1878.11.10

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 35

τῆς 10 Νοεμβρίου 1878.

(Παρασκευή.)

Ὥρα 2 μ. μ.

Ἀπαρτίας γενομένης, ἀνεγνώσθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προτεραίας.

§1ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Διὰ τῆς τροπολογίας, ἣν ἐπρότεινα χθές, κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ ἄρθρου 78, καὶ ἡ Βουλὴ παρεδέχθη, περὶ παρατάσεως τοῦ δικαιώματος τῶν ὑπαξιωματικῶν πρὸς ἀνακατάταξιν, ἐνόμιζον, φρονῶ δ’ ὅτι καὶ ἡ Βουλὴ τοῦτο ἐνόει, ὅτι ἡ διάταξις αὕτη ἀποβλέπει μόνους τοὺς ἤδη ὑπηρετοῦντας, ὅτι δ’ ἐν τῷ μέλλοντι θὰ γίνωνται δεκτοὶ μέχρι συμπληρώσεως δεκαπενταετοῦς ὑπηρεσίας, καὶ τοῦτο πρέπει νὰ σημειωθῇ.

§2Ν. ΣΟΥΤΣΟΣ. Κατὰ τὴν συζήτησιν ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 116 ἀποφασίζομεν. Ἰδοὺ δὲ πῶς ἐγὼ νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ τροποποιηθῇ τὸ ἄρθρον τοῦτο. «Ἡ ἐν τῷ ἄρθρῳ 77 τοῦ παρόντος νόμου διάταξις περὶ ἀνακατατάξεως τῶν ὑπαξιωματικῶν μέχρις ἀποκτήσεως τοῦ δικαιώματος πρὸς σύνταξιν ἀποστρατείας ἀφορᾷ τοὺς κατὰ τὴν πρώτην ἐφαρμογὴν τοῦ παρόντος Νόμου εἰς τὰ σώματα ἢ τὰ καταστήματα τοῦ κατὰ γῆν στρατοῦ εὑρεθησομένους ὑπαξιωματικούς. Οἱ μετὰ τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ παρόντος νόμου ὑπαξιωματικοὶ γίνονται δεκτοὶ πρὸς ἀνακατάταξιν μέχρι συμπληρώσεως δεκαπενταετοῦς ὑπηρεσίας ἐν τῷ ἐνεργῷ στρατῷ. Αἱ περὶ προσόντων πρὸς ἀνακατάταξιν ὑφιστάμεναι διατάξεις μένουσιν ἐν ἰσχύϊ.»

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγκρίνει ἡ Βουλὴ τὰ πρακτικὰ ὡς ἔχουσιν;

§4Θ. ΖΑΪΜΗΣ. Νὰ μείνῃ τὸ ἄρθρον ὅπως ἐτροπολογήθη· κατὰ τὴν συζήτησιν δ’ ἑνὸς τῶν ἑπομένων ἄρθρων, ἐπιφέρομεν τὴν δέουσαν τροποποίησιν δι’ εἰδικῆς διατάξεως.

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νὰ σημειωθῇ ἡ ἐξήγησις αὕτη εἰς τὰ σημερινὰ πρακτικά;

§6ΤΙΝΕΣ. Βεβαίως· ὅ,τι ἐλέχθη θὰ σημειωθῇ.

§7ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ἐγκρίνονται τὰ πρακτικά;

§8ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§9ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπεβλήθησαν ἀναφοραὶ αʹ) τοῦ Ἰωάννη Πρεβεδούρου, ἐνοικιαστοῦ τῶν διοδίων ἀπὸ Πειραιῶς εἰς Ἀθήνας, ὅστις ὑποστὰς ζημίας, ἕνεκα τοῦ ἐν τῇ Ἀνατολῇ πολέμου, ἐξαιτεῖται τὴν ἀπαλλαγήν του ἐν μέρει ἀπὸ τῆς πρὸς τὸ Δημόσιον ὀφειλῆς του· βʹ) τινῶν τῶν ἐν ταῖς φυλακαῖς Πύλου καταδίκων, ἐξαιτουμένων ν’ ἀπονεμηθῇ καὶ εἰς αὐτοὺς Β. χάρις. Θὰ παραπεμφθῶσιν ἀμφότεραι εἰς τὴν ἁρμοδίαν Ἐπιτροπήν.

§10ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ὑποβάλλω τὸ Διάταγμα, τὸ ὁποῖον ἐζητήσατε, περὶ τῶν προβιβασμῶν. (Καταθέτει αὐτὸ εἰς τὸ Προεδρεῖον.) Λυποῦμαι, διότι δὲν βλέπω παρόντα τὸν ἀξιότιμον Βουλευτὴν ἐκ Καρυστίας, Πρόεδρον τῆς ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ Ἐπιτροπῆς κ. Κοντόσταυλον, διὰ νὰ τῷ καταδείξω, ἐὰν ἤθελεν ἀνατρέξει εἰς παρῳχημένους χρόνους, ὅτι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον διὰ τῆς δηλώσεώς του ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἐζήτησε, πολλάκις πολλοὶ ἐκ τῶν Ὑπουργῶν τὸ ἐζήτησαν ἐκ τῆς Βουλῆς, ἀλλ’ ἀτυχεῖς περιστάσεις καὶ διάφορα ἄλλα μέτρα ἐμπόδισαν τὸ τοιοῦτον. Πολλάκις ὑπέβαλον εἰς τὴν Βουλὴν ὡς Ὑπουργὸς νομοσχέδια ὀργανικὰ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν, δι’ ὧν ἐπεδίωκον νὰ ἐμποδίσω χιλίας παρεκτροπὰς συμβαινούσας κατὰ τὴν διεξαγωγὴν τῆς ὑπηρεσίας, ὡς ἐκ τῆς καταστάσεως τῶν πραγμάτων, διὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ κανονιζομένας. Ἠθέλησα λοιπὸν διὰ τῶν νομοσχεδίων αὐτῶν νὰ ἄρω ἀπὸ τοῦ Ὑπουργείου ἐκείνου πάντα πειρασμόν, ἀλλ’ ἀτυχῶς δὲν ἠξεύρω πῶς ἐστάθην ἀτυχὴς, καὶ οὐδὲν ἐκ τῶν σπουδαίων ἐκείνων ὀργανικῶν νομοσχεδίων, συμφώνως πρὸς τὴν ἐπιθυμίαν τοῦ Προέδρου τῆς ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ Ἐπιτροπῆς καὶ τὴν ἐπιθυμίαν ἐπίσης τοῦ ἐντίμου Βουλευτοῦ κ. Σιμοπούλου, συνεζητήθη καὶ ἐπεψηφίσθη. Τὰ νομοσχέδια αὐτὰ ὑπάρχουσιν ἤδη τυπωμένα· πολλάκις παρεκάλεσα τὴν Βουλὴν θερμῶς νὰ τὰ ἐπιψηφίσῃ ὡς νομοσχέδια τῆς ὑπηρεσίας, γινομένης μέχρι τοῦδε διὰ διαταγμάτων. Τοιοῦτον νομοσχέδιον ἰδίως εἶναι ὁ νόμος περὶ προσόντων τῶν ὑπαλλήλων τοῦ οἰκονομικοῦ κλάδου, νόμος, ὁ ὁποῖος θὰ κλείσῃ πᾶσαν θύραν καταχρήσεως, νόμος, διὰ τοῦ ὁποίου θὰ παύσῃ εἰς τὸ ἑξῆς νὰ εἰσέρχηται εἰς τὴν ὑπηρεσίαν ἡ ἀνικανότης. Τὸν νόμον τοῦτον, ἐπαναφέρων εἰς τὴν Βουλήν, τὴν παρακαλῶ θερμῶς νὰ ἐπισπεύσῃ τὴν ἐπιψήφισίν του, διότι θὰ φέρῃ εἰς τὴν ὑπηρεσίαν μεγίστην βελτίωσιν καὶ μεγάλην οἰκονομίαν. Ὡσαύτως εἶχον ὑποβάλει καὶ τὸν νόμον τὸν ὀργανικὸν τῶν Λιμεναρχείων, ἀλλ’ οὐδέποτε εἰσηκούσθην, καὶ ὡς ἐκ τούτου διέπονται τὰ τῶν Λιμεναρχείων δι’ ὀργανικῶν διαταγμάτων, καὶ ἐννοεῖται ἐντεῦθεν τί δύναται νὰ ἐπέλθῃ, καὶ τί γίνεται ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ. Ὑποβάλλω πάλιν καὶ αὐτὸ τὸ νομοσχέδιον καὶ παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ ἐπισπεύσῃ τὴν ἐπιψήφισιν αὐτοῦ, φέρουσα ὁποίας δήποτε τροπολογίας ἐπιθυμεῖ. Ἐκτὸς τῶν δύω αὐτῶν σπουδαίων νομοσχεδίων, ὑπάρχει καὶ ἕτερον σπουδαῖον νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ὑπέβαλον καὶ ἄλλοτε δὶς, καὶ ἐπαναλαμβάνω καὶ σήμερον νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλήν. Τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ἀφορᾷ τοὺς μηχανικοὺς τοῦ ναυτικοῦ. Τὸ σῶμα τοῦτο, ἕνεκεν τῆς αὐξήσεως τοῦ ναυτικοῦ, κατέστη σήμερον τὸ σπουδαιότατον, τὸ ἀναγκαιότατον, καὶ τὸ πολυπληθέστερον· τοῦτο δὲ διέπεται ἄνευ νόμου, καὶ ἐννοεῖτε ἐντεῦθεν τί προσγίνεται εἰς τὴν ὑπηρεσίαν. Παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ ἐπισπεύσῃ τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου τούτου, διότι εἶναι, ὡς εἶπον, σπουδαιότατον καὶ ἀναγκαιότατον. Θὰ ἐπιφέρῃ δὲ περὶ τὰς 80,000 δραχμῶν οἰκονομίαν κατ’ ἔτος· διότι, ὡς ἔχουσι τὰ πράγματα σήμερον, ἀναγκαζόμεθα πολλάκις ἁδρῶς νὰ τοὺς πληρόνωμεν, καὶ ἐκτὸς τούτου νὰ μὴ τοὺς ἔχωμεν, ὅταν τοὺς θέλωμεν, καὶ ἰδίως μάλιστα, ὅτε αἱ περιστάσεις εἶναι ἔκτακτοι. Τῶν τριῶν τούτων νομοσχεδίων, τὰ ὁποῖα εἶναι ἡ ζωὴ τοῦ ναυτικοῦ καὶ θὰ κανονίσωσι τὸν προϋπολογισμὸν, ὥστε αἱ δαπάναι νὰ γίνωνται διὰ νόμου καὶ δὲν θ’ ἀφήσωσι θύραν παραβάσεων, παρακαλῶ καὶ πάλιν τὴν Βουλὴν νὰ ἐπισπεύσῃ τὴν συζήτησιν καὶ ἐπιψήφισιν, ὡς κατεπειγόντων. Ἰδοὺ ὅτι ἐξεπλήρωσα τὴν ἐπιθυμίαν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Ἐπιτροπῆς ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ.

§11ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ τυπωθῶσι καὶ θὰ διανεμηθῶσι. Ἐτυπώθη τὸ νομοσχέδιον περὶ ἀποξηράνσεως καὶ ἀρδεύσεως τοῦ Βιωτικοῦ πεδίου. Τί ἀποφασίζει ἡ Βουλή;

§12ΤΙΝΕΣ. Νὰ σταλῇ εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν, ἥτις ἐντὸς τριῶν ἡμερῶν νὰ φέρῃ τὴν ἔκθεσίν της.

§13ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐτυπώθησαν τρία νομοσχέδια φορολογικά. Νὰ παραπεμφθῶσιν εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν τῶν Οἰκονομικῶν ἢ νὰ ἐγγραφῶσιν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν;

§14ΡΟΥΦΟΣ. Εἶναι τὰ ἐτήσια;

§15ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα.

§16ΠΟΛΛΟΙ. Νὰ ἐγγραφῶσιν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§17Α. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Κύριοι Βουλευταὶ, ὑπάρχει διάταξις εἰς τὴν νομοθεσίαν μας, ἡ ὁποία ἐπροκάλεσε πολλάκις πόλεμον μεταξὺ τῶν δικαστηρίων, πρὸς βλάβην τῶν διαδίκων. Ἡ διάταξις αὕτη εἶναι ἡ περὶ ἀνατροπῆς τῶν δικῶν, ἡ τοῦ ἄρθρου 483 τῆς Πολ. Δικονομίας, ἥτις ὁρίζει, ὅτι πᾶσα δίκη, ἐὰν δὲν ἐξακολουθήσῃ ἐπὶ 3 ἔτη, ἐξαλείφεται μεθ’ ὅλων τῶν συνεπειῶν της, καὶ οἱ διάδικοι ἐπανέρχονται εἰς ἣν στάσιν ἦσαν πρότερον. Ἀλλ’ ἡ διάταξις αὕτη ἐγέννησε τὸ ἑπόμενον σπουδαῖον ζήτημα, ἐὰν, ἀνατρεπομένης τῆς μετ’ ἀνακοπὴν δίκης μετὰ τῆς ἐρήμην ἀποφάσεως, συνανατρέπεται καὶ ἡ ἐρήμην ἀπόφασις, ἢ μόνον ἡ μετ’ ἀνακοπὴν διαδικασία. Τὸ ζήτημα εἶναι σπουδαιότατον, διότι ἐξ αὐτοῦ ἐξαρτᾶται ὁ ἐρήμην δικασθεὶς νὰ χάσῃ τὸ ὅλον τῆς δίκης, ἀνυπεράσπιστος. Ὁ Ἄρειος Πάγος ἐξέδωκε διαφόρους ἀποφάσεις, δι’ ὧν παραδέχεται, ὅτι ἀνατρέπεται ὅλη ἡ δίκη· ἐξέδωκεν ὅμως ὁ ἴδιος Ἄρειος Πάγος καὶ ἄλλας νεωτέρας ἀποφάσεις, δι’ ὧν παραδέχεται τὸ ἐναντίον, ὅτι δηλ. δὲν ἀνατρέπεται ἡ ἐρήμην ἀπόφασις. Τώρα καταλαμβάνετε, ὅτι ἐκ τῆς ἀντιθέτου ἑρμηνείας, τὴν ὁποίαν αὐτὸ τὸ δικαστήριον ἔδωσεν, ἀναιρεῖται ἡ ἀγαθὴ τῆς κοινωνίας γνώμη περὶ τῆς ὀρθότητος τῶν νόμων καὶ τῆς ἀκριβοῦς ἐννοίας αὐτῶν. Ἕνεκα τούτου καλεῖσθε νὰ ἀποφασίσητε, ὅπως δώσητε τὴν ἀληθῆ ἑρμηνείαν ἐπισήμως, καὶ διὰ τοῦτο ὑποβάλλω τὴν ἑξῆς πρότασιν, διὰ νὰ παύσῃ καὶ ὁ πόλεμος μεταξὺ τῶν δικαστηρίων πρὸς βλάβην τῶν διαδίκων· ἡ πρότασίς μου περιέχει καὶ τοὺς λόγους, οἱ ὁποῖοι συνηγοροῦν ὑπὲρ τῆς ἑρμηνείας αὐτῆς, καὶ παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ πράξῃ ὅ,τι ἐγκρίνει. Παρακαλῶ δὲ συγχρόνως καὶ τὴν Κυβέρνησιν νὰ σκεφθῇ ἐπὶ τῆς προτάσεώς μου ταύτης, διότι ἔχω τὴν πεποίθησιν, ὅτι μολονότι οἱ κ.κ. Βουλευταὶ ἔχουσι τὸ δικαίωμα νὰ ὑποβάλλωσι νόμους καὶ ὅτι δύνανται νὰ συντελέσωσιν εἰς μετρίασιν τῶν πικριῶν τῶν διοικουμένων καὶ εἰς κατάδειξιν τῶν πλημμελῶν συστημάτων, εἶναι ἀδύνατον νὰ ἐπιτύχωσιν ἐντελῶς, ἐὰν ἡ Κυβέρνησις δὲν υἱοθετήσῃ τὰς προτάσεις αὐτῶν ἢ παράσχῃ τὴν συνδρομήν της. Διὰ τοῦτο λοιπὸν παρακαλῶ τὴν Κυβέρνησιν νὰ τὸ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν καὶ ἀποφανθῇ.

