1878.11.28

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 50

τῆς 28 Νοεμβρίου 1878

(Τρίτη).

Ὥρα 2 μ. μ.

Ἀπαρτίας γενομένης, ἀνεγνώσθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προτεραίας.

§1Ν. ΒΑΣΙΛΑΚΗΣ. Παρακαλῶ νὰ διευκρινισθῇ ἐν τοῖς πρακτικοῖς, ὅτι αἱ εἰσπράξεις τοῦ τελωνείου Κερκύρας αἱ ὑπαγόμεναι εἰς τὴν ἐγγύησιν ὑπὲρ τῆς ἀποτίσεως τοῦ τόκου καὶ χρεωλύτρου τοῦ δανείου, πρὸς μετατροπὴν τῶν παλαιῶν δανείων, δὲν περιλαμβάνουσι τοὺς ἐν τῷ τελωνείῳ εἰσπραττομένους δημοτικοὺς δασμοὺς, τὰ λιμενικὰ καὶ ἄλλα εἰδικὰ τέλη, ἀλλὰ περιορίζονται εἰς τὰς εἰσπράξεις τῶν δημοσίων τελῶν.

§2ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. (Πρωθυπουργός). Αὐτὸ ἐννοεῖται.

§3ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτοὶ δὲν εἶναι δημόσιοι φόροι· ἑπομένως δὲν συμπεριλαμβάνονται.

§4ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§5ΒΑΣΙΛΑΚΗΣ. Θὰ παρακαλέσω λοιπὸν νὰ σημειωθῇ τοῦτο εἰς τὰ πρακτικά.

§6ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὐτὴ λοιπὸν ἡ διάκρισις θὰ σημειωθῇ εἰς τὰ σημερινὰ πρακτικά.

§7ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§8ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπεβλήθησαν ἀναφοραὶ 1) Τεσσάρων πρώην Τελωνοφυλάκων, παραπονουμένων, ὅτι ἀπελύθησαν, διαρκούσης τῆς θητείας των· 2) Σπυρίδωνος Λέφα ἐκ Πατρῶν, ἱδρυτοῦ βιομηχανικοῦ καταστήματος κατεργασίας τῆς τρυγὸς, ζητοῦντος νὰ μὴ χορηγηθῇ οὐδὲν προνόμιον εἰς τοιοῦτον βιομήχανον· 3) τοῦ Δημάρχου Νυμφασίας, παρακαλοῦντος τὴν Βουλὴν, ἵνα συστήσῃ πρὸς τὴν Κυβέρνησιν νὰ διαθέσῃ ὑπὲρ τοῦ ἀπόρου δήμου του χρηματικὴν συνδρομὴν, πρὸς διοχέτευσιν ποσίμου ὕδατος· 4) Ἀλεξάνδρου Πασπάλη, λοχαγοῦ τῆς φάλαγγος, αἰτοῦντος, διὰ τὰς ἐκδουλεύσεις του, νὰ προαχθῇ εἰς τὸν βαθμὸν τοῦ ταγματάρχου· 5) Ἰωάννου Παπαδήμου, ἐπιλοχίου ἀπομάχου, ζητοῦντος σύνταξιν, ἕνεκα τῆς ἐπὶ πολλὰ ἔτη ἐν τῷ στρατῷ ὑπηρεσίας του· 6) Ἀναστασίου Παναγιωτοπούλου, ἀποστράτου λοχαγοῦ τοῦ πεζικοῦ, περὶ ἐπανόδου του εἰς τὴν ἐνεργὸν στρατιωτικὴν ὑπηρεσίαν· καὶ 7) Β. Δ. Ζώτου Μολοσσοῦ, πρόσφυγος ἐξ Ἠπείρου, περὶ αὐξήσεως τοῦ πεντηκονταδράχμου βοηθήματός του. Παραπέμπονται ἅπασαι εἰς τὴν ἐπὶ τῶν ἀναφορῶν Ἐπιτροπήν.

§9ΚΟΡΩΝΑΙΟΣ. Μίαν τροπολογίαν ἔχω νὰ ὑποβάλω εἰς τὸν ἐκλογικὸν νόμον, συνεπεία τῆς ἀναφορᾶς τῶν κατοίκων, διότι οὐδεμία διόρθωσις ἐγένετο, καὶ ἐὰν δὲν ἐπέλθῃ μία τροπολογία εἰς τὸν νόμον, θὰ μένῃ ἀθεράπευτον τὸ ἄτοπον τοῦτο. Πρόκειται περὶ τῆς ἕδρας τοῦ ἐκλογικοῦ τμήματος· ἐρωτῶ τὴν συνείδησίν σας, εἶναι δυνατὸν νὰ φαντασθῆτέ ποτε, ὅτι ἡ ἕδρα ἑνὸς ἐκλογικοῦ τμήματος δύναται νὰ ὁρισθῇ ἐντὸς τῆς περιφερείας ἑνὸς ἄλλου; Δὶς καὶ τρὶς ἐγένετο λόγος περὶ τούτου, ἀλλ’ οὐδεμία θεραπεία ἐπῆλθε.

§10ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Χθὲς, κύριοι, ἔκαμα λόγον εἰς τὴν Βουλὴν καὶ ἐξέφρασα τὴν γνώμην μου περὶ τοῦ τρόπου ἐκείνου, καθ’ ὃν νομίζω ὅτι δύνανται νὰ διατεθῶσι τὰ περὶ φάρων καὶ φανῶν. Ἐνόμισα εὔκαιρον τὴν περίστασιν τώρα νὰ διατυπώσω τὰς ἰδέας ἐκείνας ἐν νομοσχεδίῳ, τὸ ὁποῖον ὑποβάλλω εἰς τὴν Βουλήν, διὰ νὰ τὸ ἔχῃ ὑπ’ ὄψιν, ὅταν ἐπιληφθῇ τοῦ θέματος τούτου.

§11ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ τυπωθῇ. Θέλει ἀναγνωσθῇ εἰς ά ἀνάγνωσιν, ἐπειδὴ συνιστᾶται ὡς λίαν κατεπεῖγον καὶ φιλάνθρωπον, τὸ περὶ ἀπαλλαγῆς ἀπὸ τῶν τελῶν τοῦ χαρτοσήμου τοῦ ἐνεχυροδανειστηρίου Κερκύρας.

§12ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα. (Ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον τοῦτο εἰς ά ἀνάγνωσιν. Ἐπίσης γίνονται δεκτὰ καὶ τὰ ἑξῆς νομοσχέδια· 1) Εἰς βʹ ἀνάγνωσιν 1) τὸ περὶ μεταῤῥυθμίσεως διατάξεών τινων τῆς Ποινικῆς δικονομίας ὡς πρὸς τὴν ἰδιωτικὴν κατηγορίαν ἐπὶ πταισμάτων· 2) τὸ περὶ τροποποιήσεως τοῦ ἄρθρου 5 τοῦ νόμου περὶ στρατιωτικῶν προβιβασμῶν· 2) Εἰς γʹ ἀνάγνωσιν α) τὸ περὶ συνθήκης ἐμπορικῆς μεταξὺ Ῥωμουνίας καὶ Ἑλλάδος βʹ) τὸ περὶ ἀναβολῆς τῆς εἰσπράξεως ἀντιτίμου ἅλατος τῆς κοινότητος Λευκάδος· γʹ) τὸ περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου περὶ ἐπιβολῆς φόρων διὰ τὴν κατασκευὴν καὶ κάθαρσιν λιμένων.)

§13ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχομεν εἰς γʹ ἀνάγνωσιν τὸ νομοσχέδιον περὶ μεταῤῥυθμίσεως διατάξεών τινων τῶν περὶ ἐκλογῆς νόμων.

§14ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι, τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον ἀφορᾶ δύο συμβάσεις, τὰς ὁποίας ἡ Κυβέρνησις συνωμολόγησε μετὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης· καὶ ἡ μὲν ά σύμβα☐

§15ΚΟΡΩΝΑΙΟΣ. Ἔχω τροπολογίας ἐπ’ αὐτοῦ.

§16ΤΙΝΕΣ. Θ’ ἀναγνωσθοῦν κατόπιν. (Γίνονται δεκτὰ τὰ ἄρθρα 1, 2, 3, 4, 5, καὶ 6.) Ἄρθρον 7.

§17ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ. Κατὰ τὸν νόμον, ὁ Ἄρειος Πάγος δύναται νὰ διορίζῃ καὶ δικηγόρους. Ἐννοεῖται ὅμως, ὅτι ἐξαιροῦνται τῆς διατάξεως αὐτῆς οἱ δικηγόροι, οἱ ὁποῖοι εἶναι ὑποψήφιοι.

§18ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Βέβαια· ἂς σημειωθῇ εἰς τὰ πρακτικά.

§19ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ σημειωθῇ. (Ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ καὶ τὰ λοιπὰ ἄρθρα τοῦ νομοσχεδίου, ὡς καὶ τὸ σύνολον.)

§20ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχομεν ἤδη τὰς τροπολογίας τοῦ κ. Κορωναίου.

§21ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ (Πρωθυπουργός). Αὐτὴ εἶναι τροπολογία τοῦ νόμου τοῦ ἐκλογικοῦ τοῦ ὑφισταμένου. Πρέπει νὰ τυπωθῇ καὶ συζητηθῇ ὡς ἰδιαιτέρα πρότασις.

§22ΚΟΡΩΝΑΙΟΣ. Τὸ πρᾶγμα εἶναι τόσιν φανερὸν, ὥστε δὲν πιστεύω νὰ ὑπάρξῃ ἀντίῤῥησις.

§23ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἠμπορεῖ νὰ ἦναι, ἀλλὰ τοιαύτη τροπολογία δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἔλθῃ προσκεκολλημένη εἰς ἄλλην, ἀφοῦ εἶναι τροπολογία νόμου ὑπάρχοντος· δύνασθε νὰ τὴν φέρητε ὡς πρότασιν νόμου αὐτοτελῆ.

§24ΚΟΡΩΝΑΙΟΣ. Κύριοι, δύνασθε νὰ πιστεύσητε, ὅτι ἡ ἕδρα ἑνὸς ἐκλογικοῦ τμήματος δύναται νὰ τεθῇ ἐντὸς τῆς περιφερείας ἄλλου; Ἐρωτῶ τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, τί τὸν ἐμποδίζει νὰ συζητηθῇ τώρα ἡ τροπολογία μου; Πρίν, κύριε Πρωθυπουργὲ, εἴπατε νὰ συζητηθῇ, τώρα διατὶ νὰ γίνεται τὸ ἐναντίον;

§25ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐνόμιζα, ὅτι ἐτροπολογεῖτο διὰ τῆς τροπολογίας σας ἡ συζητουμένη πρότασις, ἀλλὰ δι’ αὐτῆς ἐτροπολογεῖτο ὁ ἐκλογικὸς νόμος ὁ ὑπάρχων.

§26ΚΟΡΩΝΑΙΟΣ. Ἄλλοτε δὲν ἔχομεν καιρὸν νὰ τὴν συζητήσωμεν.

§27ΠΟΛΛΟΙ. Ἀρκετὰ, ἀρκετὰ, κύριε Κορωναῖε.

§28ΚΟΡΩΝΑΙΟΣ. Μὰ σᾶς ἐρωτῶ, κ.κ. Βουλευταί, εἶναι δυνατὸν νὰ λέγητε τὸ τοιοῦτον; Ἕν ἐκλογικὸν τμῆμα νὰ ὁρισθῇ ἐντὸς ἄλλης περιφερείας;

§29ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Αὐτὸ εἶναι διοικητικὸν ζήτημα, δὲν εἶναι νομοθετικόν.

§30ΚΟΡΩΝΑΙΟΣ. Τρὶς ἐγένετο λόγος εἰς τὸν Ὑπουργὸν, καὶ ἐν τούτοις δὲν θέλει νὰ τὸ διορθώσῃ.

§31ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Τὸ ζήτημα εἶναι λελυμένον ἀπὸ τὸν νόμον· ὅταν τῷ ὄντι συμβῇ ἄτοπόν τι, τότε ἔχει τὸ δικαίωμα τὸ δημοτικὸν συμβούλιον νὰ ὑποβάλλῃ νέαν πρότασιν, ἵνα διορθωθῇ καὶ μεταβληθῇ τὸ ἀποφασισθέν. Αὐτὸ λέγει ὁ νόμος· πᾶσα μεταβολὴ περὶ τοῦ προκειμένου, ἐπέρχεται προτάσει τοῦ δημοτικοῦ συμβουλίου· ἑπομένως, ἐὰν τὸ συμβούλιον ἐπιμένῃ εἰς ὅ,τι ἔγεινε, τότε τί δύναμαι νὰ κάμω ἐγώ;

§32ΚΟΡΩΝΑΙΟΣ. Καὶ ἐὰν τὸ δημοτικὸν συμβούλιον καὶ ὁ νομάρχης ἀνήκουν εἰς τὴν αὐτὴν φατρίαν καὶ ὁ Ὑπουργὸς ἐπίσης, πῶς θὰ διορθωθοῦν τὰ παράπονα τῶν κατοίκων; Θέλετε νὰ τοὺς ἐξαναγκάσητε νὰ προβοῦν εἰς βίαια μέτρα;

§33ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Γίνεται λοιπὸν, κύριοι, ἔνστασις, ὅτι ἡ πρότασις τοῦ Βουλευτοῦ Κυθήρων κ. Κορωναίου δὲν ἠμπορεῖ νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν ὡς τροπολογία εἰς τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ἀνεγνώσθη, καὶ ἑπομένως δὲν ἠμπορεῖ νὰ γείνῃ συζήτησις ἐπ’ αὐτῆς. Θὰ ἐρωτήσω περὶ τούτου τὴν Βουλήν.

§34ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Παρακαλῶ, κ. Πρόεδρε· τὸ ἄτοπον, τὸ ὁποῖον θέλει νὰ διορθώσῃ ὁ κ. Κορωναῖος, εἶναι λίαν σπουδαῖον· ἡ ἕδρα ἑνὸς τμήματος ἐκλογικοῦ....

§35ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν πρόκειται περὶ τούτου, κ. Λομβάρδε, ἀλλ’ ἐὰν ἡ τροπολογία τοῦ κ. Κορωναίου δύναται νὰ συζητηθῇ τώρα ὡς τροπολογία τοῦ ἀναγνωσθέντος νομοσχεδίου.

§36ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ὁ κ. Κορωναῖος λέγει, ὅτι κατηγγέλθη, ὅτι ἡ ἕδρα ἑνὸς δήμου ἀφηρέθη ἀπὸ τὸν δῆμον τοῦτον καὶ μετετέθη εἰς ἄλλον.

§37ΠΟΛΛΟΙ. Δὲν πρόκειται περὶ αὐτοῦ, κ. Λομβάρδε.

§38ΚΟΡΩΝΑΙΟΣ. Λοιπὸν ἐπιμένετε εἰς τὸ ἄδικον, κύριοι;

§39ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Μὰ τί περίεργος ἄνθρωπος εἶναι! Ἀδικία εἶναι αὐτή;

§40ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Δὲν ζητεῖ ὁ κ. Κορωναῖος νὰ μεταῤῥυθμισθῇ, ἀλλὰ νὰ συμπληρωθῇ ὁ νόμος, διὰ νὰ μὴ συμβαίνουν αὐτὰ τὰ ἄτοπα· τώρα ἀκούομεν, ὅτι, ἐὰν τὸ δημοτικὸν συμβούλιον θέλῃ νὰ κάμῃ πρότασιν, τὴν ὁποίαν ἐγκρίνει καὶ ὁ Ἔπαρχος κ. ὁ Νομάρχης, ὡς σύμφωνος, καμμία τροποποίησις αὐτῆς τῆς ἀποφάσεως δὲν ἠμπορεῖ νὰ γείνῃ (θόρυβος). Ἐγὼ βασίζομαι ἐπὶ ὅσων λέγει ὁ στρατηγὸς Κορωναῖος, ὅτι ἡ ἕδρα ἑνὸς δήμου ἀφηρέθη ἀπὸ ἕνα δῆμον καὶ μετετέθη εἰς ἄλλον.

§41ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν πρόκειται περὶ τούτου, ὄχι, ἀλλὰ περὶ ἐκλογικῶν τμημάτων.

§42ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἀκόμη χειρότερα διὰ τὰ ἐκλογικὰ τμήματα, ὅταν ἓν ἐκλογικὸν τμῆμα ἀφαιρῆται καὶ μετατίθεται ἀλλοῦ.

§43ΤΙΝΕΣ. Οὔτε περὶ αὐτοῦ δὲν πρόκειται, κύριε Λομβάρδε (θόρυβος).

§44ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ (Πρωθυπουργός). Κύριε Λομβάρδε, διατὶ παρεξηγεῖτε, ἐκτὸς ἂν θέλητε νὰ γίνηται φιλονεικία. Μεταξὺ δύο τμημάτων ἐντὸς τοῦ δήμου, τινὲς ἐζήτουν νὰ χωρισθῇ ἡ ἕδρα τῆς ἐκλογῆς, ἑκατέρου εἰς ἴδιον μέρος· εἰς τὸ ἓν μέρος ὑπάρχει σχολεῖον, εἰς τὸ ἄλλο οἴκημα ἁπλοῦν ἢ θέσις ἔχουσα τ’ ἀπαιτούμενα προσόντα ἀπὸ τὸν νόμον. Τὸ δημοτικὸν συμβούλιον ἀπεφάσισε περὶ τοῦ ζητήματος τούτου καὶ ἐξελέξατο ἓν μέρος, ὁ νομάρχης διεφώνησεν, ἐγὼ δ’ ἐδέχθην τὴν ἀπόφασιν τοῦ Συμβουλίου καὶ ἐπεκύρωσα τὴν ἀπόφασιν αὐτοῦ.

§45ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Πολὺ καλά.

§46ΚΑΣΒΙΚΗΣ. Ὅταν τὸ δημοτικὸν συμβούλιον....(θόρυβος.)

§47ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δὲν δέχομαι, κ. Πρόεδρε, καμμίαν συζήτησιν τοιαύτην· ὅποιος θέλει ἂς κάμῃ ἐπερώτησιν, καὶ ἂς προσδιορίσῃ ἡ Βουλὴ αὔριον ἢ ὁπόταν θέλῃ. Σήμερον δὲν ἀπαντῶ εἰς τίποτε.

§48ΚΑΣΒΙΚΗΣ. Ἐπερωτῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, κατὰ τὸν νόμον, τὸ δημοτικὸν συμβούλιον ἀποφαίνεται περὶ τοῦ τόπου τοῦ βʹ τμήματος καὶ προσδιορίζει τὸ δεῖνα ἢ δεῖνα χωρίον, τὸ κεντρικώτερον.

§49ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν πρόκειται περὶ αὐτοῦ.

§50ΚΟΡΩΝΑΙΟΣ. Λοιπὸν, κ. Πρόεδρε, θὰ κάμω ἐπερώτησιν.

§51ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ νὰ τελειώσωμεν τὸ ὑπὸ συζήτησιν θέμα, καὶ κατόπιν. Θὰ ἐρωτήσω τὴν Βουλήν, κύριοι. Οἱ παραδεχόμενοι, ὅτι ἡ πρότασις τοῦ Βουλευτοῦ Κυθήρων κ. Κορωναίου δὲν ἠμπορεῖ νὰ προσκολληθῇ ὡς τροπολογία εἰς τὸ συζητηθὲν νομοσχέδιον, παρακαλῶ νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι.) Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου, ὅπως ἀνεγνώσθη, παρακαλῶ νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι.) Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Εἰς γʹ ἀνάγνωσιν παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ ψηφίσῃ καὶ τὴν πρότασιν τινῶν κ. κ. Βουλευτῶν περὶ ἀνατροπῆς δικῶν.

§52ΡΟΥΣΣΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ συζητηθῇ καὶ ἡ πρότασις ἡ ἰδική μου.

§53ΠΟΛΛΟΙ. Εἰς τὸν προϋπολογισμόν, κ. Πρόεδρε· κατόπιν ἐρχόμεθα εἰς αὐτά.

§54ΒΑΛΕΤΤΑΣ. Χθὲς εἴπομεν νὰ συζητήσωμεν εἰς ά ἀνάγνωσιν τὸ περὶ λιμνῶν.

§55ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐγὼ δὲν ἔχω καμμίαν ἀντίῤῥησιν· ἂς ἀναγνωσθῇ.

§56ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Ὅλα ὅσα εἶναι εἰς ά ἀνάγνωσιν ν’ ἀναγνωσθοῦν, κύριε Πρόεδρε.

§57ΠΟΛΛΟΙ. Εἰς τὸν προϋπολογισμὸν, κύριε Πρόεδρε.

§58ΚΟΡΩΝΑΙΟΣ. Παρακαλῶ, κ. Πρόεδρε, νὰ κάμω τὴν ἐπερώτησίν μου. Ἐρωτῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, διατί, ἀφοῦ ὡρίσθη ἡ ἕδρα τοῦ ἐκλογικοῦ τμήματος καὶ ἀφῃρέθη ἀπὸ αὐτὸ καὶ μετετέθη εἰς ἄλλο ἐκλογικὸν τμῆμα, καὶ ἀφοῦ περὶ αὐτοῦ ἐγένετο λόγος εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τρὶς καὶ τετράκις, δὲν διωρθώθη τὸ πρᾶγμα.

§59ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Θὰ μοῦ σταλοῦν τὰ χαρτιὰ καὶ θὰ σᾶς ἀπαντήσω.

§60ΠΟΛΛΟΙ. Εἰς τὸν Προϋπολογισμὸς, κ. Πρόεδρε.

§61ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ῥοντήρης ὑποβάλλει τροπολογίαν εἰς τὸ νομοσχέδιον ὡς πρὸς τὴν ἰδιωτικὴν κατηγορίαν ἐπὶ πταισμάτων.

§62ΚΟΡΩΝΑΙΟΣ. Ἡ τροπολογία μου, κ. Πρόεδρε, παρακαλῶ νὰ τυπωθῇ.

§63ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα. Ζητεῖται νὰ προταχθῇ εἰς ά ἀνάγνωσιν τὸ νομοσχέδιον περὶ λιμνῶν.

§64ΠΟΛΛΟΙ. Τί εἶναι αὐτὰ, κ. Πρόεδρε; Ὁ Προϋπολογισμός....

§65ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι νὰ προταχθῇ τὸ νομοσχέδιο περὶ λιμνῶν νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη. Λοιπόν, κύριοι, εἰσερχόμεθα εἰς τὸν προϋπολογισμὸν, καὶ πρῶτον περὶ τῶν ἐξόδων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν. «Χρέος Ἐξωτερικόν».

§66ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Παρακαλῶ, κ. Πρόεδρε· εἴπαμεν χθὲς, ὅτι πρὸ τοῦ προϋπολογισμοῦ ἑκάστου Ὑπουργείου θὰ συζητηθῶσι τὰ σχετικὰ νομοσχέδια, καὶ κατόπιν τῆς δηλώσεως ταύτης συνεζήτησεν ἡ Βουλὴ χθὲς τὸ περὶ παλαιῶν δανείων νομοσχέδιον τοῦ 1824 καὶ 1825. Ὑπάρχουν καὶ ἄλλα ἐπίσης σχετικὰ πρὸς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν, τὰ ὁποῖα δὲν ἐψηφίσθησαν. Ἐννοεῖται, ὅτι ἡ Βουλὴ πρόκειται ν’ ἀποφανθῇ καὶ περὶ τούτων.

§67ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὰ νομοσχέδια δὲν εἶναι ὥριμα.

§68ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Πῶς δυνάμεθα νὰ ψηφίσωμεν εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν τόκους καὶ χρεώλυτρα, χωρὶς νὰ ἐπιψηφίσωμεν πρὶν τὰ νομοσχέδια τὰ σχετικά, δι’ ὧν θὰ πληρωθῶσιν οἱ τόκοι οὗτοι καὶ τὰ χρεώλυτρα;

§69ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἂς ἀναγνωσθῶσιν εἰς ά ἀνάγνωσιν.

§70Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Πρέπει νὰ γείνουν καὶ αἱ τρεῖς ἀναγνώσεις τῶν νομοσχεδίων τούτων, διότι διὰ τῆς παραδοχῆς ἢ μὴ αὐτῶν θὰ μείνῃ ἢ θὰ ἀπαλειφθῇ καὶ τὸ σχετικὸν κονδύλιον ἐν τῷ προϋπολογισμῷ.

§71ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Νομίζω, κύριοι, τῶν νομοσχεδίων αὐτῶν ἠμπορεῖ ν’ ἀρχίσῃ ἡ συζήτησις ἀπὸ ταύτην τὴν στιγμὴν’ ἐὰν δὲ δὲν τελειώσῃ σήμερον, ἐπαναλαμβάνομεν αὐτὴν καὶ αὔριον καὶ μεθαύριον μέχρις οὗ τελειώσῃ ὁ προϋπολογισμός, θὰ τελειώσῃ καὶ ἡ συζήτησις αὐτῶν. Ἀλλὰ τοῦτο δὲν ἐμποδίζει νὰ σημειωθῇ ἡ πίστωσις ἐν τῷ προϋπολογισμῷ, διότι, ἐὰν τὰ νομοσχέδια ἀποῤῥιφθῶσι, τῆς πιστώσεως δὲν θὰ γείνῃ καμμία χρῆσις, κατὰ τοσοῦτο μᾶλλον, καθ’ ὅσον δὲν ἐψηφίσθη ὁ νόμος ὁ περὶ ἐξόδων· ἐὰν τὰ νομοσχέδια παραδεχθῶσι, τότε θὰ ἐκτελεσθῶσι καὶ τὰ ἐν τῷ προϋπολογισμῷ κονδύλια, ἄλλως δὲν βλάπτει ἡ πίστωσις. Ἀλλὰ τέλος πάντων ἡμεῖς ὄχι μόνον θὰ ἐπιμείνωμεν εἰς τὰς συμβάσεις αὐτὰς, ἀλλὰ θέλομεν παρακαλέσει τὴν Βουλὴν νὰ τὰς συζητήσῃ ὅσον τάχιον καὶ ἀποφασίσῃ περὶ αὐτῶν, διότι εἶναι ἀπολύτως ἀναγκαῖα...

§72ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἡμεῖς ἐνομίσαμεν, ὅτι τακτικῶς θὰ καταχωρίζωνται τὰ νομοσχέδια ταῦτα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, καὶ ὅτι τακτικῶς θὰ προβαίνῃ, κατὰ τὴν ἐν αὐτῇ σημειουμένην τάξιν, ἡ συζήτησις αὐτῶν, ἀλλὰ πάντοτε ἡ συζήτησις ἔγεινεν οὐχὶ κατὰ τάξιν· μεταβαίνομεν ἀπὸ τοῦ ἑνὸς εἰς τὸ ἄλλο Ψηφίσατε, λέγει ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, τὰ ἄρθρα ταῦτα τοῦ προϋπολογισμοῦ, καὶ ἔπειτα, ἐὰν δὲν ψηφισθῶσι τὰ σχετικὰ νομοσχέδια, δὲν θὰ γείνῃ χρῆσις αὐτῶν. Ψηφίσατε λοιπὸν ἕνα προϋπολογισμὸν τοιοῦτον......

§73ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἂς ἀρχίσῃ ἡ συζήτησις αὐτῶν τῶν νομοσχεδίων.

§74ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἀλλ’ ἔχομεν τὸ δικαίωμα νὰ ζητῶμεν νὰ μάθωμεν τὸ γενικὸν σχέδιον, τὸ ὁποῖον ἔχει ἡ Κυβέρνησις, διότι τὸ ζήτημα τοῦτο σχετίζεται μὲ τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ προϋπολογισμοῦ. Δυστυχῶς ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν δὲν θέλει νὰ μᾶς εἴπῃ ποῖον εἶναι τὸ γενικὸν αὐτοῦ σχέδιον, δὲν ἠθέλησε νὰ μᾶς ὑποδείξῃ κατὰ τίνα τρόπον θὰ καλυφθῶσι τὰ ἐλλείμματα, καὶ σήμερον ὁ κ. Πρωθυπουργὸς σᾶς λέγει, ψηφίσατε τὰ ἄρθρα αὐτὰ καὶ, ἐὰν δὲν ἐπιψηφισθῶσι τὰ νομοσχέδια, δὲν θὰ γείνῃ χρῆσις τῶν κονδυλίων τῶν ἄρθρων τούτων, ν’ ἀποδεχθῶμεν δηλαδὴ πράγματα εἰς τὸν ἀέρα, διότι τί ἤλθομεν ἐδῶ νὰ ψηφίσωμεν;

§75ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νομίζω λοιπὸν, κύριοι, ὅτι ἀμέσως πρέπει νὰ προταχθῇ ἡ συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ συμβάσεων, καὶ ἀφοῦ τελειώσῃ αὐτὸ, τότε βλέπομεν.

§76ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Αἱ πιστώσεις, αἱ ἀφορῶσαι τὰς συμβάσεις, μᾶς λέγουν, νὰ τεθῶσιν εἰς τὸν προϋπολογισμὸν, καὶ ἐὰν δὲν ψηφίσωμεν τὰς συμβάσεις, τότε τί θὰ γείνῃ;

§77ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὰ νομοσχέδια, κύριοι, ταῦτα εἶναι τρία· εἶναι τὸ περὶ αὐξήσεως τοῦ ποσοῦ τῶν ἐντόκων γραμματίων εἰς 14 ἑκατομμύρια δραχμὰς, τὸ ὁποῖον θέλει ἀναγνωσθῆ....

§78ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἂς ἀναγνωσθοῦν τὰ δύω πρῶτα ἄρθρα τοῦ κεφαλαίου αὐτοῦ «χρέος ἐξωτερικόν».

§79ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἠμποροῦμεν νὰ ψηφίσωμεν τὰ δύο ἄρθρα τοῦ αʹ κεφαλαίου.

§80ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Πρὸ ἑκάστου Ὑπουργείου θὰ ψηφίζωμεν τὰ νομοσχέδια τὰ σχετικὰ τοῦ Ὑπουργείου, καὶ ἐκάμομεν ἔναρξιν μάλιστα τῆς τακτικῆς αὐτῆς, ψηφίσαντες χθὲς τὸ περὶ παλαιῶν δανείων.

§81ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν τὰ νομοσχέδια αὐτὰ εἶναι: ἡ πρότασις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν περὶ συνομολογήσεως δανείου 10 ἑκατομμυρίων φράγκων, τὸ περὶ κυρώσεως συμβάσεως μεταξὺ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν καὶ τοῦ διευθυντοῦ τῆς Ἰονικῆς Τραπέζης, καὶ τὸ περὶ κυρώσεως τῆς μετὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης συμβάσεως τῆς 16 Σεπτεμβρίου 1878. Νομοσχέδιον περὶ κυρώσεως τῶν μετὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης συνομολογηθεισῶν συμβάσεων τῆς 18 Μαΐου καὶ 16 Σεπτεμβρίου 1878 περὶ συνομολογήσεως δανείων 7,262,433 καὶ 60|00. Ἔχει τις τὸν λόγον ἐπὶ τῆς ἀρχῆς;

§82ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ ὡς καὶ ἐπὶ τῶν δύω ἑτέρων νομοσχεδίων ἡ Ἐπιτροπὴ τῶν Οἰκονομικῶν ὑπέβαλε μακρὰν ἔκθεσιν, διὰ τῆς ὁποίας ἐκηρύχθη κατὰ πλειοψηφίαν κατὰ, νομίζω, ὅτι κατόπιν μιᾶς τοιαύτης ἐκθέσεως εἶναι ἀνάγκη ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν νὰ δώσῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὰς ἀναγκαίας πληροφορίας, ἢ τοὐλάχιστον ν’ ἀντιτάξῃ ὅσα ἔχει ἐπιχειρήματα κατὰ τῶν ἐπιχειρημάτων τῆς Ἐπιτροπῆς, καὶ οὕτω ἡ Βουλὴ νὰ φωτισθῇ.

§83ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχει τις τὸν λόγον;

§84ΤΙΝΕΣ. Κύριε πρόεδρε........

