1877.12.09

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 30

Τῆς 9 Δεκεμβρίου 1877.

(Παρασκευὴ)

Ὥρα 2½ μ. μ.

Μετὰ τὴν ἐκφώνησιν τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου, εὑρεθείσης τῆς Βουλῆς ἐν ἀπαρτίᾳ, ἀνεγνώσθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως.

§1ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Ἐπὶ τῶν πρακτικῶν νομίζω, ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ γείνῃ μία διασάφησις, διότι πολλαὶ διατάξεις κανονίζουν ὡς προσὸν χρονικὰ διαστήματα. Ἐρωτῶ τὸν κύριον ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης, πῶς ἐννοεῖ τὰ χρονικὰ διαστήματα, νὰ ᾖναι συμπεπληρωμένα ἢ περίπου συμπεπληρωμένα;

§2Θ. Α. ΖΑΪΜΗΣ. Ἀπαντῶ, κύριοι, εἰς τὴν ἐπερώτησιν τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ Δωρίδος. Ὁ νόμος ὁμιλῶν περὶ ἐτῶν, ἐννοεῖ τὰ ἔτη συμπεπληρωμένα· ὅπου ὁ νόμος δὲν ἐννοεῖ τὰ ἔτη συμπεπληρωμένα μετεχειρίσθη ἄλλην λέξιν· ἤτοι ὅπου ὁ νόμος ἠθέλησε νὰ μὴ ᾖναι τὸ ἔτος ὁλόκληρον ἐκ δώδεκα μηνῶν, τὸ εἶπε ῥητῶς, καθὼς ὁμιλῶν εἰς τὸν νόμον περὶ συντάξεως εἶπεν, ὅτι ἑπτὰ μῆνες ἀποτελοῦν ἓν ἔτος, ὅταν πρόκηται δι’ αὐτῶν νὰ συμπληρωθῇ τὸ χρονικὸν διάστημα τῆς ὑπηρεσίας ὑπαλλήλου τινός. Ἐκεῖ ὁ νόμος ἀπῄτησεν ἑπτὰ μῆνας, ἐν ᾧ ἠδύνατο νὰ ἀπαιτήσῃ ἓν ἔτος. Βεβαίως ἡ ἔννοια τοῦ νόμου εἶναι καθαρά· ὅπου δὲν θέλει νὰ ᾖναι συμπεπληρωμένον τὸ ἔτος λέγει περίπου ἢ ἄλλην ἔκφρασιν, ἐδῶ δὲ ὁ νόμος ἐννοεῖ ἔτη συγκείμενα ἐκ δώδεκα μηνῶν.

§3Α. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Καὶ ὁ μὴν νὰ ᾖναι ἐκ τριάκοντα ἡμερῶν.

§4Θ. ΖΑΪΜΗΣ. Αὐτὸ εἶναι κατὰ τὴν νομοθεσίαν μας γνωστόν.

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Κωνστ. Δαλμάτας ἐκ Ναυπλίου προσβληθεὶς τοὺς ὀφθαλμοὺς ζητεῖ βοήθειαν παρὰ τῆς Βουλῆς. Ὁ Χαράλαμπος Κρήτης ζητεῖ ἐπίσης βοήθειαν διὰ τὰς πρὸς τὴν πατρίδα του ὑπηρεσίας του. Ἐπίσης ὁ Ἰωάννης Παπαδόπουλος ζητεῖ νέον χορήγημα διὰ τὰς πρὸς τὴν πατρίδα του ὑπηρεσίας του. Ὅλαι αὐταὶ αἱ ἀναφοραὶ θὰ παραπεμφθῶσιν εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τῶν ἀναφορῶν. Ὁ βουλευτὴς Θωμᾶς ὑπέβαλε πρότασιν νόμου περὶ βαθμῶν τῶν ἀξιωματικῶν. (α) Ἐπίσης ὁ κ. Κολιάτσος ὑπέβαλλε τροπολογίαν ἐπὶ τῶν προσόντων ἐπὶ τῶν ὑποψηφίων ἐπισκόπων. Ὁμοίως ὁ κ. Διαμαντόπουλος ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ ἀντικειμένου. Ἅπαντα ταῦτα θέλουν τυπωθῇ καὶ διανεμηθῆ. (β) Μεταβαίνομεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§6ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Τὰ νομοσχέδια αὐτὰ τὰ περὶ προσόντων τῶν Ἐπισκόπων καὶ περὶ ἀποχωρήσεως αὐτῶν δὲν εἶναι ἐγγεγραμμένα ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει.

§7ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἤθελον ἀναγγείλει εἰς τὴν Βουλὴν, ἀλλὰ μὲ προελάβετε, ἂν ἐγκρίνῃ ἀπὸ τοῦδε νὰ ἐγγραφῶσι.

§8ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§9ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τουλάχιστον ὅλα ἐκεῖνα τὰ νομοσχέδια περὶ τῶν ὁποίων ἀπεφάνθησαν αἱ ἐπιτροπαί.

§10ΠΟΛΛΟΙ. Ἐπειδὴ εἶναι ὥριμα νὰ ἐγγραφῶσι.

§11ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται, κύριοι, ἡ ά. συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ κατατάξεως ἐθελοντῶν ἐν τῷ στρατῷ. Ἔχει τις τὸν λόγον ἐπὶ τῆς ἀρχῆς;

§12ΜΙΛΗΣΗΣ. Κύριοι, σήμερον εἶναι ἡ τελευταία ἡμέρα τῆς προθεσμίας, τὴν ὁποίαν ἀναγράφει τὸ Σύνταγμα διὰ τὴν ὑποβολὴν τοῦ προϋπολογισμοῦ.

§13ΤΙΝΕΣ. Αὔριον εἶναι.

§14ΜΙΛΗΣΗΣ. Τί θὰ εἴπῃ αὐτὸ τὸ πρᾶγμα; Τί λέγουν οἱ ὑπουργοί;

§15ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ τελευταία ἡμέρα εἶναι σήμερον, κ. πρόεδρε.

§16ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἀπευθύνω ἐπερώτησιν εἰς τοὺς ὑπουργοὺς, διατί δὲν ὑπέβαλον τὸν προϋπολογισμόν;

§17ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐντὸς τῆς προθεσμίας ὑποβάλλεται ἀφεύκτως.

§18ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Σήμερον εἶναι ἡ τελευταία ἡμέρα, διότι εἰς τὰς 10 Ὀκτωβρίου ἀρχίσαμεν καὶ εἰς τὰς 10 Δεκεμβρίου τελειώνουν δύω μῆνες.

§19ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Λανθάνεσθε, αὔριον εἶναι.

§20ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἐὰν διὰ τῆς παντοδυναμίας της ἡ Κυβέρνησις θέλει νὰ μεταβάλῃ καὶ τὸν χρόνον, ἄλλο πρᾶγμα. Σήμερον εἶναι ἡ τελευταία ἡμέρα κατὰ τὸν μέχρι τοῦδε ὑπολογισμὸν τοῦ χρόνου.

§21ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ (ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Κύριοι, ὑποβάλλω νομοσχέδιον. Εἰς τῶν δημοσίων ἔργων τὴν ὑπηρεσίαν ἀπαντῶμεν μεγάλας δυσκολίας καὶ ζημίας, διότι κατὰ τὸν Νόμον τὸ ἓν τρίτον τοῦ τιμήματος κρατεῖται μέχρις ὅτου περαιωθοῦν τὰ ἔργα, καὶ οὕτω καὶ οἱ ἐργολάβοι ζημιοῦνται καὶ τὰ δημόσια ἔργα δὲν δύναται νὰ προαχθῶσι. Λοιπὸν ὑποβάλλω νομοσχέδιον καθ’ ὃ ἀντὶ τοῦ ἑνὸς τρίτου κρατεῖται τὸ ἓν δέκατον, ἐπίσης δὲ καὶ τὸ ἓν τέταρτον τῆς ἀξίας τοῦ ὑλικοῦ τοῦ χρησιμεύοντος εἰς τὰ δημόσια ἔργα περὶ τῶν ὁποίων πρόκειται. Παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ διατάξῃ τὴν τύπωσιν καὶ διανομήν.

§22ΜΙΛΗΣΗΣ. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἀπάντησις; Οὕτω σέβονται τὴν Ἐθνικὴν ἀντιπροσωπείαν οἱ κύριοι ὑπουργοί;

§23ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶπεν ὅτι ἐντὸς τῆς προθεσμίας θέλει ὑποβληθῇ. Ἔχει τις τὸν λόγον ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου;

§24ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι.

§25ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη κατ’ ἀρχὴν τὸ Νομοσχέδιον περὶ κατατάξεως ἐθελοντῶν. Ψηφοφορεῖται τὸ σύνολον.

§26ΜΙΛΗΣΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, δότε μοι τὸν λόγον. Παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ μὴ προβῇ εἰς καμμίαν ἐργασίαν, ἐὰν δὲν ὑποβληθῇ ἀμέσως ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ κράτους. Χάριν τῆς ἀξιοπρεπείας τοῦ Σώματος, ὑποβάλλω αὐτὴν τὴν πρότασιν, καὶ ἀποῤῥίψατέ την.

§27ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Κύριε πρόεδρε. Δὲν δύναμαι νὰ ἐνοήσω τὸν λόγον διὰ τὸν ὁποῖον τοσοῦτον ἀγανακτεῖ ὁ κ. Μίλησις.

§28ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἠξεύρετε ὅτι διεκόψαμεν τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου ἀπροόπτως;

§29Α. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Ἐπρότεινε τὴν ἀναβολὴν τῆς συζητήσεως ὁ κύριος Μίλησις· ἂς συζητηθῇ τὸ σύνολον.

§30ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν οἱ παραδεχόμενοι τὸ σύνολον, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη.