§18Γ. ΡΟΥΦΟΣ. Κατὰ τὴν παρελθοῦσαν σύνοδον τῆς Βουλῆς ἐγένετο γνωστὸς ὁ θάνατος τοῦ ἀειμνήστου ὑποναυάρχου Σαχτούρη. Ἡ Βουλὴ ἀμέσως τότε παμψηφεὶ ἀπεφάσισε νὰ συστήσῃ τὴν οἰκογένειαν τοῦ ὑποναυάρχου Σαχτούρη εἰς τὴν πρόνοιαν τῆς Κυβερνήσεως. Μέχρι σήμερον, μ’ ὅλον ὅτι ἄλλα νομοσχέδια, ὁμοίας φύσεως, ὑπεβλήθησαν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, τὸ νομοσχέδιον τὸ ὁποῖον ἡ Βουλὴ ἀπῄτησεν ὑπὲρ τῆς ῥηθείσης ἀναξιοπαθούσης οἰκογενείας δὲν ὑπεβλήθη. Θὰ παρακαλέσω λοιπὸν τοὺς κκ. ὑπουργοὺς τῶν Οἰκονομικῶν καὶ Ναυτικῶν νὰ ὑποβάλωσι τὸ ταχύτερον τὸ προσῆκον νομοσχέδιον, ὅπως ἐντὸς τῆς συνόδου αὐτῆς συζητηθῇ καὶ ἐπιψηφισθῇ. Ἡ οἰκογένεια τοῦ ἀειμνήστου Σαχτούρη ἔχει δικαιώματα ἀναμφισβήτητα, ἃ εὐγνωμόνως ὀφείλουν ν’ ἀναγνωρίσωσιν οἱ ἀντιπρόσωποι τοῦ ἔθνους.

§19ΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Μία τῶν ἐπαρχιῶν, ἡ ὁποία πάσχει ἐφέτος ἀπὸ ἐλλείψεις πολυειδεῖς, εἶναι καὶ ἡ ἐπαρχία τῶν Καλαβρύτων· διότι ἡ ἐπαρχία αὕτη, συγκειμένη ἐκ γεωργῶν καὶ κτηματιῶν, ἔπαθε πολὺ, ἅτε τῶν μὲν σιτηρῶν αὐτῆς καταστραφέντων, τῆς δὲ σταφίδος της πωληθείσης εἰς περιωρισμένας τιμάς. Μοὶ ἦλθε μία ἀναφορὰ, ἥτις φέρει πλέον τῶν 100 ὑπογραφῶν. Πληροφοροῦμαι δὲ ἐξ αὐτῆς καὶ ἐξ ἐπιστολῶν, ὅτι ἡ ἐπαρχία αὕτη εὑρίσκεται σχεδὸν ἐν ἐπαναστάσει, ἑτοιμάζουσα καὶ πλῆθος ἀναφορῶν νὰ ὑποβάλῃ καὶ ἐνοχλήσῃ τὸ Κοινοβούλιόν σας. Διατείνονται ἐν τῇ ἀναφορᾷ, ἣν παρουσιάζω, ὅτι δι’ ὅσα ὀφείλουσιν ἐκ προικοκτησιῶν καὶ δεκαετῶν πιστώσεων ζητοῦνται παρ’ αὐτῶν τόκοι ἀπὸ τοῦ 1855, ἐνῷ συνάμα καταδιώκονται νὰ πληρώσωσι καὶ τὰς καθυστερουμένας δόσεις. Παρακαλοῦσι λοιπὸν τὴν Βουλὴν καὶ τὸ Ὑπουργεῖον νὰ φροντίσωσι καὶ λάβωσι μέτρα ἀνασταλτικὰ καταδιώξεως, συνάμα δὲ ληφθῇ πρόνοια εὐεργετικὴ διὰ τὸ μέλλον, διότι ἀδυνατοῦσι νὰ πληρώσωσι, καὶ μάλιστα εἰς περίστασιν, καθ’ ἣν στεροῦνται καὶ τοῦ ἐπιουσίου ἄρτου. Ἐλπίζω, ὅτι θέλω ἀκουσθῆ ἐν ὥρᾳ, καθ’ ἣν, καθ’ ἃς ἔχω πληροφορίας, ὁ μὲν σῖτος εἰς τὰ Καλάβρυτα τιμᾶται 56 λεπτὰ, ὁ δὲ ἀραβόσιτος 38. Παρακαλῶ λοιπὸν τὴν Βουλὴν νὰ εὐαρεστηθῇ καὶ παραπέμψῃ τὴν ἀναφορὰν αὐτὴν εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, διὰ νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὸ περιεχόμενον καὶ διατάξῃ ὅ,τι εἶναι καὶ νόμιμον καὶ δίκαιον καὶ φιλάνθρωπον συγχρόνως.

§20ΦΙΛΗΜΩΝ. Ἐν τῇ χθὲς τὴν ἑσπέραν διὰ τοῦ γαλλικοῦ κομισθείσῃ «Ἐφημερίδι τῶν Συζητήσεων», τῇ γαλλικῇ, κατεχωρίσθη ἀλληλογραφία τις ἐξ Ἀθηνῶν, ἐν ᾗ ἐκτίθενται πολλὰ καὶ περίεργα. Ἡ ἀλληλογραφία εἶναι ἀνώνυμος, δὲν φέρει ὑπογραφὴν, διηγεῖται δὲ τὴν τελευταίαν ὑπουργικὴν κρίσιν, ἐκθέτει τὰς περιπετείας τῆς κρίσεως ταύτης καὶ ἐκτιμᾷ αὐτὰς, καθ’ ὃ κέκτηται δίκαιον πᾶς τις νὰ ἐκτιμᾷ τὰ πολιτικὰ γεγονότα. Ἀλλὰ ὁ γράφων προσέθετο καὶ τὰ ἑπόμενα, ἅτινα, κατὰ λέξιν μεταφράσας, ἀναγινώσκω. «Ἀλλὰ μᾶλλον ἔφερεν εἰς ἀγανάκτησιν τὸ κοινὸν ἡ διαγωγὴ τοῦ κ. Τρικούπη (ὁμιλεῖ περὶ τοῦ κ. Τρικούπη Πρωθυπουργοῦ ὄντος.) Μὴ ἀρκεσθεὶς ν’ ἁρπάσῃ διὰ ταχυδακτυλουργίας τὴν ἐξουσίαν, κατὰ τὴν ἔκφρασιν ἐφημερίδος τινὸς τῶν Ἀθηνῶν, ὁ πολιτικὸς ἀνὴρ οὗτος, ἐπὶ τοσοῦτον ἐπελάθετο ἑαυτοῦ, ὥστε ἐξύβρισεν ἀπὸ τοῦ βήματος τὴν μεγάλην εὐεργέτιδα τῆς Ἑλλάδος, τὴν Γαλλίαν, ἧς ἡ γενναιοφροσύνη οὐδέποτε ἔλειψεν εἰς τὸ ἑλληνικὸν ἔθνος. Παραφερόμενος ὑπὸ τῆς ῥητορικῆς του ὁρμῆς, ὁ κ. Τρικούπης εἶχε τὴν ἀφροσύνην νὰ εἴπῃ, ὅτι ὁ κ. Κουμουνδοῦρος κατέστη ὁ πράκτωρ τοῦ φιλογαλλισμοῦ ἐν τῇ Ἑλλάδι καὶ ὅτι ἐν γνώσει ἐγένετο ἡ ἠχὼ τῶν κενῶν ὑποσχέσεων τοῦ Βάδδιγκτων, ὅπως ἐξαπατήσῃ τὴν Ἑλλάδα. Σταματῶ, γράφει ὁ ἀνταποκριτὴς, διότι ἡ χείρ μου ἀρνεῖται νὰ γράψῃ τὰ παρ’ ἀγνώμονος κατὰ τῆς Γαλλίας ἐκστομισθέντα φρενοληρήματα ταῦτα. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι ὁ κ. Τρικούπης κατενόησε τὸ ἀποτρόπαιον τῶν κατηγοριῶν τούτων, διότι ἔσπευσε νὰ ἐνεργήσῃ, ὅπως ἀπαλειφθῇ ἀπὸ τῶν πρακτικῶν τῆς Βουλῆς ἡ περίοδος αὕτη τοῦ λόγου αὐτοῦ. Οὐχ ἧττον ἡ κοινὴ γνώμη ἐστιγμάτισεν, ὡς ἦν ἀξία στιγματισμοῦ, τὴν διαγωγὴν τοῦ κ. Τρικούπη. Ἐφημερὶς δέ τις τῶν Ἀθηνῶν, ὁ «Τηλέγραφος,» ἔκρινεν, ὅτι ὤφειλε νὰ διαμαρτυρηθῇ κατὰ τῆς ἀγνωμοσύνης τοῦ κ. Τρικούπη ἐν ὀνόματι τοῦ ἀγανακτήσαντος Ἑλληνισμοῦ.» Κύριοι, καθόσον ἀφορᾷ τὴν οὐσίαν τῆς διηγήσεως αὐτῆς, κρίνω ἀνάξιον ὅλων ἡμῶν νὰ ἐπιληφθῶ ἐξηγήσεως ἢ ἑρμηνείας τινός. Ἀφίνω εἰς τὴν συνείδησιν παντὸς ἀνθρώπου, ἔχοντος καὶ τὸ ἐλάχιστον αἴσθημα τῆς τιμῆς, ν’ ἀποδώσῃ τὸ οἰκεῖον ὄνομα εἰς ἐκεῖνον, ὅστις τόσῳ παρατόλμως διέστρεψε γεγονότα πάνδημα. Εἶσθε μάρτυρες οἱ πάντες, ἐὰν τοιοῦτοι λόγοι, οἷοι οἱ ἐν τῇ ἀλληλογραφίᾳ μνημονευόμενοι, ἐῤῥέθησάν ποτε ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς ἑλληνικῆς Βουλῆς. Ἡ ἑλληνικὴ Βουλὴ οὐδέποτε ἤκουσε τοιαύτας ἐκφράσεις, τοὐναντίον μάλιστα τῆς ἁβρότητος ὑπερέβη καὶ αὐτὰ τὰ λελογισμένα ὅρια, ὁσάκις ὁ λόγος ἦλθε περὶ τῶν ξένων ἐθνῶν. Περὶ αὐτῆς τῆς Τουρκίας πότε ἠκούσθησαν λόγοι δυσμενεῖς; Ἐναντίον οὐδενὸς ἐκ τῶν εὐρωπαϊκῶν ἐθνῶν, ἐπαναλαμβάνω καὶ ἐκ τρίτου, καὶ πρὸ πάντων ἐναντίον τῆς Γαλλίας, σφάλλω καὶ τὴν ἐξαίρεσιν αὐτὴν φέρων, ἐναντίον οὐδενὸς ἔθνους ἐῤῥέθη ποτὲ ὕβρις ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ἤ τις δυσμενὴς λόγος. Ἀπέναντι λοιπὸν τοιαύτης πρὸς τὴν ἀλήθειαν ἀντιθέσεως, ἀπέναντι συκοφαντίας τόσῳ τερατώδους, οἵα ἡ ἐν τῇ ἀνταποκρίσει τῆς «Ἐφημερίδος τῶν Συζητήσεων» περιεχομένη, ἀνάξιον εἶναι κατ’ οὐσίαν νὰ δοθῇ ἀπάντησις. Ἀλλ’ ὑπάρχουσι περιστάσεις τινὲς, αἵτινες δικαιολογοῦσι τὴν πρότασιν, ἣν σκοπεύω νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν ἐκτίμησιν ὑμῶν. Τὰ ψεύδη, ἅτινα ἠκούσατε, ἐδημοσιεύθησαν ἐν ἐφημερίδι, ἥτις δὲν εἶναι ἁπλῆ τις ἐφημερίς· εἶναι ἐφημερὶς ἀπολαύουσα μεγίστης ὑπολήψεως καθ’ ὅλον τὸν κόσμον, ἐφημερὶς, ἥτις ἀναγινώσκεται παρ’ ὅλων· ἀρκεῖ νὰ εἴπω, ὅτι εἶναι τὸ Journal des Débats. Ὁ πᾶς κόσμος λοιπὸν ἀνέγνωσεν, ὅτι ἐν τῇ ἑλληνικῇ Βουλῇ ἐξυβρίσθη παρὰ Πρωθυπουργοῦ Ἕλληνος ἡ Γαλλία. Δεύτερον διὰ τῆς ἀφηγήσεως αὐτῆς προσεβλήθη ἡ τιμὴ καὶ ἡ ὑπόληψις τοῦ ἡμετέρου Προεδρείου· διότι παρουσιάζεται ἐν αὐτῇ ὡς συνεργὸς τῆς πλαστογραφίας καὶ τῆς ἀλλοιώσεως τῶν πρακτικῶν. Τρίτον ἡ ἔκθεσις αὕτη ἡ ψευδὴς ἐγράφη εἰς ἐποχὴν, ἣν κρίνω περιττὸν νὰ χαρακτηρίσω ἐνώπιον ὑμῶν. Οἱ πάντες γινώσκετε, ὅτι εἶναι ἐποχὴ λίαν κρίσιμος διὰ τὴν πατρίδα ἡμῶν· πολλὰ ζητήματα ἐθνικὰ ἡμῶν μένουσιν ἐκκρεμῆ, ἔχομεν δὲ πρὸ πάντων ἀνάγκην τῆς ὑποστηρίξεως καὶ τῆς εὐμενείας τῶν μεγάλων Δυνάμεων, ὅπως τὰ ζητήματα αὐτὰ λυθῶσιν ὑπὲρ ἡμῶν. Ἀφίνω εἰς ὑμᾶς νὰ ἐκτιμήσητε, ὁποῖον θὰ ἦναι τὸ ἀποτέλεσμα, ἐὰν πιστευθῇ παρὰ τῷ γαλλικῷ ἔθνει, ἔστω καὶ πρὸς στιγμὴν, ὅτι εἷς ἄνθρωπος, ὅστις ἦτο Πρωθυπουργὸς καὶ ὅστις ὑπεστηρίχθη παρὰ τῆς πλειονοψηφίας τῆς Βουλῆς, εἶπε τὰς λέξεις, τὰς ὁποίας τόσον ἄδικος συκοφάντης ἔθηκεν εἰς τὰ χείλη αὐτοῦ. Δὲν ἀναλαμβάνω τὴν ὑπεράσπισιν αὐτοῦ· ὁ κ. Τρικούπης εἶναι ἱκανὸς νὰ ὑπερασπίσῃ ἑαυτὸν μόνος καθ’ οἱωνδήποτε συκοφαντῶν· ὁμιλῶ περὶ τοῦ κ. Τρικούπη ὡς Πρωθυπουργοῦ, ὡς ἀντιπροσωπεύοντος τὴν ἐπίσημον Ἑλλάδα. Νομίζω, ὅτι οὐδ’ ἐπὶ μίαν στιγμὴν ὀφείλομεν νὰ ἀφήσωμεν νὰ πιστευθῇ, εἴτε παρὰ τοῖς Γάλλοις, εἴτε παρὰ τοῖς λοιποῖς ἔθνεσι τῆς Εὐρώπης, ὅτι εὑρέθη οὐχὶ πλέον ἁπλοῦς Βουλευτὴς, ἀλλὰ αὐτὸς ὁ Πρωθυπουργὸς, ὁ κατέχων ἀνωτέραν θέσιν ἐν τῇ Βουλῇ καὶ ὑποστηριζόμενος ὑπὸ τῆς πλειονοψηφίας αὐτῆς, τοιαῦτα εἰπὼν, οἷα εἰς τὰ χείλη τοῦ κ. Τρικούπη ἔθετο ἡ συκοφαντία. Νομίζω, ὅτι ὀφείλομεν νὰ παρακαλέσωμεν τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Βουλῆς, ἵνα ἐντὸς τῆς αὔριον συνεννοηθῇ μετὰ τοῦ ἀντιπροσώπου τῆς Ἑλλάδος ἐν Παρισίοις, ὅπως δοθῇ κατηγορηματικὴ καὶ ῥητὴ διάψευσις τῶν περὶ ὧν ὡμίλησα συκοφαντιῶν. Ἡ δὲ διάψευσις αὕτη, ἐννοεῖται, δὲν ἀφορᾷ εἰς τὸ πρόσωπον τοῦ κ. Τρικούπη οὔτε εἰς ἄλλον, ἀλλὰ εἰς τὴν τιμὴν καὶ εἰς τὴν ὑπόληψιν τῆς Ἑλλάδος καὶ εἰς τὰ συμφέροντα τοῦ Ἑλληνισμοῦ. Ἐπίσης πρέπει νὰ διασκεδασθῇ καὶ ἡ ὑπόνοια αὕτη, ὅτι τὸ Προεδρεῖον τῆς Βουλῆς προέβη εἰς τὴν ἀλλοίωσιν τῶν πρακτικῶν.

§21ΤΙΝΕΣ. Διὰ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν νὰ γείνῃ τοῦτο.

§22ΦΙΛΗΜΩΝ. Περὶ τοῦ τρόπου, καθ’ ὃν θὰ γείνῃ ἡ διάψευσις, δὲν ἐπιμένω· ἂς ἐξευρεθῇ ὁ καταλληλότερος καὶ ὁ ἀποτελεσματικώτερος.