§85ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ σύμβασις τῆς 18 Μαΐου ἀφορᾷ τὴν συμπλήρωσιν τοῦ δανείου τῶν 10 ἑκατομμυρίων φράγκων, κατὰ τὸν νόμον τὸν ψηφισθέντα τὸν Δεκέμβριον τοῦ 1876 καὶ τροποποιηθέντα τὸν Μάρτιον τοῦ 1877. Ὡς γνωστὸν, ἐκ τοῦ δανείου τούτου ἔμεινεν ἀπραγματοποίητον ἓν ποσὸν δανείου ἀνερχόμενον εἰς 2,262,433 καὶ 60|00 πραγματικὸν καὶ οὐχὶ ὀνοματικὸν κεφάλαιον, ἤτοι ὁμολογίαι 10,228. Ἐπειδὴ δὲ ἡ Κυβέρνησις ἔλαβεν ἀνάγκην χρημάτων κατὰ τὸν παρελθόντα Μάϊον, συνωμολόγησε τὴν σύμβασιν ταύτην μετὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, ἡ ὁποία προθύμως ἐχορήγησε τὴν συνδρομήν της καὶ εἰς τὴν περίστασιν ταύτην πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, διότι παρεδέχθη νὰ πραγματοποιήσῃ τὸ δάνειον τοῦτο ὑπὸ ὅρους συμφερωτάτους εἰς τὸ Δημόσιον· ὡς γνωστὸν, κατὰ τοὺς νόμους τοὺς διέποντας τὸ προκείμενον δάνειον, τὸ δάνειον τοῦτο ἔπρεπε νὰ συνομολογηθῇ ἐπὶ ἐκπτώσει 21% καὶ ἐπὶ τόκῳ 6% ἐπὶ τοῦ ὀνοματικοῦ κεφαλαίου, ἀντιστοιχοῦντι πρὸς 8% περίπου ἐπὶ τοῦ πραγματικοῦ. Ἀλλ’ ἡ Τράπεζα προσεφέρθη νὰ δανείσῃ, καὶ ἐδάνεισε τὸ ποσὸν τοῦτο εἰς τὴν Κυβέρνησιν, κατὰ τοὺς ὅρους τῆς συμβάσεως τῆς 7 Νοεμβρίου 1877, τῆς συνομολογηθείσης μεταξὺ αὐτῆς καὶ τῆς οἰκουμενικῆς Κυβερνήσεως, τουτέστι πρὸς 1%, ἐπὶ ἀποδόσει τραπεζικῶν γραμματίων καὶ ἐπὶ ἐκδόσει ἴσου ποσοῦ τοιούτων· κατὰ τὴν σύμβασιν λοιπὸν ταύτην ἐλάβομεν ἀπὸ τὴν Τράπεζαν δραχμὰς 2,262,433 καὶ 60|00, πρὸς συμπλήρωσιν τοῦ δανείου τῶν 10,000,000 φράγκων καὶ διὰ τὸ ποσὸν τοῦτο τὸ πραγματικὸν θὰ πληρώσωμεν τόκον πρὸς 1% δραχμὰς 22,624,34. Ἐνῷ, ἐὰν ἐλαμβάνομεν τὸ δάνειον τοῦτο κατὰ τοὺς ὅρους τῶν νόμων, οἱ ὁποῖοι τὸ διέπουν, ἠθέλομεν πληρώσει δρ. 164,732,17, τουτέστι ἠθέλομεν πληρώσει ἐπὶ πλέον 142,000· ἡ κύρωσις λοιπὸν καὶ τῆς συμβάσεως ταύτης ζητεῖται διὰ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου· ἂν ἡ Βουλὴ δὲν κυρώσῃ τὴν σύμβασιν ταύτην, ἐπειδὴ ἡ Κυβέρνησις εἶχεν ὁπωσδήποτε τὸ δικαίωμα νὰ πραγματοποιήσῃ τὸ δάνειον τοῦτο, ἀφοῦ εἶχεν εἰς χεῖράς της τὸν νόμον περὶ συνομολογήσεως αὐτοῦ, τότε καὶ τὸ δάνειον, τὸ ὁποῖον ἔκαμεν ἡ Τράπεζα πρὸς συμπλήρωσιν τοῦ δανείου, περὶ οὗ πρόκειται, θὰ ὑπαχθῇ εἰς τοὺς ὅρους τοῦ σχετικοῦ νόμου τοῦ διέποντος τὸ προκείμενον δάνειον, καὶ ἑπομένως κατ’ ἔτος, ἀντὶ τῶν δραχμῶν 22,624,34, τὰς ὁποίας θὰ πληρόνωμεν διὰ τόκον κατὰ τὴν σύμβασιν, θὰ πληρόνωμεν 164,732, καὶ 17|00, διότι τὸ δάνειον εἶναι ὑποχρεωτικὸν διὰ τὸ Δημόσιον, ἀφοῦ ἡ Κυβέρνησις ἔλαβεν αὐτὸ δυνάμει νόμου, τὸν ὁποῖον εἶχεν εἰς χεῖράς της· καὶ ταῦτα καθόσον ἀφορᾷ τὴν πρώτην σύμβασιν τῆς 18 Μαΐου. Καθόσον δὲ ἀφορᾷ τὴν ἑτέραν σύμβασιν τῶν 5,000,000, πληροφορῶ τὴν Βουλὴν, ὅτι τὴν σύμβασιν ταύτην συνωμολόγησεν ἡ Κυβέρνησις, δύναμαι νὰ εἴπω, ὡς ἐκ περισσοῦ, διότι καὶ ἄνευ αὐτῆς ἠδύνατο ἀκόμη νὰ λάβῃ οὐ μόνον τὸ ποσὸν τοῦτο ἀλλὰ 15,000,000 ἀντὶ 5,000,000 δυνάμει νόμου, τὸν ὁποῖον εἶχεν ἤδη εἰς χεῖράς της. Κατὰ τὴν παρελθοῦσαν ἔκτακτον Σύνοδον τῆς Βουλῆς, ἐψηφίσθη ὁ νόμος τῆς 27 Ἰουνίου 1877 περὶ συνομολογήσεως δανείου 20,000,000 δι’ ἐκδόσεως ὁμολογιῶν μὲ τόκον μὴ ὑπερβαίνοντα τὰ 9% καὶ μὲ ἔκπτωσιν 25%, τουτέστιν, ἀντὶ τῶν 20,000,000, ἤθελε δανεισθῆ ποσὸν πραγματικὸν 15 ἑκατομμυρίων, ἐτέθη δὲ ἐν τῷ νόμῳ τούτῳ ἄρθρον ἀκροτελεύτιον τὸ ἄρθρον 8, κατὰ τὸ ὁποῖον ἄρθρον ἔχον ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει) «ἂν τὸ εἰρημένον δάνειον δὲν διατεθῇ ὁλόκληρον ἢ ἐν μέρει ἐν διαστήματι τριῶν μηνῶν ἀπὸ τῆς δημοσιεύσεως τοῦ παρόντος νόμου ἐπιτρέπεται εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ συνομολογήσῃ μετὰ τῆς ἐθνικῆς καὶ ἰονικῆς Τραπέζης δάνειον ἴσου ποσοῦ τῷ ἀδιαθέτῳ ὀνοματικῷ κεφαλαίῳ τοῦ παρόντος ἐπὶ τοῖς αὐτοῖς ὅροις, ἐφ’ οἷς συνωμολογήθη ἡ ἀπὸ 19 Ἰουνίου ε. ε. μεταξὺ τοῦ Δημοσίου σύμβασις καὶ τῆς Ἐθνικῆς καὶ τῆς Ἰονικῆς Τραπέζης.» Κατὰ τὴν διάταξιν τοῦ ἄρθρου τούτου, ἡ Κυβέρνησις εἶχε καὶ ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ συνομολογήσῃ μετὰ μιᾶς τῶν εἰρημένων τραπεζῶν τὸ προκείμενον δάνειον ἄνευ νέας ἀδείας τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας ὑπὸ τοὺς αὐτοὺς ὅρους τοὺς ἐμπεριεχομένους εἰς τὴν σύμβασιν τῆς 19 Ἰουνίου 1877· οἱ ὅροι οἱ περιεχόμενοι εἰς τὴν σύμβασιν ἐκείνην εἶναι, ὡς γνωστὸν, ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία τῶν τραπεζογραμματίων καὶ νὰ πληρόνῃ ἡ Κυβέρνησις τόκον ἐτήσιον 2%, ἀλλὰ διὰ τῆς νέας συμβάσεως συνεφωνήθη μετὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ἀντὶ τῶν 2% νὰ πληρόνωμεν 1% τόκον· ἰδοὺ διατὶ συνωμολογήθη καὶ ἡ δευτέρα σύμβασις καὶ εἰς ποῖον λόγον στηρίζεται αὕτη. Νομίζω ἑπομένως, ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν πρέπει, μετὰ τὰς πληροφορίας ταύτας, νὰ ἐνδοιάσῃ εἰς τὴν κύρωσιν καὶ αὐτῆς, ὄχι μόνον διότι ἡ Κυβέρνησις εἶχε καὶ ἔχει τὸ δικαίωμα δυνάμει ὑπάρχοντος νόμου νὰ συνομολογήσῃ τὸ δάνειον τοῦτο καὶ ἄνευ ἀδείας τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας, ἀλλὰ καὶ διότι περιπλέον στηρίζεται εἰς ὅρους συμφερωτέρους ἀπὸ ἐκείνους, εἰς τοὺς ὁποίους ἤθελε στηριχθῆ, ἐὰν τὸ ἔκαμνε δυνάμει τοῦ νόμου τῆς 27 Ἰουνίου 1877, διότι κατὰ τὴν περίπτωσιν ταύτην ἤθελε πληρόνει, ὡς εἶπον, τόκον 2%, ἐν ᾧ κατὰ τὴν σύμβασιν ἧς ζητεῖται ἡ κύρωσις, θέλει πληρόνει τόκον 1% ἐπὶ τῇ ἐκδόσει ἴσου ποσοῦ γραμματίων, καὶ πρὸς τούτοις διότι περιέχεται ὁ ὅρος, ὅτι δύναται ἡ Κυβέρνησις νὰ λάβῃ ἕν μέρος ἐκ τοῦ δανείου τούτου καὶ εἰς μεταλλικὸν μέχρι συμπληρώσεως τοῦ ποσοῦ δραχμῶν 7,000,000, τὸ ὁποῖον ἔχει ἡ Κυβέρνησις τὸ δικαίωμα νὰ λαμβάνῃ ἀπὸ τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν, κατὰ τὴν σύμβασιν τῆς 7 Νοεμβρίου 1877. Περιέχεται λοιπὸν περιπλέον καὶ οὗτος ὁ ὅρος, τοῦ νὰ δύναται ἡ Κυβέρνησις νὰ λάβῃ ἐκ τοῦ ποσοῦ τούτου τῶν 5,000,000 εἰς μεταλλικὸν τόσον ποσὸν, ὅσον ὑπολείπεται πρὸς συμπλήρωσιν τῶν 7,000,000. τοιοῦτον δὲ ποσὸν ὑπολείπεται 2½ περίπου ἑκατομμυρίων· ἑπομένως, ἂν ἡ Κυβέρνησις θελήσῃ νὰ λάβῃ εἰς μεταλλικὸν τὸ μέχρι τῆς συμπληρώσεως τῶν δραχμῶν 7,000,000 ὑπολειπόμενον ποσὸν, δὲν θὰ λάβῃ εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια ἀπὸ τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν παρὰ μόνον 2½ ἑκατομμύρια ἐπὶ τόκῳ 1% καὶ διὰ τὸ ποσὸν τοῦτο μόνον ἔχει τὸ δικαίωμα ἡ Τράπεζα νὰ ἐκδώσῃ ἴσον ποσὸν τραπεζικῶν γραμματίων. Εἶπον καὶ ἄλλοτε, ὅτι ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα κατὰ τὴν σύμβασιν τῆς 7 Νοεμβρίου 1877 ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ θέσῃ ἐν κυκλοφορίᾳ τραπεζικὰ γραμμάτια 76 ἑκατομμύρια, ἐκ τῶν ὁποίων πρέπει νὰ ἀφαιρεθῶσι 5,000,000, τὰ ὁποῖα ἔλαβεν εἰς μεταλλικὸν ἡ Κυβέρνησις ἀπὸ αὐτὴν, καὶ ἑπομένως κατ’ ἴσον ποσὸν πρέπει νὰ περιορισθῇ τὸ ποσὸν τῶν τραπεζικῶν γραμματίων ὅπερ ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ κυκλοφορῇ, ὥστε ὑπολείπεται ποσὸν τραπεζογραμματίων 71,000,000, ὅπερ δικαιοῦται νὰ κυκλοφορῇ· μ’ ὅλα ταῦτα δὲν ἔθεσεν εἰς κυκλοφορίαν πλέον τῶν 60,000, 000· ἑπομένως, ἂν δανείσῃ εἰς τὴν Κυβέρνησιν καὶ τὰ 5 ἑκατομμύρια εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια, βεβαίως ἡ Τράπεζα δὲν θὰ ἔχῃ τὴν ἀνάγκην ἢ τὸ συμφέρον νὰ ἐκδώσῃ ἀνώτερον ποσὸν τραπεζικῶν γραμματίων, ἵνα συμπληρώσῃ καὶ τὸ νέον τοῦτο δάνειον τῶν 5,000,000, διότι, ἂν εἶχε τοιοῦτον συμφέρον ἢ τοιαύτην ἀνάγκην ἡ Τράπεζα, τὸ ἔπραττε καὶ τώρα, ἀφοῦ ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἐκδώσῃ 71 ἑκατομμύρια καὶ ἔχει θέσει εἰς εἰς κυκλοφορίαν, ὡς εἶπον, μόνον 60,000,000 ἀλλ’ ἠμπορεῖ τις νὰ εἴπῃ, ὅτι τοῦ δικαιώματός της τούτου δύναται νὰ κάμῃ χρῆσιν, ὁπόταν θελήσῃ, ὅτι ἑπομένως δύναται νὰ ἐκδώσῃ καὶ διὰ τὸ ποσὸν τοῦ νέου τούτου δανείου ἐπίσης τραπεζικὰ γραμμάτια ἴσου ποσοῦ· βεβαίως δὲν δύναμαι νὰ ἀντιλέξω εἰς αὐτὸ τὸ ἐπιχείρημα, ἀλλὰ τὸ ποσὸν τῶν 2½ ἑκατομμυρίων ἢ ἔστω καὶ τῶν 5 εἶναι τόσον ἀσήμαντον, ὥστε οὐδὲ λόγος κἂν πρέπει νὰ γείνῃ· ἐδώκαμεν εἰς τὴν Τράπεζαν τὸ δικαίωμα νὰ ἐκδώσῃ καὶ κυκλοφορήσῃ 76 ἑκατομμύρια τραπεζογραμμάτια καὶ τώρα διστάζομεν νὰ δώσωμεν εἰς αὐτὴν τὸ δικαίωμα ἐκδόσεως 2½ ἑκατομμυρίων τραπεζικῶν γραμματίων περιπλέον, διὰ τὸ δάνειον, τὸ ὁποῖον θὰ κάμῃ ἤδη εἰς τὴν Κυβέρνησιν, διότι βεβαίως ἡ Κυβέρνησις τὸ ἕτερον ἥμισυ, ἤτοι 2½ ἑκατομμύρια περίπου, θὰ προτιμήσῃ νὰ τὸ λάβῃ εἰς μεταλλικὸν ἐπὶ τόκῳ 2%. Ἐλπίζω, ὅτι αἱ πληροφορίαι αὗται, τὰς ὁποίας ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλὴν, εἶναι ἀρκοῦσαι, ὅπως διαφωτίσωσιν αὐτὴν εἰς τὴν εὐχερῆ καὶ ἄνευ δυσκολίας τινὸς ἐπιψήφισιν τῶν συμβάσεων, περὶ ὧν πρόκειται. Ἰδίως μάλιστα καθόσον ἀφορᾷ τὴν πρώτην, περὶ τῆς ὁποίας οὔτε ἡ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ἐπιτροπὴ τῆς Βουλῆς ἔχει καμμίαν ἀντίῤῥησιν.

§86ΔΟΥΜΑΣ. Καθόσον ἀφορᾷ τὴν ἐνεχυρίασιν τῶν ὁμολογιῶν τοῦ δανείου τῶν 10 ἑκατομμυρίων, ἡ ὁποία ἐγένετο παρὰ τῇ Ἐθνικῇ Τραπέζῃ, δὲν ἔχω ν’ ἀντείπω τι, διότι, ὡς εἶπεν ὁ ἔντιμος κ. Παπαμιχαλόπουλος, πράγματι ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα ἔδωσε τὸ δάνειον αὐτὸ, χωρὶς νὰ ἐκδώσῃ ἴσον ποσὸν τραπεζικῶν γραμματίων· ἐκεῖνο δὲ, τὸ ὁποῖον μᾶς ἐνδιαφέρει, εἶναι ὁ περιορισμὸς τῆς ἐκδόσεως τραπεζικῶν γραμματίων. Καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν δευτέραν σύμβασιν τοῦ δανείου τῶν πέντε ἑκατομμυρίων, νομίζω, ὅτι ὁ προαγορεύσας ἀπατᾶται· εἴτε λάβητε ἀπὸ τὴν ἐθνικὴν τράπεζαν δύω ἥμισυ ἑκατομμύρια εἰς μεταλλικὸν ἢ μᾶλλον ἓν καὶ ἥμισυ μόνον, διότι ἔκαμε χρῆσιν αὐτοῦ ἡ Κυβέρνησις ἤδη, εἴτε λάβητε μόνον τραπεζικὰ γραμμάτια, πάντοτε κατὰ πέντε ἑκατομμύρια θ’ αὐξήσητε τὴν κυκλοφορίαν τῶν τραπεζικῶν γραμματίων.

§87ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐὰν λάβῃ γραμμάτια ἡ Κυβέρνησις.

§88ΔΟΥΜΑΣ. Ἡ Κυβέρνησις θὰ ζητήσῃ μεταλλικὸν, ἀλλὰ τὸ μεταλλικὸν, τὸ ὁποῖον θὰ λάβῃ ἀπὸ τὴν Τράπεζαν, πρέπει νὰ τῆς τὸ πληρώσῃ ἡ Κυβέρνησις, καὶ διὰ τοῦτο θὰ δανεισθῇ τραπεζικὰ γραμμάτια, ὅπως πρὸ ὀλίγου συνέβη· ἡ Κυβέρνησις εἶχεν ἀνάγκην 600,000 φράγκων, διὰ νὰ πληρώσῃ τόκους δανείων, τὸ ποσὸν τὸ ἔλαβεν ἀπὸ τὸ μεταλλικὸν τῆς Ἐθνικῆς, ἀλλὰ, διὰ νὰ τὸ λάβῃ, τὸ ἐπλήρωσεν εἰς τὴν Τράπεζαν ἐκ χρημάτων, τὰ ὁποῖα εἰσπράττει ἡ Τράπεζα διὰ λογαριασμὸν τῶν δανείων ἀπὸ τὰ τελωνεῖα· τὸ ἴδιον θὰ συμβῇ καὶ μὲ τὸ δάνειόν σας, θὰ ἔχωμεν νέαν ἔκδοσιν τραπεζικῶν γραμματίων.

§89ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι χαρτί. Ἡμεῖς συζητοῦμεν μὲ καλὴν πίστιν, λοιπὸν νὰ σᾶς ἀναγνώσω τὴν σύμβασιν τῆς 16 Σεπτεμβρίου. (Ἀναγινώσκει). Λοιπὸν τὸ ὑπόλοιπον θὰ χρεωθῇ ἡ Κυβέρνησις ὑπὸ τῆς Τραπέζης εἰς μεταλλικόν.

§90ΔΟΥΜΑΣ. Ἔχει καλῶς· θὰ τῆς ἐπιστρέψῃ λοιπὸν εἰς μεταλλικὸν, τὸ ὁποῖον σήμερον, ὡς προεῖπον, περιωρίσθη εἰς ἓν καὶ ἥμισυ ἑκατομμύριον. Ἀποκρούω λοιπὸν τὴν σύμβασιν αὐτὴν, διότι ἐπὶ τῆς ἐποχῆς τοῦ κ. Παπαμιχαλοπούλου, ὅτε ἦτο Ὑπουργὸς, πράγματι ἡ Κυβέρνησις εἶχε νὰ λάβῃ αὐτὸ τὸ ποσὸν, σήμερον ὅμως πρόκειται νὰ ἐπιβαρύνωμεν τὸν τόπον μὲ τὰ τέσσαρα ἑκατομμύρια τραπεζικῶν γραμματίων, καὶ ἐπειδὴ σήμερον παρατηροῦμεν, ὅτι τὰ ἐν κυκλοφορίᾳ τραπεζικὰ γραμμάτια ἐπηρεάζουσι σπουδαίως εἰς τὰς συναλλαγὰς, περιορίζοντα τὸ ἐμπόριον καὶ τὸ Δημόσιον ζημιοῦντα, ἡ Κυβέρνησις ὀφείλει ν’ ἀποσύρῃ τὴν σύμβασιν ταύτην καὶ νὰ φροντίσῃ νὰ μᾶς παρουσιάσῃ ἄλλα οἰκονομικὰ μέτρα πρὸς ἱκανοποίησιν τῶς ἀναγκῶν της. Καθόσον ἀφορᾷ τὸ ἕτερον ζήτημα, ὅτι δηλ. ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ κυκλοφορήσῃ ἔτι 12–15 ἑκατομμύρια, τοῦτο δὲν ἐξαρτᾶται ἀπὸ τὴν θέλησίν της· ἐὰν ἠδύνατο, θὰ τὰ ἔπραττε βεβαίως· ὁ τόπος δὲν δύναται νὰ δεχθῇ περισσότερον ποσὸν εἰς κυκλοφορίαν, ἐκτὸς ἐὰν ἤθελε νὰ ἴδῃ τὴν ἀξίαν τῶν τραπεζικῶν γραμματίων της νὰ ὑποτιμηθῇ ἀπὸ 12–14, ὡς εἶναι σήμερον, νὰ φθάσῃ 20 καὶ 25%· καταστρέφουσα, ὡς εἶπον ἀνωτέρω, τὴν ἀνάπτυξιν τοῦ ἐμπορίου καὶ τῶν συναλλαγῶν. Ἐννοοῦσα τὰ ἀποτελέσματα αὐτὰ, ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα περιορίζει ὅσον δύναται τὴν κυκλοφορίαν τῶν τραπεζικῶν γραμματίων της. Ἔχοντες ὑπ’ ὄψιν τὰς συνεπείας αὐτὰς, συσταίνομεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν ν’ ἀποσύρῃ τὴν σύμβασιν ταύτην.

§91ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἂν δὲν ἀπατῶμαι, εἰς προγενεστέρας συζητήσεις, περὶ τοῦ πολιτικοῦ ζητήματος, ἔγεινε λόγος περὶ τῶν δανείων, καὶ ἡ Κυβέρνησις εἶπεν, ὅτι δὲν ἔχει ἀνάγκην νέων δανείων· νομίζω δὲ, ὅτι πρὸ παντὸς ἄλλου πρέπει ἡ κυβέρνησις νὰ δηλώσῃ ποῖον ἐκ τῶν τριῶν νομοσχεδίων, τὰ ὁποῖα εἰσήγαγεν, φρονεῖ συμφερώτερον νὰ προτιμηθῇ· ἔχομεν σύμβασιν μετὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, πέντε ἑκατομμυρίων, ἔχομεν σύμβασιν μετὰ τῆς Ἰονικῆς ἓξ ἑκατομμυρίων, ἔχομεν γραμμάτια ἔντοκα πέντε ἑκατομμυρίων. Ἂν αἱ ἀνάγκαι τῆς Κυβερνήσεως σήμερον δὲν ἦναι τόσαι, ὅσας ἀντιπροσωπεύουν αὐτὰ τὰ τρία νομοσχέδια, καὶ εἶναι ὀλιγώτεραι, ὅπως ἡ κυβέρνησις ἐδήλωσεν, νομίζω ὅτι τὸ πρῶτον ζήτημα, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ λύσωμεν, εἶναι, ποῖον τῶν τριῶν συμφέρει κατὰ προτίμησιν νὰ προηγηθῇ.

§92ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ (Πρωθυπουργός.). Εἰς τὴν Βουλὴν ὑπέβαλον ἄλλοτε τὰς ἀνάγκας, ὅπως μοὶ ἐξήγησαν αὐτὰς ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν καὶ ὁ τῶν Ναυτικῶν· οἱ Ὑπουργοὶ οὗτοι μοῦ εἶπον τότε, ὅτι ἔχουν ἀνάγκην αὐτῶν καὶ αὐτῶν· παρεκάλεσα τοὺς κυρίους Ὑπουργοὺς νὰ μοῦ δώσουν λεπτομερεῖς πληροφορίας περὶ τῶν ἀναγκῶν, αἵτινες σήμερον ἀπαιτοῦνται· κατὰ δυστυχίαν ἀσθενεῖ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν καὶ τῶν Ναυτικῶν, αὔριον ἐλπίζω νὰ δώσω πληροφορίας εἰς τὴν Βουλήν.

§93ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Μετὰ τὴν τελευταίαν ἐξήγησιν τοῦ κυρίου Πρωθυπουργοῦ, τὸ ζήτημα εἶναι πλέον συγκεχυμένον, παρ’ ὅσον ἦτο πρότερον· διότι ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς διὰ τῆς ἐξηγήσεως ταύτης συνδέει τὰ αἰτούμενα δάνεια πρὸς εἰδικὰς ἀνάγκας τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν καὶ τῶν Ναυτικῶν, ἐνῷ ἐγὼ ὑπέθετον μέχρι τοῦδε, ὅτι τὰ δάνεια ταῦτα ζητοῦνται πρὸς κάλυψιν ἐλλείμματος τοῦ προϋπολογισμοῦ, διότι πιθανὸν ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ 1878 ν’ ἀφίνῃ ἔλλειμμά τι, ἀλλὰ βεβαίως ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ 1879, ὡς παρουσιάζεται, ἀφίνει μέγα ἔλλειμμα, ὁ δὲ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν οὐδεμίαν ἠξίωσε νὰ δώσῃ ἐξήγησιν περὶ τοῦ τρόπου, καθ’ ὃν τὸ ἔλλειμμα τοῦτο θέλει καλυφθῆ. Εὐλόγως ἄρα ὑποθέτων, ὅτι τὰ αἰτούμενα δάνεια ἦσαν τὸ μέσον, δι’ οὗ ἐπρόκειτο νὰ καλυφθῶσι τὰ ἐλλείμματα, κατέκρινα τὴν Κυβέρνησιν, ὅτι ζητεῖ νὰ καλύψῃ τὰ ἐλλείμματα διὰ τρόπου, οὐχὶ συστηματικοῦ, ὅτι ἔφερεν ἁπλῶς προτάσεις περὶ δανείων, δι’ ὧν θὰ ἐλάμβανε χρήματα καὶ θ’ ἀνταπεκρίνετο πρὸς ἀνάγκην ὑφισταμένην, ἀλλ’ ὅτι τὰ δάνεια ταῦτα δὲν ἐζήτει κατόπιν ἰδέας λελογισμένης περὶ διαρκοῦς διαῤῥυθμίσεως τῶν οἰκονομικῶν τοῦ Κράτους, καὶ ὅτι δὲν ὑπεστήριξεν αὐτὰ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, παριστῶσα εἰς αὐτὴν τὸ σύστημα, καθ’ ὃ τὰ δάνεια ταῦτα ἤθελον ἀποβῆ συντελεστικὰ πρὸς τὴν διευθέτησιν τῆς οἰκονομικῆς ἡμῶν καταστάσεως. Διὰ τῆς ἀποκαταστάσεως ἐν τοῖς προϋπολογισμοῖς τοῦ Κράτους σταθεροῦ ἰσοζυγίου. Ἂν λοιπὸν ἦναι ἀληθὲς τὸ ἤδη λεγόμενον παρὰ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ὅτι τὰ δάνεια ταῦτα θέλουσι καλύψει ἁπλῶς ἐκτάκτους ἀνάγκας δύο κλάδων τῆς ὑπηρεσίας, τὰς ἀνάγκας τοῦ στρατοῦ καὶ τοῦ ναυτικοῦ, πρέπει νὰ μάθωμεν τίνι τρόπῳ θέλουσι καλυφθῆ καὶ ἄλλαι ἀνάγκαι, διότι νομίζω, ὅτι ἡ Βουλὴ εἶναι ἀδύνατον νὰ προβῇ εἰς τὴν ἐξέτασιν τοῦ ζητήματος τῶν δανείων, χωρὶς νὰ θεωρήσῃ αὐτὰ ἐν συνόλῳ, χωρὶς νὰ ἐξετάσῃ ποῖα τὰ ἐλλείμματα τὰ ἐκ τῶν ἐκτάκτων δαπανῶν τῶν ὑπουργείων τῶν στρατιωτικῶν καὶ τῶν ναυτικῶν, καὶ ποῖα τὰ ἐκ τῶν τακτικῶν δαπανῶν τῆς ὑπηρεσίας, ποῖα τὰ ἐλλείμματα τοῦ παρελθόντος, ποῖα τὰ τοῦ παρόντος, καὶ ποῖα τὰ τοῦ μέλλοντος· ὥστε διὰ τοῦ συστήματος, τὸ ὁποῖον θὰ παραδεχθῶμεν, νὰ ληφθῇ οὐ μόνον πλήρης πρόνοια περὶ τοῦ παρόντος ἐν ἅπασι τοῖς κλάδοις τῆς ὑπηρεσίας, ἀλλὰ νὰ διευθετηθῶσι καὶ τὰ τοῦ μέλλοντος, τουτέστι νὰ εἰσέλθωμεν εἰς τὴν ὁδὸν, ἥτις θέλει ἐξασφαλίσει τὴν ἀποκατάστασιν διαρκοῦς ἰσοζυγίου ἐν προσεχεστέρῳ ἢ ἀπωτέρῳ μέλλοντι. Πᾶς ἄλλος τρόπος λύσεως τοῦ ζητήματος τούτου, εἶναι τρόπος ἐμπειρικὸς, ἀποδεικνύων, ὅτι θέλομεν νὰ οἰκονομήσωμεν τὰ παρόντα, ἀλλ’ οὐδεμίαν τελεσφόρον φροντίδα λαμβάνομεν περὶ τῆς πραγματικῆς ὀργανώσεως τῶν οἰκονομικῶν τοῦ Κράτους, καὶ διὰ τοῦτο παραπονούμεθα κατὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, ὅστις ὡμίλησεν ἐπὶ τῆς γενικῆς συζητήσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ διὰ τρόπου ἐμφαίνοντος, ὅτι ἡ Κυβέρνησις φρονεῖ, ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν ἔχει τὴν συναίσθησιν τοῦ καθήκοντος αὐτῆς ἐπὶ τοιούτων θεμάτων, ὅτι ἡ Βουλὴ δύναται νὰ δώσῃ ψῆφον ἐπ’ αὐτῶν, χωρὶς νὰ ἠξεύρῃ ἂν ἐργάζηται συστηματικῶς καὶ ἐπὶ τῇ βάσει τίνος συστήματος ἐργάζεται. Ἡ Βουλὴ δὲν δύναται νὰ προβῇ εἰς συζήτησιν λελογισμένην περὶ τῶν αἰτουμένων δανείων οὔτε περὶ τοῦ πρώτου, οὔτε περὶ τοῦ δευτέρου, οὔτε περὶ τοῦ τρίτου, ἐὰν δὲν μάθῃ ἀκριβῶς πρῶτον, τίνες αἱ ἀνάγκαι, ποῖον εἶναι τὸ ἔλλειμμα, ὅπερ πρόκειται νὰ καλύψωμεν, διότι εἶναι πιθανὸν τὸ ἔλλειμμα τοῦτο νὰ ἦναι κατώτερον τοῦ ποσοῦ, τὸ ὁποῖον ζητεῖται διὰ τῶν τριῶν νομοσχεδίων. Διὰ τῶν νομοσχεδίων ζητεῖται ἔγκρισις δανείων 16 ἑκατομμυρίων, κατὰ δὲ τοὺς ἐκ τοῦ προχείρου ὑπολογισμοὺς, δὲν φαίνεται ὑφισταμένη ἀνάγκη 16 ἑκατομμυρίων πρὸς κάλυψιν τακτικοῦ ἐλλείμματος τοῦ προϋπολογισμοῦ. Τὸ ἔλλειμμα, οἷον ἀναφέρεται ἐν ταῖς ἐκθέσεσι ταῖς συνοδευούσαις τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1879, εἶναι πολὺ μικρότερον, εἶναι, νομίζω, 6 ἑκατομμυρίων· τὸ ἔλλειμμα τοῦ παρόντος ἔτους δυστυχῶς δὲν ἠξίωσεν ἡ Κυβέρνησις νὰ παραστήσῃ, ἀλλ’ ὑποθέτω, ὅτι, ἀφοῦ κατὰ τὸ ἔτος τοῦτο ἡ Κυβέρνησις διεχειρίσθη ἔκτακτον πίστωσιν 35 ἑκατομμυρίων καὶ πρὸ ταύτης 10,000,000 καὶ μετ’ αὐτὴν ἑτέρων 10,000,000, αἱ ἔκτακτοι αὗται πιστώσεις καὶ τὰ δάνεια, ἅτινα συνδέονται πρὸς τὰς πιστώσεις ταύτας, καθίστων ἐφικτὴν τὴν πρόληψιν παντὸς ἐλλείμματος ἐν τῷ τακτικῷ προϋπολογισμῷ· ἀλλὰ, καὶ ἂν τυχὸν δὲν προελήφθησαν διὰ τῶν ἐκτάκτων πιστώσεων τὰ ἐλλείμματα ἐν τῷ τακτικῷ προϋπολογισμῷ τοῦ 1878, δὲν ὑποθέτω, ὅτι τὸ ἔλλειμμα τοῦ προϋπολογισμοῦ τούτου δύναται νὰ ᾖ μέγα καὶ ν’ αὐξήσῃ ἐπὶ πολὺ τὸ ἔλλειμμα τῶν 6,000,000, τὸ ὁποῖον ἀναφέρει ἡ Κυβέρνησις ὡς προκύπτον ἐκ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1879. Εἰς τὸ ἔλλειμμα τοῦτο, ὡς εἶπεν ὁ πρώην ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργὸς, δέον νὰ προστεθῇ ἡ δαπάνη τῶν τόκων καὶ τοῦ χρεωλυσίου τῶν παλαιῶν χρεῶν, ἤτοι 2,000,000, ἂν δὲ προσθέσωμεν καὶ ἓν ἔτι ἑκατομμύριον, δι’ ἐνδεχόμενον ἔλλειμμα τοῦ ἐνεστῶτος προϋπολογισμοῦ, ἰδοὺ φθάνομεν εἰς 9 ἑκατομμύρια, παριστῶντα τὸ ἐκ πρώτης ὄψεως ἔλλειμμα, περὶ οὗ ὀφείλομεν ἀμέσως νὰ προνοήσωμεν· ταῦτα δὲ ἀπέχουσι πολὺ τῶν 16 ἑκατομμυρίων. Διατί λοιπὸν ζητοῦνται 16 ἑκατομμύρια; Καὶ εἶναι δυνατὸν ἡ Βουλὴ νὰ προβῇ εἰς τὴν ἐξέτασιν τοῦ ζητήματος τούτου, χωρὶς νὰ μάθῃ παρὰ τῆς Κυβερνήσεως, ἂν τὸ ἐκ πρώτης ὄψεως φαινόμενον ἔλλειμμα τῶν 9 ἑκατομμυρίων δὲν ἦναι τὸ ἀληθὲς ἔλλειμμα καὶ πῶς ὑπολογίζουσα φέρει αὐτὸ εἰς 16 ἑκατομμύρια, ἢ ἂν ἀληθῶς τὸ ἔλλειμμα δὲν ὑπερβαίνῃ τὰ 9 ἑκατομμύρια, ἀλλὰ τὸ ἐπὶ πλέον δάνειον ζητεῖται δι’ ἄλλους λόγους καὶ ποίους; Ἡμεῖς τοὐλάχιστον, οἱ ἀποτελοῦντες τὴν ἀντιπολίτευσιν ἐν τῇ Βουλῇ, δὲν ἐννοοῦμεν νὰ ψηφίσωμεν ἐκτάκτους πιστώσεις, δὲν ἐννοοῦμεν ἄρα νὰ χορηγήσωμεν καὶ δάνεια ὑπέρτερα τοῦ ἀποδεδειγμένου ἐλλείμματος, καὶ ἑπομένως μὴ ἀνταποκρινόμενα εἰς τακτικὰς πιστώσεις· οὐδ’ ἐννοοῦμεν διὰ τῆς χορηγήσεως δανείων ὑπερτέρων τοῦ ἐλλείμματος νὰ καταστήσωμεν ἐφικτὴν τὴν διὰ Βασιλικῶν διαταγμάτων ἔκδοσιν ἐκτάκτων πιστώσεων ἐπὶ τῇ ἐλπίδι τῆς κυρώσεως παρὰ τῆς μελλούσης Βουλῆς. Ἡμεῖς ἑπομένως ὀφείλομεν νὰ μὴ ψηφίσωμεν τὰ δάνεια, εἰμὴ ἐφ’ ὅσον εἶναι ἀποδεδειγμένον, ὅτι δὲν πρόκειται νὰ γείνῃ χρῆσις αὐτῶν ἀπέναντι ἐκτάκτων πιστώσεων, εἴτε νομοθετικῶς, εἴτε διὰ Βασιλικῶν διαταγμάτων ἐπιτραπησομένων. Κατόπιν τούτων, ἔπρεπεν ἴσως νὰ διακόψωμεν τὴν συζήτησιν, ἵνα λάβωμεν τοιαύτας πληροφορίας, διότι ναὶ μὲν τὸ δάνειον, περὶ οὗ ἰδίως συζητοῦμεν ἤδη, τὸ ἐν τῇ συμβάσει μετὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, εἶναι δάνειον 5 ἑκατομμυρίων, διότι δὲν σχετίζω πρὸς αὐτὸ τὰ δύω ἑκατομμύρια τὰ ἤδη ληφθέντα καὶ τὰ ὁποῖα πρόκειται ν’ ἀποτίσωμεν εἰς τὴν Τράπεζαν, διὰ νὰ λάβωμεν τὰς ἐνεχυριασθείσας ὁμολογίας, ἀλλὰ δὲν πρέπει νὰ ἐξετασθῇ ἁπλῶς ὡς δάνειον 5 ἑκατομμυρίων, δὲν πρέπει νὰ ἐξετασθῇ ὡς δάνειον αὐτοτελές· ὀφείλομεν νὰ θεωρήσωμεν αὐτὸ ὡς μέρος τοῦ ἐκ τῶν τριῶν δανείων ἀποτελουμένου ὅλου, διότι τὰ τρία δάνεια εἶναι ἀλληλένδετα. Ἐὰν πρόκηται νὰ περιορίσωμεν τὴν συνομολόγησιν τοῦ δανείου εἰς ποσὸν μικρότερον τῶν 16,000,000, ἤτοι εἰς 8 ἢ 9,000,000, τὰ ὁποῖα ἐκ πρώτης ὄψεως φαίνονται ἀποτελοῦντα τὸ μέτρον τῆς ἀνάγκης, μόνον τότε ὀφείλομεν νὰ ἐξετάσωμεν ποίαν ἡ Κυβέρνησις δίδει εἰς τὰ δάνεια σειρὰν προτιμήσεως· τὸ καθ’ ἡμᾶς ὅμως, καὶ ἐν ταύτῃ καὶ ἐν ἐκείνῃ τῇ περιπτώσει δέον νὰ δανεισθῶμεν κατ’ ἄλλο σύστημα. Ἀλλ’ ὅπως δήποτε τὸ γεγονὸς, ὅτι τὸ δάνειον, περὶ τοῦ ὁποίου συζητοῦμεν, εἶναι 5,000,000, ἐνῷ ἡ πρόδηλος ἀνάγκη εἶναι ἀνωτέρα τῶν 5,000,000, δὲν εἶναι ἀποχρῶν λόγος, ἵνα ἐπιληφθῶμεν τῆς ἐξετάσεως αὐτοῦ, ἐπιφυλαχθῶμεν δὲ νὰ μάθωμεν πρὸ τῆς συζητήσεως τοῦ δευτέρου ἢ τοῦ τρίτου νομοσχεδίου τὰ τοῦ μέτρου τῆς ἀνάγκης· διότι, ἀποφαινόμενοι περὶ τοῦ δανείου τούτου τῶν 5,000,000, προδικάζομεν, οὕτως εἰπεῖν, περὶ τῶν δύω ἄλλων, ἀφοῦ τὰ τρία δάνεια πρέπει νὰ θεωρηθῶσιν ὡς ἀποτελοῦντα σύνολον ἑνιαῖον. Καὶ τοι δ’ ἔπρεπε νὰ περιμείνω τὴν ἀπάντησιν, ἣν ὀφείλει ἐπὶ τῶν αἰτηθεισῶν πληροφοριῶν νὰ δώσῃ ἡ Κυβέρνησις, καὶ νὰ ἐπαναλάβω ἔπειτα τὸν λόγον, ἐπειδὴ ὅμως παρατηρῶ, ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν ἔχει διάθεσιν νὰ δίδῃ ἐξηγήσεις, θέλω ἐξακολουθήσει τὸν λόγον, θεωρῶν ἐκ τῶν προτέρων βεβαιωμένον, ὅτι ἀπάντησιν ἀποχρῶσαν δὲν θὰ λάβωμεν. Ὁ κύριος Παπαμιχαλόπουλος ἠθέλησεν, ὡς πρώην συνάδελφος καὶ φίλος τῆς Κυβερνήσεως, νὰ ἐξαγάγῃ αὐτὴν ἀπὸ τῆς δυσχερείας τῆς ὑπερασπίσεως τῶν προτάσεων αὐτῆς, λέγων, ὅτι δὲν ἔχει ἡ Κυβέρνησις ἀπόλυτον ἀνάγκην τῆς ἐπιψηφίσεως τῶν νομοσχεδίων αὐτῆς, διότι προϋπάρχει νόμος ἐπιτρέπων αὐτῇ τὴν συνομολόγησιν δανείου ὁμοίας φύσεως. Τῷ ὄντι, θὰ ἦτο λίαν ἄπορον ἂν ἡ Κυβέρνησις, ἔχουσα ἤδη τὸ δικαίωμα νὰ δανεισθῇ, ἤρχετο πρὸς ἡμᾶς ζητοῦσα νέαν ἄδειαν, ἐπὶ μόνῳ τῷ λόγῳ, ὅτι ὑπάρχουσι λεπτομέρειαί τινες·

§94ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀντὶ 2% εἶναι 1%.

