1879.11.24

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 21

τῆς 24 Νοεμβρίου 1879.

(Σάββατον.)

Ὥρα 2. μ. μ.

Ἀπαρτίας γενομένης, ἀνεγνώσθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προτεραίας.

§1ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, παρατηρῶ, ὅτι χθὲς εἶπον, ὅτι ἐνεγράφην πρὸ τριετίας, καὶ ὄχι πρὸ διετίας, ὡς ἀναφέρουσι τὰ πρακτικά.

§2ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πολὺ καλὰ, διορθοῦται. Ὑπάρχει, κύριοι, ἄλλη ἀντίῤῥησις;

§3ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι.

§4ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὰ πρακτικὰ ἐπικυροῦνται. Ὁ ἐνιστάμενος κατὰ τῆς ἐκλογῆς Ὕδρας ὑποβάλλει πίνακα τῶν μὴ ψηφοφορησάντων. Τινὲς ἐκ Μεγάρων τηλεγραφοῦσι πρὸς τὴν Βουλὴν· «Πληροφορίαι δοθεῖσαι πρὸς ἐπαρχεῖον, δημάρχων, περὶ Δραγούμη, ἀντεγράφησαν ὑπὸ ἐπαρχεύοντος γραμματέως, ὑπαγορεύοντος Μαλέα, ἀποτυχόντος Βουλευτοῦ. Πιστεύομεν, ἠλλοιώθησαν. Ζητηθῶσι πρωτότυπα.»

§5ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ (Πρωθυπουργός). Κύριοι, πρὸ ὀλίγου μοὶ ἐνεχείρισαν εἰς τὸ γραφεῖον αὐτὰ τὰ τηλεγραφήματα ἐκ Μεγάρων· εἶναι κάμποσα. (Τὰ καταθέτει εἰς τὸ προεδρεῖον.)

§6ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπεβλήθη ἀναφορὰ τοῦ ἀποτυχόντος Βουλευτοῦ κ. Μπράβου. Ἐγκρίνει ἡ Βουλὴ νὰ ἀναγνωσθῇ;

§7ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα. Εἷς τῶν γραμματέων ἀναγινώσκει μέρος τῆς ἀναφορᾶς.

§8ΠΟΛΛΟΙ. Αὐτὰ δὲν πρέπει νὰ γράφωνται εἰς τοιαύτας ἀναφοράς. Εἶναι ἐντροπή.

§9ΦΙΛΗΜΩΝ. Ἡ Βουλὴ δὲν πρέπει νὰ δώσῃ καμμίαν ἀκρόασιν.

§10ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλει ἡ Βουλὴ νὰ ἀναγνωσθῇ μέχρι τέλους;

§11ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι, Ὄχι.

§12ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μεταβαίνομεν εἰς τὴν ἐξακολούθησιν τῆς συζητήσεως ἐπὶ τῆς ἐκλογῆς Μεγαρίδος. Ἔχει τις τὸν λόγον;

§13ΡΩΜΑΣ. Ζητῶ συγγνώμην, κύριοι, ἐὰν ἡ φωνή μου, ἕνεκα ἐπελθούσης μοι ἀσθενείας, δὲν εἶναι τόσῳ ἰσχυρὰ, ὅσῳ ἐπεθύμουν.

§14ΤΙΝΕΣ. Νὰ γείνῃ ἡσυχία, κ. Πρόεδρε, ἵνα ἀκούηται ὁ ἀγορεύων.

§15ΡΩΜΑΣ. Κύριοι, μετὰ μεγίστης μου ἀπορίας ἤκουσα χθὲς νὰ ῥίπτωνται παρακαίρως ἐνταῦθα ὀνόματα ἐκ τῶν ἐνδοξοτέρων ἀνδρῶν τῆς νεωτέρας Ἑλλάδος ἄνευ λόγου. Καυχῶμαι, ὅτι καὶ τὸν πατέρα μου καὶ τὸν πάππον μου συνέδεον μετ’ αὐτῶν οἱ ἀγῶνες καὶ αἱ θυσίαι ὑπὲρ τῆς πατρίδος· μετὰ δὲ τὸν ἱερὸν ἀγῶνα ἔσχον κοινὰ τὴν ὑπὲρ τῆς ἐλευθερίας ἀγαλλίασιν καὶ γάμων χαρὰς. Εἶπον λοιπὸν, ὅτι παρακαίρως ἐῤῥίφθησαν τοιαῦτα ἐνώπιον τῆς Βουλῆς· ἐὰν σήμερον ἐπρόκειτο λόγος περὶ μιᾶς ἐθνοσυνελεύσεως, βεβαιώθητε, ὅτι πρῶτος ἐγὼ ἤθελον προτείνει ὄχι νὰ ἔλθουν ἄνδρες, ὡς τὸν κ. Δραγούμην, ἀλλ’ ἤθελον προτείνει νὰ ἔλθωσι καὶ παρακαθήσωσιν ἐνταῦθα ἀντιπρόσωποι ἐξ ἁπάσης τῆς ἑλληνικῆς φυλῆς, ὅσῳ τοῦτο εἶναι ἐφικτὸν, ὅπως ἀντιπροσωπεύηται ἅπαν τὸ ἔθνος, διότι καὶ σύμπαν ἠγωνίσθη καὶ ἀγωνίζεται ὑπὲρ ἐλευθερίας καὶ ἀνεξαρτησίας. Ἡ Ἑλλὰς δὲν εἶναι βεβαίως τὸ μικροσκοπικὸν βασίλειον, τὸ ὁποῖον νῦν ἀπαρτίζει τὴν ἐλευθέραν Ἑλλάδα. Δὲν ἔχετε ἰδέαν, κύριοι, μὲ ὁπόσην ἀγαλλίασιν καὶ ἀπερίγραπτον εὐφροσύνην, ἀναχωρῶν ἐκ Κερκύρας, διὰ Κωνσταντινουπόλεως καὶ Δουνάβεως εἰς Βιέννην μεταβαίνων, ἔβλεπον τὴν ἐθνικὴν ἡμῶν σημαίαν, πανταχοῦ κυματίζουσαν ἐνώπιον ἡμῶν μέχρι τῆς πρωτευούσης ἐκείνης. Τὸ τοιοῦτον ἐπεμαρτύρει τρανώτατα τὴν ἀνάπτυξιν καὶ κραταιὰν ἰσχὺν τοῦ ἐθνικοῦ ἡμῶν πνεύματος. Ἀλλὰ σήμερον, κύριοι, δὲν ἤλθομεν ἐδῶ ἵνα νομοθετήσωμεν, ἀλλὰ νὰ δικάσωμεν δυνάμει τῶν Νόμων. Ὁ Νόμος ῥητῶς ἀποφαίνεται, ὅτι ὁ Βουλευτὴς πρέπει νὰ ᾖναι ἐγκατεστημένος, τουλάχιστον ἐπὶ δύω ἔτη, ἐν τινι ἐπαρχίᾳ. Τί σημαίνει ἐγκατάστασις, ἐγκατεστημένος; Εἰς ὅλας τὰς εὐρωπαϊκὰς γλώσσας établi, stabilito, ansässig, (γερμ.) settled (ἀγγλ.) ἐννοεῖ ἐγκαταβίωσιν, συνανάμιξιν ἔν τινι τόπῳ. Ἂς μοὶ ἐπιτρέψωσι λοιπὸν καὶ οἱ προαγορεύοντες καὶ ὁ κ. Δραγούμης, τὸν ὁποῖον δὲν ἔχω τὴν τιμὴν νὰ γνωρίζω προσωπικῶς, ἀλλὰ τοῦ ὁποίου ἐξ ἀκοῆς γνωρίζω τὴν ἱκανότητα καὶ τὴν προσωπικὴν ἀξίαν, νὰ τοῖς εἴπω, ὅτι ἡ λέξις δὲν ἔχει τὴν σημασίαν, τὴν ὁποίαν αὐτοὶ τῇ ἀπέδωκαν. Σήμερον, κύριοι, ἡ Ἑλλὰς δύω τινῶν ἔχει ἀνάγκην, ὅπως ἀνορθωθῇ καὶ ὀρθοποδήσῃ, σεβασμοῦ πρὸς τὸν Νόμον καὶ οἰκονομίας. Βεβαίως, κύριοι, ἐν τῷ ὑπὸ συζήτησιν θέματι ὁ λόγος εἶναι μόνον περὶ Νόμου. Μέχρι τοῦ νῦν τὰ πάντα ἰσχύουσιν ἐν Ἑλλάδι, ὁ Νόμος μόνον δὲν ἰσχύει. Ἡμεῖς, κύριοι, λαβόντες ἀπὸ τῆς Εὐρώπης τοὺς νόμους, δὲν ἔχομεν καὶ τὰ γεννήσαντα αὐτοὺς ἤθη καὶ ἔθιμα τῶν εὐρωπαϊκῶν λαῶν. Τὰ ἔθιμα ἡμῶν καὶ τὰ ἤθη δὲν εἶναι εἰσέτι ἀνάλογα καὶ τῆς περιωπῆς τῶν νόμων, ἕνεκα τῆς νεαρᾶς τοῦ ἔθνους ἡλικίας. Τὰ ἔθιμα δηλαδὴ ἀκόμη τὰ ἰδικά μας εἶναι ἔθιμα χρόνων, μὴ εἰσέτι πεπολιτισμένων· οἱ δὲ νόμοι, οἱ τεθέντες, εἶναι διὰ λαὸν, ὅστις εἰσέτι δὲν ἐπολιτίσθη, ὡς ἔδει. Ταῦτα, ἐννοεῖται, λέγω ὑπὸ γενικὴν ἔποψιν. Διὰ νὰ ἀκολουθῶμεν λοιπὸν, ὅσῳ δυνάμεθα, τὸν εὐρωπαϊκὸν πολιτισμὸν, πρέπει παντὶ σθένει νὰ συμμορφώσωμεν τὰ ἤθη ἡμῶν μὲ τοὺς διέποντας ἡμᾶς νόμους, ἐὰν θέλωμεν νὰ σωθῇ καὶ εὐδοκιμήσῃ ἡ πατρὶς διότι Quid leges sine moribus. Κύριοι, λυποῦμαι καὶ λυποῦμαι μεγάλως, ὅτι ἐπὶ τοιούτου ἀντικειμένου ἔλαβον τὸν λόγον, οὐδὲ εἶχον τὴν ἰδέαν νὰ προσκρούσω προσωπικῶς εἴς τινας, ἀλλ’ ἵνα μόνον ὑπὲρ τοῦ νόμου ἀγορεύσω, κατὰ τὰς ὑπαγορεύσεις τῆς συνειδήσεώς μου. Ἡ Ζάκυνθος παρέσχε τὰ ὡραιότερα παραδείγματα πατριωτικῆς αὐταπαρνήσεως καὶ ἀπεριορίστου φιλοεθνείας. Καὶ πρὸ μὲν τῆς ἐπαναστάσεως ἔπεμψεν εἰς Κέρκυραν ἀντιπρόσωπόν της τὸν ἔντιμον κ. Στεφάνου, Πελοποννήσιον μὲν ὄντα, λαβόντα δὲ μετὰ ταῦτα παρὰ τοῦ Ἔθνους τὴν γενικὴν πολιτογράφησιν καὶ πατέρα τοῦ ἐντιμοτάτου παρ’ ἡμῖν ἀρειοπαγίτου κ. Δ. Στεφάνου. Κατόπιν δὲ, δευτέραν φορὰν, ἀπέστειλεν ἐπίσης τὸν ἀείμνηστον καὶ ἀξιοσέβαστον ἰατρὸν κ. Δ. Μπαχώμην, Ἰωαννίτην, ἐνῷ οὗτος δὲν ἦτο οὐδὲ πολίτης. Πρό τινων δ’ ἐτῶν, ἀποκρούσασα τὸ πνεῦμα τοῦ αὐτοχθονισμοῦ, ἀπέδειξε δήμαρχόν της τὸν κ. Φ. Τζουλάτην, Κερκυραῖον καὶ ἄνδρα μοναδικῆς τιμιότητος καὶ ζήλου ὑπὲρ ἀνορθώσεως τῶν κακῶς ἐχόντων. Πλὴν οὐδεμία νόμιμος ἔνστασις κατὰ τῶν πρώτων ὑπῆρχεν, ὡς μὴ ἐχόντων τὰ προσόντα τοῦ ἀντιπροσώπου. Σήμερον, κύριοι, ἐπίσης, ἐὰν δὲν ἤθελεν ὑπάρχει νόμιμος ἔνστασις, νομίζω, ὅτι ὅλοι ἠθέλομεν τηρήσει ἄκραν σιγήν. Μὲ μεγάλην μου δὲ δυσαρέσκειαν ἤκουσα προχθὲς ἀπὸ τὸν εὐφυέστατον κ. πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ λέγῃ ἐπὶ ἄλλου ζητήματος, σχετιζομένου βεβαίως μὲ εὐγενεῖς καὶ ὑψηλὰς τῆς καρδίας ὑπαγορεύσεις, ὅτι πρέπει νὰ κοιμηθῇ ὁ νόμος. Ἀλλ’ ἐγὼ εἰς ταῦτα ἀντέτεινον καὶ ἀντιτείνω, καὶ δὲν σημαίνει τίποτε ἐὰν μείνω μόνος.

