1878.11.07

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 32

τῆς 7 Νοεμβρίου 1878.

(Τρίτη.)

Ὥρα 2 μ. μ.

Ἀπαρτίας γενομένης, ἀνεγνώσθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως καὶ ἐνεκρίθησαν.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μετὰ βαθείας θλίψεως ἀναγγέλλω καὶ ἐπισήμως εἰς τὸ Σῶμα τὸν ἄωρον καὶ αἰφνίδιον θάνατον τοῦ Βουλευτοῦ Ἀττικῆς Στυλιανοῦ Κολιάτσου, τοῦ ἀξιαγάστου ἀνδρὸς, ὃν ζῶντα μὲν ἐτιμῶμεν πάντες καὶ ἠγαπῶμεν, τελευτήσαντα δὲ ἐπενθήσαμεν καὶ συνωδεύσαμεν εἰς τὴν τελευταίαν κατοικίαν του.

§2ΡΑΛΛΗΣ. Ἡ ἐκ τῆς ἀγγελίας ἐντύπωσις ὑπῆρξε, κύριοι, κοινή· πάντες δ’ αἰσθανόμεθα τὸ κενὸν, τὸ ὁποῖον ἐν τῷ μέσῳ ἡμῶν καταλείπει ὁ ἀποβιώσας συνάδελφος, συνάδελφος ἀληθῶς μετριόφρων, διακρινόμενος διὰ τὰς περικοσμούσας αὐτὸν ἀρετὰς καὶ τὴν μετριοπάθειάν του. Φρονῶ δὲ, ὅτι ἑρμηνεύω τὰ αἰσθήματα οὐ μόνον τῶν ἐξ Ἀττικῆς συναδέλφων, ἀλλ’ ὁλοκλήρου τῆς Βουλῆς, συνιστῶν εἰς τὴν Κυβερνητικὴν μέριμναν τὴν ἀτυχῆ, πολυμελῆ καὶ ἀδύνατον οἰκογένειαν τοῦ ἀποβιώσαντος. Πολλὰ ἠδύνατό τις νὰ εἴπῃ πρὸς ἐπίῤῥωσιν τῆς συστάσεως ταύτης· θεωρῶ ὅμως περιττὴν πᾶσαν μακρηγορίαν, διότι πιστεύω, ὅτι ἡ Κυβέρνησις προθύμως θέλει ἀποδεχθῆ τὴν σύστασιν· φοβοῦμαι δ’ ἄλλως μὴ θίξω φιλοτιμίαν καὶ ἀξιοπρέπειαν οἰκογενειακὴν, ἀκήρατον μέχρι σήμερον.

§3ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Ἔχομεν καὶ τὴν οἰκογένειαν τοῦ ἀποβιώσαντος Βουλευτοῦ Ἄργους Ἀνδρ. Δανοπούλου.

§4ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Τὰ μέλη τοῦ Ὑπουργείου, τὰ ὁποῖα εἶναι Βουλευταὶ καὶ εἶχον ἑπομένως συνάδελφον τὸν μακαρίτην Κολιάτσον, γνωρίζουσι τὰς οἰκογενειακὰς καὶ οἰκονομικὰς περιστάσεις του. Ἡ Κυβέρνησις θ’ ἀσχοληθῇ, ἵν’ ἀνταποκριθῇ εἰς τὴν ἐπιθυμίαν τῆς Βουλῆς.

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πολλοὶ ὑπαξιωματικοὶ τηλεγραφοῦσιν ἐκ Χαλκίδος, παραπονούμενοι, ὅτι ἡ διάταξις τοῦ περὶ στρατολογίας νομοσχεδίου, περὶ ἀπολύσεως τῶν ὑπηρετούντων ἐν τῷ στρατῷ ἀρχαίων ὑπαξιωματικῶν, εἶναι ἄδικος. Ὁ κύριος Κωνστ. Κριάρης, γενικὸς ἀρχηγὸς τῆς ἐπαρχίας Σελίνου, ἀδυνατῶν νὰ προικίσῃ ἐξ ἰδίων τὴν θυγατέρα του, ὡς ἀπολέσας πᾶσαν τὴν ἐν Κρήτῃ περιουσίαν του, δημευθεῖσαν ὑπὸ τῆς Τουρκικῆς Κυβερνήσεως, ἐπικαλεῖται ὑπὲρ τῆς εἰρημένης θυγατρός του τὴν συνδρομὴν τοῦ Κράτους. Ὁ κ. Ἀντ. Φραβασίλης, καθηγητὴς, ἐξαιτεῖται χρηματικὴν συνδρομὴν, πρὸς ἔκδοσιν μηνιαίου περιοδικοῦ συγγράμματος. Ὁ Ἰωάν. Χ. Μαρούλης, ἐκ Σουλινᾶ, παραπονεῖται κατὰ τοῦ αὐτόθι ὑποπροξένου Ἀνδρ. Δελλαπόρτα. Ὁ Θεόδωρος Γρίβας, ἐκ Σουλινᾶ ἐπίσης, παραπονεῖται κατὰ τοῦ αὐτοῦ ὑποπροξένου καὶ τοῦ γραμματέως αὐτοῦ. Αἱ ἀναφοραὶ αὗται θὰ παραπεμφθῶσιν εἰς τὰς ἁρμοδίας Ἐπιτροπάς.

§6Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν.) Λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ προτείνω νομοσχέδιον περὶ τῆς φορολογίας τῶν προϊόντων τῆς γῆς καὶ τῶν ζώων κατὰ τὸ ἔτος 1879. Κατὰ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, τίθενται ἐν ἰσχύϊ αἱ φορολογικαὶ διατάξεις τοῦ νόμου τοῦ π. ἔ. προστίθεται δὲ μόνον ἄρθρον περὶ τῶν καπνῶν καὶ τῶν σαρωμάτων Ναυπλίας καὶ Ἄργους, τὰ ὁποῖα φορολογοῦνται ἀδιακρίτως, θεωρουμένων τῶν δύω τούτων Ἐπαρχιῶν ὡς μιᾶς. Δεύτερον νομοσχέδιον εἰσάγω περὶ τροποποιήσεως διατάξεων τοῦ ἀπὸ 31 Δβρίου 1877 ΧΞΥʹ νόμου περὶ φόρου ἐπὶ τῶν ζώων. Ὡσαύτως ὑποβάλλω νομοσχέδιον περὶ τροποποιήσεως τοῦ ἀπὸ 31 Δβρίου 1877 νόμου ΧΞΗʹ περὶ διαθέσεως τοῦ ἐγγείου φόρου καὶ τοῦ δικαιώματος τῆς ἐπικαρπίας ἐπὶ τῶν δημητριακῶν καρπῶν. Ὑποβάλλω ὡσαύτως νομοσχέδιον περὶ ἀποξηράνσεως καὶ ἀρδεύσεως τοῦ Βοιωτικοῦ πεδίου.

§7ΦΙΛΩΝΟΣ. Τὸ τελευταῖον αὐτὸ νομοσχέδιον, ὡς θέλει παρατηρήσει ἡ Βουλὴ, δὲν ἐπιβάλλει κανὲν βάρος εἰς τὸ Δημόσιον. Παρακαλῶ λοιπὸν τὴν Βουλὴν, ἵνα ἐπισπεύσῃ τὴν συζήτησιν.

§8Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν.) Καὶ ἐγὼ συνιστῶ τὴν ταχεῖαν συζήτησιν.

§9ΡΙΚΑΚΗΣ. Τὰ νομοσχέδια περὶ τροποποιήσεως τῶν φορολογικῶν νόμων συνοδεύονται μὲ ἔκθεσιν;

§10Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Τινά· ἀλλὰ θὰ εἴπω τὸν λόγον κατὰ τὴν συζήτησιν.

§11ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν καὶ Ναυτικῶν.) Ὑποβάλλω τὸν προσωρινὸν ὀργανισμὸν τοῦ στρατοῦ διὰ τὸ 1879· ἐπειδὴ δὲ αἱ πυροβολαρχίαι αὐξάνουσι κατὰ δύο πεδινάς, καταθέτω καὶ τὸν πίνακα, τὸν ὁποῖον, παρακαλῶ, ἡ Ἐπιτροπὴ τοῦ προϋπολογισμοῦ νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν. Παρακαλῶ δὲ καὶ πάλιν τὴν Βουλὴν νὰ συζητήσῃ τὸ περὶ ναυτικῆς σχολῆς μετὰ τὸ νομοσχέδιον τοῦ κ. Ἀθ. Πετιμεζᾶ, διότι εἶναι σπουδαιότατον διὰ τὴν ναυτικὴν ὑπηρεσίαν.

§12ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§13ΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Παρακαλῶ τὸν κ. Πρωθυπουργὸν νὰ μᾶς εἴπῃ τί γίνεται περὶ τῶν ἐφέδρων, οἵτινες ὑπηρέτησαν ἐν τῷ στρατῷ ὑπὲρ τὸν ὡρισμένον χρόνον· θὰ κρατηθῶσιν, ἢ θ’ ἀπολυθῶσιν;

§14ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὑπεβάλομεν νομοσχέδιον, μετὰ τὴν ἀπόφασιν δὲ τῆς Βουλῆς ἐπὶ τούτου, θὰ λάβωμεν τὰ κατάλληλα μέτρα.

§15ΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐὰν δὲν γείνῃ παραδεκτὸν, θὰ κρατήσητε αὐτούς;

§16ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὄχι, ὄχι.

§17ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ νομοσχέδιον περὶ ναυτικῆς σχολῆς εἶναι ἐγγεγραμμένον εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, ὑπ’ ἀριθ. 17.

§18ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς εἶπε νὰ συζητηθῇ μετὰ τὸ νομοσχέδιον τοῦ κ. Πετιμεζᾶ.

§19ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Πρὸ ἡμερῶν ἔλαβε χώραν εἰς τὰ πρόθυρα αὐτῆς τῆς πρωτευούσης πρᾶξις, ἡ ὁποία μόλις ἤθελε πραχθῆ ὑπὸ Βασιβουζούκων ἢ Κιρκασίων· ἡ πρᾶξις δὲ αὕτη ἐγένετο ὑπὸ ὑπαξιωματικῶν τοῦ τακτικοῦ ἑλληνικοῦ στρατοῦ. Θέλω σᾶς ἀναφέρει ἐν συντόμῳ τὰ λαβόντα χώραν, διότι προτίθεμαι νὰ κάμω ἐπερώτησιν. Ὑπαξιωματικὸς τις μετὰ στρατιώτου ἠθέλησε ν’ ἀφαιρέσῃ δύω ἰνδιάνους ἀπὸ ἀγέλην, τὴν ὁποίαν ἐφύλαττε παῖς 14 ἐτῶν· ὁ φύλαξ τῶν πτηνῶν τούτων ἤρχισε νὰ φωνάζῃ· τότε ὁ ὑπαξιωματικὸς καὶ ὁ στρατιώτης ἐπετέθησαν κατὰ τοῦ παιδὸς διὰ τῆς ξιφολόγχης, ὅστις ἤρχισεν ἐκ τοῦ πόνου νὰ φωνάζῃ. Αἱ φωναὶ τοῦ παιδὸς προσείλκυσαν τοὺς χωρικούς, τοὺς γεωργοῦντας κατὰ τὴν στιγμὴν ἐκείνην εἰς τὰ πέριξ, καθὼς καὶ τοὺς κκ. Λινδερμάϊερ καὶ Χρηστομάνον· ἅπαντες οὗτοι ἀφῄρεσαν ἐκ τῶν χειρῶν τῶν στρατιωτῶν τὸν δερόμενον παῖδα, ὁ ὁποῖος, ὡς μανθάνω, εὑρίσκεται εἰς τὸ νοσοκομεῖον· ἀλλ’ ὁ ὑπαξιωματικὸς καὶ ὁ στρατιώτης ἐπετέθησαν διὰ τῆς ξιφολόγχης καὶ κατὰ τούτων τῶν προσδραμόντων, μέχρις οὗ οὗτοι ἠναγκάσθησαν διὰ τῆς βίας σχεδὸν ν’ ἀφαιρέσωσι τὴν ξιφολόγχην ἐκ τῶν χειρῶν τοῦ ὑπαξιωματικοῦ καὶ στρατιώτου. Ἡ βία, μεθ’ ἧς ἀφῄρεσαν τὴν λόγχην, ἔδωκεν εἰς τούτους νὰ ἐννοήσουν, καὶ αἱ φωναὶ, αἵτινες προσείλκυον χωρικοὺς, ὅτι, ἐὰν παρέμενον, θὰ τὴν εἶχον κακὰ· διὰ τοῦτο, φοβηθέντες ἔπαυσαν τὰς βανδαλικάς των πράξεις, καὶ ζητήσαντες τὴν ξιφολόγχην των ἀνεχώρησαν. Ἀλλὰ μετὰ 10 λεπτὰ, προσλαβόντες καὶ ἄλλους 10 στρατιώτας μετὰ τοῦ ἀνωτέρω ὑπαξιωματικοῦ, μετέβησαν εἰς τὸ κτῆμα τοῦ κ. Λινδερμάϊερ καὶ ἤρχισαν νὰ θραύωσι τὴν θύραν· ἀλλ’ ἐπειδὴ ἦτο δυνατὴ, ἤρχισαν πυροβολισμοὺς κατὰ τῶν παραθύρων, διαιρεθέντες δὲ εἰς δύω Σώματα, ἤρχισαν τακτικὴν πολιορκίαν. Ἔσπασαν τὰς θύρας καὶ εἰσῆλθον μέσα, συντρίβοντες πᾶν τὸ προστυχόν.

§20ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Τί ἔκαμνον οἱ ἐντός; ἔπρεπε νὰ τοὺς φονεύσωσι, διότι προσέβαλον τὸ ἄσυλον τῆς οἰκίας των.

§21ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Οἱ κύριοι τοῦ κτήματος εἶναι ἄνθρωποι εὐγενεῖς· εἰσῆλθον μέσα οἱ Βασιβουζοῦκοι οὗτοι καὶ ἤρχισαν τὰς πλέον βανδαλικὰς πράξεις. Ἔδεσαν τοὺς κυρίους μετὰ τῶν ὑπηρετῶν, ἔσπασαν τὰ ὅπλα εἰς τὴν ῥάχιν των, καὶ τὰ τοιαῦτα καὶ χείρονα διέπραξαν. Ἀλλὰ ἀφίνω κύριοι, ταῦτα, ἅτινα σᾶς ἀρκοῦσιν· ἔρχομαι νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν τοῦ κ. ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργοῦ, ἐπειδὴ μανθάνω ὅτι καταβάλλονται ἄπειροι προσπάθειαι, ὅπως καλυφθῶσι πάντα ταῦτα. Διὰ τοῦτο ἐπερωτῶ τὸν ἁρμόδιον Ὑπουργὸν, ἂν ἐλήφθησαν ὅλα τὰ μέτρα, ὅπως ἐφαρμοσθῇ αὐστηρῶς ὁ νόμος κατὰ τῶν ἀνθρώπων ἐκείνων, εἰς οὓς τὸ ἔθνος ἐσύστησε τὴν φύλαξιν τῆς τιμῆς, τῆς περιουσίας καὶ τῆς προσωπικῆς ἐλευθερίας τοῦ πολίτου.

§22ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν.) Εὐθὺς ὡς ἔμαθον ὅτι διεπράχθη ἡ ἀξιόποινος αὐτὴ πρᾶξις, διέταξα τὰ προσήκοντα, καὶ οἱ μὲν αὐτουργοὶ συνελήφθησαν ἤδη, ἡ δὲ ἀνάκρισις ἐξακολουθεῖ τὰς ἐρεύνας της. Ἐγὼ αὐτὸς μετέβην πρὸς ἐπίσκεψιν τῶν δύω παθόντων, ἀλλὰ δὲν τοὺς εὗρον, διότι ἦσαν εἰς τὴν κατοικίαν των. Ἀπέστειλα ἔκτακτον εἰσηγητὴν καὶ ἀνακριτὴν, ἀνώτερον ἀξιωματικόν, τὸν κ. Κλίμακαν, ὅστις ἐνεργεῖ δραστηρίας ἀνακρίσεις. Ἂς ἦναι βεβαία ἡ Βουλὴ, ὅτι τὸ ἔγκλημα θὰ καταδιωχθῇ αὐστηρῶς.

§23ΦΙΛΗΜΩΝ. Πρέπει νὰ λάβητε καὶ γενικώτερα μέτρα, διότι ἂν εἰς τὰ πρόθυρα τῶν Ἀθηνῶν συμβαίνωσι τοιαῦτα, φαντασθῆτε τί συμβαίνει εἰς τὰ χωρία.