§95ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Αἱ ὁποῖαι θεωροῦνται καὶ εἶναι συμφερώτεραι ἐν τῷ νέῳ νόμῳ. Δὲν νομίζω, ὅτι διὰ μόνον τὸν λόγον τοῦτον ἡ Κυβέρνησις ἤθελεν ἔλθει ἐν τῇ Βουλῇ ζητοῦσα ἄδειαν συνομολογήσεως νέου δανείου. Ἔχω ἀπεναντίας τὴν πεποίθησιν, ὅτι, ἂν ἡ Κυβέρνησις ζητῇ νέον δάνειον, τὸ ζητεῖ, διότι ἠξεύρει, ὅτι δὲν δύναται νὰ κάμῃ χρῆσιν τῆς διατάξεως τοῦ προϋπάρχοντος νόμου. Δὲν ἠδύνατο δ’ ἡ Κυβέρνησις νὰ κάμῃ χρῆσιν τῆς διατάξεως τοῦ προϋπάρχοντος νόμου διὰ δύο λόγους· πρῶτον, διότι ὁ νόμος ἐκεῖνος δὲν δύναται νὰ θεωρηθῇ οὐσιαστικῶς διατελῶν ἐν ἰσχύι, δεύτερον δὲ, διότι καὶ ἂν διετέλει ἐν ἰσχύι, δὲν θὰ ἠδύνατο ἡ Κυβέρνησις νὰ δανεισθῇ δυνάμει τῆς διατάξεως τοῦ ὀγδόου ἄρθρου· καὶ ἰδοὺ διατὶ ὡς πρὸς ἀμφότερα. Ὁ νόμος ἐκεῖνος δύναται κατὰ τύπον νὰ διατελῇ ἐν ἰσχύι, κατ’ οὐσίαν ὅμως οὐχί. Ὁ νόμος κανονίζει τοὺς ὅρους, ὑφ’ οὓς ἐπιτρέπεται εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ συνομολογήσῃ δάνειον εἴτε μεταλλικοῦ, εἴτε τραπεζικῶν γραμματίων· ἀλλ’ ὅτε ἡ Κυβέρνησις, ἥτις εἶχε προτείνει τὸν νόμον ἐκεῖνον, εὑρέθη εἰς τὴν ἀνάγκην καὶ νὰ πραγματοποιήσῃ δάνειον, νεώτεραι σκέψεις ἔπεισαν αὐτὴν, ὅτι εἶναι πρέπον νὰ μὴ ἐφαρμόσῃ τὰς διατάξεις αὐτοῦ, ἀλλὰ νὰ προτείνῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὴν ψήφισιν νέου νόμου, ἔχοντος ἄλλας διατάξεις. Συνεπείᾳ τούτου, μετὰ νέαν συνεννόησιν πρὸς τὴν Τράπεζαν ὑπεβλήθη εἰς τὴν Βουλὴν παρὰ τῆς τότε Κυβερνήσεως νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον μετετράπη εἰς νόμον, καθ’ ὃν ἐπραγματοποιήθη δάνειον πρόσθετον 7,000,000 δρ. κατόπιν δὲ πάλιν ἄλλη Κυβέρνησις, θεωρήσασα τὸν νόμον, περὶ οὗ ὡμίλησεν ὁ κ. Παπαμιχαλόπουλος ὡς καταργηθέντα, ὑπέβαλε πρότασιν περὶ δανείου 10,000,000 δραχμῶν, ἥτις καὶ ἐπεψηφίσθη, τοιουτοτρόπως δὲ ὅλον σχεδὸν τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον ἐπρόκειτο νὰ ληφθῇ δυνάμει τοῦ πρώτου νόμου, ἐλήφθη διὰ τῶν ἀντικαταστησάντων ἐκεῖνον δύο μεταγενεστέρων νόμων. Ἀλλὰ καὶ ἂν διετέλει ἐν ἰσχύι ὁ νόμος ἐκεῖνος, πάλιν δὲν θὰ ἠδύνατο ἡ Κυβέρνησις νὰ πραγματοποιήσῃ δάνειον ἐπὶ τῇ βάσει αὐτοῦ, διότι τὸ ἄρθρον 8 τοῦ νόμου παραπέμπει ὡς πρὸς τοὺς ὅρους τοῦ δανείου εἰς τὴν σύμβασιν Κυβερνήσεως καὶ Τραπέζης τῆς 19 Ἰουνίου 1877· αὕτη δὲ δὲν ὁμιλεῖ περὶ αὐξήσεως ἰσαρίθμου πρὸς τὸ νέον δάνειον ποσοῦ τῶν ἐν κυκλοφορίᾳ γραμματίων· ὁρίζει ἀπολύτως, ὅτι ἡ Τράπεζα χορηγεῖ εἰς τὴν Κυβέρνησιν δάνειον τοιούτου ποσοῦ, ἐπὶ ὅροις τισὶν, ἐν οἷς δὲν μνημονεύεται ἡ ἄδεια ἐκδόσεως γραμματίων ἴσου πρὸς τὸ δάνειον ποσοῦ ἐπιπροσθέτως πρὸς τὸ ἄλλο ποσὸν τῶν κυκλοφορούντων γραμματίων· ἡ σύμβασις λέγει μόνον, ὅτι ἀπέναντι τοῦ δανείου δίδεται εἰς τὰ γραμμάτια τῆς Τραπέζης ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία, οὐδεμιᾶς δὲ διακρίσεως γινομένης τοῦ ποσοῦ, ὅπερ ἡ Τράπεζα θέτει εἰς κυκλοφορίαν δι’ ἴδιον λογαριασμὸν, καὶ τοῦ ποσοῦ, ὅπερ ἐκδίδει ἀπέναντι τοῦ δανείου, ὁρίζεται ἐν συνόλῳ τὸ ποσὸν αὐτῶν εἰς 47,000,000. Παραπέμπων ἄρα ὁ νεώτερος νόμος εἰς τὴν σύμβασιν ἐκείνην καὶ ἐπιτρέπων τὴν συνομολόγησιν νέου δανείου ἐπὶ τοῖς ὅροις, περὶ ὧν γίνεται μνεία ἐν τῇ πρώτῃ μετὰ τῆς Τραπέζης συμβάσει τῆς Κυβερνήσεως, δὲν ἐπιτρέπει καὶ τὴν αὔξησιν τῶν τραπεζικῶν γραμματίων, ἀφοῦ περὶ ἐκδόσεως τραπεζικῶν γραμματίων ἀπέναντι τοῦ δανείου δὲν γίνεται λόγος ἐν τῇ συμβάσει. Ἀλλ’ ἄνευ τῆς ἐκδόσεως ἴσου ποσοῦ τραπεζικῶν γραμματίων ἀνέφικτος εἶναι τῇ Τραπέζῃ ἡ χορήγησις τοῦ δανείου, καὶ ἑπομένως ἀνέφικτος εἶναι τῇ Κυβερνήσει ἡ πραγματοποίησις αὐτοῦ. Ἐξ ἀνάγκης ἄρα ἦλθεν εἰς τὴν Βουλὴν ἡ Κυβέρνησις, ὑποβαλοῦσα τὰ προκείμενα νομοσχέδια. Ἡμεῖς δὲ γνωρίζοντες, ὅτι ἀφ’ ἡμῶν ἐξαρτᾶται νὰ ἐπιτρέψωμεν τὴν συνομολόγησιν τῶν δανείων τούτων, καὶ ὅτι δὲν δύναται ἡ Κυβέρνησις, ἐὰν δὲν ψηφίσωμεν τὰ νομοσχέδια αὐτῆς, νὰ πραγματοποιήσῃ οὐχ ἧττον δάνειον, προσφεύγουσα εἰς τὸν νόμον, περὶ οὗ ἔκαμε λόγον ὁ κ. Παπαμιχαλόπουλος, ἐκτιμῶμεν τὴν ψῆφον ἡμῶν ὡς σπουδαίαν. Τοῦτο δὲν θὰ συνέβαινεν, ἂν ἠλήθευον αἱ σκέψεις τοῦ κ. Παπαμιχαλοπούλου, διότι, κατὰ τὸν κ. Παπαμιχαλόπουλον, ἀποῤῥιπτομένων τῶν νομοσχεδίων, θὰ προσέφευγεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἰς τὸν πρῶτον νόμον, ὅπως δυνάμει ἐκείνου ἐπὶ ὅροις, ἔστω καὶ βαρυτέροις, ἀποκτήσῃ τὰ χρήματα, ἅτινα ἡμεῖς τυχὸν ἀρνηθῶμεν νὰ χορηγήσωμεν. Εὐτυχῶς ὅμως δὲν ἔχει οὕτω τὸ πρᾶγμα, ὡς ὑπέθεσεν ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς Ἐπιδαύρου Λιμηρᾶς. Παραλείποντες ἄρα πρὸς τὸ παρὸν τὴν ἐξέτασιν, ἂν πρέπῃ νὰ ἐπιτρέψωμεν δάνειον μέχρι τοῦ ποσοῦ τοῦ παρὰ τῆς Κυβερνήσεως προτεινομένου, ὀφείλομεν ἤδη νὰ ἐξετάσωμεν, ἂν πρέπῃ νὰ ἐγκρίνωμεν ὡς μέσον πρὸς πραγματοποίησιν τοῦ δανείου τὸ νομοσχέδιον, ὅπερ συζητοῦμεν, καὶ τὰ δύω ἄλλα νομοσχέδια, ἢ ἂν πρέπῃ νὰ προστρέξωμεν εἰς ἄλλο σύστημα. Ποῖον εἶναι τὸ σύστημα τῆς Κυβερνήσεως, ἐφ’ οὗ στηρίζονται τὰ τρία νομοσχέδια αὐτῆς; Ἐν τοῖς νομοσχεδίοις τούτοις ἀνευρίσκει τις ὅλας σχεδὸν τὰς ἰδέας, αἵτινες δύνανται νὰ ἐπινοηθῶσι, πλὴν μόνης μιᾶς, τῆς ὀρθῆς ἰδέας. Ἀνευρίσκει τις ἐν αὐταῖς διατάξεις στηριζομένας α) εἰς τὸ σύστημα τῆς αὐξήσεως τοῦ ποσοῦ τῶν ἀναγκαστικῶς κυκλοφορούντων τραπεζικῶν γραμματίων βʹ) εἰς τὸ σύστημα τῶν προσωρινῶν δανείων δι’ ἐκδόσεως νέων ἐντόκων γραμματίων γʹ) εἰς τὸ σύστημα τῆς διαθέσεως ὑπὲρ δανείου πρὸς τὸ Δημόσιον τῶν χρημάτων, ἅτινα εὕρηνται ἐντὸς τῶν κιβωτίων τῶν Τραπεζῶν, χρησιμεύοντα ἐκεῖ ὡς ἐγγύησις τῶν κυκλοφορούντων γραμματίων τῶν Τραπεζῶν καὶ τῶν ἄλλων ὑποχρεώσεων αὐτῶν· ἀνευρίσκει τις τέλος καὶ τὸ σύστημα τῆς ἀποκτήσεως χρημάτων οὐχὶ λόγῳ δανείου ἀλλὰ λόγῳ παραχωρήσεως δικαιωμάτων, διότι ἡ σύμβασις τῆς Ἰονικῆς Τραπέζης δὲν ἀφορᾷ εἰς ἁπλοῦν δάνειον, ἀλλ’ εἰς ἀπόκτησιν τοῦ ἀντιτίμου τοῦ χορηγουμένου εἰς τὴν Ἰονικὴν Τράπεζαν ἀποκλειστικοῦ προνομίου τῆς ἐκδόσεως τραπεζικῶν γραμματίων ἐπὶ ὡρισμένον χρόνον, ὅπερ προνόμιον δὲν εἶχε μέχρι τοῦδε. Καὶ δὲν ἐννοῶ, ὅτι δὲν ἔπρεπε νὰ χορηγηθῇ τὸ προνόμιον ἀπέναντι ἀνταλλάγματος· ἀλλ’ ἐὰν ἡ Κυβέρνησις ἀπεφάσισεν, ὅπως νομίζω, ὅτι ἔπρεπε νὰ ἀποφασίσῃ, νὰ λάβῃ μέτρον τι περὶ προνομίου τῆς Ἰονικῆς Τραπέζης, δὲν νομίζω, ὅτι ἦτο ἀνάγκη νὰ σχετίσῃ αὐτὸ μετὰ τοῦ ζητήματος τοῦ δανείου, διότι ἡ Κυβέρνησις ἐν ταῖς συμφωνίαις ταύταις ὀφείλει ν’ ἀποβλέπῃ πρωτίστως οὐχὶ εἰς τὰς ἀνάγκας τοῦ δημοσίου ταμείου, ἀλλὰ εἰς τὰς ἀνάγκας τοῦ Ἰονίου λαοῦ καὶ νὰ ἐπιβάλλῃ εἰς τὴν Τράπεζαν, ἀντὶ τοῦ προνομίου, ὑποχρεώσεις ἀφορώσας εἰς τὴν συμφερωτέραν πρὸς τὸν Ἰόνιον λαὸν διάθεσιν τῶν κεφαλαίων αὐτῆς. Ὑποχρέωσιν ὑπὲρ τοῦ Δημοσίου ἐπιτρέπεται νὰ ζητῇ ἡ Κυβέρνησις ἀντὶ τῶν χορηγουμένων προνομίων μόνον ἂν ἡ φυσικὴ λειτουργία τῆς Τραπέζης ἐπαρκῇ εἰς τὰς ἀνάγκας τοῦ λαοῦ, ἃς κέκληται νὰ ὑπηρετῇ· ἀλλὰ τοῦτο δὲν συμβαίνει ὡς πρὸς τὴν Ἰόνιον Τράπεζαν, καὶ διὰ τοῦτο ὤφειλεν ἡ Κυβέρνησις νὰ προβῇ ἐλευθέρως καὶ ἀσχέτως πρὸς πᾶσαν περὶ δανείου ὑπὲρ τοῦ Δημοσίου σκέψιν εἰς τὴν σύμβασιν περὶ τοῦ προνομίου τῆς Ἰονικῆς Τραπέζης. Εἶπον, ὅτι ἁπάσας τὰς ἀρχὰς, ἐφ’ ὧν ἡ Κυβέρνησις ἐστηρίχθη ἐν τοῖς νομοσχεδίοις τούτοις, θεωρῶ μὴ ὀρθάς· θεωρῶ ἰδίως μὴ ὀρθὴν τὴν κυρίαν αὐτῶν βάσιν, τουτέστι τὴν αὔξησιν τοῦ ποσοῦ τῶν κυκλοφορούντων τραπεζικῶν γραμματίων. Θεωρῶ, ὅτι ἡ ἤδη ὑφισταμένη ἔκπτωσις τῆς τιμῆς τῶν τραπεζικῶν γραμματίων καθιστᾷ τὴν συνομολόγησιν δανείου διὰ τῆς αὐξήσεως αὐτῶν ἐπαχθεστέραν πρὸς τὸ Κράτος πάσης· δι’ ἄλλου τρόπου συνομολογήσεως δανείου, καὶ μόνον ἀπόλυτος ἀνάγκη, μόνον ἡ ἀπόδειξις, ὅτι εἶναι ἀνεπίτευκτος ἡ παρὰ τῆς Κυβερνήσεως συνομολόγησις δανείου δι’ ἄλλου τρόπου δύναται νὰ δικαιολογήσῃ τοιοῦτον δάνειον. Ὅτε ἡμεῖς ἐν τῇ οἰκουμενικῇ Κυβερνήσει ἀπεφασίσαμεν νὰ προβῶμεν εἰς τὸ μέτρον τοῦτο, προέβημεν εἰς αὐτὸ διὰ τὸν λόγον, ὅτι ἦτο ἐντελῶς ἀδύνατος ἡ συνομολόγησις δανείου μεταλλικοῦ ἐπὶ οἱῳδήποτε τόκῳ, καὶ ἀπόδειξις εἶναι αὐτὸς ὁ νόμος, ὃν ὁ κ. Παπαμιχαλόπουλος ἐπεκαλέσθη. Τὰ ἑπτὰ ἐκ τῶν ὀκτὼ ἄρθρων τοῦ νόμου ἐκείνου ἀποβλέπουσιν εἰς συνομολόγησιν δανείου μεταλλικοῦ· μόνον δὲ τὸ ἄρθρον 8 ἐπιτρέπει ἐν ἀποτυχίᾳ πραγματοποιήσεως τοῦ μεταλλικοῦ δανείου εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ πραγματοποιήσῃ δάνειον ἐκ τραπεζικῶν γραμματίων. Ἡ Κυβέρνησις δ’ ἐκείνη τοσοῦτον ἦτο δυσμενὴς πρὸς συνομολόγησιν δανείου ἐπὶ αὐξήσει τῆς ἐκδόσεως τραπεζικῶν γραμματίων, ὥστε, ὅτε εὑρέθη ἠναγκασμένη νὰ προσφύγῃ εἰς τὸ μέσον τοῦτο, δι’ ἔλλειψιν παντὸς ἄλλου, δὲν ἐζήτησεν ἄδειαν συνομολογήσεως δανείου ἴσου πρὸς τὸ μὴ πραγματοποιηθὲν μεταλλικὸν δάνειον, ἀλλὰ περιώρισεν αὐτὸ εἰς ποσὸν μικρότερον καὶ δὲν ἐζήτησε νὰ πραγματοποιήσῃ τὰ 20 ἑκατομμύρια, ἀλλ’ ὑπέβαλε νομοσχέδιον περὶ δανείου μόνον 7 ἑκατομμυρίων. Μὴ λησμονῶμεν δὲ καὶ τοῦτο, ὅτι ἡ ἔκδοσις τραπεζικῶν γραμματίων εἶναι πολὺ ἐπιβλαβεστέρα εἰς τὸ Κράτος νῦν ἢ ὅσον ἦτο τότε· διότι ἡ κοινωνία δύναται ν’ ἀνεχθῇ τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοκλοφίαν τῶν γραμματίων μέχρι τινὸς ποσοῦ, ἄνευ ἐκπτώσεως τῆς ἀξίας αὐτῶν· ποσόν τι δύναται νὰ προστεθῇ ὑποχρεωτικῶς εἰς τὴν φυσικὴν κυκλοφορίαν τῶν γραμματίων, χωρὶς νὰ ἐπέλθῃ ἐπαισθητὴ ἐλάττωσις τῆς ἀξίας αὐτῶν καὶ χωρὶς νὰ αἰσθανθῇ τὸ κοινὸν τὴν αὔξησιν ταύτην· εὐθὺς ὅμως ὡς ὑπερβῇ ἡ αὔξησις τὸ ὅριον τοῦτο, καὶ ἄρχονται ἐπερχόμενα τὰ δεινὰ τῆς ὑποτιμήσεως. Τὰ δὲ δεινὰ ταῦτα ἐπὶ ἑκάστῃ ἐκδόσει νέων γραμματίων δὲν αὐξάνουσι κατὰ λόγον ἴσον πρὸς τὸ ποσὸν τῆς αὐξήσεως, ἀλλὰ κατὰ λόγον πολλαπλάσιον, τουτέστιν ἐὰν τὰ εἰς τὸν ἀνώτατον ὅρον προστεθέντα πέντε πρῶτα ἑκατομμύρια φέρωσιν ὑποτίμησιν κατὰ 2%, τὰ δεύτερα πέντε ἑκατομμύρια δὲν θὰ φέρωσιν ὑποτίμησιν κατὰ τέσσαρα, ἀλλὰ πολὺ ἀνωτέραν καὶ οὕτω καθεξῆς, ἑωσοῦ φθάσωμεν εἰς τὰς μυθώδεις ὑποτιμήσεις, ἃς γινώσκομεν ἐκ τῆς ἱστορίας. Ἤδη γινώσκομεν, ὅτι ἡ ὑποτίμησις ἔφθασε μέχρι 12 καὶ 15%, ἀρκεῖ δὲ τοῦτο ὡς εἰδοποίησις, ὅτι εἶναι καιρὸς νὰ σταματήσωμεν. Δὲν εὑρίσκεται δὲ ἤδη ἡ Κυβέρνησις ἐν ᾗ θέσει διετέλει ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ὡς μέλος τῆς οἰκουμενικῆς Κυβερνήσεως, καθ’ ὃν χρόνον ἔλαβεν αὕτη τὴν ἀπόφασιν νὰ ζητήσῃ τὴν νομοθέτησιν τῆς ἀναγκαστικῆς κοκλοφορίας τῶν τραπεζικῶν γραμματίων· δὲν εὑρίσκεται εἰς τὴν αὐτὴν στενοχωρίαν σήμερον, διότι ἡ Κυβέρνησις σήμερον δύναται νὰ πραγματοποιήσῃ δάνειον εἰς μεταλλικὸν καὶ ἐπὶ ὅροις ἐλαφροτέροις, ὧν εἶχεν ἀποφασίσει ἡ οἰκουμενικὴ Κυβέρνησις νὰ παραδεχθῇ, καὶ ἡ Βουλὴ ἐνέκρινε ψηφίσασα τὸ νομοσχέδιον τοῦ τότε Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν. Ἠξεύρω, ὅτι αἱ διαπραγματεύσεις, ἃς διεξήγαγε καὶ διεξάγει ὁ κ. Πρωθυπουργὸς πρὸς συνομολόγησιν ἐξωτερικοῦ δανείου, ἀφορῶντος εἰς τὴν ἄρσιν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας τῶν τραπεζικῶν γραμματίων καὶ εἰς θεραπείαν ἄλλων ἀναγκῶν τοῦ Κράτους, ἠξεύρω, ὅτι ἅπασαι αἱ διαπραγματεύσεις αὗται διεξάγονται ἐπὶ τῇ βάσει μικροτέρου τόκου τοῦ τότε ἐγκριθέντος· ὥστε, ὅταν βλέπωμεν, ὅτι ἡ κατάστασις τῆς πίστεως τῆς Ἑλλάδος σήμερον ἐν τῷ ἐξωτερικῷ ἐπιτρέπει, ὅπως διαπραγματευθῶμεν δάνειον εἰς μεταλλικὸν ἐπὶ ὅροις, οὓς ἐθεωρήσαμεν ἄλλοτε ἀνεφίκτους, δὲν δικαιούμεθα νὰ ἐπικαλεσθῶμεν τὸ παράδειγμα τῆς οἰκουμενικῆς Κυβερνήσεως, ὑποχρεωθείσης νὰ προσφύγῃ εἰς τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν πρὸς πραγματοποίησιν δανείου, καὶ νὰ εἴπωμεν, ὅτι, ἀφοῦ τότε παρεδέχθημεν τὸ μέτρον, δυνάμεθα καὶ τώρα ἐπὶ τῇ βάσει τῆς αὐτῆς ἀρχῆς νὰ δανεισθῶμεν αὐξάνοντες τὴν ἔκδοσιν τῶν τραπεζικῶν γραμματίων. Εἶμαι δὲ ἠναγκασμένος νὰ κάμω τὴν παρατήρησιν ταύτην εἰς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, διότι ἐπεκαλέσθη τὸ ἐπιχείρημα τοῦτο προσωπικῶς κατ’ ἐμοῦ εἰπὼν, ὅτι ἐγὼ δὲν δύναμαι νὰ ἐναντιωθῶ εἰς τὴν νέαν ἔκδοσιν γραμματίων, διότι εἶμαι ἐκ τῶν πρώτων ὑποστηριξάντων τὸ μέτρον τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας τῶν τραπεζικῶν γραμματίων. Ναί· τὸ ὑπεστήριξα, ἀλλὰ μετὰ περιορισμῶν καὶ μόνον ἐφ’ ὅσον ἀπεδεικνύετο ἀδύνατος ἡ συνομολόγησις δανείου μεταλλικοῦ· ἀλλ’ ὅταν ἡ συνομολόγησις τοιούτου δανείου ἦναι δυνατὴ, δὲν ἐπιτρέπεται νὰ ἐγκρίνωμεν πρότασιν περὶ συνομολογήσεως δανείου διὰ τῆς ἐκδόσεως νέων τραπεζικῶν γραμματίων κυκλοφορούντων ἤδη ἐπὶ σπουδαίᾳ ὑποτιμήσει, ἑπομένως δὲν ἐπιτρέπεται νὰ κυρώσωμεν τὴν σύμβασιν μετὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, περὶ ἧς συζητοῦμεν, καὶ πολλῷ δὴ μᾶλλον τὴν σύμβασιν μετὰ τῆς Ἰονικῆς Τραπέζης. Ἀλλ’ ὁ κ. Βουλευτὴς Ἐπιδαύρου Λιμηρᾶς μᾶς εἶπεν, ὅτι ὡς πρὸς τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, τὸ ἀφορῶν εἰς τὴν σύμβασιν μετὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης—διότι δὲν εἰσῆλθεν εἰς τὴν ἐξέτασιν τοῦ νομοσχεδίου τοῦ ἀφορῶντος εἰς τὴν Ἰονικὴν Τράπεζαν—ὀνομαστικὴ μόνον εἶναι, οὐχὶ δὲ καὶ πραγματικὴ, ἡ δι’ αὐτοῦ παρεχομένη ἄδεια ἐκδόσεως νέου ποσοῦ τραπεζικῶν γραμματίων· διότι ἡ Τράπεζα ἔχει ἤδη τὸ δικαίωμα νὰ ἐκδίδῃ 73 ἑκατομμυρίων δραχμῶν τραπεζικὰ γραμμάτια καὶ μόνον 60.000,000 ἔθεσεν εἰς κυκλοφορίαν, ὥστε καὶ μετὰ τὴν προσθήκην τῶν 5 ἑκατομμυρίων, ἅτινα θέλει ἐπιτρέψει ἡ Βουλὴ νὰ τεθῶσιν εἰς κυκλοφορίαν, δὲν θέλει γείνει χρῆσις τῆς ἀδείας, ἀφοῦ ἤδη δὲν ἐτέθησαν εἰς κυκλοφορίαν περὶ τὰ 13 ἑκατομμύρια, ὅπερ σημαίνει ὅτι δὲν δύνανται νὰ κυκλοφορήσωσιν. Ἀφοῦ, λέγει ὁ κ. Παπαμιχαλόπουλος, ἔχει τὸ δικαίωμα ἡ Τράπεζα νὰ θέσῃ εἰς κυκλοφορίαν 73 ἑκατομμύρια, θέτει δὲ μόνον εἰς κυκλοφορίαν, ὡς γινώσκομεν ἐκ τῶν ἰσολογισμῶν, οὓς δημοσιεύει, 60 ἑκατομμύρια, ἰδοὺ, ὅτι ὑπάρχει ποσὸν, ἐφ’ οὗ δύναται ἡ Τράπεζα νὰ δώσῃ τὰ 5 ἑκατομμύρια μὴ ποιουμένη χρῆσιν τῆς διὰ τῆς νέας συμβάσεως παρεχομένης ἀδείας· ὥστε ναὶ μὲν λαμβάνει ἄδειαν αὐξήσεως τοῦ ποσοῦ τῶν γραμματίων, ἀλλὰ λαμβάνει αὐτὴν, ὅπως μὴ ποιήσηται χρῆσιν αὐτῆς, καὶ τούτου τὴν ἀπόδειξιν παρέχουσι τὰ πράγματα. Ἀλλὰ νομίζω, ὅτι ὁ ἀξιότιμος κ. Παπαμιχαλόπουλος, πρὶν ἢ οὕτως ἀποφανθῇ, ἔπρεπε νὰ θέσῃ εἰς ἑαυτὸν πρότερον τὸ ἑξῆς ζήτημα· διατί δὲν θέτει ἡ Τράπεζα τὰ πλεονάζοντα 13 ἑκατομμύρια εἰς κυκλοφορίαν; ἄρα δὲν ἤθελον φέρῃ τόκον πρὸς 7 ἢ 8%, ἀποτελοῦντα ἐν συνόλῳ σπουδαῖον ποσὸν ὑπὲρ τῶν μετόχων; Βεβαίως ἡ Τράπεζα θὰ ἔχῃ σπουδαῖον πρὸς τοῦτο λόγον καὶ ἠδύνατό τις νὰ ὑποθέσῃ, ὅτι ὁ λόγος ἦτο, ὅτι ὁ τόπος δὲν δύναται νὰ δεχθῇ τὸ ποσόν. Ἐγὼ ὅμως νομίζω, ὅτι ἡ Τράπεζα, ἐὰν ἤθελε νὰ κερδοσκοπήσῃ, ἀδιαφοροῦσα πρὸς τὰ συμφέροντα τοῦ τόπου, θὰ ἠδύνατο λίαν εὐχερῶς νὰ θέσῃ εἰς κυκλοφορίαν τὸ ποσὸν τοῦτο. Καὶ βεβαίως ἡ Τράπεζα, περιορίζουσα τὴν ἔκδοσιν τῶν γραμματίων, ἔχει ὑπ’ ὄψιν τὸ συμφέρον τοῦ τόπου, ἐξ οὗ ἐμμέσως ἐπηρεάζονται καὶ τὰ κέρδη τῶν μετόχων· ἀλλ’ ὁ λόγος ὁ κύριος, ὁ τραπεζικὸς, τοῦ περιορισμοῦ τῆς ἐκδόσεως ἦτο ὁ ἑξῆς—διότι, προκειμένου περὶ τραπεζῶν, πρέπει νὰ ζητῇ τις καὶ τὸν τραπεζικὸν λόγον—εἶναι, ὅτι ἡ Τράπεζα διεξάγει τὰς ὑποθέσεις αὑτῆς μετὰ πολλῆς συνέσεως καὶ προσοχῆς· ἡ Τράπεζα ἠξεύρει, ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἔχῃ ἐν τοῖς ταμείοις αὐτῆς μόνον τὰ ποσὰ, ἅτινα ὁ νόμος τὴν ὑποχρεοῖ νὰ φυλάττῃ, ἀλλ’ ὅτι πρέπει νὰ ἔχῃ ἐν τοῖς ταμείοις της καὶ ποσὸν ἀνώτερον, ἵνα ἐπαρκῇ εἰς ἀπροόπτους ἀνάγκας, ἰδίως δὲ τραπεζικὸν κατάστημα, ὡς ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα, ὀφείλει νὰ ἦναι λίαν προνοητικὸν, διότι, ὡς γνωρίζετε, κατέχει αὕτη σπουδαῖα ποσὰ ἀμέσως ἀπαιτητά· ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία τῶν τραπεζικῶν γραμματίων ἀπαλλάττει αὐτὴν τῆς ὑποχρεώσεως τῆς πληρωμῆς αὐτῶν ἐπὶ τῇ ἐμφανίσει, ἀλλ’ ἔχει ἡ Τράπεζα, πλὴν τῶν γραμματίων, καὶ ἄλλας ὑποχρεώσεις ἀπαιτητὰς ἐπὶ τῇ ἐμφανίσει τοῦ πιστωτοῦ, καὶ ὀφείλει πάντοτε νὰ ἔχῃ τὰ ταμεῖα αὑτῆς πλήρη, ἵνα δύνηται νὰ ἐπαρκῇ πρὸς πάσας τὰς τοιαύτας ἀπαιτήσεις εἴτε ἐκ τύχης, εἴτε ἐκ συστάσεως γινομένας. Ἑπομένως τὸ κεφάλαιον τὸ πρὸς τοῦτο ἀπαιτούμενον θὰ μένῃ διαρκῶς ἄθικτον, ἢ ἂν ἐλαττωθῇ, ἕνεκα ἐκτάκτων ἀπαιτήσεων, θέλει ἀμέσως ἀναπληρωθῇ, τὸ δὲ δάνειον τῶν 5 ἑκατομμυρίων ἡ Τράπεζα δὲν θέλει πραγματοποιήσει, χορηγοῦσα τὸ ποσὸν ἐκ τῶν ἀδιαθέτων 13 ἑκατομμυρίων, ἀλλὰ θέλει τὸ πραγματοποιήσει ἐκδίδουσα νέα τραπεζικὰ γραμμάτια 5 ἑκατομμυρίων δραχμῶν καὶ διατηροῦσα ἀνέπαφα χάριν τῶν ἐνδεχομένων αὑτῆς ἀναγκῶν τὰ ἐν τοῖς ταμείοις αὑτῆς 13 ἑκατομμύρια.