§16ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ (πρωθυπουργός). Μὲ συγχωρεῖτε μίαν λέξιν· νομίζω, ὅτι μὲ παρεξήγησαν. Ἐγὼ εἶπα, ὅτι ἡ περίστασις αὕτη δὲν ἐπαρουσιάσθη, ἀλλ’ εὑρισκόμεθα εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ εἴπωμεν ταῦτα.

§17ΡΩΜΑΣ. Εὐχαριστῶ τὸν κ. πρόεδρον, ὅτι μοῦ δίδει αὐτὴν τὴν χαροποιὰν καὶ εὐχάριστον ἑρμηνείαν τῆς γνώμης του. Βλέπω λοιπὸν ἤδη, ὅτι μᾶλλον ὁ κ. πρόεδρος, ὑπὸ ὑψηλῶν πολιτικῶν αἰσθημάτων κατεχόμενος, δὲν ἠθέλησε τότε νὰ εἴπῃ περισσότερα· ἀλλὰ βεβαίως θὰ ἀφώρα εἰς ἕνα ἄλλον νόμον, ἄγραφον μὲν, ἀλλ’ ὅστις εἶναι ὁ ἀνώτερος ὅλων τῶν νόμων· Salus populi extrema lex esto. Σήμερον, κύριοι, ἡ πατρὶς ἔπεμψε διὰ τῶν νέων ἐκλογῶν ἐντὸς τοῦ περιβόλου τούτου πλείονας τῶν ἐννενήκοντα νέων ἀντιπροσώπων. Σημεῖον λοιπὸν καθαρὸν, ὅτι αὕτη ἀπαιτεῖ παρ’ αὐτῶν, ἵνα χαράξωσι νέαν ὁδὸν, καὶ οὐχὶ τὴν τετριμμένην, πρὸς βελτίωσιν τῶν κακῶς κειμένων, ἀκολουθήσωσι. Ζητεῖ λοιπὸν μεταβολὰς καὶ μεταῤῥυθμίσεις, τῶν ὁποίων ἔχομεν ἄμεσον καὶ πρωτίστην ἀνάγκην καὶ ἄνευ τῶν ὁποίων ἡ Ἑλλὰς δὲν δύναται πλέον ὡς Κράτος νὰ ὑπάρχῃ. Ἔχομεν ἀνάγκην,—καὶ τοῦτο ἐννοῶ, ὅτι παρεκβατικῶς λέγω,— νόμων εὐεργετικῶν διὰ τὴν γεωργίαν, διότι σχεδὸν ἐξηντλήθησαν αἱ δυνάμεις τῶν γεωργικῶν τάξεων καὶ τῶν στοιχείων ἐκείνων τῆς κοινωνίας, ἅτινα κυρίως τρέφουσι τὴν Ἑλλάδα διὰ τοῦ ἱδρῶτος τοῦ προσώπου των. Βεβαιώθητε, ὅτι περιμένουν ἀνυπομόνως ἀπὸ ἡμᾶς νὰ ἴδουν βελτιώσεις ἐσωτερικὰς καὶ νέας μεταῤῥυθμίσεις, πρὸ πάντων δὲ μεταβολὴν πολιτικῆς ἐνεργείας. Ἐὰν σήμερον ἡμεῖς οἱ πατέρες τοῦ λαοῦ δώσωμεν πρῶτοι τὸ παράδειγμα νὰ καταπατῶνται οἱ κείμενοι νόμοι, πρὶν ἢ σχηματίσωμεν νέους, τότε δὲν ἠξεύρω τί παράδειγμα δίδομεν εἰς τὸν λαὸν τῆς πατρίδος μας, καὶ τί πρέπει νὰ πράξῃ ἕνας ἄλλος. Ἐπαναλαμβάνω λοιπὸν, ὡς εἶπον, ὅτι ἡ πατρὶς περιμένει ἀπὸ ἡμᾶς σεβασμὸν πρὸς τοὺς νόμους, ἵνα εὐδοκιμήσωσι καὶ αἱ προσδοκώμεναι βελτιώσεις. Οὗτος εἶναι ὁ λόγος, διὰ τὸν ὁποῖον ἐπιμένω εἰς τὴν πλήρη καὶ ἀκριβῆ τῶν νόμων ἐφαρμογὴν, καὶ φρονῶ, ὅτι πρέπει πάντες νὰ ἤμεθα ὑπέρτεροι μικρῶν ζητημάτων, ἢ ἐὰν θὰ ἔχωμεν ἐνταῦθα ἕνα ἢ καὶ δέκα βουλευτὰς πλειοτέρους ἐν ταύτῃ ἢ ἐκείνῃ τῇ πτέρυγι. Εἶναι ἀνάξιον ἀνθρώπων ἀνεξαρτήτων νὰ χάνωνται εἰς αὐτὰ τὰ μικρὰ ζητήματα καὶ εἰς αὐτὰ τὰ μικρὰ πράγματα. (Ἀκούεται φωνὴ διακόπτουσα.) Ὄχι, κύριοι, δὲν μὲ ἔστειλεν ἐνταῦθα ἡ πατρίς μου, ἵνα πτοῶμαι ἀπὸ τὰς ἀποδοκιμασίας τῶν ἄλλων, ἢ νὰ μὲ φοβερίζουν ἀπὸ ἓν ἀκροατήριον. Ἦλθον ἐδῶ καὶ ἀνέβην ἐπὶ τοῦ βήματος τούτου μεθ’ ὅλου τοῦ θάῤῥους, τὸ ὁποῖον μοὶ ἐμπνέει νὰ ἔχω μία μεγάλη πλειονοψηφία τῆς πατρίδος μου, ἥτις μὲ ἐτίμησε διὰ τῆς ψήφου της μὲ τὴν μεγαλειτέραν ἐλευθερίαν, χωρὶς ἐγὼ οὐδόλως ἐξ ἀρχῆς νὰ ἐκδηλώσω τὴν πρὸς τοῦτο διάθεσιν καὶ χωρὶς νὰ τὸ ζητήσω ἐγώ. Ἠξεύρω, κύριοι, λοιπόν, ὅτι ἀντιπροσωπεύω τὰ δικαιώματα ὅλης τῆς Ἑλλάδος, καὶ δὲν χάνομαι εἰς αὐτὰ τὰ μικρὰ ζητήματα. Ἐπεθύμουν καὶ πολλοὺς ἄλλους βουλευτὰς νὰ ἐκλέξῃ ἡ πατρίς μου, ὡς τὸν κ. Δραγούμην· οὐχ ἧττον ὅμως, ἐπαναλαμβάνω, ὁ νόμος ἐπὶ τῆς προκειμένης περιπτώσεως ῥητῶς ἀντίκειται εἰς τὴν ἀποδοχὴν τῆς ἐκλογῆς του ὡς νομίμου. Κύριοι, δὲν θέλω τὸν πολύτιμον καιρόν σας περισσότερον ν’ ἀπασχολήσω· ἠθέλησα μόνον νὰ δικαιολογήσω τὴν ψῆφόν μου, ὅτι θὰ μένω πάντοτε ἐντὸς τοῦ νόμου. Καὶ ἐπειδὴ ἐπαρουσιάσθη μία τοιαύτη περίστασις, ἐνόμισα καθῆκόν μου νὰ κάμω, οὕτως εἰπεῖν, ἔναρξιν τῆς πολιτικῆς μου ὁμολογίας καὶ τῶν ἀρχῶν, τὰς ὁποίας πρεσβεύω. Νομίζω λοιπὸν, καὶ ἀποπερατῶ τάχιστα τὸν λόγον, ὅτι δὲν πρέπει ποτὲ ὁ νόμος νὰ κοιμᾶται. Ἠμποροῦμεν ἡμεῖς νὰ κοιμώμεθα, ἀλλ’ ὁ νόμος πρέπει νὰ ἦναι πάντοτε ἐγρηγορῶν καὶ ἀκοίμητος φρουρὸς τῆς πατρίδος.

