1878.11.18

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 42

τῆς 18 Νοεμβρίου 1878.

(Σάββατον.)

Ὥρα 2 μ. μ.

Ἀπαρτίας γενομένης, ἀνεγνώσθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προτεραίας καὶ ἐνεκρίθησαν.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Βουλευτὴς κ. Μεντζελόπουλος ὑπέβαλεν ἀναφορὰν κατὰ τῆς συμβάσεως περὶ συστάσεως Σχολῆς ἰχθυοτροφίας. Ἐπειδὴ τὸ Νομοσχέδιον παρεπέμφθη εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν τῶν Οἰκονομικῶν, θὰ ἀποστείλωμεν καὶ τὴν ἀναφορὰν ταύτην εἰς αὐτήν.

§2ΜΕΝΤΖΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, παρακαλῶ νὰ τυπωθῇ.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ ἐπὶ τῶν στρατιωτικῶν Ἐπιτροπὴ ὑπέβαλεν ἔκθεσιν ἐπὶ τῶν ἀναφορῶν τῶν εἰς ἀποστρατείαν τεθέντων ἀξιωματικῶν. Θὰ τυπωθῇ. Τὸ νομοσχέδιον περὶ κατασκευῆς πυριτιδαποθήκης ἐν Κερατσινίῳ, τὸ περὶ μεταῤῥυθμίσεως διατάξεων τῆς Ποινικῆς Δικονομίας καὶ τὸ περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου περὶ στρατιωτικῶν συντάξεων παραπέμπονται, τὸ μὲν αʹ εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν τοῦ Προϋπολογισμοῦ, τὸ δὲ βʹ εἰς τὴν ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης καὶ τὸ γʹ εἰς τὴν ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν.

§4ΝΕΓΚΑΣ. Τὴν ἑσπέραν τῆς 14 ἱσταμένου πληροφοροῦμαι, ὅτι ἐν τῇ ἡμετέρᾳ ἐπαρχίᾳ στρατιῶται, εἰσελθόντες εἰς οἰνοπωλεῖον ἑνὸς ὀνομαζομένου Στεριώτου, ἐζήτησαν νὰ τοῖς δώσῃ κρασὶ, καὶ μόνον διότι ὁ οἰνοπώλης τοῖς ἀπήντησε «μίαν στιγμὴν περιμένετε,» ἐπέπεσαν μὲ τὰ ξίφη κατ’ αὐτοῦ, καὶ ἤδη, ὡς πληροφοροῦμαι, διατρέχει τὸν ἔσχατον κίνδυνον. Θὰ παρακαλέσω τὸν κύριον Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, ὅπως μᾶς πληροφορήσῃ ἐὰν γνωρίζῃ περὶ τῆς ὑποθέσεως ταύτης καὶ τίνα μέτρα ἔλαβε, διότι, ὅταν καὶ προχθὲς ἀκόμη ἐν μέσῃ ἀγορᾷ πλησίον εἰς τὴν πρωτεύουσαν τοῦ ἔθνους διεδραματίσθησαν τοιαῦτα γεγονότα, νομίζω, ὅτι ἡ πολιτεία ἔχει δικαίωμα νὰ ὑψώσῃ φωνὴν ἐναντίον τῶν ὀργάνων τῆς ἐξουσίας, ἡ δὲ Κυβέρνησις ἔχει καθῆκον νὰ τιμωρήσῃ τὰ ὄργανα ἐκεῖνα παραδειγματικῶς. Ἐπίσης δὲ παρατηρῶ εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, ὅτι, ὡς πληροφοροῦμαι, ἅλας δὲν ὑπάρχει ἐν Ζακύνθῳ, ὁ δὲ νόμος, ὁ ὁποῖος ἐψηφίσθη πρό τινων ἡμερῶν, ἐψηφίσθη, ὡς γνωστὸν, μόνον διὰ τὸ ἔκτακτον τῆς ἀνάγκης τῆς ἐφετεινῆς ἐσοδείας τοῦ ἐλαιοκάρπου ἐν Ζακύνθῳ, καὶ ἂν παρέλθουν 20, 30 ἢ 50 ἡμέραι, ὁ σκοπὸς τοῦ νόμου ἐκλείπει· νομίζω ἑπομένως, ὅτι ὁ ἀξιότιμος Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν θὰ σεβασθῇ τὴν ἀπόφασιν ἐκείνην καὶ θὰ ἐκτελέσῃ, συμφώνως μὲ τὴν ἀνάγκην τοῦ τόπου ἐκείνου, τὸν νόμον.

§5Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Θέλετε νὰ σᾶς δώσω ἀπάντησιν;

§6ΝΕΓΚΑΣ. Ναί.

§7Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Πιστεύω, δὲν ἀρκεῖ νὰ νομίζητε, ὅτι θέλομεν σεβασθῆ τὸν νόμον· ἔχομεν καθῆκον καὶ νὰ σεβασθῶμεν τὸν νόμον καὶ νὰ ἐκτελέσωμεν αὐτόν. Τὴν αὐτὴν ἡμέραν, καθ’ ἣν ἐκυρώθη ὁ νόμος, ἐδόθησαν διαταγαὶ τηλεγραφικῶς καὶ περὶ μεταφορᾶς ἅλατος καὶ περὶ ἐνοικιάσεως ἀποθήκης καὶ περὶ ἐκτελέσεως ὅλων τῶν διατάξεων τοῦ νόμου.

§8ΝΕΓΚΑΣ. Χαίρω, κ. Ὑπουργὲ, καὶ δὲν ἔχω ἀμφιβολίαν, ἀλλὰ τοιαύτας πληροφορίας ἔχω, καὶ καθῆκον εἶχον νὰ κάμω λόγον. Ἴσως μᾶς εἴπωσιν, ὅτι μικρολογοῦμεν· καὶ τῷ ὄντι, ἐπὶ τοιούτων ζητημάτων εἰς τὰς παρούσας σοβαρὰς περιστάσεις εἶναι μικρολογία. Ἀλλ’ ἂς μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ εἴπω, ὅτι δὲν μικρολογοῦμεν, καὶ θὰ σᾶς ἀποδείξω διατί. Ἀληθῶς ἡ φράσις αὕτη ἢ τὸ δόγμα τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ἀπαντῶντος εἰς τὸν σεβαστόν μου φίλον κ. Τρικούπην, ὅτι μικρολογεῖ ἡ ἀντιπολίτευσις, μὲ κατεγοήτευσε, θέλω δὲ ἀποδείξει τίς μικρολογεῖ. Ἐν Ζακύνθῳ πρό τινος χρόνου ὑπῆρχον ὑπάλληλοι ἔντιμοι, νοήμονες, δραστήριοι, γνωρίζοντες τὸ καθῆκόν των.

§9ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Καὶ συστημένοι παρ’ ὑμῶν.

§10ΝΕΓΚΑΣ. Πιθανόν. Τὴν παρελθοῦσαν ἑβδομάδα ἐπαύθη ὁ ὑπογραμματεὺς τῆς Νομαρχίας, νέος ἱκανός.....

§11ΒΑΡΒΟΓΛΗΣ. Τῇ προτάσει τοῦ Νομάρχου.

§12Γ. ΡΟΥΦΟΣ. Καὶ ἄνευ τοιαύτης, ἔχει τὸ δικαίωμα ἡ Κυβέρνησις νὰ ἐκλέγῃ τοὺς ὑπαλλήλους της.

§13ΝΕΓΚΑΣ. Δὲν ἐπαύθη τῇ προτάσει τοῦ Νομάρχου, διότι, κατὰ τὰς ἡμετέρας πληροφορίας, ὁ Νομάρχης ἐπέστρεψε τὸν διορισμὸν καὶ εἶπεν ὅτι δὲν κοινοποιεῖ τὸ ἔγγραφον, διότι καταστρέφεται ἡ ὑπηρεσία. Ἐπαύθη εἷς ἱερεὺς τοῦ Σωφρονιστηρίου Ζακύνθου, Παναγιώτης Κλάδου, ἄνθρωπος, ὁ ὁποῖος κατὰ τὴν ἐποχὴν τοῦ ῥιζοσπαστισμοῦ, εἰς ἄλλην ἐποχὴν σοβαράν, ὑψηλὴν, ἄλλην εὐγενῆ πολιτικὴν ἐργασίαν ἔκαμεν, ἄνθρωπος, ἔχων ὅλα τὰ προσόντα· περὶ τούτου, καὶ αὐτοὶ οἱ βράχοι τῶν Στροφάδων, ἂν εἶχον φωνὴν, ἤθελον γογγύσει, διὰ τὴν ἐν αὐτοῖς ἑξάμηνον ἐξορίαν του· καὶ διωρίσθη ποῖος νομίζετε; Ἕνας, ὁ ὁποῖος δὲν ὑπάρχει, ἓν ὄνομα ἀνύπαρκτον.

§14ΜΙΛΗΣΗΣ. Τόσῳ καλλίτερα, θὰ μείνῃ ὁ ἴδιος.

§15ΝΕΓΚΑΣ. Ἐπαύθη συγχρόνως καὶ ἕνας Γραμματεὺς τοῦ Ταμείου, ὑπάλληλος τοῦ Ταμείου.

§16ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Γραφεύς.

§17ΝΕΓΚΑΣ. Χαίρω, ὅτι μὲ διωρθώσατε, διότι Γραμματέα δὲν ἔχομεν· εἶναι ἀπεσπασμένος εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν. Λοιπὸν, κύριοι, ἡ ἰδέα τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ νὰ μὴ μικρολογῶμεν μὲ κατεγοήτευσεν· ἀλλ’ ὅταν βλέπω, ὅτι τόσον μικρολογεῖ ὁ κ. Ὑπουργὸς, ὥστε διορίζει, ἀντὶ τοῦ ἱερέως ἐκείνου, ἱερέα, τοῦ ὁποίου οὐδὲ τὸ ὄνομα ὑπάρχει, ἔχασα ὅλην τὴν ἰδέαν.

§18Γ. ΡΟΥΦΟΣ. Πρέπει νὰ τοὺς παύσῃ ὅλους εἰς τὴν Ζάκυνθον.

§19ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Βεβαιῶ τὴν Βουλὴν, ὅτι θὰ ἐξετάσω τὴν ὑπόθεσιν, καὶ οἱ αἴτιοι τοῦ πραξικοπήματος ἐκείνου θὰ τιμωρηθῶσιν αὐστηρῶς.

§20ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ὑποβάλλω τὴν ἐν Παρισίοις συνομολογηθεῖσαν ταχυδρομικὴν σύμβασιν.

§21ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν.) Ὁ ἔντιμος ἐκ Πατρῶν Βουλευτὴς κ. Γ. Ῥοῦφος, ἐπιθυμῶν ν’ ἄρῃ προσκόμματά τινα, τὰ ὁποῖα παρεκώλυον τὴν πλήρη ἐκτέλεσιν τοῦ σχεδίου τῆς πόλεως Πατρῶν καὶ τὴν ἐπὶ τοσοῦτον χρονήσασαν ὑπόθεσιν τῆς ἀποζημιώσεως τῶν ἐχόντων οἰκόπεδα εἰς τὰ μέρη ἐκεῖνα, ὑπέβαλε νομοσχέδιον περιέχον 2 ἢ 3 ἄρθρα. Τὸ νομοσχέδιον τοῦτο διῆλθε τὰς δύο ἀναγνώσεις καὶ πρόκειται ἤδη νὰ συζητηθῇ διὰ τρίτην φοράν. Ἐπειδὴ ἐκτὸς τῶν προσκομμάτων, τὰ ὁποῖα ὁ κύριος Ῥοῦφος ἐπεθύμησε ν’ ἄρῃ, ὑπάρχουν καὶ ἄλλα, ἐνόμισα, ὅτι ἔχω καθῆκον νὰ συντάξω ἓν νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον περιλαμβάνει μὲν τὰς διατάξεις, τὰς ὁποίας ὁ κ. Ῥοῦφος ἐπρότεινε, συμπεριλαμβάνει ὅμως καὶ ἄλλας διατάξεις, τῶν ὁποίων ἡ ἐφαρμογὴ θὰ καταστήσῃ εὐχερῆ τὴν περάτωσιν τῆς ὑποθέσεως ταύτης. Εἰσάγω λοιπὸν τὸ νομοσχέδιον καὶ τὴν αἰτιολογικὴν ἔκθεσιν.

§22ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι πλῆρες καὶ ἀνεξάρτητον αὐτὸ· ἑπομένως δὲν ἐπιμένετε, κ. Ῥοῦφε, νὰ συζητηθῇ τὸ ἰδικόν σας.

§23ΡΟΥΦΟΣ. Ὄχι, ἀλλ’ ὑπὸ τὸν ὅρον νὰ ἐγγραφῇ ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει ἐν τῇ σειρᾷ τοῦ ἰδικοῦ μου.

§24ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ (Πρωθυπουργός). Παρακαλῶ μετὰ τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου, περὶ οὗ πρόκειται, ν’ ἀναγνωσθῇ εἰς πρώτην ἀνάγνωσιν ὁ νόμος ὁ κυρῶν τὴν σύμβασιν διὰ τὰ παλαιὰ δάνεια.

§25ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Λομβάρδος ἔχει τὸν λόγον.

§26ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Κατὰ τὴν παρελθοῦσαν Σύνοδον τῆς Βουλῆς, ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς Ἀττικῆς κ. Φιλήμων ἐπρότεινεν, ὅπως συνταχθῇ στατιστικὴ τῆς πρώτης δεκαετίας μετὰ τὴν ἕνωσιν τῆς Ἑπτανήσου καὶ τῆς τελευταίας δεκαετίας τῆς Προστασίας, καὶ γείνῃ ἡ σύγκρισις τῆς προόδου τῶν ἐπαρχιῶν ἐκείνων μετὰ τὴν ἕνωσιν, καθόσον ἀποβλέπει τὴν βιομηχανίαν, τὰ δημόσια καὶ δημοτικὰ ἔργα, τὴν δημοσίαν ἐκπαίδευσιν κτλ. Τὴν πρότασιν ἐκείνην ὑπεστήριξα καὶ ἐγὼ τότε, διὰ ν’ ἀποδειχθῇ, ὅτι ὄχι μόνον ἡ Ἑλλὰς ἐκαλλιτέρευσε τὰς ἐπαρχίας, ἃς παρέλαβε παρὰ τῆς Τουρκίας, ἀλλὰ καὶ τὰς ἐπαρχίας, τὰς ὁποίας παρέλαβεν ἀπὸ αὐτὴν τὴν Ἀγγλίαν. Ἔκτοτε ἰδιαιτέρως πολλάκις παρεκάλεσα τὸν κ. Πρωθυπουργὸν διὰ τὴν ὑπόθεσιν ταύτην, διότι ἐγὼ τὴν θεωρῶ λίαν σπουδαίαν καὶ δυναμένην νὰ ὑπηρετήσῃ μεγάλως τὰ ἐθνικὰ συμφέροντα κατὰ τὰς παρούσας περιστάσεις· παρεκάλεσα μάλιστα τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, ἐὰν ἤθελε, νὰ ἐπιφορτίσῃ μὲ τὴν ἔκθεσιν ταύτην τὸν ἀξιότιμον κ. Μωραϊτίνην, τοῦ ὁποίου τὸ σπουδαῖον σύγγραμμα περὶ τῆς Ἑλλάδος πολὺ ὑπηρέτησε καὶ ὠφέλησεν. Ὁ κ. Πρωθυπουργός, βεβαίως, ἀσχολούμενος εἰς ἄλλα σπουδαιότερα, δὲν ἔλαβε καιρὸν νὰ πραγματοποιήσῃ αὐτὴν τὴν ἰδέαν. Ἤκουσα εὐχαρίστως, ὅτι ὁ κ. Μωραϊτίνης πρόκειται αὐτὸς ὁ ἴδιος ἀφ’ ἑαυτοῦ νὰ ἐπιχειρήσῃ τὸ ἔργον τοῦτο καὶ νὰ μεταβῇ εἰς Ἑπτάνησον, πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον. Πιστεύω, ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς θὰ διατάξῃ τὰς διαφόρους ἀρχὰς, ὅπως παρέξωσι πᾶσαν βοήθειαν εἰς τὸν κ. Μωραϊτίνην, ἵνα ἀποπερατώσῃ αὐτὸ τὸ ἔργον. Τότε, κύριοι, ὅτε ὑπεστήριξα διὰ τῶν λόγων μου τὸν ἀξιότιμον κ. Φιλήμονα, φίλοι μου τινὲς Ἄγγλοι, ἐν Ἑπτανήσῳ πρὸ πολλοῦ οἰκοῦντες καὶ ἐξακολουθοῦντες νὰ ἦναι ἐκεῖ, μοὶ ἔκαμον παρατηρήσεις, ὅτι ὁ ἐθνικὸς ἐνθουσιασμὸς μὲ παρέσυρε καὶ ὅτι ὑπεστήριξα ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, ὅτι ἡ Ἑπτάνησος ἐκαλλιτέρευσε μετὰ τὴν ἕνωσιν, ἐνῷ πράγματι δὲν εἶναι τοῦτο, καὶ μοὶ ἀνέφερον ὡς παράδειγμα παρεμβάσεις ἐκλογικὰς παρελθούσας, διοικητικὰς παρεκτροπὰς, κακὴν διανομὴν τῆς ποινικῆς ἰδίως δικαιοσύνης. Παρέστησα εἰς τοὺς φίλους μου ἐκείνους, ὅτι τότε ἐγὼ δὲν ὡμίλησα, παρὰ καθόσον ἀπέβλεπε τὴν ἀνάπτυξιν τῆς βιομηχανίας, τῆς ἐκπαιδεύσεως, τῶν δημοσίων καὶ δημοτικῶν ἔργων καὶ τοῦ ἐμπορίου· καθόσον δ’ ἀπέβλεπεν ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα παρετήρησαν, εἶπον, ὅτι αὐτὰ ἠμποροῦν νὰ ὑπάρχουν, ἀλλὰ εἶναι διαβατικά. Σήμερον τὰ κάμνει ἓν Ὑπουργεῖον, τὸ ὁποῖον θέλει νὰ φατριάσῃ, αὔριον ἔρχεται ἄλλο καὶ τὰ διορθόνει, ἀλλὰ ἡ πρόοδος τοῦ τόπου προβαίνει. Καθ’ ὅσον ἀφορᾷ, τοῖς εἶπα, τὸ περὶ ἐπεμβάσεων εἰς τὰς ἐκλογὰς, ἐπανειλημμένως, ὅτε ἐδόθη περίστασις, ὡμολόγησα ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς, ὅτι ἀπὸ τὴν Ἀγγλικὴν Προστασίαν ἐγὼ ὁ ῥιζοσπάστης, ὁ ὁποῖος, ἐὰν ἐκλεγόμην ὡς ἐκλεγόμην, ἦτο βέβαιον, ὅτι ἐν τῇ Βουλῇ ἤθελον ζητήσει τὴν ἕνωσιν, ἐζήτησα ὡς ἐγγύησιν τῆς κάλπης μου τὴν παρουσίαν Ἄγγλων στρατιωτῶν, ἐνῷ ἀπὸ τὴν ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν τὸ ἐναντίον συνέβη. Ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω καὶ τώρα, ὅτι αὐτὰ, τὰ ὁποῖα ἀνέφερεν ὁ κ. Νέγκας ἀκροθιγῶς καὶ τὰ ὁποῖα θὰ μὲ συγχωρήσητε ν’ ἀναπτύξω κατά τι περισσότερον, ἐπὶ Προστασίας δὲν ἤθελον συμβῆ. Πρὸ 5 ἢ 6 ἢ 8 μηνῶν ἡ δημοσία τάξις ἐν Ζακύνθῳ δὲν εὑρίσκετο εἰς καλὴν κατάστασιν. Συντροφίαι ἀνθρώπων ἐνόπλων περιεφέροντο εἰς τὰς ὁδοὺς, ἀπειλοῦσαι καὶ ἐπιτιθέμεναι· ἐγένοντο προσβολαί, κλοπαί, φόνοι· αὐτὸς ὁ ὑπαστυνόμος ἀπὸ τὸν οἶκον παλληκαρίου τινὸς γνωστοῦ ἐπυροβολήθη μετ’ ἄλλου διαβαίνοντος ἐκεῖθεν, ἀπὸ τοῦ παραθύρου του, φανερὰ, ἐν δημοσίῳ δρόμῳ. Ἔκαμα τότε τὰς δεούσας παραστάσεις εἰς τὸν κ. Πρωθυπουργόν, ὅστις ηὐδόκησε νὰ τὰς ἀκούσῃ· τοῦ παρέστησα, ὅτι ἡ κατάστασις αὐτὴ προέρχεται ἰδίως ἀπὸ τὰς ἐκεῖ ἀρχὰς, ἐὰν δὲ αὗται ἦσαν ἀμερόληπτοι καὶ δραστήριοι, ἤθελε τὸ κακὸν παύσει διὰ μιᾶς. Παρέστησα, ὅτι ἐκεῖ ὁ ἀνακριτὴς ἦτο ῥᾴθυμος, ἀπρόσεκτος.