§24ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ἐξεδόθησαν διαταγαὶ αὐστηραὶ πρὸς πάντας τοὺς Σωματάρχας. Ἐπαναλαμβάνω δὲ καὶ πάλιν, ὅτι οἱ διαπράξαντες τὸ περὶ οὗ ὁ λόγος ἔγκλημα θὰ τιμωρηθῶσι παραδειγματικῶς.

§25Ν. ΣΟΥΤΣΟΣ. Συμφωνῶ μετὰ τοῦ κ. Πετσάλη. Νομίζω ὅμως, ὅτι πρέπει ἐπὶ τῶν τοιούτων ποινικῶν καταδιώξεων ν’ ἀφίνηται ἐλευθέρα ἡ δικαιοσύνη πρὸς ἀμερόληπτον ἐκπλήρωσιν τοῦ καθήκοντός της, διότι πρῶτοι, ὡς ἤκουσα, ἐπυροβόλησαν οἱ ἐν τῇ οἰκίᾳ· ἐὰν δὲ τοῦτο ἀληθεύῃ, πρέπει ἕκαστος νὰ τιμωρηθῇ κατὰ τὰς πράξεις του, εἴτε Λινδερμάϊερ εἶναι, εἴτε Χρηστομάνος. Ἡ Βουλὴ δὲν πρέπει νὰ προλαμβάνῃ τὴν δικαιοσύνην εἰς τὴν καταδίωξιν τῶν ἀξιοποίνων πράξεων.

§26ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Παρακαλῶ τὴν Κυβέρνησιν νὰ φέρῃ τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον εἶχεν εἰσαγάγει ἡ Οἰκουμενικὴ περὶ καταργήσεως τῆς ἑτεροδικίας.

§27ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Κύριοι, οἱ λιμένες, οἱ ἔχοντες εἰδικὸν φορολογικὸν νόμον πρὸς καθαρισμὸν αὐτῶν καὶ πρὸς κατασκευὴν τῶν αἱμασιῶν καὶ τῶν κρηπιδωμάτων, διέπονται ὑπὸ νόμου γενικοῦ· ἡ διαχείρισις ὅλης τῆς ἐργασίας ἀνατίθεται ὑπὸ τοῦ γενικοῦ νόμου εἰς ἐπιτροπὴν, συγκειμένην ἀπὸ 5 μέλη· τρία ἐξ αὐτῶν διορίζει ἡ Κυβέρνησις, καὶ δύω τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον. Ἐνῷ δὲ ὅλοι οἱ λιμένες, εἰς τοὺς ὁποίους γίνονται τοιαῦτα ἔργα, ὑπεβλήθησαν εἰς τὸν γενικὸν νόμον, ὁ λιμὴν τοῦ Πειραιῶς ἀποτελεῖ ἐξαίρεσιν· τὰ ὑδραυλικὰ ἔργα ἐκεῖ, τὰ ὁποῖα εἶναι μεγάλα καὶ πολυδάπανα, διαχειρίζεται ἐπιτροπὴ τριμελὴς, ἐκ τοῦ Δημάρχου, ἐκ τοῦ πενθεροῦ του καὶ ἑνὸς ἄλλου ἐμπόρου, ἡ τοιαύτη δὲ σύνθεσις τῆς Ἐπιτροπῆς δὲν εἶναι σύμφωνος πρὸς τὸν νόμον. Πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν, ὁ πλοίαρχος τῆς ναυαρχίδος τοῦ ἐν Πειραιεῖ Γαλλικοῦ στόλου μετ’ ἀπορίας ἠρώτα τὸν Λιμενάρχην, δυνάμει ποίας ἀδείας γίνονται τὰ ὑδραυλικὰ ἔργα, τὰ ὁποῖα καταστρέφουσι τὸν ἱστορικὸν λιμένα τῆς Ζέας· ὁ δὲ Λιμενάρχης ἀπήντησεν αὐτῷ ὅτι ἀγνοεῖ, διότι δὲν ἀποτελεῖ μέρος τῆς λιμενικῆς Ἐπιτροπῆς. Τὰ μέλη τῆς Ἐπιτροπῆς, ἔχοντες οἰκόπεδα παράλια, ἐζήτησαν νὰ κατασκευάσωσι μίαν πλατεῖαν 40 μέτρων πλάτους, καὶ λέγουσι καὶ διαδίδουσιν, ὅτι τὸ κατασκευαζόμενον ἔργον δὲν εἶναι πλατεῖα, ἀλλὰ κατασκευὴ μιᾶς γεφύρας, ὅπως μεταβαίνωσιν οἱ κάτοικοι ἀπὸ τὸ ἓν μέρος τοῦ Πειραιῶς εἰς τὸ ἀπέναντι· ἀλλὰ καὶ διὰ τοῦ κατασκευαζομένου ἔργου ἡ Ζέα κατεκλείσθη καθολοκληρίαν· τὰ ἰδιαίτερα συμφέροντα αὐτῶν τῶν τριῶν προσώπων τοὺς ὤθησαν πολλάκις νὰ μεταφέρωσι τὰ ὑδραυλικὰ ἔργα τοῦ λιμένος Πειραιῶς εἰς τὰ μέρη ἐκεῖνα, εἰς τὰ ὁποῖα ἔχουσιν ἰδιόκτητα οἰκόπεδα. Ὁ λιμὴν, κύριοι, τοῦ Πειραιῶς εἶναι ὁ λιμὴν τῆς πρωτευούσης, ἀνήκει εἰς ἅπαν τὸ Κράτος. Ἐκεῖ, κύριοι, προσέρχονται τὰ πολεμικὰ πλοῖα πάντων τῶν Ἐθνῶν, οἱ ἀξιωματικοὶ δὲ αὐτῶν ἔχουσι τὸ πρῶτον σχέδιον τοῦ λιμένος, ὅπερ ἦτο ἄριστον, καὶ ἤδη βλέπουσι τὸν λιμένα καταστρεφόμενον. Ὁ λιμὴν τῆς Ζέας εἶναι ἱστορικὸς λιμὴν· ἡμεῖς ἄλλοτε ἐψηφίσαμεν νομοσχέδιον νὰ μὴ παραβλαφθῶσιν οἱ λόφοι τῆς Ἀττικῆς, καὶ ἐπλήρωσε τὸ Δημόσιον χιλιάδας δραχμῶν, ἵνα ἐμποδίσῃ τὴν λιθοτομίαν· πῶς δυνάμεθα σήμερον νὰ ἀφήσωμεν εἴς τινας ἐμπόρους τοῦ Πειραιῶς, ἕνεκεν τῶν ἰδιαιτέρων συμφερόντων των, νὰ κατακλείωσι τὸν λιμένα τῆς Ζέας καὶ νὰ κατασκευάζωσι πλατείας ἀπέναντι τῶν οἰκοπέδων των; Ὁ λιμὴν τῆς Ζέας εἶχεν ἄλλοτε προορισθῆ εἰς κατασκευὴν δεξαμενῆς, καὶ σήμερον πλησιάζει νὰ μεταβληθῇ εἰς οἰκόπεδα. Ἡ Κυβέρνησις λοιπὸν πρέπει νὰ λάβῃ ἓν μέτρον, νὰ μετασχηματίσῃ τὴν Ἐπιτροπὴν συμφώνως πρὸς τὸν νόμον. Ποῦ ἠκούσθη εἰς λιμένα τόσον μέγαν, ἐν τῷ ὁποίῳ κατασκευάζονται τοιαῦτα ἔργα, νὰ μὴ ἔχῃ μέρος ὁ Λιμενάρχης καὶ νὰ μὴ ἀκούηται ἡ γνώμη αὐτοῦ, ἡ Κυβέρνησις νὰ μὴ ἔχῃ τὴν ἀπαιτουμένην ἐπίβλεψιν; Προτείνω, εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν νὰ ἔχῃ μέρος καὶ ὁ Νομάρχης καὶ ὁ Λιμενάρχης Πειραιῶς. Αὐτὴν τὴν παρατήρησιν ἤθελεν νὰ κάμω εἰς τὴν Βουλὴν, καὶ ἐνώπιον τῆς Κυβερνήσεως, ἥτις εἶμαι βέβαιος, ὅτι θέλει λάβει πρόνοιαν περὶ τοῦ σπουδαιοτάτου τούτου ζητήματος, διότι, ὅπως ἔχει ἤδη ἡ Ἐπιτροπὴ τοῦ λιμένος Πειραιῶς, οἱ διαχειρισταὶ τῶν ἐργασιῶν τοῦ λιμένος εἰσὶ συγχρόνως καὶ οἱ ἐλεγκταὶ τῆς ἰδίας αὐτῶν διαχειρίσεως.

§28Ν. ΣΟΥΤΣΟΣ. Ὑποστηρίζω τὴν πρότασιν τοῦ κ. Θεοχάρη, καθόσον εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν τοῦ Πειραιῶς εἶναι μέλη, τὰ ὁποῖα δὲν δύνανται ὡς διαχειρισταὶ νὰ ἦναι καὶ ἐλεγκταὶ τῶν δαπανῶν.

§29ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Ἐπιτροπὴ τῶν Ἐξωτερικῶν ὑπέβαλε τὰς ἐκθέσεις της ἐπὶ τῶν νομοσχεδίων περὶ τῶν Προξενικῶν Ἀρχῶν Κύπρου, καὶ ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἀναβολῆς τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ Προξενικοῦ νόμου. Θὰ τυπωθῶσι.

§30ΖΩΧΙΟΣ. Τί λέγει ἡ Κυβέρνησις περὶ ἐκείνων, τὰ ὁποῖα εἶπεν ὁ κ. Θεοχάρης, διότι δὲν εἶναι παιγνίδια.

§31ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἡ Κυβέρνησις θὰ ἐξετάσῃ.

§32ΣΕΡΒΟΣ. Ἡ Ἐπιτροπὴ ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης, κατὰ τὴν πρόσκλησιν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Βουλῆς, προσεκλήθη, ἵνα ἐπεξεργασθῇ τὸ νομοσχέδιον περὶ τόκων ἐν Ἑπτανήσῳ· ἀλλὰ δυστυχῶς δὲν ἐγένετο ἀπαρτία. Ἂς λάβῃ ἡ Βουλὴ οἱονδήποτε μέτρον θέλῃ.

§33ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγκρίνει ἡ Βουλὴ νὰ ἐγγραφῇ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§34ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα.

§35ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ὁ κ. Διαμαντόπουλος πρὸ ὀλίγου ἐζήτησε πληροφορίας περὶ τῶν ἐφέδρων, οἱ ὁποῖοι εἰσέτι δὲν ἀπηλλάγησαν· ὁ δὲ κ. Πρωθυπουργὸς ἐξήρτησε τὴν τύχην τῶν ἐφέδρων ἀπὸ τὰ νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα ἔχει παρασκευάσει περὶ τοῦ ἐξοπλισμοῦ τοῦ ἔθνους. Τὰ νομοσχέδια ταῦτα εὑρίσκονται εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν τῶν Ἐσωτερικῶν, ἐπειδὴ δὲ ἐγὼ ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ἦμαι Πρόεδρος τῆς Ἐπιτροπῆς ταύτης, ὀφείλω νὰ πληροφορήσω τὴν Βουλὴν ποῦ εὑρίσκεται τὸ ζήτημα τοῦτο. Τὰ νομοσχέδια ταῦτα, καθὼς γνωρίζετε, ἐστάλησαν εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν, ἥτις μετὰ δύο ματαίας προσκλήσεις μόλις κατωρθώθη νὰ συνέλθῃ κατὰ τὴν τρίτην. Κατὰ τὴν τρίτην αὐτὴν πρόσκλησιν ἡ Ἐπιτροπὴ συνελθοῦσα, τὸ μὲν νομοσχέδιον τὸ ἀποβλέπον τοὺς μὴ προσελθόντας κληρούχους ἀπεδέχθη παμψηφεί· ἀλλὰ εἰς τὸ δεύτερον, τὸ ἀφορῶν εἰς τὴν κινητὴν ἐθνοφυλακὴν, ἡ Ἐπιτροπὴ διῃρέθη. Ἐγὼ μὲν ἐδήλωσα, ὅτι εἶμαι ἐναντίος κατ’ ἀρχὴν, καὶ ἐπεφυλάχθην νὰ ὑποβάλω τοὺς λόγους εἰς τὴν Βουλὴν, ἀλλὰ τὰ λοιπὰ ἔντιμα μέλη ἐνόμισαν, ὅτι ἔπρεπε νὰ προσκληθῇ καὶ ἡ Ἐπιτροπὴ τῶν Στρατιωτικῶν· ἐγὼ εἶπον νὰ γείνῃ ἡ ἔκθεσις ἡ ἰδική μας, καὶ ἂν τυχὸν ὑπάρχῃ ἀνάγκη, νὰ προσκληθῇ καὶ ἡ Ἐπιτροπὴ τῶν Στρατιωτικῶν, ἵνα μὴ θεωρηθῇ, ὅτι ἡμεῖς φέρομεν προσκόμματα εἰς τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, τοῦ ὁποίου τὴν ἀρχὴν ἐγὼ θεωρῶ ἀντικείμενον ἐκ τῶν μᾶλλον κατεπειγόντων. Προσεκαλέσαμεν καὶ τὴν Ἐπιτροπὴν τῶν Στρατιωτικῶν, ἀλλ’ ἐκ ταύτης δὲν συνῆλθον εἰμὴ δύο μόνον μέλη, ὁ κ. Σοῦτσος καὶ ὁ κ. Μεταξᾶς, ἐκ δὲ τῆς Ἐπιτροπῆς τῶν Ἐσωτερικῶν μόνος ὁ κ. Δαρειώτης· ἑπομένως, ἂν ὑπάρχῃ δυσκολία νὰ συνέλθῃ ἡ Ἐπιτροπὴ τῶν Ἐσωτερικῶν μόνη, πολλὴ μεγαλειτέρα ὑπάρχει νὰ συνέλθῃ μετ’ αὐτῆς καὶ ἡ Ἐπιτροπὴ τῶν Στρατιωτικῶν. Ἐγὼ λέγω, ὅτι θεωρῶ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο τὸ κατεπεῖγον τῶν κατεπειγόντων· καθότι, κύριοι, μεθ’ ὅσα καὶ αἱ δύο πτέρυγες τῆς Βουλῆς ὑπεστήριξαν καὶ ὑποστηρίζουν, ἡ πρώτη ἀποστολὴ τῆς Συνόδου ταύτης θεωρεῖται ὁ ἐξοπλισμὸς τοῦ Ἔθνους. Κατ’ ἀρχὴν εἶναι σύμφωνος ἡ Βουλή, διαφωνοῦμεν ὅμως εἰς τὰ καθέκαστα· ἡ Κυβέρνησις μᾶς ἐπρότεινε μέτρον, τὸ ὁποῖον ἡμεῖς κατεψηφίσαμεν· εἰς ἀντικατάστασιν μᾶς ἔφερε νομοσχέδιον, εἰς τὸ ὁποῖον διχογνωμοῦμεν ἡμεῖς. Ἓν μέτρον ἐξ ἅπαντος πρέπει νὰ ἐφαρμοσθῇ κατεπειγόντως, ἢ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον προτείνει ἡ Κυβέρνησις, ἢ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον προτείνει ἡ ἀντιπολίτευσις· πᾶσα ἡμέρα, ἥτις παρέρχεται, εἶναι μία μεγάλη ἔλλειψις, προκειμένου περὶ ζητήματος, διὰ τὸ ὁποῖον ὅλοι φωνάζουν καὶ ἕνεκα τοῦ ὁποίου μία μερὶς συκοφαντεῖται, ὅτι ζητεῖ νὰ ἐμποδίσῃ τὸν ἐξοπλισμὸν τοῦ Ἔθνους. Λοιπὸν προτείνω νὰ τεθῇ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν εὐθὺς μετὰ τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου περὶ στρατολογίας.

§36ΤΙΝΕΣ. Μάλιστα, μάλιστα.

§37ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ἐρωτήσω τὴν Βουλὴν· πρόκειται περὶ μεταβολῆς καὶ πάλιν τῆς ἡμερησίας διατάξεως. Ὁ κ. Λομβάρδος προτείνει ἀμέσως μετὰ τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου περὶ στρατολογίας.....

§38ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἡ Κυβέρνησις εἶπε, καὶ ἐγὼ δέχομαι.

