελθὸν καὶ τὸ μέλλον, ἡ συζήτησις αὕτη θὰ διαρκέσῃ 15 καὶ πλέον ἡμέρας. Λοιπὸν καλῶς εἶπεν ὁ κ. Τρικούπης, ἂν θέλετε ταχεῖαν τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου, παραπέμψατέ το εἰς τὴν ἐπιτροπήν· ἄλλως δὲν θὰ λάβητε εἰμὴ μετὰ 20 ἡμέρας. Αὐτὰ τὰ ὀλίγα εἶχον νὰ εἴπω πρὸς δικαιολόγησιν τῆς ψήφου μου, ὅπως μείνῃ ἥσυχος ἡ συνείδησίς μου, ὅτι δὲν εἴμεθα ἡμεῖς οἱ αἴτιοι τῶν οἱωνδήποτε ἀποτελεσμάτων τῆς σημερινῆς ψήφου, ἣν προκαλεῖ ὁ Πρωθυπουργός.

§137ΑΡ. ΟΙΚΟΝΟΜΟΣ. Παρετήρησα, κύριοι, ὅτι ἐτάραξέ τινας διανοίας τὸ ὑποφαῖνον κάπως πρὸ ὀλίγης ὥρας ζήτημα ἐμπιστοσύνης. Ὅτι ἐγὼ εἶμαι ἀντιπολιτευόμενος, νομίζω, περὶ τούτου δὲν ὑπάρχει οὐδεὶς ὁ ἀμφιβάλλων· ὅτι ὅμως, κύριοι, ἐννοῶ τὴν ἀντιπολιτευτικὴν πορείαν κατά τινα τρόπον ἰδιαίτερον, νομίζω, ὅτι ἔχω χρέος νὰ τὸ ἐκθέσω ἐδῶ αὐτὴν τὴν στιγμήν. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον δὲν ἐννοῶ ποτὲ, κύριοι, εἶναι ἡ αὐτοκρατορία, τὴν ὁποίαν ἀξιοῦσι τινὲς ἐδῶ· εἰς οὐδένα ἀναγνωρίζω αὐτοκρατορίαν. (Εὖγε, εὖγε, ἐκ τῆς αἰθούσης.) Δύνανται νὰ δυσαρεστηθῶσιν ὅσοι θέλουν, καὶ φίλοι μου καὶ ἀδελφοί μου. Ἀλλ’ ἐπαναλέγω, αὐτοκρατορίαν δὲν ἀναγνωρίζω οὐδαμοῦ, οὔτε ἐδῶ οὔτε ἔξω ἀπ’ ἐδῶ (εὖγε, εὖγε). Ὁμιλῶν δὲ πρὸς τοὺς ὑπουργοὺς, διακηρύττω πρὸς αὐτοὺς ἐν πληρεστάτῃ συναισθήσει τοῦ λόγου μου, ὅτι ἤθελον τελείως εὐχαριστηθῆ, ἂν μὴ ὑπῆρχον εἰς τὰ ἑδώλια τὰ ὑπουργικὰ ὄχι 24 ὥρας, ἀλλ’ οὔτε δύο ὥρας. Δύναμαι νὰ διακηρύξω πρὸς αὐτοὺς τοὺς κυρίους, ὅτι εἶναι ἔργον συνειδήσεως καὶ εὐφυΐας, ὁποίαν ἔχουσιν, εἶναι ἔργον συνειδήσεως καὶ εὐφυΐας νὰ ὁμολογήσουν αὐτὴν τὴν στιγμήν, ὅτι ὁ ἀγὼν δὲν γίνεται διὰ τὰ μάτια τῆς ἐπιτροπῆς, ἀλλὰ διότι δὲν ἔχομεν εἰς αὐτοὺς ἐμπιστοσύνην (ἐπιδοκιμασίαι). Ὅστις δὲν θέλει, δύναται νὰ μὴ ἀκούῃ. Ἀλλ’ ἡ φωνὴ δὲν θέλει λείψει ποτὲ εἰς ὑπεράσπισιν τοῦ δικαίου καὶ τῆς ἀληθείας. Ὅταν εἶπον, ὅτι εἶμαι καθαρὸς ἀντιπολιτευόμενος, εἶπον ὅ,τι λέγω αὐτὴν τὴν στιγμὴν ἐντὸς ἐμαυτοῦ. Ἡ ἀντιπολίτευσις μοὶ ἐφάνη δηλαδὴ εἴς τινα πρόσωπα προὐχοντικὰ δεικνύουσα δειλίαν.