§27ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ποῖος;

§28ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ὁ Σπηλιωτόπουλος. — Τὰς ἀνακρίσεις τὰς ἄφινε καὶ ἐκοιμῶντο. Αὐτὴν τὴν ὑπόθεσιν, ὅπου ὁ ὑπαστυνόμος ἐπυροβολήθη φανερὰ, τὴν εἶχεν ἐπὶ πολλὰς ἡμέρας εἰς τὸ γραφεῖόν του καὶ οὔτε ἔνταλμα ἐξέδωκεν, οὔτε ἐνέργειαν ἀληθῶς ἔκαμε. Τοῦ παρέστησα, ὅτι ὁ Εἰσαγγελεὺς, ὁ ὁποῖος ἦτο ἐκεῖ, ἦτο καὶ αὐτὸς ἀμελὴς καὶ ἀδρανὴς, ὅτι ὁ φρούραρχος καὶ ὁ μοίραρχος, ἀντὶ νὰ σεβασθοῦν τὴν ἀξιοπρέπειάν των, δημοσίᾳ περιεφέροντο μὲ τὰ πρωτοπαλλήκαρα, τὰ ὁποῖα ὡς ἐκ τούτου ἔλαβον περισσότερον θάῤῥος. Ὁ ἀξιότιμος Πρωθυπουργὸς ηὐδόκησε νὰ εἰσακούσῃ τὰς παραστάσεις μου ταύτας, καὶ πράγματι μετετέθη ὁ ἀνακριτὴς Σπηλιωτόπουλος· ἀνετέθη δὲ ἡ ἀνάκρισις εἰς δραστήριον καὶ ἀμερόληπτον δικαστὴν, ὁ ὁποῖος εὐτυχῶς δὲν ἀνήκει εἰς ἐμὲ, ἀνήκει μᾶλλον εἰς τὸν κ. Ζαΐμην· οὗτος εἶναι ὁ κ. Λέκκας, ὁ ὁποῖος τῷ ὄντι εἶναι δικαστής. Μετέθεσε τὸν φρούραρχον, μετέθεσε τὸν μοίραρχον, ἔστειλεν ὡς μοίραρχον τὸν κ. Στεφάνου, τὸν ὁποῖον ἐγὼ δὲν ἐγνώριζα, ἀλλ’ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς μοὶ ἐγγυήθη ὅτι εἶναι ἄνθρωπος τοῦ καθήκοντος, καὶ πράγματι τοιοῦτος ἀπεδείχθη. Ἀνετέθη ἡ δημοτικὴ ἀστυνομία εἰς ἄνθρωπον δραστήριον, τὸν κ. Πατέλην. Τότε δὲ ἀμέσως ὅλα αὐτὰ, τὰ ὁποῖα σᾶς εἶπα πρότερον, διελύθησαν, καὶ ἀφωπλίσθησαν οἱ κύριοι, οἱ ὁποῖοι περιεφέροντο ἔνοπλοι, προεφυλακίσθησαν οἱ ἀποπειραθέντες τὴν δολοφονίαν κατὰ τοῦ ὑπαστυνόμου, καὶ ἡ τάξις ἐπανῆλθε, καὶ ἀπὸ 4 ἢ 5 μηνῶν δὲν ἠκούσθη ἐν Ζακύνθῳ οὔτε ἓν ῥάπισμα. Δὲν θέλω νὰ εἴπω, ὅτι ἀπὸ πλαγίαν σκέψιν, ἀλλὰ κάπως ἀξιοπαρατηρήτως συνέπεσε νὰ ἐνεργηθῶσιν ὅσα ἀνέφερεν ὁ κ. Νέγκας μετὰ τὰ διατρέξαντα ἐν τῇ Βουλῇ. Εἶχον παραστήσει προηγουμένως εἰς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, ὅτι ὁ διευθύνων τὸ ἐκεῖ σωφρονιστήριον δὲν εἶναι ὁ κατάλληλος ἄνθρωπος. Τοῦ εἶπον, ὅτι τὸ σωφρονιστήριον δὲν διευθύνεται καλῶς, καὶ ὅτι ἠμπορεῖ νὰ φύγουν βαρύποινοι, ὡς ἄλλοτε ἐπὶ Κωνσταντέα, ὑπὸ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ διορισθέντος, ἀπέδρασαν πράγματι εἷς καταδικασμένος εἰς θάνατον καὶ τρεῖς ἢ τέσσαρες βαρύποινοι κατάδικοι. Τοῦ εἶπον, ὅτι, ἕως ὅτου ὑπάρχει φρούραρχος ὁ Ἡλιαάδης, ὄχι ἄνθρωπος ἰδικός μου, ἀλλ’ ἀνήκων ἀποκλειστικῶς εἰς τὸν κ. Κουμουνδοῦρον, ἠμποροῦμεν νὰ ἤμεθα βέβαιοι περὶ τῆς μὴ ἀποδράσεως τῶν φυλακισμένων, ἀλλ’ ἐὰν ἀλλάξῃ, φόβος ὑπάρχει. Ὁ φρούραρχος ἤλλαξε πρὸ 10 ἡμερῶν. Κάμνω τὴν παρατήρησιν ταύτην εἰς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, διότι ἔχω πληροφορίας, ὅτι ἐν τῷ σωφρονιστηρίῳ Ζακύνθου γίνονται δραστήριαι ἐνέργειαι, ὅπως πάλιν ἀποδράσῃ εἷς κατάδικος εἰς θάνατον καὶ ἕνας ἄλλος διαβόητος κακοῦργος, ἀποδράσας ἐπανειλημμένως, καὶ τρεῖς ἢ τέσσαρες βαρύποινοι κακοῦργοι. Καὶ ἂν τυχὸν φύγωσι φυλακισμένοι ἀπὸ φυλακὰς ἄλλας, αἱ ὁποῖαι εἶναι οἰκήματα, δὲν εἶναι παράδοξον, ἀλλὰ νὰ φύγουν κακοῦργοι, καὶ τοιοῦτοι κακοῦργοι, ἀπὸ τοῦ δεσμωτηρίου Ζακύνθου, εἶναί τι, τὸ ὁποῖον δὲν θὰ ἦναι εὐχάριστον διὰ τὴν σύγκρισιν, τὴν ὁποίαν θὰ κάμῃ ὁ κ. Μωραϊτίνης, τῆς διοικήσεώς μας. Ἐπειδὴ ὁ λόγος περὶ σωφρονιστηρίου καὶ ἐπειδὴ νομίζω, ὅτι κάπως ἐγέλασέ τις περὶ τοῦ ἱερέως Κλάδη, τὸν ὁποῖον ἀνέφερεν ὁ κ. Νέγκας, πρέπει νὰ εἴπω, ὅτι ὁ ἱερεὺς οὗτος πράγματι εἶναι τοιοῦτος, ὁποῖον τὸν ἀπεικόνισεν ὁ κ. Νέγκας· εἶναι πατριώτης ἀπὸ τοὺς ὀλίγους ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι μένουν ἀπὸ τὴν περασμένην γεννεὰν, ἐξωρίσθη.....

§29ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Πότε διωρίσθη;

§30ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Σᾶς εὐχαριστῶ διὰ τὴν ἐρώτησιν. Ἐξωρίσθη, κατεδιώχθη πολυειδῶς διὰ τὴν ἰδέαν τῆς ἑνώσεως ἐπὶ δεκαπέντε ἔτη, μετὰ τὴν πραγματοποίησιν δὲ τῆς ἑνώσεως, ποτὲ δὲν ἐζήτησε τὸ παραμικρόν· ὑπέκυψεν εἰς οἰκογενειακὸν δυστύχημα, τοῦ ἀπέθανεν ἡ σύζυγός του καὶ ἓν ἢ δύω τέκνα· ἐσχάτως ἀπέθανεν ἡ θυγάτηρ του εἰκοσαετὴς, νέα προικισμένη μὲ ὅλα τὰ προσόντα· ἦτο καταβεβλημένος ὁ ἄνθρωπος, παρεκάλεσα δὲ τὸν κ. Πρωθυπουργὸν καὶ τοῦ εἶπον, εἰς αὐτὴν τὴν κατάστασιν εὑρίσκεται ὁ γνωστός σου ἱερεὺς Κλάδης, καὶ παρακαλῶ ὅπως τοῦ δοθῇ μία ἀπασχόλησις, διὰ νὰ μὴ μένῃς προσηλωμένος εἰς τὴν λύπην του· τὸν διώρισε, καὶ εἶμαι βέβαιος, ὅτι τώρα κατὰ λάθος τὸν ἔπαυσε, μὴ σκεφθεὶς ποῖον ἔπαυεν, ὡς κατὰ λάθος ἐν τῇ ὁρμῇ του διώρισεν εἰς ἀντικατάστασιν ἱερέα μὴ ὑπάρχοντα. Ὁ μοίραρχος Στεφάνου ἦλθεν εἰς τὰς Ἀθήνας διὰ τὴν σύζυγόν του ἀσθενοῦσαν. Γνωρίζω, ὅτι, ἐὰν παραγγελθῇ νὰ ἐπιστρέψῃ εἰς Ζάκυνθον, θὰ ἐπιστρέψῃ. Ἀλλὰ περὶ Σπηλιοπούλου ἀνακριτοῦ, περὶ οὗ μὲ ἠρωτήσατε, ὁ ὁποῖος μετετέθη καὶ ὁ ὁποῖος ἀκόμη δὲν ἀνεχώρησεν ἐκ Ζακύνθου, μανθάνω, ὅτι ἔλαβε τηλεγραφικὴν παραγγελίαν νὰ μὴ κινήσῃ ἐκ Ζακύνθου, ἡ φήμη δ’ ἐν Ζακύνθῳ εἶναι, ὅτι πρόκειται νὰ διορισθῇ ἐκ νέου εἰς Ζάκυνθον, ἵνα τιμωρηθῇ διὰ τῆς μεταθέσεως ὁ ἀνακριτὴς Λέκκας, ὁ ὁποῖος εἰς ἓν τελευταῖον βούλευμα ἐγνωμάτευσε νὰ παραπεμφθῶσιν οἱ κατηγορούμενοι. Ἐφιστῶ τὴν προσοχὴν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, διότι τ’ ἀποτελέσματα δὲν θὰ ἦναι εὐχάριστα, νὰ φανῆτε, ὅτι τιμωρεῖτε δικαστὴν τὸ καθῆκόν του ἐκπληρώσαντα. Τὸ γεγονὸς τῶν στρατιωτῶν συνέβη τὴν ἑσπέραν τῆς προτεραίας, καθ’ ἣν ὁ Ἠλιάδης ἐπρόκειτο ν’ ἀναχωρήσῃ. Ὁ ἀστυνόμος μοὶ γράφει, ὅτι τυπτόμενος ὁ οἰνοπώλης διὰ τῶν ξιφῶν ἐπλήγωσε τοὺς στρατιώτας μὲ μίαν μάχαιραν καὶ ὅτι ὅλοι οἱ κάτοικοι ἦσαν εἰς τὸ πόδι, φοβούμενοι μήπως ἤθελον ἐπαναληφθῆ εἰς τὴν Ζάκυνθον ὑπὸ τοῦ στρατοῦ αἱ σκηναὶ, αἱ ὁποῖαι συνέβησαν εἰς τὸ 1868. Δὲν θέλω ν’ ἀναγνώσω ἐνώπιον τῆς Βουλῆς μίαν ἐπιστολὴν, τὴν ὁποίαν μοὶ γράφει ὁ κ. ἀστυνόμος. Ἐὰν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς θέλῃ νὰ πληροφορηθῇ, θὰ τοῦ τὴν ἀναγνώσω ἰδιαιτέρως, καθ’ ὅτι, ἐὰν οἱ Βουλευταὶ τῆς ἐπαρχίας ἐκείνης ἦναι ἀντιπολιτευόμενοι, δὲν πιστεύω, ὅτι διὰ τοῦτο πρέπει νὰ τιμωρηθῇ ἡ κοινωνία. Μὴ πιστεύητε, ὅτι τιμωροῦντες τοὺς συγγενεῖς ἢ φίλους μας, θὰ μᾶς κάμητε ν’ ἀλλάξωμεν γνώμην. Μὴ πιστεύητε, ὅτι τιμωροῦντες τὴν ἐπαρχίαν, θὰ τὴν κάμητε ν’ ἀλλάξῃ γνώμην περὶ ἡμῶν· καὶ αὐτὴ καὶ ἡμεῖς ἐγνωρίζομεν ἐκ τῶν προτέρων, ὅτι ταῦτα ἠδύναντο νὰ συμβῶσιν, ἂν ἀντεπολιτευόμεθα. Ἀλλ’ ἐνταῦθα ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω, ἵνα μὴ μοῦ εἴπωσι πάλιν ξένοι, ὅτι δὲν εἶμαι εἰλικρινὴς, ὅτι αὐτὰ δὲν ἤθελον συμβῆ ποτὲ ἐπὶ τῆς ἀγγλικῆς Προστασίας καὶ δὲν ἤθελον τιμωρηθῆ ἀθῶοι ἄνθρωποι καὶ ἡ ὑπηρεσία, ἐπὶ τῷ λόγῳ, ὅτι συγγενεῖς ἢ φίλοι των Βουλευταὶ εἶναι ἀντιπολιτευόμενοι. Ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω, ὅτι καθ’ ὅλον τὸ πολυετὲς διάστημα τῆς ῥιζικῆς ἐν Ἑπτανήσῳ ἀντιπολιτεύσεώς μου κατὰ τῆς ἀγγλικῆς Προστασίας, ἔσχον ὑπαλλήλους καὶ δύο πρωτοεξαδέλφους μου, ἀλλ’ ὁ Ἁρμοστὴς δὲν τοὺς ἔπαυσε, καίτοι ὠθεῖτο πρὸς τοῦτο. Παρακαλῶ τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, ἵνα μάθῃ πόσον ἀνίκανος εἶναι ὁ παρ’ αὐτοῦ διορισθεὶς γραμματεὺς τῆς νομαρχίας Ζακύνθου, νὰ ἐρωτήσῃ τοὺς ὑπαλλήλους τοῦ Ὑπουργείου καὶ παρ’ αὐτῶν θὰ μάθῃ, ὅτι ὁ νέος γραμματεὺς τοῖς ἐζήτει ἀντίτυπον τοῦ διοικητικοῦ ὀργανισμοῦ τῆς Ζακύνθου. Ἔμενεν ἐν τῇ νομαρχίᾳ ἐκείνῃ, ὅπως διεξαγάγῃ τὴν ὑπηρεσίαν ὁ ὑπογραμματεὺς Π. Μπαμπάκος, ὑπάλληλος ἐκ τῶν ἱκανωτέρων καὶ τιμιοτέρων, ἀλλὰ καὶ οὗτος ἐπαύθη, προσκαλουμένου τοῦ Νομάρχου νὰ προτείνῃ ἕτερον ἱκανῶς ἀνίκανον καὶ σχεδὸν ἀγράμματον.

§31ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ (Πρωθυπουργός). Αὐτὸς δὲν ἦτο καὶ πάλιν ὑπογραμματεύς;

§32ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Μάλιστα, καὶ πρὸ πολλοῦ ὁ Μπαμπάκος ἔλαβε τὴν θέσιν του ἐπὶ προστασίας διὰ διαγωνισμοῦ, καὶ ἔκτοτε πᾶσα Κυβέρνησις, σεβομένη τὴν ὑπηρεσίαν, τὸν διετήρησεν.

§33ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. (Πρωθυπουργός). Δὲν ἐννοῶ δι’ αὐτὸν, ἀλλὰ διὰ τὸν ἄλλον, ὁ ὁποῖος θὰ διορισθῇ· δὲν ἦτο καὶ ἄλλοτε ὑπογραμματεύς;

§34ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Μάλιστα· ἀλλὰ τοῦτο δὲν ἀναιρεῖ τὸ γεγονὸς, ὅτι εἶναι ἀνίκανος καὶ σχεδὸν ἀγράμματος, ὅτι ὁ Νομάρχης σᾶς ἐπέστρεψε τὴν παῦσιν τοῦ Μπαμπάκου, λέγων, ὅτι δὲν δύναται νὰ κοινοποιήσῃ παῦσιν εἰς ὑπάλληλον τοσοῦτον ἔντιμον καὶ ἱκανὸν, καὶ ὅτι ὡς πρὸς τὸν ἄλλον, τὸν ὁποῖον προσκαλεῖται νὰ προτείνῃ, ἀρνεῖται ἐπιμόνως ὡς ὄντος τούτου ὅλως ἀνικάνου.

§35ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ (Πρωθυπουργός). Αὐτὰ δὲν τὰ γνωρίζω ἐγώ.

§36ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Αὐταὶ εἶναι αἱ πληροφορίαι μου, καὶ πιστεύω, ὅτι εἶναι ἀκριβεῖς, ἀλλ’ ἂν ἐξετάσητε, πιστεύω, ὅτι θὰ βεβαιωθῆτε καὶ ὑμεῖς· τὸ κύριον ζήτημα εἶναι μὴ διὰ τῶν νέων μέτρων θέλει ἐπανέλθει ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ ἐκείνῃ ἡ κατάστασις τῆς δημοσίας τάξεως καὶ ἀσφαλείας, ἡ διορθωθεῖσα διὰ τῶν μέτρων, τὰ ὁποῖα ἤδη καταργοῦνται.

§37ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Οἱ πολῖται, ὅταν ἐπρόκειτο νὰ διορισθῇ ὑπογραμματεὺς ἕνας τῶν συμπολιτῶν τοῦ κ. Λομβάρδου, ὁ ὁποῖος ἦτο εἰς τὴν ὑπηρεσίαν, καὶ παρεπονοῦντο κατ’ αὐτοῦ, οὐδὲν εἶπον· ἐπροτιμήθη δὲ ὁ ὑπάρχων κατὰ παραγγελίαν τοῦ κ. Λομβάρδου, εἰς τὰς πληροφορίας τοῦ ὁποίου εἶχον πεποίθησιν, ὡς συστήσαντος ἄνθρωπον ἱκανώτερον καὶ ἐπιτηδειότερον. Κατὰ τοῦ ὑπάρχοντος δὲ παράπονον ἠγέρθη ἐπὶ ἀνικανότητι, καὶ διὰ τοῦτο τὸν ἐπαύσαμεν.

§38ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ἐν ὅσῳ ἦτο τὸ ἀρχηγεῖον τῆς Δυτικῆς Ἑλλάδος συγκεντρωμένον εἰς τὴν Ἑπτάνησον, αἱ φρουραὶ Κεφαλληνίας, Ζακύνθου καὶ τῶν ἄλλων νήσων ἐδίδοντο εἰς τὸ τάγμα τὸ ἑδρεῦον ἐν Πάτραις· ἀλλ’ ἀφότου ἦλθεν ὁ χειμὼν καὶ ὁ προκάτοχός μου Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἠναγκάσθη ν’ ἀποκεντρώσῃ τὰ τάγματα εἰς διάφορα μέρη, μετέβησαν τρία τάγματα εἰς Κέρκυραν, καὶ ὅλαι αἱ Νῆσοι ὑπήχθησαν εἰς τὰς διαταγὰς τῶν ταγμάτων αὐτῶν· τὰ ἀποσπάσματα, τὰ ἑδρεύοντα μέχρι τῆς ἐποχῆς ἐκείνης εἰς τὰς διαφόρους νήσους, συνεκεντρώθησαν ἐν Πάτραις, καὶ τὰ τάγματα ἤλλαξαν τὰς φρουρὰς δι’ ἄλλων φρουρῶν εἰς ὅλας τὰς νήσους, ἄνευ ἐξαιρέσεως. Καὶ ἡ διαίρεσις ἐγένετο ἀπευθείας ἀπὸ τοὺς ἀρχηγοὺς τῶν ταγμάτων, οὐδόλως δὲ ἀνεμίχθη τὸ Ὑπουργεῖον εἰς τὴν διαίρεσιν τῶν ἀποσπασμάτων τούτων· τοσοῦτον δὲ εἶναι ἀληθὲς τοῦτο, καθόσον οἱ κύριοι Βουλευταὶ τῆς Κεφαλληνίας, φίλοι ὄντες τοῦ Ὑπουργείου, μὲ παρεκάλεσαν θερμῶς νὰ ἀφήσω τὸ ἐκεῖ ἑδρεῦον ἀπόσπασμα ἑνὸς λόχου ἐκ τοῦ τάγματος τῶν Πατρῶν, ἐγὼ δὲ εἶπον, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γείνῃ τοῦτο, διότι αἱ δοθεῖσαι διαταγαὶ ἐκ τῶν ἀρχηγῶν τῶν ταγμάτων θὰ ἐκτελεσθῶσι κατὰ γράμμα· ἑπομένως οὐδὲν παράπονον δύναται νὰ ἔχῃ ὁ κ. Λομβάρδος περὶ τῆς ἀλλαγῆς τοῦ λόχου ἐν Ζακύνθῳ, ἂν δὲ ἔχῃ παράπονον, ἂς καταγγείλῃ τὰς παρεκτροπὰς αὐτοῦ, καὶ ἂς ἦναι βέβαιος, ὅτι οὐδεὶς θὰ μείνῃ ἀτιμώρητος.

§39ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Νὰ συστήσητε εἰς τὸν νέον Φρούραρχον, καθὼς ἦτο ὁ κ. Ἠλιάδης προσεκτικὸς εἰς τὰς φυλακὰς, νὰ προσέχῃ καὶ αὐτὸς, διότι θὰ φύγωσιν οἱ κατάδικοι.

§40ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ἡ ὑπηρεσία θὰ ἐκτελέσῃ τὸ καθῆκόν της. Ἐγὼ δὲν γνωρίζω τίς εἶναι ὁ λοχαγὸς ὁ μεταβὰς εἰς Ζάκυνθον.

§41ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Λέγω εἰς τὸν κ. Λομβάρδον, ὅτι ὁ διευθυντὴς μοὶ ἔγραψε πρὸ τριῶν ἡμερῶν, ὅτι παραιτεῖται, ἂν ἐξακολουθῶ ὑποστηρίζων ἢ φυλάττων μερικοὺς φύλακας τελευταίως διορισθέντας, διότι αὐτοὶ ἐνεργοῦσι νὰ φύγωσιν ἀπὸ τὰς φυλακὰς πολλοὶ φυλακισμένοι, καὶ ἑπομένως λέγει, ὅτι, ἂν ἐξακολουθῇ τὸ Ὑπουργεῖον διατηροῦν τοὺς φύλακας, νὰ δεχθῇ τὴν παραίτησίν του.

