1878.12.07

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 58

τῆς 7 Δεκεμβρίου 1878.

(Πέμπτη)

Ὥρᾳ 3 μ. μ.

(Ἀναγνωσθέντος τοῦ ὀνοματικοῦ καταλόγου καὶ τῆς Βουλῆς ἐν ἀπαρτίᾳ γενομένης, ἤρξατο ἡ συνεδρίασις). (Ἄρχεται ἡ ἀνάγνωσις τῶν πρακτικῶν τῆς προτεραίας).

§1ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, παρακαλῶ νὰ ἐπικρατῇ ἡσυχία κατὰ τὴν ἀνάγνωσιν τῶν πρακτικῶν διὰ νὰ ἀκούωμεν, διότι προχθές, ἐνῷ ἡ Βουλὴ εἶχεν ἀποφασίσει νὰ διαγραφῇ ἀπὸ τὸ ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν τὸ κονδύλιον τῶν 160 χιλιάδων δραχμῶν διὰ τοὺς τόκους τῶν προσωρινῶν δανείων, τὰ πρακτικὰ δὲν εἶχον τοῦτο, καὶ ἐπειδὴ συνήθως δὲν ἀναγινώσκονται ἐν ἡσυχίᾳ δὲν τὰ ἀκούομεν καλῶς καὶ δὲν ἐπροσέξαμεν εἰς αὐτό.

§2ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οὔτε εἰς τὰ στενογραφημένα πρακτικὰ εἶναι σημειωμένον, ὅτι ἔλαβε χώραν ἡ ἀπόφασις αὐτὴ τῆς Βουλῆς, οὔτε εἰς τὰ ἐπίσημα.

§3ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τὸ βέβαιον εἶναι ὅτι εἶχεν ἀποφασισθῆ νὰ διαγραφῇ τὸ κονδύλιον· εἰς τὰ πρακτικὰ δὲν εἶναι σημειωμένον βεβαίως, διότι δὲν ἐδώσαμεν τὴν ἀπαιτουμένην προσοχὴν, ἀλλὰ τοῦ λοιποῦ πρέπει νὰ ἀναγινώσκωνται τὰ πρακτικὰ μὲ ἡσυχίαν, διὰ νὰ τὰ ἀκούωμεν καὶ προσέχωμεν εἰς αὐτά. Καὶ δὲν πρόκειται μόνον περὶ τῶν 160 χιλιάδων δραχμῶν, ἀλλὰ περὶ δύω ἑκατομμυρίων.

§4ΤΙΝΕΣ. Κάμετε ἡσυχίαν, κύριε Πρόεδρε, διότι δὲν ἀκούομεν τίποτε.

§5ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Προχθὲς ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν εἶχε γείνει συζήτησις περὶ τῆς ἐξαλείψεως 160,000 δραχμῶν διὰ τόκους τῶν προσωρινῶν δανείων, καὶ τότε ἡ Βουλὴ ἀπεφάσισε, συναινέσει τῆς Κυβερνήσεως, ὅπως διαγραφῇ τὸ ἄρθρον ἐκεῖνο, καὶ διὰ τοῦτο δὲν προεκαλέσαμεν οὔτε ψηφοφορίαν οὔτε ὀνομαστικὴν κλῆσιν. Ἔκ τινος παρατηρήσεως ὅμως τοῦ κ. Παπαμιχαλοπούλου χθὲς ἐλάβομεν ἀφορμὴν νὰ ἐξετάσωμεν καὶ εἴδομεν, ὅτι οὐδεμία ἐγένετο μνεία περὶ τούτου ἐν τοῖς πρακτικοῖς. Ἡμεῖς φρονοῦμεν τοῦτο ὄχι ἀδιάφορον, διότι ἡ ἀπόφασις αὕτη εἶναι ὄχι τόσον σπουδαία διὰ τὸ κονδύλιον καθ’ ἑαυτὸ ὅσον περιορίζει καὶ αὐτὰ τὰ δάνεια κατὰ ἑκατομμύρια, ἀλλ’ αἴφνης βλέπομεν, ὅτι τοιοῦτόν τι δὲν ἐγένετο· δὲν ὑπάρχει οὔτε εἰς τὰ ἐπίσημα πρακτικὰ οὔτε εἰς τὰ στενογραφημένα πρακτικά.

§6ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Τόσον εἶναι βέβαιον, κύριε Πρόεδρε, ὅτι τοὐλάχιστον δὲν ἦτο καταφανῶς γνωστὸν ὅτι ἡ Βουλὴ ἀπεφάσισε τὴν ἀπάλειψιν τοῦ ποσοῦ αὐτοῦ ὥστε ἐγὼ ὡμίλουν ἐν καλῇ τῇ πίστει περὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου κατὰ τὴν χθεσινὴν συνεδρίασιν ὡς ἐὰν μὴ ὑπῆρξε τότε ἀπόφασις· σημειώσατε δὲ ὅτι εἶμαι ἐξ ἐκείνων τῶν συναδέλφων, ὅστις πολλὴν προσοχὴν δίδω εἰς τὰς ἀποφάσεις τῆς Βουλῆς καὶ μάλιστα περὶ ἀντικειμένων τοιούτων ἐφ’ ὧν ἐνήργησα ὡς Ὑπουργός· ἀλλ’ ἔχω ὑπ’ ὄψιν μου καὶ τὴν ἐφημερίδα «Ὥραν» ἥτις περιλαμβάνει τὰ στενογραφημένα πρακτικὰ τῆς συνεδριάσεως ἐκείνης· καὶ ἐν τῇ ἐφημερίδῃ ταύτῃ τῇ περιεχούσῃ ὡς εἶπον ἀκριβῶς τὰ στενογραφήματα τῆς συνεδριάσεως ἐκείνης δὲν περιέχεται τοιαύτη ἀπόφασις τῆς Βουλῆς περὶ ἀπαλείψεως τοῦ τόκου τῶν προσωρινῶν δανείων ἐκ δραχ. 160,000, ἐνῷ περιέχονται αἱ ἄλλαι ἀποφάσεις τῆς Βουλῆς· καὶ ἐκ τούτου λοιπὸν ἐξάγεται ὅτι τοιαύτη ἀπόφασις τῆς Βουλῆς δὲν ἐγένετο· ἴσως ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Μεσολογγίου νὰ ἐξέλαβεν ἐσφαλμένως ὅτι ἐγένετο.

§7Ν. ΣΟΥΤΣΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐγὼ ἀντελήφθην κατὰ τὴν συνεδρίασιν ἐκείνην ὅτι ἀπηλείφθη τὸ ποσὸν τῶν 160 χιλιάδων δραχμῶν, καὶ τόσον εἶναι βέβαιον τοῦτο, ὥστε ὅσον εἶναι βέβαιον ὅτι ὁλόκληρον τὸ ποσὸν τῶν 5 ἑκατομμυρίων ἀπαλείφεται, διότι ἀπεφασίσαμεν νὰ πληρώσωμεν διὰ τὰ προσωρινὰ δάνεια 2 ἑκατομμύρια.

§8ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Πιθανὸν νὰ ἀντελήφθητε οὕτω πῶς.

§9ΒΑΛΕΤΤΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, διὰ τούτου, τὸ ὁποῖον θέλω νὰ εἴπω, δὲν ἐννοῶ βέβαια νὰ ἀποδώσω μορφὴν εἰς κανένα, δύναμαι ὅμως νὰ βεβαιώσω ὅτι ὅτε ἐγένετο ἡ λογομαχία αὕτη καὶ ὁ κ. Παπαμιχαδόπουλος ἐπέμενε ἀποδίδων εἰς τὴν κυβέρνησιν τοῦ κ. Δεληγεώργη ὅτι ἔκαμε τὰ προσωρινὰ δάνεια.....

§10ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἐπέμεινα, κ. Βαλέττα, ἀλλ’ εἶπον ὅτι νομίζω.

§11ΒΑΛΕΤΤΑΣ. Ἔστω ὅτι νομίζετε· ἐνθυμοῦμαι κάλιστα ὅτι ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἐστράφη πρὸς ὑμᾶς καὶ διὰ κινήσεως τῆς κεφαλῆς καταφανεστάτης ἐδείκνυε ὅτι παρεδέχετο τὴν διαγραφὴν τῶν 160 χιλ. δραχ. διὰ τοῦτο ἐγεννήθη ἐν ἡμῖν ἡ πεποίθησις ὅτι ἀφοῦ καὶ ὁ ὑπουργὸς παρεδέχθη τὴν διαγραφήν, αὕτη ἐγένετο δεκτὴ καὶ ὑπὸ τῆς Βουλῆς.

§12ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἦτο, κύριοι, ἀδύνατον ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν νὰ δεχθῇ τὴν διαγραφὴν τῆς πιστώσεως ταύτης, διότι ἂν συνῄνει εἰς τὴν διαγραφὴν τῆς πιστώσεως τῶν 160,000 δραχμῶν, ἀνελάμβανε τὴν ὑποχρέωσιν τῆς ἀποτίσεως τοῦ κεφαλαίου τοῦ χρέους, διὰ τὸ ὁποῖον αἱ 160.000 δραχ. ἐσημειώθησαν ὡς τόκοι, ἤτοι ἀνελάμβανε τὴν ὑποχρέωσιν νὰ πληρώσῃ 2,000,000 δραχμῶν· ἐὰν δ’ ἀνελάμβανε τὴν ὑποχρέωσιν νὰ πληρώσῃ τὰ 2,000,000 δραχμῶν, ἤθελεν ἐλαττώσει τὸ χρηματικὸν ποσὸν τὸ ὁποῖον διὰ τῶν συμβάσεων μετὰ τῆς ἐθνικῆς τραπέζης καὶ διὰ τοῦ νόμου περὶ ἐντόκων γραμμάτων ἐθήκατε εἰς τὴν διάθεσίν του, ὅπως πληρώσῃ τὰ κενὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1878, τὰ ὁποῖα πάντες ἀνεγνωρίσατε ὑπάρχοντα· Ἑπομένως δὲν ἠδύνατο νὰ συναινέσῃ εἰς τὴν ἐλάττωσιν τῶν μέσων, τῶν προωρισμένων πρὸς πλήρωσιν τῶν κενῶν τοῦ προϋπολογισμοῦ.

§13ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὅλοι ἔχετε δίκαιον, ἀλλὰ δίκαιον ἔχουν καὶ οἱ στενογράφοι καὶ ὁ συντάκτης τῶν πρακτικῶν, οἱ ὁποῖοι δὲν δύνανται νὰ ἀντιληφθῶσιν ὡς ἐκ τοῦ θορύβου καλῶς τὸ πρᾶγμα καὶ οὕτω τὸ ἀντιλήφθησαν καὶ κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον εἶναι συντεταγμένα καὶ τὰ στενογραφημένα καὶ τὰ ἐπίσημα πρακτικὰ οὕτως ἀνεγνώσθησαν, καὶ ἐπειδὴ δὲν ἐγένετο καμμία ἀντίῤῥησις ἐγὼ τὰ ἐπεκύρωσα. Ἐὰν ἐγράφετο εἰς τὰ ἐπίσημα πρακτικὰ τὸ ἀντικείμενον, εἰς τὰ στενογραφημένα τότε ἤθελε γείνει ἄλλη ἐνέργεια, ἀλλὰ σήμερον παρέβαλα τὰ ἐπίσημα πρὸς τὰ στενογραφημένα· ἓν μέρος μάλιστα τῶν στενογραφημένων εἶναι διωρθωμένον ἀπὸ τὸν κ. Τρικούπην, ὥστε δὲν ἠμπορεῖ νὰ ὑπάρξῃ οὔτε ἡ ἐλαχίστη ὑπόνοια ὅτι ἀντικατεστάθη φύλλον τι τῶν πρακτικῶν τούτων. Διὰ περισσοτέραν δὲ ἀσφάλειαν τὰ ἐμονογράφησα σήμερα ἐγώ. Δὲν φαίνεται πουθενὰ ὅτι ἐλήφθη καμμία τοιαύτη ἀπόφασις. Ἔχετε δὲ καὶ τὸν κύριον ὑπουργὸν δηλοῦντα, ὅτι δὲν ἐδέχθη τὸν ἀπάλειψιν τοῦ ἄρθρου ἐκείνου· ἄλλως, ἔπρεπε νὰ τεθῇ θέμα ἀπὸ τὸν πρόεδρον, καὶ ἡ Βουλὴ ν’ ἀποφασίσῃ· τοιοῦτόν τι διόλου δὲν φαίνεται ἐν τοῖς πρακτικοῖς ὅτι ἔγεινε. Λοιπὸν θὰ παρακαλέσω τοὺς κ. βουλευτὰς νὰ τηρῶσιν ἡσυχίαν διὰ νὰ ἀντιλαμβάνωνται τῆς ἀναγνώσεως τῶν πρακτικῶν. Ἐξακολουθεῖ καὶ τελειώνει ἡ ἀνάγνωσις τῶν πρακτικῶν.

§14ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις κατὰ τῶν πρακτικῶν;

§15ΜΙΛΗΣΗΣ. Μάλιστα, κύριε Πρόεδρε. Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 6 τοῦ νομοσχεδίου περὶ προσωρινοῦ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ ὑπέβαλον χθὲς μίαν τροπολογίαν, δι’ ἧς ἔλεγον νὰ ὀργανωθῇ καὶ τὸ μηχανικὸν κατὰ σύνταγμα, ὅπως καὶ τὰ δύω ἄλλα ὅπλα, τὸ ἱππικὸν καὶ τὸ πυροβολικόν. Αὐτὴ ἡ τροπολογία δὲν εἶναι σημειωμένη εἰς τὰ πρακτικά.

§16ΠΟΛΛΟΙ. Ἔπεσε.

§17ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἂς ἔπεσε· τοῦτο δὲν σημαίνει ὅτι δὲν πρέπει νὰ γείνῃ καὶ μνεία αὐτῆς εἰς τὰ πρακτικά.

§18ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τῷ ὄντι αὐτὴ ἡ τροπολογία δὲν ἀναφέρεται εἰς τὰ πρακτικὰ καὶ πρέπει νὰ προστεθῇ. Λοιπὸν ἐγκρίνονται τὰ πρακτικὰ μὲ τὴν προσθήκην αὐτὴν τῆς τροπολογίας τοῦ κυρίου Μίληση;

§19ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§20ΦΙΛΗΜΩΝ. Ἡ Βουλὴ πρὸ καιροῦ συνέστησεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ λάβῃ πρόνοιαν περὶ τῆς χήρας Σαχτούρη καὶ τῆς ἐγγονῆς Βαρβάκη· ἡ Κυβέρνησις ἀξιεπαίνως φερομένη, ἀπησχόλησε πολυτίμους ὥρας καὶ ἐργασθεῖσα ὑπέβαλεν εἰς τὴν Βουλὴν τὰ σχετικὰ νομοσχέδια. Αὐτὰ ὑπεβλήθησαν πρὸ 20 ἡμερῶν, εἶναι ἐγγεγραμμένα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Νομίζω, ὅτι ἡ φιλοτιμία καὶ ἡ ὑπόληψίς μας ἀπαιτεῖ νὰ ψηφισθοῦν τὰ νομοσχέδια ταῦτα ἀπὸ τῆς σήμερον· ἐντὸς ἑνὸς τετάρτου τῆς ὥρας τελειώνομεν τὴν ψηφοφορίαν· ὥστε μέχρι τοῦ Σαββάτου νὰ γείνῃ καὶ ἡ γʹ. ψηφοφορία. Ἄλλως τε ἂν δὲν ἀρχίσωμεν ἀπὸ σήμερον τὴν ά. ψηφοφορίαν, τότε ἐννοεῖται ἡ Σύνοδος τελειώνει καὶ θὰ μείνουν. Δὲν ἐμποδίζει λοιπὸν τίποτε νὰ προβῶμεν σήμερον.

§21ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑποστηρίζεται ὑπὸ δέκα ἡ πρότασις τοῦ κυρίου Φιλήμονος;

§22ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα (ἐγείρονται ὑπὲρ τοὺς 10).

§23ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ἐρωτήσω λοιπὸν τὴν Βουλήν· οἱ παραδεχόμενοι νὰ προταχθῇ σήμερον ἀπὸ πᾶν ἄλλο ἀντικείμενον καὶ νὰ γείνῃ ἡ πρώτη συζήτησις ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ συντάξεως τῆς χήρας Σαχτούρη καὶ τῆς ἐγγονῆς τοῦ Βαρβάκη, παρακαλῶ νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται οἱ ὀλιγώτεροι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη.

§24ΦΙΛΗΜΩΝ. Ἡ Βουλὴ λοιπὸν λέγει δι’ αὐτοῦ τοῦ τρόπου ὅτι δὲν θέλει.

§25ΡΑΛΛΗΣ. (Παραλείπεται ἡ ἀγόρευσίς του, καθὸ ληφθεῖσα παρ’ αὐτοῦ πρὸς διόρθωσιν δὲν ἐπεστράφη).

§26ΜΙΛΗΣΗΣ. Κύριοι, πληροφοροῦμαι ὅτι ἡ Ἱερὰ Σύνοδος ὑπέβαλεν εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ἐκκλησιαστικῶν πρότασιν πρὸς συμπλήρωσιν τῶν κενῶν θέσεων τῶν Ἐπισκόπων. Δὲν ἠξεύρω ἂν ἡ πληροφορία μου αὕτη ἦναι ἀκριβής, ἀλλ’ ἐὰν ἦναι ἀληθής, ὅτι ἡ Ἱερὰ Σύνοδος προτείνει τὴν πλήρωσιν τῶν κενῶν ἐπισκοπικῶν θέσεων, νομίζω ὅτι κατεπείγουσα παρίσταται ἀνάγκη νὰ ψηφίσωμεν τὸ νομοσχέδιον περὶ προσόντων τῶν Ἐπισκόπων. Μὴ λησμονήσητε, κύριοι, ὅτι ἡ χριστιανικὴ θρησκεία διατρέχει σήμερον ἀνθρωπίνως κρίσιν σοβαράν, σοβαρωτέραν πασῶν, ὅσας διῆλθε μέχρι τοῦδε, διότι δὲν καταδιώκεται διὰ τῆς βίας, ἀλλὰ πολεμεῖται ἡ ἀλήθεια τοῦ δόγματος καὶ ἡ ἱερότης τῶν παραγγελμάτων αὐτῆς ἐν ὀνόματι τῆς ἐπιστήμης καὶ τῆς προόδου. Ἡ χριστιανικὴ θρησκεία λοιπὸν εἶναι ἠναγκασμένη σήμερον ν’ ἀποδεικνύῃ κατὰ πᾶσαν στιγμὴν τὴν ἀλήθειαν τοῦ δόγματός της καὶ τὴν ἱερότητα τῶν παραγγελμάτων της· ὀφείλει δηλονότι σήμερον νὰ στρατεύηται. Παρῆλθεν ἡ ἐποχή, καθ’ ἣν διετέλει ἀσφαλὴς ὑπὸ τὴν σκέπην τῆς πολιτικῆς ἀρχῆς καὶ διὰ τῆς γενικῆς παρ’ ἁπάντων ἀναγνωρίσεως· σήμερον πρέπει νὰ ζῇ μαχομένη, νὰ ἦναι πάντοτε ἐπὶ τοῦ ῥήγματος, νὰ παλαίῃ διηνεκῶς καὶ παλαίουσα νὰ νικᾷ ἀποδεικνύουσα ὅτι στηρίζεται ἐπὶ τῆς αἰωνίου ἀληθείας καὶ δύναται νὰ συμβιβασθῇ μὲ πᾶσαν πρόοδον τῆς ἐπιστήμης καὶ μὲ πᾶσαν κατάστασιν τῆς κοινωνίας. Ἐὰν τοῦτο, κύριοι, ἦναι ἀληθές, φανερὸν ὅτι καθῆκον ἔχομεν κυριώτατον νὰ θέσωμεν εἰς τὰς ἐπισκοπικὰς ἀρχὰς ἄνδρας, ἀξίους τῆς κλήσεως ταύτης· ἄνδρας, οἱ ὁποῖοι νὰ ἦναι εἰς θέσιν νὰ ὑπερασπίσωσιν τὴν ἱερὰν ὑπόθεσιν, τὴν ὁποίαν θὰ ἀναδεχθῶσι. Ἂς φροντίσωμεν ν’ ἀναζωπυρώσωμεν, κύριοι, τὸ αἴσθημα τὸ θρησκευτικόν, τὸ ὁποῖον ὁσημέραι δυστυχῶς χαλαροῦται παρ’ ἡμῖν, φθίνει καὶ ἐκλείπει. Ἀναλογίσθητε ὅτι ὁμοῦ μὲ τὴν φθίσιν καὶ τὸν μαρασμὸν τοῦ θρησκευτικοῦ αἰσθήματος κλονοῦνται καὶ τὰ θεμέλια τῆς πολιτικῆς κοινωνίας, διότι τὴν κοινωνίαν συνέχει καὶ διασώζει ἡ ἠθική, τῆς ἠθικῆς δὲ κυρία βάσις εἶναι ἡ θρησκευτικὴ συνείδησις καὶ πίστις. Ὁ κίνδυνος εἶναι καταφανής, ἐπικείμενος. Ἂς σπεύσῃ τὸ Κοινοβούλιον νὰ στρέψῃ ἐπὶ τέλους τὴν προσοχήν του εἰς τὴν ἀξιοθρήνητον κατάστασιν τῆς Ἐκκλησίας, καὶ νὰ φροντίσῃ νὰ καταστήσῃ αὑτὴν ἀξίαν νὰ ἐκπληροῖ τὰ σπουδαῖα, τὰ δύσκολα καθήκοντα, τὰ ὁποῖα σήμερον πρὸ πάντων ἔχει καὶ πρὸς ἑαυτὴν καὶ πρὸς τὴν κοινωνίαν καὶ τὴν πολιτείαν. Δὲν βλέπετε τί συμβαίνει πέριξ ἡμῶν; Ἡ ἔλλειψις θρησκευτικῆς πίστεως ὑποσκάπτει τὰ θεμέλια τῶν εὐρωπαϊκῶν πολιτειῶν, παρασκευάζουσα καταστροφὰς, τῶν ὁποίων τὰ συμπτώματα ἐπιφαίνονται ἤδη πανταχόθεν. Σπεύσατε πρὸς Θεοῦ· λάβετε ἐγκαίρως τὰ μέτρα σας. Ἀνακαινίσατε διὰ τῆς ἁγίας θρησκείας τῶν πατέρων ἡμῶν τὴν ἠθικὴν τοῦ ἔθνους δύναμιν, καὶ σώσατε αὐτὸ ἀπὸ κινδύνου, πολὺ φοβερωτέρου ἐκείνου, τὸν ὁποῖον φοβεῖσθε, ὀργανίζοντες τὰς στρατιωτικὰς αὐτοῦ δυνάμεις. Μὴ ἐπιτρέπετε, μὴ ἀνέχεσθε ν’ ἀναβῶσιν εἰς τὰς ἀνωτάτας ἀρχὰς τῆς Ἐκκλησίας ἄνθρωποι ἀγράμματοι, οἵτινες οὔτε συνείδησιν θὰ ἔχωσι τῶν καθηκόντων, τὰ ὁποῖα ἐπιβάλλει ἡ σεμνὴ αὕτη θέσις.

§27ΤΙΝΕΣ. Διατὶ ὡς ὑπουργὸς δὲν ἐφέρατε τοιοῦτον νομοσχέδιον;

§28ΜΙΛΗΣΗΣ. Εὐχαριστῶ τοὺς κυρίους, διότι διὰ τῆς διακοπῆς των μοὶ δίδουσιν ἀφορμὴν νὰ ἀπαντήσω σήμερον καθαρώτερον εἰς ἐρώτησιν, ἥτις καὶ χθὲς μοὶ ἐγένετο. Τὸ νομοσχέδιον, κύριοι, περὶ προσόντων τῶν Ἐπισκόπων, τὸ ὁποῖον ἔχετε ὑπ’ ὄψιν, εἶναι συντεταγμένον καὶ εἰσηγμένον παρ’ ἐμοῦ.

§29ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ. Ὅτε τὸ ὑπέβαλον, εἶπον τοῦτο.

§30ΜΙΛΗΣΗΣ. Ὁ Διάδοχός μου, κύριος Δηλιγιάννης, εἶχε τὴν καλωσύνην νὰ τὸ υἱοθετήσῃ, ὡσαύτως δὲ, ὡς ἀκούετε, ὁ κύριος Αὐγερινός· ὥστε δὲν καθυστέρησα, κύριοι, εἰς τὴν ἐκπλήρωσιν τοῦ καθήκοντός μου. Ὡς ὑπουργὸς συνέταξα καὶ ὑπέβαλον τὸ νομοσχέδιον, ὡς βουλευτὴς ζητῶ ἐπιμόνως τὴν ἐπιψήφισίν του, ἀλλ’ αἰωνίως παραγκωνίζεται. Διατί; Δύω ἄρθρα εἶναι, κύριοι, δύω μόνον. Δὲν δαπανᾶτε ὀλίγας στιγμὰς καὶ διὰ τὴν Ἐκκλησίαν; Τὸ ἐπ’ ἐμοὶ, δευτέραν ταύτην φορὰν ἐφιστῶ ἐπὶ τούτου τὴν προσοχὴν τοῦ Κοινοβουλίου. Ἐξεπλήρωσα ὑπὲρ τὸ μέτρον ἴσως τὸ καθῆκόν μου. Σεῖς πράξατε ὅ,τι θέλετε.

§31ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ (ὑπουργὸς Ἐκκλησιαστικῶν). Διαβεβαιῶ τὴν Βουλὴν, ὅτι μέχρι τῆς στιγμῆς ταύτης οὐδεμίαν πρότασιν ἔλαβον παρὰ τῆς Ἱερᾶς Συνόδου.

§32ΜΙΛΗΣΗΣ. Τὸ βεβαιοῦτε;

§33ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ. Ἀπολύτως· ψεύματα δὲν ἠμπορῶ νὰ εἴπω.

§34ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἔστω· ἡ συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου εἶναι οὐχ ἧττον ἀναγκαία.