§39ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Καὶ ἡ Κυβέρνησις δέχεται, ὅπως ἀμέσως μετὰ τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου περὶ στρατολογίας συζητηθῇ τὸ νομοσχέδιον περὶ μεταβατικῆς Ἐθνοφυλακῆς.

§40ΡΩΜΑΙΟΣ. Ὁ κ. Λομβάρδος τὸ εἶπε.

§41ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὡς ἔχει σήμερον ἡ ἡμερησία διάταξις, μετὰ τὴν συζήτησιν τοῦ στρατολογικοῦ νομοσχεδίου, ἔχομεν τὴν συζήτησιν τοῦ περὶ πτωχεύσεως καὶ τῶν περὶ ὁδικῶν φόρων· κατόπιν ἔχομεν τὴν ά ἀνάγνωσιν τοῦ νομοσχεδίου περὶ τοῦ ἑνιαίου τῆς ψήφου, ἔπειτα δὲ, κατ’ ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς, τὸ περὶ Ναυτικῆς Σχολῆς. Ὁ κ. Λομβάρδος προτείνει καὶ ἡ Κυβέρνησις ἀποδέχεται, ὅπως ἀμέσως μετὰ τὸ περὶ στρατολογίας τεθῇ εἰς πρώτην ἀνάγνωσιν τὸ περὶ μεταβατικῆς Ἐθνοφυλακῆς.

§42ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ περὶ πτωχεύσεως πρέπει νὰ προταχθῇ.

§43ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Κυβέρνησις τί λέγει;

§44ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἡμεῖς θέλομεν, κύριοι, νὰ συζητηθῇ τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ ὅσον εἶναι τὸ δυνατὸν ταχύτερον· ἑπομένως, ἐὰν νομίζητε, ὅτι πρέπει νὰ προηγηθῇ τὸ νομοσχέδιον περὶ πτωχεύσεως, τὸ ὁποῖον δὲν θὰ προκαλέσῃ συζήτησιν, παρακαλῶ τὴν Βουλὴν, ἵνα μετ’ αὐτὸ συζητηθῇ τὸ νομοσχέδιον, περὶ οὗ πρόκειται.

§45ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἐξακολουθῶ ὑποστηρίζων, ὅτι, ἕνεκα τῶν περιστάσεων, πολὺ πλέον κατεπεῖγον παρὰ τὸ νομοσχέδιον περὶ πτωχεύσεως εἶναι τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ, τὸ ὁποῖον θὰ λύσῃ τέλος πάντων τὸ ζήτημα, ποίαν πολιτικὴν θ’ ἀκολουθήσῃ τὸ ἔθνος, προκειμένου περὶ τοῦ ἐξοπλισμοῦ του. Ὁ ἰσχύων νόμος περὶ πτωχεύσεως ἐκτελεῖται ἐπὶ τριάκοντα ἔτη.

§46ΦΙΛΗΜΩΝ. Τὸ νομοσχέδιον, τοῦ ὁποίου τὴν προτίμησιν προτείνει ὁ κ. Λομβάρδος, μεμονωμένον εἶναι ἀκατανόητον. Ὡς γνωρίζετε κάλλιον ἐμοῦ, στρατὸς δὲν δύναται νὰ ὑπάρξῃ, οὐδὲ ν’ αὐξήσῃ ἄνευ χρημάτων· νομίζω, ὅτι μὲ τὴν στρατιωτικὴν ἀνάπτυξιν τοῦ τόπου ἀῤῥήκτως συνδέεται πᾶν οἰκονομικὸν νομοσχέδιον, διότι, ἄνευ χρημάτων, πῶς θέλομεν ὁπλίσει τοὺς στρατιώτας, πῶς θέλομεν τοὺς παρατάξει, πῶς θέλομεν τοὺς ὁδηγήσει εἰς τὸν πόλεμον; Πρέπει νὰ προταχθῶσι τὰ οἰκονομικὰ νομοσχέδια, οὐχὶ δὲ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα συντάσσονται ἐδὼ ἐπὶ τοῦ χάρτου.

§47ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν προτείνετε τὴν μεταβολὴν τῆς ἡμερησίας διατάξεως. Ὑποστηρίζεται ἡ πρότασις ὑπὸ 10; (ἐγείρονται 3–4). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη. Ἡ Κυβέρνησις παρεδέχθη νὰ ταχθῇ μετὰ τὸ περὶ πτωχεύσεως νομοσχέδιον τὸ περὶ μεταβατικῆς ἐθνοφυλακῆς. Τί ἀποφασίζει ἡ Βουλή;

§48ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. (Πρωθυπουργός). Νομίζω, κύριοι, ὅτι εἰς τὴν παροῦσαν περίστασιν ἡ γλῶσσά τινων τείνει νὰ κρύψῃ τὴν ἀλήθειαν· ἡμεῖς θέλομεν νὰ μένωμεν ἐν τῇ ἀληθείᾳ. Ζητοῦμεν νὰ συζητηθῇ τὸ νομοσχέδιον, ὅσον τὸ δυνατὸν ταχύτερον· ἂν ἡ Βουλὴ θέλῃ νὰ τὸ συζητήσῃ μετὰ τὸ νομοσχέδιον περὶ πτωχεύσεως, εἴμεθα συμφωνότατοι.

§49ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ προτείνω νὰ προταχθῇ καὶ τοῦ περὶ πτωχεύσεως τὸ νομοσχέδιον αὐτό.

§50ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ἐρωτήσω τὴν Βουλήν· οἱ παραδεχόμενοι τοῦτο νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται ὀλίγοι.) Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη. Λοιπὸν τὸ Νομοσχέδιον περὶ μεταβατικῆς Ἐθνοφυλακῆς θὰ συζητηθῇ μετὰ τὸ περὶ πτωχεύσεως.

§51ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Πρό τινων ἡμερῶν ὁ κ. Ζωχιὸς εἶχε ζητήσει παρὰ τῆς Κυβερνήσεως νὰ κατατεθῶσιν ἔγγραφά τινα, ἀναγόμενα εἰς τὴν σύμβασιν περὶ τῶν δανείων τοῦ 1824 καὶ 1825, καὶ ἐν τούτοις δὲν κατετέθησαν.

§52ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Τὰ ἐδώσαμεν ὅλα.

§53ΖΩΧΙΟΣ. Ἐγὼ ἐζήτησα ἀπὸ τὸν ἀξιότιμον Πρωθυπουργὸν νὰ ὑποβάλῃ μετὰ τῆς συμβάσεως αὐτῆς τὸ πληρεξούσιον, ὁ δὲ κ. Πρωθυπουργὸς ὑπέβαλε πρῶτον τὰς ὁδηγίας, καὶ μετὰ ταῦτα τὸ πληρεξούσιον· ὥστε ὑπεβλήθησαν.

§54ΜΙΛΗΣΗΣ. Θὰ παρακαλέσω τὸν ἀξιότιμον Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ ὑποβάλῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὰς δικογραφίας τῶν μεταξὺ τῆς Ἑταιρίας τῶν Μεταλλουργείων καὶ τοῦ Δημοσίου ὑφισταμένων δικῶν, τὰς ὁποίας πρόκειται νὰ καταργήσωμεν· δηλαδὴ τὰ δικόγραφα, τὰ ἀναγόμενα εἰς τὴν ἀγωγήν, τὴν ὁποίαν ἐκίνησε τὸ Δημόσιον κατὰ τῶν Μεταλλουργείων κατὰ τὸ 1870, καὶ ἐφ’ ἧς ἐξεδόθη ἀπόφασις, ὑπ’ ἀριθ. 699 τοῦ 1876, τῶν ἐν Ναυπλίῳ Ἐφετῶν· ἐπίσης τὰ δικόγραφα τ’ ἀναγόμενα εἰς τὴν ἀγωγὴν τοῦ δημοσίου κατὰ τὸ 1872, ἐφ’ ἧς ἐξεδόθη ἀπόφασις, ὑπ’ ἀριθ. 967 τοῦ 1873, τῶν ἐν Ἀθήναις Ἐφετῶν· πρὸς δὲ τούτοις καὶ τὴν δικογραφίαν τῆς ἀγωγῆς, τὴν ὁποίαν ἐκίνησεν ἡ Ἑταιρία τῶν Μεταλλουργείων κατὰ τοῦ Δημοσίου, ἐπὶ ἀποζημιώσει διὰ τὸν πέρυσι ψηφισθέντα νόμον, τὸν ἀναγόμενον εἰς τὰς ὑπογείους ἐκβολάδας. Ἐπὶ τούτοις θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ συνυποβάλῃ καὶ τὰς γνωμοδοτήσεις τῶν δικηγόρων, εἰς οὓς εἶχεν ἀνατεθῇ ἡ διεξαγωγὴ τῶν ὑποθέσεων τούτων, καὶ αἱ ὁποῖαι βεβαίως θὰ ἐλήφθησαν καὶ θὰ ἐχρησίμευσαν ὡς ὁδηγὸς πρὸς μόρφωσιν τῆς γνώμης, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλεν εἰς τὴν Βουλὴν ἡ Κυβέρνησις, καθὼς καὶ τὴν γνωμοδότησιν τοῦ Δικαστικοῦ Συμβούλου παρὰ τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Οἰκονομικῶν.

§55ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς εἶναι παρών. Μεταβαίνομεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν· πρῶτον ἀντικείμενον αὐτῆς εἶναι ἡ δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ παρατάσεως τῆς ἰσχύος τῆς μεταξὺ Αὐστρίας καὶ Ἑλλάδος ταχυδρομικῆς συμβάσεως. (Ψηφίζεται κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον.)

§56ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἕπονται τρία νομοσχέδια περὶ πιστώσεων, συγχωνευθέντα εἰς ἓν ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τῆς χρήσεως τοῦ 1878. (Ψηφίζονται εἰς τρίτην συζήτησιν κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον.)

§57ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἀναπληρωτικῶν πιστώσεων ἐκ δραχμῶν 460,000 ἐπὶ τοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν τῆς χρήσεως τοῦ 1878· ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου τούτου ὑπάρχουν παρατηρήσεις τινές ἐκ μέρους τῆς Ἐπιτροπῆς. Ζητεῖ τις τὸν λόγον;

§58ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐζήτησα πληροφορίας ἀπὸ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν διὰ τὴν πίστωσιν, ἥτις ἐζητήθη ἐπὶ τῆς δημοσίου ἀσφαλείας καὶ ἐπὶ τῆς πιστώσεως ἐπὶ τοῦ τρίτου κεφαλαίου «συμμετοχὴ τῆς Ἑλλάδος εἰς τὴν ἐν Παρισίοις Ἔκθεσιν.» Καὶ καθ’ ὅσον μὲν ἀφορᾷ τὴν πρώτην πίστωσιν τῷ ὄντι κατετέθησαν λεπτομερεῖς πληροφορίαι· καθ’ ὅσον ὅμως ἀφορᾷ τὸ τρίτον κεφάλαιον, οὐδὲν κατετέθη ἔγγραφον.

§59ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἡμεῖς ἐδώσαμεν τὰ χρήματα, ἐπὶ ἀποδόσει λογαριασμοῦ, κατὰ τὸν νόμον· ἐζήτησα ἀπὸ τὸ τμῆμα ἐὰν ἔχουν τὰ ἔγγραφα, τὰ δικαιολογοῦντα τὰ ἔξοδα, ἀλλὰ μοὶ εἶπον, ὅτι ἀκόμη δὲν εἶναι συγκεντρωμένα· ἅμα ταῦτα συγκεντρωθῶσι, θὰ σᾶς τὰ ὑποβάλωμεν. Γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον εἰς τρίτην συζήτησιν κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον.

§60ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ στρατολογίας.

§61ΡΙΚΑΚΗΣ. Πρὶν ἀρχίσῃ ἡ ἐξακολούθησις τοῦ νομοσχεδίου, θὰ ζητήσω μίαν διασάφησιν. Προχθὲς ἐπὶ τοῦ ἄρθρ. 9 ἐζητήθη διασάφησις ὡς πρὸς τὴν ἐγκατάστασιν· κατὰ τὸ ἄρθρον, οἱ ἐγκατεστημένοι ἐν τῷ Δήμῳ ὀφείλουσι νὰ δηλώσωσιν ἐγγράφως εἰς τὸν Δήμαρχον τὰ τέκνα, τὰ ὁποῖα ἄγουσι τὴν ἡλικίαν ἀπὸ 21–40 ἐτῶν· ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐρωτηθεὶς προχθὲς, ἀπήντησεν ὅτι ἐννοεῖ πραγματικὴν ἐγκατάστασιν· ἀλλὰ πρέπει νὰ ἐννοήσωμεν, ὅτι τοῦτο δὲν εἶναι ἀρκετὸν νὰ προλάβῃ πᾶσαν σύγχυσιν καὶ παρεννόησιν, ἡ ὁποία δύναται νὰ λάβῃ χώραν. Ἂν ὁ κ. Πρόεδρος σκέπτηται, ὡς ἐγὼ, καὶ φρονεῖ, ὅπως νομίζω, ὅτι κατὰ τὸ ἄρθρον 30 τοῦ νόμου, καθ’ ἃ συνδέεται ἡ ὑποχρέωσις τῆς ἐγγραφῆς ἐκ τῷ στρατολογικῷ καταλόγῳ μὲ τὸ δικαίωμα τῆς ἐγγραφῆς ἐν τῷ ἐκλογικῷ καταλόγῳ· ὅτι, λέγω, κατὰ τὸ ἄρθρον τοῦτο, ἐγκατάστασις θεωρεῖται κυρίως ἡ πολιτικὴ ἐγκατάστασις, τότε τὸν παρακαλῶ νὰ δηλώσῃ ἂν συμφωνῇ μὲ τὴν ἰδέαν αὐτὴν, διὰ νὰ σημειωθῇ ἐν τοῖς πρακτικοῖς, διότι πραγματικὴ ἐγκατάστασις δύναται νὰ θεωρηθῇ καὶ ἡ ἐγκατάστασις ἐν τῷ τόπῳ ἐκείνῳ, ὅπου ἔχει τις τὸ κέντρον τῶν ὑποθέσεών του.

§62ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ ἄρθρον αὐτὸ ἐψηφίσθη. Δὲν πρέπει νὰ διακόψωμεν τὴν συζήτησιν, ζητοῦντες διασαφήσεις· αὐτὸ ἠμπορεῖτε νὰ τὸ κάμητε κατὰ τὴν ψήφισιν τοῦ συνόλου.

§63Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Τὸ ἄρθρον, κ. Ῥικάκη ἐψηφίσθη· ἑπομένως ἢ θὰ ἀποῤῥίψῃς τὸ νομοσχέδιον εἰς τὸ σύνολον, ἢ θ’ ἀφήσῃς τὸ ἄρθρον ὡς ἔχει.

§64ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπιφυλαχθῆτε, κ. Ῥικάκη, ὅταν θ’ ἀναγινώσκηται τὸ σύνολον, νὰ ζητήσητε μίαν διασάφησιν.

§65ΡΙΚΑΚΗΣ. Πολὺ καλά.

§66Α. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Ὁ κ. Ῥικάκης ἔχει δίκαιον, διότι αὐτὴν τὴν στιγμὴν, καθ’ ἣν ψηφίζομεν τὸν νόμον, γεννᾶται ἡ ἀπορία καὶ ἡ ἀνάγκη τῆς ἑρμηνείας. Σᾶς ἐρωτῶ, ἐὰν ὁ κ. Ῥικάκης ἔχῃ δύο κατοικίας, τὴν πολιτικὴν ἐν Πάτραις καὶ τὴν πραγματικὴν ἐν Ἀθήναις, τὰ τέκνα αὐτοῦ εἰς τίνος δήμου κλήρωσιν ὑπάγονται;

§67Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Εἰς τὴν πραγματικήν.

§68ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. (Πρωθυπουργός). Τὸ ζήτημα ἐγεννήθη διὰ τὰς περιστάσεις, καθ’ ἃς ὁ στρατεύσιμος περὶ οὗ πρόκειται εἶναι ἐγγεγραμμένος εἰς πολλοὺς δήμους· μεταξὺ λοιπὸν αὐτῶν προτιμᾶται ὁ Δῆμος ἐκεῖνος, ἐν ᾧ εἶναι ἐγγεγραμμένος καὶ κατοικεῖ.

§69ΤΙΝΕΣ. Αὐτὴ εἶναι ἡ πραγματικὴ κατοικία.

