1878.11.15

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 39

τῆς 15 Νοεμβρίου 1878.

(Τετάρτη.)

Ὥρα 2 μ. μ.

Ἀπαρτίας γενομένης, ἀνεγνώσθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προτεραίας καὶ ἐνεκρίθησαν.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Νεστορίδης, Καθηγητὴς, ζητεῖ συνδρομὴν πρὸς ἔκδοσιν «Γενικῆς Ἱστορίας.» Ὁ κ. Δ. Αἰνιὰν ζητεῖ τὴν ὑπὸ τοῦ Δημοσίου προίκισιν τῆς θυγατρός του, διὰ τὰς πρὸς τὴν πατρίδα ἐκδουλεύσεις του. Ὁ κ. Ν. Φραντζῆς ζητεῖ ἢ τὴν κατάργησιν τῆς προσωπικῆς κρατήσεως ἢ τὴν αὔξησιν τῆς προκαταβολῆς. Ἡ κ. Αἰκατερίνη χήρα Χριστοδούλου Ποφάντη ζητεῖ μηνιαίαν σύνταξιν, διὰ τὰς πρὸς τὴν πατρίδα ἐκδουλεύσεις τοῦ συζύγου της. Ὁ Ζάνος Ἀθηναίου ῥάπτης αἰτεῖ τὴν πληρωμὴν 480 δραχμῶν καθυστερουμένων ὑπὸ τῆς Βουλῆς. Ἐκ τῶν ἀναφορῶν τούτων αἱ μὲν ἄλλαι παραπέμπονται εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν τῶν ἀναφορῶν, ἡ δὲ τελευταία εἰς τὴν ἐπὶ τοῦ Λογιστικοῦ. Ὁ Βουλευτὴς κ. Βαλσαμάκης ὑπέβαλε τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ μεταβατικῆς Ἐθνοφυλακῆς· θὰ τυπωθῇ καὶ θὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν κατὰ τὴν τρίτην ἀνάγνωσιν.

§2ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Πρωθυπουργὸν νὰ εὐαρεστηθῇ νὰ ὑποβάλῃ εἰς τὴν Βουλὴν ὅσον τάχιον τὰς ἀκολούθους πληροφορίας. Πρῶτον, ἐὰν ἐγένοντο παραχωρήσεις, δικαιώματι ἀποξηράνσεως, λιμνῶν, ἀπὸ τοῦ 1867, ὅτε ἐψηφίσθη ὁ περὶ τούτου νόμος, ποίων λιμνῶν, πρὸς ποίους, καὶ κατόπιν τίνος διαδικασίας· δεύτερον, ἂν ἐγένοντο αἰτήσεις περὶ ἀποξηράνσεως λιμνῶν κατὰ τὸν νόμον ἐκεῖνον, παρὰ τίνων προσώπων καὶ περὶ ποίων λιμνῶν, καὶ τελευταῖον τί ἡ Κυβέρνησις ἔπραξεν ἐπὶ τῶν αἰτήσεων τούτων. Ὑποβάλλω δὲ συνάμα εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχέδιον, διὰ τοῦ ὁποίου προτείνω, ὅπως τὸ δικαίωμα τῆς ἀποξηράνσεως λιμνῶν τοῦ λοιποῦ παραχωρεῖται ὑπὸ τῆς Βουλῆς, καταργηθῇ δ’ ὁ ὑπάρχων νόμος, ὅστις, ὡς ἐκ τῆς ἀοριστίας τῶν διατάξεων αὐτοῦ, ἐπιτρέπει πᾶσαν κατάχρησιν καὶ ὡς πρὸς τὴν ἐκλογὴν τῶν προσώπων, εἰς τὰ ὁποῖα δύνανται νὰ παραχωρηθῶσι τὰ δικαιώματα ταῦτα, καὶ ὡς πρὸς τὸν προσδιορισμὸν τῶν παραχωρητέων, διότι ἐχαρακτηρίσθησαν ἢ αἰτεῖται ὅπως χαρακτηρισθῶσιν ὡς λίμναι γαῖαι ἐκτάσεων, αἵτινες οὔτε κἂν ἕλη ἢ τέλματα εἶναι. Παρακαλῶ δὲ νὰ παραπεμφθῇ ἀμέσως εἰς τὴν ἁρμοδίαν Ἐπιτροπὴν καὶ νὰ συστηθῇ εἰς αὐτὴν ἡ ταχεῖα αὐτοῦ ἐπεξεργασία, ὅπως δυνηθῶμεν νὰ ἐπιληφθῶμεν τῆς συζητήσεως αὐτοῦ ταχύτερον.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ἐπιτροπὴ ὑπέβαλε τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ. Θὰ τυπωθῇ καὶ θὰ ἐγγραφῇ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§4ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν.). Ὑποβάλλω δύω νομοσχέδια· ά περὶ τοῦ Στρατιωτικοῦ ἀπομαχικοῦ ταμείου καὶ βʹ περὶ τροποποιήσεως του νόμου ΧΣΓʹ περὶ στρατιωτικῶν προβιβασμῶν.

§5ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ναυτικῶν νὰ ὑποβάλῃ νομοσχέδιον, ὅπερ πρὸ καιροῦ ἔχει συνταχθῆ ἐν τῷ Ὑπουργείῳ του, περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου περὶ Ναυτικοῦ Ἀπομαχικοῦ Ταμείου, διότι εἶναι ἀναγκαιότατον.

§6ΚΟΡΩΝΑΙΟΣ. Ἀποφεύγω, κύριοι, ν’ ἀναβαίνω εἰς τὸ βῆμα καὶ νὰ κάμνω ἐπερωτήσεις εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἢ ἄλλας ἀπευθύνσεις, καὶ πρέπει νὰ μὲ πιέζῃ ἀνάγκη τις μεγάλη, διὰ νὰ τὸ πράξω. Χθὲς μεταξὺ Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς, ἐν μέσῃ ἡμέρα, πλησίον τοῦ Σιδηροδρόμου, ἐγένετο ἓν κακούργημα ἀνώτερον ἐκείνου, τὸ ὁποῖον πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν ἐγένετο πέριξ τῶν Ἀθηνῶν ὑπὸ τῶν στρατιωτῶν· δύο ἐκ τῶν ἐγκριτωτέρων πολιτῶν, ὁ Δεμερτζῆς ἐξ Ἀθηνῶν καὶ ὁ Κορωναῖος ἐκ Πειραιῶς, συγγενής μου, ἔχουν ἀγροὺς εἰς τὸ Φάληρον, πέριξ τοῦ καταστήματος τῆς ἑταιρίας, πληροφορηθέντες δὲ, ὅτι ἄλλοι ἐκαλλιέργουν ἐκεῖ, ἐπῆγαν ἀμφότεροι νὰ ἴδωσι τί τρέχει· ἅμα ἔφθασαν ἐκεῖ καὶ τοὺς εἶδον οἱ ἐργαζόμενοι, ἐπιπίπτουν κατ’ αὐτῶν μὲ τὰς ἀξίνας καὶ τοὺς λίθους.

§7ΤΙΝΕΣ. Εἶναι ζήτημα κατοχῆς.

§8ΚΟΡΩΝΑΙΟΣ. Νομίζω, δὲν πρέπει νὰ γελῶμεν μ’ αὐτὰ τὰ συμβάντα καὶ μὲ τὴν ζωὴν τῶν ἀνθρώπων· οἱ ἄνθρωποι οὗτοι κινδυνεύουσι καὶ οἱ δύο σήμερον· ὁ κ. Γκίκας, ὅστις εἶναι ἰδιοκτήτης ἐκεῖ πλησίον, τρέμει νὰ ὑπάγῃ εἰς τὸ κτῆμά του.

§9ΓΚΙΚΑΣ. Ἔκαμα λόγον εἰς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν καὶ μοὶ εἶπεν, ὅτι διέταξε τὸν Ἀστυνόμον νὰ κάμῃ ἀνακρίσεις περὶ τούτου.

§10ΠΑΝΑΡΕΤΟΣ. Αὐτὰ εἶναι ἔργα τῆς Εἰσαγγελίας.

§11ΚΟΡΩΝΑΙΟΣ. Καλοὺς ὑπερασπιστὰς ἔχει ἡ Κυβέρνησις· τὴν συγχαίρω. Λοιπὸν μοὶ εἶπον, ὅτι κλητῆρες ἦσαν παρόντες, ἀλλ’ οἱ μὲν ἦσαν μεταμφιεσμένοι, οἱ δ’ ὄχι, καὶ ἠδιαφόρησαν περὶ τούτου δὲν δύναμαι νὰ βεβαιώσω τίποτε, ἡ ἀνάκρισις θὰ τὰ βεβαιώσῃ. Ἀλλά, κύριοι, πρέπει νὰ ἐξαγάγωμεν τὰ συμπεράσματα, διατί συμβαίνουν τὰ τοιαῦτα· κακουργήματα γίνονται πανταχοῦ, ὅταν ὅμως βλέπητε ὅτι ἐκτὸς τῆς πόλεως ἔγεινε τὸ προχθεσινὸν κακούργημα, ὅτι ἐν τῷ μέσῳ Ἀθηνῶν καὶ Φαλήρου, ἀπὸ ὅπου διαβαίνουν ἄνθρωποι, ἀκαταπαύστως συμβαίνουν ἐν πλήρει μεσημβρίᾳ τοιαῦται ἐπιθέσεις.... Τώρα θέλετε νὰ σᾶς εἴπω καὶ διατί γίνονται αὐτά; καὶ ἐγὼ ἔχω ἓν μικρὸν κτῆμα, καὶ μίαν ἡμέραν πηγαίνω ἐκεῖ καὶ βλέπω ὅτι ἐχωρίσθη· ἐρωτῶ ἀπὸ ποῖον; Ἀπὸ τὸν ὑπαστυνόμον Πειραιῶς. Πηγαίνω καὶ τὸν εὑρίσκω· τὶ ἔκαμες τοῦ λέγω; Λέγει, ἰδικόν σου ἦτο; δὲν τὸ ἤξευρον. Τοῦ λέγω, αὐτὴ ἡ ἀπάντησίς σου ἦτο χειροτέρα τῆς πράξεώς σου.

§12ΤΙΝΕΣ. Δι’ αὐτὰ εἶναι τὰ δικαστήρια, κ. Κορωναῖε.

§13ΚΟΡΩΝΑΙΟΣ. Ἀλλ’ ὅταν συμβαίνουν τόσῳ συχνά....

§14ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Οὔτε ἐγώ, κύριοι, κάμνω ἐπερωτήσεις συνήθως· ἀλλὰ σήμερον θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ ἐπιστήσῃ τὴν προσοχήν του εἰς τοὺς κατὰ καιροὺς Οἰκονομικοὺς Ἐφόρους, νὰ προσέξῃ εἰς τὸν Πειραιᾶ, διότι ὑπάρχουν ἑταιρίαι συστηματικαί, αἱ ὁποῖαι εἰς τίποτε ἄλλο δὲν καταγίνονται, παρὰ πῶς νὰ....

§15ΓΚΙΚΑΣ. Καὶ ἔχουν ἐπὶ κεφαλῆς τὸν ὑπαστυνόμον Πειραιῶς.

§16ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Δὲν καταγίνονται εἰς ἄλλο, λέγω, ἢ πῶς νὰ καταλάβουν ὅλα τὰ οἰκόπεδα τοῦ Δημοσίου· αὐτοὶ δὲ, οἱ ὁποῖοι ἀναφέρονται ὑπὸ τοῦ κ. Κορωναίου, ὅτι ἦλθον εἰς διαπληκτισμούς, καὶ αὐτοὶ εἶναι ἑταιρία.

§17ΓΚΙΚΑΣ. Σᾶς λέγω, ὅτι δὲν τολμῶ νὰ καταβῶ εἰς τὸ κτῆμά μου· ὅσον δὲ διὰ τοὺς ὑπὸ τοῦ κ. Κορωναίου ἀναφερθέντας, εἶσθε πολὺ ἠπατημένος, πολὺ ἠπατημένος, σᾶς τὸ λέγω ἐγώ.

§18ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Ὅσον ἀφορᾷ σᾶς, εἶναι γνωστὸν ὅτι τὰ οἰκόπεδά σας τὰ ἔχετε ἐκ κληρονομίας πατρικῆς· καὶ ἄλλοι, οἵτινες δὲν εἶχον ποτὲ οὐδὲ σπιθαμὴν γῆς, ἔχουν ἐκτάσεις. Τὸ μοναστήριον τοῦ Ἁγίου Σπυρίδωνος κατεῖχε τὸ ἥμισυ τοῦ Πειραιῶς, καὶ σήμερον ζητεῖ, χάριν ἐλέους, νὰ τῷ δώσωμεν ἓν οἰκόπεδον.

§19Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν.) Ἡ ὑπόθεσις τῶν οἰκοπέδων Πειραιῶς δὲν εἶναι νέα, ἀλλ’ ἀπασχολεῖ τὴν οἰκονομικὴν διοίκησιν πρὸ πολλοῦ καιροῦ· ὅλοι οἱ ὑπουργοὶ τῶν Οἰκονομικῶν, ἀπὸ δεκαετίας ἴσως, ὅλοι προέβλεψαν διὰ τὴν ὑπόθεσιν αὐτήν. Ἀληθές, ὅτι οἰκόπεδα ἐθνικὰ κατελήφθησαν ὑπὸ ἰδιωτῶν, καὶ κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος μάλιστα συνέβη καὶ ἅμιλλα μεταξὺ τῶν ἰδιωτῶν, τίς πρῶτος νὰ καταλάβῃ ταῦτα, καὶ ὑπάρχουν δίκαι ἐκκρεμεῖς μεταξὺ τῶν ἰδιωτῶν καὶ τοῦ Δημοσίου πάμπολλαι. Πρό τινων ἐτῶν, ἐπῆλθεν ἡ γνώμη εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν, ἐὰν ἦτο δυνατὸν, νὰ ληφθῇ εἰδικόν τι μέτρον περὶ τῶν οἰκοπέδων τούτων· ἐπειδὴ δὲ ὁ Οἰκονομικὸς Ἔφορος Ἀττικῆς περιεσπᾶτο ὑπὸ ποικίλων ὑποθέσεων, καὶ ἰδίως τῶν δικαστικῶν καὶ τῆς βεβαιώσεως τῶν φόρων, καὶ δὲν ἐπήρκει εἰς τὸ νὰ ἐπιστήσῃ τὴν προσοχήν του εἰς τὴν ὑπόθεσιν ταύτην, ἐπῆλθεν ἡ γνώμη νὰ διορισθῇ εἰδικός τις Ἔφορος, ἐπιμελούμενος τὴν διάσωσιν τῶν οἰκοπέδων τοῦ Δημοσίου. Ὡς Ὑπουργὸς δὲ τῶν Οἰκονομικῶν ἐζήτησα ἄλλοτε νὰ ὑποβάλω τὸ νομοσχέδιον τοῦτο εἰς τὴν Βουλὴν, ἀλλὰ δὲν τὸ ὑπέβαλον, διὰ νὰ μὴ αὐξήσω τὰς δαπάνας τοῦ Κράτους· ἡ γνώμη ἐκείνη συνεζητήθη ἀπὸ τοὺς διαδόχους μου, ἀλλὰ μέχρι τοῦδε δὲν ἐλήφθη μέτρον τι ὁριστικόν. Τὸ βέβαιον εἶναι, ὅτι εὗρον πρόνοιάν τινα ἀπὸ τὸν προκάτοχόν μου, ἤτοι τὸν διορισμὸν φυλάκων ἐπὶ τῶν οἰκοπέδων αὐτῶν, ἀλλὰ καὶ τοῦτο νομίζω, ὅτι εἶναι ἀτελές· ἴσως τὸ μόνον θὰ ἦτο νὰ συστηθῇ εἰδικὴ Ἐφορεία εἰς τὸν Πειραιᾶ, πρὸς διάσωσιν τῶν δικαιωμάτων τοῦ Δημοσίου καὶ πρόληψιν πολλῶν δικῶν, αἱ ὁποῖαι φέρουν μεγάλας ζημίας.

§20ΓΚΙΚΑΣ. Ἐὰν δὲν διαλύσητε τὰς Ἑταιρίας, αἱ ὁποῖαι προστατεύονται ἀπὸ τὸν ὑπαστυνόμον Πειραιῶς, τίποτε δὲν θὰ κάμητε.

§21ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ (Πρωθυπουργός). Κύριοι, ἐγὼ δύναμαι νὰ βεβαιώσω, ὅτι πρὸ πολλοῦ καιροῦ ἐγένοντο ἁρπαγαὶ οἰκοπέδων εἰς τὸν Πειραιᾶ, καὶ διὰ τοῦτο μάλιστα τελευταῖον, ἀναρμοδίως μὲν, ἀλλ’ ἐκάλεσα τὸν Ἔφορον καὶ τοῦ ὡμίλησα περὶ τούτου· νὰ σᾶς εἴπω δὲ τί εἴδους ἁρπαγὴ γίνεται. Ἐγὼ πρὸ τριῶν ἐτῶν ἠγόρασα ἀπὸ ἕνα λεγόμενον κτηματίαν. Αὐτὸς μοὶ ἐπώλησεν, ἀλλὰ δὲν ἠθέλησε νὰ ἐγγυηθῇ οὔτε περὶ τῆς ἐκτάσεως, οὐδὲ περὶ τῶν ὁρίων. Τοῦ λέγω, διατί; Κατάλαβέ το, μοὶ λέγει. Λοιπὸν, κύριοι, τῷ ὄντι, ἐὰν δὲν ληφθῇ ἓν μέτρον, τὰ κτήματα αὐτὰ θ’ ἁρπαγῶσιν ὅλα, καὶ οὐδεὶς δύναται νὰ ἐμποδίσῃ αὐτὴν τὴν ἁρπαγὴν, ἡ ὁποία γίνεται μετὰ σπουδῆς μεγίστης. Εἶπον περὶ ὑπαστυνόμου καὶ ἀστυνομικῶν ὑπαλλήλων. Τῷ ὄντι σήμερον ὁ Διευθυντὴς μοὶ εἶπεν, ὅτι παράπονα ἐγένοντο κατὰ τῶν ὑπαλλήλων αὐτῶν, ὡς συντελούντων ἢ βοηθούντων τὰς ἁρπαγάς. Ἐγὼ δὲ τῷ εἶπον, «μόνη σου καὶ κυρία ἐργασία ἀπὸ ταύτης τῆς στιγμῆς εἶναι νὰ μεταβῇς ἢ μόνος, ἢ καὶ παραλαμβάνων καὶ τὸν ἀνακριτὴν, εἰς Πειραιᾶ, καὶ ἐξετάσῃς, διὰ νὰ ἔχω τὰς ἀπαιτουμένας πληροφορίας, ὅπως τιμωρήσω αὐτοὺς τοὺς ὑπαλλήλους.» Πιστεύω, ὅτι αὐτὴν τὴν στιγμὴν ὁ Διευθυντὴς θὰ ἦναι εἰς Πειραιᾶ.

§22ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ περὶ στρατολογίας νομοσχέδιον, συναρμολογηθὲν, ἐτυπώθη καὶ διενεμήθη.

§23ΜΕΤΑΞΑΣ. Δὲν τὸ ἐλάβομεν· καὶ ἂν τὸ ἐλάβομεν, δὲν ἔχομεν καιρὸν νὰ τὸ ἀναγνώσωμεν.

§24ΦΙΛΗΜΩΝ ΚΑΙ ΕΤΕΡΟΙ. Σήμερον, σήμερον.

§25ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ, ὡς συνηρμολογήθη, νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται πολλοί). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν εἰς γʹ συζήτησιν τὸ νομοσχέδιον περὶ πιστώσεως ἐκ δραχμῶν 3908, πρὸς ἀποζημίωσιν τῶν κληρονόμων τοῦ μακαρίτου Σίμου διὰ τὴν γενομένην εἰς τὴν οἰκίαν του, ἔνθα ἦτο τὸ Τηλεγραφεῖον Ἀθηνῶν, φθοράν.)

§26ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δευτέρα ἀνάγνωσις τοῦ νομοσχεδίου περὶ τῆς εἰς τὰ στρατιωτικὰ ἀσκήσεως τῶν ἀγόντων ἡλικίαν 22–24 ἐτῶν.