§35ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑποστηρίζεται ἡ πρότασις τοῦ κυρίου Μίληση ὑπὸ 10; (ἐγείρονται πλέον τῶν 10). Θὰ ἐρωτήσω τὴν Βουλήν. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν τοῦ κυρίου Μίληση νὰ τεθῇ εἰς συζήτησιν τὸ νομοσχέδιον περὶ προσόντων τῶν Ἐπισκόπων παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη.

§36Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, τὸ ὑπ’ ἀριθ. 13 τῆς ἡμερησίας διατάξεως νομοσχέδιον εὑρίσκεται ἤδη εἰς τρίτην συζήτησιν, εἶναι ἡ πρότασις περὶ ἑρμηνείας τοῦ ἄρθρου 483 τῆς πολιτικῆς δικονομίας. Πρόκειται περὶ νομοσχεδίου σπουδαιοτάτου, διὰ τοῦ ὁποίου πρὸ πάντων θέλουσι σωθῆ τὰ συμφέροντα τοῦ Δημοσίου, διότι σήμερον, ὅπως ἔχει ἡ νομολογία τῶν δικαστηρίων ἐπέρχεται βλάβη εἰς σπουδαῖα τοιαῦτα. Νομίζω, ὅτι δὲν δύναται νὰ ὑπάρξῃ ἀντίῤῥησις οὔτε ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως οὔτε ἐκ μέρους τῆς Βουλῆς, ὅπως ἐπέλθῃ τροποποίησις τῆς ἡμερησίας διατάξεως. Τὸ νομοσχέδιον περιλαμβάνει ἓν καὶ μόνον ἄρθρον, τὸ ὁποῖον ἄνευ συζητήσεως βεβαίως θέλει ψηφισθῆ.

§37Δ. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Καὶ ἐγὼ ὑποστηρίζω τοῦτο.

§38ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑποστηρίζεται ἡ πρότασις τοῦ κυρίου Ῥάλλη ὑπὸ 10; (ἐγείρονται πλέον τῶν 10). Οἱ παραδεχόμενοι νὰ προταχθῇ τὸ νομοσχέδιον παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Θέλει ἀναγνωσθῆ εἰς τρίτην καὶ τελευταίαν συζήτησιν.

§39ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (Ἀναγινώσκει).

§40ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις κατὰ τῆς ἀρχῆς;

§41ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι.

§42ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλή παρεδέχθη. Ὑπάρχει καὶ πρότασις ἐκ μέρους τῆς μειονοψηφίας τῆς ἐπιτροπῆς τῆς δικαιοσύνης, πρότασις τοῦ νὰ γείνῃ μὲν ἐπίσημος ἑρμηνεία, ἀλλ’ ἀντιστρόφως παρὰ ὅπως διαλαμβάνει ἡ πρότασις, τουτέστι ἡ ἀνατροπὴ νὰ μὴ συμπεριλαμβάνει τὴν κατ’ ἐρήμην ἀπόφασιν.

§43Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, διὰ νὰ πληροφορηθῇ ἡ Βουλή....

§44ΚΑΤΣΙΚΟΠΟΥΛΟΣ. Διὰ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ πρόκειται νὰ σώσωμεν τὴν περιουσίαν τοῦ Δημοσίου ὡς καὶ τῶν ἀτόμων, διότι ἄνθρωποι οἵτινες ἦσαν πλούσιοι τὸ ἑσπέρας, τὴν πρωΐαν εὑρέθησαν πτωχότατοι, ἕνεκα αὐτῆς τῆς νομολογίας, ἥτις καθιερώθη· γνωρίζω δὲ πολλοὺς τοιούτους.

§45ΡΑΛΛΗΣ. Ὑποστηρίξεως δὲν ἔχει ἀνάγκην τὸ νομοσχέδιον, ἀλλὰ διὰ νὰ πείσω καὶ ἐκείνους οἵτινες δυνατὸν νὰ ἔχωσι τὸν ἐλάχιστον ἐνδοιασμὸν, παρακαλῶ τὸν κύριον Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν ἐὰν ὑπάρχῃ ἔκθεσις τοῦ δικαστικοῦ συμβούλου, ὅστις συνιστᾷ τὴν ταχίστην ἐπιψήφισιν τῆς ὑπὸ συζήτησιν προτάσεως.

§46Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐνδέχεται νὰ ὑπάρχῃ, ἀλλὰ δὲν ἔλαβον ἀφορμὴν νὰ ἐξετάσω τοῦτο.

§47ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ἐρωτήσω τὴν Βουλὴν ἐπὶ τῆς προτάσεως τῆς μειονοψηφίας, ἥτις θέλει ἀναγνωσθῆ.

§48ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (Ἀναγινώσκει τὴν τροπολογίαν).

§49ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν τῆς μειονοψηφίας παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ ἐν παρεδέχθη. Ἀναγινώσκεται ἡ πρότασις.

§50ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (Ἀναγινώσκει ἐκ νέου αὐτήν).

§51ΜΙΛΗΣΗΣ. Τί συζήτησις εἶναι, κύριε Πρόεδρε;

§52ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τρίτη καὶ τελευταία.

§53ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἔχω τὸν λόγον.

§54ΠΟΛΛΟΙ. Πρόκειται περὶ ψηφοφορίας, δὲν πρόκειται περὶ συζητήσεως.

§55ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἂν πρόκειται νὰ συζητηθῇ, ν’ ἀναβληθῇ καὶ αὐτὸ καὶ νὰ προχωρήσωμεν εἰς τὰ ἔργα μας.

§56ΤΙΝΕΣ. Ἔγεινε ψηφοφορία, κύριε Μίληση, (θόρυβος).

§57ΡΑΛΛΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἄνευ ἀντιῤῥήσεως ἐψηφίσθη ἡ ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου, ἄνευ ἀντιῤῥήσεως ἐτέθη εἰς ψηφοφορίαν ἡ πρότασις τῆς μειονοψηφίας καὶ ἀπεῤῥίφθη· πῶς εἶναι δυνατὸν ἐναντίον τοῦ Κανονισμοῦ τώρα νὰ ἀρχίσωμεν νέαν συζήτησιν;

§58ΜΙΛΗΣΗΣ. Θὰ ὁμιλήσω ἐπὶ τοῦ συνόλου.

§59ΡΑΛΛΗΣ. Κατὰ τοῦ συνόλου ἠμπορεῖτε.

§60ΜΙΛΗΣΗΣ. Πρὸ πάντων δὲν ἐννοῶ τὸ κατεπεῖγον τῆς προτάσεως ταύτης, καὶ ἀνέβην ἐπὶ τὸ βῆμα, ἵνα προτείνω τὴν ἀναβολὴν τῆς συζητήσεως (θόρυβος). Δὲν ἐννοῶ τὸν θόρυβον· λέγω, κύριοι, ὅτι εἶναι ὀλέθριον τὸ σύστημα αὐτὸ, τὸ ὁποῖον βλέπω, ἐπικρατῆσαν δυστυχῶς κατὰ τὴν παροῦσαν Σύνολον, νὰ παρεισάγωνται δηλ. εἰς τὴν νομοθεσίαν κατὰ μέρος μεταῤῥυθμίσεις καταστρέφουσαι τὴν ὀργανικὴν αὐτῆς ἑνότητα. Τοιουτοτρόπως, τὰ σώφρονα ἔθνη δὲν προβαίνουσιν εἰς τὴν ἀνακαίνισιν τῶν νόμων αὐτῶν. Δὲν ἠξεύρω ποῖον ἰδιωτικὸν συμφέρον ὑπαγορεύει νὰ κάμωμεν ἔφοδον κατὰ τοῦ 483 ἄρθρου τῆς πολιτικῆς δικονομίας, καὶ ἰδοὺ ἐπιχειροῦμεν νὰ ἑρμηνεύσωμεν αὐτὸ ἐκ τοῦ προχείρου καὶ χωρὶς νὰ ἐξετάσωμεν πολὺ, ἂν ἡ ἐπίσημος αὕτη ἑρμηνεία συμβιβάζεται μὲ τὰς σχετικὰς τῆς δικονομίας διατάξεις. Ἄλλο ἰδιωτικὸν συμφέρον αὔριον θέλει ὑπαγορεύσει ἄλλην ἀνάλογον καινοτομίαν, καὶ τοιουτοτρόπως θὰ κατορθώσωμεν νὰ καταστήσωμεν τὴν ἡμετέραν νομοθεσίαν ἀληθῆ νομοθετικὸν κέντρωνα. Αὐτὴ ἡ ἑρμηνεία, κύριοι, τὴν ὁποίαν μᾶς ζητοῦν ἀντίκειται εἰς τὸ πνεῦμα τῆς ἰσχυούσης δικονομίας, εἰς ῥητὰς καὶ σαφεῖς αὐτῆς διατάξεις, κατὰ τὰς ὁποίας ἡ ἐρήμην ἀπόφασις εἶναι ὁριστικὴ, ἡ δὲ ἀνατροπὴ δὲν καταργεῖ τὰς ὁριστικὰς ἀποφάσεις, ἀλλὰ μόνον τὰς παρεμπιπτούσας καὶ προδικαστικὰς, ὅσαι συνιστῶσι τὴν δίκην, εἰς ἣν παρεμπίπτει· ὅλας αὐτὰς τὰ διατάξεις ματαιόνετε καὶ ἀποφασίζετε, ἑρμηνεύοντες αὐθεντικῶς τὸ ἄρθρον, ὅτι ἡ ἀνατροπὴ ἀνατρέχει ἀκυροῦσα ἄλλην προηγουμένην δίκην, ἥτις ἔκλεισε διὰ τῆς ἐρήμην ὁριστικῆς ἀποφάσεως, αὐτὸ δὲ ἐπαναλαμβάνω, ἀντιβαίνει εἰς τὸ πνεῦμα τῆς νομοθεσίας μας, καταστρέφει τὴν οἰκονομίαν τοῦ ἰσχύοντος συστήματος τῆς διαδικασίας. Σημειώσατε δὲ ὅτι διὰ τῆς ἑρμηνείας ταύτης ἔρχεσθε ν’ ἀναιρέσητε τὸ ἀνώτατον δικαστήριον, τὸ ὁποῖον ἀπὸ δύω ἐτῶν καθιέρωσεν ἤδη ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου σταθερὰν ἀντίθετον νομολογίαν.

§61Σ. ΔΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἶναι σταθερὰ ἡ νομολογία αὕτη τοῦ Ἀρείου Πάγου, διότι ἐξέδωκε διαφόρους ἀποφάσεις ἀντιφατικὰς καὶ ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ ζητήματος.

§62ΜΙΛΗΣΗΣ. Μὲ συγχωρεῖτε. Ὁ Ἄρειος Πάγος ἐν ὁλομελείᾳ συνεσκέφθη ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου καὶ καθιέρωσεν ὁριστικῶς τὴν ἀντίθετον ἑρμηνείαν τοῦ ἄρθρου τούτου. Ἀφοῦ δὲ τὸ ἀνώτατον δικαστήριον ἀπεφάνθη ἤδη ὁριστικῶς, ἀφοῦ ἀνέγραψε νομολογίαν......

§63ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Καὶ δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἐπανέλθῃ εἰς αὐτὸ τὸ ζήτημα πάλιν ὁ Ἄρειος Πάγος;

§64ΜΙΛΗΣΗΣ. Τοῦτο δύναται νὰ πράξῃ καὶ ἐπὶ παντὸς ἄλλου ζητήματος· ἀφοῦ, λέγω, ὁ Ἄρειος Πάγος καθιέρωσεν ἤδη νομολογίαν σταθερὰν, θὰ ἔλθῃ ἡ Βουλὴ ἀντιτάττουσα τὴν ἐξουσίαν της, καὶ θὰ εἴπῃ ἐν τῇ κυριαρχίᾳ της, ὅτι δὲν ἠξεύρει τί λέγει ὁ Ἄρειος Πάγος, ὅτι ἑρμηνεύει αὐτὴ κατ’ ἄλλον τρόπον τὸ ἄρθρον 483, καὶ ἐπιβάλλει τὴν ἑρμηνείαν αὐτὴν εἰς τὰ δικαστήρια! ἐξαίρετα· ἀλλ’ ἐν ὀνόματι τίνος ἀρχῆς θὰ πράξῃ τοῦτο; ἐν ὀνόματι τῆς ἐπιστήμης; Πολλοῦ γε καὶ δεῖ· μόνον ἐν ὀνόματι ἰδιαιτέρων συμφερόντων θὰ τὸ πράξῃ. Καὶ ἂν, κύριοι, κατηντήσαμεν χάριν ἰδιαιτέρων συμφερόντων νὰ φέρωμεν ῥήγματα εἰς τὴν ἰσχύουσαν ἀστικὴν νομοθεσίαν, τῇ ἀληθείᾳ πρέπει ν’ ἀπευχηθῇ τὸ ἔθνος τὴν περαιτέρω ὕπαρξιν τοῦ Κοινοβουλίου. Ἂν πλανῶμαι, ἂν δὲν πρόκηται μόνον περὶ θεραπείαι συμφερόντων, ἤθελον παρακαλέσει τινὰ ἐκ τῶν ὑποστηριζόντων τὸ νομοσχέδιον τοῦτο νὰ ἀνέλθῃ ἐπὶ τὸ βῆμα καὶ ἐκθέσῃ τοὺς λόγους, οἵτινες συνηγοροῦσιν ὑπὲρ τῆς ζητουμένης μεταβολῆς.

§65Σ. ΔΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Περιέχονται εἰς τὴν ἔκθεσιν.

§66ΜΙΛΗΣΗΣ. Οἱ λόγοι τῆς ἐκθέσεως θὰ ἰσχύσουν νὰ πείσουν τὸ Κοινοβούλιον, ἀφοῦ πολὺ σοβαρώτεροι δὲν ἴσχυσαν νὰ πείσουν τὸ ἀνώτατον δικαστήριον τοῦ Κράτους;

§67ΤΙΝΕΣ. Τί προτείνετε.

§68ΜΙΛΗΣΗΣ. Προτείνω τὴν ἀναβολὴν διὰ νὰ σκεφθῶμεν ὡριμώτερον.

§69ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Προτείνεται ἡ ἀναβολὴ τῆς ἐπιψηφίσεως. Ὑποστηρίζεται ὑπὸ 10; (ἐγείρονται πλέον τῶν δέκα). Λοιπὸν οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀναβολὴν τῆς συζητήσεως παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν.

§70ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Τῆς ψηφίσεως τοῦ συνόλου.

§71ΠΡΟΕΔΡΟΣ. (Θόρυβος). Λοιπὸν τί θέλετε νὰ γείνῃ;

§72ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Εἶναι 5 ἡ ὥρα, νὰ τὰ ἀφήσωμεν καὶ νὰ ἀρχίσωμεν τὸν προϋπολογισμόν.

§73ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§74ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν· ὁ κύριος Λ. Μαυρομιχάλης ἔχει τὸν λόγον.

§75ΚΑΤΡΙΒΑΝΟΣ. Τὸ ζήτημα περὶ τοῦ Ἀρείου Πάγου εἶναι 2 λέξεις καὶ πρέπει νὰ τελειώσῃ (Θόρυβος).

§76ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔμειναν ὅλα.

§77ΚΑΤΡΙΒΑΝΟΣ. Ὁ Ἄρειος Πάγος δὲν ἐργάζεται.

§78Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Θὰ παρακαλέσω τὸν κύριον ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, ἐὰν ὑπάρχει ἔκθεσις τοῦ δικαστικοῦ συμβούλου, νὰ τὴν ὑποβάλῃ....

§79Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ἡ μόνη, κύριοι, ἀντίῤῥησις κατὰ τὴν χθεσινὴν συζήτησιν ἐπὶ τῆς τροπολογίας τὴν ὁποίαν ὑπέβαλον ὥστε αἱ θέσεις αἱ εἰδικαὶ καθιερωθῶσι διὰ νόμου εἶναι ὅτι δι’ αὐτῆς τῆς τροπολογίας δεσμεύομεν τὰς χεῖρας τῆς διοικήσεως καὶ ἀδικοῦμεν πολλάκις τὴν ὑπηρεσίαν. Εἰς τὴν Αʹ ἀναλογίαν τὴν ὁποίαν ἔθεσα εἰς τὴν τροπολογίαν αὐτὴν ἔλαβον ὑπ’ ὄψιν ὄχι μόνον τὰς ἀναλογίας, αἱ ὁποῖαι πρέπει νὰ ὑφίστανται μεταξὺ τῶν διαφόρων ὅπλων, ἀλλὰ καὶ τὰ πρόσωπα. Δὲν ἐνόμισα δὲ ἐπὶ τοῦ παρόντος ὡς ἐκ τῆς μέχρι τοῦδε κακῆς χρήσεως τῆς ἀναλογίας αὐτῆς ὅτι πρέπει νὰ στηριχθῶμεν μόνον εἰς τὴν ἀναλογίαν τῶν διαφόρω ὅπλων, ἀλλ’ ἔλαβον ὑπ’ ὄψιν καὶ τὴν ἀρχαιότητα τῶν ὑπηρετούντων εἰς τὰ διάφορα σώματα. Διὰ τοῦτο θέλετε ἴδει ἐὰν παραβάλετε τὴν ἀρχαιότητα πρὸς τοὺς βαθμοὺς καὶ τὰς θέσεις αἵτινες ἀπονέμονται διὰ τῆς τροπολογίας, ἡ Κυβέρνησις δὲν θέλει εὑρεθῆ εἰς τὴν δυσάρεστον ἀνάγκην ἄλλους νὰ θέσῃ εἰς ἀργίαν καὶ ἄλλους νὰ προαγάγῃ, διότι ἐστηρίχθη εἰς τὴν ἀρχὴν ὅτι εἰς τοιαύτην περίστασιν πρέπει νὰ ἔχωμεν κανονισμὸν καὶ διὰ νόμου πρέπει νὰ γείνῃ τοῦτο. Διὰ τοῦτο, κύριοι, εἴδατε ὅτι εἴς τινας βαθμοὺς δίδετε περισσοτέρας βάσεις ἤτοι εἰς τὸ μηχανικὸν παρὰ εἰς τὸ πυροβολικόν, διότι τὸ μηχανικὸν λογαριάζει εἰς τὸν βαθμὸν τοῦ ταγματάρχου πλέον τῶν 10, ἐνῷ εἰς τὸ πυροβολικὸν οἱ ἔχοντες τὸν βαθμὸν τοῦ ταγματάρχου εἶναι ἐν ὅλῳ 9 ἐκ τῶν ὁποίων ἀφαιρουμένων δύω οἱ ὁποῖοι τυγχάνουσι ὑπασπισταὶ τοῦ Βασιλέως, ὁ κύριος Πάνος Κολοκοτρώνης καὶ ὁ κύριος Χατζηπέτρος, μένουσιν ἑπτά· ἐξ αὐτῶν οἱ 5 ἔχουσιν ὀργανικὰς θέσεις, ἤτοι εἶναι 2 ταγματάρχαι εἰς τὸ σύνταγμα τοῦ πυροβολικοῦ, ἴσοι εἰς τὸ ὁπλοστάσιον καὶ ἴσοι εἰς τὸ ὑλικόν· ὑπάρχει καὶ εἷς Καθηγητὴς τῆς στρατιωτικῆς σχολῆς ἤτοι 6. Εἶναι λοιπὸν ἄδικον εἷς ταγματάρχης νὰ τεθῇ εἰς ἀργίαν, εἷς δὲ λοχαγὸς νὰ τεθῇ εἰς βαθμὸν ταγματάρχου.

§80ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Περὶ συνταγματαρχῶν τί λέγετε;

§81Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Τὸ αὐτὸ λέγω καὶ περὶ αὐτῶν· συνταγματάρχαι τοῦ πυροβολικοῦ εἶναι 4 ἐκ τῶν ὁποίων εἷς εἶναι διοικητὴς τοῦ συντάγματος τοῦ πυροβολικοῦ, εἷς φρούραρχος Ἀθηνῶν, εἷς ἕτερος ὁ Πρόεδρος τοῦ στρατοδικείου, ὁ ὁποῖος δὲν εἶναι συνταγματάρχης διότι ἐκτελεῖ καθήκοντα ὑποστρατήγου, διότι κατὰ τὸν προϋπολογισμὸν κατέχει θέσιν ὑποστρατήγου· δὲν εἶναι ὑποχρεωμένη ἡ Κυβέρνησις νὰ τὸν προβιβάσῃ· ἐὰν δικαιοῦται δύναται νὰ προαχθῇ, ἀλλ’ ὑποχρέωσις πρὸς τοῦτο δὲν ὑπάρχει. Εὐχῆς ἔργον εἶναι ἡ Κυβέρνησις ν’ ἀκολουθῇ ὅ,τι καὶ ἐν τῇ Εὐρώπῃ ἀκολουθεῖται ὅπου δὲν προβιβάζονταί ποτε διὰ μιᾶς, ἀλλὰ πάντοτε μετὰ μίαν δοκιμασίαν. Εἰς ὅλα τὰ μέρη τοῦ κόσμου, ὅταν πρόκηται ἰδίως περὶ προβιβασμοῦ ἐκ τῶν θέσεων τῶν κατωτέρων ἀξιωματικῶν εἰς τὰς τάξεις τῶν ἀνωτέρων, αἱ θέσεις δίδονται ὑπὸ δοκιμασίαν καὶ θέτουν τοὺς κατωτέρους νὰ κάμουν τὴν ὑπηρεσίαν ἀνωτέρων, καὶ τότε ἐὰν μὲν φανῶσιν ἱκανοὶ λαμβάνουσι καὶ τὸν ἀνάλογον βαθμόν. Ὥστε ὁ κύριος Ζυμβρακάκης ὁ συνταγματάρχης τοῦ πυροβολικοῦ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ θεωρηθῇ διότι κατέχει θέσιν ὑποστρατήγου.

§82ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ. Ὑποθέσατε ὅτι ὁ κατέχων τὴν θέσιν αὐτὴν εἶναι νέος συνταγματάρχης καὶ ἔχετε ἄλλον ἀρχαιότερον θὰ γείνῃ ὁ νεώτερος ὑποστράτηγος.

§83Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Μάθετε, κύριε Καράπαυλε, ὅτι παρ’ ἡμῖν μέχρι τοῦδε ὁ βαθμὸς τοῦ συνταγματάρχου εἶναι θέσις γενικὴ καὶ ἀνήκει εἰς ὅλα τὰ ὅπλα καὶ σώματα.....

§84Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ὑπάρχει νόμος ὁ ὁποῖος ἐπιτρέπει νὰ ᾖναι συνταγματάρχης.

§85Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ἀλλὰ διὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ ὡρίσαμεν ὅτι ἡ θέσις εἶναι ὑποστρατήγου.

§86Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Δὲν ἀκυρώθη ὁ νόμος.

§87Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ἐγώ, κύριοι, δὲν ἠθέλησα νὰ ὑποβάλω τὴν τροπολογίαν διὰ νὰ φέρω ἀδικήματα· ἐκτιμῶ τὴν ὑπηρεσίαν ὅλων, ἀλλὰ πρέπει νὰ κανονισθῶσιν οὕτως ὥστε νὰ μὴ ἐπέλθῃ ἀδικία καὶ νὰ μὴ ὑπάρξῃ στοιχεῖον ἀναλογίας διὰ νὰ μὴ λάβῃ χώραν ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον γίνεται σήμερον. Ὡς πρὸς τὴν παρατήρησιν τὴν ὁποίαν ἔφερεν ὁ κ. Πετιμεζᾶς, ὅτι δι’ αὐτοῦ τοῦ τρόπου δύνανται νὰ ἀδικηθῶσι τὰ διάφορα ὅπλα καὶ σώματα καὶ ἡ ὑπηρεσία, λέγω, ὅτι ἐγὼ δὲν ἀναγνωρίζω εἰς οὐδένα ἀξιωματικὸν τῶν διαφόρων ὅπλων καὶ σωμάτων παρὰ μόνον τὴν εἰδικότητα, τὴν ὁποίαν ἔχει νὰ ὑπηρετῇ εἰς τὸ σῶμά του· ὁ πυροβολιστὴς εἰς τὸ πυροβολικόν, ὁ μηχανικὸς εἰς τὸ μηχανικὸν κτλ. Ὅλαι αἱ ἄλλαι θέσεις εἶναι προσιταὶ εἰς ὅλα τὰ ὅπλα καὶ πρὸς ὅλους τοὺς βαθμολόγους. Δὲν δύναταί τις νὰ καυχηθῇ, ὅτι μεταβαίνων ἀπὸ μιᾶς ὑπηρεσίας εἰς ἄλλην εἶναι περισσότερον εὐμαθὴς τοῦ ἑνὸς ὅπλου ἢ τοῦ ἑτέρου, διότι μεταξὺ τῶν ἀξιωματικῶν τῶν ὑπηρετούντων ὑπὸ τὰ ὅπλα ὑπάρχει πράγματι μία τις διαφορὰ ἀπέναντι ἐκείνων οἱ ὁποῖοι δὲν ὑπηρετοῦσιν ὑπὸ τὰ ὅπλα, ὡς πρὸς τὰς θέσεις ἰδίως τὰς εἰδικὰς τοῦ στρατοδικείου καὶ ἀναθεωρητῶν, διότι λαμβάνουσι πάντοτε ἀφορμὴν νὰ μελετήσουν τὴν στρατιωτικὴν ποινικὴν νομοθεσίαν· ἐνῷ ἀξιωματικοὶ μὴ ὑπηρετήσαντες ὑπὸ τὰ ὅπλα καὶ μὴ λαβόντες ἀφορμὴν νὰ μελετήσωσι τοὺς νόμους, δὲν εἶναι εἰς κατάστασιν νὰ καταλάβωσι τὰς θέσεις αὐτάς. Ἐπειδὴ ὁ κ. Πετιμεζᾶς χθὲς διὰ τῆς ὁμιλίας του ἠθέλησε νὰ ἀποδείξῃ, ὅτι εἷς ἀξιωματικὸς τοῦ πεζικοῦ δύναται νὰ ᾖναι ἱκανὸς διοικητὴς τάγματος, ἀλλὰ νὰ ᾖναι πιθανὸν οὐχὶ δόκιμος Β. ἐπίτροπος ἢ εἰσηγητὴς εἰς τὸ ἀναθεωρητικόν, ἐγὼ λέγω, ὅτι ἔχω τὴν ἐναντίαν ἰδέαν· Οἱ ἀξιωματικοὶ οἱ διοικήσαντες εἶναι εἰς εὐχερεστέραν θέσιν νὰ δώσωσι τὴν δικαιοσύνην τοῦ στρατοῦ, ἐκείνων, οἵτινες δὲν ἐδιοίκησαν. Μέχρι προχθὲς εἴχομεν ἀξιωματικὸν τοῦ πεζικοῦ εἰς τὸ ἀναθεωρητικόν, σήμερον ἔχομεν ἀξιωματικὸν τῶν γενικῶν ἐπιτελῶν, ἀλλὰ οὔτε, ὅταν ἦτον ὁ ἀξιωματικὸς τοῦ πεζικοῦ καθυστέρησεν ἡ ὑπηρεσία, οὔτε ἤδη.