§42ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἔχετε καί τινα ἰδικόν μου; Ποῖον; εἰπέτε τον. Εἷς εἶναι μόνον ἐκ Ζακύνθου, καὶ αὐτὸς διορισθεὶς τῇ προτάσει τοῦ νῦν διευθυντοῦ σας.

§43Γ. ΡΟΥΦΟΣ. Ἐγὼ, ἐπειδὴ ὁ κ. Λομβάρδος ἤθελε νὰ φέρῃ σύγκρισιν μεταξὺ τῆς ἀγγλικῆς προστασίας καὶ τῆς ἑλληνικῆς διοικήσεως, παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ ὑποβάλῃ εἰς τὴν Βουλὴν πίνακα, ἐν τῷ ὁποίῳ νὰ ἐμφαίνηται τὸ εἶδος καὶ ὁ ἀριθμὸς τῶν ἐγκλημάτων, τὰ ὁποῖα διεπράχθησαν ἀπὸ τῆς ἑνώσεως καὶ ἐντεῦθεν, διότι εἶναι ἀναγκαιότατον νὰ ἀποδειχθῇ τίνες οἱ ἐπικρατήσαντες μέχρι τοῦδε, καὶ κατὰ πόσον ἐπηρέασαν τὴν κατάστασιν τὴν ἠθικὴν τοῦ τόπου. Ὅσον δὲ ἀφορᾷ τὰ περὶ ἀνακριτῶν, εἰς αὐτὰ νομίζω ἀνάξιον νὰ ἀπαντήσῃ τις, διότι, ἂν εἴχομεν ἐδῶ τὸν κ. Βελιανίτην, ὅπως καὶ τὸν κ. Μαχαιρᾶν, θὰ σᾶς ἔλεγον τὶ διεπράχθησαν ἐν Λευκάδι καὶ Παξοῖς ὑπ’ αὐτῶν. Δὲν θέλω νὰ παραπονεθῶ τὶ ἐγένετο εἰς Πάτρας κατὰ τὸ διάστημα τῶν ἐκλογῶν, καὶ κατὰ πόσον ἐξετιμήθησαν τότε τὰ γενόμενα ὑπὸ τοῦ νομάρχου κ. Ἀντωνιάδου. Ὡς πρὸς τὴν ποιότητα δὲ τῶν ὑπαλλήλων, δὲν θέλω ν’ ἀδικήσω τὸν κ. Λομβάρδον, ὅτι συνιστᾷ ἀνθρώπους, οἱ ὁποῖοι δὲν ἔχουσι τὰ προσόντα, διότι δύναται ν’ ἀπατηθῇ τις, ὅπως ἀπατηθεὶς καὶ ὁ κ. Λομβάρδος ἐσύστησεν εἰς τὸν ἀδελφόν μου ὑπάλληλον, ὁ ὁποῖος τὴν ἑπομένην τοῦ διορισμοῦ του καθείρχθη εἰς τὴν Ἀστυνομίαν (θόρυβος).

§44ΣΕΡΒΟΣ. Ὁ προλαλήσας ὤφειλε πολὺ νὰ σεβασθῇ τὴν θέσιν ἐκείνου, ὅστις εὑρισκόμενος εἰς τὸ Κοινοβούλιον ἄλλου τόπου ἐπὶ 12 ὁλόκληρα ἔτη δὲν ὕψωσε ποτὲ τὴν φωνήν του ἐπὶ προσωπικῶν ζητημάτων, οὔτε περιῆλθε σαίνων τὴν οὐράν του ἔνθεν κακεῖθεν ἵνα ἀποκτήσῃ εὐνοίας. Ὤφειλε νὰ σεβασθῇ τὴν θέσιν τοῦ Σέρβου, ὁ ὁποῖος εὑρισκόμενος ἐνταῦθα κατὰ τὰ 9|10 δώδεκα ὁλοκλήρων ἐτῶν δὲν ὕψωσε ποτὲ φωνὴν ἐπὶ προσωπικῶν ζητημάτων, καὶ ἀνήκει εἰς μίαν ἐπαρχίαν, τὴν ὁποίαν ἕκαστος γνωρίζει διὰ τὰ πρόσωπα καὶ διὰ τὰ πράγματα. Σιωπῶ.

§45Γ. ΡΟΥΦΟΣ. Διὸ λέγεις...... (θόρυβος.)

§46ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ἀφήσατε τὰ προσωπικά. (θόρυβος).

§47ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐρχόμεθα εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ περὶ ἐκγυμνάσεως τῶν ἀγόντων τὴν ἡλικίαν, 22, 23 καὶ 24 ἐτῶν.

§48ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. Ἄρθρον 1. (Ἀναγινώσκεται).

§49ΖΩΧΙΟΣ. Χθὲς ἡ πλειονοψηφία ἀπέκοψε τὴν δεξιὰν χεῖρα τοῦ Κυναιγείρου· ὁ Κυναίγειρος δὲν πρέπει νὰ προτείνῃ τὴν ἀριστεράν; καὶ ἂν τοῦ τὴν κόψουν; δὲν πρέπει νὰ προτείνῃ τὴν κεφαλὴν; καὶ ἂν τοῦ κόψουν τὴν κεφαλὴν, τότε τετέλεσται. Καὶ διατὶ ὀφείλομεν νὰ προτείνωμεν τὴν χεῖρα τὴν ἀριστεράν; Ἐξ ὅσων ἠδυνήθην νὰ ἐννοήσω ἐπὶ τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου, ἰδοὺ ποία ἰδέα παρουσιάζεται εἰς τὸν νοῦν μου. Εἰς τὴν Ἀμερικὴν μετέφερον οἱ Εὐρωπαῖοι βόας καὶ ἵππους. Πολλοὶ ἐξ αὐτῶν κατέφυγον εἰς τὰ λαμπρὰ λειβάδια τοῦ τόπου καὶ ἐπολλαπλασιάσθησαν εἰς τρόπον παράδοξον· σήμεραν δ’ οἱ ἐγχώριοι καταδιώκουν αὐτοὺς μὲ μίαν θηλυὰν, τὴν ὁποίαν λέγουν λάσο, πετοῦν τὸ λάσο, καὶ συλλαμβάνουν τὸν ἵππον. Ὅμοιον εἶναι καὶ τὸ νομοσχέδιον. Ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν πετᾷ τὸ λάσο καὶ ὅποιον δυνηθῇ νὰ πιάσῃ· ἐὰν προφθάσῃ κἀνεὶς καὶ πιασθῇ ἀπὸ κἄπου, ἐσώθη· ἐννοεῖται δ’ ὅτι τὸ λάσο αὐτὸ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν θὰ τὸ παραδώσῃ εἰς τοὺς ἐπάρχους, μοιράρχους καὶ λοιπούς. Ἔχει δὲ τὸ νομοσχέδιον καὶ ἐξαιρέσεις, ἀλλὰ δὲν ἐξαιρεῖ ἐκείνην. Ποίαν ἐκείνην; Ὅταν, λέγει ἡ Γραφὴ, ἐκ τῆς πλευρᾶς τοῦ Ἀδὰμ ἔπλασεν ὁ Θεὸς τὴν γυναῖκα, ὁ Ἀδὰμ τὴν εἶδε καὶ τὰ ἔχασε. Τί θέλετε κάμει τοὺς γάμους; Θηριωδέστερον νομοσχέδιον, εἴδατε ποτέ σας; Οἱ Γάλλοι, καὶ τὸ γνωρίζει ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν, ὅταν προσκαλοῦν τοὺς ναυτικούς, πρῶτον προσκαλοῦν τοὺς ἀγάμους, μετὰ ταῦτα ἔρχονται οἱ χῆροι, οἱ ἄνευ τέκνων. Νομίζω λοιπόν, ὅτι εἰς τοῦτο πρέπει ν’ ἀντισταθῶμεν, καὶ πιστεύω, ὁ κ. Ὑπουργὸς θὰ δεχθῇ νὰ ἐξαιρέσωμεν τοὺς ἐγγάμους· παντοῦ προστατεύεται ἡ γυνὴ, μόνον οἱ ἑλληνικοὶ νόμοι δὲν ὁμιλοῦν περὶ γυναικός.

§50ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Εἰς τὸν περὶ ἐφεδρείας νόμον δὲν ἐκάμομεν τοιαύτην ἐξαίρεσιν (θόρυβος).

§51ΖΩΧΙΟΣ. Ἐπειδὴ ὁ λόγος περὶ ἐφέδρων, ἐνθυμεῖσθε τὴν πρωτότυπον ἰδέαν τῶν ἐφέδρων· εἶχον προταθῆ πολλοὶ τρόποι περὶ παρασκευῶν· ἡ ἐφεδρεία εἶναι ἡ θυγάτηρ τοῦ στρατοῦ, προηγεῖται ὁ στρατὸς καὶ ἕπεται ἡ ἐφεδρεία· εἶναι θυγάτηρ πρωτότοκος, ἀλλ’ ἡμεῖς ἀνετρέψαμεν τοὺς ὅρους. Τί δὲ τότε εἴπομεν; Προσπαθήσατε ὅσον τὸ δυνατὸν νὰ καταστήσητε κουφοτέραν τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ ἐφέδρου. Καὶ ὅμως ὁ τόπος ὑπέφερε τόσα καὶ τόσα, ὥστε μεγαλειτέρα μάστιξ τῆς ἐφεδρείας ἐκείνης δὲν ὑπάρχει, διότι μόνον οἱ ἀσθενεῖς συνελήφθησαν, οἱ δὲ ἰσχυροὶ διεξέφυγον. Λοιπὸν νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ προστεθῇ εἰς τὸ νομοσχέδιον, ὅτι ἐξαιροῦνται οἱ ἔγγαμοι, διότι εἶναι ἀρχηγοὶ οἰκογενειῶν. Ἂν ἐπρόκειτο περὶ ἀμύνης Πατρίδος, τὸ πρᾶγμα θὰ ἦτο καταληπτόν, διότι αὐτοὶ θὰ ἀμυνθῶσιν ὑπὲρ τῶν ἰδίων οἰκογενειῶν καὶ οἴκων. Ἠξεύρετε περὶ τῶν μυρίων, οἱ ὁποῖοι ἔμειναν εἰς τὰ ἐνδότατα τῆς Ἀσίας, ὅταν ἀπεφάσισαν νὰ ἐπιστρέψουν, ἐνεθυμήθησαν τὰς γυναῖκας· οὔτε ἠδύναντο καθεύδειν ὑπὸ πόθου πατρίδος καὶ γυναικῶν. Ἐξαιρέσατε τοὺς ἐγγάμους, ὅπως τὸ νομοσχέδιόν σας ἔχῃ ὑπόστασίν τινα λογικήν. Ὑποθέσατε, ὅτι εἷς ἐξ ὑμῶν ἔγγαμος ζητεῖται· δὲν θὰ προτιμήσῃ νὰ γείνῃ λειποτάκτης;

§52ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἠξεύρετε τί δύναται νὰ συμβῇ, πολλοὶ θὰ νυμφευθῶσι, διὰ ν’ ἀποφύγωσι τὴν στρατολογίαν.

§53ΖΩΧΙΟΣ. Ἀξιότιμε Βουλευτὰ τῆς Ἐπιδαύρου....

§54ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Τῆς Λιμηρᾶς.

§55ΖΩΧΙΟΣ. Ἂς ἦναι τῆς Λιμηρᾶς. Ἐγὼ ἔσφαλα εἰς μίαν λέξιν καὶ δὲν μοῦ τὸ συγχωροῦσιν, ἐνῷ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς σφάλλει εἰς ἄλλα μεγαλείτερα, καὶ τὸν συγχωρεῖτε. Ἀξιότιμε Βουλευτὰ τῆς Ἐπιδαύρου Λιμηρᾶς, πλησίον τῆς ἐπαρχίας σου ἄλλοτε, ὅτε κατῴκουν φρονιμώτεροι παρὰ τοὺς σημερινούς, καὶ σήμερον κατοικοῦν φρόνιμοι, ἀλλὰ ἐκεῖνοι ἦσαν φρονιμώτεροι, εἰς τὴν Σπάρτην, ἀπεφάσισαν νὰ πολεμήσωσι κατὰ τῶν Μεσσηνίων, καὶ τοὺς ἐνίκησαν, ἐνῷ ἡμεῖς δὲν δυνάμεθα νὰ νικήσωμεν ἕνα.

§56ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἶναι Σπαρτιάτης.

§57ΖΩΧΙΟΣ. Τὸν ἀντιποιοῦνται ὅμως οἱ Μεσσήνιοι. Ἠξεύρετε τί ἐφρόντισαν περὶ ἐκείνου, περὶ τοῦ ὁποίου φροντίζει ὅλη ἡ Εὐρώπη, ἐκτὸς τῆς Ἑλλάδος; ἐξέτασαν, πολλαπλασιάζεται τὸ γένος ἢ δὲν πολλαπλασιάζεται; αὐξάνει ἢ ἐλαττοῦται ὁ πληθυσμός; τίς ἡ αἰτία τῆς ἐλαττώσεως καὶ τῆς αὐξήσεως; Διὰ νὰ μὴ πάθουν τίποτε οἱ Σπαρτιᾶται τοῦ καιροῦ ἐκείνου, ἀφῆκαν ἕνα ἀσκέρι ὀπίσω πρὸς φύλαξιν, τὴν ἡλικίαν τῶν 22, 23, 24 ἐτῶν ἐξ ἐκείνων ποῦ στρίβουν τὸ μουστάκι τους, καὶ ἠξεύρετε διατί τοὺς ἀφῆκαν; Σεῖς θέλετε τώρα τοὺς ἔχοντας ἡλικίαν 22, 23 καὶ 24, ἂν ἦναι δυνατόν, νὰ τοὺς πνίξετε. Ἐὰν ὑπῆρχεν ἀνάγκη, τὸ ἐννοῶ· Λέγει, ὑπαρχούσης ἀνάγκης· ἀλλὰ ποία εἶναι ἀνάγκη πραγματική; Ὁ κίνδυνος τῆς πατρίδος. Ἀλλὰ ἀνάγκη δὲν ὑπάρχει. Ἐπιμένω συνηγορῶν ὑπὲρ τῶν ἐγγάμων· ἐγὼ εἶμαι γέρων, καὶ δύνασθε νὰ μὲ πάρετε. Ἀξιότιμε κ. Ῥωμαῖε, πρέπει κάτι τι νὰ σοι εἴπω, διότι σὲ βλέπω καὶ γελᾷς. Εἰς τὴν ἐπαρχίαν σου καὶ εἰς τὴν ἐπαρχίαν μου αὐτὴν τὴν στιγμὴν ἄρχεται ἡ λεγομένη λαδιά· εἰς τὴν Κέρκυραν ὑπάρχουσιν ἑκατομμύρια ἐλαιοδένδρων· πόσας ἐλαίας παράγει κάθε δένδρον; Φαντασθῆτε λοιπὸν πόσα ἑκατομμύρια ἐλαιῶν κυλίονται εἰς τὴν γῆν· σὺ δὲ θέλεις ν’ ἀφαιρέσῃς τοὺς ἀνθρώπους, οἵτινες θὰ τὰ συνάξωσι, καὶ νὰ τοὺς δώσῃς ποῦ; Εἰς τὸ ἓν δυὼ, ἓν δυώ.

§58ΡΩΜΑΙΟΣ. Θὰ σὲ ἠκολούθουν, κ. Ζωχιέ, ἀλλὰ εἶσαι μόνος, καὶ ὅπου καὶ ἂν γυρίσω, ἓν δυὼ, ἓν δυὼ ἀκούω· ἐὰν εἶχες μερικοὺς ὀπαδοὺς, θὰ σὲ ἠκολούθουν. Ἀλλ’ οἱ μὲν ἰδικοί μου φίλοι θέλουν ἓξ μῆνας, οἱ δὲ ἰδικοί σου τρία ἔτη· εἶσαι ὁ μόνος, ὅστις ἔχεις δίκαιον, ἀλλὰ κανεὶς δὲν σὲ ἀκούει· οἱ συντρόφοι σου μάλιστα κάτι τι ἄλλο λέγουν περὶ σοῦ· ἐκατάλαβες διατί δὲν σὲ ἀκολουθῶ;

§59ΖΩΧΙΟΣ. Σοῦ προσθέτω κάτι τι πρὸς διδασκαλίαν σοῦ καὶ τῶν συντρόφων μου.

§60ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Τὸ πιστεύετε καὶ σεῖς τὸ ἓν δυὼ, διότι καὶ σεῖς ὡς Ὑπουργὸς ἓν δυὼ εἴπατε.

§61ΖΩΧΙΟΣ. Κύριε Πρωθυπουργὲ, ἐγὼ ἀφῆκα τὸν Δεληγεώργην, ὁ ὁποῖος ὁμολογουμένως ἔχει ἀριθμὸν προτερημάτων μέγαν, ἀλλ’ ἔχει καὶ δαιμόνια· ὅταν λοιπὸν τὸν ἀφῆκα, τὸν ἀφῆκα, διότι τον ἐκυρίευσε τὸ δαιμόνιον τοῦ ἓν δυώ. Ἐπικαλοῦμαι δὲ μάρτυρα τούτου τὸν Βασιλέα· τίποτε ἄλλο δὲν λέγω. Μοὺ εἶπεν, εἶσαι μόνος· ἔπρεπε λοιπὸν νὰ μάθῃς ὅτι κρείσσονες οἱ δύο ὑπὲρ τὸν ἕνα. Ἠξεύρετε τί ἤθελε νὰ σᾶς εἴπει ὁ κ. Ῥωμαῖος; ὅτι μὲ λέγουν τρελλόν. Μήπως καὶ τὸν Χριστὸν δὲν τὸν εἶπον τρελλόν; Διατί ἐπῆγε καὶ ἐσταυρώθη; Τοῦ Παύλου τοῦ εἶπον· εἶναι δαιμονισμένος. Καὶ εἰς οἱονδήποτε Κράτος, εἰς οἱανδήποτε πολιτείαν δὲν εὑρεθοῦν δαιμονισμένοι, ἡ πολιτεία αὐτὴ εἶναι χαμένη· εἶχε δαιμονισθῆ μίαν φορὰν καὶ ὁ Πρωθυπουργὸς καὶ τοῦ ἐφώναξα ἐγώ: Αἴ! ζήτω ὁ Κουμουνδοῦρος! Τοῦ ἐπέρασεν ὕστερον ὁ πυρετὸς, καὶ τώρα τὸν βλέπετε πόσον εἶναι μαλακὸς καὶ εὐχείριστος· δὲν μὲ μέλει, ὅτι μὲ λέγουν τρελλόν. Λοιπὸν λέγει, ὅτι καὶ σὺ ἦσο ὑπὲρ τοῦ ἓν δυὼ ἓν δυὼ· δὲν ἤμην· ἐγὼ σᾶς εἶπον, ὅτι ἐζήτησα ἀπὸ τὸν Πρωθυπουργὸν τὸν στρατηγόν. Μὲ κατηγορεῖτε λοιπὸν ἴσως, ὅτι πορεύομαι ὁδὸν στρεβλήν. Ἀλλὰ αὐτὴ ἡ μανία, ἡ ὁποία ἐκυρίευσε τὸ Ἑλληνικὸν ἔθνος, δὲν ἐκυρίευσεν οὐδὲν ἄλλο ἔθνος· ἑτοιμάζεσθε, λέγετε, νὰ πάρετε τὰς χώρας, τὰς ὁποίας μᾶς ἔδωσεν ἡ Εὐρώπη, ἀλλ’ αὕτη μᾶς λέγει, ἡσυχάσατε, θὰ σᾶς τὰς δώσωμεν. Δὲν πιστεύετε εἰς τοὺς Εὐρωπαίους· ἂν δὲν πιστεύετε, διατὶ δὲν διατάττετε νὰ κτυπήσῃ τὸ τύμπανον, νὰ τελειώσωμεν, ἢ τὰν ἢ ἐπὶ τάν. Τώρα θὰ μοῦ εἰποῦν τί ζητεῖς, τί χάνεις τὰ λόγια σου; τὸν Πρωθυπουργὸν ἐγὼ θέλω νὰ πείσω· ἅμα πείσω αὐτὸν, τετέλεσται. Ἀλλ’ ἠξεύρετε τί λέγει; δὲν δύναμαι νὰ τὸ δεχθῶ, θὰ μοῦ εἰποῦν, ὅτι ὑποχωρῶ· μὴ σὲ μέλει· ὑποχώρει πάντοτε πρὸ τοῦ κοινοῦ συμφέροντος καὶ τοῦ ὀρθοῦ λόγου.