§23ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἤκουσα τὴν πρωίαν καὶ ἐγὼ ὅτι εἶναι κἄτι περὶ Τρικούπη εἰς τὴν «Ἐφημερίδα τῶν Συζητήσεων»· δὲν ἠδυνάμην δὲ ποτὲ νὰ φαντασθῶ, ὅτι περιέχεται ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἀνέγνωσε πρὸ ὀλίγου ὁ κ. Φιλήμων. Ἠσθάνθην δὲ καὶ ἐγὼ εἰς τὸ ἄκουσμα ἐκείνην τὴν ἀγανάκτησιν, τὴν ὁποίαν ἠσθάνθητε βεβαίως ὅλοι. Δὲν πρέπει νὰ μείνωμεν εἰς τὴν ἁπλῆν ἔκφρασιν, διότι ἐδῶ ἀποκαλύπτετε, κύριοι, ὠργανισμένην καὶ διὰ τὸ ἐξωτερικὸν τὴν συκοφαντίαν. Ἐδῶ βλέπω ἐπισημοποιούμενον τοῦτο, καὶ ἡ ἐπισημοποίησις τῆς ὠργανισμένης συκοφαντίας ἤρχισε νὰ διαδηλοῦται ἐκ τῆς μυστικῆς συνεδριάσεως καὶ εἰς τὰς ἐπαρχίας. Γνωρίζετε ὅλοι τί διεδόθησαν εἰς τὰς ἐπαρχίας.

§24ΡΩΜΑΙΟΣ. Ὅ,τι διεδόθη δὲν ἦτο καὶ ψεῦμα. Ἦτο ψεῦμα, ὅτι ἐπῆρες 3,000 φράγκα διὰ νὰ ὑπάγῃς εἰς τὴν Ῥώμην; (Θόρυβος.)

§25ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Πάντοτε σὺ διακόπτεις.

§26ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Μὴ ἐρεθίζεσθε, φίλε κύριε Πετσάλη· ἄφες νὰ λέγῃ· γνωρίζεις, ὅτι ἔχουν τινὲς τὸ δικαίωμα τοῦ διακόπτειν, χωρὶς νὰ ἔχουν ἐκεῖνο τοῦ νὰ λαμβάνουν τὴν ἀπάντησιν. Ἡ συκοφαντία, λέγω, ἐπεξετάθη καὶ κατέλαβε τὴν πλειονοψηφίαν τῶν δημοσιογραφικῶν ὀργάνων, τῶν ἀνηκόντων εἰς τὴν μερίδα τῆς κυβερνήσεως. Αἱ ἐφημερίδες τῆς ἀντιπολιτεύσεως πρὸ πολλοῦ οὔτε λόγον κἂν κατὰ τῶν ἀντιθέτων κάμνουν, ἐνῷ αἱ ἐφημερίδες τῆς κυβερνήσεως, τινὲς μάλιστα αὐτῶν, ἔλαβον ἔργον τὸ συκοφαντεῖν. Καὶ δὲν φθάνει τοῦτο μόνον, ἀλλὰ ἤρχισεν ἡ συκοφαντία, ὡς βλέπετε, νὰ ἐκτείνηται καὶ ἐκτὸς τῶν ὁρίων τοῦ Βασιλείου, καὶ δικαιούμεθα νὰ προκαλέσωμεν τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως αὐτῆς, διότι τὰ ὄργανα αὐτὰ δὲν εἶναι ξένα ἀπὸ τὴν ἐπίβλεψιν τῆς Κυβερνήσεως. Ἐκεῖνος, ὅστις ἔγραψε τὸ ἄρθρον ἐκεῖνο εἰς τὴν «Ἐφημερίδα τῶν Συζητήσεων», δὲν θέλω νὰ εἴπω ὅτι τὸ ἔγραψε, κοινοποιήσας τοῦτο προηγουμένως εἰς τοὺς Ὑπουργοὺς, οἵτινες βεβαίως, πιστεύω, ἦσαν ξένοι εἰς ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα αὐτὸς ἔγραψεν, ἀλλὰ καὶ ἂν δὲν τὸ προεκοινοποίησε, θὰ τὸ μετεκοινοποίησε, θέλων νὰ δείξῃ ὅτι προσέφερεν ἐκδούλευσιν. Καὶ ἂν ἐπρόκειτο περὶ ἁπλοῦ ἀτόμου, ἴσως δὲν θὰ ἦτο τόσον δεινὸν τὸ πρᾶγμα, ἀλλὰ πρόκειται, ὡς πολὺ καλὰ σᾶς εἶπεν ὁ κ. Φιλήμων, περὶ πρωθυπουργοῦ· ὅ,τι δὲ εἶναι τὸ μέγιστον, πρόκειται νὰ παρασταθῇ, ὅτι ἡ Ἑλλὰς τρέφει ἐντὸς αὑτῆς πολιτικὴν μερίδα, τὴν ὑποστηρίζουσαν τὸν κ. Τρικούπην, ἡ ὁποία δῆθεν ὄχι μόνον ἐλησμόνησε τὰς προηγουμένας πρὸς τὴν Ἑλλάδα εὐεργεσίας τῆς Γαλλίας, ἀλλὰ ἐλησμόνησε καὶ αὐτὸ τὸ νωπὸν, τὸ χθεσινὸν, ὅτι εἰς στιγμὴν καθ’ ἣν αἱ εὐρωπαϊκαὶ δυνάμεις συνελθοῦσαι εἰς Συνέδριον ἐν Βερολίνῳ ἔδειξαν πλατωνικὸν μόνον ἔρωτα πρὸς τὴν Ἑλλάδα, ἂν δὲ ἔλειπεν ἡ πρωτοβουλία τῆς Γαλλίας καὶ ἡ ὑποστήριξις τῆς Ἰταλίας, ὅλος ὁ πλατωνικὸς ἐκεῖνος ἔρως ἤθελε μείνει ἄγονος καὶ δὲν ἤθελε συμπεριληφθῆ εἰς τὴν συνθήκην τοῦ Βερολίνου τὸ ἄρθρον 24, ἡμεῖς δῆθεν ἐλησμονήσαμεν καὶ αὐτὸ ἀκόμη, καὶ εἷς Πρωθυπουργὸς Ἕλλην ἐξεστόμισε τοιούτους λόγους. Αὐτὸ εἶναι συστηματικὴ συκοφαντία καὶ χεῖρον. Ἠθέλησαν νὰ διαδώσωσιν εἰς τὸ κοινὸν τῆς Γαλλίας, ὅτι καὶ ὁ Πρόεδρος τῆς Βουλῆς ἔμεινεν ἀτάραχος καὶ δὲν ἠθέλησε νὰ περιστείλῃ τὸν ἀγορεύοντα, ἔστω καὶ Πρωθυπουργὸν, ὅτι ἡ Βουλὴ τὰ ἤκουσεν ἀταράχως, καὶ ὅτι τὴν ἐπαύριον ἔγεινε πλαστογραφία εἰς τὰ πρακτικά. Αὐτὸ, κ. Πρόεδρε, σκεφθῆτέ το καὶ σεῖς, εἴδατε ποίαν θέσιν σᾶς πλάττουσι, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἦναι ἀνεκτόν Δὲν φοβοῦμαι, ὅτι ἡ κυβέρνησις τῆς Γαλλίας, δὲν φοβοῦμαι ὅτι ὁ κ. Βάδιγκτων θέλει πιστεύσει τὰ τοιαῦτα, διότι ἔχει τὸν πρέσβυν του ἐνταῦθα, ὁ ὁποῖος δύναται νὰ τὸν πληροφορήσῃ καλλίτερον ἀπὸ τοὺς συκοφάντας· φοβοῦμαι ὅμως τὴν ἐπιῤῥοὴν, τὴν ὁποίαν δύναται ν’ ἀσκήσῃ ἐπὶ τῆς κοινῆς γνώμης τῆς Γαλλίας τοιαύτη αἰσχρὰ συκοφαντία, διαδιδομένη διὰ τοῦ Débats, καὶ τοῦτο πρέπει νὰ τὸ ἀποκρούσωμεν δι’ ὅλων τῶν τρόπων. Ἐγὼ προτείνω, χωρὶς ν’ ἀντιτείνω εἰς τὴν πρότασιν τοῦ κ. Φιλήμονος, τὸ ἑξῆς· ἀντίγραφον τῶν σημερινῶν πρακτικῶν ν’ ἀποσταλῇ εἰς τὴν «Ἐφημερίδα τῶν Συζητήσεων» καὶ νὰ καταχωρισθῇ εἰς αὐτὴν, διὰ νὰ ἀναγνωσθῇ παρ’ ὅλων ἐκείνων, οἵτινες ἀνέγνωσαν τὴν συκοφαντίαν. Παρατηρῶ εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὅτι ἐγὼ πιστεύω ἐν πλήρει πεποιθήσει καὶ εἰλικρινείᾳ, ὅτι οὐδὲν γινώσκει ἡ Κυβέρνησις καὶ οἱ Ὑπουργοὶ, ἀλλὰ πιστεύω ἀκόμη, ὅτι, ὅταν ἡ Κυβέρνησις θελήσῃ νὰ ἐξετάσῃ, θὰ ἀνακαλύψῃ τὸν συκοφάντην. Τοῦτο ἀπαιτεῖ ἡ Βουλὴ ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν, ν’ ἀνακαλύψῃ τὸν συκοφάντην, καὶ ἐὰν ἦναι ὑπάλληλος, νὰ τὸν ἀποδιώξῃ, ἐὰν δὲ ἦναι ἄνθρωπος συχνάζων εἰς τὰς οἰκίας τῶν Ὑπουργῶν, νὰ γείνῃ φανερὸν ὅτι τοῦ ἀπηγόρευσαν νὰ εἰσέλθῃ τοῦ λοιποῦ εἰς τὰ οἰκήματά των.

§27ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. (Πρωθυπουργός). Μίαν λέξιν, κύριοι, μόνον, διὰ νὰ μὴ πιστευθῇ ἡ συκοφαντία, τὴν ὁποίαν ἀπευθύνουν ἐναντίον μας· εἶπον καὶ ἐπαναλαμβάνω, ὅτι ἡ Κυβέρνησις οὐδεμίαν ἔχει κυβερνητικὴν ἐφημερίδα, καὶ ἐγὼ σᾶς βεβαιῶ, ὅτι ὄχι μόνον δὲν λαμβάνω γνῶσιν οὐδενὸς ἄρθρου, οὔτε ἐσωτερικῆς οὔτε ἐξωτερικῆς ἐφημερίδος πρὶν, ἀλλ’ οὔτε τὰς ἀναγινώσκω, διότι δὲν ἔχω καιρόν. Τὸ «Ἐθνικὸν Πνεῦμα» θεωρεῖται ἴσως ἡ πλέον πλησιάζουσά με ἐφημερὶς, καὶ ὅμως οὐδεμίαν ἔχω γνῶσιν τῶν γραφομένων — κακῶς κάμνετε κινοῦντες τὴν κεφαλὴν, κ. Σέρβε, διότι ὅ,τι λέγω ἀπὸ τοῦ βήματος εἶναι ἀλήθεια καὶ μόνη ἀλήθεια. Λοιπὸν, κύριοι, ἀδιαφορῶ τί γράφουν αἱ ἐφημερίδες· ἐπαναλαμβάνω μόνον, ὅτι ἐγὼ ὁ ἴδιος οὔτε ἀναγινώσκω ἐφημερίδας, ἐκτὸς τῶν διαφόρων νέων καὶ ἐνίοτε μόνον τῆς «Ὥρας», ὡς ἀντιπολιτευομένης. Βεβαίως, κύριοι, οὐδεὶς παρευρεθεὶς εἰς τὴν Βουλὴν ἤθελε συγχωρήσει νὰ γραφῇ ὅ,τι ἐγράφη εἰς τὴν «Ἐφημερίδα τῶν Συζητήσεων», διότι αὐτὰ δὲν εἶναι ἀληθῆ. Βεβαίως ὁ κ. Τρικούπης δὲν εἶπεν ὅ,τι λέγεται ὅτι εἶπε σχετικῶς πρὸς ἐμὲ καὶ περὶ ἐμοῦ ὡς πρὸς τὰς σχέσεις μου πρὸς τὴν Γαλλικὴν Κυβέρνησιν κτλ. Αὐτὰ βεβαίως δὲν ἐλέχθησαν, ἑπομένως κανεὶς δὲν ἤθελε δεχθῆ νὰ ἐπαναληφθῶσι.

§28Γ. ΡΟΥΦΟΣ. Ὁ κ. Λομβάρδος, εἶπεν, ὅτι ἐκ συστήματος ἡ κυβερνητικὴ μερὶς τοὺς συκοφαντεῖ ὄχι μόνον διὰ τῶν ἐφημερίδων, ἀλλὰ καὶ δι’ ὅσων λέγονται ἐν ταῖς ἐπαρχίαις παρὰ τῶν φίλων της. Ὡς μέλος τῆς συμπολιτεύσεως δὲν δέχομαι τοιαύτας ὕβρεις· ἐξ ἐναντίας ὀφείλω νὰ βεβαιώσω τὸ ἐναντίον, ὅτι ἡ μερὶς τῆς ἀντιπολιτεύσεως συκοφαντεῖ τὴν τῆς συμπολιτεύσεως. (θόρυβος). Ὀφείλω νὰ τὰ εἴπω, διὰ νὰ γραφοῦν εἰς τὰ πρακτικὰ, ἀφοῦ ἐπιθυμῶν διὰ τῶν σημερινῶν πρακτικῶν νὰ ἀναιρέσουν τὰ εἰς τὰς ἐφημερίδας καταχωρισθέντα. Ἐζήτησαν τὴν μυστικὴν συνεδρίασιν, ἐγνώσθησαν ὅσα ἐγνώσθησαν ἐν αὐτῇ, καὶ ἐν τούτοις κατόπιν ἀκόμη ἐξηκολούθησαν κακοβούλως νὰ συκοφαντοῦν τὴν κυβερνητικὴν μερίδα. Διὰ τοῦτο διαμαρτύρομαι καθ’ ὅλων τῶν ἐκφράσεων, τὰς ὁποίας ὁ κύριος Λομβάρδος ἠθέλησε νὰ ἐπιῤῥίψῃ κατὰ τῆς συμπολιτεύσεως, διὰ νὰ καλύψῃ τὴν εὐθύνην τῶν φίλων του.

§29ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Πρὸς ἐπικύρωσιν τῶν λόγων, ὅτι οὐ μόνον ἡ Κυβέρνησις, ἀλλὰ καὶ ἡ μερὶς ἡ παρακολουθοῦσα τὴν Κυβέρνησιν μομφὰς καὶ συκοφαντίας διασπείρει τῇδε κἀκεῖσε κατὰ τῆς ἀντιπολιτεύσεως, ἠκούσθη παρὰ μέλους τῆς ἀντιπολιτεύσεως, ὅτι ἀπόδειξις τρανωτάτη τοῦ τοιούτου εἶναι αἱ ἐφημερίδες, αἱ ὑποστηρίζουσαι τὴν Κυβέρνησιν. Αἱ ἐφημερίδες, ἐν ἄλλαις λέξεσιν, αἱ ὑποστηρίζουσαι τὴν Κυβέρνησιν, ἀναφέρουσι λόγους ἢ γεγονότα τοιαῦτα, τὰ ὁποῖα δύνανται νὰ χαρακτηρισθῶσιν ὡς συκοφαντία, καὶ τὰ γεγονότα ἐκεῖνα ὑπέβαλεν ἡ Κυβέρνησις ἢ ἡ μερὶς, ἡ παρακολουθοῦσα τὴν Κυβέρνησιν. Ἀλλὰ, κύριοι, αὐτὸ τὸ ὑμέτερον ἐπιχείρημα, ἐὰν τὸ ἐπικαλεσθῶμεν ἡμεῖς, θὰ σᾶς ἀποδείξωμεν, ὅτι τοιαύτας συκοφαντίας, τοιαῦτα ψευδῆ γεγονότα, τοιαύτας φαντασιώδεις διαπλάσεις ἀπαντᾷ τις εἰς τὰς ἐφημερίδας τῆς ἀντιπολιτεύσεως καθ’ ἡμῶν.....

§30ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Εἰς ποίας ἐφημερίδας;

§31ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Καὶ ὅμως οὐδεὶς διενοήθη νὰ κατηγορήσῃ ἐπὶ τούτῳ συνάδελφόν του. Ἀνέγνωσα τοιαύτας συκοφαντίας, καὶ μ’ ὅλον τοῦτο εἰς οὐδένα ἀπέδωσα, οὔτε ἠδυνάμην οὔτε ἐτόλμησα νὰ ὑποθέσω, ὅτι αὐταὶ αἱ συκοφαντίαι ἐγράφησαν ὑπὸ τὰς ἐμπνεύσεις συναδέλφων τῆς ἀντιπάλου μερίδος. Θέλετε ἀποδείξεις; Λάβετε τὴν Ἀλήθειαν ἀνὰ χεῖρας (Θόρυβος) Μὰ, κύριοι, διατὶ ταράττεσθε, θέλω νὰ σᾶς καταδείξω, ὅτι τὸ ἐπιχείρημά σας εἶναι ὅλως διόλου ἄτοπον, διότι εἴπετε προηγουμένως. Ἡ ἐφημερὶς ὑποστηρίζει τὴν Κυβέρνησιν, ἄρα εἶναι ἐφημερὶς Κυβερνητική· κατὰ τὸν αὐτὸν τρόπον δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν, ἐφημερὶς πολεμοῦσα τὴν Κυβέρνησιν, ἄρα ἐφημερὶς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως.

§32ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Δὲν εἶναι.