§27ΖΩΧΙΟΣ. Τί σᾶς πταίω, ἔλεγεν ὁ Σόλων πρὸς τοὺς Ἀθηναίους, ἐὰν ὁ Πεισίστρατος ἔγεινεν ἀκαταδάμαστος; Σεῖς τὸν ἐκάμετε. Ἐὰν δὲν δυνάμεθα λοιπὸν νὰ κατισχύσωμεν τοῦ ἀξιοτίμου Πρωθυπουργοῦ, σεῖς πταίετε καὶ ἐγώ. Ἀλλὰ πῶς κατωρθώθη νὰ γείνῃ Πεισίστρατος; Ἡμῶν ἕνεκα. Ἡ Ἑλλὰς δυστυχῶς σπανίως ἔχει ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν — πιστεύω νὰ μὴ σκανδαλισθῇ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, διότι εἶναι προσωρινὸς καὶ εἶναι καὶ χθεσινός. — Ἡ Ἑλλὰς εἶχέ ποτε Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, ποῖον; τὸν νῦν Πρωθυπουργόν. Ἀλλ’ ἦτο Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν πότε; Ἐπὶ τοῦ μακαρίτου Βασιλέως Ὄθωνος. Τότε ἤρχισε τὸ δαιμόνιον τοῦ ἐξοπλισμοῦ· ποῖον δὲ πρῶτον κατέλαβε; τὸν μακαρίτην Βότσαρην, σύμμαχον δὲ εἶχεν οὗτος τὴν μακαρίτιδα τὴν Βασίλισσαν. Ἐζήτησαν ἀπὸ τὸν Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, 1,000,000 πρὸς ἀγορὰν ὅπλων· ὁ ἀξιότιμος Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ὁ τότε εἶπεν οὔ, οὔ καὶ εἶναι πάσης τιμῆς ἄξιος, διότι ἀντέστη εἰς τὴν θέλησιν τῆς Βασιλίσσης καὶ τὴν θέλησιν τοῦ τότε Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, ὅστις ἐζήτει νὰ ἀναζωπυρήσῃ τὴν μεγάλην ἰδέαν· ἦτο δὲ τότε στεφάνων ἄξιος ὁ τότε Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, διότι εἶπε «πολὺ καλά, ἀλλὰ χρήματα ποῦ;» καὶ τὸ περὶ χρημάτων ζήτημα ἡ μακαρίτις ἡ Βασίλισσα δὲν τὸ ἐνόει, ὁ μακαρίτης ὁ Βασιλεὺς τὸ ἐνόει, διότι τότε δὲν ἦτο μόνος ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ἦτο καὶ ὁ Βασιλεὺς Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν. Ἰδοὺ τύπος Ὑπουργοῦ Οἰκονομικῶν. Δεύτερος τύπος (στρέφει καὶ δεικνύει διὰ τῆς δεξιᾶς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Βουλῆς)· εἴτε ἐξ ἰδιοσυγκρασίας, εἴτε ἐκ προνοίας, δύσκολον εἶναι νὰ τῷ ἀφαιρέσῃς τι ἀπὸ τὰς χεῖράς του, καὶ ἴσως ἐνδεχόμενον εἶναι, ὅτι αὐτὸς εἶναι ὁ λόγος, διὰ τὸν ὁποῖον ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Βουλῆς δὲν εἶναι Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν· πιστεύω δὲ, ἴσως πλανῶμαι, ὅτι, ἂν εἶχε τὸν Κορδανᾶν, ἐὰν αὐτὸς εἶχε τὴν κλεῖδα, ἐκείναις ᾑ λέραις, αἱ ὁποῖαι εἶναι εἰς τὸ Προεδρεῖον τῆς Βουλῆς, τὰ λεγόμενα πετσώματα, δὲν θὰ ἦσαν, ἦτο ἀδύνατον νὰ τὰ πάρῃς ἀπὸ τὰς χεῖράς του. Ἐσκόπουν νὰ μνημονεύσω καὶ ἑνὸς ἄλλου Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, ἀλλὰ θὲν τὸν ἀναφέρω, διὰ νὰ μὴ μοῦ εἴπωσιν, ὅτι ἐγὼ εἶμαι μερολήπτης· ἐὰν δὲ εἴχομεν Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, ὄχι τὸν παρόντα, διότι αὐτὸς μόνον ψελλίζει, δὲν θὰ ἤμην ἠναγκασμένος ἐγὼ σήμερον νὰ πολεμήσω τὸ νομοσχέδιον τοῦ ἀξιοτίμου Πρωθυπουργοῦ. Διατί; Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν θὰ τὸν ἔπιανε ἀπὸ τὸν λαιμὸν καὶ θὰ τοῦ ἔλεγεν, ἀξιότιμε κ. Πρωθυπουργὲ, αἱ ἰδέαι σου εἶναι λαμπραὶ, ἀλλὰ τὸ βαλάντιον κενὸν, καὶ τότε ὁ ἐνθουσιασμὸς αὐτὸς τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ θὰ παρήρχετο. Ἐπειδὴ ὅμως Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν δὲν ἔχομεν, ἀναγκάζομαι ν’ ἀναβῶ εἰς τὸ βῆμα ὁ ἀσθενέστερος ὅλων ὑμῶν, διότι ἤκουσα τὸν κ. Πρόεδρον λέγοντα «ζητεῖ τις τὸν λόγον», καὶ ὑπῆρξεν ἄκρα σιωπή. Ἐγὼ δὲ ἀναβαίνω, διότι τὸ ζήτημα δὲν εἶναι πάρεργον, διότι δὲν ἐνθυμοῦμαι ποῖος ἐκ τῶν συναδέλφων, νομίζω εἶναι ὁ κ. Πετιμεζᾶς, εἶπεν, ἐὰν κατορθώσῃ ὁ Πρωθυπουργὸς νὰ σᾶς ἀφαιρέσῃ ἀπὸ τοῦ στόματος τὸ ἄλφα, νὰ ἦσθε βέβαιοι, ὅτι θὰ ὑπάγετε μέχρι τοῦ ω μέγα, θὰ σᾶς πατήσῃ, καθὼς πατεῖ ὁ ἄγγελος Μιχαὴλ τοὺς ἀποθνήσκοντας. Μήπως δὲ δὲν πταίομεν ἡμεῖς, ἀξιότιμε συνάδελφε; Ποῦ εἶναι ὁ ἀρχηγός μας; εἰς τὸ Μεσολόγγι· αὐτὸς δὲν πταίει ἆράγε; Ἔχομεν τὸν δεύτερον ἡγεμόνα, τὸν κ. Ζαΐμην, ὁ ὁποῖος, ὅταν ὁμιλῇ περὶ τοῦ Πρωθυπουργοῦ, τὸν πιάνει εἰς τὰ χέρια του καὶ τὸν ναναρίζει, καθὼς ναναρίζει ὁ Ἀβραὰμ τοὺς δικαίους (ἱλαρότης). Καὶ τί γίνεται; καταβαίνει ἀπὸ τοῦ βήματος ὁ κ. Ζαΐμης, καὶ βλέπετε ἀκτινοβολοῦντα τὸν Πρωθυπουργὸν· ὥστε, ὅταν ἀναβαίνω ἐγὼ, εἶμαι χαμένος. Ἔρχεται ὁ τρίτος, ὁ θησαυροφύλαξ τῶν ἐθίμων τῶν Ἀγγλικῶν (ἱλαρότης)· ἀναβαίνει εἰς τὸ βῆμα, κεραυνοβολεῖ τὸν Πρωθυπουργὸν, ἀλλὰ μετὰ πέντε στιγμὰς οἱ δύο των εἶναι ἐκεῖ πέρα (δεικνύει πρὸς τὰ δεξιὰ) καὶ ὁμιλοῦν ὡς ἀδελφὸς πρὸς ἀδελφόν. Βλέπετε, ὅτι δὲν σπουδάζομεν, ὅταν βλέπω τοὺς προϊσταμένους καὶ τὸν χαϊδεύουν· τί νὰ κάμω ἐγώ; ζητῶ νὰ τὸν ἀνατρέψω μὲ πάντα τρόπον, ἀλλά.... Ἠξεύρετε, ὅτι ὑπῆρχε μία μηχανὴ, λεγομένη ἑλέπολις, ἀλλὰ τὴν ἑλέπολιν ἔχουν ὁ κ. Δεληγιώργης, ὁ Ζαΐμης, ὁ Τρικούπης, οἱ λογάδες· ἐπειδὴ τοὺς λογάδας τοὺς βλέπω, ὅτι δὲν ἔχουν τὴν ἑλέπολιν, ἡσυχάζω. Δὲν πρόκειται δὲ περὶ τοῦ νομοσχεδίου, πρόκειται περὶ τῶν συνεπειῶν τοῦ νομοσχεδίου. Καὶ μήπως δὲν ὑπάρχουν καὶ ἄλλοι οἱ πταίσαντες; τοὺς ἐξηναγκάσαμεν ἡμεῖς. Λέγει 10,000 στρατὸν, 15,000 λέγει ὁ Ζωχιὸς, τότε σοῦ λέγω 20,000 ἐγώ, 25,000 ὁ Ζωχιὸς, 30,000 ἐγώ· διότι ἐδῶ εἶναι ὄχι τὶς νὰ σώσῃ τὸν τόπον, ἀλλὰ τὶς νὰ ὁπλίσῃ περισσοτέρους ἄνδρας· ἀλλὰ ποῦ, εἰς τὰ χαρτιά. Ἐρχόμεθα εἰς τὸν τύπον, διότι μήπως μᾶς βοηθεῖ; δὲν ὁμιλῶ δὲ περὶ τοῦ τύπου τοῦ μισθωτοῦ, ὁμιλῶ διὰ τὸν τύπον τὸν ἐλεύθερον, ὁ ὁποῖος λέγει «ὅπως ὅπως»· σᾶς λέγει καὶ ὁ Πρωθυπουργὸς «ὅπως ὅπως». Λοιπὸν ἐρχόμεθα εἰς τὸν λαόν· ὁ λαὸς, ἀντὶ νὰ λαλήσῃ, ἀντὶ ν’ ἀνοίξῃ τὸ στόμα του, ἀφίνει τὰς ἐκκλησίας, ἢ τὰς ἀφῆκε, καὶ αἱ ἐκκλησίαι ἠξεύρετε ποῦ κατέληξαν; ἠξεύρετε τί εἶναι εἰς τὸ προεδρεῖον τῆς Βουλῆς; ἓν ἅγιον λείψανο, τὰ πετσώματα, διότι ἐκεῖ κατέληξε καὶ ἐκεῖνος. Λοιπὸν τί ἐπιτιθέμεθα κατὰ τοῦ Πρωθυπουργοῦ; ἡμεῖς ἐκάμαμεν τὸν Πεισίστρατον, ὅπως ἔκαμαν καὶ οἱ ἀρχαῖοι Ἀθηναῖοι ἐκεῖνον. Δὲν ἠξεύρω ποῖον ὁρισμὸν ὁ κ. Τρικούπης δίδει εἰς τὸ συνταγματικὸν πολίτευμα, ἀλλ’ ἐγὼ μὲ τὴν μικράν μου κεφαλὴν θὰ σᾶς δώσω ὁρισμὸν. Συνταγματικὸν πολίτευμα εἶναι ἕν εἶδος ἑταιρίας, καὶ εἰς τὴν ἑταιρίαν αὐτὴν καταβάλλει ὁ λαὸς τὰ κεφάλαια του, καταβάλλει ἡ Βουλὴ τὰ κεφάλαιά της, καταβάλλει καὶ αὐτὸς ὁ Βασιλεὺς, δὲν δύναται κανεὶς ν’ ἐξέλθῃ τῆς ἑταιρίας αὐτῆς· ἐὰν δὲ εἷς ἐξ ὅλων αὐτῶν μένῃ οὐδέτερος, βεβαίως ἡ ἑταιρία παραλύει, καὶ δι’ αὐτὸ οἱ Ὑπουργοὶ τοῦ Βασιλέως λέγονται Ὑπουργοὶ τοῦ Βασιλέως καὶ φέρουν τὴν ἐμπιστοσύνην τῆς Βουλῆς, καὶ τίνος ἄλλου; καὶ τοῦ Βασιλέως (ἱλαρότης). Ἅμα δέ τις ἐξέλθῃ τῆς Βουλῆς καὶ κληθῇ ὑπὸ τοῦ Βασιλέως καὶ λάβῃ τὰ σκῆπτρα αὐτοῦ, θὰ ἔλθῃ καὶ θὰ εἴπῃ: Μοῦ δίδεις τὴν ἄδειαν νὰ λειτουργήσω; βεβαίως ὁ κ. Κουμουνδοῦρος ἀντιπολιτευόμενος δὲν δίδει οὐδενὸς τὴν ἄδειαν νὰ λειτουργήσῃ. Ἐὰν ὅλαι αὐταὶ αἱ δυνάμεις, αἱ ἀποτελοῦσαι τὸ συνταγματικὸν πολίτευμα, συνέπραττον, ὁ δοῦλός σας δὲν θὰ ἦτο τώρα ἐπὶ τοῦ βήματος, διότι δὲν θὰ ὑπῆρχε, διὰ τὸν ἁπλούστατον λόγον, τὸν ὁποῖον θὰ σᾶς εἰπῇ ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Ἐπιτροπῆς τοῦ προϋπολογισμοῦ, τὸν ὁποῖον τώρα δὲν βλέπω.

§28ΤΙΝΕΣ. Εἶναι ἐντὸς τοῦ δωματίου.

§29ΖΩΧΙΟΣ. Καὶ βλέπετε, ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Ἐπιτροπῆς τοῦ προϋπολογισμοῦ ὅτι ἐξετάζει αὐτὸν καὶ δὲν ἀφίνει ἰῶτα ἢ κεραίαν, καὶ ἴσως αὔριον ἢ μεθαύριον ἀκούσητε τὸν φοβερὸν κλονισμὸν, ὅτι ἐφέτος ἔχομεν ἔλλειμμα περὶ τὰ 10 ἑκατομμύρια ἀπὸ τὸν τακτικὸν προϋπολογισμόν!! Ἀξιότιμοι συνάδελφοι, ἐὰν ἀκούσητε, ὅτι ἔχομεν ἔλλειμα 10 ἑκατομμύρια, θὰ σᾶς ἔλθῃ ἡ ὄρεξις νὰ ἀκούσητε τύμπανα, σάλπιγγας, βάϊα καὶ κλάδους; βεβαίως ὄχι, διότι τὰ γόνατα παραλύουν. Ναυτικός τις ἀρχαῖος, ὄχι παμπάλαιος, πρὸ τῆς ἐπαναστάσεως, ἐπιστρέψας ἀπὸ τὸ ταξείδιόν του, ἠρώτησε τὴν γυναῖκά του, ἂν πρέπῃ νὰ φορέσῃ τὸ φέσι του στραβὰ, ἡ δὲ γυναῖκά του τοῦ εἶπε, μὰ δὲν βλέπεις ὅτι δὲν ἔχομεν ψωμὶ εἰς τὸ ῥάφι, καὶ θέλεις νὰ φορέσῃς τὸ φέσι σου στραβά; Μὰ, κύριε Πρωθυπουργέ, θέλεις νὰ βάλῃς τὸ φέσι σου στραβὰ, χωρὶς νὰ ἔχῃ ψωμὶ εἰς τὸ ῥάφι; Τὸ ζήτημα, σᾶς λέγουν, θὰ τὸ λύσῃ ὁ Κωνστ. Θεοδώρου, καὶ ἅμα ἀκούσητε «οἱ παραδεχόμενοι,» τετέλεσται· τοῦτο μόνον μοῦ κάμνει ἐντύπωσιν διὰ τὸν κύριον Πρωθυπουργὸν, ὅτι τὸν Κωνσταντῖνον Θεοδώρου δὲν τὸν ἔχει, ὅταν ὁμιλῇ μετὰ τοῦ Βασιλέως. Φαντασθῆτε λοιπὸν, ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς χωρὶς ἐθνοφυλακὴν, χωρὶς ἐφεδρείαν, χωρὶς χρήματα νὰ κάμῃ ὅλα αὐτὰ, δὲν ἔχει τίποτε ἄλλο εἰμὴ μόνον τὴν δύναμιν τοῦ λόγου, διὰ τῆς ὁποίας κατορθόνει τοῦτο. Τὸν Ἀλέξανδρον τὸν συνώνυμον τοῦ κυρίου Πρωθυπουργοῦ, τὸν μέγαν, τὸν ἐμεγάλωσεν ὄχι μόνον ὁ νοῦς του, ἀλλὰ, διὰ νὰ εἴπω τι δεινότερον, ἡ ἀπερισκεψία τῶν ἐναντίων. Μεταξὺ τῶν ἀντιπάλων του εἰς τὸ στρατόπεδον τῶν Περσῶν ὑπῆρχον Ἕλληνες στρατηγοί, ἔξοχοι, πολὺ ἀνώτεροι τοῦ Ἀλεξάνδρου, ἀλλὰ δὲν ἠδυνήθησαν νὰ πείσουν τοὺς Πέρσας, ὅτι ἐδῶ, ὅπου σᾶς λέγομεν ἡμεῖς, πρέπει νὰ δοθῇ ἡ μάχη. Δὲν ἠθέλησαν οἱ Πέρσαι νὰ ἀκούσουν τοὺς Ἕλληνας, καὶ ἐχάθη ἡ μάχη, καθὼς ἐχάθη ἡ λεγομένη ἀντιπολίτευσις, διότι δὲν ἠθελήσαμεν νὰ δώσωμεν τὴν μάχην ἐκεῖ ὅπου ἔπρεπε. Δὲν πρόκειται νὰ καυχηθῶμεν.

§30ΜΙΛΗΣΗΣ. Δὲν ἐχάθη ἡ ἀντιπολίτευσις.

§31ΖΩΧΙΟΣ. Τὶ εἶναι, ἀξιότιμε συνάδελφε; ἐὰν ἐγὼ μωρολογῶ, σὺ μὲ διαδέχεσαι. Δὲν ἐδόθη ἡ μάχη ἐκεῖ ὅπου ἔπρεπε, νὰ ἐξετάσωμεν τὰ πράγματα δὲν ἠθελήσαμεν. Ὅστις θέλει, ἂς ἔλθῃ εἰς τὸ βῆμα, καὶ εἶναι ἐλεύθερος, κανεὶς δὲν τὸν ἐμποδίζει διὰ νὰ λάβῃ τὴν εὐθύνην· τοῦτο δὲ τὸ λέγω γενικῶς καὶ δὲν ἐξαιρῶ κανένα. Ἐὰν λοιπὸν κακῶς ἔχωμεν, ἴσως πταίουν καὶ ἄλλοι, ἀλλὰ πταίομεν καὶ ἡμεῖς.

§32ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Αὐτὸς δὲν εἶναι ἐπαρκὴς λόγος χαλαρώσεως τῆς ἀντιπολιτεύσεως.

§33ΖΩΧΙΟΣ. Ἴσως· καὶ εἰξεύρετε, κύριοι, ποῦ κατηντήσαμεν; τοῦ εὑρισκόμεθα; Ἴσως ἠκούσατε περὶ τοῦ Κύκλωπος καὶ Ὀδυσσέως, ὅτι μέσα εἰς τὸ ἄντρον τοῦ Κύκλωπος ἐκλείσθη ὁ Ὀδυσσεὺς μετὰ τῶν συντρόφων του, καὶ ὁ Κύκλωψ ἄρχισε νὰ τοὺς τρώγῃ· πῶς; διέκρινε κανένα; ὄχι. Ἀπαραλλάκτως ὁ κ. Πρωθυπουργὸς θέλει λάβει τοὺς ἐθνοφύλακας ἀπὸ μέσα ἀπὸ τὸ ἄντρον τῶν καταλόγων, καὶ ἂν εὑρεθῇ εἰς αὐτοὺς ὁ Ζωχιὸς μὲ ἡλικίαν 23 ἐτῶν, καὶ τοῦ εἴπω, «μὰ εἶμαι 70 ἐτῶν,» «Τσακώστέ τον, θὰ εἴπῃ, πήγαινε εἰς τὸ δικαστήριον.» Καὶ ἐν τούτοις, ἀξιότιμοι συνάδελφοι, θὰ μοῦ εἴπουν, φόρεσε τὴν σπάθην, βάλε τὴν στολὴν τοῦ στρατιώτου καὶ πορεύου. Θέλετε ἄλλην ἀπόδειξιν; χθὲς ἐκάμαμεν ὀνομαστικὴν κλῆσιν δι’ αὐτὸ τὸ νομοσχέδιον; ὄχι· διότι τὸ πρᾶγμα τὸ ἐθεωρήσαμεν πάρεργον, καὶ διὰ τοῦτο ὁ κ. Πρωθυπουργὸς σᾶς εἶπεν ὅτι εἰς τὴν δευτέραν συζήτησιν θὰ λάβω τὸν λόγον, καὶ ἐπειδὴ εἰς τὴν δευτέραν συζήτησιν δὲν θὰ γείνῃ συζήτησις, δὲν ὁμιλῶ, ἀλλὰ ὁμιλῶ εἰς τὴν τρίτην. Λοιπὸν τὸ πρᾶγμα δὲν εἶναι σπουδαῖον. Ἀφοῦ δὲν εἶναι σπουδαῖον, πρὸς τὶ ὁ ἀγών; ἐξορκίζω τὴν ἀντιπολίτευσιν νὰ ἐμποδίσῃ τὴν Κυβέρνησιν, διὰ νὰ ἀναβάλωμεν τὴν λύσιν αὐτοῦ τοῦ ζητήματος. Ἠξεύρετε τί ἔκαμαν τοῦ Γλάδστωνος, ὅταν ἤθελε νὰ ἐκστρατεύσῃ; Ὁ Δήμαρχος, ἀφοῦ τὸν ἐξώρκισε, κατόπιν ἔκαμε καὶ ἀφορισμὸν καὶ τοῦ εἶπε: θέλεις, πέρασε ἀπὸ τὸν ἀφορισμόν· ἐπέρασε, καὶ κατεστράφη. Ἡμεῖς πρέπει νὰ κατορθώσωμεν νὰ γείνῃ ὀνομαστικὴ κλῆσις, διὰ νὰ ἴδωμεν ποῖοι εἶναι οἱ πρόθυμοι (θόρυβος).