§62ΡΙΚΑΚΗΣ. Νομίζω, ὅτι ἀσφαλέστερον ἤθελεν εἶσθαι νὰ παραδεχθῶμεν τοὺς καταλόγους, οἱ ὁποῖοι συνετάχθησαν διὰ τὴν ἐφεδρείαν, εἰς τοὺς ὁποίους προηγήθη μία διαδικασία, καὶ ὑπάρχει πρόληψις, ὅτι προηγήθη μία ἐξέτασις καὶ βεβαίωσις τῆς ἡλικίας τῶν ἐγγραφέντων εἰς αὐτόν· δι’ αὐτὸ παρακαλῶ τὸν κ. Πρωθυπουργὸν νὰ δεχθῇ, ἀντὶ τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου τὸν ὁποῖον ἀναφέρει, νὰ τεθῇ «ἐπὶ τῇ βάσει τῶν καταλόγων τῆς ἐφεδρείας» συγχρόνως θὰ τὸν παρακαλέσω νὰ προστεθῇ καὶ τὸ ἑξῆς «κατὰ τὴν ἐν τῷ ἄρθρῳ 3 τοῦ νόμου ΧΚΔʹ. σειράν» ὁ νόμος ἐκεῖνος ἔχει τὴν ἑξῆς σειράν· ἀρχίζει ἀπὸ τοὺς ἀγάμους κατόπιν ἔρχονται οἱ στερούμενοι συζύγου, κατόπιν οἱ ἔγγαμοι κτλ. Αὐτὴν τὴν σειρὰν νὰ τηρήσωμεν καὶ ἐδῶ.

§63ΣΟΥΤΣΟΣ. Ἀφοῦ, κύριοι, ἅπαξ ἐγένετο δεκτὴ ἡ ἀρχή, νομίζω, ὅτι ὀφείλομεν νὰ συντελέσωμεν νὰ γείνῃ τελειότερόν τι, μ’ ὅλον ὅτι, κατ’ ἐμὴν γνώμην, δὲν θὰ ἐφαρμοσθῇ, διότι δὲν θέλει δυνηθῆ νὰ ἐφαρμοσθῇ, καὶ θὰ σᾶς εἰπῶ τὸ διατί. Ὅταν ἐσχάτως εἰς μίαν ἐπαρχίαν τῆς Πελοποννήσου καθυστέρουν ἔφεδροι, ἐπῆγαν χωροφύλακες νὰ τοὺς συλλάβουν· ἀλλ’ ἀντὶ οἱ χωροφύλακες νὰ συλλάβουν τοὺς ἐφέδρους, οἱ ἔφεδροι συνέλαβον τοὺς χωροφύλακας καὶ τοὺς ἐκακομεταχειρίσθησαν καὶ τοὺς εἶπον, σὰν θέλετε, ξαναρθῆτε. Ἀλλ’ οὐχ ἧττον, ἐπειδὴ ἠμπορεῖ νὰ ἐφαρμοσθῇ εἰς τινας ἐπαρχίας, διότι δὲν εἶναι ὅλοι τόσον ἀρειμάνιοι, νομίζω καλὸν νὰ διορθώσωμεν τὸν νόμον κατά τι. Εἰς τὸν νόμον περὶ ἐφέδρων ἔχομεν ἕξ ἡλικίας· ἐδῶ ἔχομεν μόνον τρεῖς. Καθὰ πληροφοροῦμαι, ὁ κατάλογος τῶν ἐφέδρων εἴς τινας ἐπαρχίας ἐξηντλήθη, καί τοι ὑπαρχουσῶν ἐν αὐτῷ τῶν ἕξ ἡλικιῶν· ἂν λοιπὸν τὰς ἡλικίας αὐτὰς τὰς ἐλαττώσωμεν εἰς τρεῖς, δὲν θὰ ὑπάρχῃ περίσσευμα, καὶ ἂν μάλιστα ἀφαιρέσωμεν καὶ τοὺς ἐγγάμους, εἰς ὃ δὲν συμφωνῶ. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι τὰς ἡλικίας πρέπει νὰ τὰς ἐπεκτείνωμεν· δὲν θεωρῶ δίκαιον ὅλα αὐτὰ τὰ βάρη νὰ τὰ ἔχουν αὐταὶ αἱ τρεῖς ἡλικίαι, καὶ τὰ βάρη τοῦ στρατοῦ καὶ τὰ βάρη τῆς ἐφεδρείας καὶ τὰ βάρη τῆς ἐθνοφυλακῆς, δὲν ἐννοῶ διατί αἱ τρεῖς αὐταὶ ἡλικίαι νὰ ἦναι οἱ εἵλωτες τῶν Ἑλλήνων, ἐκτὸς δὲ τούτου, ἂν ἐφαρμοσθῇ αὐτὸς ὁ νόμος, ἐξ αὐτῶν τῶν τριῶν σειρῶν δὲν θὰ εὕρωμεν ἀνθρώπους, διότι εἰς πολλὰς ἐπαρχίας ὁ κατάλογος τῶν ἐφέδρων εἶναι ἐξηντλημένος. Καθόσον ἀφορᾷ τὴν τροπολογίαν τοῦ κυρίου Βαλσαμάκη, ὡς πρὸς μὲν τὴν μεγαλειτέραν ἡλικίαν, εἶμαι σύμφωνος, ὡς πρὸς τὰς μικροτέρας ὅμως ἡλικίας, νομίζω, ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἐξαιρεθοῦν.

§64ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ (Πρωθυπουργός). Κύριοι, ἐλάβομεν ὡς βάσιν τοὺς ἐκλογικοὺς καταλόγους, διότι ἐθεωρήσαμεν αὐτοὺς εἰλικρινεστέρους· ἀλλὰ περὶ τούτου οἱ κύριοι Βουλευταὶ γνωρίζουν καλλίτερον, διότι ἐπιτοπίως γνωρίζει ἕκαστος τὴν ἀξίαν καὶ τοῦ ἑνὸς καὶ τοῦ ἄλλου καταλόγου· ὁ σκοπὸς ὁ ἰδικός μας εἶναι νὰ πλησιάσωμεν ὅσῳ τὸ δυνατὸν πρὸς τὴν ἀλήθειαν· ἂν νομίζῃ ἡ Βουλή, ὅτι ὁ κατάλογος ὁ περὶ ἐφέδρων εἶναι εἰλικρινέστερος, οὐδεμίαν δυσκολίαν ἔχομεν νὰ παραδεχθῶμεν αὐτὸν ὡς βάσιν.

§65ΜΑΥΡΟΜΑΡΑΣ. Θὰ ἐπιτρέπηται ἀνταπόδειξις κατὰ τῆς ἡλικίας τῆς ἐν τοῖς καταλόγοις; δὲν θὰ ἦναι ἐπικρατέστερα τὰ ληξιαρχικὰ βιβλία;

§66ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Βεβαίως· αὐτὸ πρέπει νὰ διασαφηνισθῇ.

§67ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἡ πεῖρα ἀπέδειξεν, ὅτι ὀλιγώτερα εἶναι τοῦ δεδικασμένου τὰ ἄτοπα· διὰ τοῦτο καὶ ὁ εἷς καὶ ὁ ἕτερος κατάλογος δὲν ἐδέχθησαν τὴν ἀναθεώρησιν. Ἐνθυμεῖσθε, κύριοι, ὅτι ἐδόθη κατὰ τὸ παρελθὸν τὸ δικαίωμα τῆς ἐξετάσεως τῆς ἡλικίας, καὶ κατὰ τὴν ἐξάσκησιν αὐτοῦ τοῦ δικαιώματος ἐγένοντο πλεῖσται καταχρήσεις· ὥστε καλλίτερον νὰ μείνουν οἱ κατάλογοι, ὡς ἦσαν, μέ τινας ἀδικίας, παρὰ νὰ δοθῇ τὸ δικαίωμα τῆς ἀναθεωρήσεως, διότι, κύριοι, κατὰ τὴν ἀναθεώρησιν αὐτὴν θὰ λάβουν χώραν καταχρήσεις. Τώρα, ἂν δεχθῆτε μόνον τὰ ληξιαρχικὰ βιβλία, ἄλλος λόγος.

§68ΛΟΥΝΤΖΗΣ. Εἰς τὴν Ἑπτάνησον τὰ ληξιαρχικὰ βιβλία εἶναι ἐν τάξει.

§69ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Τὴν ἐξαίρεσιν τῶν ἐγγάμων μέχρι τοῦδε οὐδεὶς νόμος τὴν παρεδέχθη· οὔτε ὁ νόμος περὶ ἐφεδρείας, οὔτε ὁ νόμος, τὸν ὁποῖον πρὸ ὀλίγου ἐψηφίσαμεν, οὔτε ὁ νόμος, ὁ ὁποῖος πρὸ πολλοῦ ἐπικρατεῖ, κατὰ τὸν ὁποῖον πάντες οἱ ἔχοντες ἡλικίαν 23, 24, 25 ἐτῶν καλοῦνται εἰς τὸν στρατὸν καὶ καλοῦνται διὰ τρία ἔτη. Φοβοῦμαι, κύριοι, ἂν δεχθῶμεν τὴν ἐξαίρεσιν αὐτήν, ὅτι θὰ εὑρεθῶμεν εἰς δύσκολον θέσιν καὶ θὰ ἔχωμεν ἀνάγκην παρατάσεως χρόνου, ἵνα εὕρωμεν ποῖος εἶναι ἔγγαμος καὶ ποῖος ἄγαμος. Ἀλλὰ νομίζω, ὅτι καὶ ἡ ἰσότης καταστρέφεται· ὑποθέσατε, ὅτι ὑπάρχει ἓν χωρίον, τὸ ὁποῖον ἔχει μεγάλην κλίσιν πρὸς τὸν γάμον, ἐνδέχεται νὰ ἔχῃ τὴν ἰδιοσυγκρασίαν τοῦ κ. Ζωχιοῦ, τότε θὰ ἐξαιρεθῇ ὅλως διόλου αὐτὸ τὸ χωρίον· εἶναι κύριος ἕκαστος ἀναλόγως τῆς προσπαθείας καὶ τῶν μέσων του νὰ ὑπανδρευθῇ, καὶ οὕτως ἀποφύγῃ τὸ βάρος, καὶ φοβοῦμαι, ὅτι τὸ σύστημα αὐτὸ θὰ ἐπιβαρύνῃ τοὺς πτωχοὺς καὶ δυστυχεῖς. Ἄλλως, κύριοι, τὸ βάρος δὲν εἶναι τόσον μέγα, ὡς τὸ παρέστησαν· θὰ ᾖναι κατ’ ἀνώτερον ὅρον ἀπουσία ἕξ μηνῶν· νομίζω, αὐτὸ δὲν θὰ φέρῃ οὐδεμίαν ζημίαν ἀξίαν λόγου. Διὰ τοῦτο, δεχόμενος τὴν πρώτην τροπολογίαν, εἶμαι κατὰ τῆς δευτέρας, διότι νομίζω, ὅτι θὰ ἐπιβαρύνωμεν τὴν τάξιν, ἡ ὁποία εἶναι πλέον πτωχὴ καὶ στερεῖται τῶν μέσων νὰ ὑπανδρευθῇ.

§70ΖΩΧΙΟΣ. Ἔρχομαι νὰ ἀντικρούσω καὶ τὸν ἀξιότιμον Πρωθυπουργὸν καὶ τὸν ἀξιότιμον συνταξιώτην μου, διότι εἰς τὰς αὐτὰς τάξεις ἀνήκομεν, κ. Σοῦτσον. Ὁ ἀξιότιμος Πρωθυπουργὸς σᾶς εἶπεν εἰς τὸ περὶ ἐγγάμων, ὅτι οἱ πλούσιοι θὰ ἐξαιρεθοῦν καὶ οἱ πτωχοὶ θὰ ὑπηρετήσουν· δὲν ἠκούσατε, ὅτι τοῦ πτωχοῦ τὸ γλύκισμα εἶναι ὁ γάμος; καὶ δι’ αὐτὸ τῶν πτωχῶν τὰ παιδιὰ εἶναι περισσότερα, τῶν δὲ πλουσίων ὀλιγώτερα· διότι εἰς τὸν πλούσιον καὶ τὸν νοῦν ἔχοντα ὁ γάμος ἔχει ἄλλην σημασίαν, εἰς δὲ τὸν πτωχὸν αὐτὸς τὸν νομίζει παιγνίδι· μὴ φοβεῖσθε δὲ ὅτι ὅλοι θὰ νυμφευθοῦν· πρόκειται περὶ τῶν ἤδη ἐγγάμων· σημειωτέον δέ, ὅτι τὸ νομοσχέδιον τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ ὁμοιάζει τοῦ Ἰανοῦ τὸ πρόσωπον· ἄλλο πρόσωπον ἔχει ἀπ’ ἐδῶ, ἄλλο πρόσωπον ἔχει ἀπ’ ἐκεῖ· ἂν εἶχε μόνον ἓν πρόσωπον, τὸ ἐνόουν. Σᾶς λέγει, πρόκειται περὶ ἐθνοφυλακῆς, ἀλλ’ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον τοῦ χρειάζεται τὸ ἐπρόσθεσεν ἐν τέλει «καλοῦνται εἰς τὰ ὅπλα». Ἂν πρόκειται τῷ ὄντι περὶ ἐκγυμνάσεως, τότε οὔτε ἡλικίαν ἐξετάσατε οὔτε ἄλλο τι, ἀλλὰ δὲν πρόκειται περὶ ἐκγυμνάσεως· ἡ ἐκγύμνασις εἶναι ἡ ἐπιφάνεια, τὸ βάθος δὲ εἶναι ἡ στρατολογία, νέος νόμος περὶ στρατολογίας. Ἔχομεν δὲ ἐν τῷ συντάγματι· «Κατ’ ἔτος ἡ Βουλὴ ψηφίζει τὸν ἀριθμὸν τῶν στρατολογηθησομένων». Ἡμεῖς τώρα τί δίδομεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν; ἓν νομοσχέδιον χορηγοῦν δίς, τρίς, τετράκις περισσοτέρους παρ’ ὅσους στρατολογοῦμεν διὰ τοῦ νόμου περὶ στρατολογίας. Ὁ ἀξιότιμος δὲ κ. Σοῦτσος ἠθέλησε νὰ προσθέσῃ ἀκόμη. Ἠξεύρετε τί θὰ μᾶς εἴπῃ αὔριον ὁ κ. Πρωθυπουργός; τί πταίω ἐγώ; ἐγὼ σᾶς ἐπρότεινα τρεῖς ἡλικίας, σεῖς δὲ ἐπροτείνατε ὅλας τὰς ἡλικίας. Καὶ ἔχει δίκαιον· τί νὰ τοῦ ἀποκριθῶμεν; Κύριε Σοῦτσε, τί σοῦ ἦλθεν αὐτὴ ἡ ἰδέα, νὰ δώσῃς ἑπταβόειον ἀσπίδα εἰς τὸν Πρωθυπουργόν; ποῖος θὰ τὸν καταδαμάσῃ; Λοιπὸν ἐξ ἀνάγκης θὰ στέρξωμεν νὰ ἐκγυμνάσωμεν αὐτὰς τὰς ἡλικίας· καὶ ἠξεύρετε, ὅτι ἐδῶ κάτι τι πρέπει νὰ προστεθῇ ἀκόμη; τί μισθὸν θὰ λαμβάνουν αὐτοὶ οἱ ἐκγυμναζόμενοι, ἢ δὲν θὰ λαμβάνουν μισθόν; Ἐπιμένω δὲ εἰς τὴν πρώτην μου πρότασιν, τὴν περὶ ἐξαιρέσεως τῶν ἐγγάμων.

§71ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Φρονῶ, κύριοι, καὶ ἐγώ, ὅτι οἱ κατάλογοι οἱ συνταχθέντες διὰ τὴν ἐφεδρείαν θὰ ᾖναι βεβαίως καταλληλότεροι, ὅπως χρησιμεύσωσιν ὡς βάσις τῆς ἐκλογῆς τῶν ἡλικιῶν τῶν προβλεπομένων παρὰ τοῦ νόμου τούτου· ἐπειδὴ ὅμως διὰ κληρώσεως θὰ ὁρισθῇ ὁ ἀριθμός, θὰ παρακαλέσω τὴν Κυβέρνησιν νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν ὅτι, ὅτε ἐσχηματίσθησαν οἱ κατάλογοι οὗτοι ἐν Ἑπτανήσῳ, δὲν ἐλήφθησαν ὑπ’ ὄψιν οἱ ἀποθανόντες καὶ ἑπομένως οἱ κατάλογοι αὐτοὶ εἶναι πλήρεις ἀποθανόντων προσώπων· ὅταν δὲ πρόκηται νὰ προσδιορισθῇ ἡ ἡλικία, λαμβάνεται ὅλος ὁ ἀριθμὸς τῶν ἐγγεγραμμένων, καὶ οὕτω τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον ὁρίζεται εἰς ἕκαστον δῆμον ἢ εἰς ἑκάστην ἐπαρχίαν, εἶναι πολὺ ἀνώτερον τοῦ πραγματικοῦ ποσοῦ. Ἐὰν ληφθῶσι λοιπὸν ὑπ’ ὄψιν οἱ κατάλογοι οἱ χρησιμεύσαντες ὡς βάσις τῆς ἐφεδρείας, τότε θὰ παρακαλέσω τὴν Κυβέρνησιν νὰ διατάξῃ ἢ νὰ παραγγείλῃ, ὅπως γείνῃ ἀναθεώρησις τῶν καταλόγων αὐτῶν ἐκ μέρους τῶν οἰκείων ἀρχῶν καὶ ἐξαιρεθῶσι πάντες ὅσοι ἐνεγράφησαν, καί τοι ἀποθανόντες, καὶ οἱ ἐναπολειφθησόμενοι χρησιμεύσουν ὡς βάσις τῆς ἀναλογίας τῆς ὑποχρεώσεως τῶν δήμων.

§72ΤΙΝΕΣ. Τοῦτο συμβαίνει καὶ ἀλλαχοῦ.

§73ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Ἂν τοῦτο συμβαίνῃ καὶ εἰς ἄλλας ἐπαρχίας, ἐννοεῖται, ὅτι διὰ τῆς προτάσεως ἡμῶν δὲν ἀπαιτοῦμεν ἐξαίρεσιν ὡς πρὸς τὰς ἐπαρχίας τὰς ἰδικάς μας, ἃς ἐφαρμοσθῇ εἰς ὅλας τὰς ἐπαρχίας τοῦ Κράτους. Συντάσσομαι καὶ ἐγὼ μὲ τὴν ὑποβαλλομένην ἐξαίρεσιν ὡς πρὸς τοὺς ἐγγάμους καὶ συμφωνῶ πληρέστατα μετὰ τοῦ προαγορεύσαντος, ὅτι, ἂν θὰ ζημιωθῶσιν ἐκ τῆς ἐξαιρέσεως ταύτης, θὰ ζημιωθῶσι βεβαίως οἱ πλούσιοι καὶ ὄχι ἡ ἐργατικὴ τάξις· τουλάχιστον, ἂν λάβω ὑπ’ ὄψιν τὴν πατρίδα μου, κανὼν ἐκεῖ ὑπάρχει ἡ μὲν ἐργατικὴ τάξις νὰ ἔρχηται εἰς γάμον εἰς πολλὰ τρυφερὰν ἡλικίαν, ἡ δὲ τάξις τῶν πλουσίων ἢ τῶν ἐχόντων νὰ ἔρχωνται εἰς γάμον εἰς πολλὰ ὥριμον ἡλικίαν. Ὁ λόγος δὲ εἶναι, ὅτι ἡ ἐργατικὴ τάξις τὰ τέκνα τὰ θεωρεῖ ὡς κεφάλαιον, διότι ἐργάζονται, ἐνῷ ἀπεναντίας ἡ τάξις τῶν ἐχόντων τὰ θεωρεῖ ὡς βάρος, διότι ἔχει ἀνάγκην μέσων διὰ τὴν ἀνατροφήν των. Ἐγένετο λόγος περὶ τῆς τροπολογίας μου, νὰ ἐξαιρεθῶσιν ἐκεῖνοι, οἵτινες δύνανται δυνάμει πράξεων δικαστικῶν νὰ ἀποδείξωσιν, ὅτι εἰσὶ κατωτέρας ἢ ἀνωτέρας ἡλικίας, καὶ ὁ κ. Σοῦτσος εἶπεν, ὅτι παραδέχεται τοῦτο μόνον διὰ τὴν ἀνωτέραν ἡλικίαν. Τοῦτο δὲν νομίζω ὀρθὸν, διότι πρόκειται νὰ ἐπιβάλωμεν ποινὰς εἰς τοὺς ἐγγεγραμμένους εἰς τοὺς ἐκλογικοὺς καταλόγους, διότι οἱ πλεῖστοι αὐτῶν εὑρίσκονται ἐγγεγραμμένοι ἐν ἀγνοίᾳ των. Ὅταν ἔλθωμεν εἰς τὸ ἄρθρον, εἰς τὸ ὁποῖον ὑπέβαλον τὴν τροπολογίαν αὐτὴν, θ’ ἀναπτύξω εὐρύτερον τοὺς λόγους μου.