§18ΦΙΛΗΜΩΝ. Ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς Λακεδαίμονος καὶ συνάδελφός μου κ. Δημητρακάκης, ἐξετάζων τὸ ζήτημα περὶ τῆς ἐγκαταστάσεως, ἀνέτρεξεν εἰς τὴν ἐποχὴν τοῦ ἀγῶνος καὶ εἰς τὰς ἀποφάσεις τῶν Ἐθνικῶν Συνελεύσεων. Ἐννοῶ τὴν ἀξίαν τῆς τακτικῆς ταύτης. Βεβαίως δὲν δύναται ὄντως ἢ νὰ ἦναι σεβαστὴ ἡ νομολογία, ἥτις κατέστη παρὰ τῶν ἀνθρώπων, οἵτινες ηὐτύχησαν νὰ κατασκευάσωσι καὶ δημιουργήσωσι τὴν Ἑλλάδα. Δὲν συμφωνῶ ἐντεῦθεν οὐδόλως πρὸς τὸν συνάδελφόν μου κ. Πετιμεζᾶν, ὅστις, ἀποῤῥίπτων ἐν γένει τὰ γενόμενα, ἐπὶ τοῦ προκειμένου ἴσως μόνον, κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην, ἠθέλησε νὰ εἴπῃ, ὅτι δὲν πρέπει νὰ λαμβάνωμεν ὑπ’ ὄψιν τί ἀπεφασίσθη τότε, οὕτω δὲ, ἀντὶ νὰ προχωρῶμεν, νὰ ὀπισθοδρομῶμεν. Ἐκ τοὐναντίου, ἐπιμένω νὰ ἐρευνήσωμεν, τί ἔπραξαν οἱ ἄνθρωποι ἐποχῆς, δόξης καὶ ζωῆς, καὶ κατὰ τὸ πνεῦμα ἐκείνων, οἵτινες ἐδημιούργησαν τὴν Ἑλλάδα, νὰ ἑρμηνεύσωμεν τὸ πνεῦμα καὶ τὰς διατάξεις τοῦ νόμου, τὸν ὁποῖον πρόκειται νὰ ἐφαρμόσωμεν. Εἶναι λοιπὸν ἀληθὲς, ὅτι, ὡς παρεστάθη εἰς ἡμᾶς, ἡ ἐποχὴ τοῦ ἀγῶνος, καὶ οἱ ἄνδρες αὐτοῦ ὑπῆρξαν ἀποκλειστικοὶ, καὶ ὅτι ἐπειράθησαν ν’ ἀποδείξωσι πνεῦμα περιωρισμένον, καὶ ἐπὶ τῇ βάσει αὐτοῦ νὰ θεσπίσωσι τοὺς νόμους; Οὐδόλως. Ὅλως ἀντίθετον πνεῦμα ὡδήγησεν ἐκείνους, καὶ ὅλως ἀντίθετα τῶν ῥηθέντων ἐψήφισαν. Ἡ νομικὴ διάταξις τῆς Ἀνατολικῆς Χέρσου Ἑλλάδος τῆς 15 Νοεμβρίου 1821, ὁρίζουσα, ἐν τῇ § 22 τοῦ κεφαλαίου 3 τοῦ Τμήματος Βʹ τὰ περὶ ἐκλογῆς τῶν Παραστατῶν (Βουλευτῶν), ἔχει ὡς ἑξῆς: «Ἑκάστη ἐπαρχία νὰ ἐκλέγῃ τοὺς παραστάτας της εἰς τὴν ἐθνικὴν Βουλὴν, εἴτε ἐντοπίους, εἴτε καὶ ἀπὸ ἄλλας ἐπαρχίας ὁμογενεῖς, κατ’ ἀναλογίαν τῆς ἐκτάσεως, ἕνα ἢ δύω.» Οὐδένα ὅρον ἔθεσε περιοριστικόν· ἐζήτησε μόνον νὰ ἦναι Ἕλλην ὁμογενὴς, ὄχι Τοῦρκος ὁ ἐκλεγόμενος. Ἦλθε τὸ «Προσωρινὸν Πολίτευμα» τῆς Ἑλλάδος, τὸ ἐν Ἐπιδαύρῳ ψηφισθὲν τῷ 1822. Τοῦτο ἐπίσης δύω μόνον ὅρους ἔθεσε, διὰ τῆς § 15 τοῦ τίτλου 2, τοὺς ἑξῆς: «Οἱ παραστάται πρέπει νὰ ἦναι Ἕλληνες. Ἀπαιτεῖται νὰ ἔχωσιν ἡλικίαν τριάκοντα πλήρη ἔτη.» Κατὰ τὰ πρῶτα ἔτη τῆς ἑλληνικῆς ἐπαναστάσεως, ὅτε ἐκεῖνοι, οἵτινες ἔδραξαν τὰ ὅπλα, ἐνόησαν καὶ κατενόουν, ὅτι δὲν ἐπρόκειτο μόνον περὶ μικρᾶς Ἑλλάδος, ἀλλὰ περὶ τοῦ ὅλου Ἑλληνισμοῦ, δὲν ἠδύναντο νὰ ὁδηγῶνται ὑπὸ πνεύματος περιωρισμένου. Πᾶς Ἕλλην εἶχε τὸ δικαίωμα νὰ ἦναι παραστάτης, ἤρκει νὰ ἦτον Ἕλλην μόνον. Ὁ αὐτὸς νόμος δὲ τῆς Ἐπιδαύρου ἀπένειμεν ἆρά γε τὸ δικαίωμα τοῦ πολίτου Ἕλληνος εἰς ἐκεῖνον, ὅστις ἦλθε καὶ κατῴκησεν ἐπί τινα χρόνον διαρκῶς εἰς ἐπαρχίαν, ὅστις ἐξετέλεσεν ὡρισμένους τινὰς ὅρους, ἢ ὑπεβλήθη εἰς ὡρισμένας συνθήκας; Ὄχι. Τουναντίον ἐθέσπισε τὴν ἑλληνικὴν ἰθαγένειαν ἐπὶ τῆς εὐρείας βάσεως τῆς ἑλληνικῆς ἐθνικότητος. «Ὅσοι αὐτόχθονες κάτοικοι τῆς ἐπικρατείας τῆς Ἑλλάδος,» ὁρίζει τὸ ἄρθρον 2 τοῦ Συντάγματος τούτου, «πιστεύουσιν εἰς Χριστὸν, εἰσὶν Ἕλληνες, καὶ ἀπολαύουσιν, ἄνευ τινὸς διαφορᾶς, ὅλων τῶν πολιτικῶν δικαιωμάτων. Ὁμοίως Ἕλληνές εἰσι, καὶ τῶν αὐτῶν δικαιωμάτων ἀπολαμβάνουσιν, ὅσοι ἔξωθεν ἐλθόντες, καὶ τὴν ἑλληνικὴν φωνὴν πάτριον ἔχοντες, καὶ εἰς Χριστὸν πιστεύοντες, ζητήσωσι, παρουσιαζόμενοι εἰς τοπικὴν ἑλληνικῆς ἐπαρχίας ἀρχὴν, νὰ ἐγκαταριθμηθῶσι δι’ αὐτῆς εἰς τοὺς πολίτας Ἕλληνας.» Ἕν μόνον ἐζήτησεν ἡ ἀνακηρύξασα τὴν ἑλληνικὴν ἀνεξαρτησίαν ἐθνικὴ Συνέλευσις τῆς Ἐπιδαύρου, νὰ ἦναι Ἕλλην Χριστιανὸς, νὰ ὁμιλῇ μόνον τὴν ἑλληνικὴν γλῶσσαν καὶ νὰ δηλώσῃ, ὅτι θέλει νὰ ἦναι πολίτης Ἕλλην ὁ θέλων νὰ ἦναι τοιοῦτος. Τοιαῦτα ἀπεφάσισε κατὰ τὰ 1822 ἡ ἔνδοξος Ἑλλάς. Ἀλλ’ ἐπείγετο νὰ ἔλθῃ καὶ εἰς νομοθετικὰς διατάξεις μερικωτέρας. Ἐπρόκειτο νὰ ἐκλεχθῶσιν ἀντιπρόσωποι· ἠθέλησε λοιπὸν ἡ ἰδία Συνέλευσις νὰ θέσῃ καί τινας ἐκλογικὰς διατάξεις. Καὶ ἔθηκεν. Ἀλλὰ τὰς διατάξεις ταύτας, ἃς ἐπεκαλέσθη χθὲς ὁ κ. Δημητρακάκης, τὰς ἐχαρακτήρισεν ὅλως προσωρινάς. «Ἐπειδὴ, ἔχει τὸ προοίμιον τοῦ νόμου 17 τῆς 9 Νοεμβρίου 1822, ἐπὶ τοῦ παρόντος εἶναι ἀδύνατον νὰ κατορθωθῇ ὁ πορισμὸς τῶν ὅσα φῶτα ἀπαιτεῖ τῶν νόμων τούτων (τῶν ἐκλογικῶν) ἡ κατασκευὴ, οἱ σταθεροὶ νόμοι περὶ ἐκλογῆς Παραστατῶν καὶ ἐκτελεστικοῦ σώματος ἀναβάλλονται ἀναγκαίως». Ἀνεβλήθη λοιπὸν τῶν ὁριστικῶν ἐκλογικῶν νόμων ἡ κατασκευή. Ἡ διάταξις οὕτω τῆς § 4 τοῦ ἄρθρου 5 τοῦ ψηφίσματος τούτου, ἣν ἀνέγνω χθὲς ὁ κ. Δημητρακάκης, καὶ καθ’ ἣν οἱ Παραστάται, «ἂν δὲν ἦναι αὐτόχθονες, νὰ ἦναι κάτοικοι πρὸ πέντε ἐτῶν εἰς τὴν ἐπαρχίαν, ἔχοντες ἐν αὐτῇ ἀκίνητα κτήματα», εἶναι ὅλως προσωρινή, καταδεδικασμένη παρ’ αὐτῆς τῆς Συνελεύσεως, ὡς γενομένη οὐχὶ κατὰ τὰς ὑπαγορεύσεις τῶν φώτων, «ὅσα ἀπαιτεῖ τῶν