§33ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Ὁσάκις ἀνέγνωσα τὴν Ἀλήθειαν, εἶδον ὅτι τὰ κύρια αὐτῆς ἄρθρα ἐπιπίπτουσι κατὰ τῆς Κυβερνήσεως (θόρυβος). Μετὰ τὴν μυστικὴν συνεδρίασιν θὰ ἴδητε γραφόμενον ἐν αὐτῇ, ὅτι ὁ ἀρχιπετσωματᾶς Βαλσαμάκης μετὰ τῆς συνοδείας του ἐκ Κεφαλλήνων. Καὶ ποῖοι εἶναι οἱ Βαλσαμάκης καὶ Κεφαλλῆνες; Ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι οὔτε κἂν ἐγνώριζον τί θὰ εἴπωσι πετσώματα. Ἐννοῶ τί εἶπεν ὁ κ. Φιλήμων, διότι ὁ κ. Τρικούπης, ἐκτὸς τοῦ ὅτι εἶναι πολιτικὸς, εἶναι καὶ Ἕλλην, καὶ ἂν εἶχε τοιαῦτα αἰσθήματα, δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ τὰ ἀπαγγείλῃ ἀπὸ τοῦ βήματος. Λοιπὸν ἐννοεῖται, ὅτι τὰ λεχθέντα ἐν τῇ ἐφημερίδι ἐκείνῃ, ἢ τὰ ἀποδιδόμενα εἰς τὸν κ. Τρικούπην εἶναι πλάσματα τῆς φαντασίας. Ἀλλ’ ὅταν μετὰ τὰ λεχθέντα ὑπὸ τοῦ κ. Φιλήμονος, ἀπ’ εὐθείας κηρύττεται ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ὅτι συκοφαντία τακτοποιημένη καὶ συστηματικὴ ἐνεργεῖται παρὰ τῆς Κυβερνήσεως, τότε θέλετε νὰ σταυρώσωμεν τὰς χεῖρας καὶ νὰ δεχθῶμεν τὰς τοιαύτας μομφὰς, διὰ νὰ μὴ καταβιβάσωμεν τὸ ζήτημα, ἀφ’ οὗ σεῖς πόσον χαμηλὰ τὸ ἐθέσατε. Πρὸς τούτοις, ὅταν λέγηται συμπολίτευσις, ῥίπτεται ἡ μομφὴ καθ’ ὅλων ἡμῶν, καὶ πᾶσα σιωπὴ θεωρεῖται ὡς ἀποδοχὴ τῶν μομφῶν. Ἰδοὺ ἡ ἀνάγκη ἀπὸ τοῦ βήματος ν’ ἀποκρούσῃ τις τὰς τοιαύτας μομφάς. Αὐτὰ ἤθελον νὰ σᾶς εἴπω, διὰ νὰ μὴ παρεξηγηθῇ ἡ σιωπὴ κατὰ αἰτιάσεων τοιούτων.

§34ΡΙΚΑΚΗΣ. Λυποῦμαι, κύριοι, διότι ἡ ὑπόθεσις, ἡ ὁποία ἀπήτει τὴν γενικὴν ὁμοφωνίαν τοῦ Κοινοβουλίου, ἔδωκεν ἀφορμὴν εἰς ἀντεγκλήσεις. Ὁ κ. Φιλήμων μᾶς ἐγνωστοποίησεν ἓν γεγονὸς, τὸ ὁποῖον δὲν ἠδύνατο, εἰμὴ νὰ προκαλέσῃ τὴν ἀγανάκτησιν ὅλων ἡμῶν, γεγονὸς ὅμως, τὸ ὁποῖον πάντες πρέπει νὰ ἀποδώσωμεν εἰς πρόσωπον ξένον καὶ τοῦ Κοινοβουλίου καὶ τῆς Κυβερνήσεως. Εἰς τοιαύτην περίστασιν ἡ Βουλὴ δὲν ἔχει τίποτε νὰ πράξῃ ἢ διὰ τῆς διαψεύσεως νὰ στιγματίσῃ τὴν συκοφαντίαν· ν’ ἀποστείλῃ δὲ μετὰ πάσης ἐπισημότητος ῥητὴν ἀναίρεσιν τῆς συκοφαντίας. Δὲν παραδέχομαι, οὔτε ὁ κ. Λομβάρδος εἶπεν ὅ,τι τῷ ἀπέδωκαν.

§35ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ὁ κ. Λομβάρδος μᾶς ἐσυκοφάντησεν ὅλους.

§36ΡΙΚΑΚΗΣ. Ὁ κ. Λομβάρδος ἐννοοῦσεν ὅτι ἐφημερίδες τινὲς, αἱ ὁποῖαι, κατὰ τὴν ἰδέαν του, ἀνήκουν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, συκοφαντοῦσιν ἐξέχοντα πρόσωπα πολιτικὰ, ἐνῷ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς μᾶς εἶπε, καὶ δὲν δύναμαι ἢ νὰ τὸ πιστεύσω, ὅτι δὲν ἔχουν σημασίαν πολιτικὴν αἱ ἐφημερίδες αὗται. Ὕστερον ἀπὸ τὴν ἐξήγησιν αὐτὴν νομίζω, ὅτι εἶναι περιττὴ πᾶσα περαιτέρω συζήτησις, καὶ πρέπει νὰ παραδεχθῶμεν τὴν πρότασιν τοῦ κ. Φιλήμονος.

§37ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι περιττὸν, νομίζω, ἀπευθυνόμενος πρὸς ὑμᾶς, νὰ βεβαιώσω ὡς Πρόεδρος τῆς Βουλῆς, ὅτι οὐδέποτε ἐλέχθησαν ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ ὅσα ἐν τῷ ἀπὸ 4|16 Νοεμβρίου φύλλῳ τῆς γαλλικῆς «Ἐφημερίδος τῶν Συζητήσεων» ἀναφέρονται ὡς λεχθέντα ὑπὸ τοῦ κ. Τρικούπη, καὶ ὅτι, ἐάν ποτε ἐλέγοντο, δὲν ἤθελον μείνει ἄνευ τῶν ἀπαιτουμένων παρατηρήσεων οὔτε ἐκ μέρους τοῦ Προέδρου οὔτε ἐκ μέρους τῆς Βουλῆς. Περιττὸν θεωρῶ ἐπίσης νὰ προσθέσω, ὅτι καὶ τὰ γραφόμενα εἰς τὸ αὐτὸ φύλλον περὶ ἀλλοιώσεως τῶν πρακτικῶν εἶναι αὐτόχρημα μῦθος.

§38ΡΟΥΦΟΣ. Ὀφείλετε νὰ προσθέσητε, ὅτι ὅσα εἶπεν ὁ κ. Λομβάρδος εἶναι αὐτόχρημα συκοφαντία.

§39ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Λομβάρδος δὲν ὡμίλησε περὶ πρακτικῶν· ἐγὼ ὡμίλησα ὡς πρὸς τὰ πρακτικά.

§40ΦΙΛΗΜΩΝ. Δὲν εἶχον ἀνάγκην τῆς ἐξηγήσεως τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, διὰ νὰ πεισθῶ, ὅτι οὐδεμίαν συμμετοχὴν δύναται νὰ ἔχῃ εἴτε εἰς τὰ παρὰ τῆς σήμερον μνημονευθείσης γαλλικῆς ἐφημερίδος γραφέντα, εἴτε ἀλλαχοῦ δημοσιευόμενα ψευδῆ γεγονότα, ἢ τὰς ὕβρεις. Τὰς ὕβρεις ἐν γένει πᾶς καλῆς ἀνατροφῆς ἄνθρωπος ἀπεχθάνεται, δὲν ἠδύνατο δὲ ἢ ν’ ἀποδοκιμάσῃ ἀνὴρ τῆς πολιτικῆς καὶ κοινωνικῆς θέσεως τοῦ κ. Κουμουνδούρου. Ἐπίσης πιστεύω, ὅτι μετ’ ἀγανακτήσεως ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἀποκρούει καὶ ἑτέραν τινὰ ἀξίωσιν, περιεχομένην ἐν τῇ ἀλληλογραφίᾳ ἐκείνῃ, ἀλλ’ αὐτὸ ἐν παρενθέσει τὸ λέγω, ὅτι εἶναι ἀρχηγὸς τοῦ κόμματος, τὸ ὁποῖον μόνον ἐπιθυμεῖ τὸ μεγαλεῖον τοῦ Ἔθνους.

§41ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δὲν γίνεται διάκρισις μεταξὺ τῶν Ἑλλήνων.

§42ΦΙΛΗΜΩΝ. Βεβαίως τὸ μεγαλεῖον τοῦ Ἔθνους εἶναι ἡ εὐχὴ καὶ ὁ σκοπὸς παντὸς Ἕλληνος.

§43ΤΙΝΕΣ. Δέν ἀκούομεν, κύριε Πρόεδρε.

§44ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Καθήσατε, κύριοι, παρακαλῶ.

§45ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἀνησυχοῦσί τινες ἐν τοῖς θεωρείοις.

§46ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡσυχάσατε, παρακαλῶ, κύριοι. Οἱ θορυβοῦντες νὰ ἐξέλθωσιν.

§47ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ὁ κ. Φιλήμων ὑπέβαλε πρότασιν;

§48ΦΙΛΗΜΩΝ. Θὰ ὑπέβαλον τὴν πρότασιν, ἀλλὰ νομίζω, ὅτι εἶναι περιττὴ μεθ’ ὅσα εἶπεν ὁ κ. Πρόεδρος.

§49ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μεταβαίνομεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§50ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Τί ἔγεινε;

§51ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀπέσυρε τὴν πρότασίν του ὁ κ. Φιλήμων, ἀρκεσθεὶς εἰς τὴν διαβεβαίωσιν, τὴν ὁποίαν ἔδωκα.

§52ΡΙΚΑΚΗΣ. Δὲν θὰ κάμητε τίποτε;

§53ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὰς παρατηρήσεις, τὰς ὁποίας ἔκαμον ἐν συντόμῳ, θ’ ἀνακοινώσω εἰς τὸν ἐν Παρισίοις ἐπιτετραμμένον τῆς Ἑλλάδος μὲ τὴν παραγγελίαν νὰ τὰς κοινοποιήσῃ εἰς τὴν «Ἐφημερίδα τῶν Συζητήσεων». Τὸ παραδέχεται ἡ Βουλή;

§54ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§55ΖΑΪΜΗΣ. Κατ’ ἐντολὴν τῆς Βουλῆς.

§56ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βεβαίως. Μεταβαίνομεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, εἰς τὴν ἐξακολούθησιν τοῦ περὶ στρατολογίας νόμου. (Ἀναγινώσκεται τὸ ἄρθρον 81, γινόμενον 82.)

§57ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου τούτου ἐγένετο μία προσθήκη, ἣν δὲν δύναμαι νὰ ἐννοήσω, καὶ ἐφ’ ὅσον τὴν ἐννοῶ, δὲν δύναμαι ν’ ἀποδεχθῶ, προσθήκη εἰς τὸ προηγούμενον σχέδιον καὶ εἰς τὸ σχέδιον, τὸ ὁποῖον εἶχε συνταχθῆ ἐπὶ τῆς οἰκουμενικῆς. Ἡ ὑπὸ ὅρους ἐθελουσία κατάταξις γίνεται κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ ἄρθρου τούτου ὑπὸ τοὺς αὐτοὺς περιορισμοὺς, ὑπὸ τοὺς ὁποίους γίνεται καὶ ἡ ἄνευ ὅρων ἐθελουσία κατάταξις. Ἡ ἄνευ ὅρων ἐθελουσία κατάταξις ἐπιτρέπεται οὐχὶ μόνον ἀπὸ τοῦ 22 ἔτους, δηλαδὴ ἀπὸ τοῦ 21 συμπεπληρωμένου, ἀλλὰ ἀπὸ τοῦ 18. Κατὰ πολλῷ μείζονα λόγον ἡ ἄδεια αὕτη ἔπρεπε νὰ γίνεται εἰς τὸν ἐθελουσίως κατατασσόμενον ὑπὸ ὅρους, διότι ἡ τάξις αὕτη τῶν ἐθελοντῶν εἶναι τάξις μᾶλλον μορφωμένη· ἀλλὰ ὄχι μόνον δὲν γίνεται ἠπιωτέρα ἐπέκτασις, ἀλλὰ τὸ δικαίωμα τῆς κατατάξεως ἀπὸ τοῦ 18 ἔτους ἀφῃρέθη. Νομίζω, ὅτι αὐτὸ δὲν θὰ ἐγένετο σκοπίμως καὶ θὰ προέρχηται ἐκ γραφικοῦ λάθους, τὸ ὁποῖον βεβαίως πρέπει νὰ διορθώσωμεν, διότι ἄλλως θὰ προέλθῃ περιορισμὸς, ὁ ὁποῖος θὰ καταστρέψῃ τὰ εὐεργετήματα τῆς διατάξεως ταύτης.

§58ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις.

§59ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν διαγράφονται αἱ τελευταῖαι λέξεις τοῦ ἄρθρου. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον, μετὰ τὴν διαγραφὴν αὐτὴν, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 82.

§60ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἡ Ἐπιτροπὴ ἀφῄρεσεν ἓν ἄρθρον, τὸ ὁποῖον ὑπῆρχεν ἐν τῷ σχεδίῳ καὶ τὸ ὁποῖον μοὶ φαίνεται, ὅτι πρέπει νὰ μείνῃ. Τὸ ἄρθρον ἐκεῖνο λέγει. «Ἐπίσης εἰσὶ δεκτοὶ πρὸ τῆς ὑπὸ τοῦ στρατολογικοῦ συμβουλίου κληρώσεως τῶν στρατευσίμων τοῦ δήμου εἰς ὑπὸ ὅρον ἐπὶ ἓξ μῆνας κατάταξιν ἐθελουσίαν, οἱ εὐδοκιμήσαντες εἰς ἐξετάσεις γενομένας κατὰ τοὺς νομοὺς ἐπὶ τῇ βάσει προγραμμάτων ὁρισθησομένων διὰ Β. Διατάγματος, ἐκδοθησομένου τῇ προτάσει τοῦ ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργοῦ. Ὅσοι τῶν ἐν τῷ παρόντι ἄρθρῳ καὶ τῷ ἀμέσως προηγουμένῳ διαλαμβανομένων νέων μὴ κριθῶσιν ἱκανοὶ διὰ τὴν στρατιωτικὴν ὑπηρεσίαν, καθ’ ἣν ἐποχὴν προσφέρονται πρὸς ἐθελουσίαν ὑπὸ ὅρον κατάταξιν ἐπὶ ἓξ μῆνας, ἀναβάλλονται καὶ κατατάσσονται, ὅταν ἀποκτήσωσι τὴν ἱκανότητα ταύτην.» Κατὰ τὸ ἀρχικὸν νομοσχέδιον τὸ δικαίωμα τῆς ἐθελουσίας κατατάξεως δὲν περιορίζεται εἰς τοὺς φοιτητὰς καὶ μαθητὰς, ἀλλ’ ἐκτείνεται εἰς πάντα πολίτην, ὁ ὁποῖος ἤθελε νὰ καταταχθῇ ὑπὸ ὅρον μετὰ ἐξετάσεις. Ἐνομίσαμεν, ὅτι τῷ ὄντι δὲν ἔπρεπεν αὐτὴν τὴν εὐκολίαν νὰ περιορίσωμεν μόνον εἰς τοὺς εὐτυχήσαντας νὰ γνωρίζουν ὀλίγα γράμματα, ἀλλὰ νὰ τὴν ἐπεκτείνωμεν, εἰς πάντα πολίτην, εἰς πάντα χωρικόν, ἱκανὸν νὰ ὑπηρετήσῃ, καὶ ἐν ἀνάγκῃ, νὰ μένῃ ἐν τῇ οἰκίᾳ του. Ἐὰν νομίζῃ ἡ Βουλή, ὅτι πρέπει τὸ εὐεργέτημα νὰ ἐπεκταθῇ εἰς ὅλους τοὺς κατοίκους, τότε πρέπει νὰ προστεθῇ τὸ ἄρθρον.

§61ΣΟΥΤΣΟΣ. Αὐτὸ τὸ πρᾶγμα εἶναι ἀνεφάρμοστον. Εἰς ὅλην τὴν Ἑλλάδα θὰ κάμωμεν ἐξεταστικὰ σχολεῖα.