§31ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Δὲν δύναμαι, κύριε πρόεδρε, νὰ ἐννοήσω, τὴν ἀγανάκτησιν τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐξ Ἑρμιονίδος διὰ τὴν μὴ εἰσαγωγὴν πρὸς συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ. Βεβαίως ὁ προϋπολογισμὸς εἰς τὰ συνταγματικὰ κράτη εἶναι ἡ εἰκὼν τοῦ ἐσωτερικοῦ προγράμματος τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας· ἀλλ’ ἔπρεπε περισσότερον νὰ ἀγανακτήσῃ διὰ τὴν παιζομένην κωμῳδίαν ἐν Ἑλλάδι, μὴ εἰσαχθέντος εἰσέτι πρὸς συζήτησιν τοῦ ἀπολογισμοῦ. Ὅπως γνωρίζετε, τὸ συνταγματικὸν πολίτευμα συνίσταται εἰς τὸ νὰ δυσπιστῇ πάντοτε ἡ Βουλὴ, ὡς πρὸς τὴν διαχείρισιν, τὴν ὁποίαν ἔχουσιν αἱ Κυβερνήσεις· ἡ δὲ δυσπιστία της αὕτη οὐδὲν ἄλλο εἶναι ἢ τὸ καθῆκον, τὸ ὁποῖον ἔχει, ὅπως ἐφορεύῃ εἰς τὰς πράξεις τὰς λογιστικὰς τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας. Εἶναι ὡς νὰ δώσω εἰς τὸν ὑπηρέτην μου 15 δραχμὰς διὰ νὰ ἐξοδεύσῃ, καὶ ἔπειτα νὰ μὴ τοῦ εἴπω ποῦ τὰς ἐξώδευσες. Δὲν θέλω νὰ ἀποδώσω κακὴν πρόθεσιν, ἀλλὰ δὲν δύναται νὰ ὑπάρξῃ συνταγματικὴ ἐξέλεγξις χωρὶς τοῦ ἀπολογισμοῦ. Πρὸ πολλῶν ἐτῶν πληρόνονται οἱ ὑπάλληλοι διὰ τὸ ἔργον τοῦτο, καὶ ἀπολογισμὸς δὲν παρουσιάσθη. Κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος ἐνομίσαμεν, ὅτι ἠθέλαμεν ἐξασφαλίσει αὐτὸ διὰ τοῦ νόμου τοῦ περὶ εὐθύνης τῶν ὑπουργῶν. Δυνάμει τοῦ νόμου ἐκείνου, ὅταν ὑπουργός τις ἐντὸς τριῶν συνόδων δὲν κατηγορηθῇ καὶ δὲν δώσῃ λόγον τῶν πράξεών του, αὐτὸς εἶναι ἀνεύθυνος ἀλλ’ οὔτε καταδιώκεται. Ὁ ἀπολογισμὸς ὄχι μόνον ἔχει πρὸ πολλῶν ἐτῶν νὰ παρουσιασθῇ, ἀλλὰ καὶ ἀπὸ τὸ 1876, ὅτε ἔγεινε ὁ νόμος ὁ περὶ εὐθύνης ἐὰν μετὰ τρία ἔτη, κατὰ τὸ 1879 δὲν δοθῇ οὗτος, καὶ καταχρήσεις ἐὰν ἔλαβον χώραν, καὶ ἐὰν ἀπὸ τὸ ἓν κεφάλαιον ἔγεινε χρῆσις δι’ ἄλλο κεφάλαιον, δὲν ἔχουν νὰ δώσουν λόγον διὰ τὰς πράξεις των ταύτας οἱ ἁρμόδιοι. Νομίζω, ὅτι εἶναι ἄδικον νὰ λέγωμεν ὅτι κυβερνώμεθα ἀπὸ Συνταγματικὴν Κυβέρνησιν, ἀφοῦ ἡ ἐξέλεγξις τῶν λογαριασμῶν λείπει καὶ ὁ ἀπολογισμὸς δὲν ὑποβάλλεται ἐγκαίρως ἐν τῇ Βουλῇ.

§32ΜΙΛΗΣΗΣ. Κύριοι, δὲν ἔχω ἀντίρησιν νὰ ὑποβληθῇ καὶ ὁ ἀπολογισμὸς τοῦ Κράτους, καὶ ἀπορῶ πῶς ὑπέθεσεν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ὅτι ἐγὼ δὲν θέλω νὰ ὑποβληθῇ καὶ ἀπολογισμός. Βεβαίως, κύριοι, τὸ στοιχειῶδες καθῆκον ἀληθοῦς συνταγματικῆς καὶ κοινοβουλευτικῆς Κυβερνήσεως εἶναι νὰ ὑποβάλλῃ ἐγκαίρως εἰς τὴν Βουλὴν τόν τε προϋπολογισμὸν καὶ τὸν ἀπολογισμόν, ἀλλὰ κατὰ τὸ Σύνταγμα διὰ τὴν ὑποβολὴν τοῦ προϋπολογισμοῦ ὑπάρχει ῥητὴ προθεσμία· τὸ Σύνταγμα ῥητῶς διατάττει ὅτι ἐντὸς τῶν δύω πρώτων μηνῶν ἀπὸ τῆς ἐνάρξεως ἑκάστης συνόδου πρέπει νὰ ὑποβληθῇ εἰς τὴν Βουλὴν ὁ προϋπολογισμός. Πολλάκις προειδοποιήσαμεν καὶ παρεκαλέσαμεν τὴν Κυβέρνησιν νὰ ἑτοιμάσῃ τὸν προϋπολογισμὸν καὶ τὸν ὑποβάλῃ ἐγκαίρως, αὕτη δὲ μᾶς ἀπήντα πάντοτε στερεοτύπως ὅτι θέλει εἰσαχθῆ ἐντὸς τῆς προθεσμίας. Ἰδοὺ ἡ τελευταία ἡμέρα...

§33ΤΙΝΕΣ. Ἕως τὸ βράδυ ἔχομεν καιρὸν, δὲν ἐτελείωσεν ἡ ἡμέρα.

§34ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἂς μᾶς εἴπωσι τοὐλάχιστον ὅτι ἐντὸς τῆς συνεδριάσεως θὰ τὸν ὑποβάλουν.

§35ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Μᾶς σᾶς εἴπομεν ἐντὸς τῆς προθεσμίας.

§36ΜΙΛΗΣΗΣ. Ὤ. Ὤ. Βλέπω ὅτι ἡ σοβαρωτέρα πρότασις ἔλαβε κωμικὸν χαρακτῆρα. Ἀκούω ἄλλους νὰ λέγουν, ὅτι ἡ σημερινὴ ἡμέρα λήγει τὴν 12 τοῦ μεσονυκτίου. Κύριοι, τὰ πάντα δυνάμεθα νὰ θυσιάσωμεν, τὰ πάντα νὰ παραχωρήσωμεν εἰς τὴν ἐνεστῶσαν Κυβέρνησιν, οὐδέποτε τὴν ἠθικήν μας ἀξιοπρέπειαν· αὕτη δὲν ἀνήκει εἰς ἡμᾶς, ἀνήκει εἰς τὸ ἔθνος. Λοιπὸν ἐν ὀνόματι τῆς τιμῆς τῆς ἐθνικῆς ἀντιπροσωπείας ὑποβάλλω τὴν πρότασιν νὰ μὴ προχωρήσωμεν, νὰ μὴ συζητήσωμεν τίποτε, ἐὰν δὲν ὑποβληθῇ ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ Κράτους. Ἐγὼ ὑποβάλλω τὴν πρότασιν, σεῖς ἐπαναλαμβάνω, ἀποῤῥίψατέ την, ἀλλὰ μὴ παίζετε.

§37ΡΙΚΑΚΗΣ. Καθ’ ὅσον ἀφορᾷ, κύριοι, τὴν θεωρίαν τὴν συνταγματικὴν οὐδεὶς διαφωνεῖ, διότι εἴμεθα σύμφωνοι καὶ ἀναγνωρίζομεν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἐντὸς δύω μηνῶν ὀφείλει νὰ παρουσιάσῃ τὸν προϋπολογισμὸν, ἀλλὰ βλέπετε, ὅτι δὲν διαφωνοῦμεν ἀλλοῦ εἰμὴ εἰς τὴν χρονολογίαν, καὶ διὰ τοῦτο καὶ ὁ κ. Κατσικαπῆς ἠναγκάσθη νὰ ἐρωτήσῃ προτήτερα. Ἐγὼ φρονῶ, ὅτι οἱ δύω μῆνες θὰ λήξουν αὔριον, ὥστε ἂν αὔριον παρουσιασθῇ ὁ προϋπολογισμός, πᾶσα συζήτησις παύει.

§38ΜΑΥΡΟΚΟΡΔΑΤΟΣ. Μοὶ φαίνεται, ὅτι δὲν εἶναι ἄξιον τοῦ Σώματος νὰ συζητῇ ἐπ’ ἀρκετὴν ὥραν αὐτὸ τὸ ἀντικείμενον, διότι βλέπετε, ὅτι πολλοὶ ἐκ τῶν συναδέλφων συμφωνοῦν, ὅτι αὔριον λήγει ἡ προθεσμία. Κατὰ τὸ γράμμα τοῦ Συντάγματος ἐντὸς τῶν δύω πρώτων μηνῶν θὰ εἰπῇ ἀπὸ τῆς 10 Ὀκτωβρίου μέχρι τῆς 10 Δεκεμβρίου, ὅτε εἶναι ἀκριβῶς δύω μῆνες, ἐκτὸς ἐὰν πρόκειται νὰ παραδεχθῶμεν αὐτὴν τὴν προθεσμίαν ὅπως λέγει ὁ νόμος, τουτ’ ἔστιν ἕκαστος μὴν σύγκειται ἐκ 30 ἡμερῶν· ἀλλὰ περὶ τοιαύτης ἐξηγήσεως δὲν πιστεύω νὰ πρόκηται. Ἄλλως τε, ὁ κύριος ὑπουργὸς, ἐβεβαίωσε τὴν Βουλὴν, ὅτι ἐντὸς τῆς προθεσμίας θέλει εἰσαχθῆ ὁ προϋπολογισμός. Μοὶ φαίνεται, ὅτι δὲν εἶναι σπουδαῖον ἐν τῷ μέσῳ τῶν κρισίμων περιστάσεων, ἐν αἷς διατελοῦμεν, ἡ Ἑλληνικὴ Βουλὴ νὰ περιστρέφηται εἰς τοιαύτας συζητήσεις. Πρέπει νὰ κλείσῃ αὐτὴ ἡ συζήτησις, ἡ ὁποία νομίζω, ὅτι δὲν εἶναι ἀξία τοῦ Σώματος.