§138ΡΑΛΛΗΣ. Σὺ εἶσαι γενναῖος.

§139ΑΡ. ΟΙΚΟΝΟΜΟΣ. Εἶμαι, λέγεις, γενναῖος. Μάλιστα, καθὼς ὅλοι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι δὲν θέλουν νὰ γείνουν ὑπουργοί.

§140ΡΑΛΛΗΣ. Γενναῖος χωρὶς μυαλό.

§141ΑΡ. ΟΙΚΟΝΟΜΟΣ. Εἶμαι, λέγεις, γενναῖος. Μάθε ὅμως, ὅτι ἂν μὲ διακόψῃς καὶ ἄλλην φοράν, θὰ παραγγείλω εἰς τὸν κλητῆρα νὰ σοῦ ἀγοράσῃ μίαν σβοῦραν, διὰ νὰ σοῦ τὴν κτυπᾷ, ὅπως μὴ διακόπτῃς (ἱλαρότης). Εἶναι λοιπὸν ἔργον εὐφυΐας καὶ συνειδήσεως, ἔλεγον πρὸς τοὺς ὑπουργοὺς, ἂν οἱ κύριοι οὗτοι ἐννοοῦν, ὅτι δὲν πρόκειται περὶ ἁπλοῦ σήμερον τύπου. Ἂν δύναμαι δὲ νὰ συνοψίσω ἐν ὀλίγαις λέξεσι τὸ νόημα, τὸ ὁποῖον ἐμφαίνεται ἐκ τῆς ὅλης συζητήσεως, τὸ κύριον πνεῦμα αὐτῆς εἶναι, ὅτι εἴτε δώσετε χρήματα εἰς τὴν κυβέρνησιν, εἴτε δὲν δώσετε, ματαιοπονεῖτε. Τὸ πᾶν εἶναι ἡ ἀλλαγή. Αὐτὴ εἶναι ἡ οὐσία τῶν διαμειφθέντων λόγων, αὐτὴ εἶναι ἡ ἀλήθεια. Τώρα νομίζουν τινὲς, ὅτι δύναται ἡ ἀλήθεια αὐτὴ νὰ ὠφελῇ τοὺς κυρίους τῆς δεξιᾶς πτέρυγος. Ἂν ἦναι ἰσχυρότεροι, θέλομεν κλίνει τὴν κεφαλήν, πλὴν θέλομεν τὴν ἐγείρει εὐθὺς ἀμέσως. Καὶ θέλομεν συνηθίσει νὰ νικώμεθα, διὰ νὰ μάθωμεν νὰ νικῶμεν. Καὶ θέλομεν νικήσει ὄχι ὡς οἱ Πάρθοι· ἀγωνιζόμεθα κατὰ μέτωπον. Αὐτὴ εἶναι ἡ τελευταία ὁμιλία, τὴν ὁποίαν χρεωστῶ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου νὰ κάμω ἐπὶ τοῦ προκειμένου ζητήματος.

§142ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ὑπάρχουν ἄλλοι ἐγγεγραμμένοι· ἑπομένως κηρύσσω ἀποπερατωμένην τὴν συζήτησιν. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν τοῦ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργοῦ λέγουσι Ναὶ, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν Ὄχι. Γίνεται ἡ ψηφοφορία, εἶτα δὲ ἡ διαλογή.

§143ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψηφοφόρησαν 152, ἐξ ὧν 73 εἶπον Ναὶ, 79 εἶπον Ὄχι· ἑπομένως ἡ πρότασις ἀπεῤῥίφθη. (Λύεται ἡ συνεδρίασις ὥρᾳ 7 μ. μ.)