§62Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ὁ σκοπὸς τῶν εὐεργετικῶν αὐτῶν διατάξεων εἶναι χάριν τῶν βαθμολόγων. Ὁ γαλλικὸς νόμος λέγει, ὅτι αἱ ἐθελούσιαι κατατάξεις δὲν δύνανται νὰ ὑπερβῶσι τὰ 4%, διότι, ἂν τὸ δικαίωμα αὐτὸ ἔμενεν ἀπόλυτον, τότε βεβαίως μόνιμος στρατὸς δὲν θὰ ὑπῆρχεν. Ἐθεωρήθη λοιπὸν ἀναγκαία ἡ διάταξις χάριν τῆς ἐκπαιδεύσεως τῶν ἀτόμων, τὰ ὁποῖα θὰ καταρτισθῶσι βαθμολόγοι. Ἐὰν τὸ δικαίωμα τοῦτο κάμητε ἀπόλυτον καὶ ἐπιτρέψητε εἰς πάντα νέον ἄγοντα τὸ δέκατον ὄγδοον ἔτος νὰ προσέρχηται εἰς δῆθεν ἐξετάσεις, λέγω δὲ δῆθεν, διότι αἱ ἐξετάσεις καὶ εἰς τὰ πλεῖστα καταστήματα τῶν εὐρωπαϊκῶν κρατῶν θεωροῦνται ἀκόμη πλημμελεῖς, κρίνατε τώρα περὶ τῆς Ἑλλάδος· τότε θὰ καταργήσετε ἐντελῶς τὸν μόνιμον στρατόν. Κατὰ συνέπειαν ἀποκρούω τὴν πρότασιν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, διότι δὲν θὰ ἔχητε κλήρωσιν πλέον, διότι θὰ προσέρχωνται ἐξ ὅλων τῶν δήμων καὶ χωρίων οἱ ἄγοντες ἡλικίαν 18 ἐτῶν καὶ θὰ ζητήσουν νὰ ἐξετασθῶσι, νὰ ἐξετασθῶσι στρατιωτικὰ πράγματα ἀπὸ στρατιωτικὰς ἐπιτροπάς, αἱ ὁποῖαι θὰ χορηγήσωσιν εἰς πάντα νέον ὡς ῥουσφέτιον τὴν ἑξάμηνον ἐθελουσίαν κατάταξιν. Δι’ αὐτοὺς τοὺς λόγους νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ μείνωμεν εἰς τὸ σχέδιόν μας.

§63ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Μοὶ φαίνεται, ὅτι ὁ κ. Μαυρομιχάλης παρεξήγησε τὸν νόμον. Θὰ εἶχε δίκαιον, ἂν ἐπρόκειτο περὶ νέων διαμενόντων ἐν τῷ στρατῷ, ἐὰν ἐπρόκειτο ἐξ αὐτῶν νὰ παραλάβωμεν ὑπαξιωματικοὺς καὶ ἀξιωματικούς, οἱ ὁποῖοι βεβαίως ἔπρεπε νὰ ἦναι ἀνεπτυγμένοι, ἀλλὰ πρόκειται περὶ νέων, οἱ ὁποῖοι ἓξ μῆνας θὰ μείνουν εἰς τὸν στρατὸν καὶ θὰ φύγουν.

§64Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Δὲν ἐννοῶ πῶς πολῖται, ὑπὸ τὴν αἵρεσιν μιᾶς δῆθεν ἐξεταστικῆς ἐπιτροπῆς, θὰ ἔχωσι τὸ προνόμιον, τὸ ὁποῖον ἔχει τελειοδίδακτος τοῦ Πανεπιστημίου.

§65ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐὰν ἐπρόκειτο αὐτοὶ οἱ μαθηταὶ νὰ μείνουν εἰς τὸν στρατὸν ὡς ἄνθρωποι πλέον ἀνεπτυγμένοι, ὡς γινώσκοντες γράμματα, ἔπρεπεν εἰς αὐτοὺς νὰ περιορισθῶμεν, διότι ἐξ αὐτῶν θὰ σχηματισθῶσιν ὑπαξιωματικοὶ καὶ ἀξιωματικοί. Ἀλλ’ αὐτοὶ δὲν πρόκειται νὰ μείνωσιν ἢ ἓξ μῆνας ὥστε ἡ ἐκπαίδευσίς των καὶ ἡ ἀνάπτυξίς των δὲν μᾶς ὠφελεῖ, διότι θὰ φύγουν. Παραδέχομαι ὅμως, ὅτι πρέπει νὰ ὁρίσωμεν τὸν ἀριθμὸν τῶν ἐθελοντῶν, νὰ ὁρίσωμεν τὸ ἓν πέμπτον.

§66ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ἡ διάταξις περὶ τῶν φοιτητῶν τοῦ Πανεπιστημίου δὲν εἶχε σκοπὸν νὰ καθιερώσῃ προνόμια ὑπὲρ τῆς τάξεως ταύτης· ἀλλὰ νὰ τὴν χρησιμοποιήσῃ εἰς τὴν ὑπηρεσίαν, εἰς τὸ Κράτος, διότι ἐξ αὐτῆς ὁ στρατὸς προσδοκᾷ νὰ σχηματίσῃ ὑπαξιωματικοὺς τῆς ἐφεδρείας. Ἂν δὲν ἔχῃ τὴν ἔννοιαν ταύτην ὁ νόμος, διαιροῦμεν τὴν κοινωνίαν εἰς τάξεις καὶ καθιεροῦμεν οὕτω τὸ σύστημα τῆς προστασίας, τὸ ὁποῖον παραλύει τοὺς στρατιωτικοὺς νόμους.

§67ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ. Ἡ τελευταία ὁμιλία τοῦ ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ ἐξ Οἰτύλου λύει τὴν συζήτησιν καὶ ἀποδεικνύει τὸ ὀρθὸν τῆς προτάσεως τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ. Ἡ διάταξις τοῦ νομοσχεδίου δὲν καθιεροῖ προνόμιον ὑπὲρ τῶν φοιτητῶν τοῦ Πανεπιστημίου, ἢ τῶν μαθητῶν τῶν Γυμνασίων, ἀλλὰ προεκλήθη ἐκ τοῦ συμφέροντος τοῦ στρατοῦ. Ὁ νόμος παραδέχεται, ὅτι οἱ ἔχοντες ἀποδεδειγμένην τινὰ ἐκπαίδευσιν δύνανται καὶ ἐπὶ ἓξ μῆνας ὑπηρετοῦντες νὰ ἐκγυμνασθῶσιν. Ὁ νόμος ἐθεώρησεν, ὅτι ὁ ἔχων ἀπολυτήριον Γυμνασίου ἢ ὁ φοιτητὴς τοῦ Πανεπιστημίου ἔχει τὴν ἀπόδειξιν, ὅτι ἔχει τὴν ἱκανότητα ταύτην· ἡ ἀπόδειξις ὅμως αὕτη δὲν εἶναι περιοριστικὴ, διότι δὲν ἕπεται, ὅτι οὗτοι μόνον ἔχουσι τὴν ἱκανότητα, ὅπως ἐπὶ ἓξ μῆνας μορφωθῶσι καλοὶ στρατιῶται. Ὁ γαλλικὸς νόμος ἔχει ῥητὴν διάταξιν περὶ τούτου, καὶ ἐνῷ ἐν ἄρθρῳ 55 δίδει τὸ δικαίωμα τοῦτο εἰς τοὺς μαθητὰς διαφόρων Ἐκπαιδευτηρίων, τὸ δικαίωμα δηλαδὴ ἐπὶ ἓξ μῆνας νὰ καταταχθῶσιν, ἐν ἄρθρῳ 56 δίδει ἐπίσης τὸ δικαίωμα εἰς ἑξάμηνον ἐθελουσίαν κατάταξιν, εἰς ὅσους θέλουσι νὰ προσέλθωσι καὶ δώσωσιν ἐξετάσεις, ἃς κανονίζει τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν, ἂν ἐπιτύχωσιν εἰς ταύτας. Κατὰ τὸ νομοσχέδιον δὲ δὲν ἀρκεῖ ἡ ἐκπαίδευσις, διὰ τὴν ἑξάμηνον κατάταξιν· διότι κατὰ τὸ ἑπόμενον ἄρθρον πρέπει νὰ καταβληθῶσι καὶ δραχμαὶ 500 παρ’ ἑκάστου κατατασσομένου, ὥστε δὲν εἶναι εὔκολον, ὡς εἶπεν ὁ κ. Μαυρομιχάλης, ν’ ἀνοιχθῶσιν αἱ θύραι τοῦ στρατοῦ εἰς ἑξαμήνους στρατιώτας. Ἄλλως τε δὲ ἡ διάταξις, τὴν ὁποίαν ἀνέφερεν ὁ κ. Κουμουνδοῦρος, τοῦ νὰ ὁρισθῇ καὶ τὸ ποσὸν τῶν ἐθελουσίως ἐπὶ ἑξαμηνίαν δυναμένων νὰ καταταχθῶσιν, ἀσφαλίζει ἡμᾶς κατὰ παντὸς ἐνδεχομένου τοιούτου.

§68ΖΩΧΙΟΣ. Διαφωνῶ μὲ τὸν κ. Μαυρομιχάλην, δηλαδὴ διαφωνεῖ ὁ ὀρθὸς λόγος. Στρατολογοῦνται ὅλοι οἱ Ἕλληνες ἀνεξαιρέτως· τί θὰ γείνουν αἱ ἐπιστῆμαι, τὰ γράμματα αἱ τέχναι; Αὐτὸ εἶπον οἱ Γάλλοι, αὐτὸ εἶπον οἱ Γερμανοί, αὐτὸ λέγει ὁ κόσμος. Πρέπει νὰ ἀφήσωμεν καὶ πύλην ἀνοικτὴν εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἐπιδίδονται εἰς τὰς τέχνας καὶ τὰ γράμματα. Δὲν θέλει μὲν ὁ νόμος νὰ γείνῃ ἐξαίρεσις, ἀλλὰ δι’ αὐτοὺς ὁρίζει ὀλιγώτερον χρόνον, διότι εἶναι δεξιώτεροι. Ἡ ἰδέα τοῦ νόμου δὲν εἶναι νὰ γείνουν οὗτοι ὑπαξιωματικοὶ, διότι φοιτητὴς τοῦ Πανεπιστημίου δὲν γίνεται ὑπαξιωματικὸς, νὰ λέγῃ τὸ ἕν, δύω, ἀλλὰ ζητεῖ ἀνώτερον ἀξίωμα. Ὁ νόμος λοιπὸν ἐζήτησεν, αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι μετὰ ἓξ μῆνας νὰ πηγαίνουν εἰς τὸ ἔργον των. Ἐκτὸς τούτου ὑπάρχουν ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι δὲν εἶναι εἰς τὸ Πανεπιστήμιον. Ὑποθέσατε ἕνα νέον διευθυντὴν ἑνὸς ἐργοστασίου· αὐτὸς δὲν εἶναι φοιτητὴς, δὲν ἔχει ἀπολυτήριον γυμνασίου. Τί νὰ γείνῃ; προσέρχεται καὶ ἐξετάζεται. Ὁ κ. Μαυρομιχάλης λέγει, ὅτι γίνονται καταχρήσεις, καὶ εἰς αὐτὸ εἶμαι σύμφωνος· ἀλλὰ διὰ τοῦτο πρέπει νὰ στρεβλώσωμεν τὸν νόμον;

§69ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Εἰς τὰ ἀπολυτήρια τῶν γυμνασίων γίνονται καταχρήσεις;

§70ΖΩΧΙΟΣ. Βεβαίως. Ἐδῶ εἶναι παρόντες οἱ κκ. Ὑπουργοὶ τῆς Ἐκπαιδεύσεως, καὶ ὁ πρώην καὶ ὁ νῦν. Κύριε Μαυρομιχάλη, ὡς ἔχουν σήμερον τὰ πράγματα, μὴ πιστεύετε εἰς κανὲν ἀπολυτήριον. Ἡ κατάστασις τοῦ τόπου εἶναι εἰσέτι ἀσθενὴς, καὶ πρέπει νὰ διορθωθῇ ἡ ἀσθένεια αὕτη. Ὁ νόμος ὡς ἔχει εἶναι ὀρθός.

§71Ν. ΣΟΥΤΣΟΣ. Ἡ Ἐπιτροπὴ τὸ ἄρθρον τοῦτο δὲν παρέλειψε νὰ συζητήσῃ. Ἠθέλησε ν’ ἀποφύγῃ ἐν τῷ νόμῳ πᾶν ὅ,τι ἠδύνατο νὰ δώσῃ χώραν εἰς μεροληψίαν καὶ κατάχρησιν· διὰ τοῦτο κατηργήσαμεν καὶ τὴν ὑγειονομικὴν ἐπιτροπὴν, ὥστε νὰ ἐμποδίσωμεν πᾶν τὸ δυνάμενον νὰ δώσῃ χώραν εἰς καταχρήσεις. Τὴν ἐπιτροπὴν θέλει διορίσει ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν· ἄλλως τε δὲ παρατηρῶ, ὅτι ἐνταῦθα ἔχομεν καὶ τὰς 500 δραχμάς. Κανεὶς δὲν θὰ παρουσιασθῇ νὰ σᾶς εἴπῃ: ἡ θητεία μου εἶναι διετὴς: ἕξ μῆνας θὰ ὑπηρετήσω, διὰ τὸ ἓν ἥμισυ ἔτος εὑρίσκω ὀλιγώτερον νὰ βάλω ἀντικαταστάτην.

§72ΡΙΚΑΚΗΣ. Ἵνα δώσῃ 500 δραχμὰς νὰ ἀπαλλαχθῇ, πρέπει νὰ τύχῃ τοῦ κλήρου, ἐνῷ ἐδῶ εἶναι δικαίωμα, ἄνευ κλήρου προσέρχεται καὶ δίδει τὰς 500 δραχμὰς καὶ ὑπηρετεῖ ἕξ μῆνας. Λυποῦμαι δὲ, διότι ὁ ἀξιότιμος προλαλήσας στηρίζει τὰς σκέψεις ὁλοκλήρου τῆς Ἐπιτροπῆς εἰς λόγον, ὅστις καὶ ἀβάσιμος εἶναι καὶ δὲν ἁρμόζει νὰ ἐπαναλαμβάνηται, ὅτι καθιερώθη ἡ διάταξις αὕτη διὰ νὰ μὴ γίνωνται καταχρήσεις: ὥστε ὁ ἀκούων θὰ νομίζῃ, ὅτι οἱ ἐντεταλμένοι τὴν ἐκτέλεσιν τῶν νόμων δὲν φροντίζουν παρὰ διὰ δολίων μέσων καὶ καταχρήσεων νὰ μηδενίζουν καὶ νὰ ἐξουδετερώνουν τοὺς νόμους. Τὰς σκέψεις τοῦ κ. Ζωχιοῦ εὑρίσκω ὀρθὰς, καθὼς καὶ τῶν ἄλλων ἀγορευσάντων. Στηρίζονται ἐπὶ λόγων ἐπιστημονικῶν· ἀλλὰ νὰ λέγωμεν, ὅτι καθιεροῦται τοῦτο καὶ ἐκεῖνο, διὰ νὰ μὴ γίνωνται καταχρήσεις, δὲν εἶναι ὀρθόν. Ὁ νόμος δὲν ὁδηγεῖται ἀπὸ αὐτὸ τὸ πνεῦμα.

§73ΣΟΥΤΣΟΣ. Δι’ αὐτὸ γίνονται οἱ νόμοι.

§74ΡΙΚΑΚΗΣ. Ὑπάρχουν οἱ ποινικοὶ νόμοι, ἵνα ἐμποδίζωσι τὰς καταχρήσεις. Συμφωνῶ λοιπὸν μὲ τὴν πρότασιν τοῦ κ. Ζωχιοῦ, ὅτι ἡ διάταξις αὕτη ἔχει σκοπὸν νὰ ὑποστηρίξῃ καὶ ἄλλας κοινωνικὰς τάξεις, καὶ διὰ τοῦτο παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ τὴν ἀποδεχθῇ.