§39ΖΩΧΙΟΣ. Πρέπει, κύριοι, νὰ ἤμεθα εἰλικρινεῖς. Σήμερον λήγει ἡ προθεσμία· δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις· διότι πρόκειται περὶ ἀριθμητικῆς πράξεως, ἣν δὲν δυνάμεθα νὰ μεταβάλωμεν. Ἀλλὰ ὅταν φθάνωμεν εἰς τὸ ἀλλὰ ἀντιστρέφομεν δι’ αὐτοῦ τὰ προειρημένα. Ἐλάλησα δὲ περὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ ἅμα συνήλθομεν, καὶ εἶπον πρὸς τὸν κ. ὑπουργὸν, ὅτι πρέπει νὰ εἰσαχθῇ ὁ προϋπολογισμὸς, ὑπέδειξα δηλαδὴ τὴν ὁδὸν, τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ βαδίσωμεν, μετὰ δὲ ταῦτα νὰ εἰσέλθωμεν εἰς ἄλλο ζήτημα. Ὁ δὲ κ. Μίλησης, διότι σήμερον πρέπει νὰ δεχθῶμεν τὰ μέτρα τοῦ κ. Μίληση, τί εἶπε περὶ προέδρου τῆς Κυβερνήσεως; πρέπει νὰ ὑπάρχῃ, ἡ δὲ ἔλλειψις αὐτοῦ εἶναι ἀντισυνταγματικὴ, ἀλλὰ... Καὶ ἐψηφίσαμεν μετὰ τὸ ἀλλά. Ἠδύναντο δὲ νὰ σπεύσουν οἱ ὑπουργοί; Κατ’ ἐμὲ ὄχι. Ὤφειλον δὲ οἱ ὑπουργοὶ νὰ ὑποβάλλουν τὸν προϋπολογισμὸν, οὐχὶ ἐντὸς δύω μηνῶν, ἀλλὰ τὴν πρώτην τῆς συνόδου ἡμέραν. Αὕτη εἶναι ἡ μόνη ἀλήθεια. Ἀλλ’ ἡμεῖς ἠνέχθημεν τὴν ἀναβολὴν, ἀποβλέψαντες τὰς παρούσας περιστάσεις τοῦ τόπου. Διατί; Διότι δὲν ἦτο εὔκολον νὰ συντάξουν τὸν προϋπολογισμόν. Ἀλλὰ κατὰ τὰ μέτρα τοῦ κυρίου Μίληση αἱ περιστάσεις δὲν περιλαμβάνουσιν ὅλα τὰ ζητήματα. Ἤκουσα δὲ ὅτι ὁ προϋπολογισμὸς ὑποβάλλεται αὔριον. Βεβαίως δὲ ἡ αὔριον εἶναι ὑπέρβασις μιᾶς ἡμέρας, καὶ δὲν δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν, ὅτι αὔριον λήγει ἡ προθεσμία, ἐνῷ λήγει σήμερον. Ἐὰν ὅμως ἀποβλέψωμεν εἰς τὰς περιστάσεις, δυνάμεθα νὰ ψηφίσωμεν ὅπως ὁ κ. Μίλησης ἐψήφισεν ἄλλοτε, στηριζόμενος εἰς τὸ ἀλλά.

§40ΜΙΛΗΣΗΣ. Μάτην πειρῶνται νὰ καταβιβάσωσι τὸ ζήτημα· δὲν πρόκειται περὶ μιᾶς ἢ πολλῶν ἡμερῶν, ὄχι· πρόκειται περὶ παραβιάσεως τοῦ Συντάγματος, καὶ ταύτης ἄνευ αἰτίας, ἄνευ λόγου, ἄνευ σκοποῦ. Λέγω, ὅτι ἡ Βουλὴ παρισταμένη εἰς τοιαύτην καταπάτησιν τοῦ Συντάγματος, ἔχει δικαίωμα, ἔχει ὑπέρτατον καθῆκον, νὰ εἴπῃ εἰς τὴν Κυβέρνησιν «δὲν ἀνέχομαι τοιαύτην παρανομίαν». Τί ἔχουν νὰ κάμουν ἐδῶ αἱ ἔκτακτοι περιστάσεις; τί μᾶς ὁμιλοῦν περὶ ὑπερτάτων ἐθνικῶν ἀναγκῶν; Ἐδέχθημεν, κύριοι, τὴν ἔκνομον καταγωγὴν τῆς Κυβερνήσεως λόγῳ πολιτικῆς ἀνάγκης, ἠνέχθημεν τὴν ἔλλειψιν Προέδρου τοῦ ὑπουργείου λόγῳ τῆς αὐτῆς ἀνάγκης· ἀλλ’ ἐὰν τὴν πολιτικὴν ἀνάγκην πάντοτε ἐπισείοντες ἀπαιτοῦν νὰ δεχθῶμεν καὶ ῥητῶν διατάξεων τοῦ Συντάγματος τὴν καταπάτησιν, τότε ποῦ θὰ ἀπολήξωμεν; Ἔστω ὅμως, ἐγὼ καὶ πάλιν ὑποχωρῶ, ἐὰν ἔκτακτοι περιστάσεις τῆς πατρίδος ὑπαγορεύουσιν τῳόντι νὰ μὴ ὑποβληθῇ ὁ προϋπολογισμὸς ἐντὸς τῆς νομίμου προθεσμίας. Ἂς μᾶς εἴπῃ λοιπὸν τοῦτο ἡ Κυβέρνησις τοὐλάχιστον ἂς ἀναβῇ τὸ βῆμα εἷς τῶν κ. ὑπουργῶν, καὶ ἂς διακηρύξῃ, ὅτι δὲν ὑποβάλλομεν τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ Κράτους, διότι ὑπέρτατον συμφέρον τῆς πατρίδος ὑπαγορεύει τὴν μὴ ὑποβολήν. Τοὐλάχιστον θὰ ἔχωμεν τότε μίαν δικαιολογίαν. Ἀλλ’ οἱ κύριοι ὑπουργοὶ οὔτε προτείνουν τοιαύτην δικαιολογίαν, κ. πρόεδρε, ἀλλ’ οὔτε κἂν ἀπαντῶσι εἰς τοὺς λόγους μας, ἀλλὰ μᾶς λέγουν διὰ τῶν φίλων των, ὅτι εἶναι ταπεινόν, εὐτελὲς τὸ ζήτημα τοῦτο, ἡ παράβασις ῥητῆς καὶ θεμελιώδους διατάξεως τοῦ Συντάγματος, καὶ ἡ Βουλὴ ὀφείλει ν’ ἀντιπαρέλθῃ τοιαύτην ἄσκοπον συζήτησιν, ὡς ἀναξίαν ἑαυτῆς. Τὸ ἐπ’ ἐμοί, κ. πρόεδρε, δὲν δύναμαι ν’ ἀνεχθῶ τοιαύτην περιφρονητικὴν καταπάτησιν τοῦ Συντάγματος, καὶ ἐπιμένω νὰ ψηφισθῇ ἡ πρότασίς μου, δηλ. νὰ μὴ προβῇ ἡ Βουλὴ εἰς κανὲν ἔργον, ἐὰν ἐντὸς τῆς συνεδριάσεως δὲν ὑποβληθῇ ὁ προϋπολογισμός. Ἔχω καθῆκον νὰ ὑποβάλω τοιαύτην πρότασιν, ἀπόκειται δὲ εἰς τὴν Βουλὴν νὰ πράξῃ ὅ,τι καὶ ἂν θέλῃ.

§41ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Πολιτικὸν ζήτημα ἐγείρετε;

§42ΜΙΛΗΣΗΣ. Κἀνὲν πολιτικὸν ζήτημα δὲν ἐγείρω· ἐγείρω ζήτημα νομιμότητος ἢ μᾶλλον ἀξιοπρεπείας τοῦ Κοινοβουλίου.

§43ΖΩΧΙΟΣ. Ἀργά, κύριοι, τὸ ἐσκέφθητε. Ὤφειλεν ἡ Βουλὴ νὰ σκεφθῇ ἀπὸ τῆς πρώτης ἡμέρας, ὅταν ἐγὼ ἐλάλησα. Διὰ τί; Διότι ἦσαν ἔκτακτοι αἱ περιστάσεις. Ἡ Κυβέρνησις ὤφειλε νὰ μᾶς ὑποβάλῃ τὸν προϋπολογισμόν, ἀφοῦ μάλιστα μᾶς ἐκάλεσε πρὸ τῆς ὥρας. Σήμερον δὲ τί ζητεῖτε; Σκιαμαχοῦμεν περὶ ὡρῶν. Αὐτὴν τὴν στιγμὴν ἡ Κυβέρνησις δύναται νὰ μᾶς εἴπῃ, τί ζητεῖτε; Πρὶν τελειώσει ἡ συνεδρίασις δὲν ἔχετε τὸ δικαίωμα νὰ μᾶς ἐλέγξητε· ἅμα τελειώσει ἡ συνεδρίασις καὶ δὲν σᾶς ὑποβάλλομεν τὸν προϋπολογισμόν, τότε ἔχετε δίκαιον. Αὐτὴν ὅμως τὴν στιγμὴν δὲν ἔχομεν τὸ δικαίωμα νὰ ἐλέγξωμεν τοὺς ὑπουργοὺς ὡς παραβάτας τοῦ νόμου. Ἡ Βουλὴ μάλιστα ἔπρεπε, καθὼς προεῖπον, ἀπὸ τῆς πρώτης ἡμέρας νὰ ζητήσῃ τὸν προϋπολογισμόν, ὄχι διὰ νὰ τὸν ἐξελέγξῃ εὐθύς, ἀλλὰ διὰ νὰ ἴδῃ ποῦ βαίνῃ ἡ Κυβέρνησις. Ἡ Κυβέρνησις δὲ ἤδη λέγει, ἐντὸς τῆς προθεσμίας θὰ ὑποβάλω τὸν προϋπολογισμόν. Ἀγνοῶ ὅμως ἂν θὰ τὸν ὑποβάλῃ σήμερον, ἀλλὰ αὐτὴ δύναται νὰ εἴπῃ, ὅτι σήμερον θὰ τὸν ὑποβάλω. Ἐγὼ δὲ σᾶς ἐρωτῶ, ἡ περὶ ὑποβολῆς τοῦ προϋπολογισμοῦ ἀπαίτησις ποῖον σκοπὸν πρακτικὸν ἔχει; Δὲν ἔχει τὸν σκοπὸν τὸν ὑψηλὸν τῆς ἐξελέγξεως τῆς οἰκονομικῆς ἡμῶν καταστάσεως, ἀλλὰ μόνον ἔριδος εἶναι ἀφορμή, ἐπὶ τῇ προφάσει, ὅτι δὲν ὑπεβλήθη ὁ προϋπολογισμὸς ἐντὸς τῶν δύω μηνῶν. Κατὰ τί ὅμως ἡ ἔρις αὕτη δύναται νὰ χρησιμεύσῃ εἰς ἐπεξεργασίαν τοῦ προϋπολογισμοῦ; Ὁ σκοπὸς ὁ κύριος ἦτον ἄλλος, καὶ σᾶς τὸ εἶπον. Καλῶ τὴν Βουλήν, διότι ἔχω ἀνάγκην τῆς συνδρομῆς αὐτῆς, οὐδὲν ὅμως εἰς αὐτὴν ὑποβάλλω ἐγκαίρως, αὐτὴ δὲ σιωπᾷ, καὶ μετὰ δύω μῆνας ἀγωνίζεται περὶ ἡμέρας μιᾶς. Ἀλλὰ τί ζητεῖτε σήμερον, κύριοι; Διατί μὲ καταδικάζετε πρὸ τῆς παραβάσεως τοῦ νόμου; ἐγὼ τὸν προϋπολογισμὸν τὸν ἔχω ἕτοιμον· ἐν δέοντι εἴπατε ὅλοι, ὅτι αἱ περιστάσεις δὲν μᾶς ἐπέτρεπον νὰ μικρολογήσωμεν, σήμερον δὲ μικρολογεῖτε κατόπιν ἑορτῆς. Μὴ σκανδαλίζεσθε ὅμως, διότι ὁ ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν θὰ ἔλθῃ ἐντὸς ὀλίγου νὰ σᾶς ὑποβάλῃ τὸν προϋπολογισμόν, τότε δὲ ὅλαι αἱ συζητήσεις σας δὲν εἶναι μάταιαι.