§88ΣΩΤ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Δὲν εἶπον αὐτό.

§89Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Εἴπατε, ὅτι εἷς ἀξιωματικὸς τοῦ πεζικοῦ ἢ ἄλλου ὅπλου δύναται νὰ ᾖναι ἱκανὸς διὰ τὸ ὅπλον του, ἀλλὰ ἀδόκιμος δι’ ἄλλην θέσιν· ἐγὼ μάλιστα ἔχω τὴν ἰδέαν, ὅτι ὅσοι ἀξιωματικοὶ ἔχουν θέσεις διοικητικὰς ἢ ἐδιοίκησαν ἄνδρας εἶναι εἰς καλλιτέραν κατάστασιν παντὸς ἄλλου, διότι ὡς εἶπον ἐμελέτησαν τὴν ποινικὴν στρατιωτικὴν νομοθεσίαν. Κατὰ τὴν τροπολογίαν μου λοιπὸν αὐτὴν, ὅταν ἔχωμεν εἰς τὸν κατάλογον δέκα λοχαγοὺς τοῦ μηχανικοῦ, οἵτινες ὑπηρετοῦσι πρὸ δεκαετίας, διατί νὰ μὴ προτιμήσωμεν αὐτοὺς, ἀλλὰ νὰ προτιμήσωμεν ἀξιωματικοὺς τοῦ πεζικοῦ, οἵτινες ὑπηρέτησαν πρὸ τριετίας; Ἄλλως, καθόσον ἀφορᾷ τοὺς ἀξιωματοὺς τῶν τακτικῶν σωμάτων, αὐτοὶ ἔχουσι διέξοδον ἄπειρον εἰς τὸ στρατιωτικὸν Σχολεῖον καὶ εἰς τὴν ἐκπαίδευσιν παρὰ οἱ ἀξιωματικοὶ οἱ εἰδικοὶ τοῦ μηχανικοῦ, τοῦ πυροβολικοῦ καὶ ἐνίοτε τῶν γενικῶν ἐπιτελῶν. Νομίζω, κύριοι, ὅτι ἀπέναντι τῶν ὅσων ἔλαβον χώραν καὶ τῶν ὅσων εἶναι βέβαιον, ὅτι θὰ λάβωσι ἐν ὅσῳ δὲν τεθῇ φραγμὸς, ὁ ὁποῖος εἶναι λίαν ἀτελὴς, διότι ἔλαβον ὑπ’ ὄψιν τὰ πρόσωπα, ὅτι διὰ τῆς τροπολογίας μου θέλομεν εὑρεθῆ εἰς καλλιτέραν θέσιν, διότι δὲν πρέπει νὰ λαμβάνωμεν ὑπ’ ὄψιν τὰ πρόσωπα, ἀλλὰ τὴν ἱκανότητα καὶ τὴν ἀρχαιότητα.

§90ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ (Ὑπουργ. Στρατ.). Ἦτο πεπρωμένον, κύριοι, φαίνεται, τὰς ἁμαρτίας τόσων ἄλλων Ὑπουργῶν, οἵτινες δὲν ἐφρόντισαν νὰ διορθώσωσι τὰ κακῶς παριστάμενα σήμερον, νὰ εὑρεθῶ εἰς τὴν δυσάρεστον θέσιν σήμερον νὰ ὑποστηρίξω ἐναντίον προσώπων τὸ συμφέρον τοῦ δημοσίου. Αἰσθάνομαι τοῦτο, καὶ τὸ αἰσθάνομαι κατάκαρδα, ἀλλ’ εἶμαι ἠναγκασμένος εἰλικρινῶς νὰ ἐξηγήσω τὰς σκέψεις μου καὶ τὰ πράγματα ἐν τῇ Βουλῇ καὶ αἰσθάνομαι τοσοῦτον μᾶλλον τὴν ἀνάγκην νὰ ἐξηγηθῶ, καθόσον οὐδὲν ἀδίκημα βλέπω προσγινόμενον ἰδίως εἰς τὸ σῶμα τὸ πεζικόν, διότι ἀπὸ δέκα τάγματα σήμερον κατασκευάζονται 24, διὸ βλέπετε πόση προαγωγὴ γίνεται ἐκ τῆς μεταβολῆς τοῦ ὀργανισμοῦ τούτου· τοῦτο αὐτὸ κατὰ ἀναλογίαν ἐγένετο βεβαίως καὶ εἰς τὰ ἄλλα σώματα· καὶ τόσον εἶναι ἀληθὲς ὅτι εἰς τὸ πεζικὸν ἐγένετο ἀρκετὰ σπουδαία ὥστε οὔτε τοὺς ἀναγκαίους βαθμοφόρους ἔχομεν σήμερον νὰ προάξωμεν ἐλλείψει προσόντων, καὶ δὲν βλέπω πράγματι οὐδεμίαν ἀδικίαν προσγινομένην εἰς τὸ σῶμα τὸ πεζικόν. Ἐμελέτησα τὰ μητρῷα ὅλων τῶν ἀξιωματικῶν εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν στρατιωτικῶν καὶ παρετήρησα μὲ εὐχαρίστησίν μου ὅτι τὸ σῶμα τὸ πεζικὸν ἀρκοῦσαν προαγωγὴν ἔχει ἀπέναντι τῶν ἄλλων σωμάτων· παρετήρησα, κύριοι, ἀνθυπασπιστὰς τοῦ πεζικοῦ κατὰ τὸ 1849 σήμερον ἀντισυνταγματάρχας, ἀνθυπασπιστὰς δὲ τοῦ μηχανικοῦ κατὰ τὸ 1839 σήμερον ταγματάρχας· σᾶς ἐρωτῶ ἐν εἰλικρινείᾳ νὰ μοὶ εἰπῆτε ποῦ δὲν ὑπάρχει προαγωγὴ καὶ πῶς δύνασθε νὰ μὴν τὴν ὁμολογήσητε. Ἀλλὰ ζητοῦσι σήμερον νὰ διαρυθμίσωμεν τὰς γενικὰς θέσεις· ἐκτὸς ὅτι τοῦτο δὲν γίνεται εἰς οὐδὲν κράτος ἀλλὰ ἔχει καὶ τὸ ἑξῆς ἀτόπημα γενόμενον δεκτὸν ὅτι δεσμεύετε τὴν Κυβέρνησιν καὶ τὴν φέρετε εἰς δυσάρεστον θέσιν, καὶ ἐξηγοῦμαι. Π. χ. εἰς τὸ ἱππικὸν ὑπάρχει εἷς ἀντισυνταγματάρχης· παραδεχόμενοι τὸν πίνακα τῆς διαῤῥυθμίσεως τοῦ κ. Μαυρομιχάλη καὶ μὴ ὑπαρχούσης γενικῆς θέσεως εἰς τὸ σῶμα τὸ ἱππικὸν, εἶναι ὑποχρεωμένη ἡ Κυβέρνησις ἑκοῦσα ἄκουσα, καλῶς κακῶς, ψυχρῶς, τῆς ἐμπιστοσύνης της ἢ μὴ, ὁ ἀντισυνταγματάρχης τοῦ ἱππικοῦ νὰ διοικῇ πάντοτε τὸ σύνταγμα τοῦ ἱππικοῦ, διότι δὲν δύναται ἄλλως πως ἡ Κυβέρνησις νὰ τὸν μεταχειρισθῇ, καὶ ἂν ἔχῃ λόγον ἰσχυρὸν νὰ τὸν ἀπομακρύνῃ ἐκ τοῦ συντάγματος δὲν δύναται νὰ τὸ πράξῃ, διότι οἱ νόμοι καὶ τὰ κείμενα δὲν τῇ ἐπιτρέπουν νὰ τὸν θέσῃ εἰς ἀργίαν, διότι δὲν τίθεται εἰς ἀργίαν ἀξιωματικὸς εἰ μὴ διὰ κατάργησιν θέσεως. Ἐρωτῶ λοιπὸν εἰς ποίαν θέσιν θέλει εὑρεθῆ ἡ Κυβέρνησις καὶ τί θέλει πράξει; Ἀλλὰ θὰ γίνῃ καὶ ἄλλο ἀδίκημα ἐκ τῆς παραδοχῆς τῆς προτάσεως τοῦ κ. Μαυρομιχάλη, διότι ὑποθέσατε π. χ. ὅτι ὁρίζονται αἱ θέσεις εἰς τὸ πεζικὸν, εἰς τὸ μηχανικὸν, εἰς τὸ πυροβολικόν, ὑποθέσατε ὅτι κενοῦται μία θέσις τοῦ πεζικοῦ, κατὰ τὸν κ. Μαυρομιχάλην τὸ Ὑπουργεῖον εἶναι ἠναγκασμένον νὰ πληρώσῃ τὴν κενωθεῖσαν θέσιν δι’ ἑνὸς ἀξιωματικοῦ τοῦ πεζικοῦ· συλλογισθῆτε δὲ ὅτι καθ’ ἣν στιγμὴν θὰ πληρώσῃ τὴν θέσιν ταύτην δι’ ἀξιωματικοῦ μόλις ἔχοντες ὑπηρεσίαν εἰς τὸν βαθμὸν ἑνὸς ἢ δύω ἐτῶν, μένουσιν εἰς τὰ ἄλλα σώματα ἄλλοι ἀξιωματικοὶ πρὸ 10 ἢ 15 ἐτῶν εἰς τὸν αὐτὸν βαθμόν. Δὲν δίδετε λοιπὸν διέξοδον εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ ἱκανοποιήσῃ τοὺς ἀξιωματικοὺς τούτους, ὧν ἡ προαγωγὴ εἶναι λίαν περιωρισμένη. Ζητεῖτε λοιπὸν τὸ προσγινόμενον ἀδίκημα σήμερον νὰ ἀντικαταστήσητε δι’ ἑνὸς ἄλλου μεγαλειτέρου ἀδικήματος. Ἤθελον ἐννοήσει τοὺς κυρίους ὅταν ὡρμῶντο ἀπὸ αἴσθημα δικαιοσύνης νὰ προτείνωσι νόμον διὰ τοῦ ὁποίου ἤθελον εἰπεῖ, πᾶσα κανονισμένη γενικὴ θέσις νὰ συμπληροῦται διὰ τοῦ ἀρχαιοτέρου ἀξιωματικοῦ τοῦ σώματος ἐκείνου εἰς τοῦ ὁποίου δικαιοῦται νὰ τὴν καθέξῃ· δηλονότι νὰ μὴ ὁρισθῶσιν αἱ θέσεις διὰ τὸ δεῖνα καὶ δεῖνα σώματα παρὰ κανονισμένης γενικῆς θέσεως, νὰ καταλαμβάνῃ αὐτὴν ὁ ἀρχαιότερος ἀξιωματικὸς τοῦ σώματος ἐκείνου, ὁ ὁποῖος δικαιοῦται νὰ προβιβασθῇ, καὶ τότε ἐννοῶ τὴν δικαιοσύνην. Ἀλλὰ, κύριοι, ἐκτὸς τούτου ὑπάρχει καὶ ἑτέρα δυσκολία, ὅτι αἱ θέσεις αἱ γενικαὶ κατέχονται σήμερον ἀπὸ τοὺς βαθμοφόρους καὶ ἂν προβῆτε εἰς τὴν παραδοχὴν τῆς προτάσεως τοῦ κ. Μαυρομιχάλη θέλουσι μείνει ἐκτὸς θέσεων ἢ συνταγματάρχαι τοῦ πυροβολικοῦ, ἢ ταγματάρχαι τοῦ πυροβολικοῦ, ἢ συνταγματάρχαι τῆς χωροφυλακῆς καὶ τέσσαρες λοχαγοὶ τοῦ μηχανικοῦ· 7 ἀξιωματικοὶ μένουν ἄνευ θέσεως, οὓς δὲν δύνασθε νὰ θέσητε δυνάμει τῶν κειμένων νόμων εἰς ἀργίαν· ἀντὶ δὲ 13 ταγματαρχῶν τοῦ πεζικοῦ θὰ γείνουν 15, οἱ 13 λοχαγοὶ τοῦ πεζικοῦ αὐξάνουν κατὰ 12, ἀντὶ 4 ταγματαρχῶν τοῦ μηχανικοῦ 5 καὶ τοῦ ἱππικοῦ 3, ἑπομένως θὰ ἔχητε αὔξησιν βαθμοφόρων 23 πλέον τοῦ ἀριθμοῦ ἐκείνου τὸν ὁποῖον ἀποβλέπει ὁ ὀργανισμὸς, καὶ εἶναι, κύριοι, τοῦτο φυσικώτατον. Ταῦτα πρέπει νὰ γνωρίζῃ ἡ Βουλὴ ἵνα ἀποφασίσῃ ἐν ἐπιγνώσει. Χθὲς, κύριοι, ἐλυπήθην πολὺ, διότι εἶδον ἠγριωμένον τὸν φίλον μου κύριον Καραϊσκάκην ἐναντίον μου, διότι ὑπεστήριξα τὴν ἀλήθειαν, καὶ ἐλυπήθην λέγω, διότι αὐτὸ τοῦτο ἄλλοτε ἐγένετο πρότασις τοῦ Μυκονίου καὶ ὁ κ. Καραϊσκάκης διεῤῥήχθη ὅπως μὴ γίνῃ δεκτὴ, καὶ διὰ τοῦτο ἐνόμισα, ὅτι ἐδικαιούμην νὰ μὴ κάμω ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ὁ κ. Καραϊσκάκης ἀντέκρουσεν ὡς ὑπουργός.

§91ΚΑΡΑΪΣΚΑΚΗΣ. Δὲν ἠθέλησα νὰ λάβω τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ προσωρινοῦ ὀργανισμοῦ, καθόσον ἡ διάρκεια αὐτοῦ εἶναι ἐνιαύσιος. Τὰ ἀτοπήματα αὐτοῦ τοῦ ὀργανισμοῦ δὲν θέλω νὰ τὰ ἐξιστορίσω, καθότι πιστεύω, τὰ αἰσθάνεσθε καὶ ὅλοι τὰ βλέπετε· οὐδὲν κράτος ἔχει τοιοῦτον ὀργανισμόν. Ἀλλ’ οὔτε καὶ εἰς τὸν προϋπολογισμὸν εἶχον σκοπὸν νὰ λάβω τὸν λόγον, διότι ὁ ἔντιμος ὑπουργὸς τῶν στρατιωτικῶν εἶπεν, ὅτι ἐπειδὴ ὁ στρατὸς δὲν περιέχει τοιαῦτα στοιχεῖα εἰς τὸ νὰ σχηματίσῃ ὀργανισμὸν στρατιωτικὸν θέλει φέρει ξένους ἀξιωματικούς. Δὲν δύναμαι ὅμως νὰ παραδεχθῶ τὸ ἄδικον τὸ ὁποῖον θέλει νὰ πράξῃ τόσον εἰς τὸ ἱππικόν, ὅσον καὶ εἰς τὸ πεζικὸν, οὐχὶ ὁ κ. ὑπουργὸς, διότι εἶμαι πολὺ μακρὰν νὰ εἴπω ὅτι ὁ κ. Μπούμπουλης εἶναι εἰς κἀμμίαν συνάφειαν μὲ ἡμᾶς, ἀλλὰ ὑποβολεῖς τινες παρέστησαν ἄλλως τὰ πράγματα καὶ τόσον ὥστε παρατηρεῖτε, ὅτι τὸ πεζικὸν, τὸ ὁποῖον ὑπηρετεῖ ἐν τῷ στρατῷ καὶ ὑπηρέτησεν τόσα ἔτη ἐντίμως ὡς καὶ τὰ λοιπὰ ὅπλα, αὐτὸ σήμερον ἀδικεῖται καὶ δὲν ἔχει οὐδεμίαν θέσιν οὔτε εἰς τὸ φρουραρχεῖον, οὔτε εἰς τὰ εἰσηγητηρία. Ἀλλ’ ὁ κ. ὑπουργὸς δὲν ἠρκέσθη εἰς τοῦτο· εἶπεν, ὅτι εἶχεν ὑποβληθῆ περὶ τούτου πρότασις, ὅτι ἐγὼ ἤμην ὑπουργὸς καὶ ἐγὼ τὴν ἀπέῤῥιψα. Τὴν ἀπέῤῥιψα, κύριοι, διότι εἶχον πεποίθησιν εἰς τὸν ἑαυτόν μου ὡς καὶ εἰς πάντα ὑπουργὸν, ὅτι οὐδέποτε ἤθελον ἀδικήσει κανὲν ὅπλον καὶ ὅτε ἐδιεύθυνα τὸ ὑπουργεῖον ἐπειδὴ παρετήρησα τὴν μεγάλην ἀδικίαν τὴν ἐν τῷ μηχανικῷ προσγενομένην, προήχθησαν 2 ἀντισυνταγματάρχαι τοῦ μηχανικοῦ, 3 ταγματάρχαι καὶ ἀρκετοὶ λοχαγοὶ καὶ καθεξῆς· ἀλλὰ σήμερον ἔρχεται ὁ κ. ὑπουργὸς καὶ λέγει ὅτι δὲν δύναμαι νὰ δώσω γενικὰς θέσεις εἰς τὸ πεζικὸν, διότι θὰ κάμω προβιβασμούς. Καὶ ποῖοι σὲ παρεκίνησαν νὰ κάμῃς 10 ταγματάρχας τοῦ πυροβολικοῦ καὶ νὰ καθέξουν ὅλας τὰς γενικὰς θέσεις κτλ; Ἀλλὰ ὁ κύριος ὑπουργὸς εἶπεν, ὅτι ὁ κ. Καραϊσκάκης προήχθη ταχέως καὶ περισσότερον τῶν ἄλλων ἐν τῷ ὅπλῳ του· ἐπροήχθην, ἀλλὰ χωρὶς οὐδεὶς νὰ ἀδικηθῇ, ὑπηρέτησα δὲ ἐπὶ ὁλόκληρα 10 ἔτη ἐπὶ τῆς ὁροθετικῆς γραμμῆς κατὰ τῆς λῃστείας. Ἀλλὰ μήπως, κύριε Μπούμπουλη, μόνον εἰς τὸ πεζικὸν βλέπετε τὴν πρόοδον; μήπως εἰς τοὺς γενικοὺς ἐπιτελεῖς καὶ ἱππικὸν δὲν βλέπετε τὴν αὐτὴν πρόοδον; Ἀλλὰ, κύριοι, εἰς τὸ πεζικὸν καὶ μηχανικὸν ὑπάρχουν λοχαγοὶ ὑπηρετοῦντες 14 ἔτη ὡς λοχαγοί. Ἀλλὰ συγχρόνως νομίζω, κύριοι, ὅτι εἶναι ἄδικον νὰ τεθῶσι βαθμοφόροι εἰς ἀργίαν, καὶ κατὰ συνέπειαν ἐγώ, κύριοι, ἐννοῶ νὰ συμπληρωθῶσιν αἱ γενικαὶ θέσεις, ὥστε νὰ ἀνήκουν εἰς ὅλα τὰ ὅπλα, ὁ δὲ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν νὰ δύναται νὰ τοποθετῇ τοὺς βαθμοφόρους ἀναλόγως τῆς ἱκανότητος· ἐὰν δὲ σήμερον εἶναι συμπεπληρωμέναι αἱ θέσεις αὗται, οἱ ἀξιωματικοὶ νὰ μὴ τεθῶσιν εἰς ἀργίαν παρὰ εἰς τὸ μέλλον νὰ τηρηθῇ δικαιοσύνη.

§92ΣΟΥΤΣΟΣ. Ὑποστηρίζω τὴν πρότασιν τοῦ κυρίου Μαυρομιχάλη, τοῦτο δὲ πράττων βεβαιῶ τὴν Βουλὴν, ὅτι ἂν ἤμην βέβαιος, ὅτι ὁ κ. Μπούμπουλης ἤθελεν ἐξακολουθῇ διευθύνων τὸ ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν ὑπουργεῖον καὶ ἐγὼ πιστεύω, καὶ ὁ κ. Μαυρομιχάλης, ἠθέλαμεν ἀποσύρει τὴν πρότασιν ταύτην. Ἡ ἐν λόγῳ πρότασις δὲν ἀφορᾷ τοὺς ὑπουργοὺς, οἱ ὁποῖοι σέβονται τὰ δικαιώματα τῶν ἄλλων, ἀλλὰ διὰ τοὺς ὑπουργοὺς τοὺς ἀσεβεῖς, οἵτινες οὐδόλως λαμβάνοντες ὑπ’ ὄψιν καὶ τὴν ἀρχαιότητα καὶ τὴν ἱκανότητα προτείνουσι πρὸς προβιβασμὸν εἰς τὰς γενικὰς θέσεις πρόσωπα οὐδόλως εἰς τοῦτο δικαιούμενα οὔτε λόγῳ ἀρχαιότητος, οὔτε λόγῳ ἱκανότητος· ὅταν δὲ ἐν τῷ στρατῷ ἀξιωματικοὶ ἀκριβῶς τὸ καθῆκον αὑτῶν ἐκπληροῦντες βλέπουσιν ἄλλους παρ’ ἀξίως προβιβαζομένους καταπατουμένων τῶν δικαιωμάτων αὑτῶν, δὲν δύνανται τοῦ λοιποῦ νὰ ἐκπληρώσωσι τὰ καθήκοντά των μαραινομένου τοῦ ζήλου αὐτῶν. Βεβαίως δὲ ἂν ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν πατὴρ καὶ προστάτης τοῦ ὅλου στρατοῦ ἤθελε λάβει τὸν γενικὸν πίνακα τῆς ἀρχαιότητος καὶ ἤθελε προτείνει πρὸς προαγωγὴν τοὺς ἀρχαίους καὶ ἱκανοὺς, οὐδεὶς λόγος ἤθελε δικαιώσει τὴν διὰ νόμου διανομὴν τῶν γενικῶν θέσεων, αἵτινες δυστυχῶς ἐγένοντο τὸ φοιτόριον τῆς προαγωγῆς τῶν ἐπιτηδείων. Ἤδη καθόσον ἀφορᾶ τὸ πεζικὸν δὲν νομίζω, ὅτι ἡ προαγωγὴ τοῦ πεζικοῦ εἶναι ἀνωτέρα σχετικῶς τῆς τῶν ἄλλων σωμάτων, ἂν λάβῃ τις ὑπ’ ὄψιν καὶ τὴν σχετικὴν αὔξησιν καὶ πρόοδον τῶν ἄλλων σωμάτων· μόνον ἀδικημένον σχετικῶς σῶμα εἶναι τὸ μηχανικὸν, ἀλλὰ περὶ τούτου δὲν ὁμιλῶ, διότι ἀνήκω εἰς τὸ σῶμα τοῦτο. Ἐπίσης νομίζω, ὅτι ἡ πληροφορία τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, ὅτι διὰ τῆς προτάσεως ταύτης θέλουσι τεθῆ τινες εἰς ἀργίαν καὶ ἄλλοι ἀντὶ τούτων θέλουσι προβιβασθῆ, δὲν εἶναι ἀκριβὴς, διότι ἡ πρότασις αὕτη ἐτροπολογήθη οὕτως, ὥστε οὐδεὶς ἐπὶ τοῦ παρόντος νὰ μὴ πειραχθῇ, τοῦ καιροῦ δὲ προϊόντος, ἕκαστος νὰ κατέχῃ τὴν πρέπουσαν αὐτῷ θέσιν. Διὰ τοῦτο παρακαλῶ τὴν Κυβέρνησιν νὰ δεχθῇ τὴν τροπολογίαν αὐτὴν, διὰ νὰ ἐκλείψωσι τὰ αἴτια τὰ παραλύοντα τὴν πειθαρχίαν ἐν τῷ στρατῷ, καθὰ μὴ δυναμένων ἀρχαίων καὶ ἱκανῶν ἀξιωματικῶν νὰ ὑπηρετῶσι ὑπὸ τὰς διαταγὰς νεωτέρων αὑτῶν, προαχθέντων δὲ παρακαίρως οὔτε λόγῳ ἱκανότητος οὔτε λόγῳ ἀρχαιότητος.

§93ΛΑΠΑΣ. Θὰ φέρω ἐδῶ τὰ μητρῷα ἑνὸς ἑκάστου, διὰ νὰ ἴδῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς τὰς ἀρχαιότητας ἑκάστου.

§94Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Κατέκριναν τοὺς προβιβασμοὺς μετὰ μεγάλου θάῤῥους, καὶ ὁ κ. Μαυρομιχάλης καὶ ὁ κ. Καραϊσκάκης προσέθεσαν ὅτι ἐγένοντο ἀδικήματα. Αὐτὸ δὲν εἶναι ἀληθές· ὁ κ. Μαυρομιχάλης καὶ ὁ κ. Καραϊσκάκης εἰς τὰ 1873 ἦσαν ταγματάρχαι, καὶ τὰ 1878 ἔγειναν ἀντισυνταγματάρχαι.