§96ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ. Διατί θὰ θέσῃ εἰς κυκλοφορίαν τὰ 5 ἑκατομμύρια;

§97ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Διότι ἄλλως τὸ ποσὸν, ὅπερ ὀφείλει νὰ ἔχῃ πρόχειρον ἀπέναντι τῶν ἀπαιτητῶν εὐθὺς ἐπὶ τῇ αἰτήσει δανείων δὲν θὰ ἦναι 13 ἑκατομμύρια, ἀλλὰ θὰ ἐλαττωθῇ εἰς 8, ἡ δὲ διοίκησις τῆς Τραπέζης, διατηροῦσα μέχρι τοῦδε ἀδιάθετα 13 ἑκατομμύρια, ἀπέδειξεν, ὅτι δὲν θεωρεῖ ἑαυτὴν ἐν ἀσφαλείᾳ, ἂν ἔχῃ ἐν τοῖς ταμείοις μόνον 8 ἑκατομμύρια. Ψηφίζοντες ἄρα τὸ νομοσχέδιον, φέρομεν ἄφευκτον τὴν αὔξησιν τοῦ ποσοῦ τῶν κυκλοφορούντων γραμματίων ἕως τοῦ εἰς γραμμάτια πραγματοποιηθησομένου ποσοῦ τῶν δανείων· ἡ δὲ αὔξησις ἐπέρχεται διά τε τῆς συμβάσεως πρὸς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν καὶ διὰ τῆς συμβάσεως πρὸς τὴν Ἰονικὴν Τράπεζαν. Ἀμφότεραι ἄρα αἱ συμβάσεις εἶναι διὰ τὸν λόγον τοῦτον ἀποκρουστέαι. Ἀλλὰ νομίζω, ὅτι δὲν πρέπει νὰ παραδεχθῶμεν καὶ τὸν ἄλλον τρόπον, καθ’ ὃν ἡ Κυβέρνησις ζητεῖ τὴν πραγματοποίησιν δανείου, ἤτοι τὴν ἔκδοσιν νέων ἐντόκων γραμματίων· διότι ναὶ μὲν δι’ ἐντόκων γραμματίων δανειζόμεθα ἄνευ ἐκδόσεως νέων τραπεζικῶν γραμματίων, ἀλλὰ δανειζόμεθά τι; χάρτην, καὶ δανειζόμεθα τὸν χάρτην τοῦτον σχεδὸν ἐπὶ τῇ αὐτῇ τιμῇ, ἐφ’ ᾗ ἠθέλομεν δανεισθῇ μέταλλον. Ἐὰν πρόκηται νὰ δανεισθῶμεν δι’ ἐντόκων γραμματίων πρὸς 8 τοῖς ἑκατὸν, διότι, ἂν προσθέσωμεν 5 ἔτι ἑκατομμύρια εἰς τὰ ἤδη κυκλοφοροῦντα, δὲν θὰ ἦναι δυνατὸν νὰ φέρωμεν ἐλάττωσιν τόκου, ἂν πρόκηται, λέγω, νὰ πληρώσωμεν 8 τοῖς ἑκατὸν ἐπὶ ἐντόκων γραμματίων, ὅπως ἀποκτήσωμεν δάνειον εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια, ἀλλ’ ἄνευ αὐξήσεως τοῦ ἐκδεδομένου τῶν τραπεζικῶν γραμματίων ποσοῦ, δὲν θὰ ἦτο πολὺ ὀρθότερον διὰ τοῦ αὐτοῦ τόκου ἢ καὶ διὰ τῆς προσθήκης ἑνὸς ποσοστοῦ, τεταρτημορίου ἢ ἡμίσεος ἐπὶ τοῖς ἑκατὸν, ν’ ἀποκτήσωμεν τὸ δάνειον τοῦτο εἰς μεταλλικὸν ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ, καὶ νὰ φέρωμεν οὕτως ἀντισήκωμα εἰς τὴν ζημίαν, ἥτις ἐπέρχεται εἰς τὸν τόπον ἐκ τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας; Ἡ ὑποτίμησις τῶν κυκλοφορούντων γραμματίων προέρχεται ἐκ τῆς δυσαναλογίας τῆς ὑπαρχούσης μεταξὺ αὐτῶν καὶ τοῦ μεταλλικοῦ, ἡ δ’ αὔξησις τοῦ μεταλλικοῦ εἶναι ταυτόσημος τῆς ἐλαττώσεως ἐπ’ ἀνάλογον ποσὸν τῶν κυκλοφορούντων τραπεζικῶν γραμματίων· δὲν εἶναι ἄρα συμφέρον διὰ προσθήκης τεταρτημορίου ἢ ἡμίσεος ἐπὶ τοῖς ἑκατὸν νὰ φέρωμεν μεταλλικὸν ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ καὶ, παραδίδοντες αὐτὸ εἰς τὸν τόπον, νὰ εὐκολύνωμεν, τὰς συναλλαγὰς καὶ νὰ ἐλαττώσωμεν τὴν ὑποτίμησιν τῶν τραπεζικῶν γραμματίων;

§98ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐὰν ἦναι δυνατόν.

§99ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Νομίζω, ὅτι εἶναι δυνατὸν, διότι ἐπὶ τοιούτων βάσεων ἡ Κυβέρνησις ἐνεργεῖ διαπραγματεύσεις. Διῆλθον διὰ τοῦ Ὑπουργείου ἐπ’ ὀλίγας ὥρας, αἵτινες ἤρκεσαν ἵνα μὲ πληροφορήσωσιν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις διεξῆγε τοιαύτας διαπραγματεύσεις, γινώσκω δὲ, ὅτι καὶ ἤδη διεξάγει διαπραγματεύσεις καὶ ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ πραγματοποιηθῇ δάνειον ἐξωτερικόν. Ἠξεύρετε, ὅτι, πρὶν διέλθω διὰ τοῦ Ὑπουργείου, εἶπον πρὸς τὴν Βουλὴν, ὅτι εἶχον τὴν πεποίθησιν, ὅτι ἠδύνατο νὰ γείνῃ δάνειον, ἔχω ὅμως τὴν πεποίθησιν, ὅτι, καθ’ ὃν τρόπον διεξάγεται ἡ ὑπόθεσις αὕτη, ὡς καὶ ὅλαι αἱ ἄλλαι παρὰ τῆς παρούσης Κυβερνήσεως, ἡ συνομολόγησις τοῦ δανείου καθίσταται δυσχερής. Ἀλλ’ ὅταν ἠξεύρωμεν ἐπισήμως, ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ συνομολογηθῇ δάνειον μεταλλικὸν ἀντὶ 8% περίπου, τὸ νὰ συνομολογῶμεν δάνειον ἀντὶ τραπεζικῶν γραμματίων καὶ διὰ τρόπου, ὁ ὁποῖος εἶναι νόθος, τοῦτο εἶναι ἀσυγχώρητον, διότι νόθος εἶναι ὁ τρόπος τῆς συνομολογήσεως παγίου δανείου δι’ ἐντόκων γραμματίων, τὰ ὁποῖα ἐξ αὐτῆς τῆς φύσεώς των εἶναι δάνεια προσωρινά. Ἂν ἡ Κυβέρνησις ἐζήτει προσωρινὰ δάνεια, ἠδυνάμεθα νὰ ἐξετάσωμεν ἐὰν ἔπρεπεν ἢ ὄχι νὰ ψηφίσωμεν νέαν ἔκδοσιν ἐντόκων γραμματίων, ἀλλὰ καὶ πάλιν θὰ ἤμην ἐναντίος εἰς τὴν ἔκδοσιν αὐτῶν, διότι τὸ ποσὸν τῶν κυκλοφορούντων ἐντόκων γραμματίων ὑπερέβη τὰ ὅρια· ἀλλ’ ὁπωσδήποτε, ἂν ἐζητεῖτο προσωρινὸν δάνειον, θὰ ἠδυνάμην νὰ μὴ ἐγκρίνω τὴν δι’ ἐντόκων Γραμματίων πραγματοποίησιν αὐτοῦ, ἀλλὰ δὲν θὰ ἠδυνάμην νὰ θεωρήσω τὴν πρότασιν ἀνακόλουθον. Ἀλλ’ ἡ Κυβέρνησις λέγει πρὸς τὴν Βουλήν, ζητῶ διαρκὲς δάνειον, ἀλλὰ ζητῶ νὰ τὸ ψηφίσητε ὡς προσωρινὸν, ἐνῷ δὲ δύναμαι νὰ συνομολογήσω ἐν τῷ ἐξωτερικῷ τὸ δάνειον μεταλλικὸν, ζητῶ νὰ ψηφίσητε ἐπὶ τῷ αὐτῷ σχεδὸν τόκῳ δάνειον προσωρινὸν ἀντὶ τραπεζικῶν γραμματίων. Τοιαύτας προτάσεις θεωρῶ καὶ ἀσυμφόρους καὶ ἀντιφατικάς. Ἔντοκα γραμμάτια ἐκδίδονται ἁπανταχοῦ· ἐκδίδονται διὰ τὰς ἀνάγκας τῆς τρεχούσης ὑπηρεσίας τοῦ Κράτους, διότι συμβαίνει ὁ προϋπολογισμὸς, ὁ παρέχων ἐν τῷ συνόλῳ ἰσοζύγιον, νὰ μὴ διατελῇ ἐν ἰσοζυγίῳ καθ’ ὅλην τὴν διάρκειαν τοῦ ἔτους τὰ δ’ ἔντοκα γραμμάτια προορισμὸν ἔχουσι νὰ διευθετῶσι τὰ περισσεύματα καὶ τὰ ἐλλείμματα τῆς αὐτῆς χρήσεως, νὰ καλύπτωσι τὰ ἐλλείμματα τῆς χρήσεως διὰ τῆς προεξοφλήσεως τῶν περισσευμάτων αὐτῆς. Αὕτη εἶναι ἡ μόνη ἔννοια τῶν ἐντόκων γραμματίων. Προτείνεται δ’ ἤδη εἰς τὴν Βουλὴν νὰ μετατρέψῃ τὰ ἔντοκα γραμμάτια εἰς ὄργανον δανείων διαρκῶν, καὶ μοὶ φαίνεται, ὅτι τοῦτο εἶναι καθ’ ὅλα κακόν· εἶναι κακὸν κατ’ ἀρχήν, εἶναι κακὸν ὅμως καὶ ἐν ταῖς λεπτομερείαις· διότι ὀρθὴ ἦτο ἡ σκέψις, ἥτις καθωδήγησε τὸν πρώην ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργὸν εἰς τὴν πρότασιν αὐτοῦ περὶ ἐλαττώσεως τοῦ τόκου τῶν ἐντόκων γραμματίων· ὁ πρώην ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργὸς παρετήρησεν, ὅτι ἡ πίστις τῆς Κυβερνήσεως εἶχεν αὐξήσει ἐφ’ ἱκανὸν, ὥστε νὰ δυνάμεθα νὰ ἐλπίζωμεν ἤδη ὄχι μόνον νὰ διαθέτωμεν εὐκολώτερον τὰ ἔντοκα γραμμάτια ἐπὶ τῇ τρεχούσῃ διατιμήσει τοῦ τόκου αὐτῶν εἰς 8%, ἀλλὰ καὶ νὰ ἐλαττώσωμεν τὸν τόκον τοῦτον· βεβαίως δὲ, ἂν τοῦτο ἐπιτύχωμεν, εἶναι τὸ κέρδος σπουδαῖον διὰ τὸ ταμεῖον, διότι εἶναι κέρδος ἄνευ ἀνταλλάγματος· ἀλλὰ, διὰ νὰ δυνηθῶμεν νὰ κατορθώσωμεν τοῦτο, ἔπρεπε νὰ συντελέσωμεν, προσπαθοῦντες νὰ ἐλαττώσωμεν καὶ οὐχὶ ν’ αὐξήσωμεν τὴν ἔκδοσιν τῶν ἐντόκων γραμματίων. Ἐνθυμοῦμαι τὰς συζητήσεις, αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο περιοδικῶς ἐν ταῖς Βουλαῖς, ὁσάκις ἐζητοῦντο ἀλληλοδιαδόχως αἱ αὐξήσεις, αἵτινες ἔφερον αὐτὰ εἰς τὸ ποσὸν τῶν 9 ἑκατομμυρίων. Τὰ ἔντοκα γραμμάτια κατ’ ἀρχὰς ἐξεδόθησαν μέχρι τριῶν ἑκατομμυρίων, βαθμηδὸν δὲ ηὔξησαν καὶ ἔφθασαν εἰς τὸ τριπλάσιον τοῦ ἀρχικοῦ αὐτῶν ποσοῦ· καὶ δὲν λέγω, ὅτι πρέπει νὰ ἐπανέλθωμεν εἰς τὸ ἀρχικὸν ποσὸν, ἂν καὶ τοῦτο εἶναι τὸ πλησιέστερον πρὸς τὴν ἀναλογίαν, τὴν ὁποίαν τὰ ἄλλα κράτη ὑπολογίζουσιν ὡς ἀνταποκρινομένην πρὸς τὸν σκοπὸν τῶν γραμματίων, ἀλλ’ ἐνῷ διαπραγματευόμεθα δάνειον ἐν τῷ ἐξωτερικῷ, δέον νὰ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψιν, ὅτι μέρος τοῦ δανείου ἐκείνου δύναται ὠφελίμως νὰ προορισθῇ πρὸς τὴν ἐλάττωσιν τοῦ ποσοῦ τῶν ἐντόκων γραμματίων. Ἐὰν ἡ ἐλάττωσις τοῦ ποσοῦ ᾖ σπουδαία καὶ τοιαύτη, ὥστε τὰ κυκλοφοροῦντα γραμμάτια νὰ διατελῶσιν ἐν ἀναλογίᾳ πρὸς τὰ προσωρινῶς διαθέσιμα κεφάλαια τῆς κοινωνίας, θὰ δυνηθῶμεν νὰ ἐπιτύχωμεν καὶ σπουδαίαν ἐλάττωσιν τοῦ τόκου, διότι ὑπάρχει ἐν τῷ τόπῳ ἀνάγκη διαθέσεως χρημάτων προσωρινῶς, βραχυπροθέσμως ὑπάρχουσι χρήματα, τὰ ὁποῖα ζητοῦσι χρησιμοποίησιν ἐπὶ τόκῳ, ἀλλ’ οὐχὶ ἐπὶ πολὺν χρόνον, καὶ ἀρκούμενα εἰς μικρὸν κέρδος, τοιαύτην δὲ χρησιμοποίησιν παρέχουσιν ὑπὲρ πᾶν ἄλλο τὰ ἔντοκα γραμμάτια· ἀλλὰ πρέπει νὰ τὴν παρέχωσιν ἀναλόγως πρὸς τὴν ζήτησιν, διότι ἂν ἦναι πολλῷ ὑπέρτερα τῆς ζητήσεως, πᾶσα ἡ ἐκ τῆς ἀνάγκης ὠφέλεια τοῦ Δημοσίου ματαιοῦται. Ἀποκρουστέον ἄρα εἶναι καὶ τὸ τρίτον νομοσχέδιον τῆς Κυβερνήσεως περὶ ἐντόκων γραμματίων, ὅπως εἶναι ἀποκρουστέα καὶ τὰ δύω ἄλλα, ἤτοι ἡ σύμβασις μετὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, στηριζομένη ἀποκλειστικῶς ἐπὶ τῆς αὐξήσεως τῆς ἐκδόσεως τῶν ἀναγκαστικῶς κυκλοφορούντων γραμματίων αὐτῆς, καὶ ἡ σύμβασις μετὰ τῆς Ἰονικῆς Τραπέζης, ἥτις δὲν στηρίζεται μὲν ἀποκλειστικῶς ἐπὶ τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, ἀλλ’ ἐπιτρέπει αὔξησιν τῶν γραμματίων μέχρι ποσοῦ ὅλως ἀπαραδέκτου, διότι, ἂν θεωρῶμεν ἐπιζήμιον τὴν ἔκδοσιν 5 ἑκατομμυρίων πρὸς τοῖς ἐπιτραπεῖσιν ἤδη τῇ Ἐθνικῇ Τραπέζῃ 73 ἑκατομμυρίοις, πῶς πρέπει νὰ θεωρήσωμεν τὴν αὔξησιν 9 ἑκατομμυρίων πρὸς τοῖς ἐπιτραπεῖσιν ἤδη πρὸς τὴν Ἰονικὴν Τράπεζαν 12 ἑκατομμυρίοις; Ἐν ταῖς Ἰονίοις νήσοις, ἐφ’ ὅσον ἡ κυκλοφορία ἦτο φυσική, ἐφ’ ὅσον δὲν ὑπῆρχε κυκλοφορία ὑποχρεωτικὴ διὰ νόμου, ἐκυκλοφόρουν μόνον 7 ἑκατομμυρίων δραχμῶν τραπεζικὰ γραμμάτια· σήμερον δὲ προτείνεται διὰ τοῦ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον μετὰ μικρὸν θὰ συζητήσωμεν, καὶ διὰ τῆς συμβάσεως, εἰς ἣν θὰ προκληθῶμεν παρὰ τῆς Κυβερνήσεως νὰ δώσωμεν ψῆφον ἐγκρίσεως, προτείνεται ἀντὶ 7 ἑκατομμυρίων νὰ θέσωμεν ἐν κυκλοφορίᾳ ἐν ταῖς Ἰονίοις νήσοις 21 ἑκατομμύρια. Τί δὲ σημαίνει ὁ τριπλασιασμὸς οὗτος; Σημαίνει, κύριοι, ὑποτίμησιν οὐχὶ 5 ἢ 10 τοῖς ἑκατὸν, ἀλλ’ ὑποτίμησιν, ἣν δὲν τολμῶ νὰ προφέρω, ἵνα μὴ φανῶ παραδοξολόγος. Ἡ δ’ ὑποτίμησις αὕτη ποῖον θὰ βαρύνῃ: Θὰ βαρύνῃ ὁλόκληρον τὸν Ἰόνιον λαὸν, κάτοχον ὄντα τῶν γραμματίων. Ὅστις σήμερον κατέχει τὰ γραμμάτια, θὰ ζημιωθῇ πᾶσαν τὴν ἐπελευσομένην ὑποτίμησιν. Ἂν σήμερον κυκλοφορῶσι 12 ἑκατομμυρίων δραχμῶν γραμμάτια, καὶ ἐὰν ὑποθέσητε, ὅτι θὰ ὑποστῶσιν ὑποτίμησιν τοῦ τρίτου, ἰδοὺ 4 ἑκατομμυρίων δραχμῶν ζημία τῶν κατόχων. Εἶναι αὗται προτάσεις, τὰς ὁποίας νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν, καθ’ ἣν μάλιστα στιγμὴν ἠξεύρομεν, ὅτι δυνάμεθα νὰ συνομολογήσωμεν δάνειον μεταλλικὸν καὶ ἀντὶ τόκου εὐλόγου; Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς πρὸ ὀλίγου εἶπεν, ὅτι, ἐὰν κατορθώσῃ νὰ πραγματοποιήσῃ τὸ ἐξωτερικὸν δάνειον, ὅλα τὰ νομοσχέδια ταῦτα καὶ αἱ συμβάσεις πίπτουσιν, ὅτι ψηφίζομεν ἐν στιγμῇ, καθ’ ἣν διεξάγονται διαπραγματεύσεις, ἵνα θεωρήσωμεν κατόπιν τὰ ψηφισθέντα, ὡς μηδεμίαν ἔχοντα σημασίαν. Τί δὲ θέλει συμβῆ, ἂν ἡ Κυβέρνησις ἐξ ἀδεξιότητος δὲν φέρῃ εἰς αἴσιον πέρας τὴν περὶ ἐξωτερικοῦ δανείου διαπραγμάτευσιν, ἢ ἂν ἐπέλθωσι γεγονότα, ὡς ἐκ τῶν ὁποίων ἡ διαπραγμάτευσις δὲν δυνηθῇ νὰ τελεσφορήσῃ, ἔστω καὶ ἐπιδεξίως διεξαγομένη; Ἡμεῖς, κύριοι, πρέπει νὰ συζητῶμεν καὶ νὰ ψηφίζωμεν ἔχοντες ὑπ’ ὄψιν τὴν ὑφισταμένην κατάστασιν, πρέπει νὰ ἐξετάσωμεν, ἂν σήμερον ἦναι δυνατὸν νὰ πραγματοποιήσωμεν ἐξωτερικὸν δάνειον, καθ’ ὃν τρόπον θεωροῦμεν συμφέροντα, καὶ ἂν τοῦτο ἦναι δυνατὸν, νὰ θέσωμεν πᾶσαν ἄλλην σκέψιν κατὰ μέρος καὶ ν’ ἀσχοληθῶμεν εἰς τὴν κατὰ τοῦτον τὸν τρόπον πραγματοποίησιν τοῦ δανείου· ἀλλ’ ἐὰν δὲν ἦναι δυνατὸν νὰ πραγματοποιηθῇ τὸ ἐξωτερικὸν δάνειον, ὀφείλομεν νὰ ἐξετάσωμεν κατὰ ποῖον ἄλλον τρόπον δυνάμεθα νὰ δανεισθῶμεν τὸ ἀπολύτως ἀναγκαῖον ποσὸν ὀλιγώτερον ἐπαχθῶς. Ὑπὸ τοιοῦτον σύστημα ἰδεῶν δέον νὰ προβῶμεν εἰς τὴν συζήτησιν καὶ τὴν ψῆφον περὶ τοῦ νομοσχεδίου τούτου.

§100Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Παρεπονέθησαν καὶ ᾐτιάθησαν τῆς Κυβερνήσεως, διότι ἡ Κυβέρνησις ἐπανειλημμένως προσκληθεῖσα διὰ νὰ ἐξηγήσῃ εἰς τὴν Βουλὴν ποῖον ἔχει οἰκονομικὸν σχέδιον, κατὰ τίνα τρόπον φρονεῖ, ὅτι θέλει κατορθώσει νὰ καλύψῃ τὰ ἐλλείμματα τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ τρέχοντος ἔτους καὶ τοῦ ἐπιόντος, ἀπέφυγε νὰ τὸ πράξῃ. Καὶ ἐκεῖνοι μὲν, οἵτινες παρεπονέθησαν καὶ ἠτιάθησαν τῆς Κυβερνήσεως, πρόχειρον θέλουσιν ἔχει τὴν ἀπάντησιν παρ’ ἐμοῦ, ὁ ὁποῖος θέλω παρακαλέσει αὐτοὺς καὶ τὴν Βουλὴν νὰ ἐνθυμηθῶσιν, ὅτι καὶ εἰς τὴν συζήτησιν ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ προϋπολογισμοῦ καὶ χθὲς ἀκόμη, ἐρωτηθεὶς ὑπὸ τοῦ ἐντίμου Βουλευτοῦ Σύρου, εἶπον τί ἡ Κυβέρνησις ἐφρόνει. Ἐκεῖνοι ὅμως, οἱ ὁποῖοι δὲν περιορίζονται μόνον εἰς τὴν διατύπωσιν παραπόνων καὶ αἰτιάσεων, ἀλλ’ ἐκτρέπονται τοῦ κύκλου τούτου, αὐτοὶ βεβαίως δὲν θὰ λάβωσι παρ’ ἐμοῦ οὐδεμίαν ἀπάντησιν, διότι δὲν ἐπιθυμῶ νὰ συντελέσω εἰς τὸ νὰ μεταβληθῇ ἡ αἴθουσα τοῦ Βουλευτηρίου τούτου εἰς ἄλλο εἶδος αἰθούσης, καὶ νὰ ἀποτραπῇ ἀπὸ τοῦ προορισμοῦ, τὸν ὁποῖον ἔχει.

§101ΒΑΛΕΤΤΑΣ. Θὰ λάβῃς τὴν ἀπάντησιν.