§70ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ἐμείναμεν εἰς τὸ ἄρθρον 33, ὅπερ δὲν ἐψηφίσθη ὅλον. Ἐνθυμεῖται ἡ Βουλὴ, ὅτι, μετὰ τὴν παραδοχὴν τῆς τροπολογίας τοῦ κ. Ῥικάκη, διελύθη ἡ συνεδρίασις· τὸ ἄρθρον λοιπὸν δὲν ἐψηφίσθη. Ἐρωτῶ, ὑπάρχει καμμία ἀντίῤῥησις ἐπὶ τοῦ ἄρθρου;

§71ΡΙΚΑΚΗΣ. Κατὰ τὴν παράγραφον 3, κύριε Πρόεδρε, ἀπαλλάττεται ὁ πρεσβύτερος δύο ἀδελφῶν, ἀνηκόντων εἰς τὴν αὐτὴν ἀπογραφὴν, ἐὰν ὁ νεώτερος κριθῇ ἱκανὸς διὰ τὴν ὑπηρεσίαν. Συμβαίνει ἐνίοτε ὁ μὲν πρεσβύτερος νὰ ἦναι ἄγαμος, ὁ δὲ νεώτερος νὰ ἦναι ἔγγαμος, ὁ πρεσβύτερος νὰ ἦναι ὀκνηρὸς, ὁ δὲ νεώτερος νὰ ἦναι τὸ στήριγμα τῆς οἰκογενείας. Λοιπὸν προτείνω εἰς τὴν Βουλὴν νὰ γείνῃ δεκτὸν τὸ ἄρθρον μὲ τὴν προσθήκην, ὅτι «ἐπιτρέπεται ἡ ὑπὸ τοῦ πρεσβυτέρου ἀδελφοῦ ἀντικατάστασις τοῦ νεωτέρου.»

§72ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις κατὰ τῆς προσθήκης;

§73ΡΟΥΣΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι προτιμότερον νὰ εἴπωμεν ὡς ἑξῆς· «ὁ ἕτερος τῶν ἀδελφῶν», νὰ μὴ ἀναφέρωμεν δὲ τίποτε περὶ ἀντικαταστάσεως.

§74ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν οἱ παραδεχόμενοι τὴν προσθήκην τοῦ κ. Ῥικάκη νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται πολλοί.) Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Λοιπὸν οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 33 ὡς ἐτροπολογήθη νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται πολλοί). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἅρθρον 34.

§75ΠΑΠΑΖΑΦΕΙΡΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰς τὸ βʹ ἐδάφιον αἱ ἀντωνυμίαι «οὗτοι» καὶ «ἐκεῖνοι» νὰ μετατεθῶσιν ἐναλλάξ.

§76ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα. Ἅρθρον 35.

§77ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἄλλοτε ἐγεννήθησαν παράπονα καὶ αἰτιάσεις ἐπανειλημμέναι ἀπὸ τοὺς Ἑπτανησίους Ἰσραηλίτας, θέλοντας νὰ ἐξισωθῶσι μὲ τοὺς λοιποὺς ἡμᾶς· ἔλεγον, ὅτι δὲν πρέπει ἡ Κυβέρνησις νὰ κατατάξῃ ὡς στρατιώτας τοὺς ἄνδρας ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι μᾶς εἶναι ἀπολύτως ἀναγκαῖοι διὰ τὰς ἱεροτελεστίας μας, καὶ ἐδόθη, μοῦ φαίνεται, τοιαύτη ἄδεια προσωρινῶς· τώρα ὅμως πρόκειται νὰ λύσωμεν τὸ ζήτημα ὁριστικῶς. Διὰ τοῦτο ἐγὼ φέρω τροπολογίαν, δι’ ἧς ἀπαλλάσσονται τῆς στρατιωτικῆς ὑπηρεσίας οἱ λειτουργοὶ παντὸς βαθμοῦ τῆς ἐπικρατούσης καὶ πάσης ἄλλης ἀνεγνωρισμένης θρησκείας, καὶ ἐκεῖνοι τῶν Ἰσραηλιτῶν, ἄνευ τῶν ὁποίων, κατὰ βεβαίωσιν τῶν Ῥαβίνων, δὲν δύναται νὰ γείνῃ ἱεροτελεστία.

§78ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Καὶ διατί κατὰ τὴν βεβαίωσιν τῶν Παππάδων;

§79ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Κατὰ τὰς πληροφορίας, κύριοι, τὰς ὁποίας ἔχομεν, οἱ Ἰσραηλῖται, διὰ τὰς ἱεροτελεστίας των, ἔχουν ἀνάγκην τινῶν, ἄνευ τῶν ὁποίων δὲν δύνανται νὰ τὰς κάμωσι.

§80ΡΙΚΑΚΗΣ. Εἶναι ἱερωμένοι;

§81ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὡς παρ’ ἡμῖν οἱ ἱερεῖς, οὕτω καὶ παρ’ αὐτοῖς εἶναί τινες ἀπαραίτητοι εἰς τὰς ἱεροτελεστίας.

§82ΡΩΜΑΙΟΣ. Δὲν ἔχουν ἱεροτελεστίας.

§83ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Περὶ τούτου θὰ σᾶς δώσουν περισσοτέρας πληροφορίας ἄλλοι Βουλευταὶ, πλέον ἐγκρατεῖς. Ἐγὼ ἠξεύρω, ὅτι παράπονα ζωηρὰ ἠγέρθησαν, ἡ ἀπαίτησις ἦτο περὶ ἰσότητος, πολλὰ ὀλίγοι δὲ πρόκειται νὰ ἐξαιρεθῶσι, 4 ἢ 5, νομίζω, κατὰ συναγωγὴν· ἡ Βουλὴ θέλει παραδεχθῆ τὴν αἴτησιν αὐτὴν, ἡ ὁποία εἶναι δικαία. Ἄλλως τε, κύριοι, ὑπάρχει καὶ πραγματική τις δυσκολία, διότι αὐτοὶ δὲν δύνανται νὰ ζήσωσιν ἐν τῷ στρατῷ, διότι ἔχουν κανόνας, κατὰ τοὺς ὁποίους τρέφονται, ἐργάζονται καὶ ἐνδύονται· ἐὰν δὲν δυνάμεθα νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν τοὺς λόγους τούτους δι’ ὅλους, πρέπει νὰ τοὺς λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν τοὐλάχιστον διὰ τοὺς ἱεροτελεστὰς, οἵτινες εἶναι ἀπολύτως ἀναγκαῖοι· δι’ αὐτοὺς τοὐλάχιστον πρέπει νὰ παραδεχθῶμεν τὴν ἐξαίρεσιν (θόρυβος).

§84ΡΩΜΑΙΟΣ. Καὶ ὡς ἔφεδρος δὲν ὑπηρέτησε κανεὶς, καὶ ἐπικαλοῦμαι καὶ τὴν μαρτυρίαν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ.

§85ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Αὐτὸ δὲν εἶναι ἀληθές.

§86ΡΩΜΑΙΟΣ. Ἂς τὸ εἴπῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, τὸν προκαλῶ εἰς τὴν στρατιωτικήν του τιμὴν (θόρυβος).

§87ΖΩΧΙΟΣ. Κύριοι, ἡ θρησκεία τῶν Ἑβραίων ὑπῆρχεν· εἶχε δὲ, ἐκτὸς τῶν ἱερέων καὶ Λευϊτῶν, καὶ τοὺς λεγομένους ψαλμῳδούς. Τώρα τί εἶχεν ὁ Θεὸς εἰς τὸ κεφάλι του καὶ τοὺς κατέστρεψεν, ἐγὼ δὲν γνωρίζω· ἀλλὰ τοὺς εἶπε· Θὰ σᾶς καταστρέψω, τὰς θυσίας δὲν τὰς θέλω· καὶ διὰ τοῦτο οὔτε ἱερεῖς, οὔτε Λευΐτας, οὔτε ψαλμῳδοὺς ἔχουν, οὔτε τίποτε. Αὐτὸ τὸ λέγει τὸ κιτάπι αὐτῶν τῶν ἰδίων. Ὁ Θεὸς ἔφυγεν ἀπὸ τοὺς ναούς των. Ποῖος τὸ λέγει; Ἑβραῖος. «Ἐπολιορκεῖτο ἡ Ἱερουσαλὴμ, καὶ ἠκούσθη φωνὴ ἐκ τοῦ ναοῦ, λέγουσα: Ἄγωμεν ἐντεῦθεν.» Ἔκτοτε ἡ θρησκεία καὶ τὸ ἔθνος αὐτὸ κατέπεσε. Ζῇ δὲ ποῦ; Εἰς τὴν Κέρκυραν. Δὲν ὑπάρχει ἄλλος τόπος καλλίτερος δι’ αὐτούς· διότι ἐκεῖ οὔτε στρατολογοῦνται, οὔτε φορολογοῦνται. Καὶ τί λέγουν; Εἴμεθα ἀδελφοί. Ἐγὼ δὲν ζητῶ τίποτε ἄλλο, παρὰ νὰ μὲ ἐξομοιώσητε μὲ τοὺς Ἑβραίους. Ὁ ἀξιότιμος κ. Πρωθυπουργὸς λέγει· Νὰ ἐρωτήσωμεν καὶ τὸν Ῥαβῖνον, καὶ ὅσους μᾶς εἴπῃ, νὰ τοὺς ἐξαιρέσωμεν. Εὑρέθητε εἰς τὴν συναγωγὴν τῶν Ἑβραίων; Ὅλοι εἶναι ψαλμῳδοί, ὅλοι φωνάζουν, δὲν ὑπάρχει διάκρισις. Οἱ ἔφεδροι Ἑβραῖοι ἐκάθηντο εἰς τὴν Κέρκυραν καὶ ἔτρωγον καὶ ἔπινον καὶ ἠπείλουν τὴν Ἄρταν, κατὰ τὸ λόγιον· «Κάθουνται καὶ τρῶν καὶ πίνουν, καὶ τὴν Ἄρτα φοβερίζουν.» Ἦλθεν ἡ παραμονὴ τοῦ Πάσχα· ἔπρεπε νὰ ὑπάγουν νὰ λάβουν τὸ ἄζυμον. Τώρα θέλετε στρατολογίαν πάντων, οὐδενὸς ἐξαιρουμένου, ἀλλά, ἀλλά, ἀλλά.... θέλετε νὰ προσθέσητε ἓν ἀλλά, καὶ ὁ ἀξιότιμος κ. Πρωθυπουργὸς λέγει, νὰ ἐρωτηθῇ ὁ Ῥαβῖνος, πόσους θέλει ψαλμῳδούς.

§88ΡΩΜΑΙΟΣ. Νὰ ἐρωτηθῇ καὶ ὁ παππᾶς ὁ ἰδικός μας πόσους θέλει.

§89ΖΩΧΙΟΣ. Δὲν πρόκειται περὶ τῶν ἱερέων, ἀλλὰ τῶν ψαλμῳδῶν. Ὑπῆρχον ἄλλοτε ψαλμῳδοί, ἀλλ’ ἦσαν μὲ δίπλωμα Ποῖος δίδει τὸ δίπλωμα τώρα; Ὁ Ῥαβῖνος θὰ σᾶς εἴπῃ· ἐξαιρεῖται ὁ Παῦλος, ὁ Κώστας. Ἠξεύρετε τί συμβαίνει; Εἰς τὴν ἐκκλησίαν ὑπάρχει ἓν μέρος, τὸ ὁποῖον ὀνομάζεται χορός· ἐκεῖ ἱερεῖς, Πρωτοσύγγελοι καὶ ψάλται, καὶ ὁ Ζωχιὸς ἐζητοῦσε νὰ ἦναι ἐκεῖ, ὅταν ἐπρόκειτο περὶ ἀρτοκλασίας. Διατί; Διὰ νὰ λάβῃ ἕνα κομμάτι ἄρτου μεγαλείτερον. Τώρα πρόκειται οἱ ψαλμῳδοὶ νὰ ἐξαιρεθοῦν. Ἀλλὰ ὅταν λέγητε ὅτι εἶναι πάνδημος ἡ στρατολογία, καὶ ὅταν προχθὲς ἐκάμετε ὀνομαστικὴν κλῆσιν, ἐνῷ ἐπρόκειτο νὰ ἐξαιρεθῇ ὁ μονογενὴς υἱὸς ἑνὸς ἐσχατογήρου ἑβδομήκοντα ἐτῶν, τώρα θὰ ἦσθε πρόθυμοι νὰ ἐξαιρέσητε, καὶ τίνας; Ἐκείνους, τοὺς ὁποίους θὰ σᾶς εἴπῃ ὁ Ῥαβῖνος; Καλλίτερα νὰ εἴπητε δὲν σᾶς θέλομεν πολίτας. Καὶ μήπως μεταξὺ τῶν ἄλλων ἐθνῶν δὲν ὑπάρχουν Ἑβραῖοι; Νομίζω λοιπὸν ἐν ὀλίγοις τὴν πρότασιν τοῦ ἀξιοτίμου Πρωθυπουργοῦ ἄδικον καὶ ἀντικειμένην εἰς τὸ Σύνταγμα, τὸ ὁποῖον λέγει «ἐνώπιον τῶν νόμων ὅλοι οἱ Ἕλληνες εἶναι ἴσοι». Ἐὰν θέλητε, διορθώσατε τὸ Σύνταγμα καὶ προσθέσατε «ἐξαιρουμένων τῶν Ἑβραίων».

§90ΚΟΡΩΝΑΙΟΣ. Δὲν ἔχουν ἱερεῖς οἱ Ἑβραῖοι;

§91ΖΩΧΙΟΣ. Ὄχι.

§92ΡΩΜΑΙΟΣ. Πρέπει τότε νὰ δώσωμεν καὶ εἰς τὸν παππᾶ τὴν ἄδειαν, καὶ τότε νὰ ἰδοῦμεν ἂν θὰ εὑρεθῇ κανεὶς στρατιώτης· 42 θέλουν νὰ ἐξαιρέσουν (θόρυβος).

§93ΖΩΧΙΟΣ. Εἰς τὴν ἐπαρχίαν μου, δηλ. εἰς τὴν Κέρκυραν, ὑπάρχει σύστημα ἀνθρώπων μὴ φορολογουμένων. Ὅλοι οἱ ἄλλοι Ἕλληνες φορολογοῦνται, ἐκτὸς τῶν Ἑβραίων. Σᾶς παρακαλῶ, εἶπον πρὸς τὸν πρώην ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργὸν, εἰς τὴν ἐφετεινὴν ὑποβολὴν τοῦ προϋπολογισμοῦ καὶ τῶν φορολογικῶν νομοσχεδίων νὰ ἐξισώσητε αὐτοὺς πρὸς ἐμὲ ἢ ἐμὲ πρὸς αὐτούς. Ὁ ἀξιότιμος κ. Παπαμιχαλόπουλος εἰσήγαγεν αὐτὴν τὴν πρότασιν, ἀλλὰ δὲν ἐπῆλθε τίποτε· καὶ ἐφέτος θὰ ἐπαναλάβω τὸ ἴδιον, ὅταν ἔλθῃ τὸ ζήτημα τοῦ φόρου, νὰ φορολογῶνται ὅλοι. Δὲν δύναμαι δὲ νὰ ἐννοήσω τὴν ἄπειρον αὐτῶν δύναμιν, καὶ ἡ δύναμις αὐτῶν εἶναι τόσον μεγάλη, ὥστε εἰς τὸ συγκροτηθὲν ὑπὸ τῶν Χριστιανῶν συνέδριον τοῦ Βερολίνου οἱ Ἑβραῖοι ἐλήφθησαν ὑπ’ ὄψιν σπουδαίως, διότι τὸ συνέδριον εἶπεν εἰς τοὺς Βλάχους· Αὐτὸ πρέπει νὰ γείνῃ...

§94ΦΙΛΗΜΩΝ. Οἱ Ἑβραῖοι εἶναι ἄτομα, οἱ δὲ Ἕλληνες ἔθνος, καὶ δι’ αὐτὸ ἔγεινε λόγος περὶ Ἑλλήνων. Ἐὰν ἐγίνετο λόγος, θὰ ἐγίνετο περὶ Θεσσαλίας, Ἠπείρου, Μακεδονίας, Θράκης, Μικρᾶς Ἀσίας· εἰς τὸ συνέδριον ὡμίλησαν περὶ ἀτόμων.