§74Δ. ΤΖΑΝΕΣ. Ἡ συζήτησις εἶναι, κύριοι, ἐπὶ τῶν καταλόγων τῆς ἐφεδρείας. Θέλει εἶσθαι ἐπιζήμιον, τοὐλάχιστον διὰ τὰ μέρη τῆς πρώην ἐλευθέρας Ἑλλάδος, ἐὰν πράγματι στηριχθῶμεν ἐπὶ τῶν καταλόγων τῆς ἐφεδρείας, διότι, ὡς ἐγὼ δύναμαι νὰ βεβαιώσω τὴν Βουλὴν, οἱ κατάλογοι τῆς ἐφεδρείας ἐν τῇ ἰδιαιτέρᾳ πατρίδι μου, ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ Καλαμῶν, ὑπῆρξαν τοσοῦτον ἐλατωματικοὶ, ὥστε ἐκ τούτων παρήχθησαν πολλὰ ἀτοπήματα. Τὰ ἀτοπήματα δ’ ἐκεῖνα ἐξωγκώθησαν οὐχὶ διὰ τῆς σωματεμπορίας μόνον, ὅπως εἶπεν ἄλλοτε ἀγορεύων ὁ ἀξιότιμος ἐκ Καλαβρύτων Βουλευτὴς, ἀλλὰ διὰ τῆς ἀπεμπολήσεως παντὸς δικαιώματος καὶ παντὸς καθήκοντος. Ἠξεύρετε, κύριοι βουλευταὶ, καλλίτερον ἐμοῦ, πῶς καταρτίζονται οἱ ἐκλογικοὶ κατάλογοι, μολονότι δύναμαι νὰ εἴπω εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι εἰς τὴν σύνταξιν τῶν καταλόγων αὐτῶν ὀλίγιστα μόνον δύνανται νὰ ἐμφιλοχωρήσουν λάθη, ἐκ τῶν ὁποίων, ἐὰν προκύψῃ ἀδίκημά τι, τοῦτο δὲν θέλει εἶσθαι ἄξιον λόγου. Τὴν προδικασίαν ἐνώπιον τῶν ἐπιτροπῶν, τὴν σύνταξιν ἐν γένει τῶν καταλόγων, καὶ τὰ τούτοις ὅμοια δὲν θ’ ἀναφέρω, φθάνω εἰς τὴν ἀνάκρισιν τοῦ καταλόγου ἐνώπιον τοῦ δικαστηρίου. Δὲν δύναται νὰ ἐμφιλοχωρήσῃ λάθος ἐνώπιον τοῦ δικαστηρίου, κύριοι, διότι τὸ δικαστήριον δημοσίᾳ συνεδριάζον ἀνακρίνει καὶ καταρτίζει τὸν ἐκλογικὸν κατάλογον. Ἠξεύρετε, ὅτι ἐπετράπη καὶ τὸ μέσον τῶν μαρτύρων, δηλαδὴ προσέρχονται ἐνώπιον τοῦ δικαστηρίου μάρτυρες, οἵτινες τῇ προσκλήσει τοῦ Προέδρου ὁρκίζονται, καὶ ὁρκιζόμενοι δὲν δύνανται ἢ νὰ καταθέσουν τὴν ἀληθῆ ἡλικίαν· διότι ἄλλως παραπέμπονται εἰς τὸν ἀνακριτὴν, ὅστις ἔχει ἕτοιμον ἕνα γαλάζιο χαρτὶ, τὸ ὁποῖον λέγεται ἔνταλμα φυλακίσεως; καὶ τὸ ὁποῖον πάντες φοβοῦνται. Βεβαίως, ἂν οἱ κατάλογοι εἶχον, ὅπως εἶχον πρὸ τριῶν τεσσάρων ἐτῶν, ἤθελον σᾶς εἴπει, προσέξατε, μὴ στηριχθῆτε εἰς τοιούτους καταλόγους, ἀλλ’ ἔκτοτε οἱ κατάλογοι εἶναι κατάλογοι, καὶ δύναμαι νὰ εἴπω εἰς τὴν Βουλὴν διὰ τὴν ἐπαρχίαν τῶν Καλαμῶν, ὅτι εἰς ἅπαντας τοὺς δήμους οὐδεὶς ἐνεγράφη ἐν τῷ καταλόγῳ, χωρὶς νὰ ἔχῃ τὴν νόμιμον ἡλικίαν, ἐκτὸς ἴσως ὀλιγίστων. Λέγω λοιπὸν, ὅτι ἐν γένει διὰ τὰς ἐπαρχίας τῆς πρώην Ἑλλάδος θέλει εἶσθαι ὄχι μόνον ἄτοπον, ἀλλὰ καὶ ἐπιζήμιον, νὰ στηριχθῶμεν εἰς τοὺς καταλόγους τῆς ἐφεδρείας, οἵτινες διὰ μόνην τὴν Ἑπτάνησον δύνανται νὰ ἔχωσιν ἀξίαν τινὰ, καὶ τοῦτο, ἐὰν στηρίζωνται εἰς τὰ ὑπάρχοντα ἐκεῖ ληξιαρχικὰ βιβλία. Ἤθελον, κύριοι, καὶ ἂς μοι ἐπιτρέψῃ ἡ Βουλὴ νὰ τὸ εἴπω, ναὶ, ἤθελόν τινες ἐξ ὑμῶν μὴ γνωρίζοντες τὰς κάτω ἐπαρχίας τῆς Πελοποννήσου, νὰ ἐπισκεφθῆτε τὰ μέρη ἐκεῖνα, διὰ νὰ ἰδῆτε τὸν λαὸν ἐκεῖνον, ὁ ὁποῖος ἀπό τινος ἀδικεῖται, τὸ ἀκούω μετὰ θλίψεως λεγόμενον, ἀκούω, ὅτι θὰ ἐπαναστατήσῃ, ἐὰν κληθῇ εἰς τὰ ὅπλα, ὅτι θὰ ἀφηνιάσῃ, ὅτι θὰ κακουργήσῃ, καὶ μάλιστα ὁ ἐκ Σύρου ἀξιότιμος Βουλευτὴς εἶπεν, ὅτι εἴς τινα ἐπαρχίαν, καὶ ὑποθέτω ὅτι ἐνόει τὴν Μεσσηνίαν...

§75ΣΟΥΤΣΟΣ. Ὄχι.

§76ΤΖΑΝΕΣ. Ἢ εἰς ἄλλην τινὰ ἐπαρχίαν τῶν μερῶν ἐκείνων, θέλοντα τὰ ὄργανα τῆς ἐξουσίας νὰ συλλάβωσιν ἐφέδρους, συνελήφθησαν, ἐδάρησαν κτλ. Ὁ ἑλληνικὸς λαὸς, ὅστις προσφέρει, κύριοι, τοὺς φόρους καὶ τὸ αἷμά του καθ’ ἑκάστην καὶ εἶναι ἕτοιμος νὰ τὸ προσφέρῃ πάντοτε, ἔχων ἐν ἑαυτῷ πλήρη καὶ μεγάλην τὴν ἰδέαν τῆς πατρίδος, θέλει προσφέρει τὰς ὑπηρεσίας του προθύμως εἰς ὅλας τὰς ἀνάγκας αὐτῆς, ἐὰν μὴ ἀδικῆται. Ἐὰν καὶ πάλιν εἰς τὸν νόμον, τὸν ὁποῖον εἰσάγει τὸ Ὑπουργεῖον, ἀφήσωμεν τὰς θύρας καὶ τὰς θυρίδας ἀνοικτὰς, μάθετε, ὅτι οὐδεὶς θὰ προσέλθῃ, τὸ λέγω ἀπροκαλύπτως· ἂν ὅμως προλάβωμεν περιεσκεμμένως καὶ λίαν συνετῶς νὰ θέσωμεν φραγμοὺς, ἢ μᾶλλον νὰ κλείσωμεν τὰς θύρας, ἃς μοι ἐπιτραπῇ νὰ εἴπω, ἀπὸ τὰς ὁποίας δύνανται νὰ εἰσέλθωσιν καὶ πάλιν οἱ φαυλότεροι τῶν ἐπάρχων καὶ οἱ κακοηθέστεροι τῶν νομαρχῶν καὶ ἐν γένει τῶν ὀργάνων τῆς ἐξουσίας, μάθετε, ὅτι ὅ,τι εἶπεν ὁ ἐκ Σύρου ἀξιότιμος Βουλευτὴς κ. Σοῦτσος θὰ συμβῇ καὶ χειρότερα ἔτι. Δὲν πρέπει νὰ κάμωμεν ἐξαίρεσιν, διότι δὲν πρέπει νὰ περιπέσωμεν εἰς τὸ ἄλλο ἄτοπον, ἀνισοῦντες μεταξύ των τοὺς συμπολίτας ἡμῶν, διότι θέλομεν δυσαρεστήσει ἐκείνους πάντας, οἵτινες, τὸ ἐπαναλαμβάνω, εἰσὶ πρόθυμοι νὰ προσφέρωσιν πᾶσαν ὑπηρεσίαν ὑπὲρ τῆς πατρίδος, ἔστω καὶ ὑπὲρ τῶν ἰδιοτροπιῶν τῆς Κυβερνήσεως, διότι οὐδεὶς δύναται ν’ ἀρνηθῇ, ὅτι ὁ κόσμος ἐκεῖνος ἐπείσθη, ὅτι κάτι τι συμβαίνει, καὶ δὲν εἶναι ἀληθὲς, ὅτι τὸ ἔθνος πιστεύει ὅτι ἡμεῖς ἀστειευόμεθα, καὶ ἡ Κυβέρνησις καὶ τὸ ἔθνος καὶ ὁ ἔξω κόσμος κωμῳδίαν παίζει. Ἐπεθύμουν, κύριοι, νὰ εἶχον ἐνώπιόν μου τὸν κ. Πετσάλην ἀποτείναντα πρὸς τὸν ἀξιότιμον συνάδελφόν μου ἐκ Καλαμῶν Βουλευτὴν κ. Κάρτζοναν μίαν πολὺ τολμηρὰν ἐπιτίμησιν ἢ παρατήρησιν, τὸν εἰπόντα, ὅτι δὲν γνωρίζει τὸν κύριον Κάρτζοναν πῶς ἀνῆλθε καὶ πόθεν ὤφειλε νὰ γνωρίζῃ, ὅτι ὁ κ. Κάρτζονας ἀνῆλθε διὰ τοῦ λαοῦ, εἰργάσθη ἐντίμως καὶ ἐκοπίασε, σχηματίσας τὴν ἐπιῤῥοήν του, καὶ ἀνήκει δὲ εἰς οἰκογένειαν, τῆς ὁποίας οἱ πατέρες ἠγωνίσθησαν καὶ ἔλαβον πληγὰς κατὰ τὸν μέγαν καὶ ἱερὸν τοῦ 1821 ἀγῶνα.

§77ΡΙΚΑΚΗΣ. Μίαν παρατήρησιν θὰ κάμω πρὸς τὸν κ. Τζάνεν, ὅτι ὅλαι του αἱ παρατηρήσεις εἶναι ὀρθαί, ἐὰν ἐπρόκειτο περὶ τῆς ἡλικίας τοῦ 21 ἔτους, διότι ἡ ἐργασία τῶν ἐκλογικῶν καταλόγων περιστρέφεται εἰς ἐνηλίκους καὶ ἀνηλίκους, ἐνῷ διὰ τοὺς καταλόγους τῆς ἐφεδρείας ὁ νόμος προσδιώρισε μίαν διαδικασίαν, ἑπομένως, ἐὰν οἱ δύο ἦναι ἐσφαλμένοι, εἴμεθα ἠναγκασμένοι νὰ προτιμήσωμεν ἐκείνους, ὑπὲρ τῶν ὁποίων ὑπάρχει ἡ πρόληψις τῆς ἀκριβείας.

§78ΚΑΣΒΙΚΗΣ. Κύριοι, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τοὺς καταλόγους, δὲν θὰ εἴπω τι, διότι ἔπρεπεν ὁ νόμος νὰ ἔχῃ μίαν βάσιν, ὑποστηρίζω δὲ θερμῶς τὴν ἐξαίρεσιν, τὴν ὁποίαν ὁ ἔντιμος Βουλευτὴς Μέσης κ. Ζωχιὸς προτείνει περὶ τῶν ἐγγάμων, διότι, ἐὰν ἕνας ἦναι νεόνυμφος, θὰ ἐγκαταλείψῃ τὴν σύζυγόν του καὶ τὸ τέκνον του, ἐὰν ἔχῃ, καὶ θὰ καταστραφῇ ὁλόκληρος ἡ οἰκογένεια. Δὲν εἶναι λοιπὸν δίκαιον, λόγῳ τοῦ πληθυσμοῦ, νὰ καταστραφῇ μία οἰκογένεια νέα, καὶ παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ παραδεχθῇ τὴν ἐξαίρεσιν ταύτην.

§79ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Ἡ Βουλὴ πρέπει νὰ προσέξῃ, διότι, ἐὰν παραδεχθῇ τὴν ἐξαίρεσιν αὐτὴν, εἶναι μία ἄρνησις τοῦ νομοσχεδίου ὁλοκλήρου. Ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς Μέσσης κ. Ζωχιὸς δὲν πρέπει νὰ ἔχῃ τοσοῦτον ἔρωτα πρὸς τοὺς ἐγγάμους, καθ’ ὅσον γινώσκει καλῶς, ὅτι ὅλοι οἱ ναυτιλλόμενοι εἶναι ἔγγαμοι, καὶ μολαταῦτα ταξειδεύουν ἐπὶ δύω ἢ τρία ἔτη. Καὶ πῶς, ἡμεῖς ζητοῦμεν νὰ συλλέξωμεν κληρούχους ἀπὸ τὰ 1862 καθυστερουμένους, οἱ ὁποῖοι ἔχουν ἓξ καὶ ἑπτὰ τέκνα καὶ προσπαθοῦμεν νὰ τοὺς συνάξωμεν δι’ ἁπάσης θυσίας, καὶ θέλετε νὰ ἐξαιρέσωμεν τοὺς ἐγγάμους, οἱ ὁποῖοι ἀποτελοῦν ἴσως τὸ ἥμισυ τῆς ἡλικίας αὐτῆς, καὶ τόσους ὑπηρετήσαντα καὶ τόσους ἐφέδρους τῆς ἡλικίας αὐτῆς, καὶ τότε τί μένει διὰ τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ νομοσχεδίου; Παρακαλῶ λοιπὸν τὴν Βουλὴν νὰ προσέξῃ καὶ νὰ μὴ ἀποφασίσῃ εὐκόλως ἐπὶ τῆς αἰτήσεως τοῦ Βουλευτοῦ Μέσσης.

§80ΖΩΧΙΟΣ. Ἐξαιροῦμεν τῆς κατὰ ξηρὰν στρατολογίας τοὺς ναυτιλλομένους, πρῶτον διότι κινδυνεύομεν ἐξ αὐτῶν καὶ δεύτερον διότι καταστρέφομεν τὸ ἐμπόριον. Τώρα σᾶς λέγουν, ὅτι οἱ ναυτιλλόμενοι δὲν ἔχουν γυναῖκας; ἔχουν καὶ δι’ αὐτὸ τὰ παιδιά των γίνονται καλά· ἀλλὰ αὐτοὶ ναυτίλλονται ἐλευθέρως, καὶ ὑπάρχει διαφορὰ μεταξὺ ἑκουσίως καὶ ἀκουσίως. Αὐτὸς ἐργάζεται διὰ νὰ ζήσῃ τὴν οἰκογένειάν του. Σᾶς λέγει, ὅτι δὲν εἶναι πολλοὶ αὐτοί, τόσον καλλίτερον, σκεφθῆτε, διότι εἰς τὰς προηγουμένας κατάρας περὶ ἐφέδρων θὰ προστεθοῦν καὶ νεώτεραι.

§81ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Δύο λέξεις θ’ ἀπαντήσω, διότι παρεξηγήθην καὶ διότι μὲ προεκάλεσεν ὁ ἔντιμος Βουλευτὴς Καλαμῶν. Βεβαίως ἐγὼ δὲν εἶχον σκοπὸν νὰ θίξω τὴν φιλοτιμίαν τοῦ ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ κ. Κάρτσωνα, τὸν ὁποῖον ἄλλως ἐκτιμῶ καὶ τοῦ ὁποίου τὸ παρελθὸν γνωρίζω. Ἀλλ’ ἠθέλησα νὰ παραστήσω εἰς αὐτόν, ὅτι ἡ θέσις του εἶναι ἐξαιρετική, καὶ ἑπομένως, ὅτι ἄλλος τις δύναται... Ἐπεθύμουν ἡμεῖς νὰ ἔχωμεν ὡς ὀχύρωμα τὸν νόμον, καὶ διὰ τοῦτο ὑποστηρίζων νοερῶς τὴν πρότασιν τοῦ ἐντίμου Βουλευτοῦ κ. Ζωχιοῦ, ἐταράχθην ἀπὸ τὴν παρατήρησιν, τὴν ὁποίαν ἔκαμεν ὁ ἔντιμος συνάδελφος κ. Κάρτσωνος. Πράγματι δὲν ἤθελον λάβει τὸν λόγον, διότι εἶδον, ὅτι καὶ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἶναι σύμφωνος νὰ ἐξαιρεθῶσιν οἱ ἔγγαμοι.

§82ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Διόλου.

§83ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Τόσῳ καλλίτερον, διότι μοὶ δίδετε ἀφορμὴν νὰ κάμω μίαν παρατήρησιν. Πρέπει νὰ φροντίζωμεν περὶ τῆς συγκεντρώσεως καὶ τοῦ πολλαπλασιασμοῦ τῆς κοινωνίας, περὶ τῶν μέσων τῆς διατηρήσεως αὐτῆς. Τὰ τέκνα τοῦ ἔχοντος ἡλικίαν 21 ἐτῶν πατρὸς βεβαίως ἔχουν τὴν ἄμεσον ἀνάγκην τῆς τροφῆς καὶ τῆς ἐπιτηρήσεως τοῦ πατρός. Πῶς θέλετε λοιπὸν αὐτὸν τὸν προστάτην τῆς οἰκογενείας του νὰ τὸν ἀφαιρέσητε ἐκ τῆς γεωργίας καὶ βιομηχανίας; Εἶναι προσωρινὸν τὸ μέτρον, σᾶς λέγουν. Τὸ αὐτὸ συνέβη καὶ διὰ τοὺς ἐφέδρους· σᾶς βεβαιῶ δ’ ὅτι θὰ ἤλθε στιγμὴ, καθ’ ἣν θὰ ἐχύσατε δάκρυα, ὅταν εἴδετε τὰ ὀρφανὰ ἄνευ ἄρτου, καὶ μητέρας ἐπαιτούσας, διότι ἀντὶ νὰ κρατήσητε τοὺς ἐφέδρους ἕξ μῆνας τοὺς ἐκρατήσατε 16. Εἰς ἄλλα κράτη μεγάλα, ὡς ἡ Ἀγγλία, ὑπάρχουν καταστήματα, τὰ ὁποῖα φροντίζουν περὶ αὐτῶν, ἀλλ’ ἐδῶ δὲν ὑπάρχουν, διότι μόλις χθὲς ἀνεστήθη τὸ ἔθνος. Ὀφείλομεν λοιπὸν οὐχὶ ἐπιπολαίως, ἀλλὰ στηριζόμενοι ἐπὶ ἀρχῶν ὑγειῶν νὰ κάμωμεν τὰς ἀναγκαίας ἐξαιρέσεις.

§84ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Χθὲς ἐκάμαμεν ἕνα πάγιον νόμον, εἰς τὸν ὁποῖον δὲν ἐκάμαμεν τόσας ἐξαιρέσεις καὶ δὲν ἐφάνημεν τόσον τρυφεροί· πῶς θέλετε τώρα δι’ ἕνα νόμον, λίαν προσωρινὸν, νὰ φανῶμεν τοσοῦτον ἀσυνεπεῖς, ἀπέναντι τῆς προχθεσινῆς ἀποφάσεως;

§85ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Ζωχιὲ, ἕως πότε ἔγγαμοι;

§86ΖΩΧΙΟΣ. Μέχρι τέλους Ὀκτωβρίου. Νομίζετε, ὅτι θὰ ὑπανδρευθῇ ὅλη ἡ Ἑλλάς;

§87ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἐὰν δεχθῆτε αὐτὴν τὴν διάταξιν, φοβοῦμαι, ὅτι ὁ νόμος δὲν θὰ ἐκτελεσθῇ. Πρῶτον ἐξαιροῦνται οἱ ὑπηρετήσαντες εἰς τὴν ἐφεδρείαν αὐτῆς τῆς ἡλικίας, καὶ εἶναι 10,000, ἐξαιροῦνται οἱ ὑπηρετήσαντες ὡς ἐθελονταὶ καὶ ὡς κληροῦχοι. Ἐὰν ἀφαιρέσητε τοὺς ἀσθενεῖς, τοὺς ἐξαιρουμένους δι’ ἄλλους λόγους, δὲν θὰ μείνῃ τίποτε. Διατί κατὰ τὰ τρυφερὰ αἰσθήματα πρὸς ἀνθρώπους, οἱ ὁποῖοι θὰ ὑπηρετήσουν 6 μῆνας; Ἐγὼ ὁμολογῶ ὅτι αὐτὰ, τὰ ὁποῖα εἶπεν ὁ κ. Πετσάλης, δὲν τὰ εἶδον εἰς τὴν ἐπαρχίαν μου, οὐδὲ ἤκουσα οὔτε διὰ τοὺς ἐφέδρους, οὔτε δι’ ἄλλους.

§88ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν θὰ θέσω εἰς ψηφοφορίαν τὴν πρότασιν τοῦ κ. Ζωχιοῦ, κατὰ τὴν ὁποίαν δὲν περιλαμβάνονται ὅσοι εἶναι ἔγγαμοι μέχρι τέλους Ὀκτωβρίου. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν αὐτὴν παρακαλῶ νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη. Δευτέρα τροπολογία εἶναι τοῦ κ. Σούτσου.

§89ΣΟΥΤΣΟΣ. Τὴν ἀποσύρω.

§90ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τρίτη τροπολογία εἶναι ἡ τοῦ κ. Ῥικάκη, ὁ ὁποῖος ἐπρότεινεν, ἀντὶ τῶν ἐκλογικῶν καταλόγων, νὰ ληφθῶσιν ὡς βάσις οἱ ὁριστικοὶ καταστάντες κατάλογοι κατὰ τὸν νόμον περὶ ἐφεδρείας. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν τροπολογίαν τοῦ κ. Ῥικάκη παρακαλῶ νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη.