§44Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (ὑπουργὸς Παιδείας). Ἤθελον ἐννοήσει ἐντελῶς τὴν ἀγανάκτησιν, μὲ τὴν ὁποίαν ὁ ἐξ Ἑρμιονίδος βουλευτὴς προῆλθε σήμερον νὰ ἐφελκύσῃ τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς καὶ νὰ ὑποβάλῃ ἰδίαν πρότασιν ζητῶν δι’ αὐτῆς νὰ πείσῃ τὴν Βουλὴν ν’ ἀναστείλῃ πᾶσαν ἄλλην ἐργασίαν ἕως οὗ ἡ Κυβέρνησις προσαγάγῃ τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1878 ἤθελον κατανοήσῃ τοὺς λόγους, ὁποῖοι ἔφερον αὐτὸν εἰς ἀγανάκτησιν, ἐν περιπτώσει, καθ’ ἣν εἶχε τὴν ἐλαχίστην ἀφορμὴν νὰ ὑπονοήσῃ, ὅτι ἐν τῇ μέχρι τοῦδε μὴ εἰσαγωγῇ τοῦ προϋπολογισμοῦ ἔκειτο πρόθεσίς τις εἴτε ἀντιβαίνουσα εἰς τὸ Σύνταγμα, εἴτε ἀθετοῦσα τὰ συμφέροντα τῆς πολιτείας. Μοὶ φαίνεται ὅμως, ὅτι οὐδεμίαν τοιαύτην ἀφορμὴν εἶχεν. Ἡ διάταξις, ἡ ὁποία ἐτέθη ἐν τῷ Συντάγματι, καὶ διὰ τῆς ὁποίας ὑποχρεοῦται ἡ Κυβέρνησις νὰ εἰσαγάγῃ ἐντὸς τῶν δύω πρώτων μηνῶν τῆς συνόδου τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ ἔτους, εἶχε σκοπὸν ὡρισμένον, νὰ καταστήσῃ δυνατὴν τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ προϋπολογισμοῦ πρὸ τῆς ἐνάρξεως τοῦ ἔτους· τὸ τελευταῖον ὅριον, καθ’ ὃ κατὰ τὸ Σύνταγμα πρέπει κατ’ ἔτος νὰ συνέρχηται ἡ Βουλὴ, εἶναι ἡ πρώτη Νοεμβρίου· ὑπελόγισε λοιπὸν, ὅτι ἀπὸ τῆς 1ης Νοεμβρίου μέχρι τῆς 31 Δεκεμβρίου πρέπει ὁ προϋπολογισμὸς νὰ ᾖναι ὑπ’ ὄψιν τῆς Βουλῆς. Ἐφέτος αἱ ἀνάγκαι τῆς ἐπικρατείας ἐπροκάλεσαν τὴν σύγκλησιν τῆς Βουλῆς πρὸ τῆς 1ης Νοεμβρίου, ἡ Βουλὴ συνῆλθε τὴν 10 Ὀκτωβρίου· καὶ ἴσως ἐντὸς τῶν δύω πρώτων μηνῶν μέχρι σήμερον ἤθελον εἶσθαι εἰσηγμένος ὁ προϋπολογισμὸς, ἂν δὲν ἐπρόκειτο νὰ μελετηθῶσι καὶ λυθῶσι ζητήματα, τὰ ὁποῖα εἶναι συνέπειαι τῶν ἀποφάσεων τοῦ Κοινοβουλίου· γνωρίζετε, ὅτι κατὰ τὴν ἔκτακτον σύνοδον ἐψηφίσθη δάνειον καὶ ἐδόθη καὶ εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἡ ἄδεια νὰ διαθέσῃ τὸ δάνειον αὐτὸ εἰς τὰς ἐκτάκτους ἀνάγκας τοῦ κράτους· ἡ σύνταξις τοῦ προϋπολογισμοῦ ἔχει ἀνάγκην τῆς λύσεως διαφόρων ζητημάτων καὶ ἀποριῶν· ἡ διαχείρισις τοῦ δανείου τῶν 35,000,000 πρέπει νὰ ἀποτελέσῃ μέρος τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἢ πρέπει νὰ ὑποβληθῇ εἰς ἓν ὅλον; Αἱ ἔκτακται παρασκευαὶ τοῦ κράτους πρέπει ν’ ἀποτελέσωσι μέρος τοῦ προϋπολογισμοῦ ἢ πρέπει ν’ ἀποτελέσωσιν ἓν ὅλον περὶ ἐκτάκτων παρασκευῶν; Τὰ ζητήματα ταῦτα ἠνάγκασαν τὴν Κυβέρνησιν ν’ ἀσχοληθῇ ἐπ’ αὐτῶν ἐπισταμένως, καὶ διὰ τοῦτο μέχρι τοῦδε δὲν ὑπεβλήθη ὁ προϋπολογισμός. Εἶμαι ὅμως βέβαιος, ὅτι ἐντὸς τῆς αὔριον ὁ προϋπολογισμὸς θὰ εἰσαχθῇ εἰς τὴν Βουλὴν καὶ οὕτω πληροῦται ὁ σκοπὸς διὰ τὸν ὁποῖον ἐτέθη ἡ Συνταγματικὴ διάταξις. Ὑποθέτω, ὅτι ὅλη αὐτὴ ἡ συζήτησις εἶναι συζήτησις, ἡ ὁποία δὲν ἐμαρτύρησε τίποτε ἄλλο εἰμὴ τὴν ἔλλειψιν διαθέσεως τοῦ προτείναντος ν’ ἀναγνωρίσῃ τὰς αἰτίας καὶ τὰς ἀνάγκας ἕνεκα τῶν ὁποίων δὲν ἐγένετο δυνατὸν νὰ εἰσαχθῇ μέχρι σήμερον ὁ προϋπολογισμός.

§45ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Λομβάρδος.

§46ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Δὲν ἤθελα νὰ εἴπω τίποτε ἄλλο παρὰ νὰ παρακαλέσω τὸν ἀξιότιμον βουλευτὴν Ἑρμιονίδος νὰ μὴν ἐπιμείνῃ εἰς τὴν ἐπιψήφισιν τῆς προτάσεώς του, ἢ νὰ παραδεχθῇ τὴν ἀναβολὴν αὐτῆς δι’ αὔριον, διότι ἄλλως εἰμπορεῖ νὰ γεννηθῇ ἐκτεταμένη συζήτησις· ἄλλως, προτείνω τὴν ἀναβολήν.