§75ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν συμφωνῶ πρὸς τὸ ἐπιχείρημα τοῦ ἀξιοτίμου προαγορεύσαντος, ἀποκρούσαντος πᾶσαν σκέψιν τοῦ νομοθετοῦντος περὶ ἐνδεχομένων καταχρήσεων. Νομίζω, ὅτι ὁ νομοθετῶν ὀφείλει νὰ ἔχῃ ὑπ’ ὄψιν καὶ τὰς ἐνδεχομένας καταχρήσεις καὶ πολλάκις νὰ μεταβάλλῃ καὶ τὸ νομοθέτημα, διότι ἡ τοιαύτη ἢ τοιαύτη διάταξις αὐτοῦ δύναται νὰ δώσῃ χώραν εἰς καταχρήσεις. Εἰς τοὺς οἰκονομικοὺς μάλιστα νόμους, καὶ ἰδίως εἰς τοὺς τελωνιακοὺς, αἱ εὐκαιρίαι πρὸς τὰς καταχρήσεις συχνότατα λαμβάνονται ὑπ’ ὄψιν. Ἀλλὰ μετὰ τὴν παρατήρησιν τοῦ ἀξιοτίμου Πρωθυπουργοῦ, συναινέσαντος ἵνα περιληφθῇ ἐν τῷ ἄρθρῳ προσδιορισμὸς ποσοστοῦ τινος ὡς ἀνωτάτου ὅρου τῶν ἐκ τῆς κατηγορίας ταύτης δεκτῶν εἰς κατάταξιν, ὅπως περιέχεται καὶ ἐν τῷ γαλλικῷ νόμῳ καὶ ὅπως περιείχετο καὶ ἐν τῷ σχεδίῳ στρατολογικοῦ νόμου, τὸ ὁποῖον εἶχε παρασκευάσει κατὰ παρελθοῦσαν Σύνοδον ἐπιτροπὴ τῆς Βουλῆς, δὲν διατρέχομεν μέγαν κίνδυνον ἐκ τῆς διατάξεως τοῦ ἄρθρου. Ἑπομένως, δεχόμενοι τὸν προσδιορισμὸν τοῦ ἀνωτάτου τούτου ὅρου εἰς 5%, νομίζω, ὅτι συμβιβάζομεν τὰ διεστῶτα καὶ, ἐνῷ παρέχομεν εὐκολίαν εἰς τοὺς εὐπορωτέρους τῶν χωρικῶν, διότι, περὶ τούτων ἰδίως πρόκειται, θέτομεν συνάμα φραγμὸν εἰς τὰς ἐνδεχομένας καταχρήσεις. Ἐὰν ἡ γνώμη αὕτη γείνῃ δεκτὴ, θέλω προτείνει εἰς διατύπωσιν αὐτῆς, ὅπως ἐκ τοῦ σχεδίου τῆς Ἐπιτροπῆς τῆς Βουλῆς παραληφθῇ ὁλόκληρος ἡ διάταξις καὶ προστεθῇ ὡς δευτέρα παράγραφος μετὰ τὴν διάταξιν, τὴν ὁποίαν ὑποβάλλει ὁ κ. Πρωθυπουργός. Ἡ διάταξις, ἧς συνιστῶ τὴν προσθήκην, ἔχει οὕτως. «Ὁ ἀριθμὸς τούτων, λαμβανομένων κατὰ τὴν σειρὰν τῆς εἰς τὰς ἐξετάσεις ἐπιτυχίας των, ὁρίζεται καθ’ ἕκαστον ἔτος ὑπὸ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, μηδέποτε ὅμως ὑπερβαίνων τοὺς 5% ἐπὶ τοῦ ὅλου ἀριθμοῦ τῆς ἐτησίας ἀπογραφῆς διανέμονται δ’ οὗτοι εἰς τὰς κατὰ τὸ ἄρθρον 59 περιφερείας, ἀναλόγως τοῦ ἀριθμοῦ τῶν εἰς τοὺς πίνακας τῆς ἀπογραφῆς τοῦ παρελθόντος ἔτους ἐγγεγραμμένων νέων.»

§76ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὐτοὶ θὰ ἐξετάζωνται;

§77ΣΟΥΤΣΟΣ. Κατὰ δήμους.

§78ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πῶς θὰ κανονίζηται ἡ σειρά;

§79ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τὸ λέγει ὁ νόμος. Ἐν τῷ Βασιλικῷ Διατάγματι, τὸ ὁποῖον θὰ κανονίσῃ τὰ τῶν ἐξετάσεων, θὰ ὁρισθῇ.

§80ΚΑΡΤΣΩΝΑΣ. Οὐχὶ 5%, ἀλλὰ 15%.

§81ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Εἰς τὸ 5% βεβαίως δὲν θὰ συμπεριλαμβάνονται οἱ μαθηταί.

§82ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παραδέχεται εἰς τὸ ἄρθρον νὰ προστεθῇ ἡ ἐν τῷ σχεδίῳ τῆς Ἐπιτροπῆς παράγραφος;

§83ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§84ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ζητεῖται νὰ προστεθῇ· ἀλλ’ ὁ ἀριθμὸς τούτων δὲν δύναται νὰ ὑπερβαίνῃ τὸ 5%.

§85ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δέκα.

§86ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ 10% παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη. (Γίνεται δεκτὸν τὸ 5%.)

§87ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ. Καὶ ἂν ἦναι πολλοί;

§88ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κατὰ τὴν σειρὰν τῆς εὐδοκιμήσεώς των εἰς τὴν ὑπηρεσίαν. Τὸ ἄρθρον λοιπὸν γίνεται δεκτόν, προστεθείσης καὶ βʹ παραγράφου. (Κατόπιν ἐγένοντο δεκτὰ τὰ ἄρθρα 83, 84, 85, 86, ὡς 84, 85, 86, 87.)

§89ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μέρος πέμπτον. «Ποινικαὶ διατάξεις». Ἄρθρον 87, (88).

§90ΤΖΑΝΕΣ. Εἰς τὰς ποινικὰς διατάξεις, αἵτινες εἶναι οἱ παράγοντες τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ νόμου, παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ προσέξῃ, διότι, ἐὰν δὲν ἐπιστήσῃ τὴν προσοχήν της εἰς τὸ ποινικὸν μέρος, ὁ νόμος καταστρέφεται, καὶ κατὰ συνέπειαν ἀποβαίνει ἀνεφάρμοστος. Ἄν, κύριοι Βουλευταί, εἰς τὸν περὶ ζωοκτονίας καὶ ζωοκλοπῆς νόμον περιελαμβάνετο ἡ διάταξις, ὅτι οἱ δήμαρχοι, ἐὰν ἀποδειχθῶσιν ὑποστηρίζοντες τὴν ζωοκλοπὴν, τιμωροῦνται διὰ στερήσεως τῶν πολιτικῶν δικαιωμάτων, πιστεύω, ὅτι ὁ νόμος ἤθελε φέρει τὰ ἀποτελέσματά του. Ἐπειδὴ ὅμως δὲν περιελήφθη αὐτὴ ἡ διάταξις, ἡ ζωοκλοπὴ ὕψωσε θρασυτέραν ἤδη κεφαλήν. Διὰ τοῦτο προτείνω νὰ συμπεριληφθῇ διάταξις ῥητὴ εἰς τὸ ποινικὸν μέρος, οὐ μόνον τιμωροῦσα μὲ χρηματικὴν ποινὴν τοὺς παραβαίνοντας τὸν νόμον, τὰς διατάξεις τῶν ἄρθρων 88, 89, 90, 91 καὶ 92, ἀλλὰ καὶ μὲ φυλάκισιν καὶ στέρησιν τῶν πολιτικῶν δικαιωμάτων. Καὶ εἶναι ἀληθὲς, ὅτι τὸ ἄρθρον 24 τοῦ ποινικοῦ νόμου ὁρίζει, ὅτι ὅστις κατεδικάσθη εἰς χρηματικὴν ποινὴν στερεῖται καὶ τῶν πολιτικῶν αὑτοῦ δικαιωμάτων, δηλαδὴ κηρύσσεται ἔκπτωτος. Ἀλλ’ ἐνταῦθα παρατηρῶ μίαν ἔλλειψιν· δὲν διαγράφεται ὁ τρόπος, κατὰ τὸν ὁποῖον τὰ ὄργανα ταῦτα, τὰ ὁποῖα θὰ συντελέσωσιν εἰς τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ νόμου, θὰ τιμωρῶνται. Λέγει ὁ νόμος χρηματικὴν ποινὴν εἰς τὰς περιπτώσεις τῶν ἄρθρων 88 ἕως 92. Ἀλλὰ πῶς θὰ ἐπιβληθῇ ἡ ποινή; πῶς εἰσάγονται εἰς τὸ δικαστήριον, ὑπὸ τίνος καταγγέλλονται;

§91ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὑπὸ τοῦ Εἰσαγγελέως.

§92ΤΖΑΝΕΣ. Δὲν τὸ λέγει ὁ νόμος.

§93ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ. Εἶναι ἀνάγκη νὰ τὸ εἴπῃ;

§94ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἡ ἔννοια τοῦ νόμου εἶναι, ὅτι, ὅταν ἐπιβάλληται πρόστιμον, ἁρμόδιον δικαστήριον εἶναι τὸ πταισματοδικεῖον· ὅταν δὲ χρηματικὴ ποινὴ, τὸ πλημμελειοδικεῖον.

§95ΤΖΑΝΕΣ. Ἐγὼ ἔχω τὴν ἑξῆς ἀρχὴν, ὅτι ὅσοι νομοθετοῦν πρέπει, ὁσάκις θέλουν νὰ προλάβουν τὰς καταχρήσεις, νὰ θέτωσιν ἐν τῷ νόμῳ ῥητὰς διατάξεις περὶ τοῦ τρόπου τῆς ἐπιβολῆς τῆς χρηματικῆς ποινῆς.

§96ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ. Ὁσάκις γίνονται ἀξιόποινοι πράξεις, ὁ Εἰσαγγελεὺς ἔχει πάντοτε καθῆκον νὰ τὰς καταδιώκῃ.

§97ΚΑΣΒΙΚΗΣ. Αἱ χρηματικαὶ ποιναὶ, αἱ ὁποῖαι διαγράφονται ἐν τῷ νόμῳ, εἶναι ἀποχρῶσαι νὰ περιστείλουν τὴν κατάχρησιν. Ἄν ἐπιτείνωμεν τὰς ποινάς, θὰ καταστήσωμεν ἀνεφάρμοστον τὸν νόμον, διότι πολλάκις τὰ Δικαστήρια, ἕνεκα τῆς μεγάλης ποινῆς ἀθωώνουν τοὺς κατηγορουμένους. Δὲν μοῦ φαίνεται δὲ ὀρθὸν καὶ νόμιμον νὰ τεθῶσι καὶ διατάξεις διαδικασίας εἰς οὐσιαστικὸν νόμον. Ὁ ποινικὸς νόμος διαγράφει τίνι τρόπῳ εἰσάγονται αἱ κατηγορίαι καὶ ἐκδικάζονται.

§98ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Εἰς τὰ ἄρθρα 9 καὶ 10, τὰ ὁποῖα ἀναφέρει τὸ ἄρθρον 88, γίνεται λόγος περὶ τῶν γονέων καὶ τῶν κηδεμόνων, οἱ ὁποῖοι προσέρχονται νὰ δηλώσωσι τὴν ἡλικίαν. Νομίζω ὅμως, ὅτι ὀφείλει νὰ ὁρισθῇ εἰς τὸν νόμον διαφορὰ τις ὡς πρὸς τὴν ἡλικίαν· διότι πολλοὶ δὲν εἶναι εἰς θέσιν νὰ ὁρίσωσιν ἀκριβῶς τὴν ἡλικίαν. Εἷς οἰκογενειάρχης, κατὰ πρῶτον προσκαλούμενος, δύναται νὰ μὴ ἐνθυμῆται καλῶς τὴν ἡμέραν τῆς γεννήσεως, μάλιστα ὅταν δὲν ὑπάρχῃ σημείωσις, καθὼς συμβαίνει εἰς τοὺς ἀγραμμάτους χωρικούς· πρέπει λοιπὸν οὗτοι νὰ ὑποβληθῶσιν εἰς τὴν ποινήν;

§99ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ. Εἰς τὸ ἄρθρον 88 ὑπάρχει τὸ «ἐν γνώσει», διότι ἐκεῖ πρόκειται περὶ τρίτου, καὶ ὁ Δήμαρχος πρέπει νὰ ἦναι ἐν γνώσει· τὸ ἄρθρον 86 δὲν τὸ ἔθηκε, διότι ὑποθέτει, ὅτι ὁ πατὴρ ἢ ἡ μήτηρ θὰ ἦναι ἐν γνώσει.

§100ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ (Πρωθυπουργός). Τὰ δικαστήρια εἶναι εἰς θέσιν νὰ ἐκτιμήσουν περὶ διαφορᾶς ἡμερῶν, δὲν πιστεύω δὲ νὰ ἦναι τόσον αὐστηρά· τότε θὰ τιμωρήσουν, ὅταν ὑπάρχῃ διαφορὰ ἐτῶν.

§101ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Τότε λοιπὸν θὰ τιμωρηθῇ, ὅταν ἡ παράλειψις δύναται νὰ ἐπιφέρῃ βλάβην.

§102ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Βεβαίως.

§103ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μετὰ τὰς διασαφήσεις αὐτὰς παραδέχεται ἡ Βουλὴ τὸ ἄρθρον;

§104ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§105ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 88 (89).

§106ΣΟΥΤΣΟΣ. Εἰς τὸ τέλος τοῦ ἄρθρου τούτου παρελείφθη νὰ σημειωθῇ «κατὰ τὴν ἐν αὐτῷ σημειουμένην ἐπικράτησιν», διότι ἡμεῖς ἐδέχθημεν νὰ ληφθῶσιν ὑπ’ ὄψιν τὰ ληξιαρχικὰ βιβλία, τὰ βιβλία τῶν ἱερέων, καὶ τρίτον αἱ σημειώσεις τῶν ἱερέων· τώρα, ἐὰν ἀντιστρατεύηται ἡ σημείωσις τοῦ ἱερέως πρὸς τὸ ληξιαρχικὸν βιβλίον, τὸ ληξιαρχικὸν βιβλίον εἶναι τὸ ἐπικρατέστερον· αὐτὸ πρέπει νὰ σημειωθῇ «κατὰ τὴν ἐν αὐτῷ σημειουμένην ἐπικράτησιν».

§107ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νομίζω, ὅτι τοῦτο δὲν εἶναι ἀναγκαῖον, ἀφοῦ τὸ ἄρθρον αὐτὸ ἀναφέρεται εἰς τὸ ἄρθρον 11.

§108ΡΙΚΑΚΗΣ. Νομίζω, ὅτι ἐν γνώσει παράλειψις ἢ ἐγγραφὴ εἶναι ἐκ τῶν πράξεων ἐκείνων, κατὰ τῶν ὁποίων πρέπει νὰ λάβωμεν αὐστηρὰ μέτρα, διότι ἡ ἐγγραφὴ ἢ ἡ παράλειψις, ὄχι μόνον νοθεύουν τὸν κατάλογον, ἀλλὰ ἔχουν καὶ συνεπείας· ὁ πατήρ, ὁ ὁποῖος ἐδήλωσε καὶ τοῦ ὁποίου τὴν δήλωσιν ὁ Δήμαρχος δὲν ἐγγράφει, κατὰ τὸν νόμον ὑποβάλλεται εἰς καταδίωξιν ποινικήν· λοιπὸν ὁ Δήμαρχος, ὁ ὁποῖος ἔχει καὶ κομματικὰ συμφέροντα, ἠμπορεῖ νὰ ὑποβάλῃ εἰς ποινικὴν καταδίωξιν μερικοὺς ἀνθρώπους ἀδίκως· πρέπει λοιπὸν νὰ προσθέσωμεν «ἐφαρμοζομένης καὶ τῆς διατάξεως τοῦ ἄρθρου 21 τοῦ ποινικοῦ νόμου», διότι εἶναι παράβασις καθήκοντος ἐν γνώσει.

§109ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Συνέπεια τῆς χρηματικῆς καταδίκης εἶναι ἡ ἔκπτωσις.

§110ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὐτὸ θὰ θέσωμεν· «πᾶσα καταδίκη εἰς χρηματικὴν ποινὴν συνεπάγεται τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ ἄρθρου 24 τοῦ ποινικοῦ νόμου.»

§111ΣΕΡΒΟΣ. Δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ γείνῃ οὐδεμία προσθήκη, διότι ὁ νόμος ἐπρονόησεν· ἐδῶ προνοεῖ περὶ τῶν κολασίμων πράξεων, περὶ ὧν δὲν ἐπρονόησεν ὁ ποινικὸς Κώδηξ. Διὰ τὰς περιπτώσεις ὅμως, περὶ ὧν ἐπρονόησεν ὁ ποινικὸς Κώδηξ, τὸ ἑπόμενον ἄρθρον 104 παραπέμπει εἰς αὐτόν.

§112Δ. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Κύριοι, δὲν πρόκειται περὶ αὐτοῦ, πρόκειται περὶ ἑνὸς ἄλλου· θέλετε οἱ Δήμαρχοι νὰ τιμωρῶνται μόνον μὲ χρηματικὴν ποινὴν, ἢ ἡ χρηματικὴ ποινὴ νὰ συνεπάγηται καὶ τὰς διατάξεις τοῦ ἄρθρου 24; Ναὶ ἢ ὄχι; ἂν θέλητε τοῦτο, πρέπει νὰ τὸ εἴπωμεν ῥητῶς, νὰ εἴπωμεν δηλαδὴ, ὅπου ὁ παρὼν νόμος τιμωρεῖ τοὺς ὑπαλλήλους μὲ χρηματικὴν ποινὴν, ἡ καταδίκη αὕτη θὰ ἔχῃ ὡς συνέπειαν τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ ἄρθρου 21 τοῦ ποινικοῦ νόμου· διότι τὸ ἄρθρον ἐκεῖνο τὸ γενικὸν, τὸ ὁποῖον τιμωρεῖ μὲ στέρησιν διὰ τὴ παράβασιν ἐκείνην, λέγει διὰ πᾶσαν παράβασιν, μὴ προβλεπομένην ἀπὸ κανένα ἄλλον νόμον· πότε, ἂν ὑπάρξῃ ἄλλη παράβασις, τιμωρεῖται μὲ χρηματικὴν ποινὴν καὶ μὲ στέρησιν. Ἂν λοιπὸν θέλητε νὰ τιμωρηθῇ καὶ μὲ ἔκπτωσιν τῶν δικαιωμάτων, πρέπει νὰ τὸ εἴπωμεν ῥητῶς.