νόμων τούτων ἡ κατασκευή». Ὅταν ὅμως ἦλθεν ἡ ἐποχὴ τοῦ Κυβερνήτου, καὶ ἐπρόκειτο νὰ διαταχθῶσι τὰ τοιαῦτα ὁριστικώτερον, πῶς διετάχθησαν; διετάχθησαν ἆρά γε ὑπὸ τὸ πνεῦμα τὸ περιωρισμένον; Ὁ κ. Δημητρακάκης εὐλόγως ἔπλεξε τὸν πανηγυρικὸν τοῦ Κυβερνήτου χθές. Καὶ τίς περὶ τοῦ ἀνδρὸς ἐκείνου δύναται νὰ ὁμιλήσῃ ἄνευ θαυμασμοῦ; Τίς δύναται ν’ ἀμφισβητήσῃ τὰς πρὸς τὴν Ἑλλάδα θυσίας καὶ τὰς μεγάλας ὑπηρεσίας του, ἢ τὴν πολιτικὴν δεινότητα αὐτοῦ; Ἠπόρησα ὄντως ὅταν ἤκουσα, ὅτι ὁ εὐρύτατος ἐκεῖνος νοῦς ἠδύνατο νὰ θέσῃ θεσμοὺς περιοριστικοὺς καὶ ἐναντίους εἰς τὸ πνεῦμα τοῦ ἑλληνισμοῦ καὶ τῆς ἑλληνικῆς ἐπαναστάσεως. Εὐτυχῶς δὲν φέρουσι τοιοῦτον τύπον οἱ θεσμοὶ οἱ ψηφισθέντες ἐπὶ τοῦ Κυβερνήτου. Ἰδοὺ τὸ ψήφισμα περὶ τῆς ἐκλογῆς τῶν Παραστατῶν εἰς τὴν Ἐθνοσυνέλευσιν, ἥτις συνῆλθεν εἰς τὸ Ἄργος. (Ἀναγινώσκει.) «Ἄρθρον 16. Οἱ πληρεξούσιοι πρέπει νὰ ἦναι πρῶτον Ἕλληνες αὐτόχθονες τῆς ἐπαρχίας, ἀπὸ τὴν ὁποίαν ἐκλέγονται, ἢ,» καὶ εἰς τοῦτο παρακαλῶ νὰ προσέξητε, ἐπιστήσατε τὴν προσοχὴν ὑμῶν, «ἢ αὐτόχθονες ἄλλης ἑλληνικῆς ἐπαρχίας, ἔχοντες δὲ τὴν διοριζομένην ἀπὸ τὸ παρὸν ψήφισμα κατάστασιν, συνισταμένην εἰς ἀκίνητα κτήματα, ἐντὸς τῶν ὁρίων τῆς ἐπαρχίας, ἀπὸ τὴν ὁποίαν ἐκλέγονται.» Δὲν ἐζήτησε λοιπὸν ὁ Καποδίστριας τὴν κατοίκησιν ἔν τινι ἐπαρχίᾳ διὰ τὸν ἐκλεγόμενον ἀπ’ αὐτῆς, ἀλλ’ ἁπλῶς ἀπῄτησε νὰ ἦναι αὐτόχθων μιᾶς τινος ἑλληνικῆς ἐπαρχίας, δηλ. νὰ ἐγεννήθη ἐν αὐτῇ, ὅπως δὲ ἐκλεχθῇ ἀντιπρόσωπος μιᾶς ἐπαρχίας, ἤρκει ἁπλῶς καὶ μόνον νὰ εἶχεν ἰδιοκτησίαν ὡρισμένην ἐν αὐτῇ. Ὑπὸ τὸν νόμον τοῦ Κυβερνήτου ὁ κ. Δραγούμης ἠδύνατο νὰ ἐκλεχθῇ· διότι εἶναι αὐτόχθων τῆς Ἀττικῆς, ἔχει δὲ ἰδιοκτησίαν ἐν Μεγαρίδι. Ὡς βλέπετε, οἱ ἄνδρες ἐκεῖνοι, οἵτινες ἐσκέπτοντο περὶ μιᾶς Ἑλλάδος, πολὺ εὐρυτέρας, καὶ περὶ ἐλευθεριῶν πολλῷ θεμελιωδεστέρων, δὲν ἠδύναντο ποτὲ νὰ περιορίσωσι τὸ δικαίωμα τῆς ἐκλογῆς τοῦ Βουλευτοῦ, καὶ νὰ τὸ ὑποβάλωσιν εἰς τὸ ἀποκλειστικὸν ἐπαρχιακὸν πνεῦμα, οὔτε ἐλησμόνησαν, ὅτι ὁ ἐν τῇ ἐθνικῇ Βουλῇ παρακαθήμενος δὲν εἶναι Βουλευτὴς μόνης τῆς ἐπαρχίας, ἀφ’ ἧς ἐκλέγεται, ἀλλὰ Βουλευτὴς τῆς ὅλης Ἑλλάδος. Οὕτως ἐθέσπισαν ἁπλῶς, ὡς ὅρον ἀποδεικνύοντα τὸ ἐνδιαφέρον Βουλευτοῦ τινος καὶ διὰ τὰς ἐπαρχιακὰς ἀνάγκας, τὴν ὕπαρξιν ἰδιοκτησίας αὐτοῦ ἐν τῇ ἐκλεγούσῃ αὐτὸν ἐπαρχίᾳ, δὲν ἀπῄτησαν ὅμως καὶ τὴν κατοίκησιν τὴν διαρκῆ αὐτοῦ. «Ἓν μόνον ἠθέλησεν ἡ ἐποχὴ τῆς πρώτης ὀργανώσεως τῆς Ἑλλάδος καὶ ἡ ἐποχὴ τοῦ ἀγῶνος, τὴν βεβαίωσιν, ὅτι εἶναι πολίτης Ἕλλην ὁ ἀξιῶν τὸ βουλευτικὸν ἀξίωμα. Ἀτυχῶς οὕτως ὁ κ. Δημητρακάκης ἐπεκαλέσθη τὰ ἐπὶ τοῦ ἀγῶνος προηγούμενα, ὅπως πολεμήσῃ τὰ προσόντα τοῦ κ. Δραγούμη. Τὰς παρατηρήσεις ταύτας ὤφειλον νὰ φέρω, ἵνα δικαιολογήσω τὴν ψῆφόν μου, ἣν θέλω δώσει ὑπὲρ τοῦ κ. Δραγούμη. Ἑρμηνεύω τὸν Νόμον, σύμφωνα μὲ τὸ πνεῦμα τῶν ἀνθρώπων τῆς μεγάλη, Ἑλλάδος, πνεῦμα, ὅπερ δὲν παρεστάθη ἐνταῦθα ἐν τῇ ἀκριβείᾳ αὐτοῦ. Ἐπαναλέγω, οἱ ἄνθρωποι τοῦ ἀγῶνος καὶ ὁ Κυβερνήτης, σύμφωνοι πρὸς ὅλα τὰ ἐπικρατοῦντα ἀπὸ τῆς ἐποχῆς ἐκείνης νόμιμα εἰς ὅλα τὰ ξένα Κράτη, ἔθεσαν τὸν γενικὸν ὅρον, ὃν σᾶς ἀνέγνων. Μόνοι ἡμεῖς, σήμερον, φέρομεν ἐξαίρεσιν ἐπὶ τῶν ὅρων τῆς βουλευτικῆς ἱκανότητος. Εἰς πάντα τὰ συνταγματικὰ Κράτη ἀρκεῖ τις νὰ ἦναι ἁπλῶς πολίτης τοῦ Κράτους, καὶ κέκτηται τὸ δικαίωμα νὰ ἐκλέγηται ἀπὸ πάσης ἐπαρχίας. Εἰς τοῦτο δὲ ἐξετράπημεν ὅλως ἀπὸ τοῦ πνεύματος καὶ ἀπὸ τῶν ὅρων, οὓς ἔθεντο οἱ ἄνδρες τοῦ ἀγῶνος. Ἡ διάταξις τοῦ ψηφίσματος τοῦ ἐπὶ Κυβερνήτου, δι’ ἧς ἐδίδετο τὸ δικαίωμα εἰς οἱονδήποτε νὰ ἐκλέγηται ἀπὸ πάσης ἐπαρχίας, ἤρκει μόνον νὰ εἶχεν ἰδιοκτησίαν, ἦτο διευκόλυνσις πρὸς γενικὴν πολιτογράφησιν, ἐμμέσως ἦτον ἡ καθιέρωσις αὐτῆς ἐν τῷ μέλλοντι ἀναμφισβήτητος. Ὡς πρὸς τὰ λοιπὰ, τὰ ῥηθέντα ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, χθὲς, καὶ διὰ τρόπου, ὅστις δὲν ἠδύνατο ἢ νὰ διεγείρῃ τὴν λύπην μου καὶ τὴν ἀγανάκτησίν μου, ὅτι δηλαδὴ ἡ ἐπαρχία τῶν Ἀθηνῶν τρέφει ἀνθρώπους, ἐπιβουλευομένους τὸν ἑλληνισμὸν, δὲν θὰ βραδύνῃ νὰ ἔλθῃ ὁ καιρὸς, ὅπως δώσω τὴν δέουσαν ἀπάντησιν. Σήμερον περὶ ἄλλου πρόκειται νὰ σκεφθῶμεν. Λυποῦμαι μόνον, ὅτι τινὲς τῶν ἀντιπροσώπων τῶν ἐπαρχιῶν, οἵτινες ἐπιτίθενται ἐνίοτε κατὰ τῆς πρωτευούσης, καὶ παραπονοῦνται, ὅτι δὲν ἔχουσι δρόμους καὶ γεφύρας καὶ καταστήματα καὶ τὰ τοιαῦτα, δὲν ἔλαβον τὸν κόπον νὰ ἐρωτήσωσι τίνες οἱ κύριοι αἴτιοι τούτου. Αἴτιοι τούτου δὲν εἴμεθα ἡμεῖς, οἱ ἐν Ἀθήναις κατοικοῦντες· εἶσθε σεῖς. Σεῖς ψηφίζετε τοὺς νόμους, σεῖς ὁρίζετε τὴν χρῆσιν τῶν δημοσίων δαπανῶν. Διατί δὲν ἐπεμείνατε νὰ δαπανηθῶσι τὰ δημόσια χρήματα εἰς θεραπείαν τῶν ἀναγκῶν τῶν ἐπαρχιῶν;