§34ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Καὶ οὕτω θὰ γείνῃ.

§35ΡΟΥΦΟΣ. Ἡμεῖς εἴμεθα ἐν τῷ τόπῳ καὶ μᾶς γνωρίζει ὁ τόπος, καὶ γνωρίζομεν καὶ ἡμεῖς τοὺς συμπολίτας μας.

§36ΖΩΧΙΟΣ. Τὸ ἠξεύρω, ὅτι σᾶς γνωρίζει ὁ τόπος· ἐδῶ ἔχομεν τὸν ἀξιότιμον ἀδελφόν σας μαζῆ μας.

§37ΡΟΥΦΟΣ. Ἕκαστος πολιτεύεται κατὰ τὴν πεποίθησίν του καὶ διὰ λογαριασμόν του· διότι καὶ σεῖς, ἐὰν ἦσθε μὲ τὸν υἱόν σας ἐδῶ, ἠμπορούσατε νὰ εἴχατε ἐναντίας ἰδέας.

§38ΖΩΧΙΟΣ. Βέβαια· ἀλλὰ ἐπειδὴ λέγετε, ὅτι σᾶς γνωρίζει ὁ τόπος, φαίνεται, ὅτι ἐμένα δὲν μὲ γνωρίζει ὁ τόπος. Ἐγὼ ὁμιλῶ πρὸς αὐτοὺς (δεικνύει τὴν ἀριστερὰν πτέρυγα), τοὺς ὁποίους καταρῶμαι, ἐγὼ δὲν ὁμιλῶ μὲ σᾶς· εἶσθε ἐν δόξῃ καὶ ἐν θριάμβῳ.

§39ΡΟΥΦΟΣ. Τότε δὲν ὁμιλεῖτε εἰς τὴν Βουλήν.

§40ΖΩΧΙΟΣ. Εἶπον εἰς τόν Φωκίωνα οἱ Ἀθηναῖοι, Εἶσαι δειλὸς, δὲν γνωρίζεις τὸν τόπον· αὐτὸς δὲ εἶπεν: «Ἀλλ’ ἴσμεν ἀλλήλου». Καὶ περισσότερα ὡς πρὸς τοῦτο δὲν ἔχω νὰ εἴπω, εἰμὴ ὅτι πρέπει νὰ γείνῃ ὀνομαστικὴ κλῆσις, ὄχι διὰ νὰ δείξῃ ἡ ἀντιπολίτευσις τὸν ἀριθμόν της, διότι εἴμεθα ὀλιγώτεροι βεβαίως, ἀλλὰ ἐπὶ τέλους πρέπει νὰ μάθῃ ὁ τόπος, ποῖοι συντάσσονται ἐντεῦθεν καὶ ποῖοι ἐκεῖθεν.

§41ΚΡΙΕΖΩΤΗΣ. Τοὺς γνωρίζει ὁ τόπος.

§42ΖΩΧΙΟΣ. Ἐγὼ εἶπον ὅτι «ἴσμεν ἀλλήλους», ἀλλὰ δυστυχῶς ὁ τόπος μᾶς παραγνωρίζει, καὶ διὰ τοῦτο θέλω τὴν ὀνομαστικὴν κλῆσιν, διὰ νὰ δείξω ὅτι δὲν παίζομεν καὶ ὅτι τὸ προκείμενον νομοσχέδιον δὲν εἶναι καταφρονήσεως ἄξιον, καθὼς θέλει ὁ κ. Πρωθυπουργὸς νὰ μᾶς τὸ παραστήσῃ, καὶ δὲν ἀπαντᾷ.

§43ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὅταν πρόκηται νὰ δώσω ἀπάντησιν, βεβαίως θὰ τὴν δώσω.

§44ΖΩΧΙΟΣ. Τὸ ἠξεύρω, ὅτι θὰ δώσητε ἀπάντησιν. Οἱ φρόνιμοι καὶ καλοὶ στρατηγοί, ὅταν νομίσουν τὸν καιρὸν ἐπιτήδειον, τότε δίδουν τὰς διαταγάς. Ἕνας στρατηγὸς ἐπὶ 30 ἔτη, τοῦ ὁποίου τὴν εἰκόνα ἔχω εἰς τὴν οἰκίαν μου, κατώρθωσε ποτὲ νὰ μὴ δώσῃ μάχην, ὁ Σόλσβαρυ. Ἴσα ἴσα τοῦτο ἀποδεικνύει τὴν ἀσθένειαν τῶν κρατῶν. Ἐὰν ἔχῃς ἀπέναντί σου ἄνθρωπον, ὅστις δὲν ὁμιλεῖ, δὲν δύνασαι νὰ τὸν καταβάλῃς· ἐνῷ, ἐὰν ἀνοίξῃ τὸ στόμα του καὶ λαλήσῃ, τὸν συλλαμβάνεις, διότι, ὅταν λαλῇ τις, δύναται καὶ νὰ συλληφθῇ. Ὅταν σᾶς ἐρωτοῦν, εἶναι δυνατὸν νὰ καλέσητε τὴν ἐθνοφυλακὴν εἰς τὰ ὅπλα, δὲν ἀπαντᾶτε. Ἠκούσατε περὶ ἑνὸς Μιραβὼ, ὅστις ἦτο φιλελεύθερος· ἠξεύρετε τί εἶπεν αὐτός; ἐθνοφυλακὴ σημαίνει ὀχληρὸς ὄλεθρος. Πότε ἐκάλεσαν τοὺς ἐθνοφύλακάς των οἱ Γάλλοι; καὶ τί τοὺς ὠφέλησεν; ὅτι οἱ ἐθνοφύλακες αὐτοὶ ἔκαψαν τοὺς Παρισίους. Καὶ τί ἔγεινε; ποῦ εἶναι τώρα ἡ ἐθνοφυλακὴ εἰς τὴν Γαλλίαν; κατηργήθη· διατί; διότι εἶναι ὄλεθρος τοῦ τόπου. Τὰ παθήματα τῶν ἄλλων δὲν θέλουν νὰ μᾶς διδάξουν. Διατί, ἀξιότιμε Πρωθυπουργὲ, ὅτε ἐζήτησες τὴν ἐθνοφυλακὴν ἐπὶ Ὄθωνος, αὐτὸς ἀντέτεινε; τὴν ἐθεώρει καθὼς ὁ Μιραβώ. Σὺ τώρα θέλεις τὴν ἐθνοφυλακὴν· ἡ ἐθνοφυλακὴ εἰς τί θὰ χρησιμεύσῃ; πρὸς ἀναστάτωσιν τοῦ τόπου, λέγω ἐγώ· θὰ μοὶ εἴπῃς ὅτι βλασφημῶ τὸν τόπον, ἀλλὰ αὐτὰ εἶναι πράγματα, τὰ ὁποῖα συνέβησαν εἰς τὴν Γαλλίαν χθές. Λοιπὸν εἶμαι κατὰ τῆς παραδοχῆς τοῦ νομοσχεδίου ὄχι μόνον δι’ αὐτὸ, ἀλλὰ καὶ διὰ τὰς συνεπείας, καὶ θέλω τὴν ἐκδήλωσιν τῆς ἀντιπολιτεύσεως, τοὐλάχιστον διὰ νὰ μετρηθῶμεν· διότι πιθανὸν νὰ ὑπάρχουν μεταξὺ τῆς ἀντιπολιτεύσεως ἄνδρες, οἱ ὁποῖοι τὸ παραδέχονται. Καὶ σημειώσατε ὅτι ἡ σημερινὴ ἐπιψήφισις τοῦ νομοσχεδίου εἶναι ἕνας ἀῤῥαβὼν διδόμενος εἰς τὸν κύριον Πρωθυπουργόν· διότι ὅσοι δεχθοῦν αὐτὸ τὸ νομοσχέδιον, θὰ ψηφίσουν τὰ δάνεια, τοὺς φόρους, καὶ τὰ πάντα, καὶ ἐπὶ τέλους θὰ σᾶς εἴπῃ ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς: ὀφείλετε, νὰ πληρώσητε· εἶναι καθῆκόν σας, ἐγὼ μὲν εἶμαι ἄρχων, σεῖς ὅμως θὰ μοὶ δώσητε τὰ μέσα.

§45ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ θέσω εἰς ψηφοφορίαν τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου.

§46ΤΙΝΕΣ (ἐξ ἀριστερῶν). Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§47ΕΤΕΡΟΙ (ἐκ δεξιῶν). Ὄχι σήμερον.

§48ΟΙ ΠΡΩΤΟΙ (ἐγειρόμενοι). Καὶ σήμερον καὶ αὔριον.

§49ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου λέγουσι ναί, οἱ δὲ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν ὄχι.

§50ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Συζήτησις ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου δὲν ἐγένετο, ἀπορῶ δὲ πῶς θὰ γείνῃ ψηφοφορία σπουδαία, ὅταν μέχρι τοῦδε ἀπέσχομεν τῆς συζητήσεως, διότι οἱ κύριοι Ὑπουργοὶ ἀφῆκαν ἀναπαντήτους τὰς κατ’ αὐτῶν κατηγορίας. Χθὲς ἐψηφίσαμεν ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου ἄνευ ὀνομαστικῆς κλήσεως, διότι ἀνεμένομεν, ὅτι οἱ κύριοι Ὑπουργοὶ μετὰ τὴν ὑπόσχεσιν, τὴν ὁποίαν ἔδωκεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς χθές, ἤθελον μᾶς παράσχει εὐκαιρίαν πρὸς συζήτησιν, ἀπαντῶντες κατὰ τὴν δευτέραν ἢ εἰς τὴν τρίτην ἀνάγνωσιν τοῦ νομοσχεδίου· ἀλλὰ οἱ κύριοι Ὑπουργοὶ δὲν ἀπήντησαν κατὰ τὴν σημερινὴν συζήτησιν, ἐπιφυλαττόμενοι ἴσως ν’ ἀπαντήσωσι κατὰ τὴν αὐριανήν. Δὲν εἶναι δὲ δυνατὸν νὰ ψηφίσωμεν ἡμεῖς σπουδαίως ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου, τουτέστι δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, ἐνόσῳ δὲν λάβωμεν εὐκαιρίαν πρὸς σπουδαίαν συζήτησιν.

§51ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐὰν τῳόντι ὅσα ἐῤῥέθησαν καθ’ ἡμῶν ἦσαν πραγματικὰ, αὐτὰ ἐπιβαρύνουν ἡμᾶς. Ἀλλά, κύριοι, κατὰ τὴν πρώτην ἀνάγνωσιν εἰς τὰ σπουδαῖα ἐπιχειρήματα τοῦ κ. Ζαΐμη ἀπήντησα, νομίζω δέ, ὅτι εἰς τὸ ἑξῆς δὲν προσετέθη νεώτερον. Ἐπιφυλαττόμεθα δὲ νὰ ἀκούσωμεν σπουδαιότερα ἐπιχειρήματα, τὰ ὁποῖα πιστεύω, ὅτι θὰ ἀκούσωμεν, διὰ νὰ ἀπαντήσωμεν. Ὅπως δήποτε εἰς τὴν τρίτην ἀνάγνωσιν βεβαίως θὰ ὁμιλήσωμεν, καὶ ἐὰν δὲν ὁμιλήσῃ κανείς. Τὴν ὀνομαστικὴν κλῆσιν δὲν τὴν ζητοῦμεν ἡμεῖς.

§52ΤΙΝΕΣ. Αὐτὸ ἀπεφασίσθη.

§53ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου λέγουσι ναί, οἱ δὲ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν ὄχι.

§54ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψηφοφόρησαν ἐν ὅλῳ 137· 83 εἶπον ναί, 54 ὄχι. Ἑπομένως ἐγένετο δεκτὴ ἡ ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου. (Ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 1.) Ἄρθρον 2.

§55Ν. ΣΟΥΤΣΟΣ. Παρετήρησα, ὅτι πρέπει νὰ ὁρισθῇ ὁ χρόνος τῆς ἀσκήσεως.

§56ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Εἶμαι συμφωνότατος. (Γίνεται δεκτὸν τὸ 2 ἄρθρον.) Ἄρθρον 3.

§57ΣΟΥΤΣΟΣ. Πρέπει νὰ ὁρισθῇ ὁ ἀριθμός. (Γίνονται δεκτὰ τὰ ἄρθρα 3–9.) Ἄρθρον 10.

§58ΤΣΑΜΑΔΟΣ. Ἡ σύνταξις τῶν καταλόγων γίνεται ἀπὸ τοὺς ἐκλογικοὺς καταλόγους, εἰς τούτους δὲ, ἐννοεῖται, ὑπάρχουν καὶ οἱ ἐργάται τῆς θαλάσσης· ὥστε πρέπει νὰ γείνῃ διάκρισις, ὡς καὶ ἐν τοῖς νόμοις περὶ στρατολογίας καὶ περὶ ἐφεδρείας. Λοιπὸν προτείνω νὰ προστεθῇ, «αἱ διατάξεις αὗται δὲν ἰσχύουσι διὰ τοὺς κατὰ θάλασσαν στρατευομένους». (Γίνεται δεκτὸν τὸ 10 ἄρθρον.)

§59ΖΩΧΙΟΣ. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς σᾶς χαρίζει ὅλον τὸ νομοσχέδιον, ἐὰν τοῦ δώσητε τὰς εἰδικὰς διατάξεις. Ἀλλ’ αὐτὸ τὸ «ἐν ἀνάγκῃ» εἶναι πολὺ ἐλαστικόν, διότι ὅ,τι νομίζετε ἀνάγκην σεῖς, ἐγὼ δὲν τὸ νομίζω. Ὥστε, ἀντὶ νὰ εἴπωμεν «ἐν ἀνάγκῃ», νὰ θέσωμεν «ἐν πολέμῳ». Ἅμα θέσητε τοῦτο, τότε καὶ μετὰ δύο χέρια μου τὸ ὑπογράφω. Ἔπειτα δὲν λέγετε καὶ ἐπὶ πόσον καιρόν.

§60ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐπὶ ἕξ μῆνας θὰ τὸ εἴπωμεν.

§61ΖΩΧΙΟΣ. Ἐπὶ ἕξ μῆνας, ἀφ’ ἧς κληθῶσιν· ἀλλ’ αὐτὸ εἶναι ἐν τῷ σκότει ἀκόμη, καὶ αὐτὸ εἶναι τὸ σπουδαιότερον· διότι καὶ διὰ τοὺς ἐφέδρους εἴπομεν ἕξ μῆνας, ἀλλὰ δὲν ἔμειναν ἕξ μῆνας μόνον.

§62ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Μεταγενέστερος νόμος τὸ ἐπέτρεψεν.

§63ΖΩΧΙΟΣ. Βέβαια· ἀλλὰ μὲ τὴν ἰδέαν, ὅτι τὸ «ἐν ἀνάγκῃ» σημαίνει «ἐν πολέμῳ». Ἀλλὰ διὰ νὰ προσφύγωμεν καὶ εἰς τοὺς ἄλλους, ὅπως συμπληρώσωμεν τὰς τάξεις τοῦ στρατοῦ, θὰ εἴπῃ, ὅτι εἶναι ἀνάγκη, καὶ ἡ ἀνάγκη εἶναι ὁ πόλεμος. Λοιπὸν ὄχι μόνον ὅ,τι εἶπεν ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς Σύρου, ἀλλὰ καὶ τοῦτο, ἐπὶ τόσον χρόνον θὰ μείνουν αὐτοὶ οἱ τρισάθλιοι, τοὺς ὁποίους ἀποσπᾶτε ἀπὸ τῶν οἰκογενειῶν των;

§64ΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔχω μίαν τροπολογίαν, ὅτι οἱ ἐθνοφύλακες αὐτοὶ τηροῦσι τὴν τάξιν καὶ τὴν ἡσυχίαν, ἐν ἀνάγκῃ, ἐντὸς τοῦ Κράτους.

§65ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον, παρακαλῶ νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι.) Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ σύνολον παρακαλῶ νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι.) Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἡ ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν Ἐπιτροπὴ ὑπέβαλε τὰς ἐκθέσεις της ἐπὶ τῶν νομοσχεδίων τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ναυτικῶν. Θὰ τυπωθῶσιν. (Ἐνταῦθα καταλαμβάνει τὴν ἕδραν του ὁ Πρόεδρος κ. Σωτηρόπουλος.)

§66ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ ὁδικῶν φόρων. Ἡ ἀρχὴ ἐψηφίσθη ἤδη. Ἄρθρον 1.

§67ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Τὸ ἐδάφιον δʹ νὰ γείνῃ ϛʹ «διὰ τὴν Ἑπτάνησον ⅒ ἐπὶ τῶν εἰσαγομένων.»

§68ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Ἡ τροπολογία αὕτη ὑπεβλήθη μόνον, διὰ νὰ διευκρινισθῇ, ὅτι εἰς τὴν Ἑπτάνησον μόνον ἐπιβάλλεται αὐτὸς ὁ φόρος, καὶ μόνος αὐτός.

§69ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὡς εἶπον προχθές, ἂν θέλητε νὰ γείνῃ κάτι τι, πρέπει τὸ ἥμισυ νὰ γείνῃ ἕν.

§70ΛΟΥΝΤΖΗΣ. Εἰς τὸ τρίτον ἐδάφιον εἰς τὰ ἐξαγωγικὰ τέλη δὲν συμπεριλαμβάνεται ἡ Ἑπτάνησος· ἐκεῖ τίθεται μόνον ⅒ ἐπὶ τῶν τελωνιακῶν τελῶν τῶν εἰσαγομένων.

§71ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Νομίζω, ὅτι, καθὼς διωρθώθη τὸ ἄρθρον, δὲν μένει ἀμφιβολία.

§72ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὅταν τὸ ἄρθρον λέγῃ ἐξαγωγικὰ τέλη, ἐννοεῖ τὴν Ἑπτάνησον, διότι ἐξαγωγικὰ τέλη εἰς τὴν Ἑλλάδα δὲν ὑπάρχουν ἢ πολὺ ἀσήμαντα· ἡ ἰδέα, τὴν ὁποίαν θέλετε νὰ ἐκφράσητε, μοὶ φαίνεται, ὅτι ἀπαιτεῖ πρῶτον νὰ διαγραφῇ ἡ λέξις ἐξαγωγικῶν τελῶν ἀπὸ τὸ τρίτον ἐδάφιον· δεύτερον νὰ μείνῃ μὲν τὸ ἄλλο ἐδάφιον ὅπου εἶναι, νὰ μνημονευθῇ δὲ, ὅτι ταῦτα εἰσπράττονται ἐν Ἑπτανήσῳ.

§73ΠΑΡΑΜΥΘΙΩΤΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐὰν δὲν ὑπάρχουν ἐξαγωγικὰ τέλη εἰς τὰς παλαιὰς ἐπαρχίας, πρέπει νὰ ἀπαλειφθῇ ὁλόκληρον.

§74Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐὰν προσθέσητε, πλὴν τῆς Ἑπτανήσου, εἶναι ἀρκετόν.