§95ΚΑΡΑΪΣΚΑΚΗΣ. Εἰς τὰ 1872. Ἀλλὰ διατί λαμβάνετε τὴν θέσιν τοῦ ταγματάρχου καὶ ὄχι τοῦ λοχαγοῦ, ὅπου ἐγὼ ἤμην λοχαγὸς, ὅταν σεῖς εἶσθε ὑπολοχαγός;

§96Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἐγὼ ἤμην εἰς τὰ 1867 ταγματάρχης καὶ ἐγίναμεν ἀντισυνταγματάρχαι μαζί. Ἀλλὰ πῶς ἔγινες λοχαγός; Πολὺ καλῶς καὶ πολὺ δικαίως, ἀλλὰ μὲ τὴν καταπάτησιν τῆς ἀρχαιότητος πολλῶν ἄλλων κατ’ ἐκλογὴν ἀπὸ τὸν μακαρίτην Ὄθωνα, ὥστε ἐὰν ἐπροβιβάσθης ἀργότερον, δὲν πρέπει νὰ παραπονῆσαι διὰ τοῦτο. Ἀκατάπαυστα κατηγοροῦμαι, ὅτι δὲν ἀπέδωσα δικαιοσύνην εἰς τὸν στρατόν, διότι δὲν ἠδυνάμην νὰ προβιβάσω ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι μὲ κατηγοροῦσιν· δὲν ἠδυνάμην νὰ προβιβάσω τὸν κ. Σοῦτσον.

§97ΣΟΥΤΣΟΣ. Πῶς ἐπροβίβασες τὸν Λεβίδην;

§98ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Εἰς τὸ σῶμά σου κατέχεις ἕκτην θέσιν καὶ δὲν ἠμποροῦσα νὰ καταπατήσω τὴν ἀρχαιότητα τῶν ἄλλων, καὶ δὲν ἠκούσθησαν παράπονα διόλου· ἄλλως τε ἡ Κυβέρνησις ἔχει ἓν δικαίωμα ἐκλογῆς, καὶ αὐτὸ τὸ ἐκτελεῖ κατὰ τὰ συμφέροντα τοῦ Δημοσίου. Ἔρχομαι εἰς τὸ ζήτημα καὶ λέγω, ὅτι πᾶσα εἰδικὴ θέσις παντοῦ ἀπαιτεῖ εἰδικὸν ἄνθρωπον καὶ ἐντὸς τοῦ αὐτοῦ σώματος ἀκόμη. Εἷς λοχαγὸς π. χ. τοῦ πυροβολικοῦ δὲν εἶναι κατάλληλος νὰ ἦναι πυροτεχνίτης, φυσιγγοποιὸς, λοχαγὸς πεδινῆς κανονοστοιχίας ἢ ἄλλου κλάδου. Τὸ αὐτὸ συμβαίνει εἰς τὸ μηχανικόν, διότι ἄλλος εἶναι εἰδικὸς εἰς τὴν κατασκευὴν φρουρίων, ἄλλος εἰς τὴν κατασκευὴν γεφυρῶν, ἄλλος διὰ πρόχειρα ὀχυρώματα, καὶ διὰ τοῦτο εἰς τὴν Εὐρώπην ἐκλέγουν τὸν ἔχοντα τὴν εἰδικότητα. Οἱ αὐτοὶ στρατηγοὶ τῆς αὐτῆς σχολῆς, τοῦ αὐτοῦ στρατοῦ δὲν εἶναι ἱκανοὶ δι’ ὅλα τὰ ἔργα, καὶ δὲν εἶναι ἱκανὸς πᾶς στρατηγὸς νὰ ὁδηγήσῃ ἕνα στρατὸν εἰς ἔφοδον κατὰ φρουρίου ἢ νὰ ὑπερασπίσῃ ἓν φρούριον, καὶ βλέπετε μεταξὺ ὅλων τῶν μεγάλων στρατηγῶν τῆς Τουρκίας οἱ ὁποῖοι ἐσπούδασαν εἰς τὴν Εὐρώπην, εἷς καὶ μόνος διεκρίθη, ὁ Ὀσμὰν Πασσᾶς, ὁ ὁποῖος δὲν ἐπῆγεν οὔτε εἰς τὴν Εὐρώπην, διότι ὁ Θεὸς ἔδωσεν εἰς αὐτὸν τὴν εἰδικότητα, τὴν ὁποίαν δὲν εἶχον ἄλλοι. Μεταξὺ 500 στρατηγῶν Ῥώσσων, διεκρίθη διὰ τὴν ταχύτητα τῶν προσβολῶν εἷς καὶ μόνος, ὁ Γοῦρκος, ὁ ὁποῖος δὲν εἶχεν ἀκουσθῆ ποτε· λοιπὸν εἰς ὅλους τοὺς κλάδους καὶ εἰς ὅλα τὰ Ὑπουργεῖα ὑπάρχουν εἰδικοὶ ἄνθρωποι καὶ αὐτοὺς τοὺς εἰδικοὺς θὰ τοὺς εὕρῃ ἡ Κυβέρνησις καὶ ὄχι ὁ Νόμος. Ὑποθέσατε ὅτι ἡ σειρὰ φέρει ἕνα ἄνθρωπον εἰς τὴν θέσιν Φρουράρχου Ἀθηνῶν, ὁ ὁποῖος δὲν εἶναι ἱκανὸς καὶ ὁ ὁποῖος δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἔχῃ τὴν ἐμπιστοσύνην τοῦ Ὑπουργοῦ. Θὰ εἰπῆτε εἰς τὸν Ὑπουργὸν θέλεις δὲν θέλεις θὰ τὸν λάβῃς;

§99ΡΟΥΚΗΣ. Τίθεται ἐπὶ ἀνικανότητι εἰς ἀποστρατείαν.

§100ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἠμπορεῖ νὰ ἦναι ἱκανὸς εἰς ἄλλην ὑπηρεσίαν. Λοιπόν, κύριοι, τοὺς εἰδικοὺς ἀνθρώπους θὰ τοὺς εὕρῃ ἡ Κυβέρνησις καὶ διὰ τοῦτο εἰς κανὲν μέρος τοῦ κόσμου δὲν εὑρέθη ἄνθρωπος νὰ κάμῃ τὴν πρότασιν, ἡ ὁποία ἔγινεν εἰς τὴν Ἑλλάδα ἀπὸ τὸν κ. Μαυρομιχάλην, ὄχι βεβαίως ἀπὸ αἴσθημα κακόν, διότι γνωρίζω τὸ πνεῦμα τὸ ὁποῖον τὸν ὁδηγεῖ καὶ ἀναγνωρίζω αἴσθημα δικαιοσύνης ἐν αὐτῇ, ἀλλὰ νομίζω ὅτι ἴσως πλανᾶται. Ἄλλως, κύριοι, ὁ Νόμος αὐτὸς εἶναι προσωρινὸς καὶ ἐντὸς τοῦ ἔτους βεβαίως δὲν ἠμπορεῖ νὰ γίνῃ τίποτε. Ἀλλ’ ἠμποροῦν νὰ παρουσιασθοῦν καὶ ἔκτακτα πράγματα, διότι ἠμπορεῖ νὰ παρουσιασθῇ ἀνάγκη νὰ καταλάβωμεν τὰς ἐπαρχίας ἔστω καὶ εἰρηνικῶς, ἀλλὰ καὶ τότε ἡ Κυβέρνησις πρέπει νὰ μὴ ἦναι περιωρισμένη εἰς τὴν ἐκλογὴν τῶν προσώπων. Ἄλλως πρέπει νὰ κάμω τὴν παρατήρησιν εἰς τὴν Βουλὴν ὅτι οἱ ἓξ ἢ δέκα ἀξιωματικοὶ τῶν γενικῶν ἐπιτελῶν δὲν ἔχουν σῶμα καὶ ἡ ὑπηρεσία των εἶναι εἰς αὐτὰς τὰς θέσεις. Ἐγὼ σᾶς ἀπέδειξα προχθὲς ὅτι ὑπάρχουν 315 θέσεις κεναί, τὰς ὁποίας ἄφησα ἐγώ.

§101ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἐὰν πληρώσητε καὶ αὐτὰς τὰς θέσεις, ἀλλοίμονον εἰς τὸ Ἔθνος.

§102ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Καὶ χθὲς ἔλεγεν ὁ κ. Τρικούπης ὅτι ἐὰν δὲν πληρωθοῦν ἀλλοίμονον εἰς τὴν Κυβέρνησιν. Λοιπὸν μὲ αὐτὰς τὰς ἰδέας εἶναι δυνατὸν τις νὰ διοικήσῃ τὸν τόπον, Τώρα παρατηρῶ εἰς ὑμᾶς, κ. Μίληση, ὅτι ἐγὼ διοικοῦσα στρατὸν 10 χιλιάδ. ἄνευ ἀξιωματικῶν καὶ ὑπαξιωματικῶν· νομίζεις, ὅτι αὐτὸ εἶναι μικρὸν πρᾶγμα;

§103ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἐγὼ ἀνακαλῶ τὴν παρατήρησιν διὰ νὰ μὴν χάνωμεν τὸν καιρόν μας εἰς δαπάνην λόγων, καὶ διὰ νὰ σᾶς εὐχαριστήσω.

§104Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Θέλω μόνον ἀναιρέσει μίαν ἰδέαν, ἡ ὁποία ἐλέχθη ἀπὸ ἐπίσημον ἄνθρωπον καὶ δὲν δύναμαι νὰ τὴν ἀφήσω ἄνευ ἀντιῤῥήσεως. Μοῦ ἀπέδωσεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ὅτι διὰ τῆς τροπολογίας μου πρόκειται ἰδίως νὰ προστατεύσω τὰ δικαιώματα ἢ τὰς εὐλόγους ἀπαιτήσεις τοῦ σώματος τοῦ πεζικοῦ, εἰς τὸ ὁποῖον ἀνήκω. Ὀφείλω κατὰ τῆς ἰδέας αὐτῆς νὰ διαμαρτυρηθῶ ἐπισήμως, διότι πώποτε δὲν παρεγνώρισα τὸ καθῆκόν μου ὡς ἀντιπρόσωπος τοῦ Κράτους, ὁσάκις δ’ ὡμίλησα περὶ στρατιωτικῶν ζητημάτων ὡμίλησα ὑπὲρ τοῦ ὅλου στρατοῦ, ὑπὲρ τῆς πειθαρχίας αὐτοῦ καὶ ὑπὲρ τῆς δικαιοσύνης ἐν αὐτῷ. Ἦλθον νὰ ζητήσω οὐχὶ ὑπὲρ ἑνὸς σώματος ὡρισμένως ἀλλ’ ὑπὲρ τοῦ Κράτους· ἐὰν δὲ θελήσω νὰ ἀκολουθήσω τὸ παράδειγμα τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, θ’ ἀποδείξω διὰ πραγμάτων, δι’ ἀριθμῶν καὶ διὰ προσώπων ὅτι ἡ εἰσήγησις, ἡ ὁποία τῷ ἐγένετο, ὑπηγορεύθη ἀπὸ πνεῦμα, τὸ ὁποῖον δὲν θέλω νὰ κατονομάσω.

§105ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Δὲν μοῦ ἐγένετο εἰσήγησις. Μοῦ ἀρκεῖ ἡμίσεια ὥρα νὰ μελετήσω τὰ μητρῷα καὶ νὰ ἐξελέγξω πότε ἐπροβιβάσθη ὁ εἷς ἀξιωματικὸς καὶ πότε ὁ ἄλλος.

§106ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Εἴπομεν εἰς διαφόρους Συνόδους ὅτι πρέπει ἐπὶ τέλους νὰ ληφθῇ ἓν μέτρον κατὰ τῆς αὐθαιρεσίας τοῦ Ὑπουργοῦ, τὸ δὲ παράδειγμα, τὸ ὁποῖον ἔφερεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, ἦτο λίαν ἀτυχὲς, διότι ὅταν εἷς ἀξιωματικὸς ἀνώτερος εἶναι ἀνίκανος διὰ τὸ σῶμά του εἶναι ἀνίκανος διὰ τὸν στρατόν.

§107ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ἐπρόκειτο περὶ πολιτικῆς ἀνάγκης· ὄχι περὶ ἀνικανότητος.

§108ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Πολιτικὴν ἀνάγκην δὲν ἀναγνωρίζω εἰς τὸν στρατὸν, διότι εἶναι τὸ σπέρμα τῆς ῥᾳδιουργίας καὶ τῆς διαφθορᾶς. Πολιτικὴ ἀνάγκη εἰς τὸν στρατὸν θὰ εἴπῃ συνωμοσία, θὰ εἴπῃ διαίρεσις τοῦ στρατοῦ εἰς φατρίας, καὶ βεβαίως κατὰ λάθος διέφυγεν ἡ ἰδέα αὕτη εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν, ἡ ὁποία δυστυχῶς ὑπῆρξεν ἀληθής. Θέλετε νὰ ἐπανέλθωμεν εἰς τὴν κατάστασιν τῶν εὐνοουμένων καὶ τῶν ἀφοσιουμένων; Αὐτὸ καλύπτεται ὑπὸ τὴν λέξιν πολιτικὴ ἀνάγκη.

§109ΤΙΝΕΣ. Εἰς τὸ ζήτημα.

§110ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ὁ στρατὸς ἐννοεῖ τὸ καθῆκόν του, ἀλλ’ ὀφείλει τὸ Κράτος νὰ τοῦ ἀπονείμῃ δικαιοσύνην.

§111ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Διατί δὲν ἀπεδώσατε δικαιοσύνην καὶ εἰς τὸ ἱππικόν;

§112ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ἐὰν ἀνεγινώσκετε τὴν τροπολογίαν, θὰ τὸ ἐβλέπετε. Ἡμεῖς ἠθέλαμεν ν’ ἀπαλλάξωμεν τὸν στρατὸν ἀπὸ τὴν πολιτικὴν ἀνάγκην, ν’ ἀνήκῃ εἰς τὸ Κράτος, καὶ ὄχι εἰς πρόσωπα. Καὶ ἂν, κ. Ὑπουργέ, ἐννοεῖτε πολιτικὴν ἀνάγκην ἐν τῷ στρατῷ, πολὺ κακῶς διευθύνετε τὸν κλάδον αὐτόν. Χάριν λοιπὸν τοῦ ἔθνους, καὶ χάριν τοῦ στρατοῦ ἔχομεν καθῆκον νὰ θέσωμεν τέρμα εἰς τὰς ἀσεβεῖς ἐκείνας συνειδήσεις, αἱ ὁποῖαι κατὰ καιροὺς ἠθέλησαν ν’ ἀσκήσουν τὴν πολιτικὴν ἀνάγκην εἰς τὰς τάξεις τοῦ στρατοῦ καὶ ἴσως ἡ συζήτησις αὕτη εἶναι λίαν ἔγκαιρος ὑπὸ τὰς περιστάσεις, αἵτινες μᾶς διέπουν, διότι ἐθεωρήθη πάντοτε ἀνάγκη διὰ τῶν παρ’ ἀξίαν προβιβασμῶν διὰ τῆς ἐξαιρετικῆς προστασίας ὑπὲρ προσώπων νὰ δημιουργηθῶσι φατρίαι ἐν τῷ στρατῷ, ἀλλ’ ὅσοι τὸ ἐζήτησαν ἠπατήθησαν. Ἀπεύχομαι ἀπὸ τοὺς πολιτικοὺς τῆς πατρίδος μου νὰ θελήσουν ἐκ νέου νὰ ἐφαρμώσουν τοιοῦτον πείραμα. Ἐζητήσαμεν νὰ διέπουν τὸν στρατὸν οἱ νόμοι τοῦ Κράτους, ν’ ἀπονέμηται ἡ δικαιοσύνη, ὅπως ἀπονέμεται καὶ εἰς τὴν τελευταίαν κοινότητα. Ἐζητήσαμεν τὰ δικαιώματα τῶν ἀτόμων ἐν τῷ στρατῷ νὰ ἦναι ἐπίσης σεβαστὰ, ὡς εἶναι ὅλων τῶν ὑπαλλήλων τοῦ Κράτους· δὲν ἐζητήσαμεν προαγωγὰς ὑπὲρ τῶν μὲν, καὶ καταδιώξεις ὑπὲρ τῶν δέ· δὲν ἐνόησαμεν νὰ θέσωμεν ἱκανοὺς ἀξιωματικοὺς εἰς ἀργίαν, οὔτε νὰ δώσωμεν προβιβασμοὺς ὅπου δὲν πρέπει. Ἐπὶ τῆς τροπολογίας μου παρουσιάζονται κενά· δὲν ἔχω δυσκολίαν νὰ δεχθῶ τροπολογίας· ἀλλὰ θέλω, ὥστε ν’ ἀρθῇ ἡ αὐθαιρεσία τῶν Ὑπουργῶν. Τὸ ζήτημα τῆς εἰδικότητος, τὸ ὁποῖον ὁ ἔντιμος συνάδελφος Καλαβρύτων ἔφερε καὶ μᾶς παρέβαλε τὰ εἰσηγητήρια τῶν φρουραρχείων μὲ τὰς ἐκστρατείας τοῦ Γούρκου, τὰ Στρατοδικεῖα μὲ τὰς ἐκστρατείας τῶν Ῥώσσων, δὲν ἠδυνήθην νὰ ἐννοήσω. Ἐννοῶ τὸ δικαίωμα τοῦ Κράτους νὰ θέσῃ ἐπὶ κεφαλῆς τοῦ στρατοῦ οἱονδήποτε νομίσει κατάλληλον, μὴ ἀποβλέπων οὔτε εἰς τὴν ἀρχαιότητα, οὔτε εἰς τὸν βαθμὸν, καὶ εἰς ὅλους τοὺς εὐρωπαϊκοὺς στρατοὺς ἐν τοιαύτῃ ἀνάγκῃ δὲν ἀποβλέπουν εἰς τὴν τακτικὴν ἱεραρχίαν τοῦ στρατοῦ, ἀλλὰ πρὸς τὸ πρόσωπον, τὸ ὁποῖον παρέχει ἐμπιστοσύνην ἐπιτυχίας. Ἀλλὰ σήμερον πρόκειται περὶ ῥυθμίσεως θέσεων ὑπηρετικῶν διὰ τὸν στρατόν. Ἀλλὰ τίς δύναται νὰ εἴπῃ ἐν τῷ στρατῷ, ὅτι εἶναι εἰδικὸς διὰ φρούραρχον καὶ δὲν εἶναι ὁ ἄλλος ἢ ὅτι εἶναι εἰδικὸς διὰ Πρόεδρος τοῦ Στρατοδικείου καὶ δὲν εἶναι ὁ ἄλλος; ἐὰν δέ τινες ἔχουν τινὰ εἰδικότητα, τὴν ἀπέκτησαν, διότι δυστυχῶς διὰ τὸν στρατὸν, δυστυχῶς διὰ τὰ ἄτομα ἔμειναν πολλὰ ἔτη εἰς ὑπηρεσίαν, ὅπου ἀπέκτησαν εἶδός τι εἰδικότητος. Ὅταν βεβαίως εἷς Βασιλικὸς Ἐπίτροπος, εἷς Εἰσηγητὴς τοῦ Ἀναθεωρητικοῦ διαμένει ἐπὶ 15 ἔτη εἰς τὴν αὐτὴν θέσιν, ἀποκτᾷ ἓν εἶδος εἰδικότητος, ἡ ὁποία ὅμως καταστρέφει καὶ τὸ ἄτομον καὶ ἴσως καὶ τὴν ὑπηρεσίαν. Λοιπὸν δὲν εἶναι τὸ ζήτημα τῆς εἰδικότητος καὶ τὸ ζήτημα νὰ θέσωμεν ἀξιωματικοὺς εἰς τὰς ὁδούς· τοὺς ἀγαπῶμεν ἐπίσης ὡς καὶ τὸ ἔθνος καὶ τὸ κοινοβούλιον· πρόκειται ὅμως νὰ παύσῃ εἰς τὸ μέλλον ἡ κατάχρησις, νὰ ὁρίσωμεν τὰς θέσεις αὐτῶν· ἂν δὲ ὡς ἐκ τῶν θέσεων τὰς ὁποίας ἀναγράφω εἰς τὴν τροπολογίαν μου, ὑπάρχουν θέσεις κατεχόμεναι παρ’ ἄλλων ἀνωτέρων ἀξιωματικῶν ἐπὶ τῶν ὁποίων δὲν προβλέπεται, δὲν εἶναι ἄλλο παρὰ νὰ φέρῃ ἡ Κυβέρνησις τὴν ἀνάλογον τροπολογίαν καὶ τὴν ὁποίαν καὶ ἐγὼ καὶ ἡ Βουλὴ θέλει παραδεχθῆ.

§113ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ.......

ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ.

§114ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Μάλιστα κατὰ λάθος ἐσημειώθη ὀλιγώτερον νὰ διορθωθῇ. (Ψηφίζεται τὸ ἄρθρον ὡς διωρθώθη ἄρθρον 17).

§115ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. ὑπουργὸς προσέθηκεν ὡς τρίτον ἐδάφιον τὸ ἀκόλουθον «διὰ τῶν εἰς μεταβατικὴν ὑπηρεσίαν καλουμένων ἐθνοφυλάκων» καὶ διὰ τοῦτο τὸ τρίτον θὰ γίνῃ τέταρτον. Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις;

§116ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Βεβαίως ὑπάρχει ἀντίῤῥησις. Συζήτησιν εἶναι περιττὸν νὰ κάμωμεν, διότι ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ ἀντικειμένου πολλάκις εἴπομεν, ὅτι δὲν ἐννοοῦμεν νὰ κληθῆται ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ὑπὸ τὸν τύπον τῆς ἐθνοφυλακῆς ἵνα ὑπηρετήσῃ ἐν τῷ στρατῷ· καὶ σήμερον ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν προτείνων προσθήκην ἐδαφίου περὶ τῶν ἀνδρῶν τούτων, οὐδὲν ἄλλο ζητεῖ παρὰ νὰ καλῶνται οὗτοι ὡς κληρωτοί· ἂν δὲ ἐπρόκειτο διὰ κληρωτῶν νὰ πληρώσωμεν τὰς τάξεις τοῦ στρατοῦ μέχρι τοῦ ἀριθμοῦ τῶν 18 ἢ 19 χιλιάδων, βεβαίως ἄλλως ἠθέλομεν σκεφθῆ, ἢ ὅπως ἐσκέφθημεν, ὅτε ἐδέχθημεν τοιοῦτον ἀριθμὸν, ὅτε εἴπομεν, ὅτι ἤθελε καταρτισθῆ ὁ ἀριθμὸς οὗτος ἄλλως πως, ἤτοι δι’ ἐθελοντῶν κατὰ τὸ σύστημα, ὅπερ προετείναμεν. Εἰξεύρω ὅτι ὁ κ. πρωθυπουργὸς, ὅτε ὑπεστήριξε τὴν πρότασιν ταύτην περὶ μεταβατικῆς ἐθνοφυλακῆς ἀνέφερεν, ὅτι ἡ ὑπηρεσία αὕτη τῶν μεταβατικῶν ἐθνοφυλάκων δύναται νὰ καθορισθῇ καὶ εἰς συμπλήρωσιν τῆς ἐν εἰρήνῃ δυνάμεως τοῦ στρατοῦ, ἀλλὰ βεβαίως ἡ ψῆφος τῆς Βουλῆς δὲν εἶναι δεσμευμένη ἐκ τῆς ἐξηγήσεως, ἣν ἔδωκε τότε ὁ κ. πρωθυπουργός. Ὁπωσδήποτε θὰ ζητήσωμεν ψηφοφορίαν δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, ὅπως διακριθῇ τίνες φρονοῦσιν, ὅτι διὰ κληρώσεως καὶ τίνες φρονοῦσιν, ὅτι κατ’ ἄλλον τρόπον πρέπει νὰ συμπληρωθῶσιν αἱ τάξεις τοῦ στρατοῦ. Ἐννοεῖται, ὅτι ἂν ἀποῤῥιφθῇ ἡ πρότασις αὕτη τοῦ ὑπουργοῦ, εἶναι καθῆκον ἡμῶν, οἵτινες ἔχομεν τὴν ἐναντίαν γνώμην, νὰ φέρωμεν πρότασιν περὶ τοῦ τρόπου, καθ’ ὃν θέλει ἀναπληρωθῆ τὸ κενὸν, ὅπερ θέλει μείνει ὡς ἐκ τῆς ἀποῤῥίψεως τῆς προτάσεως ταύτης.

§117ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Τὸ ζήτημα ἐλύθη καὶ ἡ Βουλὴ ἀπεφάσισεν, ὅτι οἱ μεταβατικοὶ ἐθνοφύλακες καὶ ἐν καιρῷ εἰρήνης θὰ χρησιμεύσωσιν πρὸς ἀναπλήρωσιν τῶν κενῶν τοῦ στρατοῦ. Τώρα, ἐὰν θέλουν νὰ ἐπαναφέρουν τὸ ζήτημα ἁπλῶς διὰ νὰ κάμωμεν ψηφοφορίαν δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, ἐννοῶ τὰς συνεπείας τῆς ὀνομαστικῆς κλήσεως, δὲν ἐννοῶ ὅμως τὴν ἀντίῤῥησιν διὰ νὰ ἐπαναφέρωμεν ζητήματα λελυμένα· ὅστις ἀναγνώσῃ τὸ νομοσχέδιον περὶ μεταβατικῆς ἐθνοφυλακῆς, ὅπως ἐψηφίσθη ὑπὸ τῆς Βουλῆς, θέλει εὕρει ἐν αὐτῷ τοιαύτην διάταξιν ἐν τῷ τελευταίῳ αὐτοῦ ἄρθρῳ καὶ ἐγένετο μακρὰ συζήτησις ἐπ’ αὐτοῦ.

§118ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Καὶ συζήτησις μακρὰ ἐὰν ἐγένετο καὶ ἐξηγήσεις ἐὰν ἐδώσατε, δὲν ἠμπορεῖ ὁ νόμος νὰ θεωρηθῇ λέγων ἄλλο ἢ ὅ,τι περιέχει.

§119ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἡ πρότασις τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν ὑπάρχει ἐν τῷ νόμῳ.

§120ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἡ πρότασις εἶναι διάφορος τῆς ἐν τῷ κειμένῳ τοῦ νόμου καὶ εἶναι ἐναντία εἰς τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς, ἥτις εἶπε καθαρὰ, ὅτι δὲν θέλει πρόσκλησιν τρίτης καὶ τετάρτης σειρᾶς ἐφεδρείας. Καὶ ὅμως ὁ πρωθυπουργὸς εἶπεν, ὅτι ζητοῦμεν ὀνομαστικὴν κλῆσιν μὲ πλάγιον σκοπόν. Πλαγίους σκοποὺς ἔχουσιν ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς τοιαύτην διὰ τοιούτου τρόπου ὑποσκάπτουσι.