§102ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Διὰ ποῖον λόγον, κύριοι, ἡ Κυβέρνησις δὲν λαμβάνει πρόνοιαν περὶ τῶν κενῶν, τὰ ὁποῖα ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ 1878 σᾶς ἀφίνει; διατί δὲν προσβλέπετε εἰς τὰ μεγάλα κενὰ, τὰ ὁποῖα ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ 1879 θέλει καταλίπει; Δὲν ἔχετε οἰκονομικὸν σχέδιον, καὶ λοιπὸν ὠθεῖτε τὸν τόπον κατὰ κρημνῶν καὶ δὲν βλέπετε, ὅτι ἔχετε ἀπέναντί σας τὴν χρεωκοπίαν; Ὅτι τὰ ἐλλείμματα τοῦ 1878 εἶναι γνωστά, ὅτι τὰ ἐλλείμματα τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1879 εἶναι ἀναπόφευκτα, δὲν τὸ ἀμφισβητοῦμεν. Ἡ Κυβέρνησις δὲν ἔχει οἰκονομικὸν σχέδιον πρόχειρον, δὲν προέβλεψεν εἰμὴ δι’ ἑνὸς τρόπου νὰ καλύψῃ τὰ ἐλλείμματα ταῦτα, διὰ τοῦ τρόπου τῶν ἐκτάκτων ἐσόδων, καὶ τὰ ἔκτακτα ἔσοδα δὲν θέλει δυνηθῆ νὰ ἀνεύρῃ ἐπὶ τοῦ παρόντος, ὡς θέλετε ἐξαγάγει ἐκ τῶν προτάσεων, τὰς ὁποίας θέλει σᾶς ὑποβάλει, διὰ τῆς ἀναπτύξεως τῶν πόρων τοῦ Κράτους, ἀλλ’ ἐξ ἀνάγκης θέλει καταφύγει εἰς τὰ δάνεια· ὁ κ. Σοῦτσος χθὲς κατὰ τὴν στιγμὴν, καθ’ ἣν ἐψηφίζετο νομοσχέδιον, διὰ τοῦ ὁποίου ἐψηφίζετο ἡ σύμβασις περὶ παλαιῶν δανείων, τετράκις μοὶ ἀπηύθυνεν αὐτὴν τὴν ἐρώτησιν, καὶ ἐπὶ τέλους εἶπον, ὅτι τὰ ἐλλείμματα θέλομεν καλύψει διὰ δανείω, ἑπομένως οἱ παραπονούμενοι νομίζω, ὅτι ἔχουν ἄδικον, καὶ ἐπεθύμουν νὰ μὴ εὑρισκόμην εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ἐπαναλαμβάνω αὐτὰ ταῦτα, διότι σήμερον πυρέσσων καὶ νοσῶν, δὲν ἤμην εἰς κατάστασιν νὰ λάβω τὸν λόγον Ἀλλ’ ἡ Κυβέρνησις περιπίπτει εἰς ἄλλην ἔλλειψιν· ὁ κύριος Τρικούπης σᾶς εἶπε πρὸ μικροῦ, ἡ Κυβέρνησις δὲν σᾶς εἶπε τὰ ἐλλείμματα, τὰ ὁποῖα θέλουν προκύψει ἐκ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1878, δὲν σᾶς εἶπε τὰ ἐλλείμματα, τὰ ὁποῖα θὰ ἀφήσῃ ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ 1879· μὴ γνωρίζοντες λοιπὸν ὁποῖα ἐλλείμματα ἔχετε, δὲν ἠξεύρετε πόσων ἐσόδων ἔχετε ἀνάγκην, διὰ νὰ καλύψητε τὰ ἐλλείμματα ταῦτα. Βεβαίως, ἂν ὁ κ. Τρικούπης ἐπιθυμῇ νὰ καταδείξῃ ἡ Κυβέρνησις ὡρισμένως δι’ ἀριθμῶν τὰ ἐλλείμματα τοῦ 1878, αὐτὸ εἶναι ἀδύνατον, ἐν ὅσῳ ἡ χρῆσις τοῦ 1878 εἶναι ἀνοικτή· πρέπει ἑπομένως νὰ κλείσῃ ἡ χρῆσις τοῦ 1878, διὰ νὰ δυνηθῇ ἡ Κυβέρνησις ἐπακριβῶς νὰ εἴπῃ ποῖον εἶναι τὸ ἔλλειμμα· ἐπὶ τοῦ παρόντος ἡ Κυβέρνησις δὲν ἔχει ἄλλο διδόμενον νὰ ἔχῃ ἄλλην γνώμην, εἰμὴ ὅτι προϋπολογίζει τὴν ὕπαρξιν ἐλλείμματος, καὶ ἡ πρόβλεψις ἐλλείμματος εἶναι προφανὴς, εἶναι ψηλαφητὴ πρὸς πάντας· ἐὰν λάβῃ τις τὸν προϋπολογισγὸν τῶν ἐξόδων τοῦ 1878 καὶ τὰς ἀναπληρωτικὰς καὶ ἐκτάκτους πιστώσεις, αἱ ὁποῖαι ἐψηφίσθησαν, καὶ ἂν παραβάλῃ τὸ κεφάλαιον τῶν ἀριθμῶν αὐτῶν πρὸς τὸν ἀριθμὸν τῶν ἐξόδων, θέλει ἰδεῖ, ὅτι εὐλόγως ἡ Κυβέρνησις προϋπολογίζει τὴν ὕπαρξιν τοῦ ἐλλείμματος· ἑπομένως δὲν εἶναί τι, τὸ ὁποῖον ἡ Κυβέρνησις ἀποκρύπτει ἀπὸ τὴν Βουλὴν, οὐδ’ ἀπὸ τούτου δύναται ἡ Βουλὴ νὰ παραπλανηθῇ καὶ νὰ τρέξῃ τὸν κίνδυνον νὰ ὑπολάβῃ, ὅτι τὰ ἐλλείμματα εἶναι μικρότερα ἢ μεγαλείτερα τῶν πραγματικῶν, καὶ ἑπομένως νὰ μὴ ἠξεύρῃ ἂν πρέπῃ νὰ δώσῃ μικρότερα ἢ μεγαλείτερα ποσά, ὅπως καλυφθῶσιν. Ἀλλὰ τοῦτο δὲν ἀνησυχεῖ τὸν κύριον Τρικούπην, ὁ φόβος δηλ. μήπως ἡ Βουλὴ ψηφίσῃ ἔκτακτα μέσα περισσότερα ἀπὸ ὅσα ἔχομεν ἀνάγκην, διὰ νὰ καλύψωμεν τὰ ἐλλείμματα· σᾶς εἶπε τὸν φόβον του πρὸ μικροῦ, φοβεῖται, ὡς εἶπεν, ἄλλο τι· δὲν θέλει νὰ δώσῃ τὰ μέσα εἰς τὴν Κυβέρνησιν, διότι εἶναι πολὺ ἐνδεχόμενον νὰ γείνῃ χρῆσις αὐτῶν ὡς ἐκτάκτων μέσων, εἴτε διὰ Διαταγμάτων κατόπιν νὰ προσδιορισθῇ ἡ χρῆσις αὐτῶν εἰς ἐκτάκτους ἀνάγκας. Τῇ ἀληθείᾳ, ἕκαστος πολιτευόμενος, καὶ μάλιστα ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος ἔταξεν ἑαυτὸν εἰς τὰς τάξεις τῆς ἀντιπολιτεύσεως, ἔχει ἓν δικαίωμα, τὸ δικαίωμα νὰ ἦναι δύσπιστος καὶ φιλύποπτος· ἀλλὰ νὰ ἐπιτείνῃ τὸ φιλύποπτον εἰς βαθμὸν τοσοῦτον, ὥστε νὰ διαβλέπῃ φόβον ἐκεῖ ὅπου δὲν ὑπάρχει ἀφορμή, νομίζω, ὅτι ἀδικεῖ ἑαυτόν. Καὶ ἂν ἡ Κυβέρνησις ἤθελε νὰ διαθέσῃ εἰς ἐκτάκτους πιστώσεις τὸ περίσσευμα, τὸ ὁποῖον ἤθελε τῆς μείνει μετὰ τὴν πλήρωσιν τῶν ἐλλειμμάτων, ἔχει πρὸ παντὸς ἄλλου ἀνάγκην τῆς συγκαταθέσεώς σας. Τῶν χρημάτων δὲν ἠμπορεῖ ἡ Κυβέρνησις νὰ κάμῃ οἵαν αὕτη θέλει χρῆσιν· ὁ προσδιορισμὸς τῆς χρήσεως γίνεται εἴτε διὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ, εἴτε δι’ ἐκτάκτου ἀδείας τῆς Βουλῆς, ἡ δὲ Κυβέρνησις δὲν σᾶς ὑπέβαλεν αἴτησιν τοιαύτην· ἐὰν δ’ ἐπεθύμει νὰ σᾶς ὑποβάλῃ αἴτησιν τοιαύτην, εἶχε τὸ θάῤῥος νὰ τὸ κάμῃ. Διὰ Διαταγμάτων δὲ δὲν δύναται νὰ μετατραπῇ ἡ χρῆσις τῶν χρημάτων πρὸς ἄλλον σκοπόν, παρὰ πρὸς ἐκεῖνον, πρὸς τὸν ὁποῖον προσδιωρίσθησαν, διότι, ἂν τοῦτο ἐγίνετο, ἠθέλομεν παραβιάσει τοὺς νόμους τοῦ Κράτους, διότι εἶναι τὸ ἴδιον ὡς νὰ μοὶ εἴπητε, ὅτι δυνάμεθα νὰ διατάξωμεν, ὥστε αἱ 100,000 δρ. αἱ ὁποῖαι ὑπάρχουσιν εἰς τὸ Κεντρικὸν Ταμεῖον, νὰ διατεθῶσιν εἰς τοὺς ἰδιώτας, ἡ δὲ Κυβέρνησις δὲν διανοεῖται οὔτε τοὺς νόμους νὰ παραβῇ, οὔτε τὸ δημόσιον χρῆμα νὰ σπαταλήσῃ· ἀλλὰ λυποῦμαι, διότι αἱ πεποιθήσεις τοῦ κυρίου Τρικούπη εἶναι τοιαῦται, ὥστε ὄχι μόνον νὰ ἔχῃ κακὴν γνώμην περὶ τῆς Κυβερνήσεως διὰ τὴν συνομολόγησιν τῶν συμβάσεων, περὶ ὧν πρόκειται, καὶ διὰ τὴν εἰς τὴν Βουλὴν ὑποβολὴν τοῦ νόμου περὶ ἐντόκων γραμματίων, ἀλλ’ ἔχει τοσοῦτον κακὴν γνώμην περὶ τῆς Κυβερνήσεως, ὥστε νομίζει, ὅτι πᾶσα ἐπιχείρησις αὐτῆς καὶ πᾶσα πρᾶξις αὐτῆς θέλουσιν εἶσθαι πλημμελεῖς, καὶ πᾶν ὅ,τι θέλει διεξαγάγει ἡ Κυβέρνησις θέλει ἀποτύχει· καὶ σᾶς τὸ εἶπε ῥητῶς· «φοβοῦμαι διότι ἡ Κυβέρνησις αὕτη εἶναι τοιαύτη, ὥστε καὶ αἱ διαπραγματεύσεις περὶ δανείου θέλουσιν ἀποτύχει, ἐν ᾧ ἤθελον μᾶλλον ἐπιτύχει, ἐὰν ἐγίνοντο ἀπὸ μίαν ἄλλην Κυβέρνησιν»· ἐνῷ δὲ σᾶς λέγει ταῦτα, λησμονεῖ ὅ,τι σᾶς εἶπεν, ὅτι εἰς τὴν διάθεσιν τῆς Κυβερνήσεως εἶναι νὰ συνομολογήσῃ δάνειον ἐν τῷ ἐξωτερικῷ εἰς μεταλλικὸν ἐπὶ ὅροις συμφερωτέροις ἀπὸ τοὺς ὅρους τῶν προτεινομένων συμβάσεων. Βέβαια ἕκαστος δύναται κατ’ ἴδιον τρόπον ν’ ἀντιλαμβάνηται τῶν πραγμάτων καὶ κατ’ ἴδιον τρόπον νὰ κρίνῃ ἐπ’ αὐτῶν, δύναται νὰ σχηματίσῃ μίαν γνώμην κακὴν ἢ καλήν, καὶ ἡ γνώμη αὕτη νὰ ἦναι κακὴ ἢ καλὴ εἰς τὸν ἀνώτατον βαθμόν· ἀλλ’ ὑποθέτω, ὅτι πρέπει, ὅταν θέλῃ τις νὰ ἐκφέρῃ τὰς γνώμας του, νὰ τὰς στηρίζῃ ἐπὶ λόγων πειθόντων τοὺς ἄλλους, διότι ἄλλως ἀποδεικνύει μόνον κακὴν προαίρεσιν ὑποκειμενικήν. Αἱ συμβάσεις μὲ τὴν Ἐθνικὴν καὶ Ἰονικὴν Τράπεζαν, καθὼς καὶ τὸ νομοσχέδιον περὶ ἐντόκων γραμματίων, ὑπεβλήθησαν εἰς τὴν Βουλὴν κατὰ μῆνα Σεπτέμβριον ἀπὸ τὸν ἐμὸν ἀξιότιμον προκάτοχον· ὁ κ. Παπαμιχαλόπουλος καὶ ἡ Κυβέρνησις κατὰ τὸν χρόνον ἐκεῖνον, προσβλέπουσα εἰς τὰς περιστάσεις, αἵτινες τότε ὑπῆρχον, ἐνόμισεν, ὅτι εἶχεν ἀνάγκην προχείρου οἰκονομικῆς ἢ χρηματικῆς ἐπικουρίας πρὸς θεραπείαν τῶν ἀναγκῶν τῶν ὑπαρχουσῶν, καὶ τὴν πρόχειρον ταύτην χρηματικὴν ἐπικουρίαν ἐνόμισεν, ὅτι θέλει ἀντλήσει ἐκ τῶν σχεδίων, τὰ ὁποῖα σᾶς ὑπέβαλε. Τὰ σχέδια ταῦτα διῄρεσεν ὁ κύριος Τρικούπης, διότι εἶναι διῃρημένα αὐτὰ καθ’ ἑαυτὰ, εἰς τρεῖς κατηγορίας, εἰς τὴν σύμβασιν μετὰ τῆς Ἰονικῆς Τραπέζης, εἰς τὰς 2 συμβάσεις μετὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, καὶ τὸ νομοσχέδιον περὶ ἐντόκων γραμματίων· ἀλλ’ ἐκ τῶν δύο συμβάσεων πρὸς τὴ Ἐθνικὴν Τράπεζαν ἐξῄρεσε τὴν μίαν, διότι κατ’ αὐτῆς δὲν ἔχει ἀντίῤῥησιν, τὸν νόμον περὶ ἐντόκων γραμματίων τὸν ἐθεώρησεν ἐπιβλαβῆ, καὶ ὡρμήθη ἀπὸ θεωρίας ἀληθοῦς· τῷ ὄντι τὰ ἔντοκα γραμμάτια εἶναι χρηματικὴ ἐπινόησις, σκοποῦσα νὰ διατηρῇ καθ’ ὅλους τοὺς μῆνας τοῦ ἔτους τὸ ἰσοζύγιον μεταξὺ τῶν ἐξόδων καὶ ἐσόδων· εἶναι ἀληθὲς, ὅτι τὸ ποσὸν τῶν ἐντόκων γραμματίων, τὸ ὁποῖον κατὰ πρῶτον ἐπετράπη διὰ νόμου, ἦσαν 3.000,000, ὅτι τὸ ποσὸν αὐτὸ ἀνεβιβάσθη νῦν εἰς 9,000,000 καὶ ἀνέβη νῦν εἰς 9,000,000 διὰ δύο λόγους, οὐχὶ μόνον διότι ἡ Κυβέρνησις πολλάκις κατέφυγεν εἰς τὸ μέσον τοῦτο, ἵνα εὕρῃ πρόχειρα δάνεια καὶ νὰ καλύψῃ δι’ αὐτῶν προχείρως τὰ ἐλλείμματα τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἀλλὰ καὶ δι’ ἕνα ἄλλον λόγον, ὁ ὁποῖος εἶναι οὐσιαστικός· ἂν ἐπὶ προϋπολογισμοῦ 22,000,000, ὅπως ἦτο ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ 1864, εἴχετε ἀνάγκην 3,000,000, διὰ νὰ διατηρῆτε ἓν ἰσοζύγιον τῶν ἐσόδων καὶ ἐξόδων κατὰ μῆνα, ἐπὶ προϋπολογισμοῦ 49,000,000, ὅσος ἦτο ὁ τοῦ 1878, βεβαίως τὸ ποσὸν τῶν 3,000,000 δὲν θέλει φθάσει, ἑπομένως ἐπέρχεται ἀνάγκη, ἕνεκα λόγου τῆς οὐσίας, ἡ αὔξησις τῶν ἐντόκων γραμματίων εἰς ποσὸν ἀνώτερον τῶν 3,000,000. Ἐπροτάθησαν ὅμως δύω ἐλαττώματα τῶν ἐντόκων γραμματίων· τὸ πρῶτον, ὅτι διὰ τῶν ἐντόκων γραμματίων θέλει ἐλαττωθῆ ἡ πίστις τῆς Κυβερνήσεως· τὸ δεύτερον, ὅτι διὰ τῶν ἐντόκων γραμματίων θέλομεν δανεισθῆ χαρτί. Ἂν ὁ νόμος ὁ περὶ ἐντόκων γραμματίων, καὶ ἂν αἱ δύο συμβάσεις, τὰς ὁποίας ἐπροβάλομεν εἰς τὴν Βουλὴν, εἶχον ἀποστολὴν καὶ σκοπὸν νὰ καλύψωσι σταθερῶς καὶ ἀμεταβλήτως ἐν τῷ μέλλοντι τὰ ἐλλείμματα τοῦ προϋπολογισμοῦ, ὁ δεύτερος τῶν λόγων τοῦ κυρίου Τρικούπη ἤθελεν εἶσθαι ἀληθής· πραγματικῶς, ἐφ’ ὅσον τις δανείζεται, ἐπὶ τοσοῦτον ἡ πίστις του ἐλαττοῦται, καὶ ἀφοῦ ἡ Κυβέρνησις ἔχει 9,000,000 ἔντοκα γραμμάτια εἰς κυκλοφορίαν, ἐὰν αὐξήσῃ αὐτὰ εἰς 14,000,000, ἡ πίστις αὐτῆς θέλει ἐλαττωθῆ. Ἀλλ’ ἐπειδὴ καὶ τὰ μέτρα ταῦτα, περὶ τῶν ὁποίων συζητοῦμεν, εἶναι μέτρα, διὰ τῶν ὁποίων ἡ Κυβέρνησις δὲν θέλει τακτικῶς νὰ καλύψῃ τὰ ἐλλείμματα τοῦ Κράτους, ἀλλὰ νὰ ἐπιτύχῃ μέσα προσωρινὰ, διὰ τῶν ὁποίων θέλει εὐκολύνει τὴν Κυβέρνησιν πρὸς ἐξεύρεσιν δανείου, διὰ τοῦ ὁποίου καὶ μόνου θέλει τακτοποιήσει τὰ οἰκονομικὰ τοῦ Κράτους, ὁ λόγος οὗτος τῆς ἐλαττώσεως τῆς πίστεως δὲν ἔχει ἐπιῤῥοὴν· ὁ δὲ δεύτερος λόγος νομίζω, ὅτι δὲν ἐπηρεάζει πολὺ τὴν οἰκονομικὴν κατάστασιν τοῦ Κράτους, διότι ἀγοράζετε χαρτὶ, τὸ ὁποῖον εἶναι εἰς κυκλοφορίαν καὶ τὸ ὁποῖον δὲν θὰ ἐκδώσητε τώρα· ἑπομένως, ὅταν ἔχητε ἀνάγκην νὰ πληρώσητε τὰ κενὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ, τὰ πληρόνετε ἐπίσης διὰ χαρτίου. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Μεσολογγίου ἀνέπτυξε πολὺ τὰ ἐπιχειρήματά του κατὰ τῶν συμβάσεων· ἐκεῖνα ὅμως, τὸ ὁποῖον δὲν ἠδυνήθην νὰ ἐννοήσω ἐξ ὅλης τῆς ὁμιλίας του, εἶναι τὸ ἑξῆς· δὲν ἠδυνήθην νὰ ἐννοήσω τὸν τραπεζικὸν λόγον, τὸ ὁποῖον, καθ’ ἃ εἶπεν ὁ κ. Τρικούπης, ἔχει ἡ Τράπεζα, νὰ διατηρῇ ἓν ποσὸν τραπεζικῶν γραμματίων, χωρὶς νὰ τὸ θέτῃ εἰς κυκλοφορίαν. Ὁ κ. Τρικούπης μᾶς εἶπεν, ὅτι ἡ Τράπεζα εἶναι ἠναγκασμένη νὰ διατηρῇ ἓν ποσὸν γραμματίων ἀδιάθετον, διὰ νὰ μὴ εὑρεθῇ εἰς τὴν ἀνάγκην ὀφείλουσα νὰ ἐκπληρώσῃ ἀπαιτητὰς ἀπαιτήσεις, νὰ μὴ δύναται νὰ τὸ πράξῃ, καὶ διὰ τοῦτο εἶναι ἠναγκασμένη νὰ διατηρῇ ἓν ποσὸν τραπεζικῶν γραμματίων 11 ἑκατομμυρίων, καὶ ἕνεκα τούτου ἔθεσεν εἰς κυκλοφορίαν μόνον 62 ἑκατομμύρια, μένουσι δὲ τὰ 11 ἑκατομμύρια· ἐὰν δὲ ἔδιδε τὰ 5,000,000, κατὰ τὴν σύμβασιν, ἤθελον τῇ μένει 60,000,000, ἐνῷ εἶναι ἠναγκασμένη νὰ διατηρῇ 11,000,000. Ἀλλὰ μήπως διὰ τοῦ τρόπου τῆς συμβάσεως δὲν ἐπέρχεται τὸ αὐτὸ ἀποτέλεσμα, ἐὰν ἡ Τράπεζα δὲν ἐλαττώσῃ τὸ ποσὸν τῆς διαφορᾶς τῶν γραμματίων, τὰ ὁποῖα ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἐκδώσῃ, καὶ ἄνευ ἐκδόσεως γραμματίων 5 ἑκατομμυρίων· ἑπομένως ὅλη ἡ ἀνάπτυξις περὶ τραπεζικῶν λόγων δὲν μοὶ φαίνεται, ὅτι εἶναι λόγος κατὰ τῆς συμβάσεως. Τὸ μόνον, ὅπερ ἠδύνατο νὰ προταθῇ, ἤτοι ὅτι ἤθελεν αὐξήσει ὁ ἀριθμὸς, δὲν συντελεῖ πρὸς ὑπεράσπισιν τῆς ἐναντίας ἰδέας· καὶ κατὰ τοῦ ἐπιχειρήματος αὐτοῦ αἱ παρατηρήσεις τοῦ κ. Παπαμιχαλοπούλου μοὶ ἐφάνησαν λίαν λογικαί. Διατί δὲν ἔθεσεν ὅλα τὰ γραμμάτια εἰς κυκλοφορίαν ἡ Τράπεζα, σᾶς τὸ εἶπεν ὁ κ. Δούμας· διότι, καὶ ἂν εἶχε τὴν θέλησιν, δὲν εἶχε τὴν δύναμιν ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος ἔχει τὸν φόβον, ὅτι θέλει φέρει τὴν ὑποτίμησιν αὐτῶν· ἐὰν ἡ Τράπεζα δὲν ἠδύνατο νὰ θέσῃ εἰς κυκλοφορίαν περισσότερα τῶν 60,000,000 μέχρι τοῦδε, διὰ τὸν αὐτὸν λόγον δὲν θέλει δυνηθῆ νὰ θέσῃ οὔτε τὰ 5 ἑκατομμύρια. Ἀλλ’ ὑποθέσατε, ὅτι ἔθετεν εἰς κυκλοφορίαν τα 5 ἑκατομμύρια· ἡ δυσφορία ἡ ὑπάρχουσα εἰς τὰς ἐμπορικὰς συναλλαγὰς ἤθελεν αὐξήσει, καὶ ἕνεκα τούτου δὲν ἤθελον δώσει γνώμην εἰς τὴν Βουλὴν καὶ τὴν Κυβέρνησιν νὰ προβάλῃ τοιοῦτον μέτρον, ἐὰν ἐπρόκειτο τὸ τοιοῦτον μέτρον νὰ ἦναι διαρκὲς καὶ μόνιμον. Ἀλλὰ τοῦτο δὲν ἔχει αὐτὸν τὸν σκοπόν. Ἡ Κυβέρνησις διαπραγματεύεται δάνειον καὶ ἐπιθυμεῖ νὰ τὸ διαπραγματευθῇ ἐν πλήρει ἀνέσει, καὶ πρὸς τοῦτο ἐπεθύμει νὰ ἔχῃ ἐξησφαλισμένα προσωρινῶς τὰ ἀναγκαῖα μέσα, οὕτω δὲ ἐν ἀνέσει θέλει δυνηθῆ νὰ συνομολογήσῃ δάνειον ὑπὸ ὅρους ἐπωφελεῖς. Δὲν ἔχει ἀνάγκην ἄλλων μέσων ἡ Κυβέρνησις ἢ νὰ ἐκδώσῃ δάνειον ἐσωτερικὸν προσωρινὸν, ἢ νὰ αὐξήσῃ τὰ τραπεζικὰ γραμμάτια. Πρὸς τοῦτο δὲ ἡ Κυβέρνησις, ἵνα θεραπεύσῃ τὰς ἀνάγκας καὶ λάβῃ τὸν καιρὸν τὸν ἀπαιτούμενον πρὸς διαπραγμάτευσιν ἐξωτερικοῦ δανείου, παρεδέχθη τὸ ζητούμενον δάνειον. Ἐὰν δὲν ἤθελε ζητήσει ἐσωτερικὸν δάνειον, ἤθελεν αὐξήσει τὰ ἐλλείμματα τοῦ προϋπολογισμοῦ, διότι ἀντὶ 100,000, ὅσας νῦν πληρόνει εἰς τὴν Τράπεζαν διὰ τραπεζικῶν γραμματίων, ἤθελε πληρώσει 800,000, δηλ. ὅσας ἤθελεν ἀπαιτήσει τὸ ἐσωτερικὸν δάνειον τῶν 10,000,000 πρὸς 8%, ἡ διαφορὰ δὲ αὕτη ἤθελεν ἐπιβαρύνει τὸν προϋπολογισμὸν διὰ 100,000 ἔτι δραχμῶν. Ἐπειδὴ ἡ Κυβέρνησις ἐπιθυμεῖ νὰ ἀποφύγωμεν κατὰ πρῶτον λόγον τὴν αὔξησιν τῶν ἐλλειμμάτων, καὶ ἐπειδὴ εἶχον ὑπ’ ὄψιν, ὅτι ταχέως θέλομεν φθάσει εἰς τὴν συνομολόγησιν ἐξωτερικοῦ δανείου καὶ θέλομεν πληρώσει καὶ τὰς τραπέζας, αἴροντες τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν, ἐνομίσαμεν ὅτι ἦτο προτιμότερον τὸ δεύτερον μέσον τῆς αὐξήσεως τῶν τραπεζικῶν γραμματίων. Ὑπολείπεται ἡ σύμβασις μετὰ τῆς Ἰονικῆς Τραπέζης. Σᾶς εἶπον, κύριοι, ὅτι, καθ’ ὃν χρόνον ἡ Κυβέρνησις προέβαλλεν εἰς τὴν Βουλὴν τὰς συμβάσεις καὶ τὸ νομοσχέδιον περὶ ἐντόκων γραμματίων, αἱ περιστάσεις ἦσαν κατὰ τι διάφοροι παρὰ τὴν σήμερον. Αἱ ἀνάγκαι τότε ἦσαν ἀναπόφευκτοι· τότε ἐθεωρήθη ἀναγκαία ἡ ἀναζήτησις δανείου. Αἱ περιστάσεις ἦσαν ἔκτακτοι, ἐνῷ σήμερον ἡ Κυβέρνησις δὲν ἔχει τὴν αὐτὴν γνώμην, τὴν ὁποίαν εἶχε τότε, ὅτε συνωμολογήθη καὶ ἡ σύμβασις μετὰ τῆς Ἰονικῆς Τραπέζης, ἐπὶ τῆς ὁποίας ἤδη ἡ Κυβέρνησις ἐπιφυλάσσεται νὰ σκεφθῇ. Ἐλπίζω δὲ, ὅτι ἐντὸς τῆς αὔριον ἢ μεθαύριον θὰ φέρωμεν τὴν γνώμην μας· ὥστε περὶ αὐτῆς δὲν θέλω εἴπει τίποτε. Εἶναι ἀληθὲς, κύριοι, ὅτι αἱ διαπραγματεύσεις νέου δανείου ἐξωτερικοῦ εἶναι πολὺ προκεχωρημέναι, καὶ εἶναι ἐνδεχόμενον ἐν μέλλοντι προσεχεῖ ἢ ἀπωτέρῳ νὰ φθάσωμεν εἰς αἴσιον ἀποτέλεσμα. Ἐὰν δὲ ἡ Κυβέρνησις δὲν εὑρίσκηται εἰς τὸ σημεῖον ἐκεῖνο, εἰς τὸ ὁποῖον σᾶς παρέστησεν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Μεσολογγίου, καὶ ἐὰν ἡ Κυβέρνησις ἀκόμη παρατείνῃ τὰς διαπραγματεύσεις, δὲν τὸ ἔκαμε παρὰ πρὸς μόνον τὸ σκοπὸν νὰ ἐπιτύχῃ ὅρους μᾶλλον ἐλαφροτέρους· ἀλλὰ, διὰ νὰ κατορθώσῃ τοῦτο, ἡ Κυβέρνησις ἐπιθυμεῖ νὰ ἔχῃ ὅλην τὴν εὐκαιρίαν καὶ τὸν χρόνον τὸν ἀπαιτούμενον διὰ νὰ διεξαγάγῃ τὰς διαπραγματεύσεις· ἑπομένως ἔχει ἀνάγκην τῶν προτεινομένων μέσων, τὰ ὁποῖα ζητεῖ διὰ τῶν νομοσχεδίων περὶ ὧν πρόκειται.

§103ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ, κύριοι, ἠπόρησα, ὅτε παρετήρησα τὴν Κυβέρνησιν, ἐπιμένουσαν νὰ συζητηθῶσι σήμερον τὰ νομοσχέδια τὰ ἀφορῶντα εἰς συνομολογήσεις δανείων μετὰ τῆς Ἐθνικῆς καὶ Ἰονικῆς Τραπέζης, καθὼς καὶ τὸ νομοσχέδιον τὸ ἀφορῶν εἰς τὴν αὔξησιν τῶν ἐντόκων γραμματίων· ἠπόρησα δὲ, διότι ἡ Κυβέρνησις ἐπὶ δύο καὶ ἐπέκεινα μῆνας παρημέλησε τὰς συμβάσεις αὐτὰς, παραιτήσασα ὡς ἔκθετα τὰ ἀφορῶντα εἰς αὐτὰς νομοσχέδια· ὡς ἐκ τῆς ἀδιαφορίας της δὲ ταύτης πάντες ἐδικαιούμεθα νὰ πιστεύωμεν, ὅτι παρητήθη τῶν συμβάσεων αὐτῶν. Ἠπόρησα ἀκόμη, ὅτε πρὸ ὀλίγου ἤκουσα τὸν κύριον Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν λέγοντα, ὅτι ἡ σύμβασις μετὰ τῆς Ἰονικῆς Τραπέζης πρέπει νὰ γείνῃ κατὰ μέρος, διότι πρόκειται νὰ διεξαχθῶσι νέαι διαπραγματεύσεις. Προσέθηκε δὲ, ὅτι αἱ διαπραγματεύσεις περὶ συνομολογήσεως μεγάλου ἐξωτερικοῦ δανείου εἰσὶν ἀρκούντως προκεχωρημέναι, ἡ δὲ Κυβέρνησις ἀνέβαλε τὴν συνομολόγησιν συμβάσεως, ἐπὶ μόνῳ τῷ σκοπῷ τοῦ νὰ ἐλαττώσῃ τὸ βάρος τοῦ Δημοσίου, τὸ ὁποῖον πρόκειται ἐκ τῶν δανείων ἐκείνων νὰ προκύψῃ. Ἐνόμιζον, ὕστερον ἀπὸ τὴν ὁμολογίαν αὐτὴν τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι ἤθελε παραιτηθῆ τῆς συμβάσεως, τοὐλάχιστον ἐπὶ τοῦ παρόντος, διὰ νὰ προβῇ ἡ Βουλὴ εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων· ἐὰν δὲ βραδύτερον αἱ διαπραγματεύσεις διὰ τὸ ἐξωτερικὸν δάνειον ἀποτύχωσι, τότε ἤθελε ζητήσει, εἴτε διὰ τῶν προκειμένων νομοσχεδίων εἴτε δι’ ἄλλων, τὰ ὁποῖα ἤθελεν ὑποβάλει, τὴν θεραπείαν τῶν ἀναγκῶν, περὶ ὧν πρόκειται. Ἀφοῦ ὅμως ἡ Κυβέρνησις προκαλεῖ τὴν Βουλὴν νὰ εἰσέλθῃ εἰς τὴν συζήτησιν τῶν νομοσχεδίων τῶν ἀφορώντων εἰς τὰ δάνεια, νομίζω, ὅτι, πρὶν ἢ ἡ Βουλὴ προβῇ εἰς τὴν συζήτησιν αὐτῶν, ὀφείλει νὰ γνωρίζῃ ἐν πάσῃ λεπτομερείᾳ καὶ ἀκριβείᾳ, ὁποίας ἀνάγκας πρόκειται νὰ καλύψωσι τὰ δάνεια, περὶ τῶν ὁποίων πρόκειται νὰ συζητήσωμεν· νομίζω, ὅτι δικαιοῦται ἡ ἐθνικὴ ἀντιπροσωπεία, προκειμένου περὶ δανείων, νὰ γνωρίζῃ, ἐὰν τῷ ὄντι αἱ ἀνάγκαι τοῦ δημοσίου ταμείου εἰσὶν ἀνάλογοι πρὸς τὰ ποσὰ, τὰ ὁποῖα ἡ Κυβέρνησις ζητεῖ νὰ δανεισθῇ. Προεκλήθη τῷ ὄντι ἡ Κυβέρνησις κατὰ τὴν γενικὴν συζήτησιν ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1879 νὰ ἀποκαλύψῃ ἐνώπιον τῆς ἐθνικῆς ἀντιπροσωπείας τὴν οἰκονομικὴν κατάστασιν τοῦ τόπου, διὰ νὰ πεισθῇ, ὅτι συνομολόγησις δανείου ἀποβαίνει ἀπαραίτητος. Ὁ κ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργὸς πρὸ ὀλίγου ἰσχυρίσθη, ὅτι κατὰ τὴν συζήτησιν ἐκείνην ἐφώτισεν ἐπαρκῶς τὴν Βουλὴν, ὅτι ἐπαρουσίασε πλήρη τὴν οἰκονομικὴν κατάστασιν, καὶ οὕτως ἔπεισε καὶ αὐτὴν τὴν ἀντιπολίτευσιν, ὅτι εἶναι ἀναγκαία ἡ συνομολόγησις τοῦ δανείου. Ὅταν δὲ ἰδίως ἐπραγματεύθη τὸ ζήτημα τὸ ἀφορῶν εἰς τὸ ἔλλειμμα τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1878, ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν εἶπεν, ὅτι, πρὶν κλείσῃ ἡ χρῆσις τοῦ 1878, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γνωρίζωμεν τὸ ἔλλειμμα, τὸ ὁποῖον θέλει παρουσιασθῆ. Φρονῶ, ὅτι ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἐν τῇ περιπτώσει ταύτῃ σπουδαίως δὲν ἠθέλησεν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς νὰ ὁμιλήσῃ· διότι εὑρισκόμεθα, κύριοι, κατὰ τὸν προτελευταῖον μῆνα τοῦ ἔτους 1878· ὅπως δὲ πάντες γνωρίζετε, ἀπὸ σήμερον μέχρι τῆς λήξεως τῆς χρήσεως εἶναι ἀδύνατον νὰ προκύψῃ σπουδαία διαφορὰ ὡς πρὸς τὰ ἔσοδα καὶ ἔξοδα· ἐὰν δὲ τυχὸν προκύψῃ διαφορὰ τις, αὕτη δὲν δύναται νὰ ἦναι τοσούτῳ σημαντικὴ, ὥστε νὰ δύναται ὁ κ. Ὑπουργὸς νὰ εἴπῃ, ὅτι δὲν δύναται νὰ γνωρίζῃ ὁποῖον ἔσται τὸ ἔλλειμμα τοῦ 1878. Τὰ πλεῖστα τῶν ἐσόδων τοῦ 1878 ἐβεβαιώθησαν, δὲν ὑπολείπονται δὲ εἰμὴ τὰ ἔσοδα τοῦ μηνὸς Δεκεμβρίου· ὡς πρὸς τὰ ἔξοδα, ἡ Κυβέρνησις ἐν τῇ παρούσῃ Συνόδῳ ὑπέβαλεν ἤδη ὅσα νομοσχέδια ἐνόμιζεν ἀναγκαῖα, ἀφορῶντα εἰς ἀναπληρωτικὰς πιστώσεις, ὥστε δύναται νὰ ὑπολογισθῇ σχεδὸν ἀκριβῶς τὸ ἔλλειμμα, τὸ ὁποῖον ἡ χρῆσις τοῦ 1878 θέλει παρουσιάσει. Ὡς πρὸς δὲ τὸ ἔλλειμμα τοῦ 1879, ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν εἶπε πρὸ ὀλίγου, ὅτι ὁ ὑποβληθεὶς προϋπολογισμὸς ἐπαρουσίασε τὸ ἔλλειμμα τόσον καθαρῶς, ὥστε εἶναι περιττὸν νὰ γείνῃ περὶ αὐτοῦ λόγος. Ἐν τούτοις κατὰ τὴν γενομένην συζήτησιν ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ κατεδείχθη, ὅτι τὸ ἔλλειμμα τοῦ 1879 πρόκειται νὰ ἦναι ἀνώτερον ἐκείνου, τὸ ὁποῖον ὁ ὑποβληθεὶς ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως προϋπολογισμὸς ὑπέδειξεν, ἤτοι, ἀντὶ 5.000,000, ὅσα ὁ προϋπολογισμὸς παρουσιάζει ὡς ἔλλειμμα, κατὰ τὴν κρίσιν μου τοῦτο πρόκειται νὰ φθάσῃ τὰ 13,000,000 ἢ τοὐλάχιστον τὰ 12,000,000, καὶ ἐὰν ἐξαιρεθῇ τὸ ἔλλειμμα τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1878.

§104ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ. Ἀφοῦ εἶναι τόσον τὸ ἔλλειμμα, ἕπεται, ὅτι εἶναι ἀναγκαῖα τὰ δάνεια.

§105ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν γνωρίζετε, κύριε, Καράπαυλε, εἰς ὁποῖον θὰ καταλήξω συμπέρασμα μετὰ τὰς εἰρημένας σκέψεις· ὅπως δήποτε ὅμως ἡ Κυβέρνησις ἐπιμένει σήμερον, ζητοῦσα παρὰ τῆς Βουλῆς νὰ ἐπιψηφίσῃ τὰ δάνεια, περὶ τῶν ὁποίων ὑπέβαλε τὰ νομοσχέδια ταῦτα, καὶ ἐπιμένει ἰσχυριζομένη, ὅτι πρόκειται ὄχι νὰ καλύψῃ τὸ ἔλλειμμα τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1879, ἀλλὰ τὰς ὑφισταμένας σήμερον ἀνάγκας τῆς στρατιωτικῆς καὶ ναυτικῆς ὑπηρεσίας. Ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου ὁ ἐκ Μεσολογγίου ἀξιότιμος Βουλευτὴς ὡμίλησεν ἐν ἐκτάσει, διὸ δὲν θέλω κουράσει τὴν Βουλὴν, ἀναπτύσσων ἐκ νέου τὸ θέμα τοῦτο. Φρονῶ ὅμως, ὅτι, ἐὰν πρόκηται περὶ τῶν ἀναγκῶν τῆς στρατιωτικῆς καὶ ναυτικῆς ὑπηρεσίας, τὸ αἰτούμενον ποσὸν τῶν δανείων δὲν εἶναι ἀναγκαῖον, διότι οἱ ἁρμόδιοι ὑπουργοὶ ὑπέβαλον ἐνώπιον τῆς Βουλῆς τὰ προσήκοντα νομοσχέδια περὶ ἀναπληρωτικῆς πιστώσεως, ὁ μὲν τῶν Στρατιωτικῶν ἐκ 2,000,000, ὅπερ δὲν ἐψηφίσθη εἰσέτι, ὁ δὲ ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν ἐξ 600,000, ὅπερ καὶ ἐψηφίσθη...

§106ΡΙΚΑΚΗΣ. Πρόκειται νὰ πληρώσῃ ὀφειλόμενα.

§107ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Τὰ νομοσχέδια αὐτὰ εἶναι, ὅπως ἐπανορθωθῶσιν αἱ πιστώσεις.

§108ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐὰν δὲ, εἴτε διὰ νὰ καλύψωμεν τὰ ἐλλείμματα τοῦ προϋπολογισμοῦ, εἴτε διὰ νὰ θεραπεύσωμεν τὰς ἀνάγκας τῆς στρατιωτικῆς καὶ ναυτικῆς ὑπηρεσίας, ἀποβαίνει ἀπαραίτητον νὰ συνομολογήσωμεν δάνεια, νομίζω, ὅτι τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον παρεδέχθη ἡ Κυβέρνησις, εἶναι τὸ μᾶλλον ἐπαχθὲς καὶ τὸ μᾶλλον ἐλαττωματικόν· διότι διὰ τοῦ συστήματος, τὸ ὁποῖον ἡ Κυβέρνησις παρεδέχθη, πρόκειται ὁ ἑλληνικὸς λαὸς νὰ ὑποστῇ οὐχὶ τὸν τόκον τὸν ἐν ταῖς συμβάσεσιν, οὐχὶ τὸν συνήθη παρ’ ἡμῖν τόκον, ἀλλὰ διπλάσιον καὶ τριπλάσιον αὐτοῦ. Ὁ κύριος ἐξ Ἐπιδαύρου Λιμηρᾶς συνάδελφος ἰσχυρίσθη πρὸ ὀλίγου, ὅτι, προκειμένου περὶ τοῦ δανείου τῶν 8,000,000, ἡ ποσότης αὕτη δὲν θέλει ἐπιδράσει ἐπὶ τῆς τιμῆς τοῦ ἐξωτερικοῦ συναλλάγματος, ἤτοι δὲν θέλει συνεπιφέρει νεωτέραν ὑποτίμησιν τῶν τραπεζικῶν γραμματίων, διότι ἡ Τράπεζα, καί τοι ἔχουσα τὸ δικαίωμα νὰ κυκλοφορήσῃ 73,000,000 δραχμῶν τραπεζικὰ γραμμάτια, δὲν ἠδυνήθη νὰ κυκλοφορήσῃ εἰμὴ μόνον 61,000,000. Ὁ ἀξιότιμος ἐκ Μεσολογγίου Βουλευτὴς ὀρθῶς εἰς ἀναίρεσιν τοῦ ἰσχυρισμοῦ τοῦ κ. Παπαμιχαλοπούλου παρετήρησεν, ὅτι ἡ Τράπεζα ἠδύνατο καὶ ὑπόλοιπον ποσὸν νὰ ἔχῃ ἐν κυκλοφορίᾳ, ἀλλὰ δὲν τὸ ἔθεσε, διότι εἶχε καθῆκον νὰ προνοήσῃ περὶ τῆς πίστεως καὶ περὶ τῆς θέσεως αὑτῆς ἀπέναντι τῶν ὑποχρεώσεών της, καὶ ὡς ἐκ τούτου ἐκράτησε τὸ ποσὸν αὐτὸ διαθέσιμον. Ἀλλ’ ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἀντικρούων τὸν ἐκ Μεσολογγίου Βουλευτὴν, ἰσχυρίσθη, ὅτι ἡ προσθήκη τοῦ ἐν τῇ προκειμένῃ συμβάσει ἀναφερομένου ποσοῦ εἰς τὰ νῦν ἐν κυκλοφορίᾳ ὑπάρχοντα γραμμάτια δὲν θέλει προκαλέσει ἀνωμαλίαν ἢ στενοχωρίαν τινά. Νομίζω πρωτίστως ἀναγκαῖον νὰ σᾶς ἐξηγήσω σαφέστερον τὸν λόγον, οὗ ἕνεκα ἡ Τράπεζα δὲν ἔθετο εἰς κυκλοφορίαν ὁλόκληρον τὸ ποσὸν, ὅπερ ἐδικαιοῦτο, κατὰ τὰς συμβάσεις, νὰ παραδώσῃ εἰς κυκλοφορίαν. Ἡ Τράπεζα, κύριοι, ἐκτὸς τῶν γραμματίων ἔχει καὶ ἕτερον παθητικὸν ἀπαιτητὸν εἰς τὴν ἐμφάνισιν· ἔχει τὰς ἀτόκους καταθέσεις, αἵτινες κατὰ τὴν τελευταίαν κατάστασιν ὑπερέβαινον τὰ 5000, 000 δραχμῶν· ἔχει τὰς ἐπὶ προθεσμίᾳ ἐντόκους καταθέσεις, αἵτινές εἰσι πληρωτέαι κατὰ τὴν λῆξιν τῶν ὁρισθεισῶν προθεσμιῶν, καὶ τῶν ὁποίων τὸ ποσὸν εἶναι ἀνώτερον τοῦ τῶν ἀτόκων καταθέσεων. Πρὸς ἕτοιμον δὲ ἀπόδοσιν τῶν τοιούτων καταθέσεων ἡ ἐπὶ προνοίᾳ διακριθεῖσα Διοίκησις τῆς Τραπέζης ὤφειλε νὰ ἔχῃ διαθέσιμον ἀνάλογον ποσὸν τραπεζικῶν γραμματίων.