§75ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Ἐὰν θέσωμεν εἰς τὸ τρίτον ἐδάφιον τὴν ἐξαίρεσιν αὐτὴν, θὰ εἴπῃ, ὅτι τὰ λοιπὰ ἐδάφια ἐφαρμόζονται εἰς τὴν Ἑπτάνησον· φρονῶ, ὅτι μετὰ τὴν γενομένην ἐξήγησιν ἅπαντες οἱ λοιποὶ φόροι ἀποβλέπουν τὰς λοιπὰς ἐπαρχίας τοῦ Κράτους, ἐκτὸς τῶν Ἰονίων Νήσων, καὶ ὅτι τὰ τῆς Ἑπτανήσου κανονίζει τὸ τέταρτον ἐδάφιον, τὸ ὁποῖον θὰ γείνῃ ἕκτον ὅταν προηγηθῶσιν αἱ λέξεις «εἰς τὴν Ἑπτάνησον δὲ ἐπιβάλλεται μόνον ⅒·» δὲν ἠμπορεῖ πλέον νὰ ὑπάρξῃ ἀμφισβήτησις, ὅτι αὐτὸς μόνον ὁ φόρος ἀποβλέπει τὰς ἐπαρχίας τῶν Ἰονίων Νήσων.

§76ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπροτάθη εὐλόγως ἡ ἀπάλειψις τῶν λέξεων ἐξαγωγικῶν τελῶν, διότι οὕτως ἐπιτυγχάνεται ὅ,τι ζητεῖ ὁ κ. Πρωθυπουργός, εἶναι δὲ ἀναμφισβήτητον, ὅτι ἐξαγωγικὰ τέλη εἰς τὰς παλαιὰς ἐπαρχίας δὲν ὑπάρχουν.

§77Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Νομίζω, ὅτι δὲν ἐνθυμεῖσθε καλῶς· εἶναι ἐξαγωγικὰ τέλη ἐπὶ τῶν ῥακῶν, ἐπὶ τῶν νομισμάτων, τῶν ἐσπασμένων ὑέλων.

§78ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ ἐξαγωγικὸν τέλος ἐπὶ τῶν ῥακῶν καὶ τῶν ὑέλων ἐπεβλήθη, διὰ νὰ μὴ ἐξαχθοῦν αὐτὰ τὰ εἴδη.

§79Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐὰν ὁ κ. Σιμόπουλος ἠννόει νὰ μὴ ἐπιβληθῇ τὸ ποσοστὸν ἐπὶ τῶν εἰσπραττομένων τελῶν κατὰ τῆς ἐξαγωγῆς τῶν εἰδῶν, τὰ ὁποῖα ὑπόκεινται εἰς τέλος ἐξαγωγῆς, τὸ ἠννόουν· ἐὰν ὅμως δὲν εἶχεν αὐτὸν τὸν σκοπὸν, διατί ἐπιμένει νὰ ἀφαιρεθῇ ἡ περίοδος αὕτη; Διὰ νὰ μὴ ἐπέλθῃ σύγχυσις, εὔκολον εἶναι νὰ γείνῃ ἐξαίρεσις· «ἐπιβάλλονται οἱ ἑξῆς φόροι. Αʹ ἐπὶ τοῦ ἄλλου Κράτους 1, 2, 3, 4, 5. Βʹ ἐπὶ τῆς Ἑπτανήσου ⅒ ἐπὶ τῶν ἐν τοῖς τελωνείοις ἐξαγωγικῶν τελῶν.

§80ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Προδήλως ὁ κ. Σιμόπουλος ἐφρόνει, ὅτι δὲν πρόκειται νὰ ἐπιβάλωμεν πρόσθετον φόρον ἐπὶ τῶν εἰρημένων τριῶν εἰδῶν, διότι ἐπὶ τῶν ῥακῶν καὶ τῶν ἐλαιοπυρήνων ὁ κείμενος φόρος εἶναι προστατευτικός, ἐπὶ δὲ τῶν ἀργυρῶν νομισμάτων εἶναι ἀπαγορευτικός. Προτείνομεν ἑπομένως, συμφώνως πρὸς τὴν γνώμην τοῦ κυρίου Πρωθυπουργοῦ, ν’ ἀπαλειφθῶσιν ἐκ τοῦ τρίτου ἐδαφίου αἱ λέξεις «ἐξαγωγικῶν τελῶν», διότι τὴν μὲν ἐξαγωγὴν τῆς Ἑπτανήσου δὲν θέλομεν νὰ ἐπιβαρύνωμεν διὰ προσθέτου φόρου, ἐν δὲ τῇ λοιπῇ Ἑλλάδι δὲν ὑφίσταται ἐξαγωγικὴ φορολογία δυναμένη νὰ ἐπαυξηθῇ χάριν τῆς ὁδοποιΐας. Ὡς πρὸς δὲ τὴν διατύπωσιν τοῦ ὅλου ἄρθρου, νομίζω καλλίτερον νὰ μετατεθῇ ἡ διάταξις τοῦ ἐδαφίου τετάρτου εἰς τὸ ἄρθρον τρίτον, ὅπου γίνεται λόγος περὶ τῆς Ἑπτανήσου, ὥστε τὸ μὲν πρῶτον ἄρθρον ν’ ἀφορᾷ ἀποκλειστικῶς εἰς τὴν ἄλλην Ἑλλάδα, τὸ δὲ ἄρθρον τρίτον νὰ ὁμιλῇ περὶ Ἑπτανήσου.

§81Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ὁ προαγορεύσας, νομίζω, ἐδικαιολόγησε πληρέστατα τὴν πρότασιν. Εἶπεν, ἐπειδὴ τὸ ποσοστὸν, τὸ ὁποῖον μέλλομεν νὰ εἰσπράξωμεν ἐπὶ τῶν ἐξαγωγικῶν τελῶν τῶν ἐπιβεβλημένων ἐπὶ τῶν εἰδῶν, τὰ ὁποῖα ὑπόκεινται εἰς αὐτὴν τὴν φορολογίαν, εἶναι πολλὰ μικρὸν, διότι τὸ ἐξαγωγικὸν αὐτὸ τέλος ἐπεβλήθη πρὸς σκοπὸν ἀπαγορευτικὸν, διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἐπιβληθῇ πρόσθετος φόρος. Εἰς τοῦτο δὲν ἔχω καμμίαν ἀντίῤῥησιν· ἀλλ’ ἐὰν πρόκηται νὰ διαγραφῇ τὸ ζητούμενον διὰ τοῦ νομοσχεδίου ποσοστὸν, ἵνα ἐξασφαλίσωμεν τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ νόμου ἐν Ἑπτανήσῳ, διότι ἡ πρόσοδος εἶναι μικρά........ (θόρυβος).

§82ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Πρέπει πρῶτον νὰ διατυπωθῇ τὸ ἄρθρον ὡς τροπολογεῖται, καὶ ἔπειτα θὰ ἴδωμεν κατὰ πόσον δυνάμεθα νὰ παραδεχθῶμεν αὐτό. Ὡς πρὸς τ’ ἀφορῶντα εἰς τὴν Ἑπτάνησον εἴμεθα σύμφωνοι, ὡς πρὸς τὰ τῆς ἄλλης ὅμως Ἑλλάδος ὑπάρχουσι διαφοραὶ γνώμης· τινὲς δὲν ἀποδέχονται τὴν προσθήκην τοῦ ἄλλου ἡμίσεος τοῖς ἑκατὸν ἐπὶ τῆς παραγωγῆς τῶν δημητριακῶν καρπῶν, ἄλλοι πάλιν, ἐν οἷς καὶ ἐγώ, δὲν ἀποδέχονται οὐδ’ αὐτὸ τὸ ἐν τῷ νομοσχεδίῳ ὑπάρχον ½% ἐπὶ τῶν δημητριακῶν καρπῶν. Ἀλλὰ, πρὶν ἢ ἐπιληφθῶμεν τῆς συζητήσεως, πρέπει νὰ διατυπωθῇ τὸ ἄρθρον ὅπως τὸ ἐννοεῖ ὁ κ. Πρωθυπουργός.

§83ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αἱ μεταβολαὶ εἶναι αʹ) τὸ ἥμισυ νὰ γείνῃ 1% βʹ) ν’ ἀφαιρεθῶσιν αἱ λέξεις «ἐξαγωγικῶν τελῶν» γʹ) τὸ ἐδάφιον 4 καὶ 6 νὰ μετατεθῶσιν ἐναλλάξ. Ὁ κύριος Θεοχάρης ἔχει καὶ τὴν ἑξῆς πρότασιν· «Αἱ εἰσπράξεις τῶν μέχρι τοῦ 1872 καθυστερουμένων φόρων εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον θέλουν εἰσάγεσθαι εἰς τὸ Ταμεῖον τῆς ἐθνικῆς ὁδοποιΐας.»

§84ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Συμφώνως πρὸς τὸν νόμον, τὸν ὁποῖον ὑπεβάλετε ὑμεῖς.

§85ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὅταν εἰσαχθῇ λοιπὸν ὁ νόμος ἐκεῖνος εἰς συζήτησιν, τότε ὑποβάλλετε τὴν πρότασίν σας.

§86ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὑπάρχει καὶ ἑτέρα τροπολογία, ν’ ἀπαλειφθῇ ἡ τελευταία § τοῦ ἄρθρου 1: «Ἐπιτρέπεται εἰς τὰ δημοτικὰ συμβούλια τῶν ἐν Ἑπτανήσῳ δήμων κτλ.»

§87ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἠκούσατε τὴν τροπολογίαν· τὶς ζητεῖ τὸν λόγον;

§88ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ἀνθίσταμαι κατὰ τῆς τροπολογίας, ἣν παρουσίασεν ὁ ἔντιμος Πρωθυπουργός. Δὲν εἶμαι δὲ οὔτε ὑπὲρ τοῦ ½%, διότι δὲν θέλω νὰ ἐπιβαρύνω μὲ νέα βάρη τὴν γεωργίαν.

§89ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Αὐτὸ τὸ ἀφίνω εἰς τὴν κρίσιν τῆς Βουλῆς.

§90ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Διὰ τοῦτο θὰ εἴπω τὰς ἰδέας μου, ὅπως ἡ Βουλὴ κρίνῃ, ἂν πρέπῃ νὰ δεχθῇ ἢ ὄχι τὸ ἥμισυ. Ὡς γνωρίζετε, ἡ γεωργία εἰς ὅλα τὰ ἔθνη εἶναι τὸ μόνον μέσον, δι’ οὗ ταῦτα λαμβάνουσι ζωὴν καὶ πλοῦτον. Δυστυχῶς ἐν Ἑλλάδι οὐδέποτε ἐλήφθη ὑπ’ ὄψιν ἡ γεωργικὴ τάξις, οὐδὲ αἱ κατὰ καιροὺς κυβερνήσεις ἔλαβον πρόνοιαν, τὴν ὁποίαν ἄλλα ἔθνη λαμβάνουσι. Πολλάκις ἐγένετο φροντὶς, ὅπως τροποποιηθῇ τὸ σύστημα τῆς δεκάτης, καὶ οὐδεμία ἐλήφθη πρόνοια, ἐστάθη δὲ ἀδύνατον νὰ τὸ κατορθώσωμεν, ἡ γεωργία νὰ κατασταθῇ ἐπιστήμη ἐν Ἑλλάδι, ὅπως ὑπάρχει εἰς τὰ ἄλλα ἔθνη· ὅπου ἀντιπαλαίει τις μὲ τὰ στοιχεῖα τῆς φύσεως, εἶναι ἄδικον νὰ προσθέσωμεν νέα βάρη. Λαμβάνω ὑπ’ ὄψιν τὴν ἐπαρχίαν Ξηροχωρίου, καὶ βλέπω, ὅτι ἐκεῖ ὁσημέραι καταστρέφεται τὸ στάδιον τῆς γεωργίας. Ὑπῆρχόν ποτε ἐκεῖ ἑκατὸν ζευγάρια, δηλαδὴ ἑκατὸν ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι ἐκαλλιέργουν· σήμερον δὲν ὑπάρχουν οὔτε τριάκοντα. Πρὸ 3 ἐτῶν ὁ νομοθέτης Εὐβοίας καὶ τῆς Βοιωτίας πάσχει ἐξ ἐλλείψεως σιτηρῶν, διότι οὐδεμία ἐγένετο παραγωγή· εἰς τὸ χωρίον μου, τὸ ὁποῖον σύγκειται ἐκ 50 ζευγαρίων, εἶχον σπαρῆ 1100 κοιλά, ἡ δὲ παραγωγὴ μόλις ἦτο 1000 κοιλά, καὶ ἐπὶ τούτων τὸ δημόσιον ἐφορολόγησεν 7%. Φαντασθῆτε δὲ ὅτι τὸ 10 λαμβάνεται ἐπὶ τῆς ἀκαθαρίστου προσόδου, ἐκ τοῦ κεφαλαίου τῆς ἐργασίας· ἑπομένως οἱ χωρικοὶ εἰς δυστυχὲς ἔτος δὲν ἔχουσιν οὐδὲ τὸ ἐλάχιστον ποσὸν διὰ νὰ ἀποζήσωσιν. Ὁ γεωργὸς πληρόνει 7% ὡς δεκάτην, 2% ὡς δημοτικὸν φόρον· ἂν ἐπιβάλωμεν καὶ 1,5% περιπλέον, θέλει ζημιωθῆ μᾶλλον παρὰ ὠφεληθῆ τὸ ἔθνος, διότι σκοπὸς τῆς ἐπιβολῆς τοῦ φόρου εἶναι, ὅπως εὕρῃ μέσα καὶ χρήματα ἡ Κυβέρνησις, ἵνα κατασκευάσῃ ὁδούς. Ὅταν ὅμως καταστραφῇ ἡ μόνη πρόσοδος, πόθεν θέλομεν τὰ πορισθῆ; διὰ τοῦτο εἶμαι ἐναντίος εἰς τὴν ἐπιβολὴν τοῦ φόρου τούτου.

§91ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Συμφωνῶ καθ’ ὅλα πρὸς τὸν προαγορεύσαντα· νομίζω δὲ, ὅτι, ἀντὶ αὐτοῦ τοῦ φόρου τοῦ ½ ἢ τοῦ 1% ἐπὶ τῆς παραγωγῆς τῶν δημητριακῶν καρπῶν, ὅστις θὰ φέρῃ 325,000 δραχμῶν πρὸς ½%, 650,000 δὲ πρὸς 1%, κατὰ τὴν ἀνὰ χεῖρας ἐπίσημον σημείωσιν, θὰ ἦτο προτιμότερον νὰ ἐπιβάλωμεν 10% πρόσθετον φόρον ἐπὶ τῶν εἰσαγωγικῶν τελῶν, ὅτε θὰ ἔχωμεν 900,000 δραχμῶν· διότι ἐν τῷ προϋπολογισμῷ εἰς 11 ἑκατομμύρια ὑπολογίζονται τὰ εἰσαγωγικὰ τέλη, ἐὰν δ’ ἐξ αὐτῶν ἀφαιρέσωμεν τὰ 2, ἅτινα περιλαμβάνονται ἐν τῷ ἐδαφίῳ τετάρτῳ, ὡς ἀναγόμενα εἰς τὴν Ἑπτάνησον, ἔχομεν 9,000,000, ἅτινα πρὸς 1% ἀποφέρουν 900,000 δραχμῶν, ἃς ἀποκτῶμεν ἐπιβάλλοντες φόρον οὐχὶ τόσον ἐπαχθῆ, ὅσον εἶναι ὁ τοῦ νομοσχεδίου. Ἀφοῦ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἶπεν, ὅτι δὲν θεωρεῖ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ὡς κυβερνητικὸν καὶ δέχεται πᾶσαν μεταβολὴν, ἣν ἤθελε ψηφίσει ἡ Βουλή, φρονῶ, ὅτι ἡ Βουλὴ θέλει ἐγκρίνει τὴν πρότασίν μου, ἥτις θέλει φέρει μείζονα εἴσπραξιν διὰ φόρου ἀνωτέρου.

§92ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἡ πρότασις, ἣν ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ ὑπουργικοῦ συμβουλίου ὑπέβαλε καὶ διὰ τῆς ὁποίας ὑπέδειξεν εἰς τὴν Βουλὴν τὴν ὠφέλειαν, ἥτις θέλει ἐπιγείνει, ἂν ἀναβιβασθῇ τὸ ½% εἰς 1%, ὑπηγορεύθη ἀπὸ τὴν πληροφορίαν, τὴν ὁποίαν εἶχεν, ὅτι ½% θέλει ἀποφέρει 325,000, ἐθεώρησε δὲ τὴν πρόσοδον ταύτην πολὺ εὐτελῆ καὶ δυσανάλογον πρὸς τὰς ἀνάγκας, τὰς ὁποίας ἡ συντήρησις τῶν ὑπαρχουσῶν καὶ ἡ κατασκευὴ νέων ὁδῶν ἀπαιτεῖ. Ἡ γνώμη τοῦ ἐκ Μεσολογγίου Βουλευτοῦ μοὶ φαίνεται ὀρθὴ, ἐνδεικνύουσα εἰς τὴν Βουλὴν ὅτι εἶναι εὐκολώτερον καὶ ἀνετώτερον διὰ τοὺς φορολογουμένους νὰ ἐπιβληθῇ ποσοστόν τι ἐπὶ τῶν ἐμμέσων φόρων παρὰ ἐπὶ τῶν ἀμέσων· καὶ ἡ Κυβέρνησις ἤθελε προσφύγει εἰς τὸ μέσον τοῦτο, ἵνα οἰκονομήσῃ τὰς ἀνάγκας, ἂν δὲν ἐδίσταζεν, ἐξ ἄλλων σκέψεων ὁρμωμένη. Ἠκούσατε πολλὰ σήμερον καὶ χθὲς περὶ τῆς οἰκονομικῆς καταστάσεως τοῦ Κράτους, καὶ ἂν δὲν ἦναι ἡ κατάλληλος ὥρα σήμερον, ἵνα σκεφθῇ ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία περὶ τούτου, θέλει ὅμως ἐπέλθει τάχιστα ὁ καιρὸς οὗτος. Εἷς δ’ ἐκ τῶν πόρων, ὁ βεβαιότερος καὶ πλέον ἄμεσος, ὁ προκείμενος, ἐκ τοῦ ὁποίου θέλομεν δυνηθῆ ν’ ἀντλήσωμεν τὰ μέσα πρὸς πληρωμὴν τῶν ἐλλειμμάτων καὶ τῶν κενῶν τοῦ προϋπολογισμοῦ, θέλουσιν εἶσθαι οἱ ἔμμεσοι φόροι. Διὰ τοῦτο ἐνομίσαμεν, ὅτι δὲν ἔπρεπεν ἐπὶ τοῦ προκειμένου νὰ προσφύγωμεν εἰς τὸ μέτρον τοῦτο.