§121ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἡμεῖς ἠγωνίσθημεν σεῖς τί ἐκάματε; τί ὑποσκάπτομεν;

§122ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τὴν ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς.

§123ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἡ ἀπόφασις τῆς Βουλῆς εἶναι καθαρὰ καὶ βεβαία· κάμετε ὀνομαστικὴν ψηφοφορίαν διὰ νὰ τελειώσωμεν.

§124ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἐπρότεινε, καθὼς ἠκούσατε, νὰ προστεθῇ ὡς γʹ. ἐδ. «διὰ τῶν εἰς μεταβατικὴν ὑπηρεσίαν καλουμένων ἐθνοφυλάκων»· θὰ κάμωμεν ὀνομαστικὴν κλῆσιν· ἐγείρονται 15; (ἠγέρθησαν πλείονας τῶν 15). Προβαίνομεν λοιπὸν εἰς τὴν ψηφοφορίαν.

§125ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ποῦ εἶναι τὸ νομοσχέδιον περὶ μεταβατικῆς ἐθνοφυλακῆς; δὲν εἰμποροῦμεν νὰ ψηφίσωμεν ἐναντίον διατάξεων ἐψηφισμένων.

§126ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Βεβαίως· ὥστε αὐτὴ ἡ συζήτησις καὶ ἡ ψηφοφορία εἶναι περιττή.

§127ΜΙΛΗΣΗΣ. Δὲν ἀναγινώσκετε τὸ σχετικὸν ἄρθρον τῆς μεταβατικῆς ἐθνοφυλακῆς, κύριε πρόεδρε;

§128ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἂν ἀνοίξωμεν συζήτησιν, ἐγὼ ἔχω σκοπὸν νὰ ὁμιλήσω.

§129ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐμπρὸς εἰς τὴν ψηφοφορίαν νὰ τελειώσωμεν. (Ἐνταῦθα ἐνεργεῖται ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, καθ’ ἣν ἐψηφιφόρησαν ἐν ὅλῳ 104, καὶ 77 μὲν ὑπὲρ τῆς προτάσεως τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, 25 κατ’ αὐτῆς καὶ 2 ἠρνήθησαν ψῆφον).

§130ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη τὴν προσθήκην τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν.

§131ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ παράγραφος 2 τοῦ βʹ. ἐδαφίου ἢ πρέπει ν’ ἀπαλειφθῇ ἢ νὰ τροποποιηθῇ· διότι κάμνει λόγον περὶ ἐκτάκτων ἐφέδρων, ἐνῷ δὲν πρόκειται πλέον περὶ τούτου.

§132ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ν’ ἀφαιρεθῇ· ἀλλὰ νὰ μείνῃ ἡ διάταξις ἡ ἀφορῶσα εἰς ἐθελοντὰς, ἂν θέλουν νὰ ἔλθουν.

§133ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 17, ὡς ἐτροποποιήθη, νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται πολλοί.) Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη.

§134ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Συμφώνως ὡς πρὸς ὅσα εἶπον ἐν τῇ γενικῇ συζητήσει προτείνω ἐνταῦθα τὴν ἑξῆς τροπολογίαν· «Παρούσης τῆς Βουλῆς, τὸ διάταγμα τοῦτο ἀνακοινοῦται εἰς αὐτὴν αὐθημερὸν, ἀπούσης δὲ τῆς Βουλῆς τὸ διάταγμα μετὰ προηγουμένην συγκάλεσιν αὐτῆς κοινοποιεῖται καὶ ἀνακοινοῦται εἰς αὐτὴν ἅμα συνέλθῃ».

§135ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἡμεῖς ἐγκρίνομεν τὸ πρῶτον μέρος καὶ τὸ παραδεχόμεθα, ἐπειδὴ ἡμεῖς δὲν ἐννοοῦμεν παρὰ ἁπλῆν προπαρασκευὴν ἡ ὁποία ἠμπορεῖ νὰ μὴ καταντήσῃ εἰς ἀποτέλεσμα, δὲν ἐννοοῦμεν τὴν ἀνάγκην ὅτι πρέπει νὰ γείνῃ τοῦτο καὶ εἰς τὴν δευτέραν περίπτωσιν. Βεβαίως ἡ Βουλὴ θέλει κληθῆ, καὶ ἄνευ ἀποφάσεως τῆς Βουλῆς δὲν θέλει γείνει πόλεμος, ἀλλὰ ἐὰν πρόκειται μόνον νὰ προπαρασκευασθῶμεν καὶ ἕνεκα τούτου ἐκδώσωμεν τὸ διάταγμα, διὰ τοῦτο καὶ μόνον δὲν εἶναι νομίζω ὀρθὸν νὰ συγκαλέσωμεν τὴν Βουλήν.

§136ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἀλλὰ τὸ ἄρθρον τοῦτο λέγει ὅτι ὁ στρατὸς ὁλόκληρος ἢ μέρος αὐτοῦ τίθεται εἰς ἐμπόλεμον κατάστασιν, κατὰ δὲ τὴν τροπολογίαν μου ἐὰν μὲν ἡ Βουλὴ εἶναι παροῦσα ἀνακοινοῦται εἰς αὐτὴν τὸ διάταγμα ἀμέσως, τοῦτο δὲ ἀρκεῖ διότι ἡ Βουλὴ εὐθὺς ὡς λάβῃ γνῶσιν τοῦ διατάγματος δύναται νὰ ἐμποδίσῃ πᾶσαν περαιτέρω ἐνέργειαν· ἐὰν ὅμως δὲν εἶναι παροῦσα πρέπει νὰ συγκληθῇ ὅπως γίνῃ ὅ,τι θὰ ἐγίνετο ἐὰν ἡ Βουλὴ ἦτο παροῦσα. Τὸ δεύτερον εἶναι ἀναγκαία συνέπεια τοῦ πρώτου καὶ ἀφοῦ ἡ Κυβέρνησις παρεδέχθη τὸ πρῶτον ἀναγκαίως πρέπει νὰ παραδεχθῇ καὶ τὸ δεύτερον.

§137Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ὁ στρατὸς τίθεται εἰς ἐμπόλεμον κατάστασιν ὄχι μόνον ὅταν πρόκειται νὰ κηρύξῃ τὸ κράτος πόλεμον πρὸς ἄλλο κράτος, ἀλλὰ καὶ ὅταν ἡ ἐκτέλεσις τῶν νόμων αὐτοῦ ἢ ἡ προστασία ἄλλων συμφερόντων αὐτοῦ ἀπαιτεῖ τοῦτο χωρὶς νὰ ᾖναι ἡ περίπτωσις καθ’ ἣν πρόκειται νὰ κηρύξῃ πόλεμον πρὸς ἄλλο κράτος ἢ νὰ δεχθῇ τοιοῦτον. Εἰς τοιαύτην περίπτωσιν δὲν πρόκειται νὰ κηρυχθῇ πόλεμος, ἀλλὰ πρόκειται νὰ αὐξήσῃ τὸ ἔθνος τὴν στρατιωτικήν του δύναμιν ἢ νὰ καλέσῃ ἓν μέρος τοῦ στρατοῦ εἰς τὰ ὅπλα πρός τινα τῶν ἄλλων σκοπὸν ὅτε βεβαίως δὲν εἶναι ἀνάγκη συμπράξεως τῆς Βουλῆς. Ἐὰν ἡ Βουλὴ εἶναι παροῦσα, βεβαίως εἰς τοιαύτην περίπτωσιν εἶναι ἀναγκαία ἡ ἀνακοίνωσις εἰς αὐτήν, ἀλλ’ ἐὰν εἶναι ἀποῦσα, πρέπει ἡ ἐξουσία νὰ μὴ προβῇ εἰς τὴν ὑπεράσπισιν τῶν συμφερόντων τοῦ κράτους, τὴν ἐκτέλεσιν τῶν νόμων;

§138ΜΙΛΗΣΗΣ. Δὲν σταματᾶται ἡ ἐνέργεια τῆς κυβερνήσεως.

§139ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν σταματᾶται ἡ ἐνέργεια τῆς Κυβερνήσεως διὰ τῆς τροπολογίας, ἥτις ἀπαιτεῖ νὰ ὑπάρχῃ μόνον ἐκδεδομένον τὸ διάταγμα τῆς συγκλήσεως τῆς Βουλῆς. Κατὰ τοῦτο ὑπάρχει διαφορὰ ὅτι διάταγμα θέτον εἰς ἐμπόλεμον κατάστασιν τὸν στρατὸν δὲν δύναται νὰ ἐκδοθῇ ἐὰν δὲν ὑπάρχῃ καὶ διάταγμα τῆς συγκλήσεως τῆς Βουλῆς.

§140Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐννοεῖτε ὅτι τὸ διάταγμα διὰ τοῦ ὁποίου καλεῖται ὁ στρατὸς εἰς τὰ ὅπλα, τὸ διάταγμα αὐτὸ ἐκδίδεται μὲ τὸ διάταγμα τὸ ὁποῖον συγκαλεῖται ἡ Βουλή.

§141ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κατὰ τὴν πρότασιν τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ Μεσολογγίου ἔχουσαν ὡς ἑξῆς· τὴν ἀναγινώσκω ἐκ νέου «Παρούσης τῆς Βουλῆς, τὸ διάταγμα τοῦτο ἀνακοινοῦται εἰς αὐτὴν αὐθημερὸν» καὶ περὶ τούτου δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις, «ἀπούσης δὲ τῆς Βουλῆς τὸ διάταγμα ἐκδίδεται μετὰ προηγουμένην συγκάλεσιν αὐτῆς καὶ ἀνακοινοῦται ἅμα συνέλθῃ». Κατὰ τὴν πρότασιν ταύτην λοιπόν, ἐάν ὁ στρατὸς τεθῇ εἰς ἐμπόλεμον κατάστασιν ἐν ἀπουσίᾳ τῆς Βουλῆς πρὶν ἐκδοθῇ τὸ περὶ τούτου διάταγμα πρέπει νὰ ἐκδοθῇ τὸ διάταγμα τὸ συγκαλοῦν τὴν Βουλὴν εἰς ἔκτακτον σύνοδον, διότι περὶ ἐκτάκτου συνόδου πρόκειται μετὰ τὴν λῆξιν τῆς παρούσης συνόδου, ἥτις εἶναι ἡ τελευταία. Ἀλλ’ ὅταν πρόκηται, κύριοι, νὰ συγκαλέσωμεν τὴν Βουλὴν εἰς ἔκτακτον σύνοδον μόνον καὶ μόνον διὰ νὰ ἀνακοινωθῇ εἰς αὐτὴν τὸ διάταγμα τὸ θέτον εἰς ἐμπόλεμον κατάστασιν ἢ μέρος ἢ τὸ ὅλον τοῦ στρατοῦ, νομίζω, ὅτι δὲν εἶναι λόγος ἀποχρῶν, ἵνα συγκληθῇ ἡ Βουλὴ ἐπὶ μόνῳ τῷ λόγῳ τούτῳ, ν’ ἀνακοινωθῇ δηλαδὴ εἰς αὐτὴν τὸ διάταγμα καὶ κατόπιν νὰ ἀπέλθῃ, διότι περὶ τούτου καὶ μόνον πρόκειται, ὡς ἔχει ἡ πρότασις τοῦ κ. Τρικούπη. Ἐὰν ἐπρόκειτο ἡ Βουλὴ νὰ ἀποφασίσῃ ἐὰν πρέπῃ νὰ κηρύξωμεν τὸν πόλεμον κατά τινος Κράτους ἢ νὰ δεχθῶμεν τοιοῦτον παρ’ ἄλλου ἔθνους καθ’ ἡμῶν κηρυττόμενον, ἤθελον ἐννοήσει τὴν ἀνάγκην τῆς συγκαλέσεως τῆς Βουλῆς, καὶ ἤθελον συμφωνήσει, διότι ἄνευ ἀποφάσεως τῆς Βουλῆς οὐδεμία δαπάνη δύναται νὰ γείνῃ χάριν πολέμου· ἀλλ’ ὅταν δὲν πρόκηται περὶ τούτου, πρόκειται δὲ ἁπλῶς νὰ προπαρασκευασθῇ ὁ στρατὸς, ἂν παρουσιασθῇ ἀνάγκη εἰς ἐμπόλεμον κατάστασιν, δὲν βλέπω τὸν λόγον, ἕνεκα τοῦ ὁποίου πρέπει νὰ συγκληθῇ ἡ Βουλὴ ἐκτάκτως καὶ νὰ ὑποστῇ τὸ ἔθνος μίαν τόσην μεγάλην δαπάνην· διὰ τοῦτο ἀντιτάσσομαι κατὰ τῆς παραδοχῆς τῆς προτάσεως τοῦ ἐντίμου βουλευτοῦ Μεσολογγίου.

§142ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἡ ἐμπόλεμος κατάστασις περὶ τῆς ὁποίας πρόκειται δὲν εἶναι βάρος μικρὸν ἐπιβαλλόμενον εἰς τὸ ἔθνος. Διὰ τοῦ διατάγματος τὸ ὁποῖον τὸ ἄρθρον 18 ἐπιτρέπει εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ ἐκδίδῃ, ὅπως θέτῃ τὸν στρατὸν εἰς ἐμπόλεμον κατάστασιν, ἐπιτρέπεται εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ ἐπιβάλλῃ ὑποχρεώσεις εἰς ὅλας τὰς τάξεις τῆς ἐκτάκτου ἐφεδρείας καὶ εἰς τοὺς τακτικοὺς ἐφέδρους, προσέτι δὲ νὰ ὑποβάλῃ εἰς τὸ Δημόσιον τὴν δαπάνην τῆς συντηρήσεως ὑπὸ τὰ ὅπλα οὐ μόνον τῶν ἀνδρῶν τούτων, ἀλλὰ καὶ τῶν ἐθελοντῶν, οἵτινες ἤθελον καταταχθῆ. Πρόκειται περὶ 17,000 ἀνδρῶν, οἵτινες προσκαλοῦνται εἰς τὰς τάξεις τοῦ στρατοῦ, καίτοι δὲν ἔχουσιν ὑποχρέωσιν ἐν καιρῷ εἰρήνης νὰ προσέλθωσιν, καὶ περὶ δαπάνης ἑκατομμυρίων, διότι, ἀφοῦ ἅπαξ τεθῇ εἰς ἐμπόλεμον κατάστασιν ὁ στρατὸς οὗτος, ἑκατομμύρια ἐξ ἀνάγκης θέλουσι δαπανηθῆ παρὰ τοῦ Δημοσίου. Θεωρεῖ ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Ἐπιδαύρου Λιμηρᾶς, ὅτι ἐπιβαλλομένης ὑποχρεώσεως στρατιωτικῆς ὑπηρεσίας εἰς 17,000 ἀνδρῶν καὶ δαπάνης ἑκατομμυρίων εἰς τὸ Δημόσιον, εἶναι ὑπερβολικὴ ἡ ἀπαίτησις, ὅπως δοθῇ εἰς τὸ ἔθνος ἡ εὐκαιρία, ἵνα ἀποφανθῇ καλουμένης τῆς Βουλῆς ἔστω ἐπὶ μίαν ἡμέραν; Ἐγὼ ὅμως φρονῶ, ὅτι καὶ μίαν μόνην ἡμέραν ἂν συνέλθῃ ἡ Βουλή, ἡ ὑποχρέωσις τῆς Κυβερνήσεως, ὅπως συγκαλέσῃ αὐτὴν ἀρκεῖ, ἵνα προλάβῃ τὸ κακόν. Γινώσκουσα ἡ Κυβέρνησις, ὅτι περὶ τοῦ διατάγματος θέλει ἀποφανθῆ ἀνυπερθέτως ἡ Βουλὴ μόνον ἂν ἤξευρε, ὅτι βεβαίως αὕτη θέλει ἐπικυρώσει τὴν ἀπόφασίν της, τουτέστι μόνον ἐὰν ὑπάρχῃ ἀπόλυτος ἀνάγκη, θέλει προβῆ εἰς τοιαύτην πρᾶξιν. Ἂν ὅμως δὲν ἔχῃ τὴν ὑποχρέωσιν νὰ φέρῃ τὴν Βουλὴν, αἱ ἀποφάσεις αὐτῆς δύνανται νὰ ὦσι διάφοροι, ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει δύναται ἄνευ τῆς συγκαταθέσεως τοῦ ἔθνους ἡ Κυβέρνησις νὰ ὑποβάλῃ αὐτὸ εἰς ἐκτάκτους ὑποχρεώσεις καὶ ἐκτάκτους δαπάνας καὶ ἐξαναγκάσῃ αὐτὸ ἵνα ἀποδεχθῇ βραδύτερον καὶ ἄκον τὰ τετελεσμένα.

§143Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐὰν ἡ Βουλὴ ἔχῃ χορηγήσει εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὰς πιστώσεις, αἵτινες εἶναι ἀναγκαῖαι, διατί νὰ συγκληθῇ ἐκ νέου ἡ Βουλή, ἀφοῦ ἐπέτρεψεν ἤδη εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ κάμῃ χρῆσιν αὐτῶν; τότε εἶναι περιττὴ ἡ σύγκλησις τῆς Βουλῆς. Ἐν περιπτώσει ὅμως καθ’ ἣν ἡ Βουλὴ δὲν ἐπέτρεψε τὰς ἀναγκαίας πιστώσεις διὰ νὰ καλέσῃ ἡ Κυβέρνησις μέρος ἢ τὸ ὅλον τοῦ στρατοῦ, ἤτοι διὰ νὰ ὑπερβῇ τὸν προσδιορισθέντα διὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ ἀριθμὸν τῶν 19,000 ἀνδρῶν καὶ νὰ ἀναβιβάσῃ τὸν ἀριθμὸν αὐτῶν εἰς 35,000, τότε βεβαίως συγχρόνως μὲ τὸ διάταγμα, διὰ τοῦ ὁποίου θέλει καλέσει τὸν στρατόν, θέλει συγκαλέσει καὶ τὴν Βουλὴν διὰ νὰ ζητήσῃ τὰς ἀναγκαίας πιστώσεις.

§144Ι. ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Διὰ νὰ συζητηθῶσιν αἱ πιστώσεις.

§145Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Βέβαια.

§146ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ. Κατὰ τὸ ἄρθρον 18 ὁ στρατὸς ὁλόκληρος ἢ ἐν μέρει καλεῖται εἰς τὰ ὅπλα. Ἡ ὁμιλία τοῦ ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ ἐκ Μεσολογγίου μοὶ φαίνεται, ὅτι ἀπέβλεπεν εἰς τὸ ὅταν καλεῖται ὁλόκληρος ὁ στρατὸς καὶ ὄχι ἓν μέρος· ἀλλὰ λέγω, ἐὰν ἓν μέρος πρόκηται νὰ κληθῇ εἰς τὰ ὅπλα καὶ πρόκειται νὰ κληθῶσιν οἱ τακτικοὶ ἔφεδροι, διότι εὑρίσκεται εἰς τὴν ἀνάγκην ἡ Κυβέρνησις μόνον εἰς αὐτὸ τὸ μέτρον νὰ προβῇ, διότι ἰδοὺ τί λέγει τὸ δεύτερον ἐδάφιον (τὸ ἀναγινώσκει)· ἐρωτῶ, ἐὰν ἡ Κυβέρνησις εὑρεθῇ εἰς αὐτὴν τὴν ἀνάγκην κατὰ τοῦτο μόνον νὰ προβῇ νὰ αὐξήσῃ τὸν στρατὸν διὰ τῆς καλέσεως τῶν ἐφέδρων τῶν τακτικῶν καὶ πέραν τοῦ ἔτους κατὰ τὴν πρότασιν τοῦ κυρίου Τρικούπη, πρέπει καὶ δι’ αὐτὸ νὰ συγκληθῇ ἡ Βουλή;

§147ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὁ ἀξιότιμος προλαλήσας παρενόησεν τὰς ἐν ἄρθρῳ 18ῳ λέξεις «τὸ μέρος αὐτοῦ» (α μέρος αὐτοῦ) δὲν ἐννοεῖ ὅ,τι εἶπεν ὁ κ. Καράπαυλος, ἀλλ’ ἐννοεῖ, ὅτι τίθεται εἰς ἐμπόλεμον κατάστασιν τμῆμα τοῦ στρατοῦ, ἤτοι τοσαύτη δύναμις πυροβολικοῦ, τοσαύτη πεζικοῦ, τοσαύτη ἱππικοῦ, ὄχι δὲ ὅτι καλοῦνται εἰς τὰς τάξεις τοσοῦτοι ἄνδρες ἐκ ταύτης κατὰ προτίμησιν ἐκείνης τῆς κλάσεως. Ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς ἔπρεπε νὰ προσέξῃ, ὅτι ἐν τῷ ἄρθρῳ 19ῳ περιέχεται ὁ κανονισμὸς τοῦ τρόπου, καθ’ ὃν καταρτίζεται ἡ ἔκτακτος δύναμις τοῦ στρατοῦ κατὰ σειρὰν τῶν καλουμένων κατὰ προτίμησιν κατηγοριῶν, καὶ ὅτε δὲν δύναται ἡ Κυβέρνησις νὰ παραβῇ τὴν σειρὰν τῆς προτιμήσεως κατατάττουσα τὴν δευτέραν κατηγορίαν, ἂν προηγουμένως μὴ καλέσῃ τὴν πρὸ αὐτῆς. Αἱ λέξεις «μέρος αὐτοῦ» ἀφορῶσιν ἄρα οὐχὶ εἰς κατηγορίας στρατευσίμων, ἀλλ’ εἰς τμήματα στρατοῦ, ἡ δὲ ἄδεια ὅπως ἡ Κυβέρνησις καλεῖ μέρος τοῦ στρατοῦ καὶ οὐχὶ ἀναγκαίως ὅλον, τοῦτο κατ’ ἐμὲ ἀποδεικνύει ἔτι μᾶλλον τὴν ἀνάγκην ἐγγυήσεων, διότι αὐτὸ τοῦτο θέλομεν νὰ ἐμποδίσωμεν, ὅπως ἡ Κυβέρνησις μὴ δύναται διὰ λόγον ἐπουσιώδη νὰ ἐνεργῇ ἐπὶ τῇ ἀδείᾳ, τὴν ὁποίαν λαμβάνει παρὰ τοῦ ἄρθρου 18· θέλομεν νὰ μὴ δύναται ἡ Κυβέρνησις ἄνευ λόγου, ὅλως ἐκτάκτου, νὰ θέτῃ τὸν στρατὸν εἰς ἐμπόλεμον κατάστασιν. Ἄλλως τε ἠξεύρετε, ὅτι ἡ πρότασις αὕτη εἶναι σύμφωνος πρὸς τὰ παραδεδεγμένα παρ’ ὅλων τῶν κοινοβουλευτικῶν κρατῶν, καὶ σήμερον ἡ Βουλὴ τῆς Ἀγγλίας συνεδριάζει δι’ αὐτὸ τοῦτο, ἵνα ἐκφράσῃ γνώμην περὶ τῆς ἀποφάσεως τῆς Ἀγγλικῆς Κυβερνήσεως, ὅπως τὸν στρατὸν τῶν Ἰνδιῶν θέσῃ εἰς ἐμπόλεμον κατάστασιν, καὶ ἔλαβεν ἡ Βουλὴ ἐκείνη γνῶσιν τῶν γενομένων, συνεζήτησεν ἐπ’ αὐτῶν καὶ ἀπεφάνθη ἀμέσως καὶ ἔπειτα ἀνεβλήθη, ὅπως ἐπαναλάβῃ τὰς ἐργασίας αὐτῆς κατὰ τὴν ἐποχὴν τῆς τακτικῆς συνόδου.