§91ΡΙΚΑΚΗΣ. Ἔχω καὶ ἄλλην τροπολογίαν. Ἡ δευτέρα πρότασις, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλον, εἶναι ἡ ἑξῆς· Ἔχομεν νόμον περὶ ἐθνοφυλακῆς, ὁ ὁποῖος κανονίζει τὴν σειρὰν τῶν κατηγοριῶν, κατὰ τὰς ὁποίας ἔρχονται οἱ ἐθνοφύλακες. Προτείνω νὰ συμφωνήσῃ ὁ σημερινὸς νόμος μ’ ἐκεῖνον ὡς πρὸς τὴν σειράν.

§92ΠΟΛΛΟΙ. Ὂχι, ὄχι.

§93ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἠκούσατε καὶ τὴν δευτέραν πρότασιν τοῦ κ. Ῥικάκη. Οἱ παραδεχόμενοι νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον, ὅπως ἀνεγνώσθη, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη.

§94ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. Ἄρθρον 2. (Ἀναγινώσκεται).

§95ΚΟΡΩΝΑΙΟΣ. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν ἢ τῶν Στρατιωτικῶν νὰ μᾶς δώσῃ ἐξηγήσεις τινὰς περὶ τῆς ἐκτελέσεως τοῦ ἄρθρου αὐτοῦ. Πῶς θὰ γείνῃ ἡ ἐκγύμνασις; Ἂς ἔλθωμεν εἰς τὰ πράγματα· ὑποθέσατε, ὅτι 1000 ἐθνοφύλακες προσέρχονται εἰς τὰς Ἀθήνας· ἐδῶ οἱ νεοσύλλεκτοι κατατάσσονται εἰς τὰ τάγματα, ἀμέσως ἐμβαίνουν εἰς τὰ στελέχη, εἰς τοὺς οὐλαμούς. Ἐπὶ τῶν ἐθνοφυλάκων πῶς θὰ γείνῃ;

§96ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Εἰς τὰς ἐπαρχίας θὰ προετοιμασθοῦν τὰ στελέχη, ἐκεῖ θὰ ἔχωμεν τὸ ὑλικὸν ἐπίτηδες.

§97ΚΟΡΩΝΑΙΟΣ. Ἂς ἔλθωμεν εἰς τὴν ἐκτέλεσιν. Ἔχομεν 1000 ἄνδρας καὶ ἔχομεν 4 λόχους τοῦ τακτικοῦ στρατοῦ· θὰ πάρετε λοιπὸν βαθμοφόρους ἀπὸ τὸν τακτικὸν στρατὸν, οὕτω θὰ γείνῃ; τοῦτο δὲν δύναται νὰ ἐκτελεσθῇ. Ποῦ θὰ καταντήσουν αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι, αὐτοὶ πρέπει νὰ ἐνδυθοῦν, νὰ τραφοῦν.

§98Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Θὰ γείνῃ ὅ,τι ἐγένετο καὶ διὰ τὴν ἐφεδρείαν.

§99ΚΟΡΩΝΑΙΟΣ. Διαφέρει ἐνταῦθα, διότι τοὺς ἐφέδρους κατετάξατε εἰς τὰ στελέχη. Εἰς τὴν Εὐρώπην, κύριοι, ὑπάρχει προσωπικὸν ἕτοιμον εἰς τὰς ἐπαρχίας διὰ τὴν ἐκγύμνασιν· ὑπάρχουν ἀξιωματικοί, ἀποθῆκαι ἐνδυμάτων, ὅλα τ’ ἀναγκαῖα· ἐδῶ δὲν ὑπάρχουν· ἐνθυμηθῆτε τί ἐγένετο εἰς τὰς Θήβας, ὅπου συνῆλθεν ἡ ἐφεδρεία· δὲν εἶχεν οὔτε ἐνδύματα, οὔτε ὁπλισμόν, καὶ ἀπέθανεν ἐκ τοῦ ψύχους.

§100Δ. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Μίαν παρατήρησιν θὰ κάμω, καὶ παρακαλῶ νὰ μοὶ δοθῇ ἐξήγησις· ἡ ἐξάσκησις θὰ γείνῃ εἰς τὰς ἐπαρχίας ἢ εἰς τοὺς νομοὺς, διότι ὑποθέσατε, ὅτι ἐγὼ διαμένω διαρκῶς ἐν Ἀθήναις καὶ ἀνήκω εἰς τὴν Εὐρυτανίαν, θὰ μείνω εἰς τὰς Ἀθήνας ἢ θὰ μὲ πάρουν εἰς τὴν Εὐρυτανίαν; Τοῦτο εἶναι ἄτοπον.

§101ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Εἰς τὸν τόπον τῆς διαμονῆς.

§102ΛΑΠΠΑΣ. Ἐδῶ ἦσαν πολλοὶ ἐκ Λεβαδείας, καὶ ὅταν ἐπροσκαλοῦντο οἱ ἔφεδροι, τοὺς παρουσιάσαμεν εἰς τὴν χωροφυλακὴν, τοὺς ἐγυμνάσαμεν καὶ μετὰ ταῦτα τοὺς ἐπήγαμεν εἰς τὰ τάγματα, δὲν ἐπῆγαν εἰς τὴν Λειβαδιά· τὸ αὐτὸ θὰ γείνῃ καὶ διὰ τὴν ἐθνοφυλακήν.

§103ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἡ ἐξάσκησις, κύριοι, θὰ γείνῃ κατ’ ἐπαρχίας, θὰ διαρκέσῃ δὲ ἐπὶ 6 μῆνας, καὶ θὰ γίνεται ὅπως γίνεται τῶν στρατιωτῶν.

§104ΤΖΑΝΕΣ. Εἰς τὸ βʹ ἄρθρον πρέπει νὰ προστεθῇ ἡ λέξις «πρωτευουσῶν» δηλαδὴ ἡ ἐξάσκησις τῶν κατὰ τὸ προηγούμενον ἄρθρον ὑποχρεουμένων ἐνεργεῖται ἐν ταῖς πρωτευούσαις τῶν ἐπαρχιῶν ἢ νομῶν, διότι, κύριοι, ἂν δὲν τεθῇ ἡ λέξις αὕτη, φρονῶ μήπως μείνῃ τὸ ἄρθρον λίαν ἐλαστικόν, καὶ δήμαρχοί τινες κάμωσι κατάχρησιν καὶ δύνανται νὰ τὸ ἑρμηνεύσωσιν ὡς ἑξῆς. Ὁ νόμος λέγει εἰς τὰς ἐπαρχίας· εἰς μίαν ὅμως ἐπαρχίαν εἶναι καὶ ὁ δῆμος, κρατοῦν λοιπὸν τοὺς ἐφέδρους εἰς ἕνα τῶν δήμων.

§105Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Προσθέτω καὶ ἐγὼ δύο λέξεις. Νομίζω, ὅτι εἰς τὸ νομοσχέδιον πρέπει νὰ τεθῇ, ὅτι οἱ νεοσύλλεκτοι θέλουν γυμνασθῆ εἰς τὰς ἐπαρχίας ἢ τοὺς νομοὺς, διότι ὑποθέσατε, κύριοι, ὅτι εἰς μίαν ἐπαρχίαν ὀρεινὴν ἀνάγονται 1000 ἄνδρες· πῶς θὰ δυνηθῆτε νὰ μεταφέρητε ἐκεῖ ὅπλα, τροφὰς, ἐνδύματα καὶ ἄλλα πράγματα; τοῦτο εἶναι δύσκολον, καὶ σᾶς τὸ ὑποβάλλω ἐκ πείρας, διότι ταῦτα ἐφήρμοσα εἰς μεγαλειτέραν ἔκτασιν ἐπὶ 10,000 ἀνδρῶν, καὶ διὰ τοῦτο ἐνθυμίζω τὰς δυσκολίας ἐκείνας ὑμῖν. Ἑπομένως νομίζω, ὅτι θέλουν, συμβῆ ζημίαι, θὰ καταστραφῇ ὁ ὁπλισμὸς, δὲν θὰ ἐκπαιδευθῶσιν οἱ ἄνδρες κτλ. Καὶ ἐγώ, κύριοι, ἔχω συμφέρον βεβαίως νὰ γίνηται ἡ ἐκγύμνασις εἰς τὰς ἐπαρχίας, ἀλλ’ ὅταν ὁμιλῇ τις περὶ δημοσίων πραγμάτων, πρέπει νὰ ἔχῃ ὑπ’ ὄψιν τὸ γενικὸν συμφέρον.

§106ΖΩΧΙΟΣ. Νομίζω, ὅτι, ὅταν ὁ νομοθέτης ἐπιβάλλῃ εἰς τὸν λαὸν βάρος, αὐτὸ τὸ βάρος πρέπει νὰ ἦναι ὅσον τὸ δυνατὸν κουφότατον· δὲν θὰ κανονίσωμεν τὸν νόμον κατὰ τὸν ὁπλισμὸν, δὲν θὰ ἐξετάσωμεν τὰς δυσκολίας, τὰς ὁποίας ἔχει ἡ μετακόμισις τοῦ ὁπλισμοῦ καὶ τῶν τροφίμων, ἀλλὰ τὰς δυσκολίας, τὰς ὁποίας παρέχει ἡ μετάθεσις τοῦ λαοῦ, θὰ ἐξετάσωμεν τὸ συμφέρον τοῦ λαοῦ. Ἐπεκράτησαν οἱ Γερμανοί, διότι ἡ ἐκπαίδευσις τοῦ στρατοῦ ἐγένετο ὅσον τὸ δυνατὸν πλησίον τῶν οἴκων των, καὶ τὰ βάρη τῆς στρατολογίας ἠσθάνετο ὁ λαός, ὅσον τὸ δυνατὸν ὀλιγώτερον, ἐνῷ οἱ Γάλλοι ἐξετοπίζοντο ἀπὸ τὴν Ἀνατολὴν εἰς τὴν Δύσιν. Πιστεύω, ὅτι ὁ ἀξιότιμος προλαλήσας, ὡς Ὑπουργός, εὗρε δυσκολίας, ἵνα μεταφέρῃ τρόφιμα, ὅπλα καὶ ἄλλας ἀποσκευάς. Ἀλλὰ τοῦτο σημαίνει, ὅτι δὲν εἴμεθα προπαρεσκευασμένοι διὰ τοιαῦτα πράγματα, καὶ ἑπομένως πρέπει νὰ κανονίσωμεν τὸν νόμον κατὰ τὰ συμφέροντα ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι θὰ προσκληθῶσι, καὶ νὰ καταστήσωμεν αὐτὸν ὅσον τὸ δυνατὸν ἐλαφρότερον· τοῦτο δὲ τὸ λέγω καὶ πρὸς τὸ συμφέρον τῆς Κυβερνήσεως, ἵνα μὴ κατασταθῇ μισητὴ εἰς τὸν λαόν. Ἡ ἐκγύμνασις λοιπὸν πρέπει νὰ γείνῃ εἰς τὰς πρωτευούσας τῶν ἐπαρχιῶν, καὶ ὁ ἀξιότιμος Πρωθυπουργὸς τὸ παρεδέχθη. Πολλοὶ θέλουν νὰ τοὺς συγκεντρώσουν εἰς τὰς πρωτευούσας τῶν νομῶν· πηγαίνετε εἰς τὰς νήσους, διὰ νὰ ἴδητε, ἂν τοῦτο ἦναι κατορθωτόν. Πῶς θὰ πάρητε τὸν κάτοικον τῆς Θήρας νὰ τὸν μεταφέρητε εἰς τὴν Σῦρον; Ἀλλὰ μᾶς λέγουν, ὅτι οὗτος δύναται νὰ γυμνασθῇ εἰς τὴν ἐπαρχίαν του, καὶ ποῦ γνωρίζω ἐγὼ ἂν ἕνας Ὑπουργὸς αὔριον δὲν διατάξῃ νὰ μεταφερθῇ εἰς τὴν Σῦρον; Τὴν στάθμην θὰ πλησιάσητε εἰς τὴν πέτραν ἢ τὴν πέτραν εἰς τὴν στάθμην; Σεῖς, ὡς κυβερνῆται, δὲν ἔχετε ὑποχρεώσεις εἰς τὰ χαρτιά, ἀλλ’ εἰς τὸν λαόν, τοῦ ὁποίου εἶσθε πατέρες καὶ προστάται. Θὰ ἐξετάσητε δὲ τὰ συμφέροντα αὐτοῦ· ἀπαιτεῖ ἡ ἀνάγκη τῆς πατρίδος φόρους; νὰ ἐπιβληθῶσιν, ἀλλὰ πρέπει νὰ ἦναι ὅσον τὸ δυνατὸν κουφότεροι.

§107Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Δὲν πρέπει ἡ Βουλὴ νὰ ὑποπέσῃ εἰς πλάνην. Εἰς τὴν Γερμανίαν δὲν γίνεται ὅ,τι εἶπεν ὁ ἔντιμος Βουλευτὴς Μέσσης· ἂν ὁμιλῇ περὶ τῆς ἐφεδρείας τοῦ γερμανικοῦ στρατοῦ, τὸ πρᾶγμα ἀλλάσσει· διότι οἱ ἔφεδροι ἐκεῖνοι δὲν ἐκτελοῦσιν ἐνεργὸν ὑπηρεσίαν· κάθηνται εἰς τοὺς οἴκους των καὶ καλοῦνται μόνον, ὅταν πρέπει νὰ γυμνασθῶσιν. Ὁ ἐνεργὸς ὅμως στρατὸς ὁ καλούμενος, ὅπως συμπληρώσῃ τὰς τάξεις τοῦ στρατοῦ, δὲν κατοικεῖ εἰς τὰς οἰκίας του. Παρατηρῶ δὲ εἰς ὑμᾶς τὰ ἀκόλουθα. Ὑποθέσατε, ὅτι, ἐὰν εἰς μίαν ἐπαρχίαν συναχθῶσιν οἱ ἐθνοφύλακες, αὐτοὶ δὲν θέλουν βεβαίως ἀνήκει εἰς τὴν πρωτεύουσαν τῆς ἐπαρχίας, ἀλλ’ εἰς δήμους οἱ ὁποῖοι ἀπέχουν πολλάκις 4 ἢ 5 ὥρας. Νομίζετε λοιπόν, ὅτι ὑπάρχει μεγάλη διαφορά, ἄν, ἀντὶ τῆς πρωτευούσης τῆς ἐπαρχίας, προσδιορίσητε τὴν τοῦ νομοῦ; ἐγὼ νομίζω ὄχι, διότι, ἅμα οἱ ἐθνοφύλακες ἐξέλθωσι δύο ὥρας ἐκτὸς τοῦ οἴκου των, δὲν παρέχουν πλέον οὐδεμίαν συνδρομὴν εἰς αὐτόν· προσθέτω δὲ, ὅτι δὲν θὰ εὕρητε οὐδ’ ἕνα στρατῶνα διὰ 400 ἄνδρας, ἀναγκαίως οἱ ἐθνοφύλακες θέλουν διαιρεθῆ εἰς πολλὰ μικρὰ ἀποσπάσματα, θὰ μείνωσι δὲ ἄνευ ἐπιτηρήσεως. Ἔπειτα μὴ νομίζετε, ὅτι ἀρκοῦν δύο ὑπαξιωματικοί, ὅπως διατηρήσωσι τὸν ὁπλισμόν, τὴν στολὴν κλ. καὶ ἐκπαιδεύσωσι καὶ τροφοδοτήσωσι τόσους ἄνδρας, διότι τοῦτο εἶναι ἀδύνατον. Ὁ κύριος Ζωχιὸς λέγει, ὅτι ἡ Κυβέρνησις πρέπει νὰ φροντίσῃ περὶ τοῦ λαοῦ. Εἶμαι σύμφωνος, ἀλλ’ ὁ νόμος εἶναι κανονισμὸς μιᾶς ἀνάγκης· ἡ ἀνάγκη εἶναι νὰ συλλέξωμεν καὶ ἐξασκήσωμεν στρατιώτας· διὰ τοῦτο πρέπει τὰ πράγματα νὰ κανονισθῶσι μὲ τρόπον, ὁ ὁποῖος νὰ καταστήσῃ τὸν νόμον ἐκτελεστόν, ἄλλως εἶναι περιττὸν νὰ ψηφίσωμεν τὸν νόμον, διότι τί σημαίνει ὁ νόμος, ὅταν ἐντὸς αὐτοῦ ὑπάρχουν διατάξεις, αἱ ὁποῖαι ματαιόνουν τὴν ἐκτέλεσίν του; Διὰ τοῦτο φρονῶ, ὅτι πρέπει νὰ τεθῇ, εἰς τὰς ἐπαρχίας ἢ τοὺς νομοὺς, καὶ ὅπου ἡ Κυβέρνησις ἔχει μεγαλειτέραν εὐκολίαν εἰς τὰς ἐπαρχίας, οἱ ἐθνοφύλακες ἂς γυμνάζωνται εἰς αὐτάς· ὅπου δὲ δὲν εἶναι δυνατὸν, ἡ ἐκγύμνασις νὰ γείνῃ εἰς τὰς πρωτευούσας τῶν νομῶν, διότι ἄλλως θὰ συμβοῦν ἄτοπα μέγιστα.

§108ΛΑΠΠΑΣ. Κύριοι, εἶμαι σύμφωνος μὲ τὸν κ. Ζωχιὸν, ὅτι πρέπει νὰ δώσωμεν πᾶσαν εὐκολίαν εἰς τοὺς νέους ἐθνοφύλακας· ὑποθέσατε ὅτι 20 ἢ 50 εἶναι ἀπὸ τὰ Καλάβρυτα, αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι θέλουν νὰ δηλώσουν, ὅτι θέλουν νὰ γυμνασθῶσιν εἰς τὰς Πάτρας· διατί νὰ μὴ γείνῃ αὐτὴ ἡ εὐκολία;

§109ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Αὐτὸ τὸ εἴπομεν.

§110ΛΑΠΠΑΣ. Ἔρχομαι εἰς ἄλλο. Ἡ Κυβέρνησις νομίζω, ὅτι δὲν δυσκολεύεται νὰ ἔχῃ ἀπὸ ἕνα οὐλαμὸν εἰς κάθε ἐπαρχίαν, διὰ νὰ ἔχῃ οὕτω προχείρους τοὺς προγυμναστὰς, διὰ νὰ γυμνασθῶσιν αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι, καθὼς πρέπει· ἔπειτα ἡμεῖς ἔχομεν 145 ὑπεραρίθμους ἀξιωματικοὺς, τοὺς ὁποίους ἔχομεν εἰς ἀργίαν· εἰς αὐτοὺς δύναται νὰ δώσῃ τὸν διορισμὸν νὰ γυμνάζωσι τοὺς ἐθνοφύλακας.

§111ΖΩΧΙΟΣ. Ὁ ἀξιότιμος κ. Πετιμεζᾶς ὡμίλησε περὶ στρατοῦ· ἐνθυμηθῆτε ὅμως, ὅτι ὁμιλοῦμεν περὶ ἐθνοφυλακῆς· καὶ ὁ ἐθνοφύλαξ εἶναι ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος χρεωστεῖ ὅσον τὸ δυνατὸν ὀλιγώτερον εἰς τὴν κοινωνίαν. Ὁ ἐθνοφύλαξ εἰς τὴν Εὐρώπην δὲν μετατίθεται ἀπὸ τῆς θέσεώς του, ὥστε, ἂν δὲν παρουσιασθῇ ἀνάγκη, ἡ ἐκγύμνασις πρέπει νὰ γείνῃ εἰς τὰς ἐπαρχίας· νομίζω δὲ, ὅτι ἐκεῖ θὰ γυμνασθῶσι καὶ ταχύτερον καὶ προθυμότερον. Σᾶς γίνεται καὶ ἑτέρα παρατήρησις, εἰς τὴν ὁποίαν οἱ Γερμανοὶ ἰδίως ἐπέστησαν τὴν προσοχήν των. Ὁ στρατὸς ἔχει τὸ αἴσθημα τῆς πατρίδος, διότι δι’ αὐτὸν πατρὶς εἶναι ὁ οἶκος· δὲν δύναται νὰ ὑψωθῇ εἰς γενικωτέραν ἰδέαν τῆς πατρίδος, ὅπως λόγιός τις· διὰ τοῦτο πλησίον τοῦ οἴκου του προθυμότερον ἐπέχει τὰ βάρη, διότι εἰς τὰς ἐπαρχίας γυμναζόμενος ἕκαστος μετὰ τρεῖς ὥρας δύναται νὰ ἦναι εἰς τὸν οἶκόν του, λαμβάνων μίαν Κυριακὴν ἄδειαν τοῦ προϊσταμένου του. Μὰ ἡ Κυβέρνησις θὰ χάσῃ καὶ 10,000 ὅπλα, ἂς τὰ χάσῃ.

§112ΜΠΟΓΔΑΝΟΣ. Ἀναπτύσσεται καὶ τὸ στρατιωτικὸν πνεῦμα εἰς τὰς ἐπαρχίας, ὅπερ εἶναι τὸ σπουδαιότερον.