§93ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Οἱ φόροι αὐτοὶ, κύριοι, εἶναι λίαν ἀναγκαῖοι διὰ τὴν συγκοινωνίαν, ἀλλὰ παρατηρῶ, ὅτι ἐπιβάλλονται γενικὰ βάρη εἰς ὅλας τὰς ἐπαρχίας ὑπὲρ ὡρισμένων ἐπαρχιῶν· ἀλλ’ ἡ ἰσότης οὕτω τηρεῖται; Ἂν ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου ἢ ὁ ἁρμόδιος Ὑπουργὸς ἔδιδε μίαν ἐλπίδα εἰς τὰς ἐπιλοίπους ἐπαρχίας, ὅτι ἐλήφθησαν καὶ αὐταὶ ὑπ’ ὄψιν, τὸ πρᾶγμα θὰ εἶχεν ἄλλως, καὶ δὲν ἤθελον ἀντιταχθῆ εἰς τὸ νομοσχέδιον· ἀλλ’ ἐπειδὴ οὐδεμία δήλωσις ἐδόθη, διατί δὲν ἐλήφθησαν ὑπ’ ὄψιν αἱ λοιπαὶ ἐπαρχίαι, π. χ. ἡ Ναυπακτία, ἡ Δωρὶς καὶ ἄλλαι, διὰ τοῦτο ἀντιτάσσομαι κατὰ τοῦ νομοσχεδίου, καὶ ἰδίως ὡς πρὸς τὴν ἐπιβολὴν τῶν ἀμέσων φόρων· εἶμαι ἐνδοτικώτερος ὡς πρὸς τοὺς ἐμμέσους φόρους, διότι εἶναι ἑκούσιοι φόροι, διότι ἕκαστος δύναται νὰ κάμῃ τόσην κατανάλωσιν, ὅσην θέλει· ἐὰν ἐξαιρέσωμεν τὰ πράγματα τῆς πρώτης ὕλης καὶ τὰ τῆς πρώτης ἀνάγκης, ἕκαστος πολίτης, ἐὰν θέλῃ, δύναται νὰ μὴ πληρώσῃ οὐδένα φόρον· δὲν ἔχει ὅμως τὸ αὐτὸ ἐπὶ τῶν ἀμέσων φόρων. Ἡ ἐπαρχία Ναυπακτίας π. χ. εἶναι μία πέτρα ὁλόκληρος. Τί δύναται νὰ σᾶς δώσῃ; Ἀλλὰ πρὸ πάντων νομίζω, ὅτι τὸ νομοσχέδιον ἀντιβαίνει εἰς τὸν θεμελιώδη ὅρον τῆς ἰσότητος, τὸν ἀναγραφόμενον ὑπὸ τῆς λογικῆς καὶ τοῦ Συντάγματος. Διὰ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ βαπτίζομεν ἐθνικὰς ὁδοὺς, ἀλλὰ φύσει ἐθνικαὶ ὁδοὶ εἶναι αἱ συνάπτουσαι πρωτευούσας νομῶν μετὰ τῆς πρωτευούσης τοῦ Κράτους. Τοιαύτη τις ὁδὸς διέρχεται ἐκ Μεσολογγίου, Ναυπακτίας, Δωρίδος καὶ ἑξῆς εἰς Ἀθήνας. Ἀλλ’ ἡ ὁδὸς αὕτη εἶναι ἐγκαταλελειμμένη· ἴσως λόγος τῆς ἐγκαταλείψεως εἶναι, διότι ὑπάρχει ἐκεῖ ὁ Κορινθιακὸς κόλπος. Ἀλλ’ ὁ Κορινθιακὸς κόλπος δὲν εἶναι ἐθνικὴ ὁδός, εἶναι παγκόσμιος· καὶ αὕτη ὅμως εἶναι προσιτὴ κατὰ πᾶν ὀκταήμερον καὶ εἰς ἓν σημεῖον μόνον. Ἤδη ἀναλαμβάνει τὸ Κράτος νὰ γείνωσιν ὅλαι αἱ ὁδοί; Ὄχι. Διὰ τοῦτο ἤθελον προτείνει οἱ φόροι οἱ ἄμεσοι νὰ ἐπιβληθῶσιν εἰς τὰς ἐπαρχίας τὰς ῥητῶς κατονομαζομένας ἐν τῷ νόμῳ, καὶ οὐχὶ εἰς τὰς λοιπάς. Τί θὰ εἴπωσιν εἰς τὰς ἐπαρχίας των περὶ ἐπιβολῆς φόρου ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι δὲν ὠφελοῦνται ἐκ τούτου; Ἐγώ, κύριοι, διὰ τὴν Ναυπακτίαν εἶχα μείζονας ἀξιώσεις. Ἐκεῖ ὑπάρχει ὁ Κορινθιακὸς κόλπος, ὁ ὁποῖος εἶναι ὁ ὀμφαλὸς τοῦ Κράτους, τὸ σημεῖον τὸ συνδέον Πελοπόννησον καὶ Στερεάν. Ἔπρεπε λοιπὸν νὰ κατασκευασθῇ μία ὁδὸς στρατιωτικὴ ἐκ Ναυπακτίας εἰς Πλάτανον, εἰς Εὐρυτανίαν, εἰς Θεσσαλίαν, διότι οὐδεμία ἄλλη ὁδὸς δίδει συνοχὴν εἰς τὸ Κράτος τοιαύτην καὶ πρὸς ἐπίθεσιν καὶ πρὸς ἄμυναν, καὶ ἐνῷ εἶχον τοιαύτας ἀξιώσεις, βλέπω τὴν Ναυπακτίαν ἐγκαταλελειμμένην ὅλως· διὰ τοῦτο εἶμαι κατ’ ἀρχὴν ἐναντίος, ἐκτὸς ἂν καταλογισθῇ ὁ φόρος εἰς τὰς Ἐπαρχίας τὰς κατονομαζομένας ἐν τῷ νόμῳ, ἢ τὸ ὁδικὸν τέλος προστεθῇ εἰς τοὺς ἐμμέσους φόρους.

§94ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἂν ἐπρόκειτο νὰ κατονομάσωμεν ἐν τῷ νόμῳ τὰς ὁδοὺς πάσας, τὰς ὁποίας πρόκειται νὰ κατασκευάσωμεν, θὰ ἦτο εὔκολον· ἀλλὰ πρόκειται νὰ κατασκευάσωμεν τὰς ὁδοὺς ἁπάσας, πρὸς τοῦτο δ’ οὐδεὶς ἄλλος τρόπος ἢ μέσον ὑπάρχει παρὰ ὁ τρόπος, καθ’ ὃν ἤδη κατασκευάζονται· διότι καὶ χρήματα ἀρκοῦντα μᾶς λείπουν καὶ χεῖρες ἐπίσης, ὅπως κατασκευάσωμεν πάσας τὰς ὁδοὺς διὰ μιᾶς. Ὁπωσδήποτε, κύριοι, αἱ ὁδοὶ τῆς Ἑλλάδος θὰ κατασκευασθῶσιν ἡ μία μετὰ τὴν ἄλλην διὰ τοῦ ἐπικρατοῦντος συστήματος. Διὰ τοῦ ἄλλου συστήματος τῶν ἐπιτοπίων ταμείων δὲν θὰ κατασκευασθῶσι διόλου ἢ θὰ κατασκευασθῶσι κακῶς· διότι τὰ ἐπιτόπια ταμεῖα δὲν ἔχουν τοσαύτας εἰσπράξεις, ὥστε νὰ ἀρχίζωσι καὶ νὰ τελειόνωσι ἄνευ διακοπῆς καὶ ἀναβολῆς. Πολλάκις θέλουσιν ἀρχίσει ὁδοὶ νὰ κατασκευάζωνται καὶ θὰ ἐγκαταλειφθῶσι δι’ ἔλλειψιν μέσων, ὅσα δὲ ἐξωδεύθησαν, δι’ αὐτὰ τὰ τεμάχια, χρήματα ἐξωδεύθησαν εἰς μάτην· ἤδη δὲ μὲ τὰ μέσα, τὰ ὁποῖα ἔχομεν, θὰ κατασκευάζωνται ἀλληλοδιαδόχως ὁδοί. Δὲν εἶναι ἀληθές, ὅτι αἱ μεγάλαι ὁδοὶ ὠφελοῦν ἐπιτοπίως· αἱ μεγάλαι ὁδοὶ ὠφελοῦν ἐν γένει, διότι ἡ συγκοινωνία, ἡ ὁποία εὐκολύνει τὴν μεταφορὰν τῶν προϊόντων αὐτὴ ὠφελεῖ ὅλον τὸ Κράτος ἐμμέσως καὶ ἀμέσως. Ὡς πρὸς τὴν πρότασιν τοῦ κ. Τρικούπη, θὰ εἴπω ἐν ὀλίγοις, ὅτι αἱ ἀνάγκαι μας εἶναι πολλαὶ, καὶ κατὰ δυστυχίαν θὰ εὑρεθῶμεν ὑποχρεωμένοι νὰ ἀναζητήσωμεν καὶ ἄλλους πόρους. Ἐὰν ἤδη ἐπιβαρύνωμεν τὴν εἰσαγωγὴν, πρῶτον θὰ καταστήσωμεν δυσκολωτέραν τὴν εἰσαγωγὴν τῶν ἔξωθεν, ἑπομένως θέλει ἐλαττωθῆ καὶ ἡ ἐξαγωγή. Ἡ αὔξησις τῶν τελωνιακῶν τελῶν εἶναι ἐπίσης βλαπτικὴ ἐπὶ τοῦ ἐν γένει ἐμπορίου· πρέπει νὰ σκεφθῶμεν λοιπὸν πολὺ, ἐὰν πρέπῃ νὰ ἐπιβάλωμεν τὸν προταθέντα φόρον, πρὸς δὲ θέλομεν στειρεύσει τοὺς πόρους δι’ ἄλλας ἀνάγκας. Ἡ φορολογία ἐπὶ τῶν δημητριακῶν καρπῶν εἶναι, μοὶ φαίνεται, ἡ καταλληλοτέρα. Τὸ ½% δὲν εἶναι βαρὺ διὰ τὴν γεωργίαν, ἡ ὁποία δὲν πιέζεται, δὲν στενοχωρεῖται τόσον ἀπό τινας φόρους, ὅσον ἀπὸ τὴν ἔλλειψιν τῆς συγκοινωνίας. Ἠξεύρετε, ὅτι εὐκολώτερον φέρομεν προϊόντα ἀπὸ τὴν Εὐρώπην ἢ ἀπὸ τὴν Λεβαδείαν. Ἡ ἔλλειψις τῆς συγκοινωνίας βλάπτει τὸ ἐμπόριον καὶ τὴν γεωργίαν, διότι ὁ γεωργὸς δὲν ἔχει ποῦ νὰ πωλήσῃ τὸ προϊόν του· διὰ τοῦτο νομίζω, κύριοι, ὅτι εἶναι προτιμότερον τὸ σύστημα τοῦ νομοσχεδίου. Ἂν ἡ Βουλὴ νομίζῃ, ὅτι εἶναι προτιμότερον τὸ ἕτερον σύστημα, τὸ ὁποῖον προτείνεται, τῶν ἐμμέσων φόρων, δὲν ἔχω δυσκολίαν νὰ τὸ δεχθῶ, ἀλλὰ νομίζω, ὅτι περισσότερον θὰ βλάψῃ παρὰ θὰ ὠφελήσῃ.

§95Δ. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Ὅλοι γνωρίζομεν, ὅτι ἡ γεωργία μας εἶναι παρημελημένη, καὶ ὅλοι σκεπτόμεθα πῶς νὰ εὕρωμεν ἄλλους πόρους, διὰ νὰ ἀπαλλάξωμε, εἰ δυνατὸν, τὴν γεωργίαν ἀπὸ τὴν φορολογίαν τῶν δημητριακῶν καρπῶν. Μοὶ φαίνεται ὅτι πληρώνομεν 20 ἑκατομμύρια κατὰ μέσον ὅρον εἰς τὰ εἰσαγόμενα σιτηρὰ, τῶν ὁποίων ἔχει ἀνάγκη ἡ Ἑλλάς. Στοχασθῆτε ἂν αὐτὸ τὸ μικρὸν κρατίδιον πληρόνῃ 25 ἑκατομμύρια διὰ τὴν πρώτην ἀνάγκην.

§96ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Τότε θὰ εὐτυχήσῃ, ὅταν θὰ πληρώσῃ 50 ἑκατομμύρια, διότι θὰ παραγάγῃ ἄλλα εἴδη, ἀπὸ τὰ ὁποῖα θὰ εἰσπράττῃ περισσότερα.

§97Δ. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Ἐγὼ λέγω, ὅτι πληρόνει 25 ἑκατομμύρια διὰ τὰ σιτηρὰ, καὶ οὐδεμία φροντὶς ἐλήφθη διὰ τὴν γεωργίαν. Ἂν ἤδη ἐπιβάλλετε φόρον 1%, θὰ τὴν ἐπιβαρύνητε περισσότερον, διότι, ὡς γνωρίζετε, ὁ φόρος εἶναι ἐπὶ τοῦ ἀκαθαρίστου· ἐγὼ δὲ εἶμαι ἐξ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι πρεσβεύουν, ὅτι ἡ γεωργία πρέπει νὰ μείνῃ ἀφορολόγητος· ἂν δὲ κατόπιν προκύψουν ἄλλαι ἀνάγκαι, τότε ἂς ἐπιβάλωμεν φόρους, ἀλλὰ σήμερον εἶναι βαρύ. Πολλαὶ δὲ ἐπαρχίαι οὔτε μετὰ ἕνα αἰῶνα δὲν θὰ ἴδουν ὁδὸν, καὶ ἐν τούτοις θὰ πληρόνουν φόρους. Αἱ ὁδοὶ πρέπει νὰ γείνουν, ἀλλὰ ν’ ἀρχίζουν καὶ νὰ τελειόνουν, διότι τώρα ἀρχίζουν ἐδῶ ἕνα τεμάχιον καὶ τὸ ἐγκαταλείπουν καὶ φθείρεται, καὶ τότε δὲν γίνεται τίποτε. Παρακαλῶ λοιπὸν τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ μὴ ἐπιμείνῃ εἰς τὴν ἐπιβολὴν τοῦ φόρου αὐτοῦ ἐπὶ τοῦ παρόντος, διότι θὰ ἐπιβαρύνῃ τὴν γεωργίαν.

§98Ν. ΣΟΥΤΣΟΣ. Ἐὰν ἡ γνώμη τοῦ κ. Ῥοντήρη ἤθελε γείνει ἀποδεκτὴ, ἤθελον ψηφίσει ὑπὲρ αὐτῆς, διότι κατὰ τὸ ὑποβαλλόμενον νομοσχέδιον ἐπιβάλλονται τῇ Ἐπαρχίᾳ, ἣν ἀντιπροσωπεύω, φόροι πρὸς ὄφελος ἄλλων ἐπαρχιῶν. Ἐγὼ δὲ μόνον ψιχία θέλω ζητήσει διὰ τὰς ἐπαρχίας ἡμῶν, ἐκ τῶν ἰδίων φόρων οὓς οἱ ἴδιοι θέλομεν καταβάλλει. Ἀλλ’ ἐπειδὴ δὲν θὰ γείνῃ δεκτὴ, ὡς εἶμαι βέβαιος, ἡ γνώμη τοῦ κ. Ῥοντήρη, νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ μείνωμεν εἰς τοὺς ὅρους τοῦ νομοσχεδίου, διότι ἂν τὸ ½% ἐπὶ τῶν δημητριακῶν καρπῶν ἀναβιβάσωμεν εἰς 1, θὰ ἐπιβαρύνωμεν τὴν γεωργικὴν τάξιν, ἥτις δὲν εὑρίσκεται εἰς ἀνθηρὰν κατάστασιν. Οὐδόλως ὅμως ἀποδέχομαι τὴν ἐπιβολὴν νέου φόρου ἐπὶ τῶν εἰσαγομένων ἐν τοῖς τελωνείοις, διότι ὁ φόρος οὗτος μεγάλως θέλει ἐπιβαρύνει καὶ τὴν ἐμπορικὴν τάξιν καὶ τὴν κοινωνίαν. Ἐκτὸς τοῦ φόρου τῶν 10%, τὸν ὁποῖον ἐπεβάλομεν κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος διὰ τὰς ἐκτάκτους ἀνάγκας, τὸ ἐμπόριον μεγάλας ὑφίσταται δυσχερείας, ἕνεκα τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας τοῦ χαρτονομίσματος. Τὸ πληρονόμενον ἄλλοτε τέλος τῶν 10% ἐπὶ τῶν εἰσαγομένων, ἕνεκα τῆς ὑπερτιμήσεως τοῦ χρυσοῦ καὶ τοῦ συναλλάγματος, ὑπερεδιπλασιάσθη· ἐὰν δὲ πρὸς τὸ ἐπιβληθὲν κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος διὰ τὰς ἐκτάκτους ἀνάγκας προστεθῇ ἤδη καὶ ἕτερον, ἴσον πρὸς τοῦτο, διὰ τὴν ὁδοποιΐαν, τὸ εἰσαγωγικὸν τέλος θέλει ἀνέλθει εἰς τὸ καταπληκτικὸν ποσὸν τῶν 25%, καὶ βεβαίως ἡ αὔξησις αὕτη ἔσεται πρὸς μεγίστην ζημίαν τοῦ ἐμπορίου, καὶ σπουδαίως θέλει ἐλαττώσει τὰς εἰσπράξεις τοῦ Δημοσίου. Κηρύσσομαι λοιπὸν κατὰ τῆς ἐπιβολῆς νέου τελωνιακοῦ ἐπὶ τῶν εἰσαγομένων φόρου.

§99ΛΟΥΝΤΖΗΣ. Πόσους δημητριακοὺς καρποὺς παράγει ἡ Σῦρος;

§100ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Ἐγὼ εἶμαι ἐναντίος εἰς τὴν γνώμην τοῦ προλαλήσαντος. Ὁ προλαλήσας εἶπεν, ὅτι, ἐὰν τεθῇ φόρος ἐπὶ τῆς εἰσαγωγῆς, ἡ πατρίς του, ἡ ἐπαρχία του, ἡ Σῦρος, δὲν ἔχει καμμίαν ὠφέλειαν ἀπὸ τὴν ὁδοποιΐαν, ἀλλὰ θὰ ὑποκύψῃ μόνον εἰς τὴν φορολογίαν. Μάλιστα ὁ προλαλήσας δὲν ἔχει δίκαιον νὰ εἴπῃ τοῦτο, διότι ἡ ἐπαρχία του, ἡ νῆσος τῶν Σπετσῶν, ἡ Ὕδρα καὶ ὅλαι αἱ κοινότητες αἱ ναυτικαὶ ἔχουν μέγιστον συμφέρον εἰς τὴν ὁδοποιΐαν, διότι ἄνευ αὐτῶν εἶναι ἀδύνατον νὰ μετακομισθῶσι τὰ προϊόντα τῆς Ἑλλάδος εἰς τὰ παράλια αὐτῆς καὶ οὕτω νὰ εὕρῃ ἐργασίαν ἡ ναυτιλία· ἡ ὠφέλεια, τὴν ὁποίαν ἔχει ἡ ναυτιλία ἐκ τῆς μεταφορᾶς τῶν ἐμπορευμάτων τὰ ὁποῖα εὐχερῶς θὰ ἔρχωνται εἰς τὰ παράλια, εἶναι πολὺ μείζων τῆς ζημίας, τὴν ὁποίαν νομίζει, ὅτι θὰ ὑποστῇ ἐκ τῆς φορολογίας.

§101ΣΟΥΤΣΟΣ. Θεωρῶ ἐπιζήμιον εἰς τὴν γεωργίαν τὸ 1%· γεωργοὺς δὲν ἔχει ἡ Σῦρος.