§148Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Νομίζω, ὅτι τὸ παρὰ τοῦ ἀξιοτίμου προλαλήσαντος λεχθὲν δὲν εἶναι ἀκριβές. Ἡ Ἀγγλία εὑρέθη εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ κηρύξῃ πόλεμον· συνεκάλεσε δὲ τὸ κοινοβούλιον ὄχι ἵνα ἀνακοινώσῃ εἰς αὐτὸ τὴν ἀπόφασίν της ταύτην, ἀλλὰ ἵνα ζητήσῃ παρ’ αὐτοῦ τὰ μέσα πρὸς ἐκτέλεσιν τῆς ἀποφάσεώς της. Μάλιστα ἡ ἐκτελεστικὴ ἐξουσία ἐκεῖ προέβη καὶ εἰς δαπάνας ὅπως ἡ γενομένη πρὸ τῆς συγκλήσεως τοῦ κοινοβουλίου ἔναρξις τοῦ κατὰ τοῦ Ἀφγανιστὰν πολέμου ἀπήτησε, πρὸ τῆς συγκλήσεως τοῦ κοινοβουλίου. Ἀλλ’ ἡμεῖς σήμερον τί συζητοῦμεν; Προσωρινὸν ὀργανισμὸν τοῦ στρατοῦ, ὁ ὁποῖος θέλει ἰσχύει ἐπί τινα καιρὸν ἤτοι διὰ τὸ ἔτος 1879. Ψηφίζοντες τὸ ὀργανισμὸν τοῦτον τί ἔχομεν ὑπ’ ὄψιν; τὰς ἀνάγκας τοῦ 1879. Ποῖαι εἶναι αἱ ἀνάγκαι, αἱ ὁποῖαι δύνανται νὰ παρουσιασθῶσι; ὅλοι τὰς γνωρίζομεν. Ἡ συζητουμένη διάταξις ἐπιτρέπει εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ διατηρῇ εἰς ὁμαλὰς περιστάσεις μόνον τὸν συνήθη στρατὸν ὅντινα ὥρισεν εἰς 19, 000· ἀλλὰ νὰ δύναται νὰ καλέσῃ εἰς τὰ ὅπλα εἴτε ἀριθμόν τινα ἀνώτερον τῶν 19000, εἴτε ὅλον τὸν ἀριθμὸν τὸν ὁποῖον δύναται νὰ θέσῃ εἰς τὰ ὅπλα. Λοιπὸν τὸ μέρος ἢ τὸ ὅλον τοῦ στρατοῦ ἐννοεῖ τοῦτο καὶ ὄχι ὅτι κηρύττει εἰς ἐμπόλεμον κατάστασιν ὅπλα τινὰ τοῦ στρατοῦ, ὡς σᾶς εἶπον, ἤτοι τὸ πεζικὸν ἢ τὸ πυροβολικόν. Ἐὰν ἡ Κυβέρνησις καλέσῃ ὡρισμένον ἀριθμὸν ἀνδρῶν, θέλει δηλώσει ὅτι ἐκτὸς τῶν 19000 ἀνδρῶν τοὺς ὁποίους δύναται νὰ ἔχῃ, ἔχει ἀνάγκην ἀκόμη 8000 ἀνδρῶν λ. χ. τοὺς ὁποίους θέλει συγκαλέσει εἰς τὰ ὅπλα ἐξ ὅλων τῶν ὅπλων τοῦ στρατοῦ, κατὰ τοὺς κανόνας τῆς τακτικῆς. Ἐπειδὴ δὲ πρόκειται περὶ τοῦ 1879, ἡ Κυβέρνησις ἔχει πίστωσιν; Δὲν ἔχει καὶ θέλει ζητήσει πίστωσιν; ἐὰν ἡ Κυβέρνησις ἔχει πίστωσιν καὶ ἔχει τὰ ἀναγκαῖα μέσα εἰς τὸ νὰ συντηρήσῃ εἴτε ἐκτὸς τοῦ τακτικοῦ ἀριθμοῦ τῶν 19,000 πρὸς ἀναβιβασμὸν τῆς δυνάμεως τοῦ στρατοῦ εἰς 35,000 ἀπαιτουμένας 16000, εἴτε ἀριθμὸν ὀλιγώτερον τῶν 16000, τοὺς ὁποίους θέλει νὰ καλέσει εἰς τὰ ὅπλα, βεβαίως δὲν ἔχει ἀνάγκην τῆς συμπράξεως τοῦ Κοινοβουλίου, διότι ἀφοῦ ἔλαβε τὴν πίστωσιν παρὰ τῆς Βουλῆς ἔπεται ὅτι ἔλαβε καὶ τὴν ἄδειαν τῆς ἐκτελέσεώς της. Ἐὰν ὅμως δὲν ἔχει πίστωσιν, βεβαίως θέλει συγκαλέσει τὴν Βουλὴν διὰ νὰ ζητήσῃ τὴν πίστωσιν. Ἐλπίζω ὅτι εἰς ταῦτα ἐσμὲν σύμφωνοι. Ἄλλως τε προκειμένου περὶ ἀναγκῶν τοῦ 1879, τὸ ὁποῖον, ὡς γνωρίζετε, εἶναι ἔτος ἐξαιρετικόν, διότι εἶναι τὸ τελευταῖον ἔτος τῆς βουλευτικῆς περιόδου, πρέπει νὰ συνδυάσητε τὰς πιθανῶς παρουσιασθησομένας ἀνάγκας καὶ μετὰ τῆς ἀνάγκης τῆς ἀνανεώσεως τοῦ κοινοβουλίου, τῆς ὁποίας καὶ τὸν χρόνον καὶ τὰ ὅρια πρέπει τις νὰ κανονίσῃ ἔχων ὑπ’ ὄψιν τό τε Σύνταγμα καὶ τὰς πολιτικὰς περιστάσεις τοῦ τόπου.

§149ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὁ ἀξιότιμος ὑπουργὸς τῶν ἐξωτερικῶν θεωρεῖ τὸ ζήτημα τοῦτο ὡς ζήτημα πιστώσεως, καὶ εἶπε μάλιστα ὅτι καὶ ἐν Ἀγγλίᾳ, ἐὰν ἐγένετο σύγκλησις τῆς Βουλῆς, ἐγένετο δι’ ἀνάγκην πιστώσεως.

§150Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Διὰ νὰ ζητήσωσι πίστωσιν καὶ ἐγκρίνωσι τὴν ἀπόφασιν τῆς Κυβερνήσεως.

§151ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν ἐγένετο διὰ νὰ ζητήσωσι πιστώσεις, καὶ ἀπόδειξις τούτου εἶναι ὅτι δὲν ἐζητήθη πίστωσις. Ἀλλὰ καὶ ἐὰν ἦτο ζήτημα πιστώσεως πάλιν θὰ ἐθεώρουν ὅτι ὠφείλαμεν νὰ λάβωμεν τὴν ἐγγύησιν, ἣν προέτεινα εἰς τὴν Βουλήν, ἵνα ψηφίσῃ διὰ τῆς τροπολογίας μου, διότι προκειμένου περὶ πιστώσεων, ἡμεῖς δὲν γνωρίζομεν ποῦ εὑρισκόμεθα. Ἐνθυμεῖσθε τὰς συζητήσεις, αἵτινες ἔλαβον χώραν ἐν τῇ Βουλῇ ἐπὶ τοῦ ζητήματος τῶν ἐκτάκτων πιστώσεων ἰδίως δὲ μετὰ τὴν ὑπὸ τοῦ πρώην ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν ἐκφρασθεῖσαν ἰδέαν. Ὁ κ. πρώην ἐπὶ τῶν οἰκονομικῶν ὑπουργὸς ἰσχυρίσθη ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἔχει ἀδιαθέτους πιστώσεις πολλῶν ἑκατομυρίων, ἡμεῖς δ’ ὑπεστηρίζομεν τὸ ἐναντίον, ἀλλὰ τὸ ζήτημα τοῦτο δὲν ἐλύθη εἰσέτι παρὰ τῆς Βουλῆς. Δὲν μοὶ εἶναι ἐπιτετραμμένον νὰ ἀμφιβάλλω περὶ τῆς πεποιθήσεως τοῦ ἀξιοτίμου πρώην ὑπουργοῦ τῶν οἰκονομικῶν, οὐχ ἧττον ἀμφισβητῶ τὴν ὕπαρξιν πιστώσεως. Προσθέτω ὅμως ἐὰν ὁ κύριος βουλευτὴς Ἐπιδαύρου Λιμηρᾶς ἦτο ὑπουργὸς τῶν οἰκονομικῶν καθ’ ἣν ἐποχὴν θὰ ἐτίθετο εἰς ἐμπόλεμον κατάστασιν μέρος ἢ τὸ ὅλον τοῦ στρατοῦ, ἤθελε βεβαίως χορηγήσει εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὰ ἑκατομμύρια περὶ τῶν ὁποίων θεωρεῖ ὅτι ὑφίσταται πίστωσις. Ἰδοὺ λοιπὸν ὅτι ἡ χορηγία τῆς πιστώσεως δὲν ἀποτελεῖ ἐγγύησιν διότι δὲν ἠξεύρομεν, ἐὰν ὁ ὑπουργὸς τῶν οἰκονομικῶν θὰ θεωρήσῃ ὅτι ὑπάρχει ἢ δὲν ὑπάρχει ἀδιάθετος πίστωσις. Καὶ ἐγὼ μὲν φρονῶ, ὅτι δὲν ὑπάρχει ἀδιάθετος πίστωσις, ἀλλ’ ἰδοὺ ὁ πρώην ὑπουργὸς τῶν οἰκονομικῶν, ὅστις δύναται νὰ ἦναι ὑπουργὸς τῶν οἰκονομικῶν κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην, ἔχει τὴν ἐναντίαν γνώμην. Θέλετε λοιπὸν νὰ συγκαλέσῃ ἡ κυβέρνησις τὸ ἐπίλοιπον τοῦ στρατοῦ ἤτοι νὰ θέσῃ 35,000 ἄνδρας εἰς ἐμπόλεμον κατάστασιν καὶ ἐκθέσῃ τὸ Δημόσιον εἰς δαπάνην ἑκατομμυρίων χωρὶς νὰ ἐρωτηθῇ τὸ ἔθνος; διότι βεβαίως ἐὰν ὁ κ. Παπαμιχαλόπουλος εἶναι ὑπουργὸς τῶν οἰκονομικῶν, ἔχων τὴν πεποίθησιν, ὅτι κέκτηται ἡ Κυβέρνησις τὴν ἄδειαν ἵνα δαπανήσῃ ἀπέναντι ἐψηφισμένων καὶ τῶν ἀδιαθέτων ἐκτάκτων πιστώσεων ἑκατομμύρια, θέλει τὸ πράξει. Περὶ τούτου νομίζω, πρέπει νὰ προνοήσωμεν νομοθετικῶς, διότι ἡ Βουλὴ τοιαῦτα ζητήματα δὲν πρέπει νὰ λύῃ στηριζομένη ἐπὶ προσωπικῶν πεποιθήσεων, ἀλλὰ πρέπει νὰ λαμβάνῃ περὶ αὐτῶν ἐγγυήσεις ἐν τῷ νόμῳ. Τοσούτῳ δὲ μᾶλλον δυνάμεθα νὰ νομοθετήσωμεν τὴν ἐγγύησιν, καθόσον ἐὰν εἶναι ἀληθὲς ὅτι δὲν ὑπάρχει πίστωσις, ἡ ἀναγραφὴ τῆς ἐγγυήσεως οὐδόλως δύναται νὰ βλάψῃ, καὶ νομίζω ὅτι ἡ ἀγόρευσις τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν οἰκονομικῶν εἰς τοῦτο ἰδίως ἀφορᾶ ἤτοι εἰς τὴν ἀπόδειξιν ὅτι δὲν δύναται νὰ ἐκτελέσῃ τὰ ἐν τῷ ἄρθρῳ τούτῳ ἡ Κυβέρνησις, ἐὰν ἡ Βουλὴ δὲν δώσῃ προηγουμένως πίστωσιν καὶ ἑπομένως ἐὰν ἀποῦσα δὲν συγκληθῇ πρὸς τοῦτο· διατί λοιπὸν δὲν θέλει ἡ Κυβέρνησις νὰ τεθῇ τοιαύτη περὶ συγκλήσεως τῆς Βουλῆς διάταξις;

§152Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Δὲν εἶπον ἐγὼ οὔτε ἐὰν ἔχῃ πίστωσιν ἡ Κυβέρνησις οὔτε ἐὰν δὲν ἔχῃ. Ἤκουσα ἄλλοτε διαφωνίας τοιαύτας, αἱ δὲ διαφωνίαι ἧτον περὶ τὴν ἑρμηνείαν τῶν νόμων, ἀλλὰ φρονῶ ὅτι ἡ ἔννοια τῶν νόμων εἶναι μία καὶ ἀμετάβλητος καὶ διὰ τοῦτο δὲν μὲ ἀνησύχησαν αἱ διαφωνίαι ἐκεῖναι. Οὔτε αὐτὴν τὴν στιγμὴν εἶμαι εἰς θέσιν νὰ ἀποφανθῶ ἐὰν ὑπάρχῃ πίστωσις ἢ ὄχι· ἐγὼ ἁπλῶς εἶπον ὅτι ἐν περιπτώσει καθ’ ἣν ἠθέλομεν λάβει ἀνάγκην πιστώσεως, ἠθέλομεν συγκαλέσει τὴν Βουλήν, διότι δὲν ἠθέλομεν δεχθῆ τὴν εὐθύνην νὰ δαπανήσωμεν ἄνευ πιστώσεως.

§153ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἡ ἔννοια τοῦ νόμου εἶναι μία καὶ ἀναλλοίωτος, ἡ ἐφαρμογὴ ὅμως εἶναι διάφορος κατὰ τὴν διάφορον ἑρμηνείαν τῶν διαφόρων προσώπων· πιστεύω δὲ ὅτι ὁ ἀξιότιμος κύριος ὑπουργὸς συμφωνεῖ εἰς τοῦτο, ἀφοῦ καὶ ὁ Ἄρειος Πάγος, ἂν ἡ ἑρμηνεία καὶ ἡ ἐφαρμογὴ τῶν νόμων ἦτο μία καὶ ἀναλλοίωτος, δὲν θὰ εἶχε λόγον ὑπάρξεως. Βεβαίως ἄρα ἡ Βουλὴ δὲν δύναται νὰ στηριχθῇ, ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἐγγύησιν ὅτι θέλει κληθῇ ἡ Βουλὴ, εἰς τὴν πεποίθησιν τὴν ὁποίαν δύναται νὰ ἔχῃ ὁ κύριος ὑπουργὸς τῶν οἰκονομικῶν κατὰ τὸ ἔτος 1879 περὶ τοῦ ἂν ὑπάρχει πίστωσις ἢ ὄχι. Τοσοῦτον δὲ μᾶλλον δὲν δύναται νὰ πράξῃ τοῦτο, καθ’ ὅσον ὁ κύριος ὑπουργὸς δὲν λέγει κἆν ἐὰν φρονῇ ὅτι ὑπάρχει ἢ δὲν ὑπάρχει διαθέσιμος πίστωσις.

§154ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐὰν ἐπρόκειτο, κύριοι, νὰ συζητήσωμεν τὸ ζήτημα ἐὰν ὑπάρχῃ ἢ δὲν ὑπάρχῃ πίστωσις, βεβαίως ἤθελον προβῆ εἰς τὴν ἐξέτασιν τοῦ ζητήματος τούτου καὶ ἤθελον ἀποδείξει εἰς τὴν Βουλὴν, (ἐλπίζω δὲ ὅτι ἤθελε πεισθῆ καὶ ὁ ἔντιμος ἐκ Μεσολογγίου βουλευτὴς) δι’ ἐπισήμων ἐγγράφων καὶ Β. Διαταγμάτων προκληθέντων παρὰ τῆς οἰκουμενικῆς κυβερνήσεως, τὰ ὁποῖα φέρω πάντοτε μαζῆ μου, νομίζων ὅτι ἠδύνατο νὰ παρουσιασθῇ ἀνάγκη νὰ κάμω χρῆσιν αὐτῶν, ὅτι ἡ πίστωσις τὴν ὁποίαν ἀνέφερον εἰς ἄλλην προγενεστέραν συνεδρίασιν ὡς ἀδιάθετον, ὑπάρχει τῷ ὄντι ἀδιάθετος ἐναντίον τῆς γνώμης τῆς ἐπὶ τῶν οἰκονομικῶν ἐπιτροπῆς τῆς Βουλῆς. Ἐκ τῆς ἐξετάσεως τῶν σχετικῶν περὶ πιστώσεως νόμων τοὺς ὁποίους εἶχον ὑπ’ ὄψιν καὶ ἐμελέτησα καὶ τοὺς ὁποίους παρέβαλον μὲ τὰ ἐκδοθέντα Β. Διατάγματα ὑπὸ τοῦ Οἰκουμενικοῦ ὑπουργείου, ἐπείσθην ἀδιστάκτως ἔτι ἄλλον ὅτι ἐκ τῶν χορηγηθεισῶν πιστώσεων ὑπάρχει ἀληθῶς ἀδιάθετον τὸ ποσὸν ἐκεῖνο ὅπερ ἄλλοτε ἀνέφερον. Δὲν εἰξεύρω ποίαν γνώμην ἔχει τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον καὶ πρὸ πάντων ὁ διάδοχός μου κύριος Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν· ἀλλὰ κατὰ τὴν ἐμὴν γνώμην πίστωσις ὑπῆρχε καὶ ὑπάρχει ἀδιάθετος, ὅπερ δύναμαι νὰ σᾶς ἀποδείξω, ὡς εἶπον, δι’ ἐγγράφων ἐπισήμων καὶ Β. Διαταγμάτων· ἀλλὰ σήμερον δὲν πρόκειται περὶ τούτου.

§155ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Πόσα ἑκατομμύρια εἶναι τὸ ἀδιάθετον μέρος;

§156ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὀκτὼ ἕως ἐννέα ἑκατομμύρια, νομίζω.

§157ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Νομίζω, ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν ἔχει τὴν αὐτὴν γνώμην. Τοῦτο ἀποδεικνύεται ἐκ δύω ζητημάτων. Ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἐζήτησε πίστωσιν παρὰ τῆς Βουλῆς τὴν ὁποίαν ἠδύνατο ἐὰν εἶχε τὴν ἄδειαν νὰ λάβῃ.

§158ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἦτον τακτοποίησις πληρωμῆς.

§159ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅταν ὑπέβαλε πίστωσιν ἐκ 2,000,0000.

§160ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δὲν ὑπῆρχον αἱ συμβάσεις ψηφισμέναι.

§161ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ ἐπιτροπὴ τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐκάλεσε τὸν ἁρμόδιον τμηματάρχην τῶν στρατιωτικῶν, ὁ ὁποῖος εἶπε ῥητῶς, ὅτι καὶ τοι ὑπάρχει ἔκτακτος πίστωσις ἀδιάθετος οὐχ ἧττον ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῶν στρατιωτικῶν φρονεῖ, ὅτι δὲν δύναται νὰ γείνῃ χρῆσις αὐτῆς καὶ ἐπὶ τούτου μὲ διέταξε ὅπως ὑποβάλω νομοσχέδιον περὶ πιστώσεως 2,000,000. Ἐπειδὴ δὲ ἐζητήσαμεν παρ’ αὐτοῦ νὰ μᾶς ὑποβάλῃ λεπτομερῆ κατάστασιν τῶν δαπανῶν, ὁ τμηματάρχης αὐτὸς δὲν προσῆλθε πλέον εἰς τὸ γραφεῖον τῆς ἐπιτροπῆς, ἡ δὲ ἐπιτροπὴ τοῦ προϋπολογισμοῦ δὲν ἠδυνήθη νὰ δώσῃ γνώμην ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου· ἡ δὲ Κυβέρνησις φαίνεται, ὅτι παρῃτήθη τοῦ νομοσχεδίου τούτου.

§162ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (ὑπουργὸς Οἰκονομικῶν). Κύριοι, ἐζήτησα τὴν πίστωσιν τῶν 6,000,000 δραχμῶν, διότι μοὶ παρεστάθη, ὅτι ἐπληρώθησαν ἐκ τῶν τακτικῶν πιστώσεων τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1878 δαπάναι ἔκτακτοι.

§163ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν εἶπεν ἄλλα· ἐνώπιον πολλῶν συναδέλφων ἐν τῷ προεδρείῳ εἶπεν, ὅτι ὁ ὑπουργὸς τῶν στρατιωτικῶν ὡς ἰσχυρότερος ἔλαβε τὰς πιστώσεις του, τῶν ναυτικῶν ὅμως δὲν δύναται νὰ ὑπάρξῃ ἄνευ αὐτῆς τῆς πιστώσεως.

§164ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν γνωρίζω τί εἶπεν ὁ ἁρμόδιος ὑπάλληλος τοῦ Ὑπουργείου τῶν ναυτικῶν εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τοῦ προϋπολογισμοῦ τῆς Βουλῆς, τὸ πρᾶγμα εἶναι αὐτὸ τὸ ὁποῖον σᾶς εἶπεν ὁ ἔντιμος Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ὅτι ἐζητήθη ἡ πίστωσις πρὸς τακτοποίησιν διότι ἐλήφθησαν τὰ χρήματα ἀπὸ τὰς τακτικὰς δαπάνας τοῦ Ὑπουργείου τῶν ναυτικῶν καὶ ἐδαπανήθησαν εἰς τὰς ἐκτάκτους· οὕτω δὲ ἐξηντλήθησαν αἱ τακτικαὶ πιστώσεις καὶ ἔπρεπε νὰ γίνῃ τακτοποίησις τυπικὴ αὐτῆς τῆς ἀνωμαλίας. Ἀλλὰ, κύριοι, δὲν πρόκειται σήμερον τὸ ζήτημα περὶ τῶν πιστώσεων· πρόκειται περὶ τῆς προτάσεως τοῦ ἐντίμου Βουλευτοῦ Μεσολογγίου τοῦ νὰ συγκαλεσθῇ ἡ Βουλὴ ὅπως ἀνακοινωθῇ εἰς αὐτὴν μόνον καὶ μόνον τὸ διάταγμα δι’ οὗ τίθεται εἰς ἐμπόλεμον κατάστασιν ὁ στρατός. Ὁ νόμος ὃν ψηφίζομεν σήμερον ἰσχύει διὰ τὸ 1879, ἑπομένως ἂν ὁ στρατὸς τεθῇ εἰς ἐμπόλεμον κατάστασιν θὰ τεθῇ ἐντὸς τοῦ 1879 καὶ περὶ ταύτης τῆς περιπτώσεως προνοεῖ καὶ τὸ νομοσχέδιον καὶ ἡ πρότασις τοῦ ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ Μεσολογγίου· ἐπειδὴ δὲ ἡ παροῦσα Βουλ. Σύνοδος εἶναι ἡ τελευταία τῆς Βουλ. Περιόδου, ἐννοεῖται ὅτι ἂν ἡ Κυβέρνησις εὑρεθῇ εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ θέσῃ εἰς ἐμπόλεμον κατάστασιν τὸν στρατὸν, θὰ συγκαλέσῃ τὴν Βουλὴν ἐκτάκτως ἵνα ἀνακοινώσῃ εἰς αὐτὴν τὸ περὶ τούτου διάταγμα· τοῦτο ὅμως δεικνύει βεβαίως ἄκραν δυσπιστίαν εἰς τὴν Κυβέρνησιν καὶ μάλιστα ἐκ μέρους τοῦ ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ Μεσολογγίου, ὅστις δὲν ἀναγνωρίζει εἰς αὐτὴν οὔτε φιλοπατρίαν οὔτε τὴν εὐθύνην τὴν ὁποίαν ἤθελεν ἀναλάβει διὰ τῆς πράξεώς της ταύτης, θέτουσα εἰς ἐμπόλεμον κατάστασιν τὸν στρατὸν ἄνευ ἀνάγκης. Ἀλλ’ ἐὰν ἔχῃ ὁ ἔντιμος Βουλευτὴς τοιαύτην δυσπιστίαν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἡ πρότασίς του δὲν τὸν ἐξασφαλίζει, διότι ἐὰν ἡ Κυβέρνησις εἶναι τῷ ὄντι κακῆς πίστεως δύναται καὶ τὸν στρατὸν νὰ θέσῃ εἰς ἐμπόλεμον κατάστασιν καὶ τὴν Βουλὴν νὰ συγκαλέσῃ εἰς ἔκτακτον Σύνοδον, ἀλλὰ τὸ διάταγμα τῆς συγκαλέσεως ν’ ἀναφέρῃ ὅτι ἡ Βουλὴ συγκαλεῖται μετὰ τρεῖς μῆνας· ὥστε δὲν θέλει ἐξασφαλισθῇ ὁ ἔντιμος Βουλευτὴς ἐκ Μεσολογγίου κατὰ πάσης κακῆς χρήσεως τοῦ μέτρου τούτου ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως, τὴν ὁποίαν φοβεῖται.

§165ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπιτρέψατέ μοι νὰ σᾶς ἐρωτήσω ὡς πρὸς τὰς πιστώσεις.

§166ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Αἱ πιστώσεις πρέπει νὰ συζητηθῶσι κατ’ ἔκτασιν καὶ ἢ νὰ πεισθῶμεν ἢ νὰ πεισθῆτε.

§167ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἡμεῖς νομίζομεν, ὅτι αἱ πιστώσεις εἶναι ἐν ἰσχύει καὶ θὰ τὰς ἐκτελέσωμεν.

§168ΜΙΛΗΣΗΣ. Ὡς βλέπετε Κύριοι, ἡ Κυβέρνησις ἀπέληξεν εἰς τὸ συμπέρασμα, ὅτι ἔχει ἤδη ἀνὰ χεῖρας τὰς πιστώσεις, καὶ ὅτι ἑπομένως δὲν θὰ εὑρεθῇ τυπικῶς ἠναγκασμένη νὰ συγκαλέσῃ τὴν ἐθνικὴν ἀντιπροσωπείαν, ἵνα συμβουλευθῇ αὐτὴν, ἐὰν πρέπῃ ἢ ὄχι νὰ θέσῃ εἰς ἐμπόλεμον κατάστασιν τὸν στρατόν· τὸ ζήτημα οὕτω τίθεται καθαρῶς. Πρέπει ν’ ἀφεθῇ ἐλευθέρα ἡ Κυβέρνησις νὰ θέσῃ εἰς ἐμπόλεμον κατάστασιν τὸν στρατὸν, νὰ ἐπιβάλῃ δηλ. εἰς τὸ ἔθνος βαρυτάτας ὑποχρεώσεις εἰς ἄνδρας καὶ εἰς χρήματα κατὰ τὸ δοκοῦν αὐτῇ καὶ χωρὶς νὰ ἐρωτήσῃ τὴν ἐθνικὴν ἀντιπροσωπείαν, θεωρουμένου ὅτι διὰ τῶν πιστώσεων, ἃς παρέσχεν ἡ ἐθνικὴ ἀντιπροσωπεία, ἔδωσεν ἤδη αὐτῇ τὴν ἄδειαν νὰ πράξῃ ἐπὶ τούτου ὅ,τι θέλει; Κύριοι, δὲν πρόκειται περὶ τῆς φιλοπατρίας τῶν κυβερνόντων τὸν τόπον, καὶ κακῶς ἔθεσε τὸ ζήτημα ὁ προαγορεύσας· οἱ κυβερνῶντες δύνανται ν’ ἀγαπῶσι τὸν τόπον, νὰ πονῶσιν αὐτόν· ἡμεῖς δὲν δυνάμεθα νὰ τὸ ἀμφισβητήσωμεν, ὅπως λάβῃ τὸν κόπον ὁ κ. Παπαμιχαλόπουλος νὰ μᾶς τὸ ἀποδείξῃ αὐτόκλητος ὑπερασπιστὴς τῶν Ὑπουργῶν παρουσιαζόμενος. Ἀλλὰ καὶ οἱ Ὑπουργοὶ εἶναι ἄνθρωποι, καὶ δύνανται ν’ ἀπατῶνται, νὰ κρίνωσι τὰ πράγματα οὐχὶ ὀρθῶς. Ὅταν δὲ πρόκηται περὶ ὑψίστων συμφερόντων τοῦ κράτους, νομίζετε ὅτι εἶναι ἐπιτετραμμένον νὰ εἴπητε ὅτι ἐμπιστευόμεθα ἁπλῶς εἰς τὴν φιλοπατρίαν τῶν Ὑπουργῶν, ὅτι ἀπὸ τοῦδε δίδομεν αὐτοῖς τὴν ἄδειαν νὰ πράξουν ὅ,τι θέλουν, ἀφοῦ ἔχουν χρήματα, χωρὶς νὰ ἀκούσουν καὶ τοὺς ἀντιπροσώπους τοῦ ἔθνους; Βεβαίως ἡ Κυβέρνησις θὰ ἔχῃ σπουδαίαν ἀφορμὴν, ἵνα θέσῃ εἰς ἐμπόλεμον κατάστασιν τὸν στρατόν. Καὶ θέλετε λοιπὸν οἱ ἀντιπρόσωποι νὰ μείνουν ἐντελῶς ἀλλότριοι εἰς τὴν κρίσιν καὶ ἐκτίμησιν τῆς ἀφορμῆς ταύτης; Οὐδεμίαν δὲ ἀξίαν ἔχει ἡ τυπικὴ ἔνστασις ὅτι εἴμεθα εἰς τὴν τετάρτην Σύνοδον, διότι τοῦτο δὲν ἐμποδίζει τὴν ἔκτακτον Σύνοδον· ἄλλως δὲ διὰ τοῦ διατάγματος, τὸ ὁποῖον θὰ κηρύξῃ τὴν ἕναρξιν τῶν ἐκλογῶν, θέλει ὁρισθῇ καὶ ἡ ἡμέρα τῆς συγκαλέσεως τῆς Βουλῆς. Ἰδοὺ λοιπὸν ὅτι ὅπως δήποτε δύναται νὰ ἐκπληρωθῇ ἡ διάταξις τοῦ νόμου. Ἡ δὲ ἄλλη ἔνστασις τὴν ὁποίαν ἀντέταξεν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ὑπεκφεύγουσα τὸν νόμον δύναται νὰ συγκαλέσῃ τὴν Βουλὴν μετὰ τρεῖς μῆνας δὲν εἶναι σπουδαία, διότι Κυβέρνησις, σεβομένη ἑαυτὴν, δὲν θὰ θελήσῃ βέβαια νὰ ἐμπαίξῃ τὸν τόπον· ἄλλως τε καὶ διότι θὰ ἀναλογισθῇ καὶ τὴν ἐκ τοιούτου ἐμπαιγμοῦ εὐθύνην. Διὰ τοῦτο, κύριοι, θὰ ψηφίσω ὑπὲρ τῆς τροπολογίας.