§113ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ. Λυποῦμαι, ὅτι ὅλοι οἱ προαγορεύσαντες ἐλησμόνησαν τὴν ἁπλουστάτην διάταξιν τοῦ ἄρθρου 24 τοῦ ποινικοῦ νόμου· τὸ νομοσχέδιον φρονίμως δὲν ἐθεώρησεν ὀρθὸν νὰ τὴν ἐπαναλάβῃ, διότι εἶναι περιττή. Τὸ ἄρθρον 24 λέγει «ἡ καταδίκη τῶν ἐν τέλει ἢ ἄλλων δημοσίων ὑπηρετῶν, ἕνεκα πράξεων ἀναγομένων εἰς τὴν ὑπηρεσίαν των καὶ τιμωρουμένων ὡς πλημμέλημα, συνεπάγεται αὐτοδικαίως τὴν στέρησιν τῶν πολιτικῶν δικαιωμάτων, τὸν χρόνον δὲ αὐτῆς προσδιορίζει τὸ δικαστήριον.» Τώρα ἐρωτῶ τὸν κ. Ῥικάκην, ὅταν ὁ νόμος αὐτὸς λέγῃ, ὁ δήμαρχος, ὁ διοικητικὸς ὑπάλληλος τιμωρεῖται μὲ χρηματικὴν ποινὴν διὰ τὴν παράβασιν τοῦ καθήκοντός του, τί σημαίνει; Τιμωρεῖται ἐπὶ πλημμελήματι, διότι εἶναι μία ἄλλη διάταξις, ἥτις λέγει, ὅτι τὰ πλημμελιοδικεῖα εἶναι ἁρμόδια διὰ πᾶσαν πρᾶξιν τιμωρουμένην μὲ χρηματικὴν ποινήν.

§114Δ. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Ἂν δὲν τὸ εἰπῇ ῥητῶς, δὲν κάμνει τίποτε, ὅπως ἐκάμαμεν εἰς τὸν ἐκλογικὸν νόμον.

§115ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ. Ἐκεῖ τὸ ἐπροσθέσαμεν διὰ τὰς ἀξιοποίνους πράξεις, αἵτινες διαπράττονται ἀπὸ τρίτον· ἐδῶ πρόκειται περὶ πλημμελημάτων προερχομένων ἀπὸ τὸν δήμαρχον. Εἰς ὅλους τοὺς νόμους, τοὺς ὁποίους ἐκάμαμεν μέχρι τοῦδε, ὅπου τιμωροῦμεν τοὺς δημοτικοὺς ὑπαλλήλους ἐπὶ πλημμελήματι, αὐτὸ ἐκάμαμεν, νὰ προσθέσωμεν εἰς κάθε ἄρθρον, ὅτι ἡ καταδίκη συνεπάγεται τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ ἄρθρου 24 τοῦ ποινικοῦ νόμου; Δὲν τὸ ἐκάμομεν, διότι εἶναι περιττόν.

§116ΡΙΚΑΚΗΣ. Ὁ κύριος Καράπαυλος ἔλαβεν ὑπ’ ὄψιν τὸ 24 ἄρθρον, τὸ ὁποῖον ἀναφέρεται εἰς τὰς διατάξεις τοῦ ποινικοῦ νόμου, διὰ τῶν ὁποίων ἐκανονίσθησαν αἱ πράξεις αἱ τιμωρούμεναι διὰ χρηματικῆς ποινῆς, καὶ εἶπεν, ὅτι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ζητοῦμεν νὰ κάμωμεν σήμερον, τὸ ἔκαμεν ὁ ποινικὸς νόμος· ἀλλ’ ἐδῶ εἶναι εἰδικὸς νόμος, καὶ δὲν ὀνομάζομεν οὔτε παράβασιν καθήκοντος οὔτε τίποτε, ἀλλὰ λέγομεν εἰδικῶς, δι’ αὐτὴν τὴν πρᾶξιν θέλομεν νὰ ἐπιβληθῇ αὐτὴ ἡ ποινὴ, δι’ ἐκείνην τὴν πρᾶξιν ἐκείνη ἡ ποινή. Τὸ δὲ ἄρθρον 24 λέγει· «τῶν προβλεπομένων ἀπὸ τὸν παρόντα νόμον», αὐτὰ συνεπιφέρουν τὴν στέρησιν, καὶ ὄχι βεβαίως διὰ πάντα μέλλοντα νόμον. Λοιπὸν ἐγὼ προτείνω νὰ τεθῇ «ἡ εἰς χρηματικὴν ποινὴν, κατὰ τὰ ἀνωτέρω ἄρθρα, καταδίκη δημοσίων ἢ δημοτικῶν ὑπαλλήλων συνεπάγεται καὶ τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ ἄρθρου 24 τοῦ ποινικοῦ νόμου.»

§117ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὅταν φθάσωμεν εἰς τὸ ἄρθρον 104, θὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν ἡ πρότασις τοῦ κυρίου Ῥικάκη. (Γίνονται δεκτὰ τὰ ἄρθρα 88 (83), 89 (90), 90 (91), 91 (92).

§118ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 92 (93).

§119ΣΟΥΤΣΟΣ. Τὸ ἐδάφιον βʹ νὰ γείνῃ «ἀπὸ δὲ τοῦ ἄρθρου 15 νὰ γείνῃ τοῦ εἰρημένου ἄρθρου». (Γίνεται δεκτὸν κατὰ τὰς ἐπενεχθείσας διορθώσεις.)

§120ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 93 (94).

§121ΣΟΥΤΣΟΣ. Τὸ 25 νὰ γείνῃ 23. (Γίνεται δεκτὸν μὲ τὴν διόρθωσιν ταύτην). Ὁμοίως παραδέχεται ἡ Βουλὴ καὶ τὰ ἄρθρα 94 (95), 95 (96), 96 (97), 97 (98), 98 (99).

§122ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 99 (100).

§123ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Τὸ ἄρθρον λέγει «πᾶς ἐν τῷ στρατιωτικῷ μητρῴῳ ἐγγεγραμμένος, εἰς τὴν κατοικίαν τοῦ ὁποίου ἐκοινοποιήθη» Ἐνδέχεται νὰ ἐγένετο νομίμως ἡ κοινοποίησις, ἀλλ’ ὁ πρὸς ὃν ἐγένετο ἡ κοινοποίησις νὰ εὑρίσκεται ἐντὸς μὲν τοῦ Κράτους, ἀλλὰ νὰ τοῦ ἦναι ἀδύνατον νὰ λάβῃ γνῶσιν τῆς τοιαύτης κοινοποιήσεως, θὰ ἦναι δὲ ἄδικον νὰ ἐπιβληθῇ ποινὴ εἰς αὐτὸν· τοῦτο δὲ θὰ ἐπιβαρύνῃ τοὺς χωρικοὺς, οἵτινες καὶ ἀγράμματοι εἶναι καὶ ἀναχωροῦσιν ἀπὸ τὰς οἰκίας των πρὸς πορισμὸν ἐργασίας, σπανίως δὲ σχεδὸν αἱ οἰκογένειαι αὐτῶν γνωρίζουσι ποῦ εὑρίσκονται, διὰ νὰ τοὺς εἰδοποιήσωσι Προτείνω λοιπὸν νὰ αὐξηθῇ ἡ προθεσμία εἰς 50 ἡμέρας ἢ νὰ ἐπιβληθῇ ποινὴ, ὁσάκις καταδειχθῇ, ὅτι ἠδύνατο νὰ λάβῃ γνῶσιν. (Γίνεται τὸ ἄρθρον δεκτὸν μετὰ τὰς τροπολογίας ταύτας. Ὁμοίως τὰ ἄρθρα 101 (102) 102 (103).)

§124ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 103 (104.)

§125ΡΙΚΑΚΗΣ. Τὸ ἄρθρον αὐτὸ πρέπει νὰ τροποποιηθῇ ἢ μᾶλλον νὰ διατυπωθῇ καλῶς, διὰ νὰ μὴ ὑποπέσωμεν εἰς τὸ ἄτοπον, τὸ ὁποῖον χθὲς ἐζητήσαμεν ν’ ἀποφύγωμεν. Τὸ ἄρθρον αὐτὸ τιμωρεῖ μόνον τοὺς ἰατροὺς ἐκείνους, οἵτινες θεωροῦσιν ἱκανοὺς τοὺς ἀνικάνους, οὐχὶ δὲ καὶ τοὺς θεωροῦντας ἀνικάνους τοὺς ἱκανούς. Κατὰ τὸ ἄρθρον 251 τοῦ στρατιωτικοῦ ποινικοῦ νόμου.... (ἀναγινώσκει). Διὰ τοῦτο συγχωρήσατέ μοι νὰ κάμω μίαν προσθήκην. Ἐκτὸς τούτου παρατηρῶ, ὅτι τὸ νομοσχέδιον τιμωρεῖ καὶ τὸν ἰατρὸν ἐκεῖνον, ὅστις δεχθῇ δῶρα· ἀλλὰ καὶ τοῦτο γίνεται διὰ μίαν περίστασιν. Κατὰ συνέπειαν τροποποιῶ καὶ τὴν παράγραφον αὐτήν. Ἑπομένως τὸ ἄρθρον θέλει ἔχει οὕτως (ἀναγινώσκει). (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον τοῦτο ὡς ἐτροποποιήθη, καὶ τὸ ἑπόμενον 104 ὡς 105, κατὰ τὸ κείμενον.)

§126ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 105 (106).

§127ΡΙΚΑΚΗΣ. Ἐδῶ τίθεται ἡ παράγραφος, περὶ ἧς εἶπον.

§128ΤΙΝΕΣ. Νὰ θέσητε τὰς λέξεις «ἐν γνώσει».

§129ΡΙΚΑΚΗΣ. Ὡς ἐνθυμεῖσθε, εἰς τὸ ἄρθρον 38 ἐπρότεινα τοῦτο, ἄλλοι δὲ ἀντέτειναν· τοῦτο θέλει προλάβει τὰς ψευδεῖς ἐγγραφὰς καὶ παραλείψεις ὡς πρὸς τοὺς καταλόγους.

§130Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Νομίζετε, ὅτι ἐξυπηρετεῖτε τὸν νόμον καὶ τὴν δικαιοσύνην, ὅταν παραδώσητε τοὺς δημάρχους ἕρμαιον τοῦ Α καὶ Β.

§131ΡΙΚΑΚΗΣ. «Ἐὰν ἐν γνώσει ὁ δήμαρχος».

§132ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑποστηρίζεται ἡ πρότασις τοῦ κ. Ῥικάκη;

§133ΤΙΝΕΣ. Ὄχι.

§134ΡΙΚΑΚΗΣ. Τὴν ἀποσύρω. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 105 ὡς 106 καὶ τὰ 106 καὶ 107 ὡς 107 καὶ 108.)

§135ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 108 (109).

§136ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐνταῦθα πρέπει νὰ θέσωμεν τὴν διάταξιν τοῦ ἄρθρου 109 τοῦ στρατιωτικοῦ νόμου. (Γίνεται δεκτὴ ἡ πρότασις τοῦ Πρωθυπουργοῦ.)

§137ΚΟΡΩΝΑΙΟΣ. Ἐδῶ ἔρχεται τὸ ἄρθρον περὶ τῆς στρατιωτικῆς ἐκπαιδεύσεως (ἀναγινώσκει).

§138ΖΩΧΙΟΣ. Ἕνας ἀγᾶς Τοῦρκος διέταξέ ποτε νὰ δείρουν ἕνα χριστιανὸν καὶ νὰ τοῦ δώσουν 500 εἰς τὰ ποδάρια. Ἀπεκρίθη ὁ δυστυχὴς καὶ εἶπεν· «Ἢ ξυλιαῖς δὲν ἔφαγες ποτέ σου, ἢ τὰ 500 δὲν ἠξεύρεις πόσα εἶναι». Ἀναγκάζεται τὸ ταλαίπωρον Ἑλληνικὸν Ἔθνος νὰ μανθάνῃ τὴν Ἑλληνικὴν γλῶσσαν, καὶ πρέπει νὰ ἠξεύρετε, ὅτι εἰς τὸ διάστημα αὐτὸ ἠμπορεῖ νὰ μάθῃ ὁ ἄνθρωπος 4 ἐπιστήμας. Ἐδῶ ἀναγκάζεται ὁ νέος νὰ μάθῃ καὶ μίαν ἄλλην νεκρὰν γλῶσσαν, τὴν Λατινικήν. Οἱ διατελέσαντες Ὑπουργοὶ τῆς Παιδείας παρεδέχθησαν τὴν γλῶσσαν αὐτὴν, καὶ ὅσοι θὰ ἔλθουν, θὰ τὴν παραδέχωνται. Ἐκτὸς τούτου οἱ μαθηταὶ θὰ μάθουν καὶ ὅλας τὰς φυλλάδας ὅλων τῶν κουτῶν διδασκάλων τῶν κατοικούντων εἰς τὸ Ἑλληνικὸν Βασίλειον, καὶ δυστυχῶς δὲν εἶναι ὀλίγοι. Τοῦτο μόνον σᾶς λέγω, ὅτι ἐγὼ ὡς πατὴρ τὸν μὲν πρωτότοκόν μου υἱὸν τὸν ἔστειλα 16 ἔτη, ποῦ; εἰς τὴν Βαβυλῶνα· τὸν δὲ μικρὸν 14, διὰ νὰ τοὺς γλυτώσω ἀπὸ τὴν τυραννίαν τῶν διδασκάλων. Τί θέλει ὁ ἀξιότιμος συνάδελφός μας; Ἐκτὸς τούτου οἱ μαθηταὶ νὰ μάθουν καὶ τὸ ἕν, δύο, καὶ νὰ ἔχουν τουφέκια καὶ σπαθιὰ (ἱλαρότης). Καὶ ἠξεύρετε τί θὰ συμβῇ; θὰ συμβῇ καὶ ἓν ἄλλο. Εἰς τὰ σχολεῖα βασιλεύει ἡ ἀναρχία καὶ ἀπὸ τῶν σχολείων ἡ ἀναρχία μετεδόθη καὶ εἰς τὴν πολιτείαν· δὲν ἠξεύρω δὲ, ἂν ἀπὸ τὴν πολιτείαν μετεδόθη εἰς τὰ σχολεῖα. Ἀλλ’ ἔχομεν δύο ἀξιοτίμους συναδέλφους, τὸν μὲν πρώην τὸν δὲ νῦν Ὑπουργὸν τῆς Ἐκπαιδεύσεως, οἵτινες γνωρίζουν τί τρέχει. Οἱ ταλαίπωροι οἱ διδάσκαλοι τραβοῦν τὰ μαλλιά τους· πρότερον ἔδερνον καὶ κανένα κάποτε μαθητὴν, τώρα οἱ μαθηταὶ δέρνουν τοὺς διδασκάλους, καὶ κάποτε τοὺς δίδουν καὶ καμμιὰ μαχαιριά. Εἰς αὐτὴν τὴν κατάστασιν τῶν πραγμάτων θέλετε νὰ προσθέσητε καὶ τὰ τουφέκια; Θέλει δὲ νὰ πᾶμε καὶ εἰς τὸ Πανεπιστήμιον.....

§139ΣΟΥΤΣΟΣ. Ἐδὼ πρόκειται περὶ στρατολογικῶν καταλόγων, καὶ δὲν ἔχει σχέσιν καμμίαν μὲ τὰ σχολεῖα καὶ τὸ Πανεπιστήμιον.

§140ΖΩΧΙΟΣ. Τὴν ἰδέαν δὲ αὐτὴν τὴν παρεδέχθη καὶ ὁ κύριος Κουμουνδοῦρος· διὰ τοῦτο εἶναι εὐχαριστημένος, ὡσὰν νὰ ἐπῆρε στεφάνι. Τώρα ἴσως ἡ πτέρυξ αὕτη δὲν ἤκουσεν αὐτὴν τὴν φορὰν τὸν κ. Πρωθυπουργόν· ἀλλ’ ἐὰν τὸν ἀκούσῃ, ἐγὼ δὲν θὰ κλαύσω. Ἔχετε κανὲν ἄλλο παράδειγμα; Δὲν θ’ ἀφήσητε κανένα νὰ μάθῃ καὶ καμμίαν τέχνην, μίαν ἐπιστήμην, διὰ νὰ ζῇ; Καὶ ἠξεύρετε διατί θέλομεν τὴν Θεσσαλίαν, τὴν Ἤπειρον καὶ τὰ ἄλλα μέρη; Οἱ νέοι, οἵτινες ἐξέρχονται ἀπὸ τὰ σχολεῖα, δὲν ἔχουν στάδιον. Καὶ διατί νομίζετε γίνεται ὁ καυγᾶς διὰ τὰς Ἰνδίας; Ἡ Ἀγγλία δὲν ἔχει κανένα μεγάλον πόρον. Ἀλλὰ διατί γίνεται ὁ πόλεμος; Διότι εἰς τὰς Ἰνδίας στέλλουν ὅλα τὰ ἀρχοντόπουλα, ὅσα δὲν ἔχουν ψωμὶ, γιὰ νὰ εὕρουν ψωμί. Ἡμεῖς δὲν ἔχομεν τὸ τοιοῦτον. Θέλετε λοιπὸν νὰ θέσωμεν τοὺς νέους εἰς μεγάλην δυσκολίαν; Ὁ Γερμανὸς δὲν ἔχει ἀνάγκην νὰ μάθῃ τὴν Γερμανικήν. Σὺ ὅμως θὰ μάθῃς τὴν Ἑλληνικήν· καὶ ἀπὸ ποῖον; ἀπὸ ἐκεῖνον, ποῦ δὲν ἠξεύρει περισσότερα ἀπὸ τοὺς διδασκομένους. Μὰ, λέγει, οἱ ἀρχαῖοι ἐγυμνάζοντο· ναί, ἀλλὰ εἶχαν καὶ σκλάβους καὶ εἰργάζοντο. Ἀλλὰ τώρα σὺ εἶσαι καὶ ὁ σκλάβος.