§102ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἡ παρατήρησις τοῦ κ. ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργοῦ, ὅτι ἡ προσθήκη φόρων ἐπὶ τῶν ἔξωθεν εἰσαγομένων εἰδῶν δέον νὰ ἐπιφυλαχθῇ δι’ ἄλλας ἀνάγκας τοῦ Δημοσίου, περὶ ὧν θὰ κληθῇ νὰ προνοήσῃ ἡ Βουλὴ μετ’ ὀλίγον, ἀποδεικνύει, ὅτι καὶ κατὰ τὴν γνώμην αὐτοῦ τὰ εἰσαγωγικὰ τέλη εἶναι πλειότερον πάσης ἄλλης δημοσίας φορολογίας δεκτικὰ αὐξήσεως, καὶ ἑπομένως, ὅτι καὶ ἐν τῇ περιστάσει ταύτῃ τὴν προικοδότησιν τοῦ ὁδικοῦ ταμείου ὀφείλομεν νὰ ἐπιζητήσωμεν κατὰ προτίμησιν ἐν τῇ προσθέτῳ φορολογίᾳ ἐπὶ τῆς εἰσαγωγῆς, διότι εἶναι ἀναντίῤῥητον, ὅτι οἱ φόροι ἐπὶ τῆς εἰσαγωγῆς εἶναι οἱ δικαιότερον ἐπιβεβλημένοι καὶ οἱ ἀνετώτερον βασταζόμενοι. Εἶναι δὲ ἀξίωμα παρ’ ἡμῖν, ὅτι οἱ φόροι οἱ γεωργικοὶ οὐ μόνον δὲν ἐπιδέχονται αὔξησιν, ἀλλὰ δέον καὶ νὰ ἐλαττωθῶσιν· ὑπάρχουσι μάλιστα πολλοὶ οἱ δοξάζοντες, ὅτι ἐπί τινα χρόνον πρέπει καὶ νὰ καταργηθῶσιν· ἀλλὰ καὶ οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀνάγκην τῆς διατηρήσεως τῶν ὑπαρχόντων γεωργικῶν φόρων ἀναγνωρίζουσιν, ὅτι καὶ τὸ ποσὸν τοῦ φόρου ἐπὶ τῶν δημητριακῶν καρπῶν εἶναι ὑπέρογκον, καὶ ὁ τρόπος, καθ’ ὃν ἐπιβάλλεται καὶ εἰσπράττεται, πολλαπλασιάζει τὸ δυσβάστακτον αὐτοῦ βάρος, βεβαίως δὲ εἰς τοιοῦτον φόρον οἱαδήποτε προσθήκη, γινομένη σήμερον, εἶναι ἐπαχθεστάτη καὶ θὰ προκαλέσῃ ζημίαν μεγαλειτέραν καὶ αὐτῆς τῆς ὠφελείας, ἣν ἀπεδεχόμεθα ἐκ τοῦ νόμου, ὃν ἤδη συζητοῦμεν. Ἑπομένως, ἀφοῦ κατὰ τὴν γνώμην τοῦ κ. ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργοῦ εἰς τοὺς φόρους ἐπὶ τῆς εἰσαγωγῆς ὀφείλομεν νὰ προσφύγωμεν εἰς ἱκανοποίησιν ἀναγκῶν τοῦ Δημοσίου, περὶ ὧν βραδύτερον θέλει προνοήσει ἡ Κυβέρνησις, ὀρθότερον φαίνεται νὰ προσφύγωμεν εἰς τὸν φόρον τοῦτον ἤδη, προκειμένου περὶ ἐπαυξήσεως τῶν μέσων τῆς συγκοινωνίας· ὅταν δὲ φθάσωμεν εἰς τὴν ἐξέτασιν τῶν ἀναγκῶν, ὑπὲρ ὧν ἐπιφυλάττει ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν τὴν πρόσθετον φορολογίαν τῶν ἔξωθεν εἰσαγομένων εἰδῶν, δυνάμεθα τότε ν’ ἀποβλέψωμεν εἰς ἄλλους φόρους· ἀλλὰ πρὸ τούτου ὀφείλομεν νὰ προσπαθήσωμεν διὰ καταλλήλου διαμορφώσεως οἰκονομικοῦ συστήματος, ν’ ἀποφύγωμεν τὴν ἀνάγκην τῆς περαιτέρω φορολογίας, διότι οἱ φόροι ἔφθασαν ἤδη εἰς τοιοῦτον σημεῖον, ὥστε πολὺ ἀμφιβάλλομεν, ἂν μετὰ τοὺς ἐπιβαλλομένους σήμερον προσθέτους ὁδικούς φόρους δυνάμεθα νὰ προσθέσωμεν ἄλλους εἰς οἱονδήποτε κλάδον, εἴτε εἰς τὰ εἰσαγόμενα, εἴτε εἰς τὰ τῆς ἐγχωρίου παραγωγῆς. Ὡς πρὸς δὲ τὸ ποσὸν τοῦ προσθέτου φόρου, ὃν προτείνω ἐπὶ τῶν εἰσαγωγικῶν τελῶν, παρατηρῶ, ὅτι δὲν δύναται νὰ θεωρηθῇ οὗτος λίαν βαρύς, διότι κατὰ τὸ 1873, ὅτε ἐψηφίσθη ὑπὸ τῆς Βουλῆς νόμος, ὅστις ὅμως εἶχε δυστυχῶς μόνον ἑνὸς ἔτους διάρκειαν, ἐπεβλήθη δι’ αὐτοῦ φόρος πρόσθετος ἐπὶ τῶν εἰσαγωγικῶν τελῶν 15%. Ἤδη προτείνομεν φόρον κατὰ 5% κατώτερον τοῦ τότε ψηφισθέντος ποσοστοῦ. Παρατηρῶ δὲ, ὅτι ὁ νόμος τοῦ 1873 ἐπέβαλεν ἀληθῶς πρόσθετον φορολογίαν ἐπὶ τῶν δημητριακῶν καρπῶν συνάμα μετὰ τῆς προσθέτου φορολογίας ἐπὶ τῆς εἰσαγωγῆς· ἀλλὰ τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον, καὶ μετὰ τὴν ἀφαίρεσιν τοῦ ἐπὶ τῶν δημητριακῶν καρπῶν προσθέτου φόρου, ἐπιβαρύνει τὴν ἔγγειον παραγωγὴν ὅσον καὶ ὁ νόμος τοῦ 1873. Τὸ παρὸν νομοσχέδιον πλὴν 325,000 δραχμῶν ἐπὶ τῶν δημητριακῶν καρπῶν, κατὰ τὴν ἐκτίμησιν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, καὶ ὧν προτείνομεν τὴν κατάργησιν, ἐπιβάλλει ἐπὶ τῆς ἐγγείου παραγωγῆς φόρους, οἵτινες δὲν εἶχον ψηφισθῆ κατὰ τὸ 1873. Δὲν εἶχεν ἐπιβληθῆ τότε ὁ ἐν τῷ παρόντι νομοσχεδίῳ πρόσθετος φόρος ἐπὶ τοῦ ἐλαίου, οὐδὲ ἡ προσθήκη, ἣν τὸ νομοσχέδιον τοῦτο καθιεροῖ εἰς ἅπαντας τοὺς ἐν τοῖς τελωνείοις εἰσπραττομένους ἐγγείους φόρους, διότι τότε εἶχεν ἐπιβληθῆ πρόσθετος φόρος ὁδικὸς μόνον ἐπὶ τῆς σταφίδος, ἤδη δ’ ἐπιβάλλεται καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων εἰδῶν τῆς ἐγγείου παραγωγῆς, τῶν ἐν τοῖς τελωνείοις φορολογουμένων. Ἡ ἰσότης ἄρα τῆς διανομῆς τῶν νέων ὁδικῶν φόρων ἐπιτυγχάνεται διὰ τῆς προτάσεώς μου, μεταφερούσης ἐπὶ τὴν ἔμμεσον φορολογίαν μέρος τοῦ ποσοῦ, δι’ οὗ τὸ νομοσχέδιον, ὡς ἔχει, ἐπιβαρύνει ἀποκλειστικῶς τοὺς ἀμέσους φόρους.

§103ΤΖΑΝΕΣ. Τὸ πνεῦμα, κύριοι, ἐν ταῖς ἐπαρχίαις εἶναι διατεθειμένον λίαν κακῶς κατὰ πάσης νέας φορολογίας.

§104ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Καὶ κατὰ πάσης ἐλλείψεως ὁδῶν.

§105ΤΖΑΝΕΣ. Ἐπειδὴ ὅμως πρόκειται περὶ τῶν μεγάλων φλεβῶν, αἵτινες δίδουσι τὴν ζωὴν τῆς συγκοινωνίας εἰς τὴν πατρίδα, πιστεύω ἐγὼ τουλάχιστον εἰς τοὺς ἐντολεῖς μου νὰ δυνηθῶ νὰ δικαιολογηθῶ· ἀλλὰ πρέπει, κύριοι, νὰ φροντίσωμεν νὰ ἐπιβάλωμεν φόρους, οἱ ὁποῖοι νὰ ἦναι φορητοὶ καὶ νὰ ἀποκρούωσι τὸ κακὸν σύστημα τοῦ τρόπου τῆς φορολογίας, ὁ ὁποῖος, δὲν εἶναι ἄγνωστον εἰς πάντας ὑμᾶς, ὅτι κατέστη ἡ μάστιξ τῶν συμπολιτῶν μας· θέλω μάλιστα παρατηρήσει εἰς τὴν Βουλὴν τὸ ἑξῆς, ὅτι ὑπάρχουν δῆμοι τοῦ Κράτους, καὶ δὲν λέγω, κύριοι, περὶ ἄλλων, λέγω περὶ τῶν δήμων τῶν ὀρεινῶν τῆς Ἀλαγωνίας καὶ Ἀμφείας, εἰς τοὺς ὁποίους εὑρίσκονται ἄνθρωποι, οἵτινες, ξέοντες τοὺς βράχους καὶ τὰς χαράδρας, σπείρουσι διὰ νὰ δυνηθῶσι νὰ συγκομίσωσι τὸν ἄρτον τῶν τέκνων τῶν· ὑπάρχουν ἄνθρωποι ἐκεῖ, οἱ ὁποῖοι ἐκτὸς τοῦ εἰσοδήματος τούτου δὲν ἔχουσι τίποτε ἄλλο. Ἐρωτῶ τὴν Βουλήν, πῶς θέλει νὰ φορολογήσωμεν αὐτοὺς τοὺς ἀνθρώπους, νὰ λάβωμεν τὸ ½% καὶ ἀπὸ τούτους; καὶ δὲν ἤθελεν εἶσθαι, ἂς μοὶ συγχωρηθῇ νὰ τὸ εἴπω, ἀπανθρωπία, σκληρότης! Ἀλλά, κύριοι, καὶ ἂν ἀκόμη ἀποφασίσωμεν νὰ τὸ λάβωμεν, δὲν συλλογίζεσθε τὸν τρόπον τῆς εἰσπράξεως αὐτοῦ, τοὺς χωροφύλακας, τοὺς ἐνοικιαστὰς, τοὺς εἰσπράκτορας, οἵτινες ἁρπυιῶν δίκην ἐπιπίπτουσι κατ’ αὐτῶν τῶν δυστυχῶν, καὶ ἀντὶ νὰ φορολογήσωσι τὸ παραχθὲν ποσὸν ἐπὶ τοῦ ἀκαθαρίστου, ὡς εἶπεν ὁ ἐξ Εὐρυτανίας ἔντιμος Βουλευτὴς κ. Δημητριάδης, φορολογοῦν ταῖς κότταις, τοὺς χοίρους καὶ τὰ δυστυχισμένα τὰ ἀρνία, τὰ ὁποῖα ἐκεῖνοι τρέφουσι, διὰ νὰ δυνηθοῦν ἢ τὸ Πάσχα, ἢ τὰς ἑορτὰς τοῦ Χριστοῦ, νὰ δώσουν ὀλίγον κρέας εἰς τὰ τέκνα των. Εἶμαι λοιπὸν ἐναντίος τοῦ φόρου τούτου, καὶ θὰ παρακαλέσω τὴν Βουλὴν νὰ δώσῃ ἀκρόασιν εἰς τὴν φωνήν μου, ἵνα ἀναπληρώσῃ αὐτὸν δι’ ἄλλου τινὸς φόρου, περὶ τοῦ ὁποίου μοὶ ὑπέμνησεν ὁ ἔντιμος συνάδελφος κ. Κάρτσωνας. Ἡ Βουλὴ, κύριοι, διὰ νόμου κατήργησε φόρους τινάς· οἱ φόροι οὗτοι εἶναι τῶν μελισσίων καὶ τινων ἄλλων, διὰ τῶν φόρων δὲ τούτων δύναται ἡ Βουλὴ νὰ ἀναπληρώσῃ τὸν προτεινόμενον φόρον. Ἡ γεωργία, κύριοι, πάσχει ὅταν φορολογῆται, τοσοῦτον ἀπερισκέπτως, ὅταν καταδιώκηται, ὅταν πιέζηται· ὁπόταν ἀφαιρῆται ὁ ἄρτος τοῦ συμπολίτου ἡμῶν, ἀφαιρεῖται ἡ συντήρησις αὐτοῦ, ἡ ἐλευθερία αὐτοῦ, καὶ καθίσταται ταπεινὸς καὶ ἐπαίτης. Δὲν ἀρνοῦμαι, κύριοι, ὅτι ἡ ἔλλειψις ὁδῶν εἶναι ἔλλειψις τοῦ ἐκπολιτιστικωτέρου μέσου εἰς τὴν ἀνάπτυξιν τοῦ Ἔθνους· δὲν λέγω, ὅτι δὲν εἶναι ἀνάγκη ἐπιβολῆς ὁδικῶν φόρων, ἀλλὰ δὲν θὰ ἀρνηθῆτε καὶ σεῖς, ὅτι δὲν πρέπει ἡ Βουλὴ τῶν Ἑλλήνων νὰ στερήσῃ τὸν ἄρτον ἀπὸ τοὺς συμπολίτας της, ἀπὸ τοὺς ἐντολεῖς της, δεχομένη φόρους νέους καὶ ἐπὶ τῶν εἰσκομιζομένων ὀλίγων δημητριακῶν καρπῶν ὑπὸ τῶν καταβεβαρημένων γεωργῶν μας, καὶ μάλιστα τῶν ὀρεινῶν.

§106ΚΑΣΒΙΚΗΣ. Κύριοι, ἡ γεωργία εἰς ὅλας τὰς εὐνομουμένας πολιτείας λαμβάνει ἀναψυχὴν, ἀνακούφισιν παρὰ τῶν Κυβερνήσεων· ἡ γεωργία ἐν Ἑλλάδι οὐδέποτε ἔλαβε τοιαύτην προστασίαν, οὔτε μέσα συγκοινωνίας ἔχει, ὅπως μεταφέρῃ τὰ προϊόντα αὑτῆς, οὔτε ἄλλην εὐκολίαν· τοὐναντίον τὴν πιέζουν τόκοι βαρεῖς, φορολογεῖται δὲ βαρύτατα, διότι ἔχομεν τὸ 7%· μὲ τὸ δημοτικὸν, μὲ τὸ πληρονόμενον εἰς τοὺς ἀγροφύλακας, ἠξεύρετε πόσον καθαρίζει; 30%· καὶ ἂν δὲν διπλασιασθῇ ὁ σπόρος, τότε ὁ γεωργὸς ἐπιστρέφει μὲ κενὰς τὰς χεῖρας. Ἠξεύρετε, κύριοι, ὅτι τώρα οἱ γεωργοὶ κινδυνεύουν ἀπὸ σιτοδείαν; 52 λεπτὰ πωλεῖται ὁ σῖτος εἰς τὴν πατρίδα μου, 35 λεπτὰ ἡ ὀκᾶ ὁ ἀραβόσιτος εἰς τὸ Μεσολόγγιον, καὶ θέλετε νὰ τοὺς ἐπιβάλητε ἀκόμη φορολογίαν 1%; θὰ πράξητε μέγα ἀδίκημα, θὰ καταστρέψητε δὲ ἐξ ὁλοκλήρου τὴν παραγωγικωτέραν τάξιν τῆς κοινωνίας. Διὰ τοῦτο συντάσσομαι μὲ τὴν γνώμην τοῦ προλαλήσαντος καὶ εἶμαι κατὰ τοῦ φόρου ἐπὶ τῶν δημητριακῶν καρπῶν· πᾶς ἄλλος δύναται ν’ ἀναπληρώσῃ τὸ ποσὸν τοῦτο, οὐδέποτε δὲ ἡ γεωργία.

§107ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπροτάθη, καθὼς ἠκούσατε, ἡ αὔξησις τοῦ ½% εἰς 1%.

§108ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἀποσύρω τὴν πρότασίν μου.

§109ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀποσύρεται, κύριοι, ἡ πρότασις περὶ αὐξήσεως εἰς 1%.

§110ΔΟΥΜΑΣ. Προτείνω ἀντὶ 10% νὰ γείνῃ 5% ἐπὶ τῶν εἰσαγομένων· πρόκειται ν’ ἀντικατασταθῇ τὸ ποσὸν τῶν 350,000 δραχμῶν, τὸ ὁποῖον θὰ εἴχομεν, δεχόμενοι τὸ ½% ἐπὶ τῆς γεωργίας· τὸ 5% ἐπὶ τῶν εἰσαγωγικῶν τελῶν θὰ μᾶς δώσῃ 450,000 δραχμῶν, ὥστε, χωρὶς νὰ ἐπιβαρύνωμεν τὸ ἐμπόριον ὑπερμέτρως, θὰ ἔχωμεν ποσὸν ἀνώτερον τοῦ προτεινομένου ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως.

§111ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρῶτον πρέπει νὰ γείνῃ δεκτὴ ἡ προτεινομένη ἀντικατάστασις. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀντικατάστασιν τοῦ προσθέτου φόρου ἐπὶ τῶν δημητριακῶν καρπῶν διὰ τῆς αὐξήσεως τῶν εἰσαγωγικῶν τελῶν νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται πολλοί). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἐρωτῶ τὴν Βουλὴν περὶ τῆς προτάσεως τοῦ κ. Δούμα· ἀλλὰ πρῶτον περὶ τοῦ 10%. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ 10% νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται πολλοί). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ὥστε ἡ πρότασις τοῦ κ. Δούμα δὲν ἐγένετο δεκτή. Ἀπὸ τὸ 3 ἐδάφιον ἀφαιροῦνται αἱ λέξεις «εἰσαγωγικῶν τελῶν»· νομίζω, δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις.

§112ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§113ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Προτείνεται ἀκόμη ν’ ἀφαιρεθῇ τὸ δʹ ἐδάφιον, καθὅσον ἀφορᾷ τὴν Ἑπτάνησον, καὶ νὰ προστεθῇ «μόνος ὁδικὸς φόρος ἐπιβαλλόμενος ἐν Ἑπτανήσῳ εἶναι ⅒ ἐπὶ τῶν εἰσπραττομένων τελωνιακῶν τελῶν ἐπὶ τῶν εἰσαγομένων ἐμπορευμάτων»· ἡ προσθήκη δὲ αὕτη νὰ γείνῃ ὕστερον εἰς τὸ 3 ἄρθρον, πρὸς περισσοτέραν σαφήνειαν. Ἡ τελευταία λοιπὸν παράγραφος τοῦ ἄρθρου 1 ἀφαιρεῖται.

§114ΤΙΝΕΣ. Μάλιστα.

§115ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 1 ὡς ἐτροπολογήθη νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται πολλοί). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἅρθρον 2.

§116ΣΟΥΤΣΟΣ. Προτείνω μετὰ τὰς λέξεις «ἔν τινι τραπέζῃ καὶ» νὰ προστεθῇ «ἐκτὸς 250,000, αἱ ὁποῖαι ἀφαιροῦνται», διότι, ἂν ἀφήσωμεν τὸ στάδιον ἀνοικτὸν, ἀλλοίμονον· αἱ 300,000, αἵτινες ἦσαν διὰ τὴν συντήρησιν τῶν ὁδῶν, ἀνεβιβάσθησαν εἰς 900 χιλιάδας καὶ θὰ φθάσωσιν εἰς τὸ 1½ ἑκατομμύριον.

§117ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δὲν εἶναι δυνατὸν αὐτὸ, διότι αἱ ὁδοὶ χαλοῦν καὶ ἔχουν ἀνάγκην συντηρήσεως· πέρυσιν εἰς τὰς ὁδοὺς Κεφαλληνίας ἐξωδεύθησαν τὰ τριπλάσια διὰ τὰς ἐπισκευάς.

§118ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν τροπολογίαν τοῦ κ. Σούτσου νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον ὡς ἔχει νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται πολλοί). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἅρθρον 3. Εἰς τὸ ἄρθρον τοῦτο θὰ προστεθῇ ὡς πρῶτον ἐδάφιον τὸ ἑξῆς· «μόνος ὁδικὸς φόρος ἐπιβαλλόμενος ἐν Ἑπτανήσῳ εἶναι ⅒ ἐπὶ τῶν εἰσπραττομένων τελωνιακῶν τελῶν ἐπὶ τῶν εἰσαγομένων ἐμπορευμάτων.»

§119ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Νομίζω, ὅτι ἡ φράσις «μόνος ὁδικὸς φόρος» δύναται νὰ γεννήσῃ ἀμφιβολίαν τινὰ, καθόσον ἀφορᾷ τὸν σκοπὸν τοῦ νόμου. Εἰς τὴν Ἑπτάνησον ἔχομεν καὶ ἄλλους φόρους, διὰ τῶν ὁποίων συντηροῦμεν τὰς ὁδούς· διὰ τῆς φράσεως «μόνος ὁδικὸς φόρος» δύναται νὰ θεωρηθῇ, ὅτι καταργοῦνται οἱ ἄλλοι φόροι, καὶ δὲν ἐπιθυμῶ τοῦτο νὰ συμβῇ, καθότι ἔχομεν ἀνάγκην χρημάτων πρὸς ἐπισκευήν. Ἂν νομίζετε ὅτι δὲν δύναται νὰ παρεξηγηθῇ, ἔχει καλῶς· ἀλλ’ ἂς σημειωθῇ αὐτὴ ἡ ἐξήγησις.

§120ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Βεβαίως.

§121ΛΟΥΝΤΖΗΣ. Ἄλλως πρέπει νὰ ἐπέλθῃ ἄλλος νόμος, ὁ ὁποῖος νὰ μνημονεύῃ τὸν καταργούμενον νόμον.

§122Ν. ΒΑΣΙΛΑΚΗΣ. Χάριν σαφηνείας δύναται νὰ διατυπωθῇ τὸ ἄρθρον οὕτως. «Ἐκ τοῦ κατὰ τὸ ἄρθρον 1 φόρου ἐπιβάλλεται ἐν Ἑπτανήσῳ μόνος ὁ πρόσθετος φόρος 10% ἐπὶ τῶν εἰσπραττομένων ἐν τοῖς τελωνείοις εἰσαγωγικῶν τελῶν». Οὕτω διευκρινίζεται ὅτι τὸ «μόνον» ἀφορᾷ ἀποκλειστικῶς εἰς τοὺς διὰ τοῦ παρόντος νόμου ψηφιζομένους προσθέτους ὁδικοὺς φόρους.

§123ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν τροπολογίαν ταύτην νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται πολλοί). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη.