§47ΜΙΛΗΣΗΣ. Οὔτε τὴν θέλησιν εἶχον, οὔτε τὴν δύναμιν ν’ ἀνιχνεύσω τὴν προαίρεσιν τοῦ μὲν καὶ τοῦ δὲ· δὲν μοὶ ἦτο ἐπιτετραμμένον νὰ εἰσέλθω εἰς τὴν διάνοιαν τῶν κ. ὑπουργῶν, ν’ ἀνερευνήσω τὰς βουλὰς αὐτῶν καὶ νὰ καταλογίσω τὴν καταγγελομένην παρανομίαν εἰς τὴν ἀγαθὴν ἢ τὴν κακὴν αὐτῶν προαίρεσιν· ἔλαβον ἁπλῶς ὑπ’ ὄψιν πρᾶξιν ἐξ ἀντικειμένου, τὴν ὁποίαν θεωρῶ ἀντιστρατευομένην εἰς ῥητὴν τοῦ Συντάγματος διάταξιν καὶ παρεκάλεσα τὴν Βουλὴν νὰ μὴ ἐπιτρέψῃ ὅπως ἡ πρᾶξις αὕτη, ἡ σκανδαλώδης αὕτη παραβίασις τοῦ Συντάγματος, συντελεσθῇ. Πλανᾶται ὁ ὑπουργὸς τῆς Παιδείας, νομίζων, ὅτι ἔχει σημασίαν τινὰ ἡ ἀξίωσις, ὅτι ἡ παραβίασις ἐγένετο οὐχὶ ἐκ κακῆς προαιρέσεως. Ἂν μὲ τὸ μέτρον τοῦτο ἐκτιμήσετε τὰς παραβιάσεις τοῦ Συντάγματος, σκεφθῆτε ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ μὴ μείνῃ οὐδεμία αὐτοῦ διάταξις ἀπαραβίαστος, διότι ὁ παραβιάζων δύναται ἑκάστοτε νὰ σᾶς εἴπῃ κάλλιστα, ὅτι δὲν ὡρμήθη ἐκ κακῆς προαιρέσεως. Ἂν ἐπρόκειτο περὶ κατηγορίας, ἂν ἐζητοῦμεν ποινικὴν ἢ καὶ πολιτικὴν εὐθύνην, τότε, ἀλλὰ μόνον τότε, ἤμεθα ἠναγκασμένοι ν’ ἀνεύρωμεν καὶ τὴν προαίρεσιν, ἵνα καταλογίσωμεν καὶ αὐτὴν τὴν παραβίασιν τοῦ Συντάγματος· ἀλλ’ ἐγὼ δὲν κατηγορῶ τοὺς ὑπουργοὺς, δὲν ζητῶ εὐθύνην ποινικὴν ἢ πολιτικὴν, ὄχι· ἀπευθύνομαι εἰς τὴν Βουλὴν καὶ τὴν παρακαλῶ νὰ μὴ ἐπιτρέψῃ νὰ παραβιασθῇ τὸ Σύνταγμα. Εἶναι λοιπὸν δικαιολογία τοὐλάχιστον εἰς ἐμὲ ἀκατανόητος τὸ νὰ μᾶς λέγουν, ὅτι δὲν ἔχομεν κακὴν προαίρεσιν, καὶ διὰ τοῦτο ἀνεχθῆτε νὰ παραβιάσωμεν τὸ Σύνταγμα. Ἂς μοὶ ἐπιτραπῇ δὲ νὰ προσθέσω, ὅτι ὁ λόγος τὸν ὁποῖον προέβαλεν ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Παιδείας, καὶ διὰ τοῦ ὁποίου ἐπειράθη νὰ δικαιολογήσῃ τὴν καταγγελλομένην βραδύτητα, δὲν εἶναι ὄχι πλέον ἀποχρῶν ἀλλ’ οὔτε σπουδαῖος. Τὴν Κυβέρνησιν, εἶπεν, ἐπασχολεῖ ἀκόμη τὸ ζήτημα, ἂν πρέπῃ εἰς τὸν τακτικὸν προϋπολογισμὸν τοῦ Κράτους νὰ ἐγγραφῶσι καὶ δαπάναι τῆς ὑπηρεσίας τοῦ δανείου καὶ τῶν ἐκτάκτων παρασκευῶν. Εἶναι τοῦτο σπουδαῖον; Ἀφίνω, ὅτι τὸ ζήτημα τοῦτο ὤφειλεν ἡ Κυβέρνησις νὰ ἔχῃ ἤδη μεμελετημένον καὶ λελυμένον πρὸ τῆς συγκαλέσεως τῆς Βουλῆς, ἀλλ’ ἀπὸ τῆς συγκαλέσεως ἰδοὺ ἤδη δύω μῆνες. Δὲν ἤρκεσεν ὁ χρόνος οὗτος, ἀλλ’ ἀπαιτεῖ ἡ Κυβέρνησις νέαν προθεσμίαν, ὅπως ἐξακολουθῇ ἐνδοιάζουσα καὶ μελετῶσα τὸ φοβερὸν τοῦτο ζήτημα, ἀδιαφοροῦσα δ’ ἐν τούτοις, ὅτι καθυστερεῖ εἰς στοιχειώδη αὐτῆς ὑποχρέωσιν καὶ παραβιάζει τὸ Σύνταγμα; Δὲν ἠξεύρω, κύριοι, πῶς ἕκαστος ὑμῶν σκέπτεται· τὸ ἐπ’ ἐμοὶ, ὁμολογῶ ὅτι θεωρῶ ἀκατανόητον τοιαύτην δικαιολογίαν· διὰ τοῦτο ἐπιμένω εἰς τὴν πρότασίν μου. Δὲν δίδω εἰς αὐτὴν, τὸ ἐπαναλαμβάνω, σημασίαν πολιτικήν· θέτω ζήτημα νομιμότητος, ἀξιοπρεπείας τῆς Βουλῆς. Φρονῶ, ὅτι δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον εἰς τὴν Βουλὴν ν’ ἀνεχθῇ νὰ παραβιασθῇ ῥητὴ διάταξις τοῦ Συντάγματος ἐνῷ ἔχει καὶ τὴν ἐξουσίαν καὶ τὸν καιρὸν νὰ τὴν ματαιώσῃ, λέγουσα εἰς τὴν Κυβέρνησιν «σταματῶ καὶ σὲ ὑποχρεόνω νὰ φέρῃς ἐντὸς τῆς συνεδριάσεως τὸν προϋπολογισμόν.»

§48ΖΙΜΒΡΑΚΑΚΗΣ (ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ὁ προϋπολογισμὸς δὲν ὑπεβλήθη σήμερον, διότι συνέβη λογιστικόν τι λάθος ἐπὶ μιᾶς στήλης τοῦ προϋπολογισμοῦ. Ὁ ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν μοὶ τὸν ἔστειλε διὰ νὰ διορθωθῇ καθ’ ὃν τρόπον ἐνόμιζεν ἀναγκαῖον· ἀλλὰ σᾶς βεβαιῶ, ὅτι θὰ ὑποβληθῇ.

§49ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Τὸ λάθος αὐτὸ διορθώνεται καὶ αὔριον ἐδῶ.

§50ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐγὼ νομίζω, κύριοι, ὅτι εἶναι περιττὴ πᾶσα πλέον συζήτησις καὶ πᾶσα ψηφοφορία, ἀφοῦ καὶ κατὰ τοὺς ἰδίους ἀντιλέγοντας σήμερον ὅλην τὴν ἡμέραν ἔχομεν τὸ δικαίωμα νὰ ὑποβάλωμεν τὸν προϋπολογισμόν. Λοιπὸν τώρα δὲν ἔχετε καιρὸν νὰ κάμητε αὐτὴν τὴν παρατήρησιν καὶ τὴν ψηφοφορίαν, αὔριον, ἂν νομίζητε, ὅτι παρεξετράπημεν, μᾶς ζητεῖτε λόγον καὶ τελειώνει.

§51ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπιμένετε, κύριε Μίληση;

§52ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἐπιμένω.

§53ΡΙΚΑΚΗΣ. Φρονῶ, ὅτι ἡ πρότασις εἶναι ἀπαράδεκτος· κατὰ τὸ Σύνταγμα ἐπιβάλλεται μία ὑποχρέωσις εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὅτι ἐντὸς δύω μηνῶν ἀπὸ τῆς συγκαλέσεως τῆς Βουλῆς ὀφείλει νὰ ὑποβάλῃ τὸν προϋπολογισμόν· δὲν θέλω νὰ ἐξετάσω ἂν ἡ Κυβέρνησις εἶναι ἐντὸς τῆς προθεσμίας ἢ ἂν παρῆλθεν αὕτη, ἢ ἂν ὑπάρχουν λόγοι δικαιολογοῦντες τὴν βραδύτητα ἢ ὄχι· ἡ πρότασις αὐτὴ καθ’ ἑαυτὴν εἶναι ἀπαράδεκτος. Τὸ Σύνταγμα δὲν ἔδωκεν οὐδὲν δικαίωμα εἰς τὴν Βουλὴν, οὐδὲ διέγραψε τὸν τρόπον διὰ τοῦ ὁποίου θὰ ἐξαναγκάσῃ τὴν Κυβέρνησιν· ἂν ἡ Κυβέρνησις ἤθελε παραβιάσει τὸ Σύνταγμα, εἶναι διαγεγραμμένοι οἱ τύποι, τοὺς ὁποίους ἡ Βουλὴ ὤφειλε ν’ ἀκολουθήσῃ, καὶ τὰ δικαιώματα, τὰ ὁποῖα ἔχει νὰ ἐξασκήσῃ. Τὸ ν’ ἀπαιτῇ ὅμως νὰ σταματήσῃ ἡ Βουλὴ τὰς ἐργασίας της, διότι ἡ Κυβέρνησις δὲν ἐξεπλήρωσε μίαν ὑποχρέωσιν συνταγματικὴν, νομίζω ὅτι τοῦτο εἶναι ἀπαράδεκτον ὅλως διόλου, διότι ἐπὶ παραβιάσει τοῦ Συντάγματος ὑπάρχουν νόμοι διαγράφοντες τὰ καθήκοντα τῆς Βουλῆς.

§54ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ (ὑπουργὸς Οἰκονομικῶν). Μανθάνω, κύριοι, ὅτι πολὺς λόγος ἐγένετο διὰ τὴν μὴ ὑποβολὴν τοῦ προϋπολογισμοῦ. Καὶ ἄλλοτε ἔλαβον τὴν τιμὴν ν’ ἀναφέρω εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ ὑποβληθῇ ὁ προϋπολογισμὸς εἰς τρόπον ὥστε, ὅσον τὸ δυνατὸν ἀκριβέστερον ἡ Βουλὴ νὰ εὑρεθῇ εἰς θέσιν νὰ ἐκτιμήσῃ τὰ οἰκονομικὰ τοῦ Κράτους· ἡ ἀργοπορία προῆλθεν ἐκ πολλῶν αἰτίων· πρῶτον, διότι ἡ Κυβέρνησις ἐπιθυμεῖ νὰ ὑποβάλῃ συγχρόνως τὸν ἀπολογισμὸν τοῦ 1876.

§55ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Δόξα σοι ὁ Θεός.

§56ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Αἱ εἰρωνεῖαι, κύριε, εἶναι περιτταί.

§57ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὄχι· ἐγένετο λόγος περὶ τούτου.