§19ΡΩΜΑΣ. Ἔχετε δίκαιον.

§20ΦΙΛΗΜΩΝ. Θὰ σᾶς ἀναφέρω ἓν μικρὸν παράδειγμα, τὴν δαπάνην τοῦ Θεάτρου, ἥτις χρησιμεύει πρὸς ἐξασφάλισιν τῆς διασκεδάσεως ὀλίγων τινῶν, οἵτινες ἠδύναντο πράγματι νὰ τὴν καταβάλωσι. Καὶ ὅμως οἱ μὲν βουλευταὶ τῆς Ἀττικῆς κατεψήφισαν αὐτὴν, σεῖς δὲ, οἱ βουλευταὶ τῶν ἐπαρχιῶν, τὴν ἐπεψηφίσατε πάντοτε, ἐνῷ διὰ τῶν χρημάτων αὐτῶν θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ κατασκευασθῇ μία τις γέφυρα καὶ εἷς δρόμος (χειροκροτήματα ἐκ τοῦ ἀκροατηρίου). (Στρεφόμενος πρὸς τὰ ἀκροατήρια). Παύσατε τὰς ἐπιδοκιμασίας, σεβασθῆτε τὴν ἱερότητα τοῦ τόπου τούτου. Οὕτω προσφερόμενοι, θὰ μᾶς κλείσητε τὸ στόμα, καὶ δὲν θὰ δυνάμεθα νὰ ὁμιλήσωμεν. Βλάπτετε δὲ τὴν ὑπόθεσιν, τὴν ὁποίαν νομίζετε ὅτι ὑπερασπίζεσθε, ὅταν σεῖς ἐκφέρητε γνώμας ὑπὲρ ἢ κατά. Συζητοῦντες δημοσίᾳ, ἂς μιμηθῶμεν καὶ αὐτοὺς τοὺς βαρβάρους λαούς. Ἐσχάτως ἀνέγνωσα περιεργότατόν τι, παρ’ ὅλων τῶν περιηγητῶν ὁμοφώνως βεβαιούμενον. Ἐν ταῖς συνελεύσεσιν αὐτῶν, οἱ ἄγριοι τῆς Ἀφρικῆς καὶ τῆς Πολυνησίας εἰσὶ σώφρονες, ὡς οὐδ’ αὐτοὶ οἱ πολιτισμένοι. Δὲν ὑπάρχει παράδειγμα διακοπῆς, ἢ ἐπιδοκιμασίας, ἢ ἀποδοκιμασίας κατὰ τῶν ὁμιλούντων. Ἐπὶ ἡμέρας διαρκοῦσιν αἱ διασκέψεις καὶ αἱ συζητήσεις αὐτῶν ἄνευ διακοπῆς τινος. Τοῦ λόγου τὴν ἐλευθερίαν σέβονται ἀπολύτως οἱ ἄγριοι ἐκεῖνοι. Δὲν εἶναι λυπηρὸν ἡμεῖς, οἱ καλούμενοι πολιτισμένοι, νὰ ὦμεν οὕτω πρὸς αὐτὴν ἀνευλαβεῖς; Οἱ τοιοῦτοι τρόποι, κύριοι, θὰ βλάψωσι θανασίμως τὸ ἐλεύθερον πολίτευμα. Εἰς τὰ ἀπό τινος γινόμενα δὲν ἀρέσκονται ἄλλοι ἢ ἐκεῖνοι, οἵτινες ὑποστηρίζουσιν, ὅτι ἡ Ἑλλὰς εἶναι ἀνίκανος νὰ κυβερνηθῇ δι’ ἑαυτῆς καὶ νὰ ὑποστῇ τὴν βάσανον τοῦ ἐλευθέρου πολιτεύματος, οὗ βάσις καὶ θεμέλιον εἶναι ἡ ἐλευθερία τοῦ λόγου ἐν ταῖς ἐθνικαῖς διασκέψεσι. Παύσατε, σᾶς ἱκετεύω, τοὺς τοιούτους τρόπους, τοὺς ἐξυπηρετοῦντας τὰ συμφέροντα τοῦ ἀπολυτισμοῦ, καὶ ἐξευτελίζοντας τὸ Πολίτευμα.

§21Γ. ΙΑΚΩΒΑΤΟΣ. Εἰς ὅ,τι εἴπετε περὶ τῶν Βουλευτῶν τῶν ἐπαρχιῶν, σᾶς λέγω, ὅτι ἐπὶ τοῦ μακαρίτου Βούλγαρη, τοῦ ὁποίου ἤμην φίλος, καὶ μὲ ἐτίμα ὁ μακαρίτης, ὅτε εἰσήχθη τὸ ζήτημα τοῦ θεάτρου, ἐγὼ κατεψήφισα.

§22ΦΙΛΗΜΩΝ. Ἐνθυμεῖσθε ὅμως, κύριε Ἰακωβάτε, ὅτι ἐγὼ πρῶτος ὡμίλησα κατὰ τῆς πιστώσεως ταύτης, καὶ οἱ πλείονες τῶν βουλευτῶν τῆς Ἀττικῆς κατεψήφισαν αὐτῆς, ὅτι δὲ ἡ πρωτοβουλία τῶν παρατηρήσεων, ἐπὶ τῇ οἰκτρᾷ καταστάσει τῶν ἐπαρχιῶν καὶ ἐπὶ τῷ ἀδίκῳ, τῷ γινομένῳ εἰς ταύτας, δὲν προῆλθεν ἐκ τῶν ἐπαρχιῶν, ἀλλ’ ἐκ τῶν Ἀθηνῶν. Γνωρίζω τὰς ἀνάγκας τῶν ἐπαρχιῶν, ἀλλ’ ἂν ὑποφέρουν, ἐπαναλαμβάνω, δὲν εἴμεθα ἡμεῖς οἱ κατοικοῦντες ἐν ταῖς Ἀθήναις οἱ αἴτιοι. Ἡμεῖς, ὁσάκις παρουσιάσθη τι περὶ τῶν ἐπαρχιῶν, ἡμεῖς μετὰ χαρᾶς τὸ ἐδέχθημεν καὶ τὸ ἠσπάσθημεν. Πέρυσιν ὀκτὼ ἑκατομμύρια ἐψηφίσθησαν διὰ τὴν ὁδοποιΐαν, καὶ οἱ βουλευταὶ τῆς Ἀττικῆς ἦσαν οἱ πρόμαχοι τῆς ἐπιψηφίσεως τῆς προτάσεως. Δὲν δύναμαι ἐπὶ τούτοις νὰ ἐννοήσω, πῶς τίθεται τοιοῦτος χωρισμὸς μεταξὺ τῶν ἐπαρχιῶν καὶ τῆς πρωτευούσης. Ἐρωτῶ· δὲν εἴμεθα ἆρά γε ὅλοι Ἕλληνες; Τί εἶναι αἱ Ἀθῆναι; Εἶναι ἡ πόλις μιᾶς ἐπαρχίας. Καὶ ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῆς ἐπαρχιακῆς πόλεως, εἶναι ἡ εἰς χείρονα εὑρισκομένην θέσιν πόλις. Σεῖς, κ. Ἰακωβάτε, δύνασθε ἢ νὰ μὲ πολεμήσητε ἢ νὰ μὲ ὑποστηρίξητε, ἐν ταῖς Ἀθήναις πολιτευόμενον, καὶ ὑποψήφιον παρουσιαζόμενον· διότι ἐν ταῖς Ἀθήναις εἰσὶ συνεπαρχιῶταί σας ἐγκατεστημένοι, οἵτινες δύνανται νὰ μὲ βλάψωσιν, ἐὰν σεῖς κακῶς μὲ συστήσητε εἰς αὐτούς· ἐγὼ ὅμως οὐδὲν δύναμαι νὰ πράξω καθ’ ὑμῶν ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ τῆς Πάλλης, διότι οὐδὲ εἷς Ἀθηναῖος εἶναι ἐκεῖ ἐγκατεστημένος. Ἐν ταῖς Ἀθήναις, εἴτε ἀμέσως, εἴτε ἐμμέσως, σεῖς δεσπόζετε, οἱ ἐκ τῶν ἄλλων ἐπαρχιῶν ἄνθρωποι· διότι σεῖς ἔχετε καταλάβει ὅλας τὰς ἐν Ἀθήναις δημοσίας θέσεις, οὐχὶ δὲ οἱ δημόται Ἀθηνῶν. Ἀλλά, κύριοι, καθ’ ἣν στιγμὴν τοσαῦτα πέριξ ἡμῶν διαδραματίζονται, καθ’ ἣν στιγμὴν πᾶσαι αἱ ἐθνότητες ἀγωνιῶσι νὰ συμπηχθῶσι καὶ νὰ ἀφαιρέσωσι πᾶν ἴχνος διαιρέσεως καὶ διακρίσεως, δὲν πρέπει νὰ ἀκούωνται ἐντὸς τοῦ Ἐθνικοῦ Συνεδρίου διακρίσεις, ἀνυπόστατοι κατ’ οὐσίαν, ζημιοῦσαι δὲ, καὶ ἁπλῶς προφερόμεναι. Οὔτε Κεφαλλὴν, οὔτε Ζακύνθιος, οὔτε Μεσσήνιος, οὔτε Μεσολογγίτης εἶναί τις, ἀλλ’ ὅλοι ἐσμὲν Ἕλληνες, μιᾶς καὶ τῆς αὐτῆς μητρὸς τέκνα, μίαν καὶ τὴν αὐτὴν ἔχοντες σημαίαν. Αἱ ἁπλῶς διοικητικαὶ διαιρέσεις δὲν ἔχουσιν ἔννοιαν, ὁποίαν ἀποδίδουσιν αὐταῖς οἱ ἑκάστοτε περὶ Ἀθηνῶν καὶ περὶ ἐπαρχιῶν ὁμιλοῦντες. Αὐτοὶ οἱ χωρισμοὶ πρέπει νὰ λείψουν.