§124Ν. ΣΟΥΤΣΟΣ. Ἔχω τροπολογίαν τινὰ, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὰς νήσους. Γνωρίζετε, κύριοι, ὅτι, δυνάμει νόμου ἐπιψηφισθέντος κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος, ὅλα τὰ χρήματα καὶ τῶν Ἐπαρχιακῶν καὶ τῶν Δημοτικῶν Ταμείων τῆς ὁδοποιΐας παρεχωρήθησαν διὰ τὴν κατασκευὴν ἐθνικῶν ὁδῶν, ἐπὶ ἀποδόσει δῆθεν, ἥτις οὐδέποτε πραγματοποιηθήσεται, καὶ οὕτω δὲν μᾶς μένει τίποτε. Ζητοῦμεν λοιπὸν τώρα, ὅπως τοὐλάχιστον ἐκ τῶν νέων φόρων, τοὺς ὁποίους θὰ πληρώνωσιν αἱ Ἐπαρχίαι ἡμῶν, μᾶς ἀφεθῇ μικρὸν μέρος διὰ τοὺς δρόμους τῶν νήσων. Ἂν ἔλθητε εἰς Ἑρμούπολιν καὶ ζητήσητε ν’ ἀνέλθητε εἰς ἄνω Σῦρον, δυσκόλως θέλετε τὸ κατορθώσει καὶ θέλετε ὑποχωρήσει ἀπέναντι τῶν πρὸς τοῦτο δυσκολιῶν. Τὸ Δημόσιον ἀπολαμβάνει πολλὰς χιλιάδας ἀπὸ τὴν ἐπαρχίαν Σύρου, καὶ πολλοὺς ἤδη διὰ νομοσχεδίου ἐπιβάλλεται νέους φόρους· διὰ τί λοιπὸν μέρος τούτου νὰ μὴ χρησιμεύσῃ εἰς τὴν κατασκευὴν ὁδοῦ, διευκολυνούσης τὴν συγκοινωνίαν τῆς Ἑρμουπόλεως μετὰ τῆς ἄνω Σύρου; Διατί, ἀφοῦ αἱ νῆσοι τοῦ Αἰγαίου Πελάγους πληρόνουσι βαρεῖς ὁδικοὺς, ἐκτὸς τῶν ἄλλων φόρων, νὰ ἦναι καταδικασμέναι διὰ παντὸς νὰ μένωσιν εἰς τὴν αὐτὴν κατάστασιν, εἰς ἣν εὑρέθησαν κατὰ τὴν ἐποχὴν τῆς κοσμογονίας; Καὶ μ’ ὅλον ὅτι βεβαίως δικαιότερον εἶναι ἑκάστη ἐπαρχία νὰ δαπανᾷ δι’ ἑαυτὴν τὰς ἑαυτῆς εἰσπράξεις, προτείνομεν, ὅπως τὰ ⅔ τούτων δίδωνται διὰ τὴν ἐθνικὴν ὁδοποιΐαν, μᾶς ἀφεθῇ δὲ τὸ ⅓ διὰ τὰς τοπικὰς ἀνάγκας. Πρέπον λοιπὸν ἐθεωρήσαμεν μετὰ τοῦ κ. Βαλέττα νὰ ὑποβάλωμεν τὴν ἑξῆς τροπολογίαν· «Εἰς δὲ τὰς λοιπὰς νήσους ἐν γένει ἐκ τῶν ἀνωτέρω εἰσπράξεων τὸ ⅓ διατίθεται διὰ τὴν εἰς ταύτας κατασκευὴν ἐπαρχιακῶν, δημοτικῶν καὶ ἀγροτικῶν ὁδῶν, ἢ, τοιούτων μὴ ὑπαρχουσῶν, εἰς ἄλλα κοινωφελῆ ἔργα, τῇ προτάσει τῶν ἁρμοδίων Συμβουλίων καὶ τῇ ἐγκρίσει τῆς διοικητικῆς Ἀρχῆς.» Πιστεύω, κύριοι, καὶ ἓν μέλος τοῦ ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, ὁ συνάδελφός μου ἐκ Σύρου Βουλευτὴς, νὰ μὴ ἦναι ἐναντίος τῆς προτάσεως ταύτης. Εἶναι, κύριοι, πιθανὸν νὰ μᾶς εἴπωσιν, ὅτι ἡμεῖς οἱ νησιῶται συγκοινωνοῦμεν διὰ τῆς ἀτμοπλοϊκῆς Ἑταιρίας, ἤτοι νῆσος πρὸς νῆσον, δι’ ὃ πληρόνει τὸ Δημόσιον, καὶ ἑπομένως οὐδὲν δικαιούμεθα νὰ κρατήσωμεν διὰ τὴν βελτίωσιν τῆς ἐσωτερικῆς ἡμῶν συγκοινωνίας. Ἀλλὰ, κύριοι, βεβαιωθῆτε, ὅτι ἡμεῖς πολὺ ὀλιγώτερον ὠφελούμεθα ὅλων τῶν ἄλλων μερῶν τῆς τε Στερεᾶς καὶ τῆς Πελοποννήσου ἐκ τῆς διὰ τὴν ἀτμοπλοίων συγκοινωνίας. Ὅσοι ἐμείνατε εἰς τὰς νήσους ἡμῶν εἶσθε εἰς θέσιν νὰ γνωρίζητε, ὅτι ἡ μεταξὺ τούτων συγκοινωνία γίνεται σχεδὸν ἅπασα διὰ πλοιαρίων, διότι τὰ ἀτμόπλοια μόνον κατὰ δεκαπενθημερίαν ταξειδεύουσιν εἰς τὰς νήσους, ἐν καιρῷ δὲ κακοκαιρίας, εἰς τὰς μὴ ἐχούσας ἀσφαλεῖς λιμένας νήσους ἢ δὲν προσεγγίζουσιν, ἢ ἵστανται ἐπὶ τοσοῦτον μακρὰν εἰς τὸν ἀτμὸν, ὥστε καὶ ἡ ζωὴ τοῦ ἀνθρώπου δύναται νὰ κινδυνεύσῃ, ἐνῷ εἰς ὅλα τὰ λοιπὰ μέρη τῆς Ἑλλάδος, καὶ εἰς Πάτρας, καὶ εἰς Ναύπλιον, καὶ εἰς Καλάμας, καὶ πανταχοῦ τῆς Στερεᾶς καὶ τῆς Πελοποννήσου προσεγγίζουσι καθ’ ἑκάστην ἑβδομάδα, διαμένουσιν ἐκεῖ ἐπὶ πολλὰς ὥρας, καὶ οἱ ἐπιβάται ἀνέτως δύνανται νὰ ἐπιβιβασθῶσι καὶ νὰ ἐπιβιβάσωσι καὶ τὰ ἑαυτῶν ἐμπορεύματα ἢ πράγματα. Δὲν δύναται λοιπὸν οὔτε ὁ ἐκ Πατρῶν, οὔτε ὁ ἐκ Ναυπλίου, ἢ ἐξ ἄλλου τινος μέρους νὰ εἴπῃ, ὅτι ὠφελεῖται ὀλιγώτερον ἡμῶν τῆς διὰ τῶν ἀτμοπλοίων συγκοινωνίας, καὶ ὅμως, καί τοι ἔχοντες τὴν εὐκολίαν ταύτην εἰς μείζονα ἡμῶν βαθμὸν, ζητεῖτε χάριν τῆς ἐσωτερικῆς ὑμῶν συγκοινωνίας ὄχι μόνον ὅ,τι ὑμεῖς καταβάλλετε, ἀλλὰ καὶ ὁλόκληρα τὰ παρ’ ἡμῶν τῶν ἰδίων καταβαλλόμενα, ἐκ τῶν ὁποίων ἡμεῖς μικρὸν μόνον μέρος ζητοῦμεν νὰ κρατήσωμεν πρὸς χρῆσιν ἡμῶν. Ξένοι ἐκ ξένων πλοίων ἀποβιβαζόμενοι εἰς Ἑρμούπολιν, εἴτε λόγῳ θρησκεύματος ἢ δι’ ἄλλους λόγους, ἐπιθυμοῦν ν’ ἀνέλθουν εἰς Σῦρον, πλὴν, ἅμα ὡς ἀρχίσωσιν, ὀπισθοχωροῦσιν ἀπέναντι τῶν δυσκολιῶν, κατατάσσοντες ἡμᾶς εἰς τὴν τάξιν τῶν ἀγρίων. Ἐλπίζω λοιπὸν, ὅτι ἡ ἐπὶ τοῦ προκειμένου ἀπόφασις τῆς Βουλῆς ἔσεται δικαία· νομίζω προσέτι, ὅτι ἡμεῖς οἱ ἐκ τῶν νήσων ὁρμώμενοι πρέπει νὰ ψηφίσωμεν δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, ἵνα καταδειχθῇ, ὅτι ἀγωνιζόμενοι προστατεύομεν τὰ τῶν ἐπαρχιῶν ἡμῶν συμφέροντα, καὶ τίνες εἰσὶν οἱ ὑπὲρ τοῦ δικαίου μεθ’ ἡμῶν ψηφίζοντες.

§125ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἕν κακὸν ἔχει πρὸ πάντων ἡ πρότασις αὕτη, ὅτι ἦλθε παρακαίρως· τὸ ζήτημα τοῦτο ἐλύθη εἰς τὸ πρῶτον ἄρθρον, διότι ὁ κ. Σοῦτσος ὁμιλεῖ περὶ δημοτικῶν ὁδῶν. Δεύτερον, κύριοι, διατί νὰ μὴ εἴπωμεν καὶ ἡμεῖς οἱ Μεσσήνιοι, τὸν φόρον τῶν σύκων μας τὸν θέλομεν ἡμεῖς, καὶ ἄλλοι τὸν φόρον τῶν ζώων. Τοιουτοτρόπως, κύριοι, ὁ σκοπὸς, ὁ ὁποῖος ἐπιδιώκεται, ἀποτυγχάνει. Ἐγὼ ἠξεύρω, κύριοι, ὅτι εἰς τὴν Σῦρον μοῦ ἐζήτησαν νὰ κατασκευάσουν ὁδὸν, καὶ τὸ παρεδέχθην. Διὰ τὸν λιμένα Νάξου ἐπληρώσαμεν 30,000 δραχμῶν, κατεσκευάσαμεν δὲ καὶ μίαν γέφυραν. Τὰ δημοτικὰ ταμεῖα ἔχουν εἰσπράξεις, ἐὰν δ’ εὑρεθοῦν τινα ἐν ἀνάγκῃ, τότε τὸ Δημόσιον θὰ δώσῃ τὴν συνδρομήν του. Ἀλλὰ σήμερον νὰ καταχωρίσωμεν τοῦτο εἰς τὸν νόμον, δὲν εἶναι ὀρθὸν, νομίζω.

§126Ν. ΣΟΥΤΣΟΣ. Καθόσον ἀφορᾷ τὸ πρῶτον λεχθὲν παρὰ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ὅτι ἡ πρότασις εἶναι παράκαιρος, νομίζω, ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶναι ἐν ἀπάτῃ, διότι τὸ ἄρθρον 3, τὸ ὁποῖον συζητοῦμεν, περιλαμβάνει διὰ τὴν Ἑπτάνησον τὴν παραχώρησιν, τὴν ὁποίαν καὶ ἡμεῖς ζητοῦμεν δι’ ἡμᾶς. Ὥστε, ἐὰν ᾖναι παράκαιρος ὡς πρὸς ἡμᾶς, ἤθελεν εἶσθαι παράκαιρος καὶ διὰ τὴν Ἑπτάνησον. Ἂς εὐαρεστηθῇ δὲ ν’ ἀναγνώσῃ τὸ ἄρθρον τοῦτο, ἵνα πεισθῇ, ὅτι εὑρίσκεται ἐν ἀπάτῃ. Διὰ τὰ κατόπιν λεχθέντα ἀπαντῶ εἰς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, ὅτι ἡ πατρίς του δὲν στερεῖται δρόμων, καὶ τοῦτο διότι εὐτύχησε νὰ τὸν ἔχῃ Ὑπουργὸν καὶ Πρωθυπουργὸν ἐπὶ πολλὰ ἔτη. Ἡμεῖς ὅμως, καί τοι ἀδιαλείπτως εἰς τὰ ὄμματα τῶν ξένων ὑποκείμενοι, δὲν δυνάμεθα νὰ συγκοινωνήσωμεν δῆμος πρὸς δῆμον, καὶ θέλομεν ἐξακολουθήσει εὑρισκόμενοι εἰς τὴν ἀγρίαν ταύτην κατάστασιν, καθόσον ἀφορᾷ τὴν συγκοινωνίαν ἡμῶν, ἐὰν ἡ πρότασίς μου μὴ γείνῃ ἀποδεκτή. Ἐπὶ τῇ βάσει τούτων, παρακαλῶ καὶ πάλιν τὴν Βουλὴν, ὅπως μᾶς παραχωρηθῇ διὰ τὰς τοπικὰς ἡμῶν ἀνάγκας τὸ ⅓ τῶν ἐπιβαλλομένων ἡμῖν νέων φόρων. Ἐπιμένω δὲ εἰς τὴν ὀνομαστικὴν κλῆσιν, ἐλπίζων, ὅτι 15 ἐκ τῶν νήσων ἀντιπρόσωποι θέλουσι τὴν ὑποστηρίξει.

§127ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι 15, οἵτινες ζητοῦν τὴν ὀνομαστικὴν κλῆσιν; (ἐγείρονταί τινες.) Οἱ παραδεχόμενοι τὴν τροπολογίαν τοῦ κ. Σούτσου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον ὅπως ἐτροπολογήθη παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη τὸ ἄρθρον ὅπως ἐτροπολογήθη. Ἄρθρον 4.

§128ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Νεζερίτης ἐζήτησε τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ 4 ἄρθρου.

§129ΝΕΖΕΡΙΤΗΣ. Ἐγὼ, κύριοι, θέλω φανῆ λίαν ἐλευθεριώτερος παρ’ ὅσον τὸ νομοσχέδιον· διότι φρονῶ, ὅτι δὲν γίνεται δι’ αὐτοῦ καλῶς ἡ διάκρισις. Ἄλλως δὲ σκοπεύω νὰ προτείνω καὶ νεωτέραν πρότασιν, διὰ τῆς ὁποίας νὰ ὑπάρξῃ καὶ τὸ ἐφικτὸν τῆς κατασκευῆς ὁδῶν, καὶ νὰ ἐπέλθῃ μία ἱκανοποίησις εἰς ὅλον τὸ Ἔθνος. Φρονῶ, κύριοι, ὅτι, ἀφοῦ διὰ τῶν ἐπαρχιακῶν Ταμείων καθίσταται ἀδύνατος ἡ ἀπόκτησις ὁδῶν, καὶ ἡ συντήρησις αὐτῶν, ἡ σύστασις νομαρχιακῶν Ταμείων ἤθελεν εἶσθαι καταλληλοτέρα εἰς τὸ νὰ ἐπιτύχωμεν ὅ,τι ἐπιδιώκομεν. Εἶναι, κύριοι, ὅλως ἄδικον μία Ἐπαρχία νὰ πληρόνῃ ἐπὶ 30 ἢ καὶ 50 ἔτη φόρους ὁδοποιΐας, καὶ ὅμως οὐδὲν νὰ ἀπολαμβάνῃ. Θὰ ἀναβιβασθῶσι, κύριοι, μέχρι 3,000,000 τὰ ἐκ τῶν φόρων τῆς ὁδοποιΐας εἰσοδήματα τῶν 13 νομῶν· ἑπομένως εἶναι ἱκανὸν τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον ἀνήκει εἰς ἕκαστον νομὸν, διὰ νὰ κατασκευάσῃ ὁδοὺς καὶ συγκοινωνήσωσι μὲ τὴν πρωτεύουσαν τοῦ νομοῦ αἱ ἐπαρχίαι· ἡ δὲ συντήρησις τῶν ὁδῶν νὰ γίνεται διὰ τῶν διοδίων. Εἶναι δὲ ἐπίσης ἄδικον νὰ λαμβάνωνται τὰ ἐκ τῶν ὁδικῶν φόρων εἰσοδήματα μιᾶς ἐπαρχίας, πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦ νὰ κατασκευάζηται ὁδὸς ἐκτὸς αὐτῆς, συνάμα δὲ καὶ ἀπελπιστικόν, διότι εἰς τὴν Ἑλλάδα, δυστυχῶς βλέπομεν καθ’ ἑκάστην τροποποίησιν τῶν νόμων, ὥστε καὶ αὐτὸς ὁ συζητούμενος νόμος πιθανὸν μετὰ τινα ἔτη νὰ τροποποιηθῇ, καὶ τότε πολλαὶ Ἐπαρχίαι δὲν θὰ ἀποκτήσωσιν ὁδοὺς οὔτε μετὰ 15 ἢ 20 ἔτη. Εἴμεθα, κύριοι, γενικοὶ ἐπόπται τῶν ἐθνικῶν συμφερόντων, ἀλλὰ εἴμεθα καὶ μερικοί, καὶ δὲν πρέπει νὰ ἐγείρωμεν τὸ παράπονον, ὅτι πληρόνουσιν αἱ ἐπαρχίαι φόρους, χωρὶς νὰ ἀπολαμβάνωσιν. Ἀνάγκη λοιπὸν νὰ συμβιβάσωμεν καὶ τὸ ἓν καὶ τὸ ἕτερον. Ἄλλως τε, κύριοι, σᾶς παρατηρῶ καὶ ἕτερόν τι, ὅτι μεγαλειτέρα ἀνάγκη ὑφίσταται διὰ τὴν κατασκευὴν ὁδῶν εἰς μεσογειότερα μέρη ἢ εἰς παράλια· διότι προτιμότερον εἶναι τὰ Καλάβρυτα νὰ συγκοινωνήσωσι μὲ τὰς Πάτρας καὶ τὴν Τρίπολιν, ἢ νὰ συγκοινωνήσωσιν αἱ Πάτραι μὲ τὸ Γύθειον ἢ τὴν Σπάρτην, διότι τὸ Γύθειον καὶ ἡ Σπάρτη δύναται νὰ συγκοινωνήσῃ μὲ τὰς Πάτρας καὶ διὰ θαλάσσης, τὰ Καλάβρυτα ὅμως οὔτε μὲ τὰς Πάτρας, ἢ τὴν Τρίπολιν, ἢ μὲ τὸ Ναύπλιον δύνανται νὰ συγκοινωνήσωσι. Διὰ νὰ κατασκευασθῶσιν ἁμαξιταὶ ὁδοὶ εἰς τὴν Πελοπόννησον, ἀνάγκη νὰ κατασκευασθῶσι μία κατὰ μῆκος καὶ ἑτέρα κατὰ πλάτος αὐτῆς μεγάλαι ὁδοί, καὶ τότε γίνονται καὶ αἱ μικρότεραι πολὺ εὐκόλως. Ἐὰν λ. χ. αἱ Πάτραι συνδεθῶσι μὲ τὰ Καλάβρυτα καὶ τὴν Τρίπολιν δι’ ἁμαξιτῆς ὁδοῦ, τότε, ἔχοντες καὶ τὴν ἀπὸ Τριπόλεως εἰς Ναύπλιον ἁμαξιτὴν ὁδὸν, σχηματίζομεν τὴν κατὰ πλάτος μεγάλην ἁμαξιτὴν ὁδὸν τῆς Πελοποννήσου, καὶ διὰ τοῦτο φρονῶ, ὅτι εἶναι ὀρθὸν νὰ παραδεχθῶμεν τὴν ἑξῆς τροποποίησιν, νὰ κατασκευασθῶσι ἐθνικαὶ ὁδοὶ εἰς ἐκεῖνο τὸ μέρος τῆς περιφερείας τοῦ Νομοῦ, εἰς ὃ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἤθελον ἀποφασίσει καὶ ὁρίσει διὰ Β. Διατάγματος.

§130ΡΙΚΑΚΗΣ. Εἶναι τοῦτο.

§131ΝΕΖΕΡΙΤΗΣ. (Ἀναγινώσκει τὴν τροπολογίαν του.) Ὅ,τι γίνεται διὰ νόμου, ἐγὼ λέγω νὰ γίνηται διὰ Β. Διατάγματος, διότι ἄλλως τε, κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον, δίδετε εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὴν εὐκολίαν νὰ ἴδῃ ὅπου εἶναι μᾶλλον ἀναγκαία ἡ ὁδοποιΐα, νὰ τὴν ὑποστηρίξῃ.

§132Ν. ΣΟΥΤΣΟΣ. Καὶ ἐγὼ ἤθελον, ἀλλὰ δὲν μοῦ ἐπετρέψατε.

§133ΠΑΠΑΚΩΣΤΑΣ. Νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ ὁρισθῶσι κατὰ προτίμησιν ὁδοὶ, διότι ἄλλως δὲν θὰ γείνῃ τίποτε, καὶ σᾶς φέρω καὶ παράδειγμα. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος ἐνόμισεν, ὅτι εἶναι τῆς κατεπειγούσης ἀνάγκης νὰ κατασκευασθῇ ὁδὸς μέχρι Λεβαδείας, καὶ ἔκαμε καὶ ἔναρξιν. Ἐὰν σήμερον παραδεχθῶμεν τὸ ἄρθρον ὅπως ἔχει, αἱ ὁδοί, αἱ ὁποῖαι πρέπει νὰ γείνουν, δὲν θὰ γείνουν. Λοιπὸν κατὰ προτίμησιν νὰ κατασκευασθῶσιν αἱ ὁδοὶ αἱ ὁποῖαι ἑνόνουσι τὴν πρωτεύουσαν μὲ τὰ μεθόρια.