§113ΖΩΧΙΟΣ. Ἰδοὺ τί παρετήρησαν οἱ Γερμανοί. Ἐὰν εἴχομεν τάγματα μωραΐτικα, τάγματα ῥουμελιώτικα, θὰ ἐγεννᾶτο μεταξύ των ἅμιλλα καὶ σύνδεσμος. Οἱ Γάλλοι τὸ τοιοῦτον δὲν τὸ ἐνόησαν. Ἕνα κακὸν μόνον ἔχει, ὅτι, ἐὰν ἓν τάγμα μιᾶς ἐπαρχίας εὑρεθῇ εἰς ἐπικίνδυνον θέσιν καὶ καταστραφῇ ὁλόκληρον, θὰ μαυροφορέσῃ ὁλόκληρος ἡ ἐπαρχία. Ἡ συμπολίτευσις βεβαίως ἐνίκησεν, ἀλλ’ ἂς προσέξῃ νὰ καταστήσῃ τὸν νόμον ὅσον ἔνεστι κουφότερον πρὸς τὸ συμφέρον τῆς ἐπικρατήσεως τῆς χθεσινῆς. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς φαίνεται παραδεχόμενος τὸ κατ’ ἐπαρχίας σύστημα, ἀλλ’ ἀντὶ νὰ τὸν ἐνθαῤῥύνητε, τοῦ λέγετε μὴ, διότι θὰ χάσωμεν 5,000 ὅπλα καὶ πέδιλα, ἀλλ’ αὐτὰ εἶναι ἀνάξια λόγου. Ὡς ἀντιπολιτευόμενος ἴσως θὰ εἶχον συμφέρον ὁ νόμος νὰ κατασταθῇ ὅσον τὸ δυνατὸν σκληρότερος, ὅπως ἐπιπέσῃ ἡ κοινωνία κατ’ αὐτοῦ. Ὁ λαὸς θὰ εὐλογῇ τὴν Κυβέρνησιν, ἡ ὁποία μὲ τόσον φιλάνθρωπον χεῖρα κυβερνᾷ τὸν τόπον· ὅταν ἐπιβάλλητε χεῖρα εἰς τὸν λαὸν, νὰ ἦναι ὅσον ἔνεστι μαλακή.

§114ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ ἄρθρον 2 τροπολογεῖται ὡς ἑξῆς: «Ἡ ἐξάσκησις τῶν κατὰ τὸ προηγούμενον ἄρθρον εἰς τοιαύτην ὑποχρεωμένων ἐνεργεῖται εἰς τὰς ἐπαρχίας....» ὁ κ. Τζάνες ἐπρότεινεν, ὅτι ἡ ἐξάσκησις πρέπει νὰ γίνηται ἐν ταῖς πρωτευούσαις τῶν ἐπαρχιῶν. Λοιπὸν «ἐνεργεῖται εἰς τὰς πρωτευούσας τῶν ἐπαρχιῶν, ἐν αἷς κατοικοῦσι καὶ δὲν δύναται νὰ ὑπερβῇ τοὺς 6 μῆνας». Λοιπὸν οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον ὡς ἐτροπολογήθη καὶ ὑπὸ τοῦ κ. Τζάνε νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται πολλοί). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 3.

§115ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Τί σημαίνει τὸ «κατὰ σειράν»;

§116ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ (Πρωθυπουργός.). Ἰδοὺ τί ἐννοεῖ ὁ νόμος· θὰ γυμνάζωνται ἐπὶ ἓξ μῆνας ἡ πρώτη σειρά, ἀφοῦ παρέλθουν οἱ ἓξ μῆνες, θὰ ἔλθουν κατόπιν κατὰ σειρὰν οἱ ἄλλοι.

§117ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ἡ κλήρωσις θὰ ἦναι μία καὶ ἅπαξ θὰ γείνῃ· κατὰ σειρὰν λοιπὸν τῆς κληρώσεως θὰ λαμβάνωνται ἀνὰ ὀκτὼ χιλιάδες ἐπὶ ἓξ μῆνας· καὶ οὕτω πως πρέπει νὰ διατυπωθῇ.

§118ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. «Ὁ ἀριθμὸς τῶν ἑκάστοτε καλουμένων δὲν δύναται νὰ ὑπερβαίνῃ τὰς 8,000.»

§119ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. «Ὁ ἀριθμὸς τῶν ἑκάστοτε καλουμένων εἰς ἐξάσκησιν κατὰ τὴν σειρὰν τῆς κληρώσεως.»

§120ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν οἱ παραδεχόμενοι τὸ 3 ἄρθρον ὡς ἐτροποποιήθη παρακαλῶ νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται πολλοί). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Εἶτα γίνονται δεκτὰ τὰ ἄρθρα 4, 5 καὶ 6 ὡς ἔχουν ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, δι’ ἀναστάσεως.)

§121ΡΙΚΑΚΗΣ. Κύριοι, νομίζω, ὅτι αἱ ἐξαιρέσεις, τὰς ὁποίας πρέπει νὰ συμπεριλάβωμεν εἰς τὸν νόμον αὐτὸν, πρέπει νὰ ἀνταποκρίνωνται εἰς τὰς ἐξαιρέσεις, τὰς ὁποίας οἱ προγενέστεροι νόμοι προβλέπουσιν· ἐπειδὴ δὲ ὁ περὶ στρατολογίας νόμος εἶναι ὁ τελευταῖος καὶ ὁ τελειότερος, νομίζω ὅτι, ἀντὶ νὰ προσδιορίσωμεν νέας ἐξαιρέσεις, εἶναι ὀρθότερον νὰ παραπέμψωμεν εἰς τὸν νόμον ἐκεῖνον· μίαν προσθήκην ἠμποροῦμεν νὰ κάμωμεν, τὴν ὁποίαν ὁ νόμος ἐκεῖνος δὲν ἠδύνατο νὰ προβλέψῃ, δηλαδὴ οἱ ὑπηρετήσαντες ὡς κληροῦχοι, ὡς ἐθελονταὶ ἢ ὡς ἔφεδροι ἀπαλλάσσονται· συγχρόνως πρέπει νὰ προΐδωμεν καὶ ποῖος θὰ ἀποφασίζῃ τὰς ἐξαιρέσεις. Νομίζω λοιπὸν καλὸν νὰ παραπέμψωμεν εἰς τὴν αὐτὴν ἐπιτροπὴν, ἡ ὁποία ὑπάρχει καὶ ἐν τῷ στρατολογικῷ νόμῳ. Ἐνόμισα ἀναγκαῖον νὰ λάβωμεν πρόνοιαν περὶ τῶν ἰατρῶν καὶ τῶν μελῶν τῆς ἐπιτροπῆς, ὡς ὁρίζει ὁ στρατολογικὸς νόμος, καὶ παραπέμπω εἰς τὰς σχετικὰς ποινικὰς διατάξεις, καὶ οὕτω νομίζω, ὅτι λαμβάνομεν ἐγγυήσεις κατὰ τῶν μελῶν τοῦ στρατολογικοῦ συμβουλίου, ὁποίας ἔλαβε καὶ ὁ περὶ στρατολογίας νόμος.

§122ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δὲν ἠμποροῦμεν νὰ παραπέμψωμεν εἰς αὐτὸν, διότι ἐκεῖνο τὸ στρατολογικὸν συμβούλιον ἐκ τῶν προτέρων πρέπει νὰ ἐξετάσῃ ὅλους. Ἄρθρον 7.

§123ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐνταῦθα ὑπάρχουν δύο τροπολογίαι.

§124ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὡς πρὸς τὸ ἄρθρον αὐτὸ δὲν εἴμεθα ἕτοιμοι, καὶ πρέπει νὰ τὸ μελετήσωμεν ἐπισταμένως· ἠμποροῦμεν νὰ ἀναβάλωμεν τὴν συζήτησιν αὐτοῦ διὰ τὴν Δευτέραν, διὰ νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν τὰς τροπολογίας.

§125ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μένει τὸ ἄρθρον 7 διὰ τὴν Δευτέραν, προχωροῦμεν δὲ εἰς τὸ ἄρθρον 8.

§126ΣΟΥΤΣΟΣ. Μίαν ἐξήγησιν· ἐννοεῖ δηλ. ὅτι ἡ φυλάκισις ἡ τρίμηνος γίνεται συνεπείᾳ καταγγελίας, καὶ γίνεται δικαστικῶς οὐχὶ διοικητικῶς· αὐτὸ παρακαλῶ νὰ σημειωθῇ εἰς τὰ πρακτικά.

§127ΤΙΝΕΣ. Βέβαια. (Εἶτα γίνονται δεκτὰ τὰ ἄρθρα 8, 9, 10). Ἄρθρον 11. «Εἰδικαὶ διατάξεις».

§128ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐδῶ εἶναι ἡ τροπολογία τοῦ κ. Τσαμαδοῦ.

§129ΡΙΚΑΚΗΣ. Ἡ διάταξις αὕτη, κύριοι, τοῦ ἄρθρου 11 εἶναι ἡ σπουδαιοτέρα πασῶν· Ἐὰν δώσωμεν ἐξουσίαν ἀορίστως, ὥστε διὰ Β. Διατάγματος νὰ γίνεται χρῆσις τοῦ μεγάλου αὐτοῦ δικαιώματος, τοῦ νὰ προσκαλῆται ἡ ἐθνοφυλακὴ εἰς συμπλήρωσιν τοῦ στρατοῦ, εἶναι ματαιοπονία πᾶν ὅ,τι ἀνωτέρω ἐδημιουργήσαμεν. Δὲν ἐννοῶ, ὅτι ἡ Κυβέρνησις θὰ κάμῃ κακὴν χρῆσιν, ἀλλὰ νομίζω ὅτι, ἀφοῦ ἅπαξ ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία θεωρεῖ ἀναγκαῖον, καὶ τὸ Σύνταγμα ἀπῄτησεν, ἡ ἐτησία στρατιωτικὴ δύναμις νὰ ὁρίζηται ὑπὸ τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας, θὰ ἦτο καὶ τοῦ Συντάγματος παραβίασις καὶ τοῦ καθήκοντός μας παράλειψις νὰ ἀφήσωμεν αὐτὸ τὸ μέγα δικαίωμα εἰς τὴν ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν νὰ τὸ ἐνασκῇ κατὰ βούλησιν διὰ Β. Διατάγματος. Πρῶτον δὲν παραδέχομαι, οὔτε εἶναι δυνατὸν νὰ μεταχειρισθῶμεν τὴν λέξιν συμπλήρωσιν τοῦ στρατοῦ· δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ παραδεχθῶ, ὅτι δυνάμεθα νὰ τὸ νομοθετήσωμεν, διότι ἀντιστρατευόμεθα εἰς ῥητὴν διάταξιν τοῦ Συντάγματος. Τί πρόκειται νὰ κάμωμεν διὰ τῆς διατάξεως αὐτῆς; ἂν παραδεχθῶμεν τὸ ἄρθρον ὡς ἔχει, δίδομεν τὸ δικαίωμα εἰς τὴν ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν νὰ συλλέγῃ ὅσον ἀριθμὸν νομίζει ἀναγκαῖον, μέχρις 8,000 κατ’ ἔτος, καὶ νὰ συμπληρόνῃ τὰς τάξεις τοῦ στρατοῦ. Πῶς συμπληροῦνται αἱ τάξεις τοῦ στρατοῦ κατ’ ἔτος; δι’ εἰδικοῦ νόμου, ὁ ὁποῖος προσδιορίζει τὸν μέγιστον ἀριθμὸν τῆς δυνάμεως, καὶ τὸν ἀριθμὸν τῶν προσώπων, τὰ ὁποῖα εἶναι ὑποχρεωμένα νὰ συντρέξωσιν εἰς τὴν συμπλήρωσιν αὐτῆς τῆς δυνάμεως· ὅταν λοιπὸν θέσητε μίαν ἄλλην διάταξιν, διὰ τῆς ὁποίας εἰπῆτε, ὅτι διὰ τὴν συμπλήρωσιν τοῦ ἀριθμοῦ τοῦ ἐτησίως ἀπαιτουμένου δὲν ψηφίζω πλέον ἐτήσιον νόμον, ἀλλὰ δίδω τὸ δικαίωμα εἰς τὴν ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν νὰ προσδιορίσῃ αὐτὸν, δὲν παραβιάζετε τὴν διάταξιν τοῦ Συντάγματος; Ἤθελον εἶσθαι τὸ ἴδιον, ὡς νὰ εἴπωμεν, ὅτι ἀφίνομεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν διὰ Διατάγματος νὰ προσδιορίσῃ τοὺς φόρους διὰ τὸ τρέχον ἔτος· ἀλλὰ δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν αὐτό; ὄχι, διότι τὸ Σύνταγμα λέγει, ἡ Βουλὴ ψηφίζει κατ’ ἔτος τοὺς φόρους καὶ τὴν δύναμιν τοῦ στρατοῦ. Λοιπὸν τὴν λέξιν «συμπλήρωσιν» δὲν δύναμαι νὰ τὴν παραδεχθῶ, ἀλλὰ πρέπει νὰ θέσωμεν ἀντ’ αὐτῆς τὴν λέξιν «πρὸς ἐνίσχυσιν», διότι ἀξιῶ, ὅτι ἡ ἐθνοφυλακὴ εἶναι μία ἐπικουρικὴ δύναμις, ἡ δὲ μεταβατικὴ ἐθνοφυλακὴ ἔρχεται πρὸς ἐνίσχυσιν τοῦ στρατοῦ· τὸ πρᾶγμα εἶναι τὸ ἴδιον, ἀλλὰ τὸ συζητῶ, διότι πρέπει νὰ ἤμεθα σύμφωνοι πρὸς τὸ Σύνταγμα καὶ μὲ τὴν ἀποστολὴν τῆς ἐθνοφυλακῆς, ὁποίαν ὁ νόμος τὴν ἠθέλησε καὶ τὴν ἐνόησεν. Ἤθελον παρακαλέσει συγχρόνως νὰ γείνῃ ἡ ἑξῆς μεταβολὴ, καὶ συμφωνῶ μετὰ τοῦ Βουλευτοῦ Κεφαλληνίας· τὴν «ἀνάγκην» ἁπλῶς τὴν θεωρῶ λίαν ἀόριστον, πρέπει νὰ τεθῇ «ἔκτακτον ἀνάγκην». Ἐπὶ τοῦ προκειμένου, κύριοι, ἐννοοῦμεν ὅτι, ἐὰν ὁ τόπος εὑρεθῇ εἰς ἔκτακτον ἀνάγκην, νὰ δύναται ἡ Κυβέρνησις νὰ προσκαλῇ μεγαλειτέρας δυνάμεις, νὰ ἐξακολουθῇ δὲ αὐτὴ ἡ ὑπηρεσία, ἐνόσῳ ἐξακολουθεῖ νὰ ὑφίσταται καὶ ἡ ἔκτακτος ἀνάγκη· πρέπει δὲ νὰ τεθῇ, οὐχὶ «μετὰ προηγουμένην γνωμοδότησιν τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου» ἀλλὰ «μετὰ προηγουμένην ἀπόφασιν, ἐν ᾗ ἐκτίθεται ἡ ὡς εἴρηται ἔκτακτος ἀνάγκη», διότι θέλω νὰ ἔχῃ τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον δικαίωμα ἀποφάσεως· ἂν ἁπλῶς γνωμοδοτῇ, τότε μόνον θὰ ἀκουσθῇ τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον, καὶ ἂν ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν δὲν ἦναι σύμφωνος μὲ τὴν γνώμην του, εἶναι ἐλεύθερος νὰ πράξῃ τὸ ἐναντίον.

§130ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ (Πρωθυπουργός). Αὐτὰ τὰ ζητήματα ἐλύθησαν· ἐπανερχόμεθα εἰς τὰ ἴδια πάλιν.

§131ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Οἱ ἀποτελέσοντες τὴν μεταβατικὴν ἐθνοφυλακὴν θέλουσιν ἀσκεῖσθαι εἰς τὰς πρωτευούσας τῶν ἐπαρχιῶν· ὅταν δὲ παρουσιασθῇ ἀνάγκη, ἡ Κυβέρνησις διὰ Διατάγματος θέλει παραλαμβάνει αὐτοὺς ἀπ’ ἐκεῖ καὶ θέλει τοὺς εἰσάγει εἰς τὸν στρατὸν ὡς μέλη τοῦ στρατοῦ. Τοῦτό ἐστι μεταβατικὴ ἐθνοφυλακή· δὲν εἶναι ἐκεῖνο, ὅπερ εἶπεν ὁ κ. Ῥικάκης, νὰ ἀποτελοῦν ἴδιον σῶμα ἐθνοφυλακῆς, τὸ ὁποῖον νὰ ἐπέρχηται εἰς ἐπικουρίαν τοῦ στρατοῦ. Τὸ Διάταγμα, τὸ ὁποῖον θὰ διατάσσῃ τὴν εἰσαγωγὴν τῶν ἐθνοφυλάκων εἰς τὸν στρατὸν, ἐκδίδεται ἐπὶ τῇ γνωμοδοτήσει τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου· τὰ καθήκοντα καὶ δικαιώματα τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου εἶναι ὡρισμένα, ὡς καὶ αἱ περιπτώσεις, καθ’ ἃς ἀποφασίζει, καὶ αἱ περιπτώσεις, καθ’ ἃς γνωμοδοτεῖ. Ἡ πρότασις ἀνήκει εἰς τὸν ἁρμόδιον Ὑπουργόν· τώρα, ἂν νομίζητε, ὅτι τὸ Διάταγμα πρέπει νὰ γίνηται ἐπὶ τῇ προτάσει ὁλοκλήρου τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, βιάζετε τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ προτείνῃ εἰς τὸν Βασιλέα πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον δὲν εἶναι τοῦ κύκλου του. Ὁ κ. Ῥικάκης νομίζει, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἔχει τόσην ἔχθραν πρὸς τὸν λαὸν, εἶναι τοσοῦτον ἰδιοτελὴς, ὥστε ζητεῖ νὰ ἀποπλανήσῃ τὴν Βουλὴν νὰ πάρῃ ἕνα νόμον, διὰ νὰ μεταχειρισθῇ αὐτὸν κατὰ τοῦ λαοῦ; Τί σᾶς εἶπε πρὸ μικροῦ; Ἠξεύρετε, λέγει, ἠμποροῦν νὰ πάρουν αὐτοὺς ἀπὸ τὴν Μύκωνον καὶ νὰ τοὺς στείλουν εἰς τὴν Ἀντίπαρον. Ἐὰν ἐπρόκειτο νὰ κατατρέξωμεν τὸν κ. Ῥικάκην ἢ ἄλλον τινα προσωπικῶς, ἤθελον τὸ ἐννοήσει, ἀλλὰ ποῦ νὰ εὕρωμεν τοὺς φίλους τοῦ κ. Ῥικάκη, νὰ καταδιώξωμεν καὶ νὰ πιέσωμεν αὐτούς; Ἡ Κυβέρνησις ἀναγνωρίζει τὸ βάρος, τὸ ὁποῖον ὁ νόμος ἐπιβάλλει εἰς τὸν λαὸν, ἀλλὰ δὲν ἔχει τὴν ἰδέαν, τὴν ὁποίαν ἔχουν οἱ ἀντιλέγοντες, ὅτι ἡ ὑποχρέωσις εἶναι τοσοῦτον βαρεῖα, ὥστε νὰ ὁμιλοῦν μετὰ τόσης συγκινήσεως περὶ τῶν χηρῶν καὶ τῶν ὀρφανῶν, τὰ ὁποῖα θέλομεν ἴδει ὕστερον ἀπὸ τὰ δυστυχήματα, τὰ ὁποῖα θὰ ὑποφέρωσιν οἱ καλούμενοι εἰς τὰ ὅπλα. Ἡ ἀνάγκη τοῦ νομοσχεδίου εἶναι γνωστή, εἶναι, ὅταν αἱ ἄλλαι πηγαὶ, ἐκ τῶν ὁποίων πρέπει νὰ συμπληρωθῇ ὁ στρατὸς, δὲν θὰ παράσχωσι τοσοῦτον ἀριθμὸν ἀνδρῶν ὅσος ἀπαιτεῖται. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἀνάγκη, διὰ τοῦτο οὐδεμίαν ἐκ τῶν τροπολογιῶν, τὰς ὁποίας ἐπρότεινεν ὁ κ. Ῥικάκης, νομίζω ὅτι πρέπει νὰ δεχθῇ ἡ Βουλή.

§132ΖΩΧΙΟΣ. Ἀρχομένης τῆς συζητήσεως τοῦ νομοσχεδίου, νομίζω, ὅτι ἤκουσα τὸν ἀξιότιμον Πρωθυπουργὸν λέγοντα, δὲν εἴμεθα ἐπὶ ῥόδων, τὸ ζήτημα μένει ἐκκρεμὲς, καὶ διὰ τοῦτο ἀπέδιδον εἰς τὴν λέξιν «ἀνάγκην», ἀνάγκην ἐξωτερικὴν πιέζουσαν. Τώρα τί σᾶς λέγει ὁ ἀξιότιμος Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν; Ἐπειδὴ αὐτὴ ἡ πηγὴ δὲν ἀρκεῖ πρὸς συμπλήρωσιν τοῦ στρατοῦ, θέλω νὰ μοὶ δώσητε ἀπόλυτον ἐξουσίαν. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἀνάγκη, ἡ πρὸς συμπλήρωσιν τοῦ στρατοῦ. Ἀπαιτοῦν οἱ Ὑπουργοί μας ὅ,τι μετὰ πολλοῦ κόπου κατώρθωσεν ὁ Πρωθυπουργὸς τῆς Γερμανίας, ὁ Βίσμαρκ, τὸν ὁποῖον ἐδέσμευεν ὁ ἐνιαύσιος νόμος, ὅτι κατ’ ἔτος τὸ Βουλευτήριον ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ προσδιορίζῃ τὸ ποσὸν τῆς στρατιωτικῆς δυνάμεως καὶ ἀπῄτησεν ἡ Βουλὴ νὰ μὴ ὁρίζῃ κατ’ ἔτος τὸ ποσὸν τῆς στρατιωτικῆς δυνάμεως, καὶ τὸ κατώρθωσεν. Διατί; διότι, ἅμα εἴπῃ ὁ Βίσμαρκ ἀποχωρῶ, ὅλη ἡ Γερμανικὴ Αὐτοκρατορία πηγαίνει ἄνω κάτω. Ἐπίστευον, ὅτι ἡ ἀνάγκη εἶναι ἐξωτερική τις ἀνάγκη, καὶ, προκειμένου περὶ τοιαύτης, λέγω, μὰ τὸν Θεὸν, πρέπει νὰ ἐνδώσω. Τώρα δὲν εἶναι πλέον ἐξωτερικὴ ἀνάγκη, πρόκειται νὰ συμπληρωθῇ ἀριθμὸς στρατιωτῶν. Τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ δὲν ἐτελείωσεν ἀκόμη, ἐξαρτᾶται ἀκόμη ἀπὸ τὴν Βουλὴν, διότι, ἐὰν παρατηρήσῃ ὅτι εἶναι κακὸν, ἠμπορεῖ νὰ τὸ ἀποῤῥίψῃ εἰς τὸ σύνολον.