§109ΡΟΝΤΙΡΗΣ. Εἶναι δυνατὸν νὰ πάρῃ τις χαρτὶ, ἀφοῦ θὰ ἔχῃ 18% ζημίαν;

§110ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐταὶ αἱ καταθέσεις γίνονται ὑπὸ ἀτόμων, ἅτινα μᾶλλον λόγῳ προσωρινῆς τοποθετήσεως τῶν χρημάτων των ἀποθέτουσιν αὐτὰ εἰς τὴν τράπεζαν, εἴτε ἀτόκως εἴτε ἐπὶ μικρῷ τόκῳ καὶ βραχείᾳ προθεσμίᾳ, καὶ ἅτινα ἐπαναλαμβάνουσιν ἐκ τῆς τραπέζης εὐθὺς ὡς λάβωσιν ἀνάγκην· πλὴν ὅμως τούτων, ἵνα τὸ ὅλον ποσὸν τῶν τραπεζικῶν γραμματίων θέσῃ εἰς κυκλοφορίαν, ἔπρεπε νὰ ἐπιτείνῃ πέραν τοῦ δέοντος τὰς χορηγήσεις της εἰς ἐνυπόθηκα δάνεια μακροπρόθεσμα, τὰ ὁποῖα δὲν εἶναι ἀμέσως εἰσπράξιμα, ὥστε, καθ’ ἣν περίπτωσιν ἐπέλθει ἡ ἄρσις τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας ἠδύνατο νὰ εὑρεθῇ ἐκτὸς τῶν ὅρων τοῦ καταστατικοῦ της. Ἀνεξαρτήτως ὅμως τούτων βεβαιότατον εἶναι, ὅτι ὅσα γραμμάτια λάβει ἡ Κυβέρνησις, δυνάμει τῆς συζητουμένης συμβάσεως, θὰ τεθῶσιν εἰς κυκλοφορίαν πλέον τῶν νῦν κυκλοφορούντων καὶ θὰ αὐξήσωσι τὴν ὑπερτίμησιν τοῦ ἐξωτερικοῦ συναλλάγματος. Ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἰσχυρίσθη ἀκόμη, ὅτι, ἐὰν ἐπρόκειτο ἡ Κυβέρνησις νὰ συνομολογήσῃ δάνειον ἐπὶ τόκῳ συνήθει, ἤθελον ὑποβάλει τὸν προϋπολογισμὸν τῶν ἐξόδων εἰς βάρος μεγαλύτερον ἐκείνου, ὅπερ πηγάζει ἐκ τῶν συμβάσεων μετὰ τῶν τραπεζῶν. Ἐὰν, κύριοι, τὸ σύστημα, ὑπὲρ τοῦ ὁποίου ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν συνηγόρησεν, εἶναι τὸ ὀρθότερον, νομίζω, ὅτι ὅλαι αἱ κυβερνήσεις τῶν εὐνομουμένων ἐπικρατειῶν, αἱ ὑποβαλλόμεναι εἰς τὴν πληρωμὴν τῶν συνήθων τόκων, ἤθελον προτιμᾷ νὰ δανείζωνται, ὅπως καὶ ἡμεῖς σήμερον, ἤτοι διὰ τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας τῶν τραπεζικῶν γραμματίων. Νομίζω, κύριοι, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποστηρίξῃ τις σπουδαίως τοιοῦτον ἰσχυρισμόν. Κρίνω ἄσκοπον ν’ ἀσχοληθῶ εἰς ἀναίρεσιν αὐτοῦ. Ἀλλ’ ἀκόμη ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἰσχυρίσθη, ὅτι τὸ νὰ δανεισθῇ ἡ Κυβέρνησις διὰ τῆς ἐκδόσεως ἐντόκων γραμματίων ἐπὶ τόκῳ 8% οὐδὲν ἔχει τὸ ἐλαττωματικόν, διότι δὲν πρόκειται νὰ ἐπιβαρύνωμεν τὸ δημόσιον ταμεῖον μὲ τόκον ἀνώτερον ἐκείνου, τὸν ὁποῖον θέλομεν πληρώσει ἐὰν συνάψωμεν δάνειον ἐξωτερικὸν, καὶ ὅτι τὸ δανείζεσθαι δι’ ἐντόκων γραμματίων ἢ ἐπὶ τοιούτῳ τόκῳ, ἐν ὥρᾳ ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας τῶν τραπεζικῶν γραμματίων, δὲν ἐπιβαρύνει τὴν οἰκονομικὴν θέσιν οὔτε τοῦ Δημοσίου, οὔτε τῆς κοινωνίας. Ἀλλ’ ἐλησμόνησεν ὁ κ. Ὑπουργὸς, ὅτι, ὅταν τις δανείζῃ εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια ἀναγκαστικῶς κυκλοφοροῦντα, πράγματι δανείζει ποσὸν ὀλιγώτερον κατὰ τοσοῦτον, ἐφ’ ὅσον ὑπερτιμᾶται τὸ μέταλλον ἢ τὸ ἐξωτερικὸν συνάλλαγμα. Σήμερον, ἐπὶ παραδείγματι, ἡ διαφορὰ εἶναι 12%· ὅταν δέ τις ἔχῃ εἰς τὸ βαλάντιόν του τραπεζικὰ γραμμάτια 10,000 δραχμῶν, νομίζετε, ὅτι ἔχει πραγματικὴν ἀξίαν δραχμῶν 10,000; ὄχι, ἔχει μόνον δραχμὰς 8,800· ὥστε, ἐὰν θελήσητε σήμερον διὰ τῶν ἐντόκων γραμματίων εἴτε διὰ δανείου εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια νὰ δανεισθῆτε, πρέπει νὰ ἔχητε ὑπ’ ὄψιν, ὅτι θὰ δανεισθῆτε ποσὸν ὀλιγώτερον κατὰ τοσοῦτον, καθ’ ὅσον ὑποτιμῶνται τὰ τραπεζικὰ γραμμάτια σχετικῶς πρὸς τὸ μέταλλον, διότι, κατὰ πᾶσαν πιθανότητα, τὴν ὀφειλὴν θέλετε ἐξοφλήσει, ὅταν ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία δὲν θὰ ὑφίσταται. Νομίζω, κύριοι, ὅτι, ἐὰν ἡ Βουλὴ ἐνδιαφέρηται νὰ μὴ περιέλθῃ ὁ τόπος εἰς ἀμηχανίαν, ἐκ τῆς ὁποίας θὰ ἦναι δύσκολον νὰ ἐξέλθῃ ἐπὶ πολλὰ ἔτη, πρέπει νὰ ἀρνηθῇ εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὴν ἄδειαν τοῦ νὰ δανεισθῇ δι’ ἐκδόσεως τραπεζικῶν γραμματίων. Ἐὰν, κύριοι, μέχρι τοῦδε ἡ ὑποτίμησις τῶν τραπεζικῶν γραμματίων ὑπῆρξεν οὐχὶ τόσον ἐπαισθητὴ, ἡ δὲ ὑπερτίμησις τοῦ ἐξωτερικοῦ συναλλάγματος περιωρίσθη εἰς τὰ γνωστὰ, σχετικῶς στενὰ, ὅρια, πρέπει νὰ γνωρίζωμεν, ὅτι τοῦτο προῆλθε πρῶτον ἐκ τῆς πεποιθήσεως, ὅτι πρόκειται ἐντὸς ὀλίγου χρόνου νὰ συνομολογηθῇ ἐξωτερικὸν δάνειον, χρησιμεῦον εἰς ἄρσιν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας· δεύτερον ἐκ τοῦ ὀλίγου χρόνου, καθ’ ὃν ὑπάρχει ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία· καὶ τρίτον ἐκ τῆς πεποιθήσεως, τὴν ὁποίαν ἔχει τὸ κοινὸν πρὸς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν, τῆς ὁποίας ἡ πίστις εἶναι ὁμολογουμένως μεγίστη, πεποιθήσεως ὅμως, ἥτις εἶναι ζήτημα, ἂν δύναται νὰ διατηρηθῇ ἐπὶ πολὺ, παρατεινομένης ἐπ’ ἀόριστον τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας. Δὲν πρέπει, κύριοι, ν’ ἀφήσῃ ἡ Βουλὴ, ὅπως τὸ κακὸν προβῇ ἔτι περαιτέρω, διότι, ὅπως πολὺ ὀρθῶς σᾶς εἶπεν ὁ ἔντιμος ἐκ Μεσολογγίου Βουλευτὴς, ἡ ὑπερτίμησις τοῦ ἐξωτερικοῦ συναλλάγματος, ὡς ἐκ τῆς αὐξήσεως τῶν ἐν κυκλοφορίᾳ τραπεζικῶν γραμματίων, δὲν προβαίνει ἀναλόγως τοῦ ποσοῦ τῶν τιθεμένων εἰς κυκλοφορίαν νέων γραμματίων, ἀλλὰ κατ’ ἀναλογίας ἀσυγκρίτως μείζονας, ἃς ἐκ τῶν προτέρων δὲν δύναταί τις νὰ ὑπολογίσῃ. Ἐὰν σήμερον ἔχωμεν 12, 15% ὑποτίμησιν, ὅταν ἔχωμεν μόνον 62,000,000 δραχμῶν τραπεζικὰ γραμμάτια εἰς κυκλοφορίαν, πρέπει νὰ γνωρίζωμεν, ὅτι, ἂν ἀναβιβάσωμεν αὐτὰ εἰς 70,000,000, ἡ αὔξησις δὲν θέλει εἶσθαι ἴση πρὸς τὴν ἀναλογίαν τῶν 61 πρὸς 70, ἀλλὰ διπλασία καὶ τριπλασία, διότι τότε ἡ κοινωνία, ἀποβάλλουσα τὴν ἐλπίδα, ὅτι θὰ συνομολογηθῇ δάνειον ἐξωτερικὸν εἰς χρυσὸν, θέλει πιστεύσει, ὅτι ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία ἐγκαθιδρύθη ὁριστικῶς καὶ μονίμως, καὶ ἑπομένως ἡ ὑποτίμησις τῶν τραπεζικῶν γραμματίων θέλει εἶσθαι καταπληκτική. Ὑπῆρχον παρ’ ἡμῖν πολλοὶ φρονοῦντες, ὅτι δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ὑπερβῇ ἡ ὑπερτίμησις τοῦ ἐξωτερικοῦ συναλλάγματος περισσότερον τῶν 10%, αὐτοὶ ὅμως νομίζω, ὅτι σήμερον δὲν ἐμμένουσιν εἰς τὴν γνώμην των· οὗτοι ἐπίστευον πρό τινων μηνῶν, ὅτι ἐκ τῆς ἐξαγωγῆς τοῦ σταφιδοκαρποῦ ἤθελεν εἰσέλθει τοσοῦτον μεταλλικὸν, ὥστε τὸ ἐξωτερικὸν συνάλλαγμα νὰ ὑποστῇ ἐπαισθητὴν ἐλάττωσιν· ἀλλ’ εὑρέθησαν ἠπατημένοι, διότι ὄχι μόνον δὲν ἠλαττώθη ἡ ὑπερτίμησις, ἀλλὰ μᾶλλον ηὐξήθη, διότι ἀπεδείχθη, ὅτι ἡ Ἑλλὰς ἐξάγει ἀσυγκρίτως πλειότερα χρήματα διὰ τὰ ἐκ τῆς ἀλλοδαπῆς εἰσαγόμενα πράγματα παρ’ ὅσα εἰσάγει διὰ τῶν εἰς τὴν ἀλλοδαπὴν ἐξαγομένων προϊόντων της. Τίς μεταξὺ ἡμῶν δὲν γνωρίζει, τί προκύπτει ἐκ τούτου; Ἀφοῦ σήμερον ἐπῆλθεν, ἕνεκα τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, ἡ γνωστὴ ὑπερτίμησις τοῦ μεταλλικοῦ, καὶ μετὰ τὴν πάγκοινον πεποίθησιν τῆς προσεχοῦς ἄρσεως τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, τίς δὲν προβλέπει τὸν βαθμὸν τῆς ὑπερτιμήσεως μετὰ τὴν αὔξησιν τῶν κυκλοφορούντων γραμματίων; Ἰσχυρίσθησαν, ὅτι ἐκ τῆς ὑπερτιμήσεως τῶν χρεωγράφων τοῦ Δημοσίου προκύπτει ἡ πίστις τῆς Κυβερνήσεως. Ταῦτα ὁμολογουμένως ἐτιμήθησαν ἄνευ τοῦ ἀρτίου· ὅταν ὅμως, κύριοι, ἀναλογισθῆτε, ὅτι τῶν χρεωγράφων, τὰ ὁποῖα ἰδίως ἔλαβον τὴν ἀνατίμησιν ταύτην, ὁ τόκος καὶ τὸ χρεωλύσιον πληρώνονται ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ, καὶ ἑπομένως πληρώνονται εἰς χρυσὸν, ὅταν ἀναλογισθῆτε, ὅτι τὰ τραπεζικὰ γραμμάτια, διὰ τῶν ὁποίων ἀγοράζονται ταῦτα ἐν τῇ ἡμετέρᾳ ἀγορᾷ, ἔχουν 1% ὑποτίμησιν, θέλετε πεισθῆ ὅτι ὄχι μόνον δὲν ὑπερετιμήθησαν, ἀλλ’ εὑρίσκονται κάτω τῆς τιμῆς ἐκείνης, ἐν ᾗ εὑρίσκοντο, πρὶν ἢ ἐπέλθῃ ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία· ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία τῶν τραπεζικῶν γραμματίων μετέβαλεν αὐτὰ ἐν τῷ οὐσιώδει αὐτῶν ὅρῳ· ἐν τῇ φύσει αὐτῶν τὰ τραπεζικὰ γραμμάτια προωρίσθησαν ἀρχικῶς ν’ ἀντιπροσωπεύουν μεταλλικὸν εὑρισκόμενον ἐν τοῖς ταμείοις τῶν τραπεζῶν καὶ βραχυπρόθεσμα ἐμπορικὰ γραμμάτια· ὅταν ὅμως τὰ γραμμάτια ταῦτα οὐδὲν ἀντιπροσωπεύουν, δὲν δύνανται νὰ ἔχουν τὴν ἀξίαν τοῦ νομίσματος, δὲν δύνανται νὰ ἔχωσι τὴν ἀξίαν, τὴν ὁποίαν εἶχον τὰ γραμμάτια κυκλοφοροῦντα ἐν τῇ ἐποχῇ, κατὰ τὴν ὁποίαν δὲν ὑπῆρχεν ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία. Ἄν, κύριοι, προβαίνωμεν, αὐξάνοντες τὸ ποσὸν τῶν ἐν κυκλοφορίᾳ τραπεζικῶν γραμματίων ἀναγκαστικῶς κυκλοφορούντων, πρέπει νὰ γνωρίζωμεν, ὅτι εἶναι ἀδύνατον νὰ ὑπάρξῃ ἐμπόριον, ἀδύνατον νὰ ὑπάρξῃ συναλλαγή, ἀδύνατον νὰ μὴ ἐπέλθωσιν ἀναστατώσεις οἰκονομικαί, διότι πῶς εἶναι δυνατὸν, κύριοι, νὰ γείνωσιν ἐπιχειρήσεις ἐμπορικαί, ὅταν οὐδεὶς γνωρίζῃ ὁποία τις ἔσται ἡ τιμὴ τοῦ ἐξωτερικοῦ συναλλάγματος μετὰ μίαν, δύο ἢ πέντε ἡμέρας, ὅταν οὐδεὶς γνωρίζῃ ὁποίαν περιουσίαν ἔχει μετὰ μίαν, δύο ἢ πέντε ἡμέρας; Νομίζετε, κύριοι, ὅτι ὅσοι ἔχετε εἰς τὰ βαλάντιά σας τραπεζικὰ γραμμάτια σήμερον κρατεῖτε τῷ ὄντι περιουσίαν πραγματικήν; Ἐὰν δ’ ἐπιταθῇ ἡ ἔκδοσις τραπεζικῶν γραμματίων καὶ φθάσῃ τὸ ἐξωτερικὸν συνάλλαγμα εἰς 50 καὶ 60%, νομίζετε ὅτι ἡ περιουσίας σας δὲν ἐλαττοῦται κατὰ τὸ ½; Δὲν πρέπει, κύριοι, νὰ ἀπατώμεθα! πρέπει νὰ ἐννοήσωμεν, ὅτι, ἂν ἀκόμη παρ’ ἡμῖν ἦναι περιωρισμένα τὰ δεινὰ τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, αὐτὸ προῆλθεν ἐκ τῆς πεποιθήσεως, ὅτι πρόκειται ἐντὸς ὀλίγου νὰ συνομολογηθῇ ἐξωτερικὸν δάνειον εἰς μεταλλικόν· ἂν ὅμως ἡ ἐλπὶς αὕτη ἐκλείψῃ, αἱ οἰκονομικαὶ καταστροφαὶ θέλουσιν αὐξήσει, καὶ ἡ μικρὰ ἡμῶν κοινωνία θέλει εὑρεθῆ εἰς θέσιν δυσχερεστάτην, ἢ μᾶλλον εἰς θέσιν, εἰς τὴν ὁποίαν οὐδέποτε μέχρι τοῦδε εὑρέθη! Τινὲς τῶν συναδέλφων ἀντέλεξαν ἀπὸ τῆς θέσεώς των ἰσχυριζόμενοι, ὅτι τὰ κακὰ ταῦτα δὲν ἐπῆλθον εἰς ἄλλα Κράτη, εἰς τὰ ὁποῖα πρὸ ἡμῶν ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία καθιδρύθη· εἰς αὐτοὺς παρατηρῶ, ὅτι τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος δὲν δύναται κατὰ τοῦτο νὰ ἐξομοιωθῇ πρὸς τὰ Κράτη ἐκεῖνα, καὶ διὰ τὴν στενότητα τῶν ὁρίων του καὶ διότι τὰ πάντα ἔξωθεν προμηθευόμεθα· ἄν, ὡς ἐν παραδείγματι, τὴν Γαλλίαν ἀποκλείσητε ἀπὸ ὅλην τὴν οἰκουμένην, ἡ Γαλλία δύναται νὰ ζήσῃ μόνη, ὄχι ὅμως καὶ ἡ Ἑλλάς· ἡ Ἑλλὰς ἀφ’ ὅσα καταναλίσκει εἴδη ἐνδυμασίας καὶ τροφῆς κατὰ τὰ ⅘ τὰ προμηθεύεται ἐκ τῆς ἀλλοδαπῆς, τοῦτο δὲν ὑποβάλλεται εἰς ἀντίῤῥησίν τινα. Ὀφείλομεν νὰ γνωρίζωμεν, ὅτι, ἂν ἐγκαίρως δὲν ἀρθῇ ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία τὰ δεινὰ αὐτῆς παρ’ ἡμῖν ἐπὶ τοσοῦτον θὰ ἐξογκωθῶσιν, ὥστε θέλομεν ἀναλάβει μεγίστην εὐθύνην, ἂν σήμερον ἐγκρίνωμεν τὴν ζητουμένην ἐπέκτασιν τοῦ ποσοῦ τῶν ἀναγκαστικῶς κυκλοφορούντων γραμματίων. Πρέπει πάντες, καὶ μάλιστα ὅσοι πρόκειται νὰ ψηφίσουν ὑπὲρ τῆς ἀρχῆς τῆς αὐξήσεως τῶν τραπεζικῶν γραμματίων, νὰ γνωρίζωσι τὸ μέγεθος τῆς εὐθύνης, ἣν ἀπέναντι τῆς κοινωνίας ἀναλαμβάνουσιν. Ἀλλ’ ἐπὶ τέλους ἠδυνάμην καὶ εἰς τὸ σχέδιον ἀκόμη τοῦ νὰ δανεισθῶμεν διὰ τῆς αὐξήσεως τῶν τραπεζικῶν γραμματίων νὰ συγκατατεθῶ, ἐὰν ἦτο ἀδύνατον ἄλλως νὰ συνομολογήσωμεν δάνειον, διότι τότε ἤθελον ὑποκύψει εἰς τὴν ἀναπόδραστον ἀνάγκην. Φρονῶ ὅμως, ὅτι δύναται ἡ Κυβέρνησίς μας νὰ δανεισθῇ εἰς μεταλλικὸν· καὶ ἐν τῇ ἐκθέσει τῆς Ἐπιτροπῆς τῶν Οἰκονομικῶν ὡς Εἰσηγητὴς αὐτῆς ἀνέφερον καὶ ἤδη ἐπαναλαμβάνω ἐνώπιον ὑμῶν, ὅτι εἰς τὴν Κυβέρνησιν πρὸ μηνῶν τριῶν ἢ τεσσάρων ὑπεβλήθησαν προτάσεις περὶ συνομολογήσεως δανείου ἐξ ἐννέα ἢ δέκα ἑκατομμυρίων εἰς μεταλλικὸν ἐπὶ τόκῳ οὐχὶ ἀνωτέρῳ ἐκείνου, τὸν ὁποῖον πρόκειται διὰ τῆς ἐκδόσεως ἐντόκων γραμματίων νὰ πληρώσῃ, καὶ ὅμως ἡ Κυβέρνησις δὲν ἐδέχθη τὴν πρότασιν ταύτην τότε, διότι εἶχε τὴν ἐλπίδα, ὅτι ἤθελε συνομολογήσει ἐξωτερικὸν δάνειον· καὶ σήμερον ἀκόμη φρονῶ, ὅτι αὐτοὺς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι προσέφερον τότε τὸ δάνειον δύναται προθύμους νὰ τοὺς εὕρῃ εἰς τὴν χορήγησιν ποσοῦ ἴσου ἢ καὶ κατὰ τι ἐλάσσονος. Ἡ συνομολόγησις ἐξωτερικοῦ δανείου εἰς μεταλλικὸν εἶναι τῷ ὄντι τόσον ἀδύνατος, ὥστε σήμερον νὰ προβῶμεν εἰς τὴν ἐπιψήφισιν νόμων, οἱ ὁποῖοι θέλουσι κατασταθῆ μετ’ οὐ πολὺ ἄχρηστοι, ἐὰν συνομολογηθῇ τὸ δάνειον αὐτό; Ἡ Κυβέρνησις ὡμολόγησεν, ὅτι εἶναι λίαν πιθανὸν νὰ συνομολογήσῃ τὸ δάνειον, καὶ μόνον ἀναβάλλει ἐπὶ ἡμέρας τινάς, διὰ νὰ ἐπιτύχῃ τὴν ἐλάττωσιν τοῦ βάρους, τὸ ὁποῖον θὰ βαρύνῃ τὸν προϋπολογισμόν· διατὶ λοιπὸν σπεύδομεν; διατὶ σήμερον νὰ ψηφίσωμεν τὴν αὔξησιν τῶν ἀναγκαστικῶς κυκλοφορούντων γραμματίων ἐπὶ βλάβῃ προφανεῖ τοῦ τόπου; διατὶ νὰ ἐπαυξάνωμεν τὸν πανικὸν ἐν τῇ κοινωνίᾳ, ἐνῷ χρέος τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς Βουλῆς εἶναι ἐκ παντὸς τρόπου ν’ ἀπαλλάξωμεν τὴν κοινωνίαν ἀπὸ τοὺς φόβους αὐτούς; Ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, τῷ ἀφορῶντι εἰς τὴν ἐπιψήφισιν τῶν δύο μετὰ τῆς Κυβερνήσεως συμβάσεων, ἡ Ἐπιτροπὴ τῶν Οἰκονομικῶν ἐπρότεινε νὰ χωρισθῇ ἡ σύμβασις, ἡ ἀφορῶσα εἰς τὸ δάνειον τῶν δύω ἑκατομμυρίων, τὸ συνομολογηθὲν ἐπὶ ἐνεχειριάσει τῶν τίτλων τοῦ δανείου τῶν 10,000,000, τοῦτο δὲ, διότι τὸ δάνειον τοῦτο ἐγένετο· τὰ χρήματα ἤδη κατηναλώθησαν, καὶ ἡ Βουλὴ δὲν δύναται ἢ νὰ κυρώσῃ τὴν γενομένην δαπάνην, ἀλλ’ ὅμως ἐπρότεινε καὶ μίαν τροποποίησιν ἡ Ἐπιτροπή, δηλαδὴ τὰ χρεώγραφα, τὰ ὁποῖα πρόκειται ν’ ἀνακτήσῃ ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ἐκ τοῦ δανείου τῶν 10,000,000, νὰ ἀκυρωθῶσι.

§111ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὸ εἶχεν εἰς τὸν νοῦν της ἡ Κυβέρνησις, ὅταν ἔκαμεν αὐτὴν τὴν σύμβασιν.

§112ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Τουλάχιστον ἡ σύμβασις δὲν τὸ λέγει, οὐδὲ τὸ νομοσχέδιον· ἀλλ’ αὐτὸ ἀποβλέπει ἁπλῶς εἰς τὴν ἐπικύρωσιν τῶν συμβάσεων τούτων. Διὰ τοῦ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον προέβαλεν ἡ Κυβέρνησις, ἐζήτει νὰ κυρωθῇ ἡ σύμβασις μετὰ τῆς Τραπέζης, καὶ οὕτω ν’ ἀνακτήσῃ τὰς ὁμολογίας τοῦ δανείου τῶν 10 ἑκατομμυρίων, αἱ ὁποῖαι εἶχον κατατεθῇ· ἀνακτῶσα δὲ ταύτας, φυσικὸν ἦτο τὸ δικαίωμα αὐτῆς καὶ νὰ πωλήσῃ καὶ νὰ προμηθευθῇ δι’ αὐτῶν νέα χρήματα, ἐνῷ ὁ λόγος, δι’ ὃν δὲν ἐπωλήθησαν αἱ ὁμολογίαι αὗται τοῦ δανείου τῶν 10 ἑκατομμυρίων, ἀναφέρεται εἰς αὐτὸ τὸ συμφέρον τοῦ Δημοσίου, δηλαδὴ ἡ διάθεσις τῶν ὁμολογιῶν αὐτῶν ἐπὶ τοῖς ὅροις τοῦ σχετικοῦ νόμου ἀπέβαινεν ἐπιβλαβὴς εἰς τὸ Δημόσιον. Ἀφοῦ ἤδη εἰσήχθη ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία, διότι τὸ δάνειον ἐκεῖνο εἶχεν ἐκδοθῆ πρὸ αὐτῆς, ἤτοι ἦτο ὡρισμένη ἡ πραγματοποίησίς του διὰ μεταλλικοῦ, ὡς ἐκ τούτου δὲ καὶ ἡ Κυβέρνησις ἐπροτίμησε νὰ τὰς ἐνεχυριάσῃ εἰς τὴν Τράπεζαν καὶ νὰ δανεισθῇ, ὅπως ἐδανείσθη, διὰ τοῦτο παρακαλῶ τὴν Κυβέρνησιν, ἂν συμμερίζηται τὴν γνώμην μου, νὰ συγκατατεθῇ, ὥστε νὰ ἐπιψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ἡ Ἐπιτροπὴ τῶν Οἰκονομικῶν ὑπέβαλεν εἰς τὴν Βουλήν. Καταστρέφων, κύριοι, τὸν λόγον παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ ἀρνηθῇ τὴν ψῆφόν της εἰς νομοσχέδιον, ἀφορῶν εἰς τὴν αὔξησιν τῶν ἀναγκαστικῶς κυκλοφορούντων γραμματίων. Παρακαλῶ τὴν Βουλὴν ν’ ἀναμνησθῇ, ὁπόσων κακῶν καὶ ὁποίων δεινῶν πρόκειται διὰ τῆς ἀποφάσεώς της νὰ γείνῃ πρόξενος εἰς τὸν τόπον· τόσον δὲ μᾶλλον φρονῶ, ὅτι σήμερον πρέπει νὰ ἀναβάλωμεν πᾶσαν ἐπὶ τούτου ἀπόφασίν μας, καθόσον, ὅπως καὶ ἡ Κυβέρνησις πρὸ ὀλίγου ἰσχυρίσθη, αἱ διαπραγματεύσεις περὶ συνομολογήσεως ἐξωτερικοῦ δανείου εἶναι ἀρκούντως προηγμέναι, καὶ μετ’ ὀλίγας ἡμέρας θὰ ἦναι εἰς θέσιν ἡ Κυβέρνησις νὰ γνωρίζῃ, ἂν τὸ δάνειον τοῦτο δύναται νὰ συνομολογηθῇ· ἀλλὰ καὶ ἄνευ τούτου θέλω παρακαλέσει τὴν Βουλὴν ν’ ἀρνηθῇ τὴν ψῆφόν της εἰς τὸ προκείμενον νομοσχέδιον καὶ νὰ προτρέψῃ τὴν Κυβέρνησιν ν’ ἀκολουθήσῃ ἕτερον σύστημα τοῦ δανείζεσθαι, ἂν τὸ δάνειον ἦναι ἀπαραίτητον, ὅπως πρὸ ὀλίγου παρεστάθη.

§113ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. (Πρωθυπουργός). Περιμένετε, διατί βιάζεσθε; μᾶς λέγουσι. Περιμένομεν, ἀλλ’ ἡ Βουλὴ θὰ ἐξακολουθήσῃ περιμένουσα; δὲν ἐπισπεύδομεν τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ προϋπολογισμοῦ· διατί; διότι ὑποπτεύομεν, ὅτι δυνατὸν νὰ μὴ ἔχωμεν ἐντὸς ὀλίγου ἀπαρτίαν. Καὶ ἀπορῶ πῶς, ἀντὶ νὰ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψιν τὴν κατάστασιν αὐτὴν καὶ τὰς ἀνάγκας, εἰς τὰς ὁποίας εὑρίσκεται ὁ τόπος, μετεβλήθη τὸ βῆμα τοῦτο σήμερον εἰς βῆμα διδασκαλίας καὶ ἐπιστημονικῶν συζητήσεων περὶ ἐντόκων γραμματίων. Καὶ ποία εἶναι ἡ ἀξία καὶ τ’ ἀποτελέσματα τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας· περὶ τούτου πρόκειται σήμερον; Ἀλλὰ τοῦτο δὲν τὸ ἐσυζητήσαμεν ἐν τῇ Οἰκουμενικῇ, οὔτε ἠδυνάμεθα νὰ τὸ συζητήσωμεν· διατί; διότι εἴχομεν ἀνάγκην χρημάτων καὶ εἴχομεν ἀνάγκην ἄμεσον, καὶ τὰ χρήματα δὲν ἠδυνάμεθα νὰ εὕρωμεν, οὔτε προσθέτοντες φόρους, οὔτε ἐπιζητοῦντες κανονικῶς δάνεια, εἰμὴ δι’ αὐτοῦ τοῦ μέσου. Ἡ ἰδία κατάστασις ὑφίσταται σήμερον· κατὰ δυστυχίαν ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία καὶ τὰ ἔντοκα γραμμάτια καλοῦνται καὶ ἤδη νὰ ἀναπληρώσουν τὴν ἀνάγκην αὐτήν. Ἀλλὰ διατί δὲν πραγματοποιεῖτε τὸ μέγα δάνειον, μᾶς λέγουν, καὶ δὲν φέρετε ἔξωθεν μεταλλικόν; Καὶ ὁ κ. Τρικούπης ἀποδίδει τοῦτο εἰς τὴν ἀνικανότητα καὶ ἀνεπιτηδειότητα, μὲ τὴν ὁποίαν διεξαγάγομεν τὰς διαπραγματεύσεις. Λυποῦμαι, διότι τὸ λέγει ὁ κ. Τρικούπης, καὶ μόνον διὰ τοῦτο· εἶμαι συνειθισμένος ν’ ἀκούω τοιαύτας ἐπικρίσεις συνήθως ἀπὸ τὰς ἀντιπολιτεύσεις, καὶ βαρυτέρας ἔτι· ἂν δὲν μὲ ἀπατᾷ ἡ μνήμη, ἐνθυμοῦμαι, ὅτε ἡμεῖς ὅλοι ἀπετελοῦμεν τὴν Οἰκουμενικὴν Κυβέρνησιν, γνωρίζετε μᾶς ἐπέκρινον καὶ τὸν κ. Τρικούπην, ἀλλὰ δὲν παρεπονέθην τότε· ἤδη παρὰ τοῦ κ. Τρικούπη δὲν ἠδυνάμην νὰ περιμένω τοιαύτην μομφὴν, ἐπιτετραμμένην νὰ προφέρηται ἐκ στόματος ἄλλων γνωστῶν. Κύριοι, ὁ σκοπὸς τοῦ ἐξωτερικοῦ δανείου εἶναι πρὸ πάντων νὰ ἄρωμεν τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν· καὶ μετὰ τοῦτο νὰ θεραπεύσωμεν τὰς ἀνάγκας τοῦ τόπου. Χάριν τοῦ πρώτου πρέπει νὰ φέρωμεν εἰς τὴν Ἑλλάδα μεταλλικὸν μέχρι 35 ἑκατομμυρίων τοὐλάχιστον. Καὶ τί ἠδυνάμεθα μέχρι τοῦδε νὰ ἔχωμεν βέβαιον, ἐὰν παρεδεχόμεθα τὰς προτάσεις, τὰς ὁποίας μᾶς ἔκαμον; Τινές τούτων εἰσὶν ὅλως ἀπαράδεκτοι. Ἐκτὸς ὅμως τούτου μᾶς ὑπόσχονται 22 ἑκατομμύρια μόνον· αὐτὰ ὑπόσχονται νὰ πληρώσωσιν ἐπὶ συμφωνίᾳ, καὶ ἂν πραγματοποιηθῇ τὸ δάνειον, νὰ κρατήσουν αὐτοὶ πρῶτοι ὅσα μᾶς ἔδωσαν, ἡμεῖς δὲ μένοντες τυχὸν μὲ τὰ 22 ἑκατομμύρια ποίαν δυνάμεθα νὰ πληρώσωμεν ἀνάγκην; Θὰ ἐπιβαρύνωμεν μόνον τὸν προϋπολογισμὸν μὲ τόκους 3 ἑκατομμυρίων περίπου.

§114ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§115ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐν ᾧ ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία θέλει ὑφίσταται, ὄχι μόνον ζημιοῦσα τὸν τόπον, ἀλλὰ δεσμεύουσα καὶ τὰς χεῖρας τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς Ἑλλάδος, καὶ ἐκμηδενίζουσα τὴν οἰκονομικὴν αὐτῆς ἰσχύν.

§116ΠΟΛΛΟΙ. Βέβαια, βέβαια.

§117ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Διότι, ἐὰν δὲν πληρωθῇ τὸ δάνειον, ὥστε ν’ ἀρθῇ ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία, θὰ ἔχωμεν προσκόμματα καὶ εἰς τὴν ἐξωτερικὴν πίστιν ἡμῶν, καὶ ὕστερον οὐδὲν θὰ δυνηθῶμεν νὰ πράξωμεν, διότι ἐξηντλήσαμεν οὕτω τὴν πίστιν μας ἀποτυχόντες. Καὶ ἄλλοτε σᾶς εἶπον, ἔχομεν ἀνάγκην ν’ ἄρωμεν τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν καὶ διὰ τὸ συμφέρον τῆς κοινωνίας, καὶ διὰ τὴν εὐκολίαν τῆς Κυβερνήσεως. Οὕτω θὰ ἔχωμεν τὰς Τραπέζας ἐλευθέρας, ὥστε ἐν ἀνάγκῃ νὰ καταφύγωμεν, καὶ εὕρωμεν καὶ πάλιν ἀμέσως καὶ ταχέως χρήματα. Λοιπὸν, κύριοι, ἔπρεπε νὰ σπεύσωμεν, χωρὶς νὰ βεβαιωθῶμεν, ὅτι τὸ δάνειον θέλει πραγματοποιηθῆ τοσοῦτον, ὅσον νὰ ἱκανοποιῇ τὰς ἀνάγκας μας καὶ νὰ δεχθῶμεν βάρη τοιαῦτα ὑπέρογκα χωρὶς νὰ ἐλευθερωθῶμεν; Ἰδοὺ ἡ δυσκολία, διὰ τὴν ὁποίαν δὲν ἐτολμήσαμεν, δὲν ἀπεφασίσαμεν νὰ πραγματοποιήσωμεν τὸ δάνειον. Ἐσκεπτόμεθα, ἐμελετῶμεν καὶ ἀνεβάλομεν, καὶ πρέπει ν’ ἀναβάλωμεν, μέχρις οὗ ἐπιτύχωμεν. Διὰ τῶν δανείων, ἅτινα σᾶς προετείναμεν, μένομεν κύριοι νὰ ἐκλέξωμεν τὴν κατάλληλον ὥραν, διότι, ἔχοντες νὰ ζήσωμεν καὶ νὰ καλύψωμεν τὰς προσωρινὰς ἀνάγκας ἡμῶν, δυνάμεθα νὰ περιμείνωμεν καὶ νὰ πραγματοποιήσωμεν, ὅταν θέλωμεν, τὸ δάνειον, ὅταν μᾶς συμφέρῃ καὶ ὅταν βεβαιωθῶμεν, ὅτι δυνάμεθα πραγματικῶς νὰ τὸ πραγματοποιήσωμεν ὁλόκληρον καὶ ὅσον μᾶς ἀναγκαιοῖ ἀφεύκτως. Διὰ δύο ἔτι λόγους, κύριοι, μέχρι τοῦδε δὲν ἐπραγματοποιήθη τὸ ἐξωτερικὸν δάνειον. Πρῶτον, διότι ἐζητήθη ἡ σφράγισις, ἡ πώλησις καὶ ἡ διαχείρισις τοῦ χαρτοσήμου νὰ γίνηται ἀπὸ τὴν Τράπεζαν ἀποκλειστικῶς, ἡμεῖς δὲ νὰ μὴ ἀναμιγνυώμεθα οὐδόλως. Τοῦτο ἐθεωρήθη κακὸν καὶ ἀτιμωτικὸν διὰ τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν· ἄλλως ἀπηντήθησαν δυσκολίαι καὶ ἐκ μέρους τῆς Τραπέζης. Θέλετε ὅμως νὰ σᾶς εἴπω, διὰ νὰ λύσωμεν αὐτὴν τὴν δυσκολίαν, μέχρι τίνος ἐγὼ ἐπροχώρησα; Ἐδέχθημεν καὶ τὸν ὅρον τοῦτον, καὶ εἴπομεν μάλιστα, ὑπογράψατε τὴν σύμβασιν· ὅταν ὅμως ἐδώκαμεν τὴν παραγγελίαν νὰ ὑπογραφῇ ἡ σύμβασις, μᾶς εἶπον: ἀναβάλετε, διότι αἱ περιστάσεις τῆς Εὐρώπης δὲν εἶνε ὁμαλαὶ, ὁ οὐρανὸς εἶναι θολός. Βλέπετε, ὅτι ἀφοῦ δὲν εἶναι βέβαιον, ὅτι θὰ εἴχομεν δάνειον πλῆρες, θὰ ὑπεβαλλόμεθα εἰς τὸν ἀτιμωτικὸν αὐτὸν ὅρον. Τρίτον ὅμως, καὶ ὅταν ἀπεφασίσαμεν νὰ δεχθῶμεν ταῦτα, δὲν ἠθέλησαν νὰ ὑπογράψωσι τὴν σύμβασιν. Τώρα μᾶς λέγουν, διατί δέχεσθε ἐσφαλμένον σύστημα καὶ δὲν πραγματοποιεῖτε δάνειον ἐξωτερικόν; Διατί; διότι δὲν ἠδυνήθημεν.