§134ΚΑΣΒΙΚΗΣ. Κύριοι, ἡ ἐπαρχία Εὐρυτανίας, ἐξ ἧς ἐκλέγομαι Βουλευτὴς, δὲν ἔχει οὐδεμίαν ὁδὸν, ὄχι ἁμαξιτὴν, ἀλλ’ οὐδὲ βατὴν, διότι ἐπὶ 10 ἔτη οὐδὲ ἓν γεφύρι ἐγένετο, ἐπίσης καὶ ἡ ἐπαρχία Ναυπακτίας δὲν ἔχει μίαν ὁδόν· κατὰ συνέπειαν ἐπρότεινα τὸ ⅓ τῶν εἰσοδημάτων νὰ ἐξοδεύηται κατὰ προτίμησιν εἰς τεχνικὰ ἔργα, τουτέστιν εἰς γεφύρας, διότι ἐλλείψει γεφυρῶν πολλὰ κατ’ ἔτος γίνονται θύματα.

§135ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Περὶ αὐτοῦ τοῦ πράγματος πολλάκις ἐσκέφθην καὶ ὡμίλησα, ἀλλὰ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γείνῃ, διότι πρέπει πρῶτον νὰ χαραχθῇ ἡ ὁδὸς, διὰ νὰ ἴδωμεν ποῦ θὰ γείνῃ τὸ γεφύρι.

§136ΚΑΣΒΙΚΗΣ. Θὰ προστεθῇ ἐδάφιον ά. Παρακαλῶ δὲ τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ παραδεχθῇ τὴν τροπολογίαν μου, τὴν ὁποίαν ἔχω μετὰ τοῦ κ. Ῥοντήρη.

§137ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς δὲν ἔχει ἀντίῤῥησιν καμμίαν.

§138Χ. ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ ἐγὼ ἔχω μίαν τροπολογίαν ἐκεῖ ὅπου λέγει ἀπὸ τὴν Κυνουρίαν, νὰ λέγῃ ἀπὸ τὸ Ἄστρος.

§139ΜΙΛΗΣΗΣ. Μεταξὺ τῶν ἐπὶ τοῦ ἄρθρου τούτου τροπολογιῶν εἶναι καὶ μία ὑπογεγραμμένη παρ’ ἐμοῦ καὶ τοῦ κ. Μήτσα. Ἀλλ’ ἐπειδὴ ἡ ὁδὸς, περὶ ἧς κάμνομεν λόγον εἰς τὴν τροπολογίαν, ἤρξατο ἤδη, καὶ εἶμαι βέβαιος, ὅτι οὐδεμία Κυβέρνησις θέλει ἐγκαταλείψει αὐτὴν, ἀποσύρω τὴν τροπολογίαν μου, διὰ νὰ μὴ θεωρηθῇ καὶ ἡ ὁδὸς αὕτη συγκαταλεγομένη μὲ τὰς λοιπὰς καὶ ὑποτεθῇ ὅτι δύναται ν’ ἀναβληθῇ ἡ περαίωσις αὐτῆς.

§140ΡΟΥΦΟΣ. Εἰς τὸ 4 ἄρθρον, εἰς τὸ ἐδάφιον 7, λέγει (ἀναγινώσκει). Αὕτη ἡ ὁδὸς ἔχει ἀρχίσει καὶ πρέπει νὰ τεθῇ «ἀπὸ Πατρῶν μέχρι.....» καὶ ὄχι..... ἀπὸ Τριπόλεως.

§141ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Βέβαια.

§142Δ. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Εἰς παρελθοῦσαν ἄλλην συνεδρίασιν ὑπέβαλα μίαν τροπολογίαν καὶ εἶπον, ὅτι, διὰ νὰ συγκοινωνήσῃ ἡ Δυτικὴ Ἑλλὰς μὲ τὴν Ἀνατολικὴν, ἔχομεν ἀνάγκην ἑνὸς δρόμου. Ἐδῶ δὲν εἶνε σημειωμένος τοιοῦτος δρόμος· δηλαδὴ, νὰ συγκοινωνῇ τὸ Μεσολόγγιον, ἡ Βόνιτζα, ἡ ἐπαρχία Τριχωνίας, ὁ Βάλτος κτλ. μὲ τὴν Δυτικὴν Ἑλλάδα. Δὲν ὑπάρχει δὲ κανεὶς δρόμος εἰς τὸ Καρπενῆσι.

§143Μ. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰς τὸ νομοσχέδιον ὑπάρχουν δύο ὁδοὶ καὶ μεταξὺ τῶν δύο ὁδῶν ἓν διάστημα· προτείνω νὰ ἑνωθῇ αὐτὸ τὸ διάστημα καὶ νὰ προστεθῇ ἓξ ὡρῶν δρόμος.

§144ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἂς τεθῇ.

§145ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρώτη τροπολογία, ἥτις μεταβάλλει τὸ ἄρθρον, εἶναι ἡ τοῦ κ. Νεζερίτη.

§146ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δὲν πιστεύω νὰ ἐπιμένῃ ὁ κ. Νεζερίτης, πρῶτον, διότι τροπολογεῖ ὅλον τὸ σύστημα, καὶ δεύτερον, διότι δι’ αὐτοῦ τοῦ τρόπου δὲν γίνεται τίποτε.

§147ΝΕΖΕΡΙΤΗΣ. Ἐπιμένω.

§148ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν τροπολογίαν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται ὀλίγοι). Δὲν παρεδέχθη. Ἔρχονται ἤδη αἱ ἄλλαι τροπολογίαι. Ἡ πρώτη εἶναι τοῦ κ. Κασβίκη....

§149ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Τὸ «τριῶν μέτρων παρεκτάσεως» νὰ λείψῃ.

§150ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγκρίνει ἡ Βουλή;

§151ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§152ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἔχομεν ἄλλην τροπολογίαν, νὰ προστεθῇ «ἀπὸ Τριπόλεως εἰς Σπάρτην καὶ Κυνουρίαν.» Εἰς ποίαν πόλιν τῆς Κυνουρίας, κύριε Χριστόπουλε;

§153ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰς τὸ Ἄστρος.

§154ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγκρίνει ἡ Βουλή;

§155ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§156ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Γίνεται δεκτὸν καὶ αὐτὸ· ὥστε θὰ προστεθῇ «ἀπὸ Τριπόλεως εἰς Ἄστρος τῆς Κυνουρίας». Ἄλλη τροπολογία, νὰ προστεθῇ «ἀπὸ Γυθείου μέχρις Ἀρεοπόλεως.»

§157ΚΑΤΡΙΒΑΝΟΣ. Δὲν δεχόμεθα νὰ γείνῃ τίποτε, κ. Πρόεδρε.

§158ΤΙΝΕΣ. Καμμίαν τροπολογίαν δὲν δεχόμεθα.

§159ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Δὲν ἠμποροῦμεν ἡμεῖς νὰ προσδιορίσωμεν μίαν ἑκάστην ὁδὸν, πρέπει νὰ λάβωμεν ἓν σύστημα ὁδῶν. Τὸ κατ’ ἐμὲ, λέγω, ὅτι ἡ πρώτη ἐργασία πρέπει νὰ γείνῃ πρὸς βελτίωσιν τῶν ὑπαρχουσῶν ὁδῶν, τῶν ὁποίων ἡ παραμέλησις τὰς κατέστησεν ἀβάτους. Ἔπειτα νὰ κάμητε τὰς νέας ὁδοὺς, διότι τὰ τεχνικὰ ἔργα μας δὲν εἶναι ποτὲ ἐπιτυχῆ, καὶ αἱ ὁδοὶ εἶναι πολυδάπανοι.

§160ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς δέχεται τὴν προσθήκην τῶν ὁδῶν;

§161ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Μάλιστα.

§162ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν οἱ παραδεχόμενοι νὰ προστεθῇ καὶ ἡ ὁδὸς ἀπὸ Γυθείου εἰς Ἀρεούπολιν παρακαλῶ νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται ὀλίγοι.) Δὲν παρεδέχθη.

§163ΑΘ. Γ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ὅλας τὰς τροπολογίας νὰ θέσητε εἰς ψηφοφορίαν.

§164ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αἱ δύο προηγούμεναι παρεδέχθησαν.

§165ΤΙΝΕΣ. Ὄχι.

§166ΛΟΥΝΤΖΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐρωτᾶτε τὸν κ. Πρωθυπουργὸν ἐὰν ἔχῃ ἀντίῤῥησιν, καὶ ὅταν λέγῃ, ὅτι παραδέχεται, νομίζετε, ὅτι ἡ Βουλὴ παραδέχεται;

§167ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἔγεινε ποτὲ αὐτὸ, ἀλλ’ εἶναι ἀνάγκη νὰ γνωρίζῃ ἡ Βουλὴ, ἐὰν ἐπὶ τροπολογίας τινὸς τοῦ Βουλευτοῦ ἔχῃ ἀντίῤῥησιν ἡ Κυβέρνησις. Ἐπὶ τῶν δύο λοιπὸν προηγουμένων τροπολογιῶν ἡ Βουλὴ ἀπεφάνθη.

§168ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι.

§169ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Ἀπεφάνθη.

§170Α. Γ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἰδέτε τὰ ἐστενογραφημένα πρακτικὰ τί λέγουν;

§171ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὰ πρακτικὰ δὲν ἠμποροῦν νὰ λέγουν ἢ ὅ,τι ἀπεφασίσθη.

§172ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Κύριοι, διατὶ νὰ ἀντιταχθῆτε κατὰ τῆς καταχωρίσεως ὁδῶν τινων ἔτι εἰς τὸ νομοσχέδιον; Δὲν πρόκειται ἢ νὰ βεβαιωθῇ ἡ ἀνάγκη καὶ ἡ χρησιμότης, καὶ βεβαίως αἱ Ἐπαρχίαι, αἱ ὁποῖαι συνεισφέρουν, ἔχουν ἀνάγκην νὰ ἴδουν, ὅτι δὲν ἐλησμονήθησαν τοὐλάχιστον.

§173ΛΟΥΝΤΖΗΣ. Δὲν ἔχομεν ἀντίῤῥησιν, ἀλλὰ νὰ ἐρωτήσητε τὴν Βουλὴν, ἡ ὁποία δὲν ἀντελήφθη.

§174ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ Προεδρεῖον λέγει, ὅτι ἡ Βουλὴ ἀπεφάνθη, ἀλλ’ ἐὰν ἕνεκα τοῦ θορύβου δὲν ἀντελήφθη, ἀλλάσσει τὸ πρᾶγμα.

§175ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀντελήφθη καλῶς καὶ παρεδέχθη.

§176Α. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Συγχωρήσατέ μοι νὰ κάμω μίαν παρατήρησιν. Βεβαίως, χωρὶς νὰ θέλω νὰ ψέξω τὴν Κυβέρνησιν, ἡ ἀφορμὴ προῆλθεν ἐκ τῆς μεγάλης καλοκαγαθίας τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὅστις ἐδέχθη νὰ σημειωθῶσιν ἐν τῷ νομοσχεδίῳ διάφοροι ἄλλαι ὁδοί. Ἡ ἀνάγκη εἶναι γενικὴ, τὸ ἔθνος ἔχει ἀνάγκην νέων ὁδῶν. Ἡ Κυβέρνησις λοιπὸν εἰσήγαγεν αὐτὸ τὸ νομοσχέδιον, ἀλλ’ ἔπταισε, διότι ἠθέλησε νὰ χαράξῃ καὶ μερικὰς ὁδοὺς ὡς τὰς μᾶλλον ἀναγκαίας. Εἰς τὴν Γαλλίαν παρουσιάσθη νομοσχέδιον ἐκ μέρους τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν δημοσίων ἔργων, ὅστις προηγουμένως εἶχεν ἐπισκεφθῆ ὅλην τὴν Γαλλίαν, εἶδε τὰς ἀνάγκας τοῦ τόπου καὶ ἔφερεν νομοσχέδιον ἐντελὲς, διὰ τοῦ ὁποίου ἐζήτει προϋπολογισμὸν 10,000,000,000 καὶ διάστημα δεκαετίας, ἀλλ’ ἐκεῖ δὲν διεγράφη οὔτε ποία ὁδὸς ὤφειλε νὰ κατασκευασθῇ, οὔτε ποῖος σιδηρόδρομος νὰ προτιμηθῇ· ἡ προτίμησις ἀνήκει εἰς τὴν Κυβέρνησιν, διότι αἱ κατασκευαὶ τῶν ὁδῶν δὲν εἶναι ῥοσφέτια, ἑπομένως ἔκαμε κακῶς ἡ Κυβέρνησις νὰ προτιμήσῃ ὁδούς τινας, διότι ἡ προτίμησις ἔφερε τὴν σύγχυσιν. Πρέπει ν’ ἀφήσωμεν λοιπὸν τὴν Κυβέρνησιν ἐλευθέραν, καὶ ὁποίαν ὁδὸν αὕτη εὕρῃ ἀναγκαίαν νὰ κατασκευασθῇ, αὐτὴν νὰ κατασκευάσῃ.

§177ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ. Ἡ Κυβέρνησις δύναται κατὰ προτίμησιν νὰ κατασκευάσῃ οἱανδήποτε ὁδὸν ἐκ τῶν ἐν τῷ νομοσχεδίῳ. Ἠμποροῦν ὅμως νὰ ἦναι καὶ ἄλλοι ὁδοὶ ἀναγκαῖαι, ὥστε ἡ πρότασις τοῦ κ. Πετσάλη λύει ὅλα.

§178Ι. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ὑποστηρίζομεν τὴν πρότασιν τοῦ κ. Πετσάλη.

§179ΛΑΠΠΑΣ. Μάλιστα, καὶ ἐγώ.

§180ΤΙΝΕΣ. Καὶ ἡμεῖς.

§181ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δὲν ἔχω ἀντίῤῥησιν.

§182ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ πρότασις τοῦ κ. Πετσάλη εἶναι, ὅτι αἱ ἐθνικαὶ ὁδοὶ θὰ κατασκευασθῶσι τῇ προτάσει τοῦ ὑπουργικοῦ Συμβουλίου.

§183ΖΑΪΜΗΣ. Μὰ, κύριε Πρόεδρε, πῶς ἐπιτρέπετε νὰ ἐπανέλθωμεν εἰς συζήτησιν, ὅταν ἤρχισεν ἡ ψηφοφορία ἐπὶ τῶν ὑποβληθεισῶν τροπολογιῶν; καὶ πῶς ἐπιτρέπετε τώρα νὰ ὑποβάλλωνται νέαι τροπολογίαι, καταστρέφουσαι τὸ ἄρθρον;

§184Δ. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Κύριοι, ἔχομεν ἕνα νόμον, ὁ ὁποῖος κανονίζει ποῖαι εἶναι αἱ ἐθνικαὶ ὁδοί· τώρα κατασκευάζομεν δι’ ἄλλου νόμου νέας ἐθνικὰς ὁδούς. Πῶς λοιπὸν νὰ μὴ φωνάζωμεν; ἐὰν παραδεχθῆτε τὸ νομοσχέδιον, πρέπει νὰ δεχθῆτε καὶ τὰς τροπολογίας.

§185ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀποσύρονται ὅλαι αἱ τροπολογίαι. Τὰς ἀποσύρει καὶ ἡ Κυβέρνησις;

§186ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δὲν τὰς ἀποσύρει. Δὲν ἐννοῶ διατὶ αὐτὸς ὁ θόρυβος. Ἡ Βουλὴ ἄλλοτε ὥρισε τὰς ἐθνικὰς ὁδοὺς, καὶ διὰ τοῦτο κατεχωρίσθησαν ἐν τῷ νομοσχεδίῳ.

§187Δ. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Μὰ εἶναι ἐθνικαὶ ὁδοὶ αὐταί;

§188ΣΟΥΤΣΟΣ. Μάλιστα.

§189ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Εἶναι δὲ ἐθνικαὶ ὁδοὶ, διότι ἑνόνουν ἢ πρωτεύουσαν μετὰ πρωτευουσῶν ἢ πρωτεύουσαν μετὰ λιμένων. Ἔχουν ὅμως δίκαιον οἱ κύριοι Βουλευταὶ, ζητοῦντες νὰ προστεθῶσι καὶ ἄλλαι ὁδοί· ἄλλως, κατὰ τὴν ἐκτέλεσιν, ἡ Κυβέρνησις θὰ ἐκλέξῃ τὰς ἀναγκαιοτέρας. Διὰ νὰ λείψῃ τὸ παράπονον καὶ νὰ μὴ ἔχωμεν τὴν δυσκολίαν, μὴ τὰς δεχθῆτε ὅλας· ἀλλὰ διατί νὰ τὰς ἀφαιρέσωμεν;

§190Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ὅταν ἔχητε αὐτὸ τὸ σύστημα, αἱ ὁδοὶ μεταξὺ δύο πρωτευουσῶν Ἐπαρχιῶν νὰ ἦναι ἐθνικαὶ, τότε διὰ τί καὶ ἡμεῖς νὰ μὴ ἀπαιτήσωμεν διὰ τὰς Ἐπαρχίας μας, ἡμεῖς οἱ ὁποῖοι δὲν ἔχομεν οὔτε θάλασσαν.;

§191ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Τρεῖς εἶναι εἰς τὰ Καλάβρυτα.

§192Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἀπὸ τὴν ἄκραν τῶν Καλαβρύτων ἕως τὸν δρόμον εἶναι ἐννέα ὧραι.

§193Ι. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Καὶ ἡμεῖς ἐζητήσαμεν μίαν ὁδὸν, καὶ ἡ Βουλὴ δὲν τὴν ἐδέχθη.

§194ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Νὰ προστεθῇ ὁδὸς ἀπὸ Καλαβρύτων μέχρις Ἠλείας.

§195ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Τότε ἀπαλείψατέ τας ὅλας, διὰ νὰ λείψῃ τὸ σκάνδαλον.

§196ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τότε θὰ διατυπωθῇ τὸ ἄρθρον οὕτως· «αἱ κατασκευαστέαι κατὰ προτίμησιν ἐθνικαὶ ὁδοί». Ποῖαι δὲ εἶναι αἱ ἐθνικαὶ ὁδοὶ ὁρίζει ὁ νόμος. «Θέλουν ὁρισθῆ διὰ Β. Διατάγματος, ἐπὶ τῇ προτάσει τοῦ ὑπουργικοῦ συμβουλίου.»

§197ΠΑΠΑΖΑΦΕΙΡΟΠΟΥΛΟΣ. Αἱ ἑκάστοτε ἀνάγκαι παραλλάσσουν· ἀποκλείεται τὸ μέλλον δι’ αὐτοῦ.

§198ΤΙΝΕΣ. Δὲν ἀποκλείεται.

§199ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν οἱ παραδεχόμενοι νὰ μεταβληθῇ τὸ ἄρθρον κατὰ τὴν πρότασιν τοῦ κ. Πετσάλη παρακαλῶ νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Ἀναγινώσκεται τὸ πέμπτον ἄρθρον.)

§200ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Τὸ 7 νὰ γείνῃ 8%.

§201ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις;

§202ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι.

§203ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Κατὰ τὴν ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς πρέπει ν’ ἀπαλειφθῇ ἐκ τῆς φράσεως «τῶν κατὰ τὸ προηγούμενον ἄρθρον ὁριζομένων ὁδῶν» τὸ «κατὰ τὸ προηγούμενον ἄρθρον».

§204ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§205ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παραδέχεται ἡ Βουλὴ μετὰ τὰς τροπολογίας αὐτὰς τὸ ἄρθρον;

§206ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§207ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον παρακαλῶ νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Ἀναγινώσκεται τὸ ἕκτον ἄρθρον.)

§208ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἕκτον ἄρθρον παρακαλῶ νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ σύνολον παρακαλῶ νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη.

§209Α. ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Ἐκπαιδεύσεως). Ὑποβάλλω εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχέδιον περὶ προσκτήσεως δικαιώματος εἰς σύνταξιν διαφόρων ὑπαλλήλων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐκκλησιαστικῶν.

§210ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ τυπωθῇ. Αὔριον ἔχομεν ὡς πρῶτον ἀντικείμενον τὴν τρίτην συζήτησιν τοῦ περὶ μεταβατικῆς ἐθνοφυλακῆς νομοσχεδίου. Λύεται ἡ συνεδρίασις ὥρᾳ 6 καὶ ½ μ. μ.