§58ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Πολὺ καλά. Ἡ χρῆσις, ὡς γνωρίζετε, τελειώνει τὴν 31 8βρίου, οὐδέ ποτε δὲ ἄλλοτε κατωρθώθη, ὥστε ὁ ἀπολογισμὸς νὰ εἰσαχθῇ ἐντὸς 40 ἡμερῶν. Τὸ ἔργον εἶναι δύσκολον, οἱ δὲ διοικήσαντες τὸ ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν γνωρίζουν πολὺ καλῶς ὁποίας καὶ ὁπόσας δυσκολίας ἀπαντοῦν. Δεύτερον ἐπεθύμουν, ὡς ἀνέφερα εἰς τὴν Βουλὴν καὶ ἄλλοτε, νὰ δυνηθῶ νὰ πληροφορήσω αὐτὴν περὶ τῆς καταστάσεως, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκονται ἡ βεβαίωσις καὶ ἡ εἴσπραξις κατὰ τὸ τρέχον ἔτος, ἐπιθυμῶ ὥστε περὶ αὐτῆς τῆς καταστάσεως νὰ πληροφορήσω τὴν Βουλὴν δι’ ὁλόκληρον τὸ δεκάμηνον τὸ ὁποῖον ἐτελείωσεν ἐπίσης τὴν 10 8βρίου. Καὶ τοῦτο ἦτον ἐπίσης δύσκολον, διότι ἀπαιτεῖται νὰ συγκεντρωθῶσιν ἐξ ἀπείρων γραφείων καὶ μυρίων διαχειριστῶν οἱ λογαριασμοὶ, οἱ ὁποῖοι δύνανται νὰ μᾶς διαφωτίσωσι. Πλὴν δὲ τούτων, γινώσκετε, ὅτι εὑρισκόμεθα εἰς ἐκτάκτους περιστάσεις καὶ ἔχομεν ἐκτάκτους δαπάνας, τῶν ὁποίων ὁ κανονισμὸς καὶ ἡ διατύπωσις ἀπαιτοῦσεν, ὡς προκειμένου περὶ ἐργασίας πρώτην φορὰν γινομένας, καιρὸν καὶ ἐργασίαν, ἀφοῦ ἡ Βουλὴ ἀκόμη χθὲς ἐψήφισε τὸν στρατιωτικὸν ὀργανισμὸν, ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ὁποίου θέλουν συνταχθῆ καὶ αἱ δαπάναι τοῦ κράτους. Αὐτοὶ εἶναι οἱ λόγοι διὰ τοὺς ὁποίους εἰσάγεται ὁ προϋπολογισμὸς βραδέως· δὲν πιστεύω δὲ νὰ ὑπάρχῃ οὐδεὶς ἐξ ὑμῶν, ὅστις νὰ ὑποθέτῃ, ὅτι εὑρίσκει τὸ παραμικρὸν συμφέρον ἡ Κυβέρνησις εἰς τὸ νὰ βραδύνῃ τὴν εἰσαγωγὴν τοῦ προϋπολογισμοῦ. Ἐννοῶ νὰ γίνεται πολὺς λόγος ἐπὶ ἄλλων ὑποχρεώσεων τῶν ὑπουργῶν κατὰ τὴν ἐκπλήρωσιν τῶν ὁποίων ἠμπορεῖ νὰ ὑποτεθῇ ἔστω καὶ μετὰ μεγάλης δυσπιστίας, ὅτι θέλουν νὰ ὑπεκφύγουν· ἀλλ’ εἰς τὸ ζήτημα τῆς ὑποβολῆς τοῦ προϋπολογισμοῦ, νομίζω, ὅτι, ὅσον καὶ ἂν βασανίσῃ τις τὸν νοῦν του, δὲν δύναται νὰ εὕρῃ αἰτίαν συμφέροντος ἵνα ἀποδείξῃ οὐ μόνον εἰς τὴν σημερινὴν Κυβέρνησιν, ἀλλὰ καὶ εἰς πᾶσαν ἄλλην ἐπίμεμπτον προαίρεσιν. Ἀνέφερα δὲ τοῦτο, διότι τὸ σῶμα τῆς Βουλῆς εἶναι σῶμα σοβαρὸν καὶ ἑπομένως αἱ σκέψεις καὶ ἀπαιτήσεις αὐτῆς πρέπει νὰ ὑπάγωνται εἰς τὴν ἀνάγκην, ἣν ἡ φρόνησις ἀπαιτεῖ. Νομίζω, ὅτι εἶναι περιττὸν νὰ συζητήσω μεθ’ ὅσα εἶπον τὸ περὶ προθεσμίας. Ἐνδέχεται ν’ ἀπατῶμαι φρονῶν, ὅτι, ἀφοῦ ἡ Βουλὴ προσεκαλέσθη τὴν 10 8βρίου, μέχρι τῆς 10 Δβρίου καὶ ἐντὸς αὐτῆς εἶναι ἐπιτετραμμένον νὰ εἰσαχθῇ ὁ προϋπολογισμός· ἂν ὅμως ἔσφαλα, πιστεύσατε, ὅτι εἶναι ὑπολογισμὸς ἀθωότατος, καὶ ἂν πιστεύετε, ὅτι πρέπει νὰ ζητήσω συγγνώμην διὰ τοῦτο, τὸ πράττω.

§59ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι, ὄχι.

§60ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Νομίζω ὅμως, ὅτι οἱ τοιοῦτοι ὑπολογισμοὶ γίνονται μόνον ἐπὶ τῶν δικαστικῶν πραγμάτων· ἐκεῖ τῳόντι ὁ νόμος διορίζει ἀκριβῶς πῶς πρέπει νὰ ὑπολογίζωνται οἱ μῆνες· ἀλλὰ ὅμως εἰς τὴν πολιτικὴν καὶ ὅπως πρόκειται ἐνταῦθα περὶ ζητήματος τοιούτου, νομίζω, ὅτι αἱ προθεσμίαι ὑπολογίζονται ὅπως τὰς ὑπελόγισα, καὶ κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον ἤθελον τὰς ὑπολογίσει καὶ ἂν ἐν τῷ μεταξὺ τῶν δύω μηνῶν ἤθελε παρεμβαίνει ὁ Φεβρουάριος. Διὰ τοῦτο θέλω παρακαλέσει τὴν Βουλὴν, ὥστε νὰ εἰσαχθῇ ὁ προϋπολογισμὸς αὔριον.

§61ΤΙΝΕΣ. Μάλιστα.

§62ΜΙΛΗΣΗΣ. Παρακαλῶ νὰ τεθῇ εἰς ψηφοφορίαν ἡ πρότασίς μου.

§63ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Δὲν ἐννοῶ ποία πρότασις θὰ ψηφοφορηθῇ· ἂν θέλῃ νὰ κατηγορήσῃ τὴν Κυβέρνησιν διὰ τὴν ὀλιγωρίαν, τὴν ὁποίαν ἔδειξε................

§64ΜΙΛΗΣΗΣ. Δὲν ὑπέβαλον πρότασιν κατηγορίας· τὸ εἶπον ἅπαξ, δὶς, τρὶς, τετράκις· διατί ἐπανέρχονται; Ὑπέβαλον πρότασιν κανονιστικὴν τῶν ἐργασιῶν τοῦ Σώματος· ἐπρότεινα νὰ μὴ προβῇ ἡ Βουλὴ εἰς οὐδεμίαν ἐργασίαν πρὸ τῆς ὑποβολῆς τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Κράτους. Ἡ πρότασις εἶναι σαφεστάτη. Ἀποῤῥίψατέ την, ἀλλὰ μὴ ζητεῖτε νὰ τὴν διαφύγητε.

§65Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Διὰ τίνα λόγον προτείνει νὰ μὴ προχωρήσῃ ἡ Βουλὴ εἰς οὐδεμίαν ἐργασίαν μέχρις οὗ ὑποβληθῇ ὁ προϋπολογισμός; διότι ὁ κ. Μίλησης ὑποστηρίζει, ὅτι σήμερον εἶναι ἡ τελευταία ἡμέρα ἡ ὁριζομένη ὑπὸ τοῦ Συντάγματος ὡς ἡμέρα ὑποβολῆς τοῦ προϋπολογισμοῦ· οἱ ἐναντίοι λέγουν, ὅτι δὲν εἶναι ἡ σημερινὴ ἡμέρα, ἀλλ’ ὅτι εἶναι ἡ αὐριανὴ καὶ μετ’ αὐτῶν τάσσομαι καὶ ἐγώ· διότι ἀφοῦ συνεκλήθη εἰς τὰς 10 Ὀκτωβρίου, εἰς τὰς 10 Δεκεμβρίου εἶναι οἱ δύω μῆνες, διότι ὄχι μόνον πολιτικῶς, ἀλλὰ καὶ νομικῶς πᾶσα προθεσμία ἀρχίζουσα ἀπὸ τὰς 10 τοῦ ἑνὸς μηνὸς λήγει εἰς τὴν δεκάτην τοῦ ἄλλου, συμπεριλαμβανομένης καὶ αὐτῆς. Λοιπὸν ἅμα ἡ Βουλὴ εἰπῇ, ὅτι ἡ τελευταία ἡμέρα τῆς προθεσμίας εἶναι ἡ αὐριανὴ, ποῦ στέκεται ἡ πρότασις τοῦ κ. Μίληση;

§66ΜΙΛΗΣΗΣ. Ὥστε κατὰ τὸν κ. Πετιμεζᾶν τὸ ἔτος 1877 τελειόνει τὴν 1 Ἰανουαρίου 1878 καὶ ὄχι τὴν 31 Δεκεμβρίου 1877. Θαυμάσια!

§67ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Νομίζω, ὅτι διὰ τῆς προτάσεως τοῦ κυρίου Μίληση ἐπιδιώκεται ἡ κατάργησις τῆς ἡμερησίας διατάξεως· ἑπομένως εἶναι ἐκ τῶν προτάσεων ἐκείνων αἱ ὁποῖαι πρέπει νὰ ὑποστηρίζωνται ὑπὸ 10 βουλευτῶν· ἐρωτήσατε, κ. πρόεδρε, ἐὰν ὑποστηρίζεται ἀπὸ 10 βουλευτάς· ἄλλως, προτείνω τὸ ἀπροχώρητον.

§68Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἡ Βουλὴ θὰ ἑρμηνεύσῃ ῥητὴν διάταξιν τοῦ Συντάγματος, ἡ προθεσμία ἡ συνταγματικὴ σήμερον λήγει ἢ αὔριον; Τί εἶναι αὐτά!!

§69ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ἐρωτήσω τὴν Βουλὴν, ἂν νομίζῃ, ὅτι ἡ προθεσμία ἐντὸς τῆς ὁποίας εἶναι ὑποχρεωμένη ἡ Κυβέρνησις νὰ ὑποβάλῃ τὸν προϋπολογισμὸν ἔκλεισεν ἢ ὄχι.

§70ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Ὁ κ. Μίλησης ἐζήτησε νὰ ἀναβάλῃ ἡ Βουλὴ πᾶσαν ἐργασίαν ἕως ὅτου ὑποβληθῇ ὁ προϋπολογισμός· ἡ πρότασις τὴν ὁποίαν ὑποβάλετε εἰς ψηφοφορίαν δὲν εἶναι τὸ πόρισμα τῶν σκέψεων τοῦ κ. Μίληση· πρόκειται νὰ ψηφίσωμεν ἂν εἴμεθα ὑπὲρ ἢ κατὰ τῆς προτάσεως τοῦ κ. Μίληση.

§71Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἔχει λάθος ὁ κ. Θεοχάρης, διότι ὁ κ. Μίλησης ἐπρότεινε νὰ μὴ προχωρήσῃ ἡ Βουλὴ εἰς συζήτησιν ἄλλου ἀντικειμένου πρὶν ἢ ὑποβληθῇ ὁ προϋπολογισμός. Διατί; διότι σήμερον εἶναι ἡ τελευταία ἡμέρα, ἡ ὁριζομένη ὑπὸ τοῦ Συντάγματος· ἀλλ’ ἂν τεθῇ εἰς ψηφοφορίαν καθαρῶς ἡ πρότασις τοῦ κυρίου Μίληση, παραδέχεται ἡ Βουλὴ σιωπηρῶς, ὅτι σήμερον πραγματικῶς εἶναι ἡ τελευταία ἡμέρα. Ἐὰν λοιπὸν ἀποῤῥίψωμεν τὴν πρότασιν τοῦ κ. Μίληση χωρὶς νὰ κάμωμεν αὐτὴν τὴν ἐξήγησιν, ὑποτίθεται, ὅτι ἀποῤῥίπτοντες αὐτὴν, ἀκυροῦμεν ἢ ἀναιροῦμεν τὴν ἰσχὺν τοῦ ἄρθρου τοῦ Συντάγματος, ἐνῷ ἡμεῖς λέγομεν ὅτι ἡ προθεσμία λήγει αὔριον καὶ διὰ τοῦτο ἀποῤῥίπτομεν τὴν πρότασιν.