§23ΡΑΛΛΗΣ. Τόσα δημόσια ἔργα ἔγειναν εἰς τὴν πρωτεύουσαν, ὥστε δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν, ὅτι ἀδικεῖται. Ποῦ εἴδατε δημοσίας ὁδοὺς, ποῦ νομαρχιακὰς; Ἐξ ἐναντίας, κύριοι, δημεύεται ἡ περιουσία τῆς ἐπαρχίας Ἀττικῆς ἐκ τῆς ὁδοποιΐας, χάριν τῶν ἐπαρχιῶν· αὐτὸ εἶναι ἡ ἀλήθεια.

§24ΦΙΛΗΜΩΝ. Χάριν τῆς Ἑλλάδος, εἴπατε, ἀξιότιμε συνάδελφε. Ὡς προεῖπον, ἐπαρχίαι καὶ πρωτεύουσα δὲν ὑπάρχουσιν, ἀλλὰ μία καὶ μόνη Ἑλλάς.

§25ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Ἐπὶ τοῦ γράμματος τοῦ νόμου θὰ εἴπω δύο λέξεις. Ἐπειδὴ ὁ κ. βουλευτὴς Ἀθηνῶν ἠθέλησε νὰ μὲ διαψεύσῃ ἐπὶ τῶν πληροφοριῶν, τὰς ὁποίας ἠρύσθην ἀπὸ τὰ παλαιὰ πρακτικὰ τῶν Συνελεύσεων, ἔρχομαι μὲ τὰ ἴδια πρακτικὰ νὰ ἀποδείξω, ὅτι ἐγὼ ἤμην καλλίτερα πληροφορημένος ἀπὸ αὐτόν. Ἐγὼ ἐν τῇ ὁμιλίᾳ μου εἶπον, ὅτι τὸ συνέδριον τῆς Ἐπιδαύρου ἔδωκε τὴν πολιτογράφησιν εἰς πάντα, πάσης θρησκείας καὶ φυλῆς, συμμεριζόμενον τὸ κίνημα· ἀλλ’ ὁ ὑπ’ ἀριθ. 17 Νόμος τοῦ Νοεμβρίου τοῦ 1822 εἶναι ὅπως σεῖς, κ. Φιλήμων, τὸν περιεγράψατε, ἢ ὅπως ἐγώ; Ἔχω τὰ πρακτικὰ τῆς Συνελεύσεως τῆς τρίτης Σεπτεμβρίου ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ ζητήματος, ὅπερ συνεζητήθη ἐν τῇ Συνελεύσει ἐκείνῃ, εἰς τὴν ὁποίαν παρήδρευον ζῶντα τὰ μέλη τῶν συνελεύσεων τῆς Ἐπαναστάσεως, καθὼς καὶ τὰ μέλη τῶν Κυβερνήσεων τοῦ 1822, 1824, 1826 καὶ 1828· οὐδεὶς τούτων εἶπεν, ὅ,τι λέγετε σεῖς· καὶ ἰδοὺ τὶ λέγουν· (ἀναγινώσκει τὰ πρακτικὰ τῆς Συνελεύσεως τῆς 3 Σεπτεμβρίου, συνεδριάσεως ἐννάτης τῆς 22 Νοεμβρίου 1848) Καὶ αὐτὰ ἐλέχθησαν, κύριε βουλευτὰ Ἀττικῆς, καθ’ ἣν ἐποχὴν ἦσαν, ὡς εἶπον, καὶ οἱ πληρεξούσιοι καὶ οἱ κυβερνῆται τοῦ 1822 παρόντες, καθὼς καὶ οἱ τοῦ 1823, τῆς ἐν Ἄστρει Συνελεύσεως, τοῦ 1824 καὶ 1825 καὶ 1827, καὶ αὐτοὶ οἱ ὑπουργοὶ τοῦ Κυβερνήτου Γλαράκης, Χρυσόγελως καὶ Τρικούπης. Κατὰ πόσον ἔχω δίκαιον φαίνεται ἐκ τοῦ ὅτι 187 πληρεξούσιοι ἀπεδέχθησαν τὴν γνώμην τῶν ὑποστηριξάντων τὸν Νόμον τοῦτον, καὶ ἐκ τῶν 187 τούτων πληρεξουσίων τὰ τρία τέταρτα ἔλαβον μέρος εἰς τὰς Συνελεύσεις καὶ τὰς Βουλὰς τῆς ἐπαναστάσεως, καὶ ἐπὶ Κυβερνήτου. Λοιπὸν δὲν ἠδυνήθης νὰ μὲ διαψεύσῃς, διότι φέρω καὶ ἐγὼ ἐπίσημα πρακτικά.

§26ΦΙΛΗΜΩΝ. Ἐγὼ ἀνέγνωσα τὸν λόγον τοῦ Καποδιστρίου, τὸν ὁποῖον ἐπεκαλέσθητε, καὶ αὐτὸς λέγει ἰδιοκτησίαν μόνον, καὶ ὄχι κατοικίαν.

§27ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Κύριε βουλευτὰ, εἰς τὴν ἐποχὴν ἐκείνην, ἕνεκα τοῦ διαρκοῦς ἑπταετοῦς πολέμου, ὅστις δὲν ἀνῆκεν εἰς ἐπαρχίαν, δὲν ἐπρόφθασε ν’ ἀποκτήσῃ ἰδιοκτησίαν· διὰ τοῦτο, ὅταν ἦλθεν ὁ Κυβερνήτης καὶ ἐμνημόνευσεν ἰδιοκτησίαν, ἠνόει ἐγκατάστασιν πραγματικὴν, διότι ἰδιοκτησίαν εἶχον ἐκεῖνοι μόνοι, οἱ ὁποῖοι ἤρχοντο ἀπὸ τὰς ἐπαρχίας, καὶ ὀφείλεις νὰ σπουδάζῃς τὴν σύγχρονον ἱστορίαν τοῦ τόπου σου, διὰ νὰ γνωρίζῃς τὰς λεπτομερείας αὐτάς. Ἔπειτα ἡμεῖς ἔχομεν Νόμον ἤδη, ὁ ὁποῖος λέγει ἐγκατάστασιν, καὶ ἡ λέξις ἐγκατάστασις ἔχει σαφῆ σημασίαν, ὅπως καὶ ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Ζακύνθου ἐξήγησεν· ἄλλως ἤθελεν εἰπῆ πολιτογράφησιν· καὶ ἡ σημασία τῆς μιᾶς λέξεως ἔχει πολλὴν διαφορὰν τῆς ἄλλης, διότι ἡ γλῶσσά μας εἶναι πλουσία. Προχθὲς σεῖς, κ. Φιλήμων, εἴπατε, ὅτι δὲν εἶναι συνταγματικὸν νὰ γράψωμεν διὰ τὸν Βασιλέα «ἡ Αὐτοῦ Μεγαλειότης.» Πῶς λοιπὸν σήμερον δυνάμεθα νὰ παραβιάσωμεν ὅρον τοῦ Συντάγματος;

§28ΦΙΛΗΜΩΝ. Δὲν εἶναι παραβίασις. Ἐγὼ ἐπεκαλέσθην τὴν ἐποχὴν τοῦ ἀγῶνος, καὶ σᾶς εἶπον πῶς ἡρμήνευσαν τὸν Νόμον οἱ ἄνθρωποι τοῦ ἀγῶνος· διότι οὕτω πρέπει νὰ ἑρμηνεύωνται οἱ τοιοῦτοι Νόμοι.

§29ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Καὶ ἐν τούτοις σοὶ ἀπέδειξα, ὅτι ἐσφαλμένως ἑρμηνεύεις τὰ ἔργα τῶν ἀνδρῶν τοῦ ἀγῶνος, ἂς ἦναι καὶ τοῦ 1826, καὶ δὲν εἶναι τῶν μεγάλων ἀνδρῶν τοῦ παρόντος καιροῦ, κατὰ τὸν ἔντιμον βουλευτὴν Καλαβρύτων. Κύριοι, εἰς ὅλα τὰ μέρη τοῦ κόσμου καὶ εἰς αὐτὰ τὰ μοναρχικὰ ὁ φρουρὸς τῆς ἀκριβοῦς ἐφαρμογῆς τῶν Νόμων εἶναι ἡ ἀντιπολίτευσις, καὶ τὸ ἰσχυρότερον ὅπλον, δι’ οὗ αὕτη δύναται νὰ προσβάλῃ τὴν Κυβέρνησιν, εἶναι ἡ μὴ ἐφαρμογὴ τῶν Νόμων. Ἂν λοιπὸν (ἀποτεινόμενος πρὸς τὴν πτέρυγα τῆς ἀντιπολιτεύσεως) κάμετε τὴν ἀρχὴν τῆς παραβιάσεως, ἡ Κυβέρνησις δύναται εἰς πᾶσαν περίστασιν νὰ δικαιολογήσῃ ἰσχυρὰς παραβιάσεις. Ὑπάρχει, π. χ. ὅρος τοῦ Συντάγματος, καθ’ ὃν δὲν ἠμπορεῖ ἡ Κυβέρνησις νὰ διορίσῃ ὑπάλληλον εἰς μὴ νενομοθετημένην θέσιν. Ἂν ὅμως ἡ κυβέρνησις διορίσῃ ἕνα παλαιὸν πεπαιδευμένον ἄνθρωπον, ὡς ῥήτορα καὶ διδάσκαλον τοῦ λαοῦ, καὶ μᾶς παρουσιάσῃ εἰς τὸν προϋπολογισμὸν μισθοδοσίαν σπουδαίαν, καὶ εἴπομεν ἡμεῖς, ποῦ εὗρες θέσιν νὰ διορίσῃς ἕνα διδάσκαλον τοῦ λαοῦ, καὶ ἡ κυβέρνησις μᾶς εἴπῃ· σεῖς χθὲς δὲν εἴπατε, ὅτι τὰ πράγματα προώδευσαν, καὶ θὰ ἀφήσωμεν τὸν λαὸν εἰς τὴ. ἀμάθειαν; Ταῦτα, κύριοι, δύναται νὰ μᾶς εἴπῃ, ὅταν ἡμεῖς λέγωμεν, ὅτι οἱ νόμοι εἶναι ἕωλοι καὶ πρέπει νὰ ἐξηγῶνται ὑπὸ ἄλλο πνεῦμα, καὶ ὄχι μὲ ἐκεῖνο τοῦ 1826.

§30ΦΙΛΗΜΩΝ. Δὲν ἔχουν σχέσιν αὐτά.

§31ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Τὰ κάμνουν καὶ ἔχουν. Βλέπετε, κύριοι, ὅτι ἐνταῦθα ὑπάρχει ῥητὴ παραβίασις νόμου· δὲν ἔχομεν τὸ δικαίωμα οὔτε ἡμεῖς, οὔτε ἡ Κυβέρνησις νὰ παραβιάσῃ νόμον.