§141ΚΟΡΩΝΑΙΟΣ. Ὁ κ. Ζωχιὸς θέλει νὰ μᾶς φαιδρύνῃ ἐνίοτε διὰ τῶν ἐξηγήσεών του, διότι, ὅταν μένῃ τις ἐδῶ ἐπὶ τρεῖς τέσσαρας ὥρας, κουράζεται.

§142ΖΩΧΙΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, τὸν λόγον.

§143ΚΟΡΩΝΑΙΟΣ. Δὲν δύναμαι νὰ σᾶς πειράζω, καὶ δὲν δέχομαι νὰ μὲ πειράζετε, ὅταν δὲν σᾶς ἐνοχλῶ. Ἀληθῶς, κύριοι, δὲν ηὐτύχησα νὰ ἔχω τέκνα, πολλοὶ ὅμως γνωρίζουν, ὅτι ἀνέθρεψα τέκνα περισσότερα ἀπὸ τὸν κ. Ζωχιὸν, χωρὶς νὰ ἦναι ἰδικά μου, καὶ χαίρω, ὅτι τοὺς ἀποκατέστησα καλοὺς πολίτας καὶ οὐχὶ εἰς βάρος τῆς Ἑλλάδος, καὶ σήμερον χαίρω μανθάνων, ὅτι εἶναι εἰς πολὺ καλὴν κατάστασιν, καὶ ἐξακολουθῶ νὰ τρέφω καὶ ἄλλα, καὶ εἰς αὐτὰ τὰ γηρατειά μου ἀποστερῶν ἀπὸ τὸν ἑαυτόν μου, διὰ νὰ ἐκπληρώσω αὐτὸ τὸ καθῆκον, χωρὶς νὰ μοὶ τὸ ἐπιβάλῃ ἡ τύχη. Καὶ ἓν ἐκ τῶν πρώτων, τὰ ὁποῖα τοὺς ἐδίδαξα μετὰ τῆς ἄλλης διδασκαλίας, εἶναι ἡ ἄσκησις τῶν ὅπλων. Προχθὲς ἀνέπτυξα τὸ ἀντικείμενον, μὴ νομίσητε δὲ, ὅτι ἔχω ἄλλον σκοπὸν, εἰμὴ τὸ καλὸν τοῦ τόπου, αἱ δὲ ἰδέαι μου εἶναι ἀπόῤῥοια 50 ἐτῶν ἐργασίας ἀκαταπαύστου· εἶδον ὅλους τοὺς στρατοὺς τῆς Εὐρώπης, συνέζησα, συνεξεστράτευσα μετ’ αὐτῶν, ἤκουσα τὰς σφαίρας νὰ περνοῦν ἀπὸ τὸ αὐτί μου, εἶδον τὸν στρατιώτην καὶ ἔμαθον τί εἶναι· οὔτε ἰδέα πεπλανημένη, οὔτε ἄλλος τις λόγος, ἀλλὰ σκέψις βαθεῖα καὶ μεμελετημένη μὲ κάμνει νὰ ἐπιθυμῶ αὐτὸ, ὅπερ σᾶς προτείνω· ἂν ἠκουόμην, ἠμποροῦσε νὰ γείνῃ κάτι τι, διὸ, καὶ ὅταν ὁ κ. Κουμουνδοῦρος ὑπέβαλε τὸ ἄλλο νομοσχέδιον, ἐνέκρινα αὐτὸ καὶ ὑπεστήριξα. Δὲν ζητῶ μεγάλα πράγματα, μίαν ὥραν τὴν ἑβδομάδα διατὶ νὰ μὴ προετοιμάσωμεν νέους ἱκανοὺς νὰ παραταχθῶσιν εἰς τὸν ἐχθρὸν, δι’ ἁπλουστάτης διδασκαλίας; Δὲν ἐζήτησα νὰ χάσουν ὅλον τὸν χρόνον των εἰς αὐτὴν τὴν ἐκπαίδευσιν, ζητῶ πολὺ ὀλίγον χρόνον, καὶ ἄφησα εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ τὸ ὁρίσῃ διὰ Β. Διατάγματος. Ἂς ἦναι μετριωτάτη, ἀλλ’ εἶναι ἀνάγκη νὰ εἰσαχθῇ εἰς τὴν δημοσίαν ἐκπαίδευσιν καὶ κατὰ τὴν παιδικὴν ἡλικίαν, ὅταν τουτέστιν οἱ νέοι μανθάνουν εὐκόλως· τότε δὲ, ὅταν ἔλθουν ὡς στρατιῶται, θὰ μάθουν ταχέως, χωρὶς νὰ κοπιάζουν καὶ οἱ ὑπαξιωματικοὶ, εἰς αὐτὴν τὴν ἄχαριν ἐργασίαν τῆς προγυμνάσεως.

§144ΖΩΧΙΟΣ. Εἶπον, ὅτι μὲ τὸν ἀξιότιμον προλαλήσαντα εἴμεθα διττῶς συνάδελφοι, καὶ αὐτὸ εἶναι ἀληθὲς, διότι εἴμεθα καὶ συμμαθηταί. Τὸν ἐρωτῶ, ἐὰν εἰς τὸν λόρδον, ὁ ὁποῖος τὰ εἶχε σωστὰ, ἐπέρασε ποτὲ τοιαύτη ἰδέα, διότι ἐκτὸς τῶν ἄλλων ἐπιστατῶν, τοὺς ὁποίους εἴχομεν ἡμεῖς, ὁ λόρδος παρίστατο δι’ ὅλης τῆς ἡμέρας εἰς τὰς παραδόσεις, καὶ αὐτὸ συνέτεινεν εἰς τὴν ἀνατροφὴν καὶ ἐμοῦ καὶ τοῦ ἀξιοτίμου στρατηγοῦ, διότι καὶ οἱ δύο ἔχομεν ἕνα βαθμὸν ἰδιοτροπίας· ὁ λόρδος μᾶς ἐνεποίησε κάτι τι, καὶ ἂν εἴμεθα ἐπίμονοι, εἶναι ἀπὸ τὰς διδασκαλίας ἐκείνας. Οἱ Γάλλοι ἐζήτησαν νὰ ἐπιβάλουν τὴν καταναγκαστικὴν διδασκαλίαν τῶν γραμμάτων εἰς ὅλους, καθὼς τὴν ἔχουν οἱ Γερμανοί, διότι εἶπαν, ὅτι ἐνίκησαν οἱ Γερμανοὶ τοὺς Γάλλους, τοὺς ἐνίκησαν τὰ ἀλληλοδιδακτικὰ σχολεῖα. Ἀλλὰ εἶπον, δὲν δυνάμεθα, δὲν εἶναι δυνατὸν, δὲν ἔχομεν τὰ μέσα. Οἱ ἄνθρωποι ἔχουν ἀσχολίας, καὶ σᾶς φέρω ἁπλούστατον παράδειγμα. Ἐφέτος εἶναι ἐσοδεία εἰς τὴν πατρίδα μου· εἰπέτε εἰς τοὺς χωρικοὺς τῆς Κερκύρας νὰ μάθουν τὰ παιδιά των τὴν ὁπλασκίαν, θὰ σᾶς εἴπουν δὲν ἔχομεν καιρὸν, ἔχομεν τώρα τὴν ἐσοδείαν. Σεῖς δὲν κατωρθώσατε νὰ κάμετε καταναγκαστικὴν τὴν διδασκαλίαν τῶν γραμμάτων· πῶς θὰ κάμετε καταναγκαστικὴν τὴν διδασκαλίαν τῶν ὅπλων; Ἂς μᾶς φέρουν ἓν παράδειγμα, ὅτι εἰς τὸ δεῖνα ἔθνος εἶναι τοῦτο.

§145ΚΟΡΩΝΑΙΟΣ. Εἰς τὴν Ἑλβετίαν.

§146ΜΙΛΗΣΗΣ. Εἰς τὴν Γερμανίαν.

§147ΖΩΧΙΟΣ. Ν’ ἀρχίσωμεν ἀπὸ τὰς ἐξαιρέσεις· ἃς ἐξαιρέσωμεν τὴν Ἀμερικήν.

§148ΚΟΡΩΝΑΙΟΣ. Εἶσθε εἰς ἀπάτην, τοὺς γυμνάζουν εἰς τὰ σχολεῖα.

§149ΖΩΧΙΟΣ. Δὲν πηγαίνουν ὅλοι οἱ Ἀμερικανοὶ εἰς τὰ σχολεῖα, πηγαίνουν εἰς τὰ ἐργοστάσια.

§150ΚΟΡΩΝΑΙΟΣ. Δὲν πρόκειται νὰ χάσουν τὸν καιρόν· ἐκεῖ ποῦ θὰ ἔβγαινιν ἀπὸ τὸ σχολεῖον οἱ μαθηταί, νὰ ἔμβουν εἰς γραμμήν.

§151ΖΩΧΙΟΣ. Ἐὰν παρατηρήσητε τὴν κατάστασιν τῶν σχολείων καὶ ἐξετάσητε κατὰ μέσον ὅρον τὴν ἀξιότητα τοῦ ἐξερχομένου, θὰ ἰδῆτε, ὅτι κατ’ ἔτος ἐλαττοῦται, καὶ ἂν ἦτο πέρυσιν ἄριστα, ἐφέτος δὲν εἶναι ἄριστα, εἶναι καλῶς.

§152ΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἶναι ἀληθές.

§153ΖΩΧΙΟΣ. Ὁ ἀξιότιμος Πρύτανις τοῦ Πανεπιστημίου κ. Καλλιγᾶς, καὶ σᾶς ἀναφέρω ἕνα τῶν ἐπισημοτέρων καθηγητῶν τοῦ Πανεπιστημίου, ἐν ἐπισήμῳ τυπωμένῃ ἐκθέσει, ὡμολόγησεν, ὅτι πέρυσιν....

§154ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ (Πρωθυπουργός). Κύριοι, μὲ συγχωρεῖτε, μίαν λέξιν. Παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ διακόψῃ τὴν συζήτησιν αὐτὴν, διότι ἐγὼ σκοπεύω περὶ αὐτοῦ τοῦ ἀντικειμένου νὰ ὑποβάλω ἰδιαίτερον νομοσχέδιον· ἑπομένως νὰ ἐξακολουθήσωμεν τὴν συζήτησιν.

§155ΚΟΡΩΝΑΙΟΣ. Παρακαλῶ ν’ ἀναβληθῇ εἰς αὔριον, διότι θὰ ὁμιλήσω περὶ τῶν ὑπαξιωματικῶν, καὶ θὰ ὁμιλήσω πολλά.

§156ΤΙΝΕΣ. Αὔριον.

§157ΠΟΛΛΟΙ. Νὰ τελειώσωμεν. (Ἀναγινώσκεται τὸ ἄρθρον 11ο (111).)

§158ΚΟΡΩΝΑΙΟΣ. Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου αὐτοῦ θὰ ὁμιλήσω.

§159ΤΙΝΕΣ. Ὁρίστε.

§160ΚΟΡΩΝΑΙΟΣ. Δὲν ἠμπορῶ τώρα.

§161ΤΙΝΕΣ. Εἶναι περιττόν. (Ἐπιψηφίζονται τὰ ἄρθρα 110–115 γενόμενα 111–116. Ἀναγινώσκεται τὸ ἄρθρον 116.)

§162ΣΟΥΤΣΟΣ. Τοῦτο ἀντικαθίσταται ἐξ ὁλοκλήρου (ἀναγινώσκει).

§163ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Ἐννοῶ, ὅτι τὸ αὐτὸ θὰ συμβῇ καὶ διὰ τοὺς ὑπαξιωματικοὺς τοῦ ναυτικοῦ, δηλ. ὅτι καὶ αὐτοὶ θὰ μένουν ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ, μέχρις ὅτου ἀποκτήσουν τὸ δικαίωμα τῆς συντάξεως.

§164ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§165ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον ὡς ἐτροποποιήθη, μὲ τὴν παρατήρησιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ναυτικῶν, παρακαλῶ νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται πάντες). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 117 γινόμενον 118. Ἀναγινώσκεται τὸ ἄρθρον 118 (119).)

§166ΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐδῶ εἶναι ὁ τόπος τῆς χθεσινῆς προτάσεώς μου, ἡ ὁποία ἔχει ὡς ἑξῆς· οἱ ἐν τῇ ἐκτάκτῳ ἐφεδρείᾳ ὑπηρετήσαντες μεταβαίνουσιν, ἀπολυόμενοι τῆς ὑπηρεσίας, εἰς τὴν ἐφεδρείαν τοῦ ἐνεργοῦ στρατοῦ, ἐξαιρούμενοι, κατὰ τὸ ἄρθρον 79, τῆς ἐνεργοῦ ἐν τῷ στρατῷ ὑπηρεσίας.

§167ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Κατὰ τὸν νόμον, οἱ ἔχοντες ἡλικίαν 22 μέχρι 25 ἐτῶν μεταβαίνουν εἰς τὴν διαθεσιμότητα, οἱ ἔχοντες 25 κτλ. εἰς τὴν ἐφεδρείαν, καὶ οἱ ἄλλοι εἰς τὴν ἐθνοφρουράν· ὥστε αὐτὸ τὸ ζήτημα εἶναι λελυμένον.

§168ΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐκ τῶν ἐκτάκτων ἐφέδρων τινὲς μὲν ὑπηρέτησαν, ἄλλοι δὲ οὔ. Ἐκ τούτων τινὲς εἶχον τὴν ἡλικίαν 17 ἕως 21 ἔτους, ἄλλοι δὲ πράγματι 21, ἀλλὰ καὶ οἱ ὑπηρετήσαντες ἀπὸ τῆς ἡλικίας τοῦ 17 ἔτους, τοῦ 18 καὶ 19 ἐνεγράφησαν ὡς ἔχοντες ἡλικίαν 21 ἔτους, διότι ἐφηρμόσθη κακῶς ὁ νόμος. Τώρα αὐτοὶ δικαιοῦνται νὰ μὴ καταταχθῶσι πλέον, διότι ὑπηρέτησαν ὡς ἔκτακτοι ἔφεδροι, ἄρα δὲν δύνανται νὰ ἔχουν μικροτέραν ἡλικίαν, διότι ὑπηρέτησαν ὡς ἔφεδροι ἀπὸ τοῦ 21 ἔτους.

§169ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Τὸ δεδικασμένον εἰς τὰ στρατολογικὰ δὲν ἐλήφθη ὑπ’ ὄψιν, καὶ διὰ τοῦτο οἱ ἐξαιρεθέντες πέρυσι λόγῳ ἀνηλικιότητος ἢ ὑπερηλικιότητος, ἐπανῆλθον εἰς τὸν στρατόν.

§170ΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Τότε δεχθῆτε ὁ χρόνος, τὸν ὁποῖον ὑπηρέτησαν ἐν τῇ ἐκτάκτῳ ἐφεδρείᾳ, νὰ καταλογισθῇ εἰς τὴν ὑπηρεσίαν, ἐὰν κληρούμενοι λάβωσι τὴν ὑποχρέωσιν.

§171ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Μάλιστα.

§172ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον μὲ τὴν προσθήκην αὐτὴν, παρακαλῶ νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται πάντες). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 119 γινόμενον 120 καὶ 120 γινόμενον 121.)

§173ΣΕΡΒΟΣ. Ἐδῶ πρέπει νὰ τεθῇ τὸ ἄρθρον, τὸ ὁποῖον ἐπρότεινα περὶ ἀπαλλαγῆς τῶν τελῶν τοῦ χαρτοσήμου. Εἶναι ἀναρίθμητοι πράξεις, αἱ ὁποῖαι πρέπει νὰ γείνουν πρὸς ἐφαρμογὴν τοῦ νόμου αὐτοῦ. Ἐὰν προσθέσητε τὰ δικαιώματα τοῦ χαρτοσήμου, θ’ ἀποβῇ ἀνεκτέλεστος ὁ νόμος. Λοιπὸν ἔκαμα τὴν ἑξῆς τροπολογίαν «Ἄρθρον 122. Πᾶσαι αἱ κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ παρόντος νόμου ἐνεργούμεναι πράξεις γίνονται ἐπὶ ἁπλοῦ χάρτου.»

§174ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§175ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν προσθήκην τοῦ ἄρθρου αὐτοῦ παρακαλῶ νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται πάντες). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Γίνεται δεκτὸν καὶ τὸ τελευταῖον 122 γινόμενον 123.)

§176ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ νομοσχέδιον θὰ συναρμολογηθῇ, θὰ τυπωθῇ, καὶ εἶτα θὰ ψηφισθῇ τὸ σύνολον. Λύεται ἡ συνεδρίασις. Ὥρα 6 μ. μ.