§72ΖΩΧΙΟΣ. Ἐὰν μὲ ἐρωτᾶτε πότε λήγουν οἱ δύω μῆνες, σᾶς ἀποκρίνομαι, σήμερον.

§73ΤΙΝΕΣ. Αὔριον.

§74ΖΩΧΙΟΣ. Σήμερον.

§75ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Αὔριον λήγουν πολιτικῶς......

§76ΖΩΧΙΟΣ. Μετὰ τὴν ὁμολογίαν καὶ τὴν ἐξήγησιν τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, ἡ Βουλὴ ὀφείλει νὰ παραδεχθῇ τὴν πρότασιν τοῦ ὑπουργοῦ, ὁ ὁποῖος σᾶς εἶπεν, οὕτω πως ἐγὼ ὑπελόγισα, πιθανὸν δὲ νὰ εὑρέθην ἠπατημένος. Προέβη δὲ παραπολὺ εἰπὼν: ἐὰν ἠπατήθην, σᾶς ζητῶ συγχώρησιν. Μετὰ τὸν λόγον τοῦτον, δὲν ἔχω ν’ ἀντιτάξω τίποτε. Ἀλλὰ μοῦ λέγετε ὅτι λήγει αὔριον. Ἐγὼ σᾶς λέγω ὅτι λήγει σήμερον.

§77ΜΙΛΗΣΗΣ. Κύριε πρόεδρε, διὰ νὰ ἐξαγάγω τὸ προεδρεῖον τῆς φαινομένης ἀμηχανίας, συγχωρήσατέ μοι νὰ παρατηρήσω ὅτι ἡ πρότασίς μου εἶναι παρεμπίπτουσα, καὶ κατὰ τὸν Κανονισμὸν θὰ ἐρωτήσητε πρὸ παντὸς τὴν Βουλὴν, διὰ νὰ γνωσθῇ ἐὰν ὑποστηρίζεται ἡ πρότασις αὕτη ὑπὸ 10 βουλευτῶν· καὶ ἂν μὲν ὑποστηρίζεται, θὰ λάβῃ τὴν τιμὴν νὰ κατασταθῇ ἀντικείμενον ψηφοφορίας, ἄλλως, ὄχι· ἐννοεῖται δὲ ὅτι ἐὰν τεθῇ εἰς ψηφοφορίαν, θὰ τεθῇ ὅπως τὴν διατύπωσα, τοὐτέστι ν’ ἀνασταλοῦν αἱ ἐργασίαι τοῦ Σώματος μέχρι τῆς ὑποβολῆς τοῦ προϋπολογισμοῦ, γενησομένης ἐντὸς τῆς συνεδριάσεως, διότι οἱ λόγοι, διὰ τοὺς ὁποίους παραδέχονται πολλοὶ ἢ ἀποῤῥίπτουν πρότασίν τινα ἠμποροῦν νὰ ᾖναι διάφοροι, τοῦτο ὅμως οὐδεμίαν ἔχει σημασίαν, ἀρκεῖ ὅτι ἅπαντες συμπίπτουν εἰς τὸ συμπέρασμα· διὰ τοῦτο τὸ συμπέρασμα πρέπει νὰ ψηφοφορηθῇ καὶ οὐχὶ αὐτὸς ἢ ἐκεῖνος ὁ λόγος.

§78ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ νὰ ἐγερθῶσιν οἱ ὑποστηρίζοντες τὴν πρότασιν τοῦ κ. Μίληση· (ἐγείρονται ὀλιγώτεροι τῶν 10). Δὲν ὑποστηρίζεται. Ἐτελείωσε. Τρίτη συζήτησις τοῦ ἐκλογικοῦ νομοσχεδίου. Γίνεται δεκτὴ ἡ ἀρχὴ καὶ τὰ ἄρθρα 1 καὶ 2 ἄνευ ἀντιῤῥήσεως. Ἀναγινώσκεται τὸ 3 ἄρθρον.

§79ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ. Κύριε πρόεδρε, μίαν ἐξήγησιν. Κατὰ τὸ ἄρθρον ἀπαιτεῖται νὰ ὑπογραφῇ παρὰ τῶν προτεινάντων τὸν ἀποβιώσαντα.

§80ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Νὰ τεθῇ «παρὰ τῆς πλειοψηφίας τῶν προτεινάντων» (διάλογοι).

§81Δ. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Κύριοι, ἡ ἐπιτροπὴ ἐπὶ τῶν ἐσωτερικῶν, ἡ ὁποία ἔλαβεν ὑπ’ ὄψιν τὸ νομοσχέδιον, ἐσκέφθη καὶ ἀφαιρεῖ αὐτὴν τὴν τροπολογίαν τὴν ὁποίαν παρεδέχθη καὶ ὁ κ. ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν, προέβη δὲ εἰς αὐτὴν ἐκ τῆς ἑξῆς σκέψεως. Ὑποθέσατε ὅτι μία μερὶς προτείνει ἕνα ὑποψήφιον, μετὰ τὴν προθεσμίαν ὅμως ὁ προταθεὶς ἀποθνήσκει, ἡ μερὶς αὕτη μένει ἄνευ ἀντιπροσώπου, ἐκ συμβάντος τυχαίου, ἠμπορεῖ δὲ νὰ συμβῇ καὶ νὰ δολοφονηθῇ ὑπὸ τῆς ἐναντίας μερίδος· λέγομεν λοιπὸν, ν’ ἀποφύγωμεν μίαν ἀδικίαν ἐκ τοῦ τυχαίου θανάτου, ἀφ’ ἑτέρου δὲ δὲν θέλομεν νὰ δώσωμεν λαβὴν εἰς δολοφονίαν πρὸς κομματικοὺς σκοπούς.

§82Α. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Ἐὰν συμβῇ αὐτὸ τὸ κακὸν δύω ἡμέρας πρὸ τῆς ἐνάρξεως τῆς ψηφοφορίας;

§83Δ. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Ἡμεῖς δὲν ἐθέσαμεν καμμίαν προθεσμίαν, διότι ἐὰν δυνηθῇ νὰ κοινοποιήσῃ εἰς τὸν πρόεδρον τὴν πρότασιν ἔχει καλῶς· ἐὰν δὲν τὴν κοινοποιήσῃ, ἐτελείωσε.

§84Κ. ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Ἐὰν οἱ ὑπογράψαντες εὑρίσκονται εἰς διάφορα χωρία, τότε τί θὰ γείνῃ;

§85Δ. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Ἂς μὴ γείνῃ τίποτε.

§86ΖΩΧΙΟΣ. Μέχρι τῆς ὥρας οἱ ὑποψήφιοι δὲν ἐδολοφονοῦντο· ἀπὸ τῆς ψηφίσεως τοῦ νόμου αὐτοῦ θὰ δολοφονηθοῦν. Θέλω νὰ ὑποσκελίσω τὸν κ. Κουμουνδοῦρον· ὁ συνυποψήφιός του δὲν εἶναι σύμφωνος εἰς τοῦτο. Τὸν ξεμπερδεύω. Προτείνεται ἄλλος τις, ὁ ὁποῖος ἀφαιρεῖ 500 ψήφους τοῦ Κουμουνδούρου, καὶ ὁ κ. Κουμουνδοῦρος ὑποσκελίζεται. Ὁ κ. Δημητριάδης εἶπεν: ἐὰν ἐπέτυχες, καλά· ἐὰν δὲν ἐπέτυχες, τί νὰ σοῦ κάμω; Φαντασθῆτε ἕνα νόμον μὲ ἐὰν. Τώρα τί φοβεῖσθε; Ἕως τώρα δὲν συνέβη νὰ δολοφονήσουν κανένα.

§87ΚΟΛΙΑΤΣΟΣ. Ἀπέθανον ὅμως.

§88Π. ΠΕΤΡΑΚΗΣ. Ἕως τώρα δὲν ἔχομεν παράδειγμα φονευθέντος.

§89Δ. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Ἔχομεν.

§90Π. ΠΕΤΡΑΚΗΣ. Δὲν ἔχετε, καὶ εἶναι λυπηρὸν ἀπὸ τοῦ βήματος νὰ λέγετε αὐτά.

§91ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Παραδείγματα ἀποθανόντων ἔχομεν. Εἰς τὴν πρακτικὴν αὐτὸ τὸ σύστημα ἠκολούθησεν· ἐπιτρέπεται δηλαδὴ νὰ γείνῃ νέα πρότασις καὶ νὰ ἀνακηρυχθῇ νέος ὑποψήφιος, καὶ τοῦτο εἶναι ἀναγκαῖον, διότι ἄλλως ἐνδέχεται νὰ μείνῃ ἡ πλειοψηφία ἄνευ ἀντιπροσώπου. Ἀλλὰ γεννᾶται ἡ ἄλλη δυσκολία· ποῖος πρέπει νὰ προτείνῃ τὴν νέαν πρότασιν; Οἱ προτείναντες τὸν ἀποβιώσαντα ἅπαντες; Ἀλλ’ ἐὰν συμβῇ τινες νὰ μὴ θέλουν, ἢ νὰ ἀπέθανον; Διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι τὸ ἄρθρον πρέπει νὰ διορθωθῇ οὕτω· ὅτι γίνεται νέα πρότασις ἀπὸ τὴν ἀπόλυτον πλειονοψηφίαν τῶν προτεινάντων· ὑπαρχουσῶν δὲ πολλῶν προτάσεων, νὰ λαμβάνεται ὑπ’ ὄψιν ἡ σχετικὴ πλειονοψηφία.

§92ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Τότε πρέπει ὅλοι νὰ ληφθοῦν ὑπ’ ὄψιν.