§118ΡΙΚΑΚΗΣ. Βλέπετε, ἡ πίστις δὲν ὠφέλησε.

§119ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δὲν ἠξεύρω ἂν ὠφέλησεν ἡ πίστις, ὑπάρχει ὅμως εἷς κίνδυνος ἢ μία ἀμφιβολία, ἐὰν πρέπῃ νὰ δοκιμάσωμεν καθαρῶς τὴν πίστιν μας. Μᾶς εἶπον, καὶ ἐγὼ κλίνω ὑπὲρ τῆς γνώμης αὐτῆς, μᾶς εἶπε τὸ comptoir d’ escompte ἀναδέχομαι νὰ ἐκδώσω ἐν ὀνόματι τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως δάνειον διὰ 50,000,000 μὲ ὅρους λίαν ἐλαφροτέρους καὶ μὲ τὴν ἀπάλειψιν τοῦ ἀτιμωτικοῦ περὶ χαρτοσήμου ὅρου, ζητῶ δὲ μόνον 200,000 φράγκων διὰ τὰ ἔξοδα δημοσιεύσεων κλπ. Κύριοι, εἶπον κατὰ τὴν συζήτησιν τῆς προτάσεως αὐτῆς· αὐτὸ δὲν εἶναι δάνειον, ἀλλ’ ὑπόσχεσις, καὶ δύναται νὰ πραγματοποιηθῇ ἢ μὴ, ἂν δὲ δὲν πραγματοποιηθῇ, θὰ διακινδυνεύσωμεν τὴν πίστιν καὶ τὴν ὑπόληψιν τοῦ Ἔθνους. Εὑρισκόμεθα λοιπὸν μεταξὺ τραπεζιτῶν, οἱ ὁποῖοι προβάλλουν οὓς εἶπον ὑμῖν ὅρους, καὶ καταστήματος, τὸ ὁποῖον προσβάλλει τὴν ἔκδοσιν, ὅπως σᾶς εἶπον· αἱ γνῶμαί εἰσι διῃρημέναι, ἀλλ’ ἡ πλειονοψηφία εἶναι ὑπὲρ τῆς πρώτης ἰδέας, ἐγὼ εἶμαι ἡ μειονοψηφία.

§120ΡΙΚΑΚΗΣ. Ἐλπίζομεν νὰ εὑρεθῇ μίαν τρίτη, διότι οὔτε ἡ μία, οὔτε ἡ ἄλλη εἶναι ὀρθή.

§121ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐπρότειναν καὶ τρίτην ἰδέαν, τὴν ὁποίαν ἐγὼ ἐντελῶς ἀποκρούω, νὰ ἐνεργήσωμεν δηλαδὴ ἐσωτερικὸν δάνειον ἕως 20,000,000. Κατ’ ἐμὲ, οὕτω θὰ ἐπιβαρύνωμεν μὲ ἓν βάρος μέγα τὸν προϋπολογισμὸν, μὲ τόκους 1,800,000 δραχμῶν, καὶ θὰ μείνωμεν πάντοτε εἰς τὰ ἴδια, διότι θ’ ἀποσυρθῇ ἓν ποσὸν γραμματίων, τὰ ὁποῖα θέλουν μᾶς δανείσει, ἵνα περιορίσωμεν, δίδοντες αὐτὰ εἰς τὴν Τράπεζαν, τὸν ἀριθμὸν τῶν ἐν κυκλοφορίᾳ· καὶ ἴσως τοῦτο θέλει φέρει μεταβολήν τινα εἰς τὴν ὑπερτίμησιν τοῦ συναλλάγματος προσωρινήν. Ἀλλ’ ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία θέλει μένει πάντοτε μὲ ὅλα τὰ κακά της. Κύριοι, βλέπετε, δὲν εὑρίσκομεν ἐξωτερικὸν δάνειον, καὶ ἀνεβάλομεν τὴν συζήτησιν τῶν συμβάσεων ὄχι δι’ ἄλλον λόγον, ὄχι διότι, ὡς εἶπεν ὁ κ. Τρικούπης, προετιμήσαμεν τρυφερώτερα ζητήματα, ἀλλὰ διότι εὑρισκόμεθα εἰς τὰς στενοχωρίας, τὰς ὁποίας σᾶς προεξέθεσα. Καὶ ποῖα εἶναι τὰ τρυφερώτερα αὐτὰ ζητήματα; Τὸ περὶ πτωχεύσεως, τὸ περὶ ὁδοποιΐας τὸ περὶ στρατολογίας. Ἰδοὺ τὰ τρυφερώτερα ζητήματα, τὰ ὁποῖα προετιμήσαμεν, καὶ μοὶ κακοφαίνεται πολὺ, ἐπαναλαμβάνω, πῶς ὁ κ. Τρικούπης, ἀνὴρ διακεκριμένος, μεταχειρίζεται τοιαύτας ἀτόπους ἐκφράσεις καὶ λέξεις, αἵτινες, ἐὰν προεφέροντο ἀπ’ ἄλλου, ἤθελον τὰς καταφρονήσει. Ἀπὸ τὸν Σεπτέμβριον λοιπὸν ἀνεβάλομεν νὰ συζητήσωμεν τὰς συμβάσεις αὐτὰς, διότι ἠλπίζομεν νὰ εὕρωμεν ἐξωτερικὸν δάνειον μὲ ὅρους συμφέροντας. Νῦν πλησιάζομεν εἰς τὰ ἔσχατα τῆς Βουλῆς· καιρὸν δὲν ἔχομεν νὰ περιμένωμεν. Ἂν δὲν μᾶς δώσητε τὰς πιστώσεις, τότε θέλετε ν’ ἀφήσητε τὴν Κυβέρνησιν καὶ τὸν τόπον ἄνευ μέσων ὑπάρξεως. Ἂν νομίζητε, ὅτι αὐτὸ συμφέρει εἰς τὸ ἔθνος, εἶσθε κύριοι νὰ τὸ πράξητε, ἀλλ’ ἐφ’ ὑμᾶς ἡ εὐθύνη. Ἠκούσατε πολλὰ περὶ ἐντόκων γραμματίων καὶ περὶ ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας. Ἐπαναλαμβάνω, ὅταν ἐξετάζωμεν τὸ ζήτημα ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῆς ἀνάγκης, ὅλαι αὐταὶ αἱ θεωρίαι εἰσὶ μάταιαι, πρέπει νὰ εὕρω ἄρτον. Ἀλλ’ ἔστω, ἂς ἐξετάσω καὶ ἐγὼ τὰ ζητήματα ἐπιστημονικῶς. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι ἀπειλούμεθα ἀπὸ τόσης πλημμύρας γραμματίων, ὥστε φόβος εἶναι μήπως φθάσωμεν εἰς τὰ ἀποτελέσματα, τὰ ὁποῖα προλέγουν; Ὄχι· διότι ὑπάρχει πρώτη ἐγγύησις ἡ Τράπεζα. Τὰ ἄτοπα παρουσιάσθησαν, ἐπήνεγκον καταστροφὰς εἰς ἄλλα κράτη, διότι αἱ Κυβερνήσεις αὐταὶ ἐξέδιδον τὰ γραμμάτια, καὶ ὅριον δὲν εἶχον· ἐλάμβανον μόνον ὑπ’ ὄψιν τὰς ἀνάγκας των. Ἀλλ’ ὅταν αἱ τράπεζαι ἐκδίδουν τὰ γραμμάτια, ἔχουν μέγα συμφέρον νὰ μὴ ἐκπέσουν αὐτὰ, καὶ ἐκπίπτουσι πολλαπλασιαζόμενα. Αὐτὸς εἶναι ὁ μόνος λόγος, διὰ τὸν ὁποῖον καὶ ἡ Τράπεζα δὲν ἔθεσεν εἰς κυκλοφορίαν ὅλα τὰ γραμμάτια ὅσα ἠδύνατο. Ἂν τὰ γραμμάτια ὑποτιμηθῶσιν, αὐτὴ πρῶτον θέλει ζημιωθῆ. Εἰς οὐδὲν λοιπὸν μέρος, ὅπου αἱ Τράπεζαι ἐκδίδουν γραμμάτια, δὲν παρετηρήθη αὐτὸ τὸ ἄτοπον τῆς μεγίστης πλημμύρας τῶν γραμματίων δὲν εἶναι δ’ ἀκριβὲς ὅ,τι ὁ κ. Τρικούπης εἶπεν, ὅτι δηλ. κρατεῖ τὰ γραμμάτια, ἵνα πληρώσῃ τὰς ἐν ὄψει καταθέσεις, πρῶτον οὐδέποτε παρουσιάσθη ἡ περίστασις νὰ ζητηθῇ ἀμέσως καὶ διὰ μιᾶς ἀπὸ τὴν Τράπεζαν ἡ ἀπόδοσις τῶν κατατεθειμένων· δεύτερον, καὶ ἂν ἤδη ὑπάρχῃ ὁ κίνδυνος αὐτὸς, ὅτε ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία δὲν ὑπάρχει, καὶ ἡ Τράπεζα ὑπεχρεοῦτο νὰ ἐξαργυρώσῃ καὶ τὰ γραμμάτια, ὤφειλε νὰ ἔχῃ πολὺ περισσότερα εἰς μεταλλικὸν ἢ ὅσα ἔχει. Ὅταν ἡ Τράπεζα μὲ 13 ἑκατομμύρια τότε μεταλλικοῦ ἐνόμισεν, ὅτι ἐπαρκεῖ νὰ καλύψῃ τὰς τυχαίας ἀπαιτήσεις, πῶς ἤδη ἔχουσα 7 ἑκατομμύρια μεταλλικοῦ ὡς καὶ ὅσα θέλουν τῆς ἀπομείνει ὡς γραμμάτια, δὲν τὴν ἀρκοῦν ἀφοῦ δὲν ὀφείλει νὰ ἐξαργυρώσῃ τὰ γραμμάτιά της; Κύριοι, βεβαίως δὲν ἔχετε διάθεσιν καὶ ὑμεῖς ν’ ἀκούητε θεωρίας, ἀλλ’ ἀνάγκη νὰ ὑποφέρετε. Εἶναι ἐσφαλμένοι οἱ ὑπολογισμοὶ τοῦ κ. Τρικούπη. Βεβαίως τὸ Δημόσιον πληρόνει τοὺς ὑπαλλήλους μὲ γραμμάτια, τοὺς ζημιοῖ· ζημιοῦνται οἱ δανεισταὶ πληρονόμενοι, προσκόπτουσιν αἱ ἐπιχειρήσεις, ἐὰν ὑπάρχωσιν· ἀλλ’ ἀμφιβάλλω ἂν καὶ ἡ κοινωνία ζημιοῦται ὅσον πιστεύω, ἂν δὲν γίνεται ὁ ὑπολογισμὸς εἰς τὰς συναλλαγὰς, λαμβανομένης ὑπ’ ὄψιν τῆς διαφορᾶς τοῦ συναλλάγματος.

§122ΡΙΚΑΚΗΣ. Τοῦ ἐξωτερικοῦ συναλλάγματος ὁ ἔμπορος, ὁ καταναλωτὴς τί πληρόνει;

§123ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Αἱ ἀξίαι τῶν πραγμάτων δὲν ὑπερετιμήθησαν· τὸ ἐμπόριον, ἀγοράζον προϊόντα, ὑπολογίζει βεβαίως τὸ ἐκ τοῦ συναλλάγματος κέρδος. Ἀλλὰ, κύριοι, ἐγὼ δὲν λέγω, ὅτι ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία δὲν εἶναι κακὸν, καὶ ὅτι δὲν εἶναι εὐκτέον νὰ ἀπαλλαγῶμεν αὐτῆς. Διὰ τοῦτο ὅμως δὲν θὰ ἀποφύγωμεν τὴν ζημίαν, τὴν ὁποίαν ὑποφέρει ἡ κοινωνία, διότι δανειζομένη θὰ πληρώσῃ τούκους πέντε ἴσως ἑκατομμυρίων ἀξιώσεις. Καὶ δὲν πταίει οὐδεὶς ἐξ ἡμῶν διὰ τοῦτο, αἱ περιστάσεις μᾶς ὑπέβαλαν εἰς τὴν ἀνάγκην, διότι ὅλοι τὸ ἠθελήσαμεν. Ἤδη περὶ τίνος πρόκειται; Πρόκειται περὶ 2 ἑκατομμυρίων ἢ τριῶν τὸ πολὺ νέων γραμματίων. Ἐὰν θέσωμεν ταῦτα εἰς κυκλοφορίαν, θὰ ἔχωμεν τῳόντι ἐπικειμένην ἀναποφεύκτως μεγάλην καταστροφήν; Δὲν τὸ πιστεύω· βέβαιον ἤθελεν εἶσθαι, ἐὰν νέα γραμμάτια πολλὰ ἐτίθεντο εἰς κυκλοφορίαν· ὅμως ἀπεφασίσαμεν νὰ ζητήσωμεν δάνειον δι’ ἐντόκων γραμματίων. Δὲν εἶναι ἀληθὲς, κύριοι, ὅτι τὰ ἔντοκα γραμμάτια χρησιμεύουσι μόνον εἰς προεξόφλησιν, οὕτως εἰπεῖν, προερχομένην ἐκ τῆς ἀνωμαλίας τῶν εἰσπράξεων μηνῶν τινων, ἀλλὰ καὶ διὰ νὰ καλύπτωμεν καὶ τὰ ἐλλείμματα τοῦ προϋπολογισμοῦ· καὶ διὰ τοῦτο πολλάκις τὰ ἔντοκα γραμμάτια ὑπερεπλεόνασαν καὶ μετεβλήθησαν εἰς πάγιον χρέος. Ὅταν εἷς προϋπολογισμὸς κλείσῃ μ’ ἔλλειμμα, εἶναι πρόχειρον μέσον τὰ γραμμάτια, ὅπως καλύψωσιν αὐτό. Τί εἶναι τὰ ἔντοκα γραμμάτια; δάνειον κατὰ τοῦτο καλλίτερον τῶν ἄλλων, καθ’ ὅσον εἶναι εὐθηνότερον καὶ εὐκολώτερον· ὑπὸ τοῦτο μὴν προθεσμίας ἀποδίδει τόκον ἢ ἐξοφλεῖται, ἑπομένως κυκλοφορεῖ εὐκόλως· ἐὰν εἷς ἔχῃ διαθέσιμα χρήματα, δὲν ἔχει δυσκολίαν διὰ τρεῖς μῆνας νὰ λάβῃ γραμμάτια, ἀφοῦ θὰ λάβῃ τὸν τόκον καὶ τὸ κεφάλαιον, ἐὰν θέλῃ, τόσον συντόμως. Ὁ προϋπολογισμὸς τῆς Γαλλίας ἀνήρχετο κατὰ τὸ παρελθὸν εἰς δύω δισεκατομμύρια, εἶχεν εἰς κυκλοφορίαν ἔντοκα γραμμάτια 1½ σχεδὸν δισεκατομμύρια. Βλέπετε, ὅτι τὰ ὅρια πόσον εὐρέα ἦταν....

§124ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Τὰ ἔκαμαν πάγια.

§125ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Αὐτὸ λέγω καὶ ἐγώ. Καὶ ἐγὼ νομίζω, κύριοι, ὅτι ἐπὶ τοῦ παρόντος καλλίτερον εἶναι νὰ δεχθῶμεν τὸν προσωρινὸν δάνειον διὰ τὰς περιστάσεις εἰς τὰς ὁποίας εὑρισκόμεθα τὰς προσωρινάς. Οὕτως ἐν ἀνάγκῃ θέλομεν φροντίσει, ἵνα ἐπιτύχωμεν δάνειον ἐξωτερικὸν μέγα. Ἀλλὰ σᾶς λέγουν, θὰ δανεισθῶμεν χαρτὶ διὰ τῶν ἐντόκων· ἀλλὰ μήπως ἡμεῖς θὰ τὸ ἀποταμιεύσωμεν; χαρτὶ θὰ λάβωμεν, διότι εἶναι τὸ νόμισμα τὸ κυκλοφοροῦν, καὶ χαρτὶ θὰ δώσωμεν. Ἄλλως, ἐὰν ἡ ζημία ἦναι 10%, αὐτὴ ἀνταποκρίνεται διὰ τὸν ὀλιγώτερον τόκον. Ἀντὶ νὰ πληρώσωμεν, 8% πληρώνομεν 6 ἢ 7% τόκον ἀναλογοῦντα εἰς μικρότερον κεφάλαιον. Ἄλλως τὸ Δημόσιον θέλει πληρώσει τὰς ὀφειλάς του, ὅπως μὲ χρυσὸν, οὕτω καὶ μὲ γραμμάτια. Ἀλλὰ, κύριοι, ἐν ὀλίγοις, τὸ ἐπαναλαμβάνω, δάνειον μέχρι τῆς στιγμῆς ταύτης δὲν κατωρθώσαμεν νὰ συνομολογήσωμεν διὰ τοὺς λόγους, οὓς σᾶς εἶπον. Δὲν θὰ ἀπεφασίζομεν δὲ νὰ καταφύγωμεν εἰς τὸ μέτρον τὸ ὁποῖον σᾶς ὑπεβάλομεν, καὶ ἐὰν ἤμεθα βέβαιοι περὶ τῆς συνομολογήσεως τῆς ταχείας τοῦ μεγάλου δανείου. Καιρὸν δὲν ἔχομεν, διότι ἡ Βουλὴ ἀναγκάζεται νὰ ἀπέλθῃ, ἡμεῖς δὲ ἔχομεν ἀνάγκην νὰ ζήσωμεν. Διὰ τοῦτο δὲ σᾶς παρακαλῶ νὰ ἐπιψηφίσητε τὸ νομοσχέδιον, διότι δὲν συμφέρει ν’ ἀφήσητε τὴν Κυβέρνησιν ἄνευ μέσων ὑπάρξεως.

§126ΤΙΝΕΣ. Αὔριον.

§127ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἠρχίσαμεν καὶ πολὺ ἀργά.

§128ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. «Δὲν ἔχομεν καιρὸν, καὶ ἄλλο μέσον δὲν ἔχομεν»· ταῦτα εἶναι τὰ δύο ἐπιχειρήματα τοῦ κυρίου Πρωθυπουργοῦ. Διὰ τί δὲν ἔχομεν καιρόν; Διότι ἡ Κυβέρνησις δὲν ἐνήργησεν ἐν δέοντι· διότι ἡ Κυβέρνησις δυναμένη νὰ ἐνεργήσῃ, ὡς γινώσκομεν, ἐθεώρησε πρέπον ν’ ἀναβάλῃ τὸ ζήτημα τοῦτο, καὶ νὰ ἔλθῃ κατὰ τὴν τελευταίαν ταύτην περίοδον τῶν βουλευτικῶν ἐργασιῶν νὰ μᾶς εἴπῃ, δὲν ἔχομεν καιρόν. Ἀλλὰ δυνάμεθα ἡμεῖς νὰ ἐπιτρέψωμεν, ὅπως τὴν ἰδίαν αὑτῆς ἔλλειψιν φέρῃ ἡ Κυβέρνησις ὡς ἐπιχείρημα καθ’ ἡμῶν; Ἡ ἔλλειψις αὕτη εἶναι λόγος ἐπιτιμήσεως τῆς Κυβερνήσεως, οὐχὶ δὲ λόγος ἕνεκα τοῦ ὁποίου νὰ δώσωμεν αὐτῇ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα δὲν ἠθέλομεν τῇ δώσει καὶ ἐὰν εἶχε πράξει τὸ καθῆκόν της. Ἡμεῖς θεωροῦμεν, ὅτι τὸ μεταλλικὸν δάνειον εἶναι τὸ μόνον ὀρθόν, καὶ ὅτι ἠδύνατο ν’ ἀποκτήσῃ αὐτὸ ἡ Κυβέρνησις. Ἐνῷ καὶ σήμερον ἠκούσαμεν τὴν Κυβέρνησιν ὁμολογοῦσαν, ὅτι ἠδυνήθη νὰ εὕρῃ ἐξωτερικὸν δάνειον, ἐπειδὴ ὅμως δὲν ἔφερεν αὐτὸ εἰς πέρας, διὰ τοῦτο, λέγει ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὑμεῖς πρέπει νὰ ψηφίσητε ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον θεωρεῖτε ὀλέθριον εἰς τὸν τόπον. Τοιαῦτα ἐπιχειρήματα βεβαίως δὲν δύναται ἡ Βουλὴ νὰ παραδεχθῇ, λέγων δὲ τοῦτο ἐννοῶ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι φρονοῦσιν ὅτι τὰ νομοσχέδια ταῦτα εἶναι κακά. Ἀλλὰ, εἶπεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ἄτοπον εἶναι οἱ ἀντιπολιτευόμενοι νὰ κατακρίνωσι τὴν Κυβέρνησιν ἐπὶ ἀνικανότητι κατὰ τὴν διαπραγμάτευσιν ταύτην τοῦ ἐξωτερικοῦ δανείου, καὶ ποία ἀνικανότης, εἶπε, δύναται νὰ μοὶ ἀποδοθῇ; Ἐὰν μετεχειρίσθην τὴν λέξιν, τὴν μετεχειρίσθην στηριζόμενος ἐπὶ πραγμάτων· ἐὰν ἀπέτυχεν ἡ συνομολόγησις τοῦ ἐξωτερικοῦ δανείου, ἀπέτυχε, διότι κακῶς διεξῆγεν ἡ Κυβέρνησις τὰς διαπραγματεύσεις ταὐτοχρόνως διὰ δύω πρακτόρων, ὧν ἑκάτερος ἀντενήργει πρὸς τὸν ἄλλον, ἢ ὀρθότερον ἀντενήργει πρὸς τὴν πραγματικῶς διαπραγματευομένην τὸ δάνειον ὁμάδα, ὁ ἕτερος πράκτωρ.

§129ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἔφθασεν εἰς ἀποτέλεσμα καὶ μοὶ ἐτηλεγράφησεν.

§130ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς μοὶ ἀναφέρει τὰ τηλεγραφήματα· δὲν ἤθελον νὰ ποιήσω χρῆσιν αὐτῶν, ἀλλ’ ἤδη, ἀφοῦ ἔλαβε λόγον περὶ τηλεγραφημάτων, ἀναγκάζομαι νὰ κάμω καὶ ἐγὼ χρῆσιν αὐτῶν. Εἶναι ἀληθές, ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς παρεδέχθη ὅλους τοὺς ὅρους τῆς ὁμάδος, οὓς ὅρους ἀπεκάλεσε πρὸ ὀλίγου ἀτιμωτικοὺς· ἀλλὰ τὶ συνέβη; Ἡ ἀγόρευσις τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, τοῦτο δὲ λέγει τὸ τηλεγράφημα, περὶ ἐκτάκτου ἐφεδρείας κατέστησεν ἀδύνατον καὶ τὴν ἐπὶ τοιούτοις ὅροις πραγματοποίησιν τοῦ δανείου. Ἐγὼ δὲν ἔρχομαι νὰ εἴπω, ὅτι πραγματικῶς ἡ ἀγόρευσις ἔφερε τὴν ἀποτυχίαν· ἐγὼ ἠμπορῶ νὰ ἔχω τὴν ἰδέαν, καὶ ἔχω τὴν ἰδέαν, ὅτι ἐπῆλθεν ἡ ἀποτυχία, διότι ὑπῆρχε διπλῆ διαπραγμάτευσις, οὐδ’ ἤθελον κάμει λόγον περὶ τηλεγραφημάτων, ἐὰν δὲν ἀνέφερεν αὐτὰ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἀλλ’ ἀφοῦ ἀνέφερεν αὐτὸς τὴν ἀρχὴν τῶν τηλεγραφημάτων, ὤφειλον ἐγὼ νὰ σᾶς ἀνακοινώσω τὸ τέλος. Εἶχον λοιπὸν εὔλογον ἀφορμὴν ν’ ἀποδώσω εἰς τὴν ἀνικανότητα τῆς Κυβερνήσεως τὴν ἀποτυχίαν τοῦ δανείου. Εἰς μόρφωσιν δὲ τῆς γνώμης μου δὲν ἐστηρίχθην εἰς τὸ τηλεγράφημα, ἀλλ’ εἰς τρόπον, καθ’ ὃν διεξήχθη ἡ διαπραγμάτευσις, ἕνεκα τοῦ ὁποίου παρῆλθον ἀνωφελῶς αἱ παρουσιασθεῖσαι κατάλληλοι εὐκαιρίαι, ὅτε ἡ Ἑλλὰς ἠδύνατο νὰ ἐπιτύχῃ τούτου. Ἀλλὰ, προσέθηκεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, τὸ δάνειον καὶ ἂν ἐπετύγχανεν ἡ διαπραγμάτευσις, ἐν τῷ μέτρῳ τῆς ἐπιτυχίας αὐτοῦ δὲν ἦτο τοιοῦτον, ὥστε ν’ ἀνταποκρίνηται εἰς τοὺς σκοποὺς, τοὺς ὁποίους πρέπει νὰ ἐπιδιώκωμεν, διότι τὸ δάνειον, ὁποῖον ἐπροτείνετο, περιωρίζετο ἐν ὅλῳ εἰς ποσὸν ἀσφαλῶς χορηγούμενον 22,000,000 δραχμῶν. Αὐτὸ μὲν τὸ δάνειον ἦτο 50 ἢ 60 ἑκατομμυρίων, ἀλλὰ δὲν ἦτο βεβαία ἡ πραγματοποίησις τοῦ ὅλου ποσοῦ· οἱ συνομολογοῦντες αὐτὸ ἠγγυῶντο τὴν πραγματοποίησιν μόνον 22,000,000 καὶ δι’ 22 μόνον ἑκατομμυρίων δραχμῶν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἠξίωσεν, ὅτι δὲν ἠδύνατο νὰ κατορθώσῃ ὅ,τι κυρίως καὶ ἀποκλειστικῶς ἐπεδίωκεν, ἤτοι τὴν ἄρσιν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας. Καὶ ἐν τούτῳ διαφωνῶ πρὸς τὸν κ. Πρωθυπουργόν. Θεωρῶ βεβαίως, ὅτι ἡ ἄρσις τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας τῶν τραπεζικῶν γραμματίων εἶναι λίαν ἐπιθυμητὴ, ἀλλὰ θεωρῶ, ὅτι τὸ δάνειον τὸ μεταλλικὸν δὲν ἔχει σκοπὸν μόνον τὴν ἄρσιν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, καὶ ὅτι ἠδύνατο ν’ ἀποδειχθῇ λίαν χρήσιμον, καὶ ἐὰν ἡ ἄρσις τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας δι’ αὐτοῦ δὲν ἦτο ἐφικτή. Καὶ πρῶτον ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ ζητήματος, τὸ ὁποῖον μᾶς ἀπασχολεῖ· ἐὰν ἡ ἀνάγκη ἦναι 16,000,000, ὅπως πρῶτον παρεστάθη παρὰ τῆς Κυβερνήσεως, ἢ ὀλιγωτέρα, ὅπως παρεστάθη παρὰ τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, ὅστις παρῃτήθη τῆς ἐπιψηφίσεως τῆς συμβάσεως μετὰ τῆς Ἰονικῆς τραπέζης......

§131Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Σᾶς εἶπον ὅτι δὲν ζητῶ ν’ ἀποφασίσητε σήμερον, οὐχὶ δὲ καὶ ὅτι παραιτοῦμαι.

§132ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐὰν λοιπὸν ἔχῃ ἀνάγκην ἡ Κυβέρνησις κατὰ τὴν ἰδίαν αὐτῆς γνώμην δανείου 16,000,000 ἢ ἐὰν ἡ ἀνάγκη εἶναι κατωτέρα, ἤτοι ὡς κατὰ πρώτην ὄψιν παρίσταται 9,000,000 πρὸς συμπλήρωσιν τῶν ἐλλειμμάτων τοῦ προϋπολογισμοῦ, τὸ δάνειον, τὸ ὁποῖον θὰ συνομολογήσωμεν, διὰ νὰ ἱκανοποιήσωμεν τὴν ἀνάγκην ταύτην, πρέπει κατὰ τὴν γνώμην μου νὰ ἦναι δάνειον εἰς μεταλλικὸν, καὶ ἰδοὺ κατὰ τὴν μαρτυρίαν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ὅτι ἠδυνάμεθα νὰ συνομολογήσωμεν δάνειον μεταλλικὸν οὐχὶ 9 ἢ 16,000,000, ἀλλὰ 22 ἑκατομμυρίων. Δὲν ἔχετε λοιπὸν δικαίωμα νὰ λέγητε, ὅτι παρ’ ὑμῶν ζητοῦμεν τὰ ἀδύνατα καὶ ν’ ἀξιοῖτε, ὅτι ὑποστηρίζοντες τὰ νομοσχέδια ὑμῶν, ἐνῷ ἀναγνωρίζετε, ὅτι εἶναι κατακριτέαι αἱ διατάξεις αὐτῶν, εἶσθε ὅμως δικαιολογημένοι ἐκ τῆς ἀνάγκης, ἀφοῦ ὁμολογεῖτε, ὅτι ἀνάγκη δὲν ὑφίσταται, βεβαιοῦντες ὅτι εὑρίσκετε ποσὸν δανείου μεταλλικοῦ ἀνώτερον τοῦ διὰ τῶν συμβάσεων πραγματοποιουμένου. Δὲν συμφωνῶ δὲ μετὰ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, οὐδὲ περὶ τοῦ προορισμοῦ τοῦ ἐξωτερικοῦ δανείου. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς νομίζει, ὅτι πρέπει νὰ ἐπιδιώξωμεν ἀποκλειστικῶς διὰ τοῦ ἐξωτερικοῦ δανείου τὴν ἄρσιν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας καὶ ὅτι πρὸς οὐδὲν ἄλλο εἶναι τὸ τοιοῦτο δάνειον χρήσιμον. Βεβαίως ἡ ἄρσις τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας τῶν τραπεζικῶν γραμματίων εἶναι μέγιστον καλὸν, καὶ ἀπορῶ πῶς τὸ παραδέχεται καὶ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ἀφοῦ τὸ παραδέχεται καὶ ἡ ἐπιστήμη. Ἀλλ’ ἐὰν δὲν δυνάμεθα ν’ ἀποκτήσωμεν τὴν ἄρσιν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, ὡς μὴ εὑρίσκοντες τὸ ἀπαιτούμενον ποσὸν, εἶναι ὅμως λίαν ὠφέλιμον καὶ φέρει μέγα κέρδος νὰ μὴ προβῶμεν εἰς περαιτέρω ἔκδοσιν τῶν τραπεζικῶν γραμματίων. Τὸ κέρδος εἶναι, ὅτι ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία τῶν τραπεζικῶν γραμματίων μέχρι τινος δύναται νὰ γείνῃ χωρὶς ὑποτιμήσεως, καὶ ἂν ἦτο δυνατὸν τὰ Κράτη νὰ σταματῶσιν εἰς τὸ ποσὸν αὐτὸ, ἴσως θὰ ἦτο ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία θεσμὸς, τὸν ὁποῖον θὰ παρεδέχοντο ὅλα τὰ Κράτη. Ἀλλὰ δὲν τὸν παραδέχονται, διότι εὐθὺς ὡς καθιερωθῇ ἡ ἀναγκαστικὴ κληκλοφορία, εὐθὺς ὡς ὁ νομοθέτης ψηφίσῃ αὐτὴν, δὲν σταματᾷ εἰς τὸ ταχθὲν ὅριον· οὕτω δὲ καὶ ἡμεῖς, ἀφοῦ παρέστη ἡ ἀνάγκη καὶ ἐγένετο ἐπὶ ἐκδόσει γραμματίων ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας τὸ δάνειον τῶν 20,000,000, ὅπερ δὲν ὑπερέβαινε τὸ ὅριον, προέβημεν καὶ εἰς ἕτερα δάνεια ἐπὶ ἐκδόσει νέων γραμματίων, καὶ ἤδη βλέπομεν προτεινόμενα ἄλλα καὶ τοι ἡ ὑποτίμησις τῶν γραμματίων κατέστη λίαν ἐπαισθητή. Ἀπέναντι πάσης νέας δυσχερείας, Κυβερνήσεις καὶ Βουλαὶ καὶ κοινωνία σκέπτονται, ἄρα διὰ τί νὰ προσκόπτωμεν ἐνώπιον διαπραγματεύσεων, διατί νὰ πληρώσωμεν τόκους βαρεῖς, ἐνῷ δυνάμεθα διὰ τῆς μόνης ἡμῶν θελήσεως καὶ διὰ μόνων τῶν ἐξόδων τοῦ χάρτου καὶ τῆς τυπώσεως ν’ ἀποκτήσωμεν τὸ ἀναγκαῖον χρῆμα, καὶ τοῦτο ἕως οὗ φθάσωμεν ἕως τοῦ σημείου, καθ’ ὃ ἡ ἀξία τοῦ γραμματίου νὰ ἦναι εἰς χρυσὸν ὅσην φέρει ἐγγεγραμμένην ἀργύρου ἢ εἰς ἄργυρον ὅσην φέρει ἐγγεγραμμένην χαλκοῦ. Ἐὰν ἄρα ἦναι ἀληθὲς, ὅτι τὸ μεταλλικὸν δάνειον καὶ εἰς μικρὸν ποσὸν γενόμενον φέρῃ κέρδος, διότι ἄνευ αὐτοῦ θὰ ἀναγκασθῶμεν νὰ παραδεχθῶμεν τὴν αὔξησιν τῆς κυκλοφορίας τῶν τραπεζικῶν γραμματίων, διὰ τοῦ μεταλλικοῦ δὲ δανείου ἐλαττοῦμεν τὴν δυσαναλογίαν μεταξὺ κυκλοφορούντων γραμματίων, καὶ ἑπομένως τὴν ὑποτίμησιν τῶν γραμματίων καὶ πλησιάζομεν εἰς τὸ σημεῖον ἐκεῖνο, εἰς τὸ ὁποῖον δύναται νὰ συνυπάρχῃ ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία τῶν τραπεζικῶν γραμματίων καὶ ἡ ἀρτία αὐτῶν τιμὴ, ἕπεται ὅτι ὑφ’ ὅλας τὰς ἐπόψεις, ἐὰν ἦναι δυνατὸν νὰ πραγματοποιήσωμεν τὸ δάνειον εἰς μεταλλικὸν, ὅπερ κατὰ τὴν μαρτυρίαν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ εἶναι δυνατὸν, δὲν μᾶς ἐπιτρέπεται νὰ ζητήσωμεν δι’ ἄλλου συστήματος νὰ θεραπεύσωμεν τὰς ἀνάγκας ἡμῶν. Ἀλλὰ πρὸς στιγμὴν ἂς ὑποθέσωμεν, ὅτι τὸ δάνειον τὸ μεταλλικὸν δὲν δύναται νὰ πραγματοποιηθῇ· ἄρα εἶναι ἀληθὲς, ὅτι ἐν ἐλλείψει τῆς ἐπιτυχίας τῆς συνομολογήσεως τοῦ μεταλλικοῦ δανείου δὲν ἔχομεν ἄλλο μέσον, δι’ οὗ νὰ ἱκανοποιήσωμεν τὴν ὑφισταμένην ἀνάγκην, παρὰ τὰς ὑποβληθείσας συμβάσεις περὶ αὐξήσεως τοῦ ποσοῦ τῶν κυκλοφορούντων γραμματίων καὶ τὴν πρότασιν περὶ αὐξήσεως τῶν ἐντόκων γραμματίων; Οὐδόλως παραδέχομαι τοῦτο, οὐδὲ θὰ τὸ παρεδεχόμην, καὶ ἂν ἐλάμβανον παρὰ τῆς Κυβερνήσεως τὴν ἀντίθετον πληροφορίαν ἐκείνης, ἣν ἔδωκε, τουτέστιν ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ πραγματοποιηθῇ δάνειον μεταλλικὸν καὶ ὅτι πρέπει νὰ προσφύγωμεν εἰς ἄλλα μέτρα, διότι καὶ ἐὰν πρέπῃ νὰ προσφύγωμεν εἰς ἄλλα μέτρα, πάλιν δὲν ἤθελον παραδεχθῆ τὰς συμβάσεις, ἀλλ’ ἤθελον παραδεχθῆ ἄλλο τι, αὐτὸ μὲν τοῦτο, τὸ ὁποῖον ζητεῖ ἡ Κυβέρνησις, ἀλλ’ ἤθελον τὸ ζητήσει εἰλικρινῶς· ἤθελον ζητήσει διαρκὲς δάνειον διὰ τραπεζικῶν γραμματίων, ἄνευ τῆς αὐξήσεως ὅμως τοῦ ποσοῦ αὐτῶν, ἣν ζητεῖ ἡ Κυβέρνησις. Ἤθελον ἑπομένως προτείνει καὶ ὑποστηρίξει, ὅπως ἡ Βουλὴ ψηφίσῃ, κατὰ τὸ εἰωθὸς, δάνειον δέκα ἑκατομμυρίων ἀποτινόμενον διὰ πολυετῶν χρεωλυτικῶν δόσεων.