§133Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Δὲν ἀμφισβητοῦμεν τὸ δικαίωμα τῆς Βουλῆς νὰ ἀποῤῥίψῃ τὸ σύνολον καὶ νὰ θέσῃ τὰς διατάξεις, αἱ ὁποῖαι ματαιόνουν τὸ νομοσχέδιον, ὁμοίας μὲ ἐκείνας, τὰς ὁποίας προτείνουν...

§134ΖΩΧΙΟΣ. Λοιπὸν μὴ ἀποδίδητε τόσην σημασίαν εἰς τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ, ἀφοῦ δὲν πρόκειται παρὰ περὶ συμπληρώσεως τοῦ στρατοῦ. Ἡμεῖς δὲν ὡρίσαμεν τὴν δύναμιν τοῦ στρατοῦ, πῶς θέλετε ἐκ προοιμίων νὰ σᾶς δώσωμεν τὰ μέσα νὰ στρατολογῆτε πάντοθεν καὶ νὰ σᾶς ἀναδείξωμεν ἰσχυροτέρους ἀπὸ τὸν Βίσμαρκ; Ὁ ἀξιότιμος Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν σᾶς λέγει, δὲν μ’ ἐμπιστεύεσθε. Σᾶς ἐμπιστευόμεθα, ἀγαπητοτέρους ἀπὸ ὑμᾶς δὲν ἔχομεν, ἀλλ’ ἐνδεχόμενον αὔριον ν’ ἀποθάνητε.

§135Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Τῷ γε νῦν ἔχοντι, δὲν σκοπεύομεν.

§136ΖΩΧΙΟΣ. Ὑπάρχουν πολλὰ εἴδη θανάτου, δὲν νομοθετοῦν δι’ ἓν πρόσωπον, δι’ ἓν Ὑπουργεῖον, νομοθετοῦν διὰ πᾶν Ὑπουργεῖον, καὶ κανὲν Ὑπουργεῖον δὲν ὑπάρχει ἀθάνατον.

§137ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἀστειευόμεθα.

§138ΖΩΧΙΟΣ. Τὸ ἠξεύρω. Λέγω ὅμως σπουδάζων, ὅτι δὲν πρόκειται περὶ ὑμῶν, πρόκειται περὶ ἐξουσίας οἱασδήποτε. Λοιπὸν νομίζομεν, ὅτι ἡ ἀνάγκη, τὴν ὁποίαν προτείνουν οἱ ἀξιότιμοι Ὑπουργοί, δὲν εἶναι ἀνάλογος μὲ τὸ μέγεθος τῆς θυσίας, τὴν ὁποίαν ζητοῦν· διότι ζητοῦν νὰ παραλύσουν τὸ δικαίωμα τῆς Βουλῆς, νὰ ὁρίζῃ κατ’ ἔτος τὴν δύναμιν τοῦ στρατοῦ. Τώρα ἐδῶ συζητοῦμεν, διότι ἐνδέχεται, ἀξιότιμε Ὑπουργὲ τῶν Οἰκονομικῶν, νὰ κάθημαι ἐγὼ αὔριον αὐτοῦ.

§139Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Φαντασθῆτε, ἐὰν πρόκηται περὶ ἀνάγκης πολέμου, ἐὰν ἐντὸς 8 ἡμερῶν δυνάμεθα νὰ συναθροίσωμεν 8,000 ἀνδρῶν.

§140ΖΩΧΙΟΣ. Ἐπειδὴ θέλετε νὰ ὁμιλήσητε αὐτὴν τὴν γλῶσσαν, ὀφείλω νὰ προσθέσω τὸ ἑξῆς. Τὸ δικαίωμα τοῦ κηρύσσειν εἰρήνην ἢ πόλεμον εἶναι δικαίωμα τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας, ἐξήρτηται ὅμως ἀπὸ τὴν Βουλὴν νὰ δώσῃ τὸ δικαίωμα τῶν χρημάτων καὶ τῆς στρατολογίας. Ἀφοῦ θέλετε νὰ σᾶς τὰ δώσωμεν ὅλα, θέλετε, σᾶς τὸ λέγω κρυφά............ Κάμετέ το λοιπὸν καὶ πηγαίνετε εἰς τὴν ὀργὴν τοῦ Θεοῦ. Ζητήσατε ὡρισμένον ποσὸν στρατιωτῶν, νὰ σᾶς τοὺς δώσωμεν, ἐὰν ὑπάρχῃ ἀνάγκη, ἀλλὰ τὸ δικαίωμα νὰ συμπληρώσητε τὰς τάξεις τοῦ στρατοῦ, δὲν εἶναι ἀνάγκη. Ἀνάγκη σημαίνει τι, τὸ ὁποῖον εἶναι ἰσχυρότερον καὶ ἀπὸ ἡμᾶς καὶ ἀπὸ σᾶς, τὸ ὁποῖον δὲν θέλετε νὰ πράξητε, ἀλλὰ τὸ ὁποῖον δύναμις ἀνωτέρα σᾶς βιάζει· ἀλλὰ σεῖς μᾶς ζητεῖτε εἰς περιστάσεις ὁμαλὰς νὰ σᾶς χορηγήσωμεν τὸ πολυτιμότερον δικαίωμα, τὸ ὁποῖον ἔχει ἡ Βουλή.

§141ΡΙΚΑΚΗΣ. Ἐθεώρησα, κύριοι, ἀναγκαῖον νὰ προσδιορισθῇ ἡ ἀνάγκη, ὄχι διότι εἶχον δυσπιστίαν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἀλλὰ διότι νομίζω, ὅτι, προκειμένου νὰ δώσωμεν ἓν δικαίωμα εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἔπρεπε νὰ τὸ ὁρίσωμεν ἀκριβέστερον· καὶ ἡ Κυβέρνησις δὲν ἐννοεῖ ἀνάγκην παροῦσαν, ἀναπόδραστον, ἀλλ’ ἀνάγκην μέλλουσαν. Ὅμοιον νόμον ἐδώσαμεν τὸν Δεκέμβριον τοῦ 1877, διὰ τοῦ ὁποίου εἴπομεν, ἐν ἀνάγκῃ ἡ ἐφεδρεία δύναται νὰ μείνῃ ὑπὸ τὰ ὅπλα πλέον τῶν 6 μηνῶν, ὁ δὲ νόμος ἐδημοσιεύθη τὴν 31 Δεκεμβρίου. Ἐνῷ δὲ τότε δὲν ὑπῆρχεν ἡ ἀνάγκη, ἠξεύρετε πότε ἐπαρουσιάσθη ἡ ἀνάγκη; μετὰ 4 ἡμέρας. Τότε ἐξεδόθη τὸ Β. Διάταγμα ἐν τῷ ἰδίῳ φύλλῳ τῆς «Ἐφημερίδος τῆς Κυβερνήσεως,» ὅπου εἶναι καὶ ὁ νόμος. Λοιπὸν θέλω αὐτὴ ἡ ἀνάγκη νὰ ἦναι ὡρισμένη, νὰ ἦναι σαφής, ἄλλως, ἐὰν μᾶς εἴπωσιν ὅτι σήμερον εἶναι ἀνάγκη, θὰ τὸ δώσω, ἀλλὰ νὰ μᾶς λέγωσιν ἐν μελλούσῃ ἀνάγκῃ, καὶ τὴν ἑπομένην νὰ ἐκδίδηται τὸ Διάταγμα, τότε παίζει ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία μὲ τὴν ἐξάσκησιν τοῦ δικαιώματός μου. Δι’ αὐτὸ εἶπον, ὅτι ἐν τῇ ἐκτάκτῳ αὐτῇ ἀνάγκῃ νὰ δύναται ἡ Κυβέρνησις διὰ Β. Διατάγματος νὰ προσκαλέσῃ τὴν Ἐθνοφυλακήν. Ἔλλειψις ἐμπιστοσύνης εἶναι τοῦτο; Πέρυσιν ἐκάμομεν νόμον καὶ εἴπαμεν, ὅτι τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον δὲν προτείνει, ἀλλ’ ἐκδίδει Διατάγματα. Αὐτὸς ὁ νόμος ἀντέκειτο εἰς τὸν γενικὸν νόμον περὶ ὀργανισμοῦ τῶν Ὑπουργείων, ἀλλ’ εἶναι διὰ τοῦτο ἄκυρος καὶ ἀνίσχυρος; Ὄχι. Εἴπομεν προχθὲς δι’ ἄλλου νόμου, ὅτι οἱ προξενικοὶ ὑπάλληλοι καὶ οἱ ὑπάλληλοι τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν δὲν παύονται εἰμὴ κατ’ ἀπόφασιν τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου. Καὶ ἂν δι’ αὐτοὺς εἴπομεν, ὅτι δὲν ἀρκούμεθα εἰς τὴν εὐθύνην τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν, ἔχω νομίζω τὸ δικαίωμα νὰ εἴπω, ὅτι, προκειμένου νὰ θέσω ὑπὸ τὰ ὅπλα 20,000 ἄνδρας, θέλω ὁλόκληρος ἡ Κυβέρνησις νὰ τὸ ἀποφασίσῃ, διὰ νὰ μὴ εὑρεθῇ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν καὶ ἀναστατώσῃ αἴφνης καὶ τὸν στρατὸν καὶ τὸν τόπον.

§142ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Μὰ δὲν εἶναι δυνατόν.

§143ΡΙΚΑΚΗΣ. Μὰ δὲν θὰ ἦσθε σεῖς Ὑπουργὸς, εἶσθε προσωρινός. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι ἡ τροπολογία οὔτε τι ἔκτακτον ἔχει, οὔτε ἀπομακρύνεται ἀπὸ τὸ γράμμα τοῦ νομοσχεδίου καὶ τὸν σκοπὸν τῆς Κυβερνήσεως, οὔτε ἔλλειψιν ἐμπιστοσύνης περιέχει.

§144ΣΟΥΤΣΟΣ. Ποίαν διαφορὰν εὑρίσκετε μεταξὺ γνωμοδοτήσεως καὶ ἀποφάσεως;

§145ΡΙΚΑΚΗΣ. Ἡ γνωμοδότησις δὲν εἶναι ὑποχρεωτικὴ διὰ τὸν Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν.

§146ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. (Πρωθυπουργός). Κύριοι, μετετόπισαν ἐντελῶς τὸ ζήτημα καὶ ὅ,τι ἐπὶ πολλὰς ἡμέρας ἐσυζητήσαμεν καὶ ἀπεφασίσαμεν τὸ ἐπαναφέρουσιν εἰς νέαν συζήτησιν, καὶ τὸ περίεργον εἶναι, ὅτι ὁ κ. Ῥικάκης ἐσυζήτησεν αὐτὸ πολλάκις, ἀφοῦ ἔλαβεν οὐσιῶδες μέρος εἰς τὴν συζήτησιν. Κύριοι, δὲν ζητοῦμεν οὐδεμίαν ἐξουσίαν περισσοτέραν, παρ’ ὅσην ὁ νόμος, τὸ Σύνταγμα καὶ ἡ Βουλὴ δίδουν εἰς τὴν Κυβέρνησιν. Περὶ τίνος πρόκειται; Ἡ ἐπικρατοῦσα γνώμη ὅλων, ἐκτὸς τοῦ κ. Ζωχιοῦ, εἶναι ὅτι 18,000 στρατοῦ ἔχομεν ἀνάγκην εἰς τὸ 1879. Καὶ ὁ κ. Ῥικάκης σᾶς ἔλεγεν, ὅτι, ἐπειδὴ αὐτὸ τὸ νομοσχέδιον ἀφορᾷ εἰς τὴν Ἐθνοφυλακὴν, δὲν χρησιμεύει διὰ τὸν στρατόν. Ἀλλ’ ἀπεδείχθη, ὅτι δὲν πρόκειται περὶ ἐθνοφυλάκων, ἀλλὰ περὶ ἀνδρῶν, οἱ ὁποῖοι θὰ συμπληρώσουν τὰ κενὰ τοῦ στρατοῦ, καὶ συνεζητεῖτο μεταξὺ ἡμῶν καὶ τοῦ κ. Τρικούπη, πόθεν θὰ λάβωμεν αὐτοὺς τοὺς ἄνδρας· καὶ ὁ μὲν κ. Τρικούπης ἔλεγεν, ὅτι, διὰ νὰ συμπληρώσητε τὸν ἀριθμὸν τῶν 18,000, διπλασιάσατε τοὺς χωροφύλακας, φέρετε ἐθελοντὰς ἐπὶ πληρωμῇ ἀνωτέρᾳ, Ἡμεῖς ἀπεκρούομεν αὐτὸ τὸ σύστημα ὡς ἀκατάλληλον, προτείναμεν δὲ τὸν νόμον αὐτὸν, ὁ ὁποῖος θὰ μᾶς χρησιμεύσῃ διὰ νὰ πληρώσωμεν τὰ κενὰ τοῦ στρατοῦ. Ἐπ’ αὐτοῦ ἐσυζητήσαμεν τρεῖς ἡμέρας, καὶ ἐπὶ αὐτοῦ ἀπεφάσισεν ἡ Βουλή. Τώρα ζητοῦν αὐτὸ νὰ τὸ ἀνατρέψωμεν, νὰ εἴπωμεν, ὅτι ἐπρόκειτο περὶ ἐθνοφυλακῆς ὡς ἐπικούρου τοῦ στρατοῦ. Ποσῶς δὲν ἐσκέφθημεν οὔτε ἀπεφασίσαμεν περὶ τούτου, οὔτε ἡμεῖς, οὔτε ἡ Βουλὴ, καὶ διόλου δὲν ἐσυζητήσαμεν αὐτὸ· ἐσυζητήσαμεν, ὅτι ἔχομεν ἀνάγκην 18,000 στρατοῦ, ἀλλὰ στρατοῦ καλῶς ἐξησκημένου, καὶ συμπληρωθησομένου ἀπὸ τοὺς κληρούχους, ἀπὸ ἐθελοντὰς, ἀπὸ καθυστεροῦντας κληρούχους, καὶ ἀπὸ τοὺς ἄνδρας, τοὺς ὁποίους τὸ νομοσχέδιον δίδει. Αὐτὸ ἐλύσαμεν· πῶς ἐπανερχόμεθα τώρα, δὲν καταλαμβάνω, ἐκτὸς ἂν διὰ πλαγίου τρόπου θέλουν νὰ καταστρέψουν ὅ,τι ἡ Βουλὴ τοὐλάχιστον ἐψηφοφόρησεν.

§147ΦΙΛΗΜΩΝ. Κύριε Πρόεδρε, μίαν ἐξήγησιν, παρακαλῶ. Θὰ καταταχθοῦν μόνον διὰ τὸ ἔτος 1879 ἢ θὰ διανύουν τὴν τριετῆ των θητείαν;

§148ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Αὐτοὶ θὰ καταταχθοῦν δι’ ἓξ μῆνας διὰ τὸ 1879.

§149ΦΙΛΗΜΩΝ. Πολὺ καλά. Ἔχω νὰ κάμω καὶ μίαν πρότασιν ἀκόμη. Ἐντὸς τοῦ 1879 θὰ γείνουν, ἐὰν ὄχι δύο, τοὐλάχιστον μία ἐκλογή· νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ τεθῇ ἕνας φραγμὸς εἰς ἐνδεχομένας καταχρήσεις, καὶ ὅτι δὲν πρέπει ν’ ἀφαιρεθῇ τόσος ἀριθμὸς ἐκλογέων, καὶ ἑπομένως νὰ προστεθῇ μετὰ τὴν πρώτην παράγραφον, ὅτι αἱ ἀσκήσεις διακόπτονται, ἐνεργουμένων βουλευτικῶν ἢ δημοτικῶν ἐκλογῶν, πέντε ἡμέρας πρὸ καὶ τρεῖς μετὰ τὴν ψηφοφορίαν.

§150ΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ δήλωσις τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ μᾶς ἀπήλλαξεν ἀπὸ πολλὰ πράγματα. Ἐγὼ ἐξακολουθῶ νὰ ἔχω τὴν ἰδέαν, ὅτι τὸ ψηφιζόμενον νομοσχέδιον δὲν εἶναι παρὰ δευτέρα ἔκδοσις τῆς ἐκτάκτου ἐφεδρείας. Ἐπειδὴ δὲ εἰς τὴν ἐφεδρείαν ἐπάθομεν πολλά, διὰ τοῦτο εἰς τὴν δευτέραν παράγραφον τῶν εἰδικῶν διατάξεων....

§151ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἀφήσατε τὰς εἰδικὰς διατάξεις.

§152ΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ ἄρθρον 11 τὸ διατυπώνω ὡς ἑξῆς: «Οἱ καλούμενοι πρὸς ἑξάμηνον ἄσκησιν εἰς οὐδεμίαν ἄλλην λειτουργίαν ἀσχολοῦνται καὶ μόνον κατατάσσονται εἰς τὸν στρατὸν ἐν ἀπολύτῳ ἀνάγκῃ.» Φρονῶ, ὅτι πρέπει νὰ προστεθῇ ἡ φράσις, ὅτι εἰς οὐδὲν ἄλλο ἀσχολοῦνται, διότι ἄλλως δὲν θὰ γυμνασθῶσιν αὐτοὶ οἱ ἄνδρες, ἀλλὰ θὰ τοὺς προσκολλήσῃ ὁ ταμίας ἢ ὁ ὑπομοίραρχος εἰς τὰ ἀποσπάσματα πρὸς καταδίωξιν ἢ πρὸς εἴσπραξιν. Ἄλλως μετ’ ὀλίγον ἐπίκεινται βουλευτικαὶ καὶ δημοτικαὶ ἐκλογαί, καὶ κάποτε ἔπαθον μερικὰ πράγματα τῶν ὁποίων ἡ μνήμη μοῦ εἶναι πικρά. Ἔξαφνα, ὄχι ἡ παροῦσα Κυβέρνησις, ἀλλ’ ἄλλη, δύναται νὰ σχηματίσῃ ἀποσπάσματα ἐξ αὐτῶν τῶν ἀνδρῶν καὶ νὰ πιέσῃ. Ἐπιθυμῶ λοιπὸν νὰ μὴ ἔχουν ἄλλην λειτουργίαν παρὰ νὰ ἀσκῶνται εἰς τὰ ὅπλα.

§153ΡΟΥΣΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐν τέλει τοῦ στρατολογικοῦ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον ἐσχάτως ἐψηφίσαμεν, ἐτέθη κατὰ πρότασιν τοῦ ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ κυρίου Σέρβου τὸ ἄρθρον 122, κατὰ τὸ ὁποῖον πᾶσαι αἱ κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ παρόντος νόμου ἐνεργούμεναι πράξεις γίνονται ἐπὶ ἁπλοῦ χάρτου. Νομίζω, ὅτι τὴν διάταξιν ταύτην πρέπει νὰ παραλάβωμεν καὶ εἰς τὸ συζητούμενον νομοσχέδιον.

§154ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δὲν ἔχομεν πράξεις.

§155ΡΟΥΣΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔχει πιστοποιήσεις καὶ διαφόρους ἄλλας πράξεις.

§156ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ ἤκουσε τὰς τροπολογίας, ἡ μία εἶναι τοῦ κυρίου Ῥικάκη, ἡ δευτέρα τοῦ κυρίου Φιλήμονος, καὶ ἡ τρίτη τοῦ κυρίου Ῥουσσοπούλου.

§157ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ πρότασις τοῦ κ. Ῥικάκη ἔχει ὡς ἑξῆς: «Οἱ καλούμενοι πρὸς ἐξάσκησιν κατατάσσονται ἐν ἐκτάκτῳ ἀνάγκῃ.» Οἱ παραδεχόμενοι παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη. Ἔρχεται ἡ πρότασις τοῦ κ. Φιλήμονος.

§158ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Νὰ σημειωθῇ εἰς τὰ πρακτικά.

§159ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. (Πρωθυπουργός). Πέντε ἡμέραι πρὸ τῆς ἐκλογῆς καὶ τρεῖς μετὰ εἶναι ὑπερβολικαὶ καὶ ἄσκοποι· θὰ φέρητε τὴν παραλυσίαν· οὐδεὶς θὰ ἐμποδίσῃ αὐτοὺς νὰ προσέλθωσι νὰ ψηφοφορήσωσι.

§160ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν τοῦ κ. Φιλήμονος παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη. Ἔρχεται ἡ πρότασις τοῦ κ. Βαλσαμάκη.

§161ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Αὐτὴ ἔπεσε.

§162ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ῥουσσόπουλος ἀπέσυρε τὴν ἰδικήν του πρότασιν, ὥστε οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον ὅπως ἀνεγνώσθη παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη τὸ ἄρθρον. Τὴν Δευτέραν, κύριοι, θὰ ψηφισθῇ τὸ σύνολον. Διαλύεται ἡ συνεδρίασις, ὥρα 7 παρὰ 20.