§95ΖΩΧΙΟΣ. Τὸ βέβαιον εἶναι, ὅτι οἱ Ἑβραῖοι ἐξισώθησαν πρὸς τοὺς λοιποὺς λαούς. Ἀλλὰ οἱ ταλαίπωροι Ἕλληνες τῆς Θράκης, τῆς Μακεδονίας, τῆς Ἠπείρου κλπ. δὲν ἔγειναν ἴσοι.

§96ΦΙΛΗΜΩΝ. Ἔγεινε λόγος διὰ τοὺς Ἕλληνας εἰς τὸ congresso, ὅπως δὲν ἔγεινε ποτέ.

§97ΖΩΧΙΟΣ. Λέγω λοιπὸν, ὅτι οἱ Ἑβραῖοι πρέπει νὰ ἐξομοιωθοῦν μὲ τοὺς λοιποὺς κατοίκους τοῦ Βασιλείου, διότι εἰς τὴν Κέρκυραν εὗρον ἄσυλον, διότι δὲν ὑπάρχει τόπος καθ’ ὅλην τὴν γῆν, εἰς τὸν ὁποῖον νὰ ἔχουν οἱ Ἑβραῖοι τόσα προνόμια· οὔτε φορολογοῦνται, οὔτε στρατολογοῦνται, καὶ ὅσους ἐφέδρους ἔδωκαν, καὶ αὐτοὶ ἐκάθησαν εἰς τὰ σπήτια των· ἠναγκάσθησαν δὲ ν’ ἀποχωρήσουν καὶ νὰ σταλῶσι, ποῦ νομίζετε; μακράν; Ὄχι, εἰς τὴν Λευκάδα, ἀλλ’ ἐπέστη τὸ Πάσχα καὶ ἡ ἄλλη ἑορτή...

§98ΡΩΜΑΙΟΣ. Τὸ Σαββατόριον.

§99ΖΩΧΙΟΣ. Καὶ ἐπανῆλθον εἰς τὰς οἰκίας των· λοιπὸν τὸ ζήτημα εἶναι ἁπλοῦν, ἁπλούστατον. Πρόκειται νὰ ἐξαιρεθοῦν οἱ ψαλμῳδοὶ δυνάμει πιστοποιητικοῦ τοῦ Ῥαβίνου· τότε καὶ οἱ ἱερεῖς μας νὰ ἐξαιρεθοῦν.

§100ΚΑΦΕΤΖΟΓΛΟΥΣ. Ἡ τροπολογία εἶναι λίαν δικαία, διότι οἱ Ἰσραηλῖται διὰ τὰς ἱεροτελεστίας ἔχουν ἀνάγκην τῶν Λευϊτῶν. Δὲν εἶναι ἱερωμένοι, ἀλλ’ ἄνευ αὐτῶν δὲν δύναται νὰ γείνῃ ἱεροτελεστία (θόρυβος). Ἡ Παλαιὰ Διαθήκη τοποθετεῖται εἰς ἓν μέρος.

§101ΡΩΜΑΙΟΣ. Δὲν εἶναι ἀληθές.

§102ΚΑΦΕΤΖΟΓΛΟΥΣ. Οὐδεὶς δύναται νὰ λάβῃ τὴν Παλαιὰν Διαθήκην, εἰμὴ οἱ ἐκ τῆς φυλῆς τῶν Λευϊτῶν καταγόμενοι.

§103ΡΙΚΑΚΗΣ. Κατὰ τί διαφέρουσιν αὐτοὶ τῶν ἄλλων Ἑβραίων;

§104ΚΑΦΕΤΖΟΓΛΟΥΣ. Αὐτοὶ ἔχουν προνόμιον, καὶ ἅμα λείψουν αὐτοὶ, δὲν δύναται νὰ γείνῃ ἱεροτελεστία (θόρυβος). Ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου ἐζητήθη καὶ ἡ γνώμη τῆς Θεολογικῆς Σχολῆς τοῦ Πανεπιστημίου. Αὕτη δὲ προτείνει νὰ ἐξαιρεθῶσι καὶ οἱ κατὰ τὸν Ῥαβῖνον ἀναγκαῖοι εἰς τὰς ἱεροτελεστίας. (Ὑποβάλλει τὸ ἔγγραφον εἰς τὸ Προεδρεῖον.) Ἐπὶ τοῦ νόμου περὶ ἐφεδρείας συνέβησαν πολλὰ ἄτοπα, ἐπειδὴ ἡ θρησκεία τῶν Ἑβραίων δὲν ἐπιτρέπει νὰ τρώγωσιν οὗτοι κρέας ὁποιονδήποτε, νὰ τρώγωσι τὸ βούτυρον καὶ καθεξῆς, ἠναγκάσθησαν πολλαὶ οἰκογένειαι ν’ ἀναχωρήσωσι. Θέλετε λοιπὸν νὰ τοὺς ἀναγκάσωμεν νὰ φύγουν; Ἀλλ’ ἡμεῖς ἔχομεν ἀνάγκην, αὐτοὶ εἶναι ἐπαγγελματίαι.

§105Ν. ΜΕΤΑΞΑΣ. Διατὶ κατετάχθησαν οἱ Κερκυραῖοι, χωρὶς νὰ συμβῇ τίποτε ἀπὸ αὐτά;

§106ΚΑΦΕΤΖΟΓΛΟΥΣ. Ἡ πρότασις εἶναι δικαιοτάτη, διότι ἄλλως ἡ ἀνεξιθρησκεία, ἥτις ἐγγράφεται εἰς τὸ Σύνταγμα, δὲν εἶναι ἀληθής.

§107ΤΙΝΕΣ. Ἀναγνώσατε τὴν γνωμοδότησιν.

§108ΖΩΧΙΟΣ. Ἐπειδὴ θέλετε νὰ γείνῃ λόγος περὶ τῆς γνωμοδοτήσεως τῶν καθηγητῶν, σᾶς λέγω, ἂν καὶ δὲν ἤθελα νὰ ἀρχίσω ἀπ’ αὐτὸ, ἀλλὰ νὰ τελειώσω. Εἷς ἐκ τῶν ὑπογραψάντων τὴν ἔκθεσιν αὐτὴν (καὶ τὴν ὑπέγραψε κατ’ ἐντολήν μου) εἶναι ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος ἀνέβη εἰς τὴν Ἐκκλησίαν τοῦ Δήμου, ἐπὶ τοῦ βήματος τοῦ Δημοσθένους, καὶ εἶπεν· «Ἄγετε.» Ἅμα ὅμως ἦλθεν εἰς τὰς Ἀθήνας, τοὺς ἀφῆκε καὶ ἔφυγε. Τὶ εἶπεν αὐτός; «Τὶ νὰ κάμω; ἔτσι μοῦ εἶπαν» (ἱλαρότης).

§109ΡΩΜΑΙΟΣ. Ἐμένα μοῦ τὸ εἶπε.

§110ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Αὐτὰ δὲν πρέπει νὰ λέγωνται ἀπὸ τοῦ βήματος.

§111ΖΩΧΙΟΣ. Δὲν εἶναι ἰδικός μου ὁ κ. Ῥωμαῖος, ἀλλ’ εἶναι ἰδικός σας. Ἂν δὲν τὸν θέλητε, διώξατέ τον. Φαντασθῆτε, ἐνῷ εἴμεθα ἀπὸ τὸ ἴδιο χωριὸ, αὐτὸς δὲν ἔρχεται μαζῆ μου· ἐσεῖς τώρα λύσατε τὸ ζήτημα.

§112ΡΩΜΑΙΟΣ. Τὴν ἔκθεσιν τοῦ Νομάρχου διατὶ δὲν φέρετε;

§113ΖΩΧΙΟΣ. Σᾶς εἶπον περὶ τῆς φυλῆς τοῦ Λευΐ, ὅτι φυλὴ Λευΐ δὲν ὑπάρχει, καὶ δι’ αὐτὸ ἱερεῖς δὲν ἔχουν.

§114Α. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Λευΐτας δὲν ἔχουν;

§115ΡΩΜΑΙΟΣ. Δὲν ἔχουν. Ῥαβίνους ἔχουν, οἱ ὁποῖοι διδάσκουν, ὄχι ἱερεῖς.

§116ΖΩΧΙΟΣ. Ἡ φυλὴ τοῦ Λευΐ ἦτο ἡ φυλὴ τοῦ Μωϋσέως, ἦτο ἀπὸ τὴν πατρίδα τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ (ἱλαρότης).

§117ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐμοῦ;

§118ΖΩΧΙΟΣ. Μάλιστα· ὁ Μωϋσῆς ἦτο Πρωθυπουργὸς, καὶ ἔλαβεν ἀνάγκην πλεονοψηφίας καὶ ἔγραψεν εἰς τοὺς ἰδικούς του νὰ ἐξολοθρεύσωσι τοὺς ἐναντίους, καὶ ὅλοι οἱ Λευῖται ἔκοψαν ὅλους τοὺς ἀντιπολιτευομένους. Καὶ δι’ αὐτὸ τοὺς ἐδόθη προνόμιον· ποῖον; Ἐσεῖς εἶσθε οἱ φύλακες τοῦ ναοῦ, ἐσεῖς θὰ λάβετε τὴν δεκάτην, σεῖς θὰ τρώγετε τὰς θυσίας. Εἶναι αὐτὸ τὸ κόμμα τὸ ἐπικρατοῦν, τοῦ Θεμιστοκλέους (ἱλαρότης). Σημειωτέον, ὅτι ἐξ αὐτῆς τῆς φυλῆς καὶ τῆς οἰκογενείας τοῦ Μωϋσέως ἐπῆραν ὄχι μόνον τὴν Πρωθυπουργίαν, ἀλλ’ ἔλαβον καὶ τὴν Μητρόπολιν· ὁ Μωϋσῆς ἔγεινεν ἀρχιστράτηγος, ὁ δὲ ἀδελφός του Ἀαρὼν ἔγεινεν ἀρχηγὸς τῆς θρησκείας. Ἔγεινεν ἐπανάστασις νὰ τὸν ῥίψῃ. Ὄχι, λέγουν, κύριοι, ἡσυχάσατε, νὰ ἐρωτήσωμεν καὶ τὸν Θεόν. Καὶ ἐβλάστησεν ἡ ῥάβδος τοῦ Ἀαρὼν, καὶ ἔκτοτε ἦτο ὁ πρῶτος τῶν ἱερέων· ὅλος δὲ ὁ οἶκος ἐκαρποῦτο τὰ εἰσοδήματα, οἱ δὲ Λευῖται τὰ πλεονάζοντα. Οἱ Λευΐται δὲ εἶναι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι τελευταῖον ἐπροστάτευσαν τὸν ναὸν, διότι εἶχον τὰ μεγαλείτερα τῶν συμφερόντων. Σᾶς εἶπα δὲ, ὅτι ὁ Θεός των ἠθέλησε νὰ συγχύσῃ τὸ πᾶν καὶ ἔφυγεν ἀπὸ τὸν ναόν του, καὶ ἔκτοτε οὔτε ἱερεῖς ἔχουν, οὔτε ψαλμῳδοὺς, οὔτε Λευΐτας· ὅστις δὲ διϊσχυρίζεται τὸ ἐναντίον, σημαίνει, ὅτι δὲν γνωρίζει τὴν Γραφὴν· καὶ αὐτοὶ, οἱ ὁποῖοι ἔκαμαν τὴν ἔκθεσιν, ἐὰν λέγουν τὸ ἐναντίον, ψεύδονται, διότι αὐτοὶ οἱ Λευῖται ἐστρατολογοῦντο πρὸ πάντων. Εἰς τὴν Γαλλίαν ὑπάρχουν Ἑβραῖοι, κ. Πρωθυπουργὲ; μάλιστα· εἰς τὴν Ἀγγλίαν ὑπάρχουν Ἑβραῖοι; μάλιστα· εἰς τὴν Ῥωσσίαν ὑπάρχουν Ἑβραῖοι; μάλιστα· στρατολογοῦνται; βεβαίως, βεβαίως· διατὶ ἡ ἐξαίρεσις ἐδῶ εἰς αὐτούς;

§119ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Καὶ ἐδῶ στρατολογοῦνται.

§120ΖΩΧΙΟΣ. Τοιαύτην στρατολογίαν καὶ ἐγὼ τὴν δέχομαι, ὅταν μοῦ ἐξαιρέσῃ τὰ παιδιά μου. Εἰς κανὲν μέρος τοῦ κόσμου δὲν ὑπάρχουν αὐταὶ αἱ ἐξαιρέσεις.

§121ΚΟΡΩΝΑΙΟΣ. Κανεὶς στρατιωτικὸς νόμος δὲν ἔχει τοιαύτας ἐξαιρέσεις.

§122ΡΩΜΑΙΟΣ. Ἐὰν παραδεχθῶμεν ἐφέτος αὐτὸ, τοῦ χρόνου θὰ τοὺς ἐξαιρέσουν ὅλους.

§123ΖΩΧΙΟΣ. Εἶπέ τις ἐκ τῶν συναδέλφων, ὅτι πιθανῶς σεῖς ἔχετε συμφέρον. Ποία εἶναι διαφορά; Ὁ Ἑβραῖος εἶναι ἰσχυρότερος ἐμοῦ, διότι ἐγὼ δὲν ἠμπορῶ, ἔχων καὶ τὰ πλεῖστα δικαιώματα, νὰ ἐξαιρέσω τινά· αὐτὸς δὲ, καὶ τὰ ἐλάχιστα νὰ ἔχῃ, τὸ κάμνει. Καὶ βλέπετε καὶ οἱ ἴδιοι περὶ τίνος ἐνασχολεῖται ἡ Βουλὴ, περὶ τῶν ψαλμωδῶν ἐκείνων· περὶ δὲ τῶν ψαλμωδῶν τῶν ἄλλων; Θὰ ἐξαιρεθοῦν καὶ αὐτοί; Κ. Πρωθυπουργὲ, καὶ σεῖς τὰ ἠξεύρετε καὶ ἡμεῖς. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι εἶναι καταισχύνη εἰς τὸ Ἑλληνικὸν Ἔθνος νὰ θέλῃ νὰ ἐξαιρέσῃ τοὺς ψαλμωδοὺς τῶν Ἑβραίων.