§32ΡΟΥΦΟΣ. Ἡ Συνέλευσις ἐψήφισε τὸ ἄρθρον τοῦ Συντάγματος καθ’ ἣν ἔννοιαν ἔδωκαν εἰς αὐτὸ οἱ κ. κ. Μίλησης καὶ Ἀντωνόπουλος. Εἶναι λοιπὸν δίκαιον οἱ κύριοι οὗτοι βουλευταὶ νὰ μᾶς εἴπωσι τὴν γνώμην των.

§33ΜΙΛΗΣΗΣ. Κύριοι, ἄπορος μοὶ φαίνεται ἡ κατ’ ἐπανάληψιν ἐκφρασθεῖσα πρόσκλησις πρὸς ἐμὲ καὶ τὸν κ. Ἀντωνόπουλον, ἵνα ἑρμηνεύσωμεν τὴν ἔννοιαν τοῦ ἄρθρου 70 τοῦ Συντάγματος. Αἱ ἀγορεύσεις ἡμῶν ἐν τῇ Συνελεύσει δὲν εἶναι μυστήριον, εἶναι γραπταὶ καὶ ἔντυποι, ἀνεγνώσθησαν δὲ πολλάκις ἐνώπιόν σας· ἡ ἑρμηνεία, τὴν ὁποίαν τότε ἐδώκαμεν ἀμφότεροι, δὲν εἶναι ὡσαύτως μυστήριον· εἶναι καὶ αὕτη γραπτὴ καὶ ἔντυπος, ἀνεγνώσθη δὲ πολλάκις. Ὕστερον ἀπὸ ὅλα αὐτά, πρὸς τί ἡ ἐπίμονος πρόσκλησις νὰ ἔλθῃ ὁ ἐξ Ἑρμιονίδος βουλευτὴς, ἵνα ἑρμηνεύσῃ τὴν γνώμην του ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 70, γνώμην, ἡ ὁποία εἶναι ἐδῶ εἰς τὰ πρακτικά; Ποῖον σκοπὸν εἴχομεν, ὅτε ἀπῃτήσαμεν ἐν τῇ Συνελεύσει τὴν ἐγκατάστασιν, ἡ ὁμιλία μου τὸ ἐκφράζει ῥητῶς. Ἐνομίσαμεν, κύριοι, — ὀρθῶς ἢ ἐσφαλμένως ἀδιάφορον, περὶ τούτου δὲν πρόκειται νῦν, — ἐνομίσαμεν, ὅτι ἡ ἐθνικὴ ἀντιπροσωπεία δι’ αὐτῆς θὰ ἦτο μᾶλλον ζῶσα, μᾶλλον πραγματική· ἐνομίσαμεν, ὅτι δι’ αὐτοῦ τοῦ θεσμοῦ αἱ ἐπαρχίαι θὰ ἀπέκτων πολιτικά τινα δικαιώματα, πολιτικήν τινα ὕπαρξιν, διότι οἱ πολιτευόμενοι θὰ εἶχον συμφέρον νὰ ἔρχωνται διηνεκῶς εἰς συνάφειαν μετ’ αὐτῶν, θὰ ἐλάμβανον δ’ οὕτως ἀφορμὴν νὰ σπουδάζωσιν ἐκ τοῦ σύνεγγυς τὰς ἀνάγκας τῶν ἐπαρχιῶν, τὰς ἰδέας των, τοὺς πόθους των, τὰς ἐλλείψεις των αὐτάς· ὅτι οὕτως αἱ κατὰ μέρος ἰδέαι τῶν ἐπαρχιῶν, οἱ κατὰ μέρος πόθοι, αἱ κατὰ μέρος εὐχαὶ αὐτῶν θὰ ἔρχωνται ἐδῶ, θὰ κρίνωνται, θὰ συζητῶνται ἀπὸ κοινοῦ, καὶ θ’ ἀποτελῆται ἡ πραγματικὴ ἑνότης τοῦ ἔθνους, ἡ ζῶσα, οὐχὶ ἡ τυπικὴ, ἡ ἀφῃρημένη, ἡ ὁποία δὲν ἔχει ζωήν. Ἡ ἰδέα αὕτη δὲν εἶναι καινοφανὴς, δὲν εἶναι ξενότροπος, ὅπως ἠθέλησαν νὰ τὴν παραστήσουν. Τὰ ἔθνη, κύριοι, πάντοτε δι’ αὐτῆς τῆς ἰδέας διῆλθον καὶ διεμορφώθησαν· ἡ Ἀγγλία τὴν εἶχε μέχρι τοῦ Γεωργίου Γʹ εἰς τὸ φιλελεύθερον Σύνταγμα τῆς Γαλλίας τοῦ 1830 ὑπῆρχε ῥητὴ διάταξις, κατὰ τὴν ὁποίαν οἱ ἡμίσεις τοὐλάχιστον τῶν βουλευτῶν ἔπρεπε νὰ ἦναι κάτοικοι τῆς ἐπαρχίας, ἐξ ἧς ἐξελέγοντο· τὸ δημοκρατικὸν Σύνταγμα τῆς Ἀμερικῆς τοιαύτην διάταξιν ἔχει ἐν τῷ 1 ἄρθρῳ, δὲν δύναται ὁ κάτοικος μιᾶς πολιτείας νὰ ἐκλέγηται εἰς ἄλλην πολιτείαν. Δὲν εἶναι λοιπὸν καινοφανής, δὲν εἶναι ξενότροπος θεσμὸς, τὸν ὁποῖον ἡμεῖς ἐνταῦθα εἰσηγάγομεν. Ἐνομίσαμεν προσέτι, ὅτι ἡ πολιτικὴ ἀνάπτυξις τῆς Ἑλλάδος θὰ ἦτο ὁμαλωτέρα καὶ κανονικωτέρα, ἂν οἱ πολιτευόμενοι διετέλουν ἐν διηνεκεῖ συναφείᾳ μετὰ τοῦ λαοῦ, καὶ ὅτι, ἐὰν ἠθέλομεν συγκεντρώσει ὁλόκληρον τὴν πολιτικὴν ζωὴν τοῦ ἔθνους ἐν τῇ πρωτευούσῃ, ἠθέλομεν φέρει τὴν ὀλεθρίαν ἐκείνην πληθώραν, περὶ τῆς ὁποίας σᾶς ὡμίλησεν ὁ κ. Ἰακωβάτος. Γνωρίζω, κύριοι, ὅτι αἱ γενικαὶ ἰδέαι ἔχουσί τι τὸ ἐπαγωγόν. Ἡ γενικὴ πολιτογράφησις, ὁ κοσμοπολιτισμός, σύρει, μαγεύει ἰδίως τὰ ἀδύνατα πνεύματα· ἀλλ’ ὅσοι ἀγορεύουν τόσον εὐχερῶς ὑπὲρ τοιούτων ἀφηρημένων ἰδεῶν, ἐλησμόνησαν, ὅτι στενὴ ἰδέα εἶναι καὶ ἡ πατρίς, στενὴ ἰδέα εἶναι καὶ ἡ θρησκεία, στενὴ ἰδέα εἶναι καὶ ἡ οἰκογένεια, στενὴ ἰδέα εἶναι καὶ ἡ ἀτομικὴ ἐλευθερία· ὑπὸ τὰς στενὰς ὅμως ταύτας ἰδέας διεμορφώθησαν οἱ μεγαλείτεροι καὶ περιφανέστεροι πολιτισμοὶ τῆς ἀνθρωπότητος· ὑπὸ τὰς στενὰς ταύτας ἰδέας ἐθαυματούργησαν καὶ ἐλαμπρύνθησαν τὰ ἔθνη· διὰ τῶν ἀφηρημένων δὲ ἀρχῶν, διὰ τοῦ ἀχανοῦς κοσμοπολιτισμοῦ τίποτε δὲν παρήχθη, ἢ μᾶλλον, δὲν παρήχθησαν εἰμὴ φαντασιοκόποι οὐτοπισταί, οἵτινες βλάβην μᾶλλον ἢ ὠφέλειαν περιεποίησαν καὶ εἰς τὴν ἰδίαν αὐτῶν πατρίδα καὶ εἰς τὴν ἀνθρωπότητα καθόλου. Αὐτοί, κύριοι, ἦσαν οἱ λόγοι, διὰ τοὺς ὁποίους ἡ Ἐθνικὴ Συνέλευσις ἀπεφάσισε νὰ συνδέσῃ, ὅσον οἷόν τε στενότερον, τοὺς ἀντιπροσώπους μετὰ τῆς ἰδίας αὑτῶν ἐπαρχίας, οὐχὶ πνεῦμα στενόν, ἀποκλειστικόν, περιωρισμένον, ὡς εὐηρεστήθησάν τινες νὰ παραστήσωσι, πολὺ δὲ ὀλιγώτερον πνεῦμα αὐτοχθονισμοῦ, τοῦ ὁποίου τὸ δυσειδὲς φάσμα δὲν ἔπρεπε νὰ ἐπισείσουν ἀπὸ τοῦ βήματος τοῦ ἔθνους. Ἀλλὰ τίς ἡ πραγματικὴ ἔννοια τῆς διατάξεως ταύτης; ὁποία ἦτον ἡ ἀληθὴς ἰδέα, τὴν ὁποίαν εἴχομεν κατὰ νοῦν καὶ ἐγὼ καὶ ὁ κ. Ἀντωνόπουλος, οἵτινες εἰσηγάγομεν, καὶ ἡ Συνέλευσις, ἡ ὁποία ἀπεδέχθη τὴν πρότασιν; Ἡ ἰδέα ἦτο, κύριοι, νὰ δημιουργήσωμεν καθ’ οἱονδήποτε τρόπον δεσμόν τινα, συνάφειάν τινα τοῦ ἀντιπροσώπου μετὰ τῆς ἐπαρχίας. Δὲν ἐπεμείναμεν εἰς τύπους, καὶ ῥητῶς εἴπομεν, ὅτι δὲν ἀρκεῖ ἡ τυπικὴ πολιτογράφησις. Ἀλλ’ ἀπῃτήσαμεν ἆρά γε καὶ πραγματικὴν ἐγκατοίκησιν ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ; ὄχι· ῥητῶς εἴπομεν καὶ ἐγὼ καὶ ὁ κ. Ἀντωνόπουλος, ὅτι θέλομεν ἁπλῶς ἐγκατάστασιν πραγματικὴν καὶ οὐχὶ ψευδῆ, δηλαδή, ἄν τις ἔχῃ τὸ κέντρον τῶν πολιτικῶν ὑποθέσεών του ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ, ἂν ἔχῃ ἐν αὐτῇ ἀκίνητόν τινα κτῆσιν ἀνάλογον, καὶ ἐξ αὐτῆς δύναται νὰ ἔλθῃ εἰς σχέσεις διηνεκεῖς μετὰ τῆς ἐπαρχίας, ἂν καθ’ οἱονδήποτε ἄλλον τρόπον κατορθωθῇ αὐτὸ τὸ ὁποῖον ἐζητοῦμεν, νὰ συσταθῇ δεσμὸς τοῦ ἀντιπροσώπου μετὰ τῆς ἐπαρχίας, ὁ σκοπὸς τοῦ νόμου πληροῦται· μ. ἄλλας λέξεις, ἠθέλομεν ἓν εἶδος πολιτικῆς, οὕτως εἰπεῖν, κατοικίας, ἐν ᾗ νὰ ἔχῃ ὁ πολιτευόμενος τὸ κέντρον τῆς πολιτικῆς του ἐνεργείας· οὐδὲν πλέον. Τὸ ζήτημα λοιπὸν εἶναι πραγματικόν. Ἠκούσατε ὅσα ἐξέθηκεν ὁ κ. Δραγούμης· ἐὰν ἐπείσθητε, ὅτι τοιοῦτος δεσμός, τοιαύτη πολιτικὴ συνάφεια πραγματικὴ συνέστη καὶ ὑπάρχει μεταξὺ αὐτοῦ καὶ τῆς ἐπαρχίας, θὰ δώσητε τὴν ψῆφον ὑπέρ· ἄλλως θὰ καταψηφίσητε. Θέλετε τώρα καὶ τὴν ἰδικήν μου γνώμην; Ἐγὼ φρονῶ, κύριοι, ἐξ ὅσων ἤκουσα, ὅτι τῳόντι ἐπληρώθη ὁ σκοπὸς τοῦ νόμου, ὅτι ὁ κ. Δραγούμης, δι’ ὅσων ἐξέθηκεν, ἀπέδειξεν, ὅτι διατελεῖ εἰς συνάφειαν μετὰ τοῦ λαοῦ τῆς ἐπαρχίας. Διὰ τοῦτο θὰ ψηφίσω ὑπὲρ τῆς εἰσαγωγῆς του εἰς τὸ βουλευτήριον.