§93ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δὲν ἠμποροῦμεν, διότι ἐὰν προταθοῦν νέοι 10 ἢ πλείονες, θὰ ἐπέλθῃ ἀνάγκη ἀναβολῆς τῆς ἐκλογῆς, διότι δὲν θὰ εὑρεθῶσι τὰ σφαιρίδια καὶ αἱ κάλπαι πρόχειρα. Πρέπει λοιπὸν νὰ περιορισθῶμεν εἰς ἕνα, τὸν λείψαντα, καὶ νὰ τὸ κανονίσωμεν τοιουτοτρόπως ἢ πρέπει ν’ ἀπαλείψωμεν ὅλως διόλου τὸ ἄρθρον.

§94Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Κύριε πρόεδρε, τὸ ἄρθρον αὐτὸ δὲν ἔχει καμμίαν ἔννοιαν διὰ πολλοὺς λόγους. Ὑποθέσατε ὅτι ἀρχίζει ἡ ἐκλογὴ αὔριον καὶ εἷς τῶν ὑποψηφίων ἀποθνήσκει τὴν ἑσπέραν ἀπὸ ἀποπληξίαν· ποῦ εἶναι τὸ δικαστήριον ν’ ἀνακηρύξῃ τὸν διάδοχον; ὅποιος ἀποθάνῃ ἂς πάῃ εἰς τὴν εὐχὴν τοῦ Θεοῦ.

§95ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἐὰν δὲν θέλετε νὰ παραδεχθῆτε τὸ ἄρθρον, εἶναι ἄλλο· ὅτι δὲν ἔχει ὅμως ἔννοιαν, μοὶ φαίνεται ὅτι δὲν εἶναι σωστόν. Ὁ ὑπάρχων νόμος ἔχει μίαν ἄλλην ἔλλειψιν, ὅτι 25 ἡμέραι πρὸ τῆς ἐνάρξεως τῆς ψηφοφορίας δίδονται προτάσεις εἰς τὸ δικαστήριον, ἅμα δὲ ἀνακηρυχθῶσιν οἱ ὑποψήφιοι καμμία ἄλλη πρότασις δὲν ἠμπορεῖ νὰ γείνῃ. Τώρα ἐσκέφθη ἡ ἐπιτροπή, ὅτι εἶναι ἄδικον ἐὰν εἰς τὸ διάστημα αὐτὸ τῶν 25 ἡμερῶν ἀποθάνῃ ἕνας ὑποψήφιος ἡ μερίς του νὰ στερηθῇ ἑνὸς δικαιώματος καὶ νὰ μὴ ἔχῃ τὸ δικαίωμα νὰ ἔχῃ ἕνα ὑποψήφιον. Ἰδοὺ λοιπὸν ἔχει μίαν ἔννοιαν.

§96Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἐδῶ δὲν ὑπάρχουν μερίδες, ὑπάρχουν πρόσωπα.

§97ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Αὐτὸ εἶναι θεωρία ὅλως διόλου μεταφυσική, ἀλλ’ οἱ πρακτικοὶ ἄνθρωποι, ὁποῖος ὁ κύριος Πετιμεζᾶς, γνωρίζουν, ὅτι εἰς τὴν Ἑλλάδα δὲν ὑπάρχουν ἄλλαι ἐκλογαὶ παρὰ ἐκλογαὶ μερίδων.

§98ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Τὸν λόγον, κ. πρόεδρε.

§99ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Δευτέρα περίπτωσις, τὴν ὁποίαν ἂν πρέπει νὰ ὑποθέσωμεν, ὅτι δὲν θὰ παρουσιασθῇ πλέον, ἀλλὰ παρουσιάσθη. Ἕνα ἄνθρωπον ὑποψήφιον φίλον μου, τὸν ὁποῖον ἄλλως δὲν ἠμποροῦσαν νὰ πολεμήσουν, κατὰ τὰς παραμονὰς τῶν δημοτικῶν ἐκλογῶν ἐφόνευσαν εἰς τὸ τραπέζι, ἐνῷ ἐβάπτιζεν ἓν παιδίον. Ἐὰν ἕνας κακοῦργος θελήσῃ νὰ ἐπωφεληθῇ ἀπὸ τὴν ἔλλειψιν τοῦ νόμου, ἐὰν γνωρίζῃ, ὅτι δὲν θὰ ἐπιτύχῃ τὸν σκοπόν του, διότι ἡ μερὶς ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ προτείνῃ ἄλλον, δὲν θὰ τὸ κάμῃ. Ἀλλὰ λέγουν τινὲς, ποῖοι θὰ προτείνουν; Ἡ ἐπιτροπὴ εἶχε τὴν ἰδέαν καὶ τὴν ἔχει, ὅτι πρέπει νὰ προτείνῃ ἡ μερὶς, ἡ ὁποία ἀπώλεσε τὸν ἄνθρωπον, καὶ διὰ νὰ καταδειχθῇ ἡ μερὶς πρέπει νὰ προτείνουν οἱ ὑπογράψαντες· ἀλλ’ ἐάν τινες δὲν θελήσουν νὰ ὑπογράψουν; διὰ τοῦτο εἴπομεν, ἡ πλειοψηφία καὶ ἑκάστη μερὶς ἂς φροντίσῃ.

§100Α. Γ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ὅταν βλέπετε, ὅτι ἀπὸ μίαν ψηφοφορίαν ἐξέρχεται ὁ Ζαΐμης, ὁ Σωτήρης καὶ ἐγὼ βουλευταὶ, τί σημαίνει αὐτό; Ὅταν βλέπετε τὸν Κουμουνδοῦρον καὶ τὸν Σπήλιον, τὸν Τρικούπην καὶ τὸν Δεληγεώργην τί σημαίνουν ταῦτα; Δὲν βλέπει ὁ κ. Λομβάρδος, ὅτι εἰς τὴν πρακτικὴν κάθε ἄλλο παλαίουν παρὰ αἱ μερίδες. Ἐδῶ εἰς τὴν Ἑλλάδα ὁ νόμος τῆς πολιτικῆς σωτηρίας συμβουλεύει ἕκαστον πῶς πρέπει νὰ συνδυασθῇ· λοιπὸν μερίδες δὲν ὑπάρχουν κατὰ τὴν πρακτικήν. Διὰ τοῦτο ἐγὼ πάντοτε, κ. πρόεδρε, ἀπὸ τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως μέχρι σήμερον ὑπεστήριξα καὶ ὑποστηρίζω, ὅτι τὸ σύστημα αὐτὸ πρέπει νὰ πέσῃ, καὶ ὅτι πρέπει νὰ ἀντικατασταθῇ δι’ ἄλλου συστήματος. Ἤθελα μάλιστα φέρει αὐτὴν τὴν στιγμὴν πρότασιν περὶ αὐτοῦ, ἀλλ’ ἐπειδὴ γνωρίζω, ὅτι αἱ περιστάσεις αἱ σημεριναὶ δὲν εἶναι ἐπαρκεῖς, ἂς μεταχειρισθῶ αὐτὴν τὴν λέξιν, διὰ τὴν συζήτησιν τοιούτων ἀντικειμένων, διὰ τοῦτο σήμερον σιωπῶ. Σᾶς λέγω δὲ, ὅτι τὰ κακὰ, ἅτινα θὰ γεννήσῃ τὸ ὑπὸ συζήτησιν ἄρθρον, εἶναι πολὺ μεγαλεῖτερα ἀπὸ τὰ ἄλλα· διότι λέγω, ὑποθέσατε ὅτι λαμβάνει ἐκ τούτου ἀφορμὴν εἷς κακοῦργος νὰ δολοφονήσῃ ἕνα ἀπὸ μίαν μερίδα, ἡ μερὶς αὕτη πρέπει νὰ στερῆται τοῦ ἀντιπροσώπου της· ἀλλ’ ὑποθέσατε τὸ ἄλλο, ὅπερ εἶπον πρότερον, ὅτι ἀποθνήσκει τις ἀπὸ μίαν αἰτίαν, εἴτε ἀπὸ βίαν, εἴτε ἀπὸ φυσικὸν θάνατον τὴν παραμονὴν τῆς ἐκλογῆς τῶν βουλευτῶν· οἱ ὄντες εἰς ἀπομεμακρυσμένα μέρη δὲν ἠμποροῦν νὰ μάθουν ἂν ἀπέθανε· πότε θὰ ἔχουν καιρὸν νὰ συνεννοηθῶσι; Λοιπὸν τότε ἀφοῦ ἔχωμεν ῥητὴν διάταξιν τοιαύτην ἐν τῷ νόμῳ, ἡ ἐκλογὴ, ἥτις ἐγένετο, εἶναι ἄκυρος, διότι θέτομεν ἀπὸ τοῦδε ἐν τῷ νόμῳ τὸν λόγον τῆς ἀκυρότητος. Λοιπὸν τὰ κακὰ, ἅτινα θὰ προκύψουν ἀπὸ τῆς παραδοχῆς τοῦ ἄρθρου τούτου, εἶναι πολὺ μεγαλεῖτερα ἀπὸ τ’ ἄλλα. Προτείνω λοιπὸν ῥητῶς τὴν ἀπάλειψιν τοῦ ἄρθρου, διότι εἶναι μὲν ἐπιβλαβὲς καὶ ἐπιζήμιον, δύναται δὲ εὐκόλως, κύριε πρόεδρε, νὰ ὁπλήσῃ τὴν χεῖρα τοῦ δολοφόνου, κατὰ τὴν παραμονὴν μιᾶς ἐκλογῆς κατὰ ἑνὸς ὑποψηφίου, ὅπως ἐπιφέρῃ ἀκύρωσιν εἰς ὅλην τὴν ἐκλογήν.

§101ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Κύριοι, τὸ ἄρθρον κατ’ ἐμὲ εἶναι ἀναγκαῖον. Πολλὰς ὑποθέσεις δύναταί τις νὰ κάμῃ καὶ δύναται ν’ ἀποδείξῃ ὅτι ὅλα τὰ πράγματα περιέχουν τὰ ἄτοπά των· νομίζω, ὅτι τὸ ἄρθρον εἶναι ἀπολύτως ἀναγκαῖον, διὰ νὰ προφυλάξῃ τὰ δικαιώματα τῶν πολιτῶν, ἐὰν παρουσιασθῇ ποτὲ ἀνάγκη τοιαύτη· καὶ ὅμως ὡς πρὸς τὴν προθεσμίαν ὑπάρχει ἔλλειψις, ἐλήφθη δηλ. ὁ ἀναγκαῖος καιρὸς, εἶναι ἀναγκαία ἡ ἔλλειψις, ἡ προθεσμία μὴ ἀρκοῦσα εἶναι φυσικὴ ἀδυναμία· ἐὰν ὑπάρχῃ καιρὸς