§124ΠΑΡΑΜΥΘΙΩΤΗΣ. Δὲν ἐννοῶ, κύριοι, τὸν ἐπικρατοῦσα ἐρεθισμὸν εἴς τινας συναδέλφους, ἐνῷ πρόκειται περὶ ἁπλουστάτου ζητήματος, περὶ προτάσεως, διὰ τῆς ὁποίας ἄλλοι συμπολῖταί μας πρόκειται νὰ τεθῶσιν εἰς ἴσην πρὸς ἡμᾶς μοῖραν. Δὲν διαιρούμεθα, κύριοι, εἰς ἐλευθέρους καὶ δούλους, διὰ νὰ φωνάζωσιν οἱ ἐλεύθεροι, ὅταν οἱ δοῦλοι θέλωσι νὰ ἔλθωσιν εἰς ἴσην πρὸς αὐτοὺς μοῖραν· πάντες εἴμεθα πολῖται Ἕλληνες καὶ ἴσοι, ἀνεξαρτήτως τοῦ θρησκεύματος, ὅπερ ἕκαστος ἐξ ἡμῶν πρεσβεύει. Πρόκειται περὶ πολιτῶν Ἑλλήνων, οἱ ὁποῖοι εἰς πᾶσαν ἀνάγκην ἐθνικὴν ἔδειξαν τὰ ἀκραιφνέστερα αἰσθήματα, καὶ ἐπικαλοῦμαι τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ τὴν μαρτυρίαν. Ὅταν μέλος τι τοῦ Ἀγγλικοῦ Κοινοβουλίου ἠθέλησε νὰ παραστήσῃ τὰ κακὰ ἀποτελέσματα τῆς ἑνώσεως καὶ ἀνέφερεν, ὅτι δῆθεν πιέζονται οἱ Ἰσραηλῖται, τότε σύσσωμοι οἱ συμπολῖταί μας οὗτοι ἠγέρθησαν καὶ διεμαρτυρήθησαν. Πρὸς τούτοις, εἰς οἱανδήποτε ἄλλην περίστασιν, εἰς οἱονδήποτε ἐθνικὸν ζήτημα, ἐφάνησαν οἱ συμπολῖταί μας Κερκυραῖοι Ἰσραηλῖται ἀληθεῖς Ἕλληνες· ἐνθουσιῶσι δὲ διὰ τὴν νέαν τῶν πραγμάτων τάξιν, ἥτις ἔδωκεν αὐτοῖς τὴν ἰσοπολιτείαν. Δὲν εἶναι ἀληθὲς, ὅτι δὲν ὑπηρετοῦσιν εἰς τὸν στρατὸν, ὡς ἀνέφερεν εἷς προαγορεύσας· ἀπεναντίας πλεῖστοι ὅσοι ὑπηρέτησαν καὶ ὁλονὲν ὑπηρετοῦσιν, ἐξωμοιώθησαν δὲ καθ’ ὅλα πρὸς τοὺς λοιποὺς στρατιώτας, καὶ δύνασθε νὰ ἐρωτήσητε τοὺς προϊσταμένους αὐτῶν, διὰ νὰ μάθητε πόσον καλῶς καὶ πιστῶς ὑπηρετοῦσι τὴν πατρίδα. Οὐδὲν προνόμιον ἔχουσιν οἱ Ἰσραηλῖται, οὐδὲ εἶναι ἀσύδοτοι, ὡς σᾶς εἶπεν ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς Μέσσης, ἀλλ’ ἐν Ἑπτανήσῳ ἐπικρατεῖ τὸ σύστημα τῶν ἐμμέσων φόρων, καὶ καθὼς ἅπαντες πληρόνουσι τὸν ἔμμεσον φόρον, τοιουτοτρόπως τὸν πληρόνουσι καὶ αὐτοί· ὑπάρχει δὲ ὑπὲρ αὐτῶν καί τι πλέον, διότι οὐδεὶς ἐξ αὐτῶν ἀπολαύει μισθοδοσίας, ἀφ’ οὗ οὐδένα Ἰσραηλίτην ἀπαντῶμεν εἰς τὰς δημοσίας θέσεις, καίτοι ὑπάρχουσι πολλοὶ ἄξιοι νὰ ὑπηρετήσωσιν ὡς δημόσιοι ὑπάλληλοι. Διὰ τί λοιπὸν τόσαι φωναὶ, τοσαύτη καταφορὰ κατὰ τῶν συμπολιτῶν μας τούτων; Ὁ ἀξιότιμος Πρωθυπουργὸς ἐνόμισε καλὸν νὰ φέρῃ ἐπεξηγήσεις τινὰς εἰς τὰς ἐξαιρέσεις τοῦ στρατολογικοῦ νόμου περὶ τῶν συμπολιτῶν μας τούτων. Βεβαίως οἱ Ἰσραηλῖται δὲν ἔχουσιν ἱερεῖς, καὶ τοῦτο δὲν ἔχομεν ἀνάγκην νὰ τὸ μάθωμεν παρὰ τοῦ Βουλευτοῦ Μέσσης· ἀλλ’ εἶναι βέβαιον, ὅτι αὐτοὶ συνέρχονται καὶ προσεύχονται εἰς Συναγωγὴν, ὅπως ἡμεῖς ἐν τῇ Ἐκκλησίᾳ· ἔχουσιν ἑπομένως ἀνάγκην ἀνθρώπων τινῶν, ἄνευ τῶν ὁποίων δὲν δύνανται νὰ προβῶσιν εἰς τὰς ἱεροτελεστίας αὐτῶν. Μὴ νομίσητε δὲ, ὅτι ὑπάρχει φόβος, ὅτι θὰ ἐξαιρεθοῦν ὅλοι οἱ Ἰσραηλῖται· ἀπ’ ἐναντίας ἐξ ὅλων ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι σήμερον συντελοῦσιν εἰς τὰς ἱεροτελεστίας, δὲν ὑπόκεινται εἰς τὸν κλῆρον εἰμὴ τέσσαρες μόνον· εἶμαι δὲ βέβαιος, ὅτι πάντες οἱ Ἰσραηλῖται θὰ ἐξακολουθήσωσι καὶ εἰς τὸ μέλλον νὰ προσέρχωνται οἰκειοθελῶς καὶ νὰ ὑπηρετῶσι πιστῶς εἰς τὸν στρατὸν, καὶ ὅτι δὲν πρόκειται νὰ ἐξαιρεθῇ εἰμὴ ἐλάχιστος ἀριθμὸς ἀναγκαῖος εἰς τὰς ἱεροτελεστίας αὐτῶν, καθὼς ἀναγκαῖοι εἶναι εἰς τὰς ἡμετέρας οἱ ἱερεῖς. Βλέπετε, ὅτι πρόκειται περὶ ἁπλουστάτου ζητήματος, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ λύσητε, ἀδιαφοροῦντες περὶ τοῦ θρησκεύματος, καὶ ἐν πνεύματι ἰσότητος καὶ δικαιοσύνης· ἡ δὲ ἰσότης καὶ ἡ δικαιοσύνη ἀπαιτοῦσιν, ὥστε νὰ γείνῃ δεκτὴ ἡ ἐπεξήγησις, τὴν ὁποίαν ἐπρότεινεν ὁ ἀξιότιμος Πρωθυπουργός.

§125ΡΕΒΕΛΑΚΗΣ. Πόσος εἶναι ὁ Ἰουδαϊκὸς πληθυσμὸς τῆς Κερκύρας;

§126ΠΑΡΑΜΥΘΙΩΤΗΣ. Ἕξ χιλιάδες.

§127ΡΕΒΕΛΑΚΗΣ. Πόσοι ἠμποροῦν νὰ ἔχωσιν αὐτὸ τὸ ἐπάγγελμα;

§128ΠΑΡΑΜΥΘΙΩΤΗΣ. 40 ἐν ὅλῳ εἶναι οἱ λαμβάνοντες μέρος εἰς τὰς ἱεροτελεστίας· ἀλλ’ ἐπειδὴ εἶναι οἱ πλεῖστοι ὑπερήλικες, ἕπεται, ὅτι 4 μόνον ὑπόκεινται εἰς τὴν στρατολογίαν.

§129ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Αὐτοὶ εἶναι ἰσόβιοι, ἢ, ἐὰν θελήσῃ ὁ Ῥαβῖνος, τοὺς παύει;

§130ΠΑΡΑΜΥΘΙΩΤΗΣ. Τοὺς παύει, καθὼς ἡ Ἐκκλησιαστική μας ἀρχὴ δύναται νὰ παύσῃ τοὺς ἱερωμένους.

§131ΡΩΜΑΙΟΣ. Παραιτοῦνται οἱ ἴδιοι, καὶ μεθαύριον θὰ τοὺς ἀντικαταστήσωσι νέοι.

§132ΒΕΛΙΑΝΙΤΗΣ. Νομίζω, κύριοι, ὅτι οὐδενὸς διῆλθεν εἰς τὸν νοῦν, ὅτι πρόκειται νὰ καθιερωθῇ ἐξαίρεσίς τις, λόγῳ διαφορᾶς θρησκεύματος. Αὐτὴ ἡ ἰδέα δὲν ἔπρεπε νὰ λεχθῇ, ὅτι εἰς τὸ Κοινοβούλιον τοῦ Ἔθνους, τὸ ὁποῖον ἔδειξε παραδείγματα, φωτίζοντα καὶ ἄλλους περὶ ἀνεξιθρησκείας, ἔγεινε συζήτησις περὶ ἐγκαθιδρύσεως ἐξαιρέσεων, λόγῳ διαφορᾶς θρησκεύματος. Πρόκειται περὶ νόμου πανδήμου στρατολογίας. Ἐξ ἀνάγκης ὑπάρχουσιν ἐξαιρέσεις· ἀλλ’ εἰς τὸ ζήτημα τοῦτο, δὲν πρέπει νὰ ὁρμᾶται κανεὶς εἰμὴ μόνον ἀπὸ τὸν λόγον, ἐὰν ὑπάρχωσι στοιχεῖα δικαιολογοῦντα τὴν ἐξαίρεσιν τοῦ δεῖνα ἢ δεῖνα, ὑπὸ ἁπλῶς πολιτικὴν ἔποψιν καὶ ἀνεξαρτήτως τοῦ θρησκεύματος. Καὶ καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἐξαίρεσιν τῶν ἱερέων, βλέπετε, ὅτι ὁ νόμος ἀπαιτεῖ μίαν ἐγγύησιν· πρέπει νὰ δοθῇ ἐκ προοιμίων ὑπόσχεσις ἀπὸ τὸν νέον, ὅστις εἶναι ἤδη εἰς τὴν ὁδὸν τῆς ἱερωσύνης, ὅτι θὰ ἱερωθῇ, ὅτι θὰ λάβῃ τὸ ἱερατικὸν σχῆμα καὶ θὰ τὸ διατηρήσῃ. Ποίαν ἐξαίρεσιν ζητοῦν σήμερον νὰ προσθέσουν; ὅτι πρέπει νὰ ἐξαιρεθοῦν καὶ οἱ ψαλμῳδοὶ οἱ χρησιμεύοντες διὰ τὰς Συναγωγάς. Ποῖοι εἶναι αὐτοί; ἀποτελοῦν τάξιν ἱερατικήν, ὅπως οἱ ἰδικοί μας; ὁ ἔντιμος συνάδελφός μας ἐξ Εὐρυτανίας ἠρώτησε λίαν εὐφυῶς, ἐὰν αὐτοὶ ἦναι ἰσόβιοι. Πρέπει νὰ ἐξαιρεθῶσιν λέγουν, διότι εἶναι ἀναγκαῖοι εἰς τὰς ἱερουργίας τῶν Ἑβραίων. Καὶ τόσοι ἄλλοι ἐκτὸς τῶν ἱερέων εἶναι ἀναγκαῖοι εἰς τὰς ἰδικάς μας ἱερουργίας, ἀλλὰ δὲν εἶναι λόγος αὐτὸς νὰ ἐξαιρεθῶσιν. Ἐνῷ τὸ Ὑπουργεῖον σήμερον ἔχει μίαν πληροφορίαν ἀπὸ τὸν ὑπάρχοντα Ῥαβῖνον, ὅτι τόσοι ἠμποροῦν νὰ χρησιμεύσουν, τίς μοὶ ἐγγυᾶται, ὅτι κατόπιν ἕνας ἄλλος Ῥαβῖνος, ἐπειδὴ δὲν ὑπάρχει μορφωμένη, συγκεκροτημένη ἐκκλησία, δὲν θὰ εἴπῃ, ὅτι χρειάζονται 80 ψαλμῳδοί, ἀφοῦ ἀμφισβητεῖται, ὅτι αὐτοὶ ἀποτελοῦσι μέρος τῆς ἱερατικῆς τάξεως, καὶ ὁ μὲν κύριος Καφφετζόγλους ἰσχυρίζεται, ὅτι εἶναι Λευΐται, ὁ δὲ κύριος Ζωχιὸς ἀνέτρεψεν αὐτό. Εἰς αὐτὴν λοιπὸν τὴν ἀβεβαιότητα, ἐν ὅσῳ δὲν εἶναι ὡρισμένον, ὅτι χρησιμεύει τόσος ἀριθμὸς ὡρισμένων ἀτόμων, δὲν δύναται ν’ ἀναγραφῇ ἐν τῷ νόμῳ τοιαύτη ἐξαίρεσις ἀπολύτως καὶ ἀορίστως.

§133ΡΙΚΑΚΗΣ. Ἐὰν ἀνεγινώσκετο, κύριοι, ἡ ἔκθεσις τῶν καθηγητῶν, νομίζω, ὅτι τὸ ζήτημα ἤθελε καθαρισθῇ, χωρὶς νὰ ἀποπλανώμεθα εἰς συζητήσεις ματαίας. Κατὰ τὴν ἔκθεσιν αὐτὴν πρέπει νὰ ἐξαιρεθῶσιν ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι προετοιμάζονται διὰ τὸ ἀξίωμα τοῦ Ῥαβίνου, ὅπως οἱ μαθηταὶ τῆς ἱερατικῆς σχολῆς καὶ τῆς θεολογικῆς, ἐὰν ἀνεδέχθησαν τὴν ὑποχρέωσιν νὰ γείνωσιν ἱερεῖς. Ἀλλὰ, ὅπως εἶναι εἰς τὴν τροπολογίαν ἐκπεφρασμένον, δὲν ἐκφράζεται ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον συμβιβάζεται μὲ τὸ γράμμα τοῦ νόμου· ἄλλως νομίζω, ὅτι εἰς τοιαύτας περιστάσεις πρέπει νὰ θέτωμεν γενικὰς διατάξεις, διότι θὰ ἔλθουν οἱ τοῦ καθολικοῦ δόγματος ν’ ἀπαιτήσουν ν’ ἀπαλλαχθοῦν οἱ μαθηταὶ τῶν ἱερατικῶν σχολείων των καὶ οἱ ὑποσχεθέντες νὰ γείνωσιν ἱερεῖς. Δι’ αὐτὸ μὲ συγχωρεῖτε ν’ ἀναγνώσω τὴν ἑξῆς τροπολογίαν. «Ἀπαλλάσσονται τῆς στρατιωτικῆς ὑπηρεσίας οἱ λειτουργοὶ παντὸς βαθμοῦ τῆς ἐπικρατούσης καὶ πάσης ἄλλης ἀνεγνωρισμένης θρησκείας, καὶ ἐκεῖνοι, οἵτινες κατὰ τοὺς κανόνας τῆς ἰδίας ἑκάστου θρησκείας πρὸ τῆς κληρώσεώς των ἀνεδέχθησαν τὴν ὑποχρέωσιν νὰ δεχθῶσι τὸ ἱερατικὸν σχῆμα.» Πρέπει νὰ ἐξαιρέσωμεν πάντα ἱερέα καὶ πάντα προετοιμαζόμενον διὰ τὸ ἱερατικὸν σχῆμα πάσης θρησκείας, καὶ οὕτως ἀνταποκρινόμεθα καὶ εἰς τὰς ἐπιθυμίας παντὸς καὶ εἰς τὰς σκέψεις τῆς γνωμοδοτήσεως καὶ εἰς τὸ Σύνταγμα.

§134ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. (Πρωθυπουργός). Δὲν ἐδέχθημεν, κύριοι, τὴν πρότασιν τοῦ κυρίου Ῥικάκη, διότι τοιουτοτρόπως ἀνοίγομεν τῷ ὄντι τὴν θύραν εἰς καταχρήσεις, ἠμποροῦν οὕτως, ἀντὶ 5 ἢ 10, νὰ ἐξαιρεθοῦν πολλαπλάσιοι. Δὲν ὑπάρχει ἱερατεῖον εἰς τοὺς Ἰσραηλίτας, εἷς καὶ μόνος Ῥαβῖνος εἶναι ὁ διδάσκαλος, πολλοὶ δὲν δύνανται νὰ παρουσιασθοῦν ὡς προετοιμαζόμενοι νὰ γείνωσι Ῥαβῖνοι, καὶ ἐν τούτοις νὰ μὴ γίνωνται, διότι δὲν ὑπάρχει θέσις. Θέλοντες λοιπὸν νὰ ἀποφύγωμεν αὐτὸν τὸν σκόπελον, νὰ ἐξισώσωμεν δὲ τοὺς Ἰσραηλίτας μὲ ἡμᾶς, προτείνομεν νὰ ἐξαιρέσωμεν μόνον ἐκείνους, οἵτινες ἀπολύτως εἶναι ἀναγκαῖοι διὰ τὴν τέλεσιν τῆς ἱεροτελεστίας. Αἱ πληροφορίαι μας δὲ εἶναι, ὅτι 4 ἢ 5 διὰ πᾶσαν Συναγωγὴν εἶναι ἀρκετοί. Τοιουτοτρόπως νομίζομεν, ὅτι ἱκανοποιοῦμεν τὴν ἀπαίτησιν τῶν Ἰσραηλιτῶν, οἱ ὁποῖοι ἔχουν τὸ δικαίωμα ἐλευθέρως νὰ ἐκτελῶσι τὰ τῆς θρησκείας των. Ἑπομένως ἡ πρότασις, ὡς ὑπεβλήθη, εἶναι ἀσφαλεστέρα καὶ μᾶς ἀπαλλάσσει τοῦ κινδύνου νὰ ἐξαιρέσωμεν πολλοὺς ἄνευ λόγου. Δὲν πρόκειται νὰ δώσωμεν προνόμιον εἰς κανένα, οὔτε φυσᾷ ἀέρας ἀπὸ κανὲν μέρος. Ναὶ, φυσᾷ ἀέρας καθ’ ὅλον αὐτὸ τὸ θέρος ἀπὸ τὰ παράπονα αὐτῶν δι’ αὐτὸ τὸ ζήτημα, καὶ ἠναγκάσθη ὁ κύριος Δηλιγιάννης νὰ προκαλέσῃ καὶ γνωμοδότησιν τῆς θεολογικῆς σχολῆς· βλέπετε, ὅτι ἐξαίρεσις δὲν γίνεται δι’ αὐτοὺς, θέλομεν ν’ ἀπολαύσωσιν ὅ,τι ἅπασαι αἱ θρησκεῖαι. Ὁ κύριος Ζωχιὸς σᾶς εἶπεν, ὅτι ἡμεῖς εἴμεθα δοῦλοι τῶν Ἰσραηλιτῶν, αὐτοὶ εἶναι εἰς καλλιτέραν ἡμῶν θέσιν, δὲν πληρόνουν αὐτοὶ φόρους. Ἀλλὰ πληρόνει ὁ κύριος Βασιλάκης φόρους ὄχι ὡς κτηματίας, ἀλλ’ ὡς ἔμπορος, ὡς τραπεζίτης, ὡς ἐπιτηδευματίας; πληρόνει ὁ κύριος Παραμυθιώτης φόρους ὡς δικηγόρος; δὲν πληρόνει. Εἰς τὴν Ἑπτάνησον τὸ ἐκεῖ ἐπικρατοῦν σύστημα δὲν φορολογεῖ πᾶσαν πρόσοδον, καὶ ἐνθυμεῖσθε τὴν πάλην ἐπὶ τῆς Συνελεύσεως περὶ ἀφομοιώσεως· αὐτὴν ἐπολέμησαν οἱ ἴδιοι οἱ Ἑπτανήσιοι. Δὲν πρέπει λοιπὸν νὰ παραπονῶνται καθ’ ἡμῶν ἤδη. Ἐὰν θέλουν, δὲν ἔχομεν δυσκολίαν ἡμεῖς νὰ δεχθῶμεν ἵνα εἰσαχθῇ ἡ ἀφομοίωσις, ἀλλ’ ἂς συμφωνήσωσιν οἱ ἴδιοι. Δὲν ἐξαιροῦνται λοιπὸν οἱ Ἑβραῖοι ἀπὸ τὴν φορολογίαν, ἐξαιροῦνται τάξεις ὁλόκληροι. Κανὲν ἰδιαίτερον συμφέρον δὲν ἔχομεν ἡμεῖς ἄλλο, ἐκτὸς τοῦ συμφέροντος, τὸ ὁποῖον ἔχει ὁ τόπος, νὰ ἀποδοθῇ δικαιοσύνη καὶ ἰσότης, εἰς ὅλους τοὺς συμπολίτας ἡμῶν.