§34ΤΙΝΕΣ. Ἀρκετά.

§35ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Παπαγεωργίου ἔχει τὸν λόγον.

§36Γ. ΙΑΚΩΒΑΤΟΣ. Δύο λόγους ἔχω νὰ ἀποτείνω πρὸς τὴν Βουλήν, ἀλλὰ ἔπρεπε νὰ τοὺς ἐκφέρω ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, διότι δι’ αὐτῶν τῶν λόγων τελειόνω τὸ ζήτημα, εἶναι δὲ τὸ coup de grace! τὸ τετέλεσται! Δὲν θέλω νὰ ἐνδιατρίψω εἰς τὴν ψευδῆ ἑρμηνείαν, τὴν ὁποίαν ἔδωκεν ὁ προλαλήσας βουλευτὴς ἐναντίον αὐτῶν τῶν δεδομένων, ἐφ’ ὧν ἐστηρίχθη, ἐνῷ δι’ ὅλον τὸ τόσον καλὸν προοίμιον, μὲ ἓν ἀλλὰ ἐπαλινῴδησε. Παραδέχομαι, ἐπὶ τέλους, ὅτι ἐγκατάστασις δὲν εἶναι ἡ πραγματική, δηλαδὴ σωματική. Ἐγκατάστασις λοιπὸν καθ’ ὑμᾶς εἶναι ἡ ἀγορὰ ἑνὸς κτήματος; Ἔστω! ἐὰν ἡ πρόθεσις καὶ ἡ πραγματικὴ ἐγκατάστασις ἀποδεικνύωνται διὰ τῆς ἀγορᾶς τοῦ κτήματος, ὁ κ. Δραγούμης ἀπὸ τῆς ἡμέρας ἐκείνης ἀπέκτησε καὶ τὸ δικαίωμα τῆς ὑποψηφιότητος. Μὴ ἆρά γε καὶ ἐδῶ ἔχω ἄδικον, διότι οἱ ἀριθμοὶ καὶ ἡ χρονολογία τῆς ἀγορᾶς καταδικάζουν ἕνα ὑποψήφιον; Πότε ἐγκατεστάθη ὁ περὶ οὗ ὁ λόγος εἰς τὴν ἐπαρχίαν αὐτήν, τῆς ὁποίας ζητεῖ τὴν ἀντιπροσωπείαν; Ἀκούσατε (δὲν ἠξεύρω ποῦ εἶναι γραμμένον, τώρα, τώρα, μὴ σπεύδετε θὰ τὸ εὕρω)· χρονολογίαν ζητῶ. Τὸ συμβόλαιον τῆς ἀγορᾶς πότε χρονολογεῖται; Συμβόλαιον ἀγορᾶς δύο στρεμμάτων ἀμπέλου (παρακαλῶ νὰ μὲ συγχωρήσητε νὰ εὕρω ποῦ ἦναι.)

§37ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Εἰς τὰς 22 Νοεμβρίου 1877 ἐγένετο ἡ ἀγορὰ· τὸ ἠξεύρω, διότι ἤμην εἰς τὸ τμῆμα.

§38ΡΟΥΦΟΣ. 25 Νοεμβρίου.

§39Γ. ΙΑΚΩΒΑΤΟΣ. Δὲν ἔκλεισαν τὰ δύο ἔτη ἀπὸ τὴν ἡμέραν τῆς συνάψεως τοῦ συμβολαίου· δὲν παρῆλθον τὰ δύο ἔτη, λοιπὸν δὲν ἔχει ἐγκατάστασιν· ὥστε εἶναι le coup de grace.

§40ΡΟΥΦΟΣ. Εἰς τὴν δικογραφίαν εἶναι τὸ συμβόλαιον.

§41Γ. ΙΑΚΩΒΑΤΟΣ. Ναί· ἀλλὰ ἐγὼ θέλω νὰ τὸ εὕρω εἰς τὴν σημείωσιν.

§42ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Δὲν εἶναι δύο ἔτη.

§43Γ. ΙΑΚΩΒΑΤΟΣ. Λοιπὸν δὲν εἶναι ἐγκατάστασις, δὲν ἔκλεισεν ἡ διετία· ἑπομένως δὲν ὑπάρχει ἐγκατάστασις ἅμα θέσητε ὡς ὅρον τῆς ἐγκαταστάσεως τὴν ἀγορὰν τῆς ἀμπέλου.

§44ΡΟΥΦΟΣ. Μὲ δύο στρέμματα ἔχει τὸ κέντρον τῶν ὑποθέσεών του.

§45Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Τὸ παραδεχόμεθα· ὥστε μὴ ἐρευνᾶτε.

§46Γ. ΙΑΚΩΒΑΤΟΣ. Ἀφοῦ τὸ παραδέχεσθε, τότε ἐγκατάστασις δὲν ὑπάρχει. Αὐτὸ μόνον εἶχον νὰ εἴπω εἰς τὴν Βουλήν.

§47ΤΙΝΕΣ. Κηρύξατε, κ. Πρόεδρε, περαιωμένην τὴν συζήτησιν.

§48ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κηρύσσω περαιωμένην τὴν συζήτησιν.

§49ΡΟΥΦΟΣ. Νὰ χωρίσητε τὸ ζήτημα ὡς πρὸς τὸν Πάγκαλον.

§50ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἔγκυρον τῆς ἐκλογῆς ὡς πρὸς τὸν κ. Πάγκαλον παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη.

§51ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κατὰ τὸν Κανονισμόν, ἔπρεπε νὰ ἐρωτηθῇ ἡ Βουλὴ πρῶτον περὶ τοῦ ἐγκύρου τῆς ἐκλογῆς ἐν γένει, δεύτερον, ἐὰν ἦναι νόμιμος βουλευτὴς ὁ κ. Πάγκαλος, ἔχων τὰ ἀπαιτούμενα προσόντα, καὶ τρίτον, ἐὰν ἔχῃ τὰ προσόντα ταῦτα ὁ κ. Δραγούμης.

§52ΤΙΝΕΣ. Ἐτελείωσε τώρα τὸ περὶ τοῦ κ. Παγκάλου.

§53ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἔγκυρον τῆς ἐκλογῆς τῆς ἐπαρχίας Μεγαρίδος παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Οἱ παραδεχόμενοι, ὅτι ὁ κ. Δραγούμης ἔχει τὰ κατὰ νόμον προσόντα, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσι (τὸ ἀποτέλεσμα ἀμφίβολον).

§54ΤΙΝΕΣ. Τὸ ἀνάπαλιν.

§55ΕΤΕΡΟΙ. Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§56ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι, ὅτι ὁ κ. Δραγούμης ἔχει τὰ προσόντα λέγουν ναί, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουν ὄχι. Γίνεται ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν τῶν Βουλευτῶν Ἀλεξ. Πετσάλη καὶ Γ. Ῥούφου.

§57ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψηφοφόρησαν ἐν ὅλῳ 148· ὑπὲρ τῆς προτάσεως 79, κατὰ δὲ 69. (Χειροκροτήματα ἐκ τοῦ ἀκροατηρίου.) Ὥστε ἀνακηρύττονται νόμιμοι Βουλευταὶ τῆς ἐπαρχίας Μεγαρίδος οἱ κ.κ. Σ. Δραγούμης καὶ Δ. Πάγκαλος.

§58ΤΙΝΕΣ. Νὰ διαλυθῇ ἡ συνεδρίασις.

§59ΕΤΕΡΟΙ. Ὄχι, νὰ ἐξακολουθήσωμεν.

§60ΤΙΝΕΣ. Δὲν εἶναι ἀπαρτία. Ἐκφωνεῖται ὁ ὀνομαστικὸς κατάλογος.

§61ΠΡΟΕΔΡΟΣ. 101 παρόντες· ἑπομένως δὲν ὑπάρχει ἀπαρτία. Λύεται ἡ συνεδρίασις ὥρᾳ 5. μ. μ.