§169ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐρωτῶ αὐτὸν τὸν προτείνοντα τὴν τροπολογίαν εἰς περίστασιν καθ’ ἣν λόγοι δημοσίας τάξεως, λόγοι κινδύνου τινὸς, θέτουσι τὴν Κυβέρνησιν εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ συγκαλέσῃ τὸν στρατὸν ἢ μέρος στρατοῦ, ἐξαιρῶ τὴν περίστασιν τοῦ πολέμου, εἰς τὴν περίστασιν ταύτην ἐννοεῖτε ἀναπόφευκτον τὴν συγκάλεσιν τῆς Βουλῆς; καὶ ἄνευ αὐτῆς οὐδὲν δύναται νὰ γίνῃ; Νομίζετε, ὅτι ἡ Κυβέρνησις πρέπει νὰ σταματήσῃ ἀφίνουσα τὴν ἀταξίαν λυμαινομένην τὸν τόπον καὶ τοὺς κινδύνους πολλαπλασιαζομένους ἢ πρέπει νὰ ἐνεργήσῃ καὶ ἂς ἔλθῃ εἶτα ἡ Βουλή; Ὅταν ἔλθῃ, κύριοι, κατόπιν τὸ πρᾶγμα δὲν εἶναι σπουδαῖον, διότι δὲν θὰ κρίνῃ πλέον τί θὰ πράξωμεν; καὶ πάντοτε εἶναι κυρία νὰ κάμῃ τοῦτο, καὶ τότε νομίζω δὲν ἔχει ἀξίαν ἡ τροπολογία· ἂν ὅμως νομίζετε, ὅτι πρέπει νὰ περιμείνῃ ἡ Κυβέρνησις νὰ μὴ πράξῃ τίποτε μέχρις οὗ ἔλθῃ ἡ Βουλὴ ν’ ἀποφασίσῃ αὐτὸ, κατ’ οὐδένα λόγον δυνάμεθα νὰ ἀποδεχθῶμεν.

§170ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Διὰ νὰ πραγματοποιηθῇ τὸ διάταγμα, ὅπως τεθῇ ὁ στρατὸς εἰς ἐμπόλεμον κατάστασιν εἰς τὰ μᾶλλον εὐνομούμενα κράτη, ἀπαιτεῖται τουλάχιστον εἷς μήν· ἐνταῦθα δὲ δὲν εἶναι δυνατὸν εἰς ὀλιγώτερον διάστημα· κατ’ αὐτὸ δὲ τὸ διάστημα δύναται νὰ συγκληθῇ καὶ ἡ Βουλὴ, καὶ δὲν παραδέχομαι τὴν πρότασιν τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ Ἐπιδαύρου Λιμηρᾶς, ὅτι, ἐπειδὴ δὲν ἐτέθη ἐν τῇ τροπολογίᾳ, ὅτι ἡ Βουλὴ πρέπει νὰ κληθῇ ἐντὸς βραχέος διαστήματος, δὲν ἔχει ἀξίαν ὡς τροπολογία, διότι δύναται νὰ κληθῇ καὶ ἐντὸς 15 ἡμερῶν.

§171ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἀναχωρῶν ἀπὸ τὴν ἱστορίαν τοῦ παρελθόντος, σᾶς λέγω, ὅτι ὁσάκις ἡ Βουλὴ προσεκλήθη, οὐδέποτε συνῆλθε πρὸ τῶν δύω μηνῶν. Ἔπειτα, κύριοι, Βουλὴ δύναται νὰ μὴν ὑπάρχῃ, διότι εὑρίσκεται ἤδη εἰς τὴν λῆξίν της, διὰ τοῦτο ὅ,τι ζητεῖτε εἶναι μάταιον καὶ δὲν σᾶς δίδει οὐδεμίαν ἐγγύησιν, κατ’ ἐμὲ, διότι λέγετε, σταματήσατε μὴ πράξητε τίποτε ὅπως ἔλθῃ ἡ Βουλὴ νὰ γνωμοδοτήσῃ.

§172ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν λέγομεν αὐτό.

§173ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δὲν τὸ ἀποδίδω εἰς ὑμᾶς. Θὰ ἦναι μωρὰ ἡ Κυβέρνησις, ἡ ὁποία θὰ ἀποδεχθῇ τοιαύτην εὐθύνην· ἐὰν θέλετε δὲ νὰ ἔλθῃ ἡ Βουλὴ, ἵνα κρίνῃ τὰ πεπραγμένα, νομίζω, ὅτι αὐτὸ δὲν εἶναι ἐγγύησις σπουδαία.

§174ΖΑΪΜΗΣ. Μοὶ φαίνεται, ὅτι ἡ συζήτησις αὕτη εἶναι ἐντελῶς ἀκαδημαϊκὴ, κατὰ τὴν γνώμην μου, διότι ἔχω πλήρη πεποίθησιν, ὅτι πόλεμος δὲν θὰ κηρυχθῇ οὐδὲ θ’ ἀναφανῇ ἀνάγκη κατὰ τὸ προσεχὲς ἔτος νὰ ἔχωμεν διακήρυξιν πολέμου. Ὅταν ὁ ἀξιότιμος φίλος μου κ. Τρικούπης ὑπέβαλε τὴν τροπολογίαν, ἐνόμισα, ὅτι τῷ ὄντι πρέπει νὰ τεθῇ ἐν τῷ νόμῳ ἡ διάταξις αὐτὴ διότι ἐφρόνουν ὅτι ἀποβλέπει εἰς διακήρυξιν πολέμου τῆς Ἑλλάδος πρὸς ξένην ἐπικράτειαν· τοῦτο δὲ τὸ δικαίωμα βεβαίως δὲν ἐπεθύμουν νὰ τὸ ἀφήσωμεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν οἱανδήποτε καὶ ἂν ἦναι, διότι, ὅταν νομοθετοῦμεν περὶ τοιούτων περιπτώσεων δὲν λαμβάνομεν ὑπ’ ὄψιν τοὺς κατέχοντας σήμερον τὰς ὑπουργικὰς θέσεις, ἀλλὰ τὸ ἠθικὸν πρόσωπον τοῦ ὑπουργείου· οὐδὲ εἶναι δίκαιον νὰ ἀναφέρεται ἐνταῦθα, ὅτι δὲν πρέπει νὰ καταδεικνύηται δυσπιστία εἰς τὴν Κυβέρνησιν. Ὅταν δὲ ὁ ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἀνήγγειλε ῥητῶς, ὅτι ἐν περιπτώσει πολέμου ἡ Κυβέρνησις θὰ ἦναι ὑποχρεωμένη νὰ συγκαλέσῃ τὸ Κοινοβούλιον καὶ νὰ ζητήσῃ παρ’ αὐτοῦ τὰς ἀναγκαίας πιστώσεις, ἐνόμισα, ὅτι ἡ τροπολογία τοῦ κ. Τρικούπη δὲν ἦτο πλέον ἀναγκαία, ἐκλονίσθην ὅμως, ὅταν ὁ κ. πρωθυπουργὸς εἶπεν ὅτι δὲν ἔχουν ἀνάγκην πιστώσεως, διότι ἔχει τοιαύτας καὶ δύναται νὰ κάμῃ χρῆσιν αὐτῶν. Τὸ ζήτημα τῶν πιστώσεων εἶναι λίαν ἀμφισβητούμενον· αὐτὴ ἡ Κυβέρνησις ἐθεώρησεν, ὅτι δὲν εἶχε τὸ δικαίωμα νὰ δαπανήσῃ δι’ ἐκτάκτους ἀνάγκας, καὶ διὰ τοῦτο εἰς τὴν ἔναρξιν τῆς συνόδου ὑπέβαλε νομοσχέδιον δανείου 12,000,000, μετ’ ὀλίγον ὅμως ἀνεκάλεσε τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ἰσχυρισθεῖσα ὅτι ἔχει πίστωσιν καὶ δύναται νὰ κάμῃ χρῆσιν αὐτῆς. Ἡ διαγωγὴ τῆς Κυβερνήσεως αὐτῆς δεικνύει, ὅτι τὸ ζήτημα τῶν πιστώσεων ἐν τῇ διανοίᾳ αὐτῆς τῆς Κυβερνήσεως εἶναι λίαν ἀμφίβολον. Ἀλλὰ μετὰ τὰς ἐξηγήσεις, τὰς ὁποίας ἔδωκε πρὸ ὀλίγου ὁ πρόεδρος τοῦ ὑπουργείου, ὅτι τὸ ἄρθρον 18 τοῦ νομοσχεδίου δὲν ἀφορᾷ εἰς τὴν περίπτωσιν τὸ κηρύξεως πολέμου, ἀλλ’ εἰς ἄλλας περιστάσεις, διότι ῥητῶς εἶπεν, ὅτι ἐν περιπτώσει διακηρύξεως πολέμου θέλει συγκαλεσθῆ τὸ Κοινοβούλιον......

§175ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἀναντιῤῥήτως.

§176ΖΑΪΜΗΣ. Ἵνα ἀνακοινωθῇ εἰς τοὺς ἀντιπροσώπους τοῦ τόπου ἡ ἀπόφασις τῆς Κυβερνήσεως καὶ ζητηθῶσι παρὰ τῆς Βουλῆς αἱ πιστώσεις, νομίζω ὅτι δὲν ἔχει πλέον ἡ τροπολογία μεγάλην σημασίαν. Τὸ νομοσχέδιον μετὰ τὴν ῥητὴν ἐξήγησιν τοῦ κ. Κουμουνδούρου ἀποβλέπει εἰς ἄλλας ἐνδεχομένας περιστάσεις......

§177ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Βεβαίως.

§178ΖΑΪΜΗΣ. Αἱ ὁποῖαι δύνανται νὰ λάβωσι χώραν εἰς πᾶν κράτος. Δὲν φοβοῦμαι βεβαίως, κύριοι, καμμίαν ἐπιδρομὴν κατὰ τῆς Ἑλλάδος, ἀλλ’ εἶναι πιθανὸν τοιαύτη νὰ λάβῃ χώραν ἄνευ διακηρύξεως πολέμου εἰς τὰ Ἑλληνικὰ μεθόρια· ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει νομίζω, ὅτι ἔχει ἐφαρμογὴν τὸ ἄρθρον τοῦ νομοσχεδίου, καὶ ἡ Κυβέρνησις πρέπει νὰ ἔχῃ τὸ δικαίωμα, ὀφείλει μάλιστα νὰ λάβῃ ὅλα τὰ μέτρα, ἵνα ἀποκρούσῃ ἐχθρικὴν ἐπιδρομὴν εἰς τὸ ἔδαφος τῆς Ἑλλάδος· τότε δὲ ἡ συγκάλεσις τοῦ Κοινοβουλίου δὲν εἶναι ἀπαραίτητος· διότι οὐδὲ καιρὸν θὰ ἔχῃ περὶ συγκαλέσεως τῆς Βουλῆς, οὐδὲ εἶναι ὀρθὸν νὰ εἴπωμεν εἰς μίαν Κυβέρνησιν, δὲν δύνασαι ν’ ἀποκρούσῃς ἐπιδρομὴν μέχρις ὅτου συγκαλέσῃς τὴν Βουλὴν καὶ ἀνακοινώσῃς τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα ἔλαβες· διότι ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, κύριοι, ἀπαιτεῖται ταχυτάτη ἐνέργεια καὶ δὲν θὰ ὑπάρξῃ ὁ ἀναγκαῖος χρόνος πρὸς συγκάλεσιν τῆς Βουλῆς, ἡ δὲ Κυβέρνησις δὲν πρέπει νὰ ἔχῃ δεδεμένας τὰς χεῖρας καὶ νὰ μὴ λάβῃ μέτρα πρὸς ἀπόκρουσιν τοιαύτης ἐπιδρομῆς. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι, ὅταν ῥητῶς ἐξηγηθῇ ἐν τοῖς πρακτικοῖς ἡ διαβεβαίωσις τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι τὸ ἄρθρον 18 δὲν ἀποβλέπει εἰς τὴν περίπτωσιν τοῦ πολέμου πρὸς ἄλλο ἔθνος, ἀλλ’ εἰς ἄλλας ἐνδεχομένας περιπτώσεις, δὲν δύναται νὰ παράσχῃ τὸ ἄρθρον 18 οὐδεμίαν ἀνησυχίαν εἰς τὴν Βουλήν. Ἂν βεβαίως ἐπρόκειτο περὶ πολέμου, καὶ ἂν διὰ τοῦ ἄρθρου 18 ἡ Κυβέρνησις ἰσχυρίζετο ὅτι πρέπει νὰ προβῇ καὶ εἰς κύρηξιν πολέμου ἄνευ τῆς συνδρομῆς τοῦ Κοινοβουλίου, βεβαίως ἤθελον ἀποκρούσει τὸ ἄρθρον αὐτό· ὅταν ὅμως δὲν ἀποβλέπῃ εἰς τοιαύτην περίπτωσιν, νομίζω, ὅτι εἶναι περιττὸν νὰ ἐξακολουθήσωμεν περιστοτέραν συζήτησιν ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου. Ἐὰν, ψηφίζοντες τὸ ἄρθρον τοῦτο, ἐννούσαμεν, ὅτι παρέχομεν τὸ δικαίωμα εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ κηρύξῃ πόλεμον ἄνευ ἀνακοινώσεως τούτου εἰς τὴν Βουλὴν καὶ ἄνευ αἰτήσεως πιστώσεως, τότε ἠθέλαμεν δημιουργήσει δικτατορικὴν ἐξουσίαν, τὴν ὁποίαν δὲν ἤμην διατεθειμένος νὰ δώσω εἰς τοὺς ὑπουργοὺς, καὶ ἤθελον ἀρνηθῆ τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ ἄρθρου 18, ἀλλὰ μετὰ τὰς γενομένας ἐξηγήσεις, αἱ ὁποῖαι θὰ καταχωρισθῶσιν ἐν τοῖς πρακτικοῖς, δὲν ἔχω δυσκολίαν νὰ ψηφίσω τὸ 18 ἄρθρον ὡς ἔχει.

§179ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὡς πρὸς μὲν τὴν περίπτωσιν τοῦ πολέμου νομίζω, ὅτι αἱ ἐξηγήσεις αἱ δοθεῖσαι παρὰ τοῦ κ. πρωθυπουργοῦ δὲν δύνανται νὰ θεωρηθῶσιν ἀρκοῦσαι, διότι εἶναι προσωπικαὶ, ἡμεῖς δ’ ἐνταῦθα νομοθετοῦμεν καὶ οἱ νομοθετοῦντες ὁρίζουσι τὰς ὑποχρεώσεις ἀπολύτως· ἂν αὔριον ὁ κ. πρωθυπουργὸς παύσῃ τοῦ νὰ ᾖναι πρωθυπουργὸς, δὲν ἠξεύρω τί θὰ φρονῇ ὁ διάδοχος αὐτοῦ, καὶ αἱ ὑποσχέσεις ἃς ἔδωσεν σήμερον ὁ κ. Κουμουνδοῦρος οὐδεμίαν θὰ ἔχωσιν ἰσχύν. Ὅ,τι εἶπεν ὁ κ. Κουμουνδοῦρος, ἵνα ἔχῃ ἀξίαν, πρέπει νὰ τεθῇ ἐν τῷ νόμῳ, τοσοῦτον μᾶλλον, καθόσον ὁ νόμος ἐν ἄλλῳ ἄρθρῳ, τῷ 20, λέγει τὸ ἐναντίον. Ὁμιλεῖ τὸ ἄρθρον περὶ τῶν δικαιωμάτων τῆς Κυβερνήσεως ἐν ὥρᾳ πολέμου, καὶ ἐν ἀπουσίᾳ τῆς Βουλῆς, ὑποθέτει δὲ ὅτι δύναται νὰ ὑπάρξῃ πόλεμος καὶ νὰ μὴ συνέλθῃ ἡ Βουλή· τὸ βʹ μάλιστα ἐδάφιον καθαρώτερον ἀποφαίνεται περὶ τούτου, διότι ὑποθέτει ὅτι ἡ Βουλὴ θέλει συνέλθει κατὰ τὴν συνήθη ἐποχὴν, καὶ ὅτι ἡ Κυβέρνησις θέλει τότε ἀνακοινώσει εἰς αὐτὴν τί ἔπραξεν ἐν πολέμῳ· ὥστε καὶ ἂν τὸ μόνον ἐπιδιωκόμενον παρ’ ἡμῶν ἦτο νὰ λάβωμεν ἐγγύησιν ὅτι δὲν θὰ κηρυχθῇ πόλεμος ἄνευ τῆς προσκλήσεως τῆς Βουλῆς, δὲν θὰ ἀρκούμεθα εἰς τὴν διαβεβαίωσιν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ἀλλὰ καὶ ἐν τῷ ἄρθρῳ τοῦ νομοσχεδίου ἠθέλαμεν ζητήσει ἵνα ἐγγραφῇ τὸ ἐδάφιον τοῦτο· ἀλλὰ δὲν ἐπιδιώκομεν τοῦτο μόνον, διότι τὸν περιορισμὸν τὸν ὁποῖον θεωροῦμεν ἀναγκαῖον ἐν περιπτώσει πολέμου, θεωροῦμεν ἐπίσης ἀναγκαῖον περὶ τῶν ἀναγομένων εἰς τὴν ἐμπόλεμον κατάστασιν. Ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Καλαβρύτων εἶπεν, ὅτι δύναται νὰ ἐπέλθῃ κίνδυνος εἰς τὸ κράτος ἐξ ἐπιδρομῆς, ἥτις νὰ μὴ ἀποτελῇ πόλεμον. Ἀλλ’ ἡ ἐπιδρομὴ δύναται νὰ ᾖναι τοιαύτη, ὥστε στρατὸς 19,000 νὰ μὴ ἀρκῇ, ὅπως τὴν ἀποκρούσῃ; Πῶς ἄρα δυνάμεθα νὰ δώσωμεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἄδειαν ἄνευ ἀφορμῶν πολέμου νὰ αὐξήσῃ τὸν στρατὸν πέραν τῶν 19,000, ἤτοι τῆς κανονικῆς αὐτοῦ δυνάμεως; Ὅτε ὁ ἀξιότιμος κ. Ζαΐμης συνήνεσεν εἰς τὸν ἀριθμὸν τῶν 19,000, θεωρήσας αὐτὸν ὡς τὸ σημεῖον πέραν τοῦ ὁποίου ἐν εἰρήνῃ δὲν ἐπετρέπετο νὰ ἐπιβληθῶσιν ὑποχρεώσεις εἰς τὸν τόπον, ἐνόει βεβαίως ὅτι ἄνευ πολέμου δὲν ἠδύνατο νὰ ἐπιτραπῇ εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ αὐξήσῃ τὰς τάξεις τοῦ στρατοῦ καὶ ὅτι ἐν πάσῃ ἄλλῃ περιπτώσει ἡ δύναμις τῶν 19,000 εἶναι ἀρκοῦσα πρὸς ἀπόκρουσιν οἵας δήποτε ἐπιδρομῆς. Ὁ κ. πρωθυπουργὸς εἶπεν, ὅτι δὲν θέλει τοιαύτην διάταξιν ἐν τῷ νόμῳ, διότι φοβεῖται, ὅτι θὰ συγκαλέσῃ τὴν Βουλὴν ἐπὶ ματαίῳ, ὅτι ἡ Βουλὴ εἰμπορεῖ νὰ μὴ συνέλθῃ ἐγκαίρως ἐν ἀπαρτίᾳ ὡς πολλάκις συμβαίνει. Ἀλλ’ ὅπως παρετήρησα διακόψας τὸν κ. πρωθυπουργὸν ἡ ἔκδοσις Β. Διαταγμάτων περὶ ἐμπολέμου καταστάσεως δὲν εἶναι συνώνυμος μὲ τὴν ἐκτέλεσιν, καὶ ἕως οὗ ἄρξηται ἡ ἐκτέλεσις θὰ παρέλθῃ χρόνος τοσοῦτος, ὥστε βεβαίως ἡ Βουλὴ δύναται ἂν θέλῃ νὰ φθάσῃ ἐγκαίρως ἵνα ἐμποδίσῃ τὴν πραγματικὴν αὐτοῦ ἐκτέλεσιν. Ὁ κ. πρωθυπουργὸς φοβεῖται ὡς ἐκ τῆς συμπτώσεως τῆς ἐποχῆς καθ’ ἣν ἤθελεν εὑρεθῆ ἡ Κυβέρνησις εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ κηρύξῃ τὴν ἐμπόλεμον κατάστασιν καὶ τῆς λήξεως τῆς βουλευτικῆς περιόδου προέλθῃ τις δυσκολία. Ἀλλὰ τοιαύτη δυσκολία δὲν δύναται νὰ ἐπέλθῃ, διότι, ἐὰν μὲν ἡ περίοδος ἔληξεν, αἱ ἐκλογαὶ διετάχθησαν καὶ τὸ διάταγμα, τὸ διατάττον τὰς ἐκλογάς, διατάττει καὶ τὴν συγκάλεσιν τῆς Βουλῆς· ἐὰν δὲ δὲν ἔληξε, τότε ἡ Κυβέρνησις εἰμπορεῖ ἐκτάκτως νὰ συγκαλέσῃ αὐτὴν τὴν Βουλήν.

§180Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Ὑπουργὸς Ἐξωτερικῶν). Ὁ οὐσιωδέστερος δισταγμὸς, τὸν ὁποῖον ὁ βουλευτὴς Μεσολογγίου ἐδήλωσεν εἰς τὴν Βουλὴν εἶναι, ὅτι εἶναι μὲν ἐξησφαλισμένος ἀπὸ τὴν ὁμολογίαν τὴν ὁποίαν ὁ πρόεδρος τοῦ ὑπουργικοῦ Συμβουλίου πρὸ μικροῦ ἔκαμε ὅτι ἐὰν πρόκηται ἡ Κυβέρνησις νὰ κηρύξῃ πόλεμον βεβαίως ἔχει ἀνάγκην νὰ συγκαλέσῃ τὴν Βουλὴν, ἀλλὰ δὲν εἶναι ἐξησφαλισμένος κατὰ παντὸς διαδόχου τοῦ κ. Κουμουνδούρου ἐν περιπτώσει καθ’ ἣν ὁ κ. Κουμουδοῦρος δὲν ἤθελεν εἶσθαι πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ πρὸς τοῦτο ἐζήτησε νὰ περιληφθῇ διάταξις ἐν τῷ νόμῳ ὅπως τὸ διάδοχον ὑπουργεῖον, ἐὰν ἤθελε νομίσει, ὅτι πρέπει νὰ κηρύξῃ τὸν πόλεμον, νὰ ἦναι ὑποχρεωμένον νὰ πράξῃ κατὰ τὸν νόμον. Ἀλλ’ ἐπειδὴ ὁ κ. Παπαμιχαλόπουλος ὑπεστήριξεν, ὅτι ἔχομεν 7 ἑκατομμυρίων πίστωσιν, ἴσως δυσπιστεῖ καὶ πρὸς ἡμᾶς, ὑποπτεύων μὴ ἔχοντες 7 ἑκατομμύρια κηρύξωμεν τὸν πόλεμον. Παραλείπων νὰ παραστήσω πόσον εἶναι ἥκιστα σπουδαία τοιαύτη ὑπόνοια, διότι εἶναι γνωστὸν ἂν ἑπτὰ ἑκατομμύρια ἀρκοῦσιν εἰς τοιαύτην ἐπιχείρησιν, σπεύδω οὐχ ἧττον νὰ ἡσυχάσω πᾶσαν συνείδησιν καὶ δηλώνω, ὅτι δὲν ἀντιτιθέμεθα ἵνα καταχωρισθῇ ἐν τῷ νόμῳ διάταξις, ὅτι ἐν περιπτώσει καθ’ ἣν τὸ κράτος ἤθελε κηρύξῃ πόλεμον πρὸς ἄλλο κράτος νὰ συγκαλῆται ἡ Βουλή.