§135Ν. ΣΟΥΤΣΟΣ. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εὐηρεστήθη νὰ λάβῃ πρόνοιαν διὰ τοὺς Ἑβραίους, ἀλλὰ δὲν βλέπω ἐν τῷ νόμῳ οὐδεμίαν πρόνοιαν περὶ τῶν Δυτικῶν.

§136ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὑπάρχει ἐν τῷ νόμῳ’ λέγομεν περὶ τῶν μαθητῶν τῶν δημοσίων ἱερατικῶν σχολῶν.

§137Ν. ΣΟΥΤΣΟΣ. Σχολεῖα τοῦ δυτικοῦ δόγματος δὲν ὑπάρχουν. Ἔχομεν εἰς τὴν Σῦρον, Τῆνον, Νάξον, Θήραν, Δυτικούς, καὶ ἀναλόγως φρονῶ, ὅτι ὅ,τι παραχωρεῖται εἰς τοὺς ἰδικούς μας πρέπει νὰ παραχωρηθῇ καὶ εἰς τοὺς Δυτικούς. Αὐτοί, κύριοι, εἶναι πολυάριθμοι, πληρόνουν φόρους καὶ κατατάσσονται εἰς τὸν τακτικὸν στρατόν.

§138ΡΩΜΑΙΟΣ. Τότε καὶ διὰ τοὺς Τούρκους τῆς Χαλκίδος.

§139ΖΩΧΙΟΣ. Ἐννοεῖται, ὅτι δὲν εἶμαι τόσον μωρὸς νὰ πιστεύω, ὅτι δύναμαι ν’ ἀναχαιτίσω τὴν ὁρμὴν τοῦ ἀξιοτίμου Πρωθυπουργοῦ. Εἶπε καὶ ἐγένετο. Ἀλλὰ δὲν θέλω νὰ τὸν ἀφήσω νὰ πιστεύῃ, ὅτι μὲ ἔπεισε. Διατί; Λέγει, χωρὶς αὐτῶν τῶν ψαλμῳδῶν, αὐτοὶ δὲν δύνανται νὰ ἐκτελέσωσι τὴν ἱεροτελεστίαν. (Σημειωτέον δὲ ὅτι οἱ Ἑβραῖοι ἱεροτελεστίαν δὲν ἔχουν. Ἐρωτῶ τὸν ἀξιότιμον Πρωθυπουργὸν, ὁ ὁποῖος εἶναι ὀρθόδοξος· ἱερεὺς ὀρθόδοξος χωρὶς ἀναγνώστην δύναται νὰ κάμῃ ἱεροτελεστίαν; ὁ ἀξιότιμος Ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν εἶναι ἐδῶ (ἱλαρότης). Ἐν τούτοις τοὺς ἀναγνώστας δὲν τοὺς ἐξαιρεῖ.

§140ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Περατωμένη ἡ συζήτησις. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐπρότεινε νὰ διατηρηθῇ τὸ ἄρθρον ὡς ἔχει, ἀλλὰ νὰ προστεθῇ ὡς πρώτη παράγραφος ἡ ἑξῆς τροπολογία. «Ἀπαλλάσσονται τῆς στρατιωτικῆς ὑπηρεσίας οἱ λειτουργοὶ παντὸς βαθμοῦ τῆς ἐπικρατούσης καὶ πάσης ἄλλης ἀνεγνωρισμένης θρησκείας, καὶ ἐκεῖνοι τῶν Ἰσραηλιτῶν, ἄνευ τῶν ὁποίων, κατὰ βεβαίωσιν τοῦ Ῥαβίνου, δὲν δύναται νὰ γείνῃ ἱεροτελεστία». Ὁ κ. Ῥικάκης προτείνει νὰ μεταβληθῇ ἡ πρώτη παράγραφος ὡς ἑξῆς. «Ἀπαλλάσσονται τῆς στρατιωτικῆς ὑπηρεσίας οἱ λειτουργοὶ παντὸς βαθμοῦ τῆς ἐπικρατούσης καὶ πάσης ἄλλης ἀνεγνωρισμένης θρησκείας, καὶ ἐκεῖνοι, οἵτινες κατὰ τοὺς κανόνας τῆς ἰδίας ἑκάστου αὐτῶν ἀνεδέχθησαν πρὸ τῆς κληρώσεως ὑποχρέωσιν νὰ δεχθῶσι τὸ ἱερατικὸν σχῆμα».

§141ΖΕΓΓΕΛΗΣ. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἶπεν, ὅτι δύναται νὰ προσδιορισθῇ ὁ ἀριθμὸς τῶν ἐν ἑκάστῃ Συναγωγῇ ὑπηρετούντων μέχρι 4· τοῦτο δυνάμεθα νὰ θέσωμεν ἐν τῷ νόμῳ.

§142ΤΙΝΕΣ. Εἰς τὰ πρακτικά.

§143ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δυνάμεθα νὰ προσθέσωμεν, ὅτι ὁ ἀριθμὸς δὲν δύναται νὰ ὑπερβῇ τοὺς 5 διὰ πᾶσαν Συναγωγὴν ὑπάρχουσαν. Ἀκούσατε λοιπὸν τὴν πρότασιν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ «ἀπαλλάσσονται τῆς στρατιωτικῆς ὑπηρεσίας οἱ λειτουργοὶ παντὸς βαθμοῦ......»

§144ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἀπαλλάσσονται ὑπὸ ὅρον νὰ τεθῇ.

§145ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὅρος εἶναι αὐτὸς, ὅτι ἀπαλλάσσονται ἐκεῖνοι, ἄνευ τῶν ὁποίων δὲν δύναται νὰ γείνῃ ἱεροτελεστία.

§146ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὄχι· ἡ λέξις ὅρος εἶναι μετάφρασις ἐκ τοῦ Γαλλικοῦ, καὶ ἐννοεῖ, ὅτι ἡ ἀπαλλαγὴ δὲν εἶναι ὁριστικὴ, ἂν δὲν ἐπέλθουν γεγονότα τινά. Ἡ ἀπαλλαγὴ ὅμως αὕτη εἶναι ὁριστικὴ, διότι οἱ λειτουργοὶ τῆς Ἐκκλησίας εἶναι ὁριστικῶς λειτουργοί.

§147ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄν ἡ Βουλὴ παραδεχθῇ τὴν προσθήκην ταύτην, θὰ τεθῇ ἴδιον ἄρθρον, καὶ τὸ 35 θὰ γείνῃ 36. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν προσθήκην ταύτην, ὡς ἀνεγνώσθη, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη.

§148ΖΑΪΜΗΣ. Τὸ ἄρθρον 35 περιέχει διάταξιν ἄτοπον, καὶ νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ ἀποῤῥιφθῇ· λέγει, ὅτι ἀπαλλάσσονται οἱ δεχθέντες τὸ ἱερατικὸν σχῆμα, ἅμα φθάσωσι τὴν ὑπὸ τῶν κανόνων ὁριζομένην ἡλικίαν καὶ τηρήσωσιν αὐτὸ ἐπὶ δεκαετίαν.» Παπάδες ὑπὸ ὅρον, εἶναι ἄτοπον παρ’ ἡμῖν. Διότι πῶς εἶναι δυνατὸν ὁ δεχθεὶς νὰ γείνῃ ἱερεύς, μετὰ δέκα ἔτη νὰ εἴπῃ, δὲν θέλω νὰ ἦμαι ἱερεύς· αὐτὸς τότε ὑπάγεται εἰς ἄλλους κανόνας. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι εἶναι ἄτοπον νὰ καθιερωθῇ τοιαύτη ἀρχὴ ἐν τῷ νόμῳ.

§149ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ (πρωθυπουργός). Ὁ κύριος Ζαΐμης ἔχει ἐν μέρει δίκαιον. Ἔχει ὅμως ἄδικον, διότι ὁ νόμος καθιέρωσε τὴν ἐξαίρεσιν διὰ τοὺς καθαιρεθέντας ἱερεῖς ἢ παύσαντας νὰ ἦναι ἱερεῖς δι’ ὁποιονδήποτε λόγον· τότε αὐτοὶ δὲν ἀπαλλάσσονται. Κατ’ ὀρθὸν συλλογισμὸν, ὁ ἱερεὺς βεβαίως δὲν γίνεται κατὰ προθεσμίαν.

§150ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρχῃ ἡ ἔννοια, τὴν ὁποίαν ἀναφέρει ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς, διότι τὸ ἄρθρον λέγει «ἐὰν πρὸ τῆς κληρώσεως ἀνέλαβον τὴν ὑποχρέωσιν νὰ δεχθῶσι τὸ ἱερατικὸν σχῆμα, ἅμα φθάσωσι τὴν ὑπὸ τῶν κανόνων ὁριζομένην ἡλικίαν καὶ νὰ τηρήσωσιν αὐτὸ ἐπὶ δεκαετίαν».

§151ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νὰ τεθῇ, καὶ ἐὰν τηρήσωσι.

§152ΡΙΚΑΚΗΣ. Τὸ νὰ τηρήσωσιν αὐτὸ ἐπὶ δεκαετίαν εἶναι περιττόν.

§153ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Πρέπει νὰ διαγραφῶσιν ἐκ τῆς ά παραγράφου αἱ λέξεις «καὶ νὰ τηρήσωσιν αὐτὸ ἐπὶ δεκαετίαν,» διότι ἐν τῇ βʹ παραγράφῳ πρέπει νὰ περιλάβωμεν καὶ διάταξιν περὶ τῶν Ἑβραίων, περὶ ὧν ἐκάμαμεν λόγον, διότι καὶ ἐκεῖνοι δύνανται νὰ μὴ ἐξαιρῶνται οὔτε εἰς τὴν περίπτωσιν τοῦ ἄρθρου 35.

§154ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ. Τὸ βʹ ἐδάφιον ἔχει τὰς ἐξαιρέσεις τοῦ ά ἐδαφίου, ὅτι δηλ. ἂν δὲν ἀναδεχθῶσι τὸ σχῆμα καὶ δὲν τηρήσωσιν αὐτὸ ἐπὶ δεκαετίαν, γίνεται τοῦτο καὶ τοῦτο.

§155Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Δὲν ἔχει δίκαιον ὁ κ. Καράπαυλος, διότι εἰς τὴν ά παράγραφον γίνεται λόγος περὶ τῆς ἐξαιρέσεως ἐκείνων οἱ ὁποῖοι ὑπάγονται εἰς τὴν δεῖνα καὶ δεῖνα κατηγορίαν, καὶ εἰς τὴν βʹ παράγραφον λέγει, ὅτι ὅσοι, καί τοι ὑποσχεθέντες νὰ γείνωσι κληρικοί, δὲν ἐτήρησαν τὰς ὑποσχέσεις των, ὑποχρεοῦνται εἰς τὴν στρατολογίαν. Τί χρειάζονται λοιπὸν εἰς τὴν ά παράγραφον αἱ λέξεις «καὶ νὰ τηρήσωσιν αὐτὸ ἐπὶ δεκαετίαν», ἀφοῦ ἡ βʹ παράγραφος κάμνει ῥητῶς τὴν ἐξαίρεσιν.

§156ΡΙΚΑΚΗΣ. Ὑποχρέωσιν δὲν δύνανται νὰ λάβωσιν, ὅτι θὰ τηρήσωσι τὸ σχῆμα ἐπὶ δεκαετίαν· ἐὰν ἔλθουν ἀπρόβλεπτοι περιστάσεις, δύνανται νὰ ἀποβάλουν αὐτὸ, ἄλλως κατὰ τοὺς κανόνας δὲν δύνανται. Ἡ βʹ παράγραφος λέγει ῥητῶς «ὅσοι τῶν ἐν τῷ ἀνωτέρῳ ἄρθρῳ νέων διακόψωσι τὰς σπουδάς των ἢ μὴ δεχθῶσι κτλ. ἐγγράφονται εἰς τοὺς καταλόγους τοῦ στρατολογικοὺς»· ἑπομένως αἱ λέξεις ἐπὶ δεκαετίαν εἶναι περιτταί. Δὲν δυνάμεθα δὲ νὰ παραδεχθῶμεν, ὅτι δύναται ἀφ’ ἑαυτοῦ ὁ ἱερωμένος ν’ ἀποβάλῃ τὸ σχῆμα.

§157ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ. Ἐκτὸς ὅσων εἶπον, ἀπαντῶ εἰς τὸν κ. Ῥικάκην καὶ λέγω, ὅτι αὐτὸ τὸ ἄρθρον δὲν προνοεῖ μόνον περὶ τῶν Ἑλλήνων ἱερέων τοῦ ὀρθοδόξου δόγματος, ἀλλὰ, κατὰ τὴν ἐξήγησιν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, περὶ τῶν ἱερέων ὅλων τῶν ἀνεγνωρισμένων δογμάτων.

§158ΡΙΚΑΚΗΣ. Τὰ ἄλλα δόγματα δὲν ἔχουν ἱερατικὰς σχολάς.

§159ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Προδήλως ἐν τῷ ἄρθρῳ 35 πρόκειται περὶ τῆς ὀρθοδόξου Ἐκκλησίας. Τοῦτο ἀποδεικνύεται ἐκ τοῦ γράμματος τοῦ ἄρθρου, διότι λέγει περὶ τῶν δημοσίων ἱερατικῶν σχολῶν, τοιαῦται δὲ εἶναι αἱ κατὰ τοὺς ἑλληνικοὺς νόμους ὑπάρχουσαι σήμερον, περὶ τῆς Ἐκκλησιαστικῆς Ῥιζαρείου Σχολῆς, ἥτις εἶναι σχολὴ ὀρθόδοξος, καὶ περὶ τῶν φοιτητῶν τῆς Θεολογικῆς σχολῆς τοῦ Πανεπιστημίου, ἡ ὁποία δὲν ἀνήκει εἰς ἄλλο δόγμα· ἄρα δὲν πρόκειται περὶ μαθητῶν ἄλλου δόγματος, καὶ δὲν ὑπάρχει ἡ περίπτωσις, τὴν ὁποίαν ἀνέφερεν ὁ κ. Πρωθυπουργός. Νομίζω, ὅτι πάντα τ’ ἀναγόμενα εἰς τὴν δεκαετῆ ὑποχρέωσιν τῶν κληρικῶν δέον ν’ ἀπαλειφθῶσιν ἐκ τοῦ ἄρθρου. Παρατηρῶ προσέτι, ὅτι ἡ βʹ παράγραφος λέγει «ὅσοι τῶν ἐν τῷ ἀνωτέρῳ ἄρθρῳ νέων,» ἐνῷ πρόκειται περὶ τῆς προηγουμένης παραγράφου τοῦ ἄρθρου αὐτοῦ. Τὸ ἄρθρον εἶναι ἀμελῶς συντεταγμένον, καὶ ἡ λέξις «δεκαετία» μετεφράσθη ἐκ τοῦ Γαλλικοῦ, ἀλλ’ ἐκεῖ εἶχε καθιερωθῆ διὰ τὴν διδασκαλίαν, ἐνταῦθα δ’ ἐτέθη πρὸς διατήρησιν τοῦ ἱερατικοῦ σχήματος.