§133ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Μὲ 10%.

§134ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Μὲ τὸν τόκον μὲ τὸν ὁποῖον κρίνομεν πιθανὸν, ὅτι θὰ πραγματοποιηθῇ ἐσωτερικὸν δάνειον.

§135ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν πραγματοποιεῖται μὲ 8%.

§136ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἔχομεν τὴν ἀπόδειξιν. Τῆς Ἑλλάδος τὰ σημερινὰ δάνεια ἔχουσι τρεχούσας τιμὰς ἐν τῇ ἀγορᾷ. Συμβουλευθῆτε τὸ δελτίον τοῦ χρηματιστηρίου καὶ θὰ ἴδητε ποία εἶναι ἡ τιμὴ, καὶ θὰ ἴδητε ὅτι ἡ τρέχουσα τιμὴ εἶναι τοιαύτη καὶ κατωτέρα.

§137ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Τῶν 10,000,000, τὸ ὁποῖον δὲν ἐπραγματοποιήθη, ποῖον τόκον εἶχε;

§138ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν παρεδόθησαν ἐπὶ ἐνεχύρῳ παρὰ τοῦ ἀξιοτίμου πρώην Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν οἰκονομικῶν εἰς τὴν τράπεζαν τὰ μὴ πραγματοποιηθέντα ὁμόλογα τοῦ δανείου ἐκείνου, διότι δὲν ἠδύναντο νὰ πραγματοποιηθῶσιν, ἀλλ’ ἵνα μὴ πραγματοποιηθῶσιν ὑπὸ ὅρους ὑπὲρ τὸ δέον ἐπωφελεῖς εἰς τὸν ἀποκτῶντα. Ὁ κ. Παπαμιχαλόπουλος λίαν ὀρθῶς ἐσκέφθη, ὅτι κατόπιν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας τὸ κέρδος τῶν λαμβανόντων ὁμόλογα τοῦ δανείου τούτου ἦτο ὑπέρογκον, διότι, προσδιορισθέντος τοῦ τόκου ἐν τῷ νόμῳ ἐπὶ τῇ βάσει τῆς μεταλλικῆς κυκλοφορίας, ἤδη ὅτε ἡ καταβολὴ τῆς ἀξίας γίνεται εἰς γραμμάτια ὑποτετιμημένα, τὸ κέρδος τῶν λαμβανόντων τοιαῦτα χρεώγραφα εἶναι μέγα, καὶ διὰ τοῦτο ἀπετάθη πρὸς τὴν τράπεζαν καὶ ἔλαβε δάνειον ἐπὶ ἐνεχύρῳ αὐτῶν ἀντὶ δανείου ἐπὶ διαθέσει αὐτῶν, ταύτην δὲ τὴν ἐνέργειαν ἐθεωρήσαμεν πάντες ὀρθὴν καὶ εἴπομεν ὅτι ἀποδεχόμεθα αὐτήν.

§139ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Ἀλλὰ δὲν εἶχον κυκλοφορήσει μέχρι τῆς στιγμῆς ἐκείνης τὰ χρεώγραφα.

§140ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τὸ Οἰκουμενικὸν Ὑπουργεῖον ἔκαμεν τὴν σκέψιν, καθ’ ἣν ὁ κ. Παπαμιχαλόπουλος ἐνήργησε κατόπιν, καὶ ἀπεφασίσαμεν, ὅτι δὲν ἔπρεπε νὰ ἐπιτρέψωμεν τὴν πραγματοποίησιν τῶν ἀδιαθέτων τότε ὁμολογιῶν.

§141ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Αὐτὸ δὲν τὸ ἐγνώριζον.

§142ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀλλὰ τὴν ζημίαν τὴν ὁποίαν καὶ ἡ Οἰκουμενικὴ Κυβέρνησις καὶ ἡμεῖς ἠθελήσαμεν ν’ ἀποφύγωμεν, τὴν ζημίαν ταύτην θέλετε νὰ τὴν ἐπαναφέρητε, καθιεροῦντες τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον προτείνετε, διότι, ἐὰν κάμωμεν πάγιον δάνειον, τὸ δάνειον θέλει γίνει εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια Δηλαδὴ, ἐὰν δανεισθῆτε 5 ἑκατομμύρια, θὰ πληρώσητε 300,000 δραχμῶν τόκον, ἐνῷ δύνασθε μὲ 50 χιλιάδας δραχμὰς τόκον προσωρινὸν νὰ ἔχητε τὰ πέντε ἑκατομμύρια, δίδοντες εἰς τὴν τράπεζαν τὸ δικαίωμα νὰ ἐκδώσῃ 5,000,000 γραμμάτια. Τὴν ζημίαν λοιπὸν ἐκείνην, τὴν ὁποίαν καὶ ἡ Οἰκουμενικὴ Κυβέρνησις καὶ ἡμεῖς ἀπεφύγαμεν, αὐτὴν ἤδη θέλετε νὰ τὴν καθιερώσητε διὰ τοῦ συστήματός σας.

§143ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Εὐχαριστῶ τὸν κύριον Παπαμιχαλόπουλον, διότι ἠθέλησε ν’ ἀποδείξῃ, καὶ ἀπέδειξε διὰ τοῦ ἰδίου παραδείγματος, ὅ,τι προηγουμένως ἰσχυρίσθη, τουτέστιν, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν κράτος τι νὰ διατελῇ ὑπὸ τὸ σύστημα τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, χωρὶς νὰ παρασύρηται εἰς ἔκδοσιν γραμματίων, καὶ ὅταν ἀκόμη ἡ ὑποτίμησις προέβη ἐπὶ πολύ. Ὁ κ. Παπαμιχαλόπουλος σᾶς λέγει, αὐξήσατε τὰ γραμμάτια καὶ ἑπομένως τὴν ὑποτίμησιν. Τοιοῦτος εἶναι ὁ πειρασμὸς, ὥστε προτιμῶμεν νὰ δανειζώμεθα πρὸς ἓν τοῖς ἑκατὸν ἐπὶ βλάβῃ τῆς κοινωνίας παρὰ πρὸς 7 τοῖς ἑκατὸν ἄνευ βλάβης αὐτῆς. Ἐπανέρχομαι εἰς τὴν σκέψιν ἣν ἤρχισα παραδεχθεὶς πρὸς στιγμὴν τὴν ὑπόθεσιν, ὅτι δὲν δυνάμεθα νὰ πραγματοποιήσωμεν δάνειον μεταλλικόν. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει τὸ σύστημα, εἰς τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ προσφύγωμεν, εἶναι οὐχὶ νὰ ζητήσωμεν δάνειον προσωρινὸν ὑπὸ τύπον ἐντόκων γραμματίων, ἀλλὰ νὰ λάβωμεν αὐτὸ διαρκὲς, ὅπερ ἠξεύρομεν, ὅτι δυνάμεθα νὰ πραγματοποιήσωμεν ἐπὶ ὅρῳ οὐχὶ ἀνωτέρῳ τῶν 8%, ἴσως δὲ καὶ ἐπὶ ὅροις ἐπωφελεστέροις, διότι ὁ τόκος ὁ ἀντιστοιχῶν πρὸς τὴν σημερινὴν ἀγοραίαν ἀξίαν τῶν χρεωλυτικῶν δανείων τοῦ Κράτους εἶναι ἐλάσσων τῶν 8%. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ὑποστηρίζων τὸ σύστημα, ὅπερ αὐτὸς προτείνει, φυσικὸν εἶναι νὰ παριστᾷ αὐτὸ ὡς ἀνεπίληπτον, φυσικὸν εἶναι νὰ θεωρῇ, ὅτι τὰ ἔντοκα γραμμάτια, οὐ μόνον εἶναι τὸ καταλληλότερον μέσον πρὸς ἀπόκτησιν δανείου παγίου, ἀλλ’ ὅτι δὲν ἔφθασαν καὶ ὡς πρὸς τὸν ἀριθμὸν εἰς τὸ σημεῖον ἐκεῖνο, ὅπερ ἀποτελεῖ τὸν ἀνώτατον ὅρον τῆς συμφώνου πρὸς τὸν προορισμὸν αὐτῶν ἐκδόσεως.

§144ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δὲν εἶπον τοῦτο.

§145ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Εἴπατε, ὅτι δι’ ἐντόκων γραμματίων καὶ ἄλλα Κράτη πραγματοποιοῦσι διαρκῆ δάνεια.......

§146ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Τὰ μετέβαλον εἰς πάγια δάνεια, ὅταν ὑπερεπλεόνασαν.

§147ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Λοιπὸν εἴπατε, ὅτι ἄλλα Κράτη ἀπεδέχθησαν τὸν πλεονασμὸν τῶν ἐντόκων γραμματίων, καὶ ἡ ἀπόδειξις, ὅτι ἀπεδέχθησαν τὸν πλεονασμὸν τοῦτον εἶναι, ὅτι τὰ μετέτρεψαν εἰς πάγια χρέη, καὶ ἐπὶ τούτου στηριζόμενος εἴπατε, ὅτι δυνάμεθα καὶ ἡμεῖς τὸ ποσὸν τῶν ἐντόκων γραμματίων ν’ αὐξήσωμεν μιμούμενοι τὸ παράδειγμα τῶν ἐπικρατειῶν ἐκείνων καὶ ἐπιζητοῦντες δι’ αὐτῶν δάνειον πάγιον. Ὅτι τὰ ἔντοκα γραμμάτια δὲν δύνανται νὰ ὑποστῶσι νέαν αὔξησιν, ἄνευ ζημίας τοῦ Δημοσίου, τοῦτο ἀποδεικνύει ὁ τόκος, ἐφ’ ᾧ σήμερον κυκλοφοροῦσιν. Ἂν τὰ ἔντοκα γραμμάτια ἐξεδίδοντο ἀνάλογα πρὸς τὰς ἀνάγκας τῆς κοινωνίας, ἃς ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἶπεν ὅτι πρέπει νὰ ἱκανοποιήσωμεν διὰ τῆς περαιτέρω ἐκδόσεως αὐτῶν, τουτέστι πρὸς τὴν κοινωνικὴν ἀνάγκην τῆς διαθέσεως ἐπὶ τόκῳ προσωρινῶς κεφαλαίων τινῶν ἤθελον πραγματοποιεῖσθαι τὰ γραμμάτια ἐπὶ τόκῳ πολὺ μικρῷ, διότι τὰ προσωρινῶς διαθέσιμα κεφάλαια δὲν διατίθενται ἐπὶ τοῖς ὅροις, ἐφ’ οἷς διατίθενται τὰ διαρκῶς διαθέσιμα κεφάλαια. Ὁ ἔχων κεφάλαια, ὧν νομίζει, ὅτι θὰ ἔχῃ ἀνάγκην ἐντὸς βραχέος χρονικοῦ διαστήματος, ἀναγκάζεται ἢ νὰ μὴ τὰ διαθέσῃ ἢ νὰ τὰ διαθέσῃ βραχυπροθέσμως, ἀρκούμενος εἰς τόκον ἐλάχιστον. Καὶ ἐπὶ τόκῳ 3% θὰ ἠδύναντο νὰ διατεθῶσιν ἐντόκως γραμμάτια, ἂν τὸ ποσὸν αὐτῶν δὲν ἦτο ἀνώτερον τοῦ ποσοῦ τῶν τοιούτων διαθεσίμων κεφαλαίων· ὅταν ὅμως ὑπερβαίνωσι τὸ ποσὸν τοῦτο καὶ τὸ ὑπερβαίνωσι κατὰ πολὺ, εἶναι ἠναγκασμένον τὸ Κράτος, ὡς συμβαίνει παρ’ ἡμῖν, νὰ δίδῃ τὸν τόκον τὸν ἀπαιτούμενον διὰ τὰ διαρκῶς διαθέσιμα κεφάλαια. Ἀφοῦ δὲ πρόκειται νὰ ἐκδώσητε γραμμάτια καὶ νὰ δώσητε τὸν τόκον, ὃν θὰ ἐδίδετε εἰς ἀπόκτησιν τῶν διαρκῶς διαθεσίμων κεφαλαίων, διατί δὲν συνομολογεῖτε καὶ τὸ δάνειον διαρκὲς, ὥστε νὰ μὴ δυσχεραίνητε καὶ τὴν θέσιν τοῦ δημοσίου ὡς πρὸς τὴν διάθεσιν τῶν ἤδη ἐκδεδομένων ἐντόκων γραμματίων καὶ νὰ διευκολύνητε καὶ τὸν Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν εἰς τὴν πραγματοποίησιν τῶν μέτρων τῶν προκατόχων αὐτοῦ, τουτέστιν εἰς τὴν ἐλάττωσιν τοῦ τόκου τῶν γραμματίων τούτων; Ἀλλ’ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς λέγει, ὅτι ὁπωσδήποτε πρέπει νὰ πραγματοποιήσωμεν ἤδη ἓν δάνειον ἐσωτερικόν, διότι ἔχομεν ἐπειγούσας ἀνάγκας καὶ κατ’ αὐτὸν τὸ μόνον μέσον εἰς πραγματοποίησιν ἐσωτερικοῦ δανείου εἶναι τὸ διὰ τῶν τριῶν νομοσχεδίων κανονιζόμενον· διὰ τῶν νομοσχεδίων τούτων, εἶπε, παρέχομεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὴν εὐκολίαν, ὅπως διαπραγματευθῇ ἐπωφελῶς ἐξωτερικὸν δάνειον. Ἀλλ’ ἵνα διαπραγματευθῇ ἡ Κυβέρνησις τὸ ἐξωτερικὸν δάνειον ἐπιτυχῶς, ἱκανοποιοῦσα τὰς κατὰ τὸν χρόνον τῆς διαπραγματεύσεως ἀνάγκας ἐξ ἄλλων δανείων, πρέπει νὰ φροντίσῃ, ὅπως τ’ ἄλλα δάνεια μὴ βλάπτωσι τὴν πίστιν ἡμῶν· βλάπτουσι δὲ τὰ προτεινόμενα δάνεια τὴν πίστιν ἡμῶν, τὴν βλάπτουσι δὲ, καὶ ἐὰν πρόκηται νὰ ψηφισθῶσι δι’ ὀλίγας μόνον ἡμέρας, ὅπως τὴν ἔβλαψαν καὶ ἁπλῶς προταθέντα. Ἡ ὑποβολὴ τῶν δύο συμβάσεων εἰς τὴν Βουλὴν συνετέλεσεν εἰς τὴν ἐπαύξησιν τῆς ἐκ τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας ζημίας. Ποῖον εἶναι τὸ κυριωδέστερον κακόν, ὅπερ προέρχεται ἐκ τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας; Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἶπε πρότερον, ὅτι δὲν πρέπει νὰ πιστεύωμεν, ὅτι ἐπὶ πάσης συναλλαγῆς ἐπέρχεται καὶ ζημία ἐκ τῆς ὑφισταμένης ὑποτιμήσεως τῶν τραπεζικῶν γραμματίων, διότι τὴν ὑποτίμησιν καὶ ὁ λαμβάνων ἔχει ὑπ’ ὄψιν ἐν τῷ προσδιορισμῷ τῆς τιμῆς τοῦ ἀνταλλάγματος. Τοῦτο εἶναι ἀληθές. Ἡ ἐκ τῆς ὑποτιμήσεως ζημία ἐπιπίπτει κυρίως ἐπὶ τὸν κάτοχον τοῦ γραμματίου, καθ’ ἣν περίοδον ἐπέρχεται ἡ ὑποτίμησις, ἀλλὰ καὶ κατόπιν ἐπέρχεται ζημία, εἶναι δ’ αὕτη ἡ ἐκ τῆς ἀβεβαιότητος τῆς ἀξίας τοῦ γραμματίου, ἥτις εἶναι ἡ μεγίστη τῶν ζημιῶν, διότι οὐδεμία ἐπιχείρησις ἔχει βάσιν ἑδραίαν, ὅτα δὲν ἠξεύρῃ τις, ποῖον ἔσται τὸ μέτρον, δι’ οὗ θὰ ἐκτιμηθῇ αὕτη. Ἀλλ’ ἡ ἐπερχομένη ἐκ τῆς ἀβεβαιότητος ζημία τῆς χώρας ἐπαυξάνει μεγάλως, ὅταν τὸ κοινὸν βλέπῃ μίαν Κυβέρνησιν ῥίπτουσαν εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχέδια περὶ αὐξήσεως τοῦ ποσοῦ τῶν τραπεζικῶν γραμματίων καὶ ἐντόκων γραμματίων, ἀφίνουσαν αὐτὰ ἔκθετα ἐπὶ χρόνον πολὺν, ὕστερον ὑποστηρίζουσαν αὐτὰ καὶ τέλος ἐπὶ τῆς συζητήσεως ὁμολογοῦσαν, ὅτι ἡ ὑποστήριξις καὶ ἡ ψήφισις αὐτῶν δὲν εἶναι σπουδαία, διότι καὶ μετὰ τὴν ψήφισιν δύνανται μὲν νὰ πραγματοποιηθῶσι τὰ δάνεια, ἀλλὰ δύνανται καὶ νὰ μὴ πραγματοποιηθῶσιν. Ἐν τοιαύτῃ ἀβεβαιότητι εἶναι δυνατὸν ἡ κοινωνία νὰ ἐπιδοθῇ ἀσφαλῶς εἰς συναλλαγάς; Βεβαίως, κύριοι, δὲν δυνάμεθα νὰ διορθώσωμεν τὸ ἐπελθὸν κακὸν ἐκ τῆς ῥαθυμίας καὶ ἀνικανότητος ἢ καὶ ἐκ τῆς ἀτυχίας τῆς Κυβερνήσεως· δὲν δυνάμεθα νὰ κατορθώσωμεν ἡμεῖς ὥστε νὰ ἦναι συνωμολογημένον τὸ ἐξωτερικὸν δάνειον σήμερον. Ἀλλὰ τί πρέπει νὰ πράξωμεν; Εἰς τοῦτο ἡ ἰδία Κυβέρνησις πρέπει νὰ μᾶς καθοδηγήσῃ. Ὀφείλει νὰ σχηματίσῃ αὐτὴ γνώμην, ἂν ἦναι δυνατὸν νὰ πραγματοποιήσῃ δάνειον μεταλλικὸν, καὶ ἂν μὲν πιστεύῃ, ὅτι δύναται, νὰ ἐγκαταλίπῃ πᾶσαν ἄλλην πρότασιν καὶ νὰ ἐπιδοθῇ εἰς τὴν ταχίστην συνομολόγησιν αὐτοῦ, ἂν δ’ ἐπιμένῃ φρονοῦσα, ὅτι δὲν πραγματοποιεῖται τὸ ἐξωτερικὸν δάνειον, ἡμεῖς μὲν δὲν θὰ παύσωμεν διὰ τοῦτο φρονοῦντες τὸ ἐναντίον, ἀλλ’ ἀφοῦ βεβαίως ἡ γνώμη τῆς Κυβερνήσεως θέλει ἐπικρατήσει, ἀφοῦ ἠξεύρομεν, ὅτι καὶ ἡ Βουλὴ θέλει ψηφίσει μέτρα στηριζόμενα ἐπὶ τῆς πεποιθήσεως τῆς Κυβερνήσεως περὶ τοῦ ἀνεφίκτου τῆς ἀποκτήσεως δανείου εἰς μεταλλικόν, ὑπολείπεται, ὅπως ἀντὶ τῆς αὐξήσεως τῶν τραπεζικῶν γραμματίων καὶ τῶν ἐντόκων γραμματίων προτιμήσωμεν εἰς πραγματοποίησιν ἐσωτερικοῦ δανείου τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον μέχρι τοῦδε παρεδέχθημεν τῶν γρεωλυτικῶν δανείων. Τοιοῦτον δάνειον θέλει βεβαίως πραγματοποιηθῇ καὶ ἂν δὲν δυνάμεθα ν’ ἀποκτήσωμεν ἐξωτερικὸν δάνειον δι’ οἱονδήποτε λόγον, ὀφείλομεν νὰ ψηφίσωμεν δάνειον ἐσωτερικὸν ἐπὶ πολυετεῖ χρεωλυσίῳ καὶ ὑπὸ τοὺς ὅρους, οἵτινες ἀπεδείχθησαν μέχρι τοῦδε ἐπαρκεῖς.

§148ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Μὴ παραξενεύεσθε, ἂν ὁ κ. Τρικούπης ἐπαναλαμβάνει τὴν λέξιν ἐπιστήμη, καὶ δὲν τηρεῖ τοὺς ὅρους αὐτῆς, ὑπὸ τοὺς ὁποίους στηρίζει τὰς γνώμας του, ὡς ἀντιπολιτευόμενος. Ἔχετε ὑπ’ ὄψιν σας τόσας ἀντιφάσεις αὐτοῦ· γνωρίζετε, ὅτι ὅλα τὰ ἐπιστημονικά του ἐπιχειρήματα, ὡς ἀντιπολιτευομένου, τί ἐγκαταλείπει ὡς Ὑπουργός. Ἑπομένως ὀλίγον μὲ ἀπασχολεῖ αὐτὴ ἡ ἄστατος καὶ ἀβάσιμος ἐπιστημονικὴ θεωρία, ἡ ὁποία τόσον εὐκόλως καὶ ἀμέσως ἐγκαταλιμπάνεται. Κύριοι, εἶμαι κατὰ τοῦ δανείου τοῦ μεταλλικοῦ τῶν 10 ἑκατομμυρίων. Ἂν τώρα ἡ ὑποτίμησις προέρχηται ἐκ τῆς πλεοναζούσης ἀξίας τῶν γραμματίων, ἐὰν ὑπάρχωσι γραμμάτια 10–20 ἑκατομμυρίων περιπλέον, σᾶς ἐρωτῶ, ἅμα παρουσιασθῇ τὸ μεταλλικὸν, δὲν θὰ τὸ ἀντικαταστήσουν τὰ γραμμάτια, καὶ τὸ μεταλλικὸν εὐθὺς δὲν θὰ ἐκλείψῃ, δὲν θὰ ἐξαχθῇ, καὶ δὲν θὰ μείνῃ ἡ Ἑλλὰς μὲ τοὺς φόρους καὶ τοὺς τόκους τῶν 10 ἑκατομμυρίων, καὶ μετὰ δύο μῆνας μεταλλικὸν δὲν θὰ ὑπάρχῃ. Βεβαίως, κύριοι, προσωρινῶς θὰ φέρῃ ἀντίδρασίν τινα, ἀλλὰ συντομώτατα τὸ μεταλλικὸν θ’ ἀποσυρθῇ, καὶ ἑπομένως θὰ μείνωμεν εἰς τὴν ἰδίαν κατάστασιν καὶ μὲ τὸ βάρος τῶν τόκων. Ὅπου, κύριοι, ἠθέλησαν νὰ ἄρουν τὴν καταναγκαστικὴν κυκλοφορίαν τῶν γραμματίων, δύω μέσα μετεχειρίσθησαν, ἢ τὴν ἦραν ἀμέσως ἢ προσδιώρισαν κατ’ ἔτος ποσὸν πρὸς ἐξαγορὰν γραμματίων καὶ ποσὸν σημαντικὸν, ὥστε νὰ μὴ πλεονάζουν πολὺ τῶν ἀναγκῶν τὰ γραμμάτια. Δὲν δέχομαι λοιπὸν δι’ αὐτὸν τὸν λόγον τὸ σύστημα τοῦ κ. Τρικούπη· τὸ σύστημα τοῦ ἐσωτερικοῦ δανείου ἐπροτάθη, ἀλλ’ ἐσωτερικὸν δάνειον εἰς μεταλλικὸν δὲν δυνάμεθα νὰ εὕρωμεν· ἂν θὰ λάβωμεν δέκα ἢ εἴκοσιν ἑκατομμύρια, διότι ἐπροτάθη νὰ λάβωμεν 20 ἑκατομμύρια εἰς γραμμάτια καὶ δώσωμεν 10, ἵνα ἀποσυρθῶσι τὰ γραμμάτια ἴσης ἀξίας καὶ τὰ ἄλλα δέκα νὰ μεταχειρισθῶμεν εἰς τὰς ἀνάγκας μας, ὠφέλεια δὲν θέλει εἶσθαι οὐδεμία· θ’ ἀποσύρωμεν δέκα ἑκατομμύρια ἀπὸ τὰ ταμεῖα τῆς Τραπέζης· ἡ Τράπεζα ἤδη ἔχει 70 ἑκατομμύρια, θὰ ἔχωμεν λοιπὸν τὰ 60 ἑκατομμύρια εἰς κυκλοφορίαν καὶ τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν, θέλομεν λάβει ὅ,τι ἔχει ἡ Τράπεζα εἰς τὰ ταμεῖά της, ἀλλ’ αὐτὸ δὲν εἶναι ἡ αἰτία τοῦ κακοῦ, ἀφοῦ τὰ τραπεζικὰ γραμμάτια θέλουσι μείνει τὰ αὐτὰ ἐν κυκλοφορίᾳ· προτείνονται ταῦτα, διὰ νὰ προταθοῦν ἀντιθέσεις, μόνον διὰ νὰ πολεμήσουν καὶ ὑβρίσουν καὶ ὄχι διὰ νὰ παρουσιάσουν καλλίτερόν τι. Νομίζω, ὅτι εἰς τὰς ἀνάγκας, ἐν αἷς εὑρισκόμεθα, ἄλλο μέσον δὲν εἶναι, ἵνα λύσωμεν τὸ ζήτημα τοῦτο, εἰμὴ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον σᾶς προτείνομεν. Εἶπον, ὁμιλῶν, ὅτι τὰ γραμμάτια τὰ ἔντοκα συνήθως δὲν ἐκδίδονται μόνον πρὸς διόρθωσιν τῶν ἀνωμαλιῶν τοῦ ἔτους τῶν προερχομένων ἀπὸ τὴν μὴ τακτικὴν εἴσπραξιν, ἀλλὰ καὶ δι’ ἄλλας ἀνάγκας. Οὕτω καὶ εἰς τὰ ἄλλα Κράτη θεωροῦνται ταῦτα ὡς μέσα πρόχειρα πρὸς θεραπείαν ποικίλων ἀναγκῶν, καὶ ἂν δὲν δύνανται νὰ τὰ ἀποσύρωσι, τὰ μεταβάλλουν εἰς πάγια δάνεια. Λοιπὸν νομίζω, ὅτι ἡ Βουλὴ ἐν συνειδήσει καὶ πεποιθήσει θέλει ψηφίσει τὰς συμβάσεις αὐτάς.

§149ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Δύο λέξεις... (Θόρυβος).

§150ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Πῶς ἐμποδίζετε τὰς συζητήσεις; ἡμεῖς ὑποκύπτομεν εἰς τὴν πλειονοψηφίαν, καὶ τώρα θέλετε νὰ μᾶς ἀφαιρέσητε τὸν λόγον;

§151ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Δύο λέξεις θὰ προσθέσω εἰς ἀναίρεσιν τῶν ὅσων ὁ κ. Πρωθυπουργὸς τελευταίως μᾶς εἶπε, σχετικῶς πρὸς τὸ δάνειον τὸ ἐξωτερικόν. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἰσχυρίσθη, ὅτι, ἂν συνομολογηθῇ δάνειον ἐκ μόνων 22 ἑκατομμυρίων εἰς μεταλλικὸν, τοῦτο δὲν ἀρκεῖ πρὸς ἄρσιν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, ἑπομένως δὲν πληροῖ τὸν ὅρον, διὰ τὸν ὁποῖον κυρίως πρόκειται νὰ δανεισθῇ ἐκ τῆς ἀλλοδαπῆς μεταλλικόν. Εἰς τοῦτο παρατηρῶ ὅτι, ὅταν ἡ Κυβέρνησις κατορθώσῃ νὰ κάμῃ δάνειον εἰς μεταλλικὸν 22 ἑκατομμυρίων, τότε τὸ ὑπόλοιπον δύναται νὰ δανεισθῇ δι’ ἑνὸς ἐσωτερικοῦ δανείου διὰ τραπεζικῶν γραμματίων, οὕτω δὲ θέλει δυνηθῆ νὰ ἀποδώσῃ εἰς τὴν Τράπεζαν τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον ἐδανείσθη παρ’ αὐτῆς καὶ εἰς μεταλλικὸν καὶ εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια, καὶ ἑπομένως ἄρῃ τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν. Φρονῶ δὲ, ὅτι, ὅταν ἡ Κυβέρνησις συνομολογήσῃ τὸ ἐξωτερικὸν δάνειον, ἂν πρόκηται τὸ ἥμισυ ἢ καὶ ὀλίγον πλέον τοῦ ἡμίσεως νὰ δανεισθῇ ferme...... βεβαίως καὶ τὸ ὑπόλοιπον θέλει πραγματοποιηθῆ, διότι ὅσοι εἰς τὰ τραπεζικὰ ἀναμιγνύονται γνωρίζουν, ὅτι, ὅταν τραπεζῖται ἀναλαμβάνωσιν ἓν δάνειον κατὰ τὸ ἥμισυ ferme, βεβαίως ἔχουν τὸ συμφέρον, ὥστε καὶ τὸ ὑπόλοιπον νὰ πραγματοποιηθῇ, διότι ἄλλως αἱ ὁμολογίαι, τὰς ὁποίας ἠγόρασαν, δὲν δύναται νὰ ἔχουν συμφέρουσαν αὐτοῖς κυκλοφορίαν εἰς τὰς εὐρωπαϊκὰς ἀγοράς· τοῦτο κάλλιστα γνωρίζει καὶ ἡ Κυβέρνησις. Διατελῶ δὲ πεπεισμένος, ὅτι εἰς τὸν ὅρον αὐτὸν δὲν ἔγκειται ἡ δυσκολία τῆς συνομολογήσεως τοῦ ἐξωτερικοῦ δανείου· ὥστε, ἂν τῷ ὄντι ἡ Κυβέρνησις ἀφορᾷ σπουδαίως εἰς τὴν βελτίωσιν τῆς οἰκονομικῆς ἡμῶν καταστάσεως, ἡ ὁποία προέβη εἰς τὸ μὴ περαιτέρω, πρέπει νὰ παραιτηθῇ ἐκ τῶν συμβάσεων, τῶν ὁποίων τὴν ἐπιψήφισιν ζητεῖ, διότι διὰ τῆς αὐξήσεως τῶν ἀναγκαστικῶς κυκλοφορούντων γραμματίων, θέλει ἐπέλθει βλάβη, τὴν ὁποίαν δὲν δυνάμεθα νὰ ἐπανορθώσωμεν βραδύτερον· διὰ τοῦτο πρέπει νὰ ἀναβάλωμεν τὴν ἐπὶ τῶν νομοσχεδίων τούτων ἀπόφασίν μας.

§152ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ κ. Σιμόπουλος εἶπεν, ὅτι διὰ τοῦ δανείου τῶν 22,000,000, ἂν ἡ Κυβέρνησις τὸ καταβάλῃ εἰς τὴν Τράπεζαν, θέλει ἀρθῆ ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία· τοῦτο δὲν εἶναι ἀκριβές, διότι ἡ σύμβασις ἡ συνομολογηθεῖσα μετὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης τὴν 7 Νοεμβρίου 1877 περιέχει ῥητὸν ὅρον, ὅτι ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία τῶν τραπεζικῶν γραμματίων θέλει ἀρθῆ, ὅταν καταβληθῇ εἰς αὐτὴν ὁλόκληρον τὸ δάνειον.

§153ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κηρύττω τὴν συζήτησιν περατωμένην· θὰ ἐρωτήσω τὴν Βουλήν.

§154ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§155ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Πρέπει νὰ χωρισθοῦν αἱ συμβάσεις, διότι τὴν πρώτην τὴν παραδεχόμεθα ἅπαντες.

§156ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅταν ἀποῤῥιφθῇ ἡ ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου, τοῦ κυροῦντος τὰς δύο συμβάσεις, θὰ ὑποβληθῇ δεύτερον νομοσχέδιον, κυροῦν τὴν πρώτην σύμβασιν.

§157ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι, νὰ διαιρεθοῦν.

§158ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἂς ψηφίσωμεν τὴν δευτέραν δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, διὰ νὰ ἴδωμεν ἂν ἤμεθα καὶ ἐν ἀπαρτίᾳ. (Ἐνεργεῖται ψηφοφορία κατ’ ὀνομαστικὴν κλῆσιν, καθ’ ἣν ἐψηφοφόρησαν μόνον 85· ἀπαρτίας δὲ μὴ οὔσης, ὁ κ. Πρόεδρος ἔλυσε τὴν συνεδρίασιν περὶ ὥραν 7½ μ. μ.)