§181ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ἡ τροπολογία λέγει «Παρούσης τῆς Βουλῆς τὸ διάταγμα αὐτὸ ἀνακοινοῦται εἰς αὐτὴν αὐθημερόν.»

§182ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τὸ πρῶτον εἶναι περιττὸν, ἐὰν δὲν δέχεσθε τὸ δεύτερον.

§183ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Τὸ δεύτερον δὲν τὸ δεχόμεθα.

§184Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Προτείνομεν δὲ βʹ. ἐδάφιον τοῦ ἄρθρου 18 «ἐν ᾗ δὲ περιπτώσει κηρύξει πόλεμον πρὸς ἄλλο κράτος πρέπει νὰ συγκαλῆται ἡ Βουλή.»

§185ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν θὰ ἐρωτήσω τὴν Βουλὴν ἐπὶ τῆς τροπολογίας τοῦ κ. Τρικούπη.

§186ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἡ διάταξις αὕτη εἶναι ἐναντία εἰς τὰς προνομίας τοῦ στέμματος καὶ ἑπομένως δὲν εἰμπορεῖ νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν.

§187Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Πρέπει νὰ συγκαλεσθῇ ἡ Βουλὴ διὰ νὰ δώσῃ τ’ ἀναγκαῖα μέσα.

§188ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Εἶναι ἐντελῶς ἀδύνατον, κ. πρόεδρε, νὰ λάβητε ὑπ’ ὄψιν αὐτὴν τὴν πρότασιν.

§189ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τοιαύτην πρότασιν βεβαίως δὲν ἤθελον θέσει εἰς ψηφοφορίαν, ἀλλ’ ἡ πρότασις δὲν λέγει, ὅτι ἄνευ ἀδείας τῆς Βουλῆς δὲν δύναται νὰ κηρυχθῇ πόλεμος, ἀλλὰ λέγει ἄνευ συγκαλέσεως· λέγει δηλ. ὅπως καὶ σεῖς, ὅτι δύναται νὰ κάμῃ καὶ τὸ ἓν καὶ τὸ ἄλλο συγχρόνως.

§190ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Κατὰ τὸ Σύνταγμα, ὁ Βασιλεὺς δύναται νὰ κηρύξῃ πόλεμον καὶ ἄνευ συγκαλέσεως τῆς Βουλῆς.

§191Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐν περιπτώσει δὲ πολέμου πρὸς ἄλλο κράτος συγκαλεῖται ἡ Βουλή.

§192ΖΑΪΜΗΣ. Τὸ ἄρθρον 32 τοῦ Συντάγματος λέγει, ὁ Βασιλεὺς εἶναι ὁ ἀνώτατος ἄρχων τοῦ κράτους, ἄρχει τῶν κατὰ ξηρὰν καὶ θάλασσαν δυνάμεων, κηρύττει πόλεμον. Διὰ τῆς τροπολογίας αὐτῆς δὲν ἀφαιρεῖται τὸ δικαίωμα τοῦ στέμματος νὰ κυρύξῃ τὸν πόλεμον· αὕτη λέγει ὅτι ἐν περιπτώσει πολέμου πρέπει νὰ συγκληθῇ ἡ Βουλή.

§193ΠΡΟΕΔΡΟΣ. «Ἐν περιπτώσει δὲ πολέμου συγκαλεῖται πάντοτε ἡ Βουλή.»

§194ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν εἶπε αὐτό.

§195ΤΙΝΕΣ. Αὐτὸ εἶπε.

§196ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἡ ἀρχικὴ τροπολογία δὲν ἦτο τοιαύτη καὶ δὲν δύνανται διὰ μεταβολῆς τῶν προτάσεων νὰ φέρουν τοὺς βουλευτὰς εἰς θέσιν νὰ φαίνωνται λέγοντες πράγματα ἄτοπα. Ὅ,τι εἶπον ἐγὼ ἦτο λίαν δικαιολογημένον καὶ παρακαλῶ τὸν κ. πρόεδρον νὰ τὸ βεβαιώσῃ τώρα, διότι δὲν θέλω αὔριον νὰ δύνανται νὰ εἴπωσιν οἱ ἀναγράφοντες τὰ ἐν τῇ Βουλῇ λεγόμενα ὅτι ἀδίκως ἐπετέθην κατὰ τοῦ κ. ὑπουργοῦ.

§197Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐρίζομεν βλέπω ἐπὶ ματαίῳ.

§198ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ βέβαιον εἶναι ὅτι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἶπεν ὁ κ. ὑπουργὸς διαφέρει ὀλίγον ἀπ’ αὐτὸ τὸ ὁποῖον ἀνεγνώσθη τώρα, ἀλλὰ δὲν τὸ κατέθεσεν, ἐγὼ ἔχω ὑπ’ ὄψιν τὴν ἔγγραφον τροπολογίαν.

§199Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐγὼ ἠθέλησα νὰ δείξω εἰς τὸ κοινοβούλιον, ὅτι συναινοῦμεν νὰ συγκαλῆται ἡ Βουλή, ὅταν πρόκειται νὰ κηρυχθῇ πόλεμος διὰ νὰ παρέχῃ τὰ ἀναγκαῖα μέσα. Αὐτὸ δὲν ἀντίκειται εἰς καμμίαν διάταξιν τοῦ Συντάγματος, δὲν ἀναιρεῖ κανὲν ἡγεμονικὸν δικαίωμα καὶ ἐάν τι τῶν μελῶν τοῦ κοινοβουλίου εἶναι πέραν παντὸς ὀρθοῦ λόγου ζηλότυπον τῶν ἡγεμονικῶν δικαιωμάτων δὲν πρέπει νὰ λησμονῇ ὅτι ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ πᾶν μέλος τῆς Κυβερνήσεως ἔχει τὴν συνείδησιν ὅτι ὀφείλει καὶ θέλει νὰ ἐμποδίσῃ τὴν ἀναίρεσιν ἢ τὸν περιορισμὸν τῶν ὑπὸ τοῦ Συντάγματος κεχορηγημένον εἰς τὰς πολιτειακὰς ἐξουσίας δικαιωμάτων.

§200ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ἡ τροπολογία εἶναι «Ἐν περιπτώσει δὲ πολέμου συγκαλεῖται πάντοτε ἡ Βουλή.»

§201ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Καὶ τοῦτο εἶναι ἀντισυνταγματικόν. Τὸ δικαίωμα τῆς συγκαλέσεως τῆς Βουλῆς εἶναι ἀπόλυτον δικαίωμα τοῦ Βασιλέως. Πῶς εἰμποροῦμεν νὰ εἴπωμεν ὅτι ἐν περιπτώσει πολέμου συγκαλεῖται ἡ Βουλή;

§202ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ἐπιμένετε νὰ ψηφοφορηθῇ ἡ τροπολογία σας.

§203ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Πρῶτον νὰ ψηφοφορηθῇ ἡ ὑποτροπολογία αὕτη.

§204ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν εἶναι ὑποτροπολογία, εἶναι ἄλλη τροπολογία.

§205ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐγὼ βεβαίως ἐπιμένω εἰς τὴν τροπολογίαν μου.

§206ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι.......

§207ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Πρὸς ἀπόκρουσιν τῆς προτάσεώς μου ὁ κ. ὑπουργὸς εἶπεν, ὅτι ἔχει πρότασιν ἄλλην. Πολλοὶ τῶν κ. βουλευτῶν θὰ ψηφίσουν κατὰ τῆς προτάσεώς μου στηριζόμενοι ἐπὶ τῆς ἰδέας, ὅτι ὑπάρχει πρότασις τοῦ Ὑπουργοῦ· αὕτη δέον νὰ προηγηθῇ, ἀλλ’ ὑπὸ τὸν ὅρον νὰ μὴ προσκρούῃ εἰς τὸ Σύνταγμα.

§208ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νὰ προηγηθῇ τοῦ ὑπουργοῦ.

§209Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ὄχι. Ἐπὶ τῆς διατάξεως τοῦ ἄρθρου ἐπροτάθη τροπολογία ἀπὸ τὸν βουλευτὴν ἐκ Μεσολογγίου κατὰ τὴν ὁποίαν δὲν ἀρκεῖ βασιλικὸν διάταγμα, ἀλλὰ παρούσης τῆς Βουλῆς τὸ διάταγμα αὐτὸ κοινοποιεῖται τῇ Βουλῇ, ἀπούσης δὲ συγκαλεῖται ἡ Βουλή. Ἡ τροπολογία αὕτη προηγεῖται πάσης ἄλλης· ἐὰν δὲ ἀποῤῥιφθῇ, τότε ἔρχονται αἱ ἄλλαι προτάσεις.

§210ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἀπωτέρα εἶναι ἐκείνη ἡ ὁποία ὁμιλεῖ περὶ πολέμου.

§211Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Λοιπὸν ἡμεῖς δὲν ἔχομεν καμμίαν τροπολογίαν, ἔχομεν τὸ κείμενον τοῦ ἄρθρου.

§212ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ μείνωμεν εἰς τὸ κείμενον τοῦ νομοσχεδίου καὶ εἶναι περιττὴ ἡ τροπολογία τοῦ ἀξιοτίμου ὑπουργοῦ τῶν ἐξωτερικῶν. Τὸ κείμενον τοῦ νομοσχεδίου μᾶς ἀσφαλίζει ἐπαρκῶς κατὰ πάσης κακῆς χρήσεως τοῦ δικαιώματος τούτου.

§213ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἡ Βουλὴ ἔχει βεβαίως τὸ δικαίωμα νὰ ψηφίσῃ ὑπὲρ τοῦ κειμένου, ἀλλὰ ἀφοῦ ψηφίσῃ ἐπὶ τῶν τροπολογιῶν, αἱ ὁποῖαι ἐπροτάθησαν. Λοιπὸν εἶναι ἡ ἰδική μου πρότασις, πρὸ αὐτῆς δὲ εἶναι ἡ τοῦ ὑπουργείου.

§214ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ ὑπουργεῖον ἀποσύρει τὴν πρότασίν του.

§215ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τότε μάλιστα.

§216ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν οἱ παραδεχόμενοι τὴν τροπολογίαν τοῦ κ. Τρικούπη παρακαλῶ νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται οἱ ὀλιγώτεροι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον κατὰ τὸ κείμενον παρακαλῶ νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἀναγινώσκεται τὸ ἄρθρον 19.

§217ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Μετὰ τὸ πρῶτον ἐδάφιον ἔρχεται ὡς δεύτερον «διὰ μεταβατικῶν ἐθνοφυλάκων.»

§218ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μεταξὺ τοῦ α. καὶ βʹ. ἐδαφίου ζητεῖ ὁ κ. ὑπουργὸς νὰ προστεθῇ ὡς βʹ. ἐδάφιον «βʹ. διὰ μεταβατικῶν ἐθνοφυλάκων». Τὸ βʹ. θὰ γίνῃ γʹ. καὶ τὸ γʹ. γίνεται δʹ.

§219ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ γʹ. ἐδάφιον θ’ ἀπαλειφθῇ, ἀφοῦ θὰ μεταφερθῇ εἰς τὸ βʹ. ἐδάφιον, τὸ ὁποῖον ἀφορᾷ τοὺς τακτικοὺς ἐφέδρους.

§220ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Διότι αὐτοὶ θ’ ἀποτελέσουν μέρος εἰς τὴν μεταβατικὴν ἐθνοφυλακὴν καὶ ἑπομένως εἶναι πλεονασμός.

§221ΜΑΥΡΟΜΑΡΑΣ. Κύριοι, νομίζω, ὅτι τοῦτο εἶναι ἄδικον. Οἱ τακτικοὶ καὶ ἔφεδροι πρέπει νὰ προηγοῦνται πάσης ἐκτάκτου δυνάμεως.

§222ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Μάλιστα, ἔχει δίκαιον, ἀλλάξετε τὰ ἐδάφια.

§223ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ἀκούσατε τὸ ἄρθρον ὡς ἐτροπολογήθη. (Ἀναγινώσκεται τὸ ἄρθρον).

§224ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον, ὡς ἐτροπολογήθη, παρακαλῶ νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἀναγινώσκεται τὸ ἄρθρον 20.

§225ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν θὰ ὁμιλήσω περὶ τοῦ ὅτι ἐπιτρέπεται ἐν ὥρᾳ πολέμου ἡ ἐν ἀπουσίᾳ τῆς Βουλῆς ἔκδοσις βασιλικῶν διαταγμάτων, διότι ὑποθέτω ὅτι ἡ Βουλὴ πλέον ἐννοεῖ ὅτι τὰ πάντα ἐπιτρέπονται εἰς τὴν Κυβέρνησιν. Ἀλλὰ θὰ διατυπώσω εἰς τροπολογίαν τὴν ἰδέαν τὴν ὁποίαν εἶχον ἐκφράσει ἐν τῇ γενικῇ συζητήσεσι. Κατὰ τὸ ἄρθρον τοῦτο δίδεται ἄδεια εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως πλὴν τῶν ταγμάτων, τῶν ἰλῶν, τῶν λόχων τοῦ μηχανικοῦ, τῶν πυροβολαρχιῶν καὶ ὅλων τῶν ἄλλων διαιρέσεων τῶν διὰ τοῦ ὀργανισμοῦ τούτου κανονιζομένων, συνιστᾷ ἐν ὥρᾳ πολέμου οἱαδήποτε ἄλλα τάγματα, λόχους, πυροβολαρχίας κλπ. καὶ ὡς πρὸς τοῦτο ἠξεύρετε ὅτι ἐγὼ ἐνίσταμαι, ἀλλ’ ἡ ἔνστασίς μου ἀποκρούεται· ἐκεῖνο ὅμως, τὸ ὁποῖον ἔχω ἀκόμη τινὰ ἐλπίδα ὅτι δύναται ἡ Βουλὴ νὰ παραδεχθῇ εἶναι τοῦτο· ἐπιτρέπουσα ἡ Βουλὴ εἰς τὴν Κυβέρνησιν πάντα ταῦτα νὰ μὴ τῇ ἐπιτρέψῃ ὅμως ἄνευ νόμου νὰ προβῇ εἰς προβιβασμοὺς, καὶ τοῦτο προσθέτω διὰ τοῦ ἑξῆς ἄρθρου (Ἀναγινώσκει).

§226ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι δυνάμεθα νὰ ἐπιτύχωμεν ὅ,τι ζητοῦμεν, ἐὰν ἀντικαταστήσωμεν τὴν τοῦ νομοσχεδίου φράσιν «τὰ περὶ τούτου βασιλικὰ διατάγματα εἰσάγονται εἰς τὴν Βουλὴν κατὰ τὴν πρώτην μετὰ τὴν ἔκδοσίν των σύνοδον» διὰ τῆς φράσεως «τὰ περὶ τούτου βασιλικὰ διατάγματα εἰσάγονται εἰς τὴν Βουλὴν ἀμέσως συγκαλουμένην».

§227Ι. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Αὐτὸ τὸ ἀπεκρούσαμεν πρὸ μιᾶς στιγμῆς.

§228ΜΙΛΗΣΗΣ. Θεωροῦμεν τὴν ὑποχρέωσιν διὰ τὴν Κυβέρνησιν νὰ συγκαλέσῃ ἀμέσως τὴν Βουλὴν ἐν περιπτώσει πολέμου.

§229ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Αὐτὸ εἶναι ἐναντίον τοῦ Συντάγματος.

§230ΜΙΛΗΣΗΣ. Δὲν βλέπω κατὰ τί θὰ προσβληθῇ τὸ Σύνταγμα, ἐὰν εἴπωμεν ὅτι ἅμα ὁ βασιλεὺς κηρύξῃ, καθ’ ὃ ἔχει δικαίωμα, τὸν πόλεμον καὶ γίνουν αἱ ἀπαιτούμεναι προκαταρκτικαὶ πράξεις, τὰ περὶ τούτων διατάγματα εἰσάγονται εἰς τὴν Βουλὴν, συγκαλουμένης ἀμέσως. Ἀφοῦ θέλετε ὡς ἐγγύησιν νὰ ἐρωτηθῇ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ἡ Βουλὴ, πῶς ἄλλως θὰ ὑποχρεώσητε εἰς τοῦτο τὴν Κυβέρνησιν;

§231ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὅ,τι θέλει ὁ κ. Μίλησης ἐγένετο παραδεκτόν· ἀλλὰ διεφωνήσαμεν εἰς τὴν σύνταξιν, διότι αὐτὸ ἀντιβαίνει εἰς τὸ Σύνταγμα. Τώρα ἀπαντῶ εἰς τὸν κ. Τρικούπην. Ὑποθέσατε ὅτι εὑρισκόμεθα εἰς πόλεμον, καὶ ὅταν εὑρισκώμεθα εἰς πόλεμον, ἡ Βουλὴ δὲν εἶναι ἐδῶ, καὶ ἑπομένως ἐν ὥρᾳ πολέμου σχηματίζονται 2, 3, 5, 10 τάγματα κατὰ τὰς ἀνάγκας· θὰ συμβῇ εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἐκείνην, ἡ ὁποία θὰ εὑρεθῇ εἰς τὴν δυστυχῆ ἀνάγκην νὰ κηρύξῃ πόλεμον, θὰ συμβῇ νὰ συνάξῃ στρατεύματα ἄνευ ἀξιωματικῶν· συνέβη, κύριοι, μὲ ἕνα ἀνθυπασπιστὴν νὰ ἔχωμεν ἓν τάγμα· καὶ ὅταν πρόκηται νὰ ἔχωμεν ἐν καιρῷ εἰρήνης τάγματα μὲ ὀλίγους ἀξιωματικοὺς οἰκονομεῖται ἡ θέσις, ἀλλ’ ὅταν ἔχητε πόλεμον καὶ νὰ μὴ δύνασθε νὰ κάμητε ἕνα ἀξιωματικόν, εἶναι ἀνοικονόμητον. Πρέπει νὰ ἔχῃ ἡ Κυβέρνησις ἐλευθερίαν κατὰ τὰς ἀνάγκας νὰ προσθέτῃ καὶ νὰ ἀφαιρῇ ἀξιωματικούς.

§232ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὁ κ. πρωθυπουργὸς παρετήρησεν ἐπὶ τοῦ ἄλλου ἄρθρου, ὅτι ἄνευ πιστώσεως δὲν δύναται νὰ πράξῃ οὐδὲν τῶν ἐν τῷ νόμῳ ἀναφερομένων περὶ ἐμπολέμου καταστάσεως· ἀλλ’ ἐγὼ δὲν στηρίζομαι εἰς τὸ ἄρθρον τοῦτο, διότι ἐνόμισα ὅτι δύναται νὰ πράξῃ· ἀλλὰ δι’ αὐτὸ τοῦτο πρέπει νὰ προστεθῇ ἡ διάταξις αὕτη, ὅπως ἀναγκασθῇ ἡ Κυβέρνησις νὰ φέρῃ τὴν Βουλὴν καὶ ἡ Βουλὴ θέλει ἔλθει βεβαίως ἐγκαίρως, διότι δὲν δύναταί ποτε ἡ ἀνάγκη αὕτη τῶν διαρκῶν προβιβασμῶν νὰ παρασταθῇ ἀμέσως· δύναται ἡ ἀνάγκη αὕτη νὰ θεραπευθῇ προσκαίρως, ἐρχομένης δὲ τῆς Βουλῆς ἐντὸς 3 ἢ 4 ἑβδομάδων νὰ κανονίσῃ τὰ διατάγματα καὶ τὰ διατάγματα ταῦτα νὰ μετατρέψῃ εἰς νόμους.

§233ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Νομίζω πῶς ὁ κ. Τρικούπης περιέπεσεν εἰς πλάνην, διότι ἡμεῖς συνεπῶς πρὸς αὐτὰ, τὰ ὁποῖα ὁ πρόεδρος τοῦ ὑπουργικοῦ Συμβουλίου ἐξέθηκεν ἐδῶ, δὲν δυνάμεθα νὰ κάμωμεν πόλεμον ἄνευ τῆς συγκαταθέσεως τῆς Βουλῆς· ὅταν θὰ κάμωμεν τὸν πόλεμον, θὰ ἔχωμεν τὴν συγκατάθεσίν σας.

§234ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἡμεῖς ὁμιλοῦμεν περὶ τοῦ νόμου οὐχὶ περὶ τοῦ πρωθυπουργοῦ.

§235ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ἔχομεν δύω τροπολογίας, τὴν τοῦ κ. Μίληση, ὁ ὁποῖος λέγει νὰ μεταβληθῇ ἡ 2 § ὡς ἑξῆς· «τὰ περὶ τούτου Βασιλικὰ διατάγματα εἰσάγονται εἰς τὴν Βουλὴν ἀμέσως συγκαλουμένην.»

§236ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Εἶναι ἀπαράδεκτος ὡς ἀντισυνταγματικὴ (θόρυβος).

§237ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν τροπολογίαν τοῦ κ. Μίληση νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη. Ἄλλη τροπολογία εἶναι ἡ τοῦ κ. Τρικούπη ἔχουσα ὡς ἑξῆς· «προβιβασμοὶ ὅμως ἀξιωματικῶν εἰς θέσεις διὰ τῶν διαταγμάτων τούτων δημιουργουμένας δὲν γίνονται ἄνευ νόμου.» Οἱ παραδεχόμενοι τὴν τροπολογίαν νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον ὡς ἔχει ἐν τῷ νομοσχεδίῳ. Ὁμοίως τὰ ἄρθρα 21, 22, 23). Ἄρθρον 24.

§238ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐνταῦθα εἶναι μία προσθήκη, ἥτις δὲν μοῦ φαίνεται νὰ ἔχῃ πολλὴν σχέσιν· ὁ Βουλευτὴς Κάρτσωνας ἔχει ἄρθρον πρόσθετον «οἱ περὶ φάλαγγος νόμοι μένουσιν ἐν ἰσχύϊ, ἡ δὲ Κυβέρνησις δύναται νὰ χορηγῇ ἀντὶ τῶν μέχρι τοῦδε δύω, βαθμοὺς τρεῖς εἰς τοὺς φαλαγγίτας.»

§239ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἡμεῖς δὲν κατηργήσαμεν τοὺς περὶ φάλαγγος νόμους.

§240ΤΙΝΕΣ. Τί εἶναι αὐτά; (θόρυβος).

§241ΡΩΜΑΙΟΣ. Εἶναι προσωπικά, κύριε πρόεδρε.

§242ΒΑΛΕΤΤΑΣ. Εἶναι ἐντροπή.

§243ΛΑΠΑΣ. (θόρυβος). Δὲν ἐννοῶ, κύριοι, διατί θέλετε τρόπον τινά, εἰς ἀνθρώπους ὑπηρετήσαντας εἰς τὸν ἀγῶνα, καὶ φέρετε μίαν πρότασιν διὰ νὰ μὴ προβιβάζωνται ἀπὸ λοχαγὸν εἰς ταγματάρχην (θόρυβος).

§244ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἰδοὺ διατί δὲν πρέπει νὰ καταχωρηθῇ εἰς τὸν νόμον· ὁ νόμος σκοπεύει νὰ διοργανίσῃ τὰς δυνάμεις τοῦ ἔθνους καὶ ὄχι νὰ ἀνταμείψῃ ἀγῶνας· τοῦτο, κύριοι, ἀνήκει εἰς ἄλλον νόμον, εἰς ἄλλην περίστασιν. Ἄν τώρα, κύριοι, καταχωρίσωμεν καὶ τὴν διάταξιν αὐτὴν, ὅλος ὁ κόσμος θὰ κρίνῃ, καὶ δικαίως, ὅτι σκεπτόμεθα νὰ ἀνταμείψωμεν τὸν ἕνα καὶ τὸν ἄλλον· ἑπομένως διὰ τὴν τιμὴν τῆς Βουλῆς καὶ τὸ ὀρθὸν δὲν πρέπει διόλου νὰ καταχωρηθῇ εἰς αὐτὸν τὸν νόμον ἡ διάταξις αὕτη, διότι εἶναι ὅλως διόλου ξένη, καὶ δικαίως πρέπει νὰ παρεξηγηθῇ.

§245ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀποσύρεται ἡ πρότασις, κύριοι. Ἄρθρον 25.

§246Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Νὰ ἰσχύῃ μέχρι τοῦ ὁριστικοῦ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ.

§247ΚΑΤΣΙΚΟΠΟΥΛΟΣ. Τότε δὲν θὰ ἦναι προσωρινός· ἀπατᾶτε τὴν Βουλήν.

§248ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ (ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ἐτήσιος εἶναι ὁ νόμος διὰ τὸ 1879, ὅπως ἔχει τὸ νομοσχέδιον.

§249ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον, ὡς ἔχει ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται πολλοί). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 26.

§250ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἡ διάταξις, ἥτις ὑπάρχει ἐν τῷ νόμῳ τῆς 22 Ἰουλίου 1877 περὶ προσκλήσεως ξένων ἀξιωματικῶν, καταργεῖται;

§251ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δὲν καταργεῖται· νὰ τεθῇ οὕτω, κ. πρόεδρε, «πλὴν τῆς διατάξεως τῆς ἀφορώσης τὴν πρόσκλησιν τῶν ξένων ἀξιωματικῶν.» (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον μὲ τὴν προσθήκην ταύτην).

§252ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρέπει νὰ τελειώσωμεν καὶ τὰ ἄλλα τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν τὰ περὶ δυνάμεως. Ἔχομεν εἰς γʹ. ἀνάγνωσιν τὸ νομοσχέδιον περὶ τῆς δυνάμεως τοῦ στρατοῦ καὶ τῆς στρατολογίας κατὰ τὸ 1879. (Γίνεται δεκτὸν κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον). Εἰς γʹ. ἀνάγνωσιν τὸ περὶ τροποποιήσεως τοῦ ἄρθρου 5 τοῦ νόμου περὶ στρατιωτικῶν προβιβασμῶν.

§253ΤΙΝΕΣ. Παρήλθεν ἡ ὥρα, κ. πρόεδρε, (θόρυβος).

§254ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις. (Ὥρα 8 παρὰ 25 μ. μ.).