§160ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ. Τὸ ἄρθρον εἶναι κακῶς συντεταγμένον ἐκ τοῦ γαλλικοῦ νόμου. Δὲν νομίζω ὅμως, ὅτι εἶναι ὀρθὴ ἡ ὁμιλία τοῦ κ. ἐκ Μεσολογγίου Βουλευτοῦ, καὶ ἐὰν γείνῃ παραδεκτή, θέλω φέρει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ ἄρθρου, διότι ὑπὸ τὰς λέξεις «δημόσια ἱερατικὰ σχολεῖα» δὲν ἐννοοῦνται μόνον τὰ ὑπὸ τοῦ δημοσίου συντηρούμενα· διάταξις τοιαύτη ἀντίκειται εἰς τὸ Σύνταγμα καὶ τὰς διεθνεῖς σχέσεις τῆς Ἑλλάδος πρὸς τὰ ἄλλα Κράτη· τότε δύνανται νὰ σᾶς εἴπουν οἱ μαθηταὶ τῶν ἐν Σύρῳ Δυτικῶν, ὅτι αὐτὸ εἶναι προνόμιον τῶν μαθητῶν τοῦ Ἀνατολικοῦ δόγματος, τοῦ νὰ ἐξαιρῶνται ὑπὸ ὅρον· ἑπομένως πρέπει νὰ ἐπεκταθῇ μέχρις ἡμῶν. Δὲν ἔφερα τὴν τροπολογίαν, διότι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἶπεν, ὅτι ὑπὸ τὰς λέξεις «ἱερατικὰ δημόσια σχολεῖα.» ἐννοεῖ τὰ σχολεῖα ὅλα ἐν γένει τῶν θρησκευμάτων τῶν ἀνεγνωρισμένων ἐν γένει ὑπὸ τοῦ Κράτους.

§161ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τὸ ἄρθρον πρέπει νὰ συνταχθῇ ὁλόκληρον κατὰ τρόπον διάφορον· πρέπει νὰ περιλάβωμεν καὶ τὰς ἰδιωτικὰς σχολὰς τῶν ἄλλων θρησκευμάτων.

§162ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν.) Δὲν δύναμαι νὰ βεβαιώσω τὴν Βουλὴν, ἂν ἦναι καλῶς ἢ κακῶς συντεταγμένον τὸ ἄρθρον· δύναμαι ὅμως νὰ βεβαιώσω, ὅτι ἡ ἔννοια, τὴν ὁποίαν ἡμεῖς ἀπεδώκαμεν εἰς τὴν ῥῆσιν αὐτὴν, δημόσια καὶ ἱερατικὰ σχολεῖα, περιλαμβάνει πάντα τὰ σχολεῖα πάντων τῶν θρησκευμάτων, τὰ ὁποῖα διὰ τῆς Κυβερνήσεως ἐν Ἑλλάδι ὑπάρχουν.

§163ΣΟΥΤΣΟΣ. Νὰ σημειωθῇ εἰς τὰ ἐπίσημα πρακτικά.

§164Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Εἶναι ὅλως διόλου αὐθαίρετος καὶ ἰδιόῤῥυθμος ἡ ἑρμηνεία, τὴν ὁποίαν ἔδωσεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν εἰς τὴν φράσιν τοῦ ἄρθρου 35. Τὸ ἄρθρον λέγει «οἱ μαθηταὶ τῶν δημοσίων ἱερατικῶν σχολείων, τῆς Ἐκκλησιαστικῆς Ῥιζαρείου σχολῆς, καὶ οἱ φοιτηταὶ τῆς Θεολογικῆς τοῦ Πανεπιστημίου σχολῆς· ἀλλὰ δημόσια ἱερατικὰ σχολεῖα δὲν εἶναι ἄλλα παρὰ τὰ σχολεῖα τοῦ ἀνατολικοῦ δόγματος. Ἡ Ῥιζάρειος σχολὴ εἶναι ἐπίσης τοῦ ἀνατολικοῦ δόγματος, τὸ αὐτὸ καὶ ἡ θεολογικὴ σχολή· ἄλλαι σχολαὶ δὲν ὑπάρχουν. Ἐὰν δὲ ἤθελε συστηθῆ ἱερατικὴ σχολὴ ἰδιωτικὴ εἰς τὰ Καλάβρυτα τοῦ ἀνατολικοῦ δόγματος, κατὰ τὸ πνεῦμα τοῦ ἄρθρου, ὅπως εἶναι συντεταγμένον, οἱ μαθηταὶ αὐτῆς δὲν ὑπάγονται εἰς τὰς ἐξαιρέσεις τοῦ νόμου, πολὺ δὲ περισσότερον οἱ μαθηταὶ ἄλλων θρησκευμάτων.

§165ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Δὲν εἶναι παντάπασιν αὐθαίρετος οὔτε ἰδιόῤῥυθμος ἡ ἔννοια, τὴν ὁποίαν ἡ Κυβέρνησις δίδει εἰς τὴν φράσιν· πρόκειται περὶ τῆς Ῥιζαρείου Σχολῆς, περὶ ἧς δὲν δύναται νὰ ὑπάρξῃ ἀμφιβολία, περὶ τῆς Θεολογικῆς Σχολῆς τοῦ Πανεπιστημίου, καὶ ἐνταῦθα ἐπίσης, ὡς καὶ περὶ τῶν δημοσίων ἱερατικῶν σχολῶν δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία. Τὰ δημόσια ἱερατικὰ σχολεῖα εἶναι ἐκεῖνα, εἰς τὰ ὁποῖα ἡ διδασκαλία εἶναι τοῖς πᾶσι προσιτὴ καὶ ἕκαστος δύναται νὰ ὑπάγῃ νὰ ἐγγραφῇ. Ἐὰν αὔριον συστηθῇ ἓν seminaire, οἱ μαθηταὶ αὐτοὶ δὲν εἶναι μαθηταὶ δημοσίου ἱερατικοῦ σχολείου.

§166ΔΟΥΜΑΣ. Τοῦ Ἀντωνιάδου εἶναι δημόσιον ἢ ἰδιωτικόν;

§167ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ὅσον ἀφορᾷ τὰ μὴ ἱερατικὰ σχολεῖα, τὰ ἑλληνικὰ ἢ τὰ δημοτικὰ, τὰ συσταινόμενα τῇ ἀδείᾳ τῆς Κυβερνήσεως, ἡ ἄδεια δίδεται τότε, ὅταν οἱ διδάσκοντες ἐν αὐτοῖς ἔχουν τὰ προσόντα, τὰ ὁποῖα ὁ νόμος ἐπιβάλλει, καὶ ὅταν ἡ Κυβέρνησις ἔχῃ τὴν ἐμπιστοσύνην πρὸς αὐτοὺς· αὐτὰ τὰ σχολεῖα ὀφείλουσι νὰ πληρῶσιν ὅλας τὰς περὶ διδασκαλίας ἐν τοῖς δημοσίοις σχολείοις διατάξεις.

§168ΔΟΥΜΑΣ. Ὑπάρχει ἄλλος νόμος, ὁ ὁποῖος διέπει τὰς ἱερατικὰς σχολάς;

§169ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Αἱ ἱερατικαὶ σχολαὶ συνεστήθησαν δυνάμει ἰδιαιτέρου νόμου, προβλέποντος περὶ τοῦ τρόπου, κατὰ τὸν ὁποῖον θὰ συντηρῶνται, καὶ περὶ τῆς ἐν αὐτοῖς διδασκαλίας ἐν γένει· περὶ ἱερατικῶν σχολῶν ἄλλου θρησκεύματος δὲν ὑπάρχει νόμος.

§170ΔΟΥΜΑΣ. Εἶναι ἰδιωτικὰ σχολεῖα αὐτά, καθόσον εἶναι καὶ ἰδιωτικαὶ ἱερατικαὶ σχολαί· δὲν εἶναι ζήτημα.

§171Δ. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Δύω, κύριοι, εἶναι οἱ ὅροι τῆς ἐξαιρέσεως, νὰ ἦναί τις μαθητὴς ἱερατικοῦ δημοσίου σχολείου ἢ τῆς Ῥιζαρείου σχολῆς ἢ τῆς τοῦ Ἐθνικοῦ Πανεπιστημίου· δὲν ἀρκεῖ λοιπὸν αὐτὸς ὁ ὅρος μόνον, διότι ἠμπορεῖ νὰ ἦναι μαθητὴς καὶ νὰ μὴ ἐξαιρῆται, ἀλλ’ ἀπαιτεῖται πρὸ τῆς κληρώσεως νὰ ὑποσχεθῇ νὰ γείνῃ ἱερεύς. Βλέπετε λοιπόν, ὅτι δὲν ἔχομεν οὐδένα φόβον, διότι, ἂν πρὸ τῆς κληρώσεως δὲν ὑποσχεθῇ, ἠμπορεῖ νὰ κληρωθῇ. Πρέπει ὅμως, κύριοι, νὰ λείψῃ ἡ φράσις «καὶ νὰ τηρήσωσιν αὐτὴν ἐπὶ δεκαετίαν», διότι αὐτὸ, φαίνεται, ἐτέθη ἀπὸ ἄλλον νόμον, ὁ ὁποῖος δὲν ἔχει σχέσιν· διότι ἂν εἴπωμεν δεκαετία, ἀλλοίμονον τότε· ὑποθέσατε πῶς εἷς ἐδέχθη τὸ σχῆμα καὶ κατόπιν ἀποβάλλεται· ἂν δὲν φθάσῃ εἰς αὐτὴν τὴν ἐξαιρέσιμον ἡλικίαν, νὰ ὑποχρεοῦται.

§172ΣΟΥΤΣΟΣ. Ὡς συμπέρασμα προτείνω τοῦτο, τὸ ὁποῖον ἡ Κυβέρνησις, πιστεύω, θὰ δεχθῇ (ἀναγινώσκει)· «οἱ μαθηταὶ τῶν ἱερατικῶν σχολῶν παντὸς θρησκεύματος, εἴτε ἐν τῇ ἡμεδαπῇ εἴτε ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ.» Ν’ ἀφαιρέσωμεν τὸ «δημοσίων».

§173ΤΙΝΕΣ. Ὄχι ἐν τῇ ἀλλαδαπῇ.

§174ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νομίζω δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις ν’ ἀφαιρεθῇ ἡ λέξις «δημοσίων» καὶ νὰ προστεθῇ «τῶν ἀνεγνωρισμένων θρησκειῶν.» Καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τώρα τὰ 10 ἔτη;

§175ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἂς διαγραφῇ.

§176ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Οὕτω τὸ ἔθηκε καὶ ὁ γαλλικὸς νόμος, ὥστε νὰ ὑπάρχῃ μία ἔτι δεκαετία ἀπὸ τοῦ 30–40, κατὰ τὴν ὁποίαν νὰ δύναται νὰ συμπληρώσῃ καὶ τὴν ἐν τῷ ἐνεργῷ στρατῷ θητείαν του καὶ τὴν ἐν τῇ ἐφεδρείᾳ, καὶ νὰ μείνῃ καὶ χρόνος τις νὰ ἐκπληρώσῃ τὴν ἐν τῇ ἐθνοφρουρᾷ ὑπηρεσίαν του· ὥστε δὲν πρέπει νὰ ἀπαλειφθῇ ἡ δεκαετία, ἀλλὰ πρέπει νὰ περιλάβητε τοὺς ἐκ τοῦ προηγουμένου ἄρθρου ἐξαιρουμένους, ὅταν καὶ ἐκεῖνοι ἀποβάλωσι τὴν ἰδιότητα, ἧς ἕνεκα ἀπηλλάγησαν κατὰ τὸ ἄρθρον ἐκεῖνο· νὰ περιληφθῶσι δὲ καὶ οἱ Ἰσραηλῖται.

§177ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ ἄρθρον ἔχει, μετὰ τὰς τροποποιήσεις, ὡς ἑξῆς· Ἄρθρον 36. «Ἀπαλλάσσονται ὑπὸ ὅρον τῆς στρατιωτικῆς ὑπηρεσίας οἱ μαθηταὶ τῶν ἱερατικῶν σχολείων τῶν ἀνεγνωρισμένων θρησκειῶν, τῆς ἐκκλησιαστικῆς Ῥιζαρείου σχολῆς, καὶ οἱ φοιτηταὶ τῆς Θεολογικῆς τοῦ Πανεπιστημίου σχολῆς, ἐὰν πρὸ τῆς κληρώσεως ἀνέλαβον τὴν ὑποχρέωσιν νὰ δεχθῶσι τὸ ἱερατικὸν σχῆμα, ἅμα φθάσωσι τὴν ὑπὸ τῶν Κανόνων ὁριζομένην ἡλικίαν. Ὅσοι τῶν ἀνωτέρω διακόψωσι τὰς σπουδάς των ἢ μὴ δεχθῶσιν ἐν καιρῷ, κατὰ τὴν ὑπόσχεσίν των, τὸ ἱερατικὸν σχῆμα, ἢ ἀποβάλωσιν αὐτὸ πρὸ τῆς συμπληρώσεως δεκαετίας, ἐγγράφονται εἰς τὸν πρῶτον συνταχθησόμειον στρατολογικὸν κατάλογον, ἵνα ἐκπληρώσωσι τὴν ἐν τῷ ἐνεργῷ στρατῷ καὶ τῇ ἐφεδρείᾳ αὐτοῦ ὑποχρέωσιν, οἱανδήποτε καὶ ἂν ἄγωσιν ἡλικίαν, καὶ ἀκολούθως τάσσονται εἰς τὴν ἐθνοφρουράν. Ἡ διάταξις αὕτη ἐφαρμόζεται καὶ ἐπὶ τῶν ἐν τῷ προηγουμένῳ ἄρθρῳ διαλαμβανομένων Ἰσραηλιτῶν.» (Γίνεται δεκτὸν δι’ ἀναστάσεως τὸ ἄρθρον τοῦτο καὶ τὸ ἑπόμενον 37. Ὁμοίως τὸ ἄρθρον 38, ἀποῤῥιφθείσης τῆς προτάσεως τοῦ κ. Μεταξᾶ, προτείναντος τὴν ἀναβολὴν τῆς κατατάξεως μετὰ τὸ πέρας τῶν σπουδῶν. Γίνονται δεκτὰ δι’ εἰδικῆς ἐφ’ ἑκάστου ἀναστάσεως τὰ ἄρθρα 39 καὶ 40.)

§178ΚΟΡΩΝΑΙΟΣ. Ἐπειδὴ, κύριοι, τὸ τμῆμα τοῦτο ὁμιλεῖ περὶ κληρώσεως, καὶ ἐπειδὴ ἔχω μίαν τροπολογίαν ἐναντίον τῆς κληρώσεως, νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ μείνωμεν ἕως ἐδῶ, ἕως ὅτου λυθῇ αὐτὸ τὸ ζήτημα.

§179ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δὲν ὁμιλεῖτε τώρα;

§180ΚΟΡΩΝΑΙΟΣ. Εἰς μίαν στιγμὴν νομίζετε, ὅτι ἠμπορεῖ νὰ λυθῇ; Ἔπειτα πρὸ τούτου πρέπει νὰ προηγηθῇ ἡ θητεία, ἂν θὰ ἦναι δύω ἢ τριῶν ἐτῶν· λοιπὸν δι’ ὅλα αὐτὰ πρέπει νὰ γείνῃ ὁμιλία τῶν ὑπὲρ καὶ κατά.

§181ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὔριον θὰ ἔχωμεν τὴν ἐξακολούθησιν τῆς σημερινῆς ἡμερησίας διατάξεως. Λύεται ἡ συνεδρίασις. Ὥρᾳ 6 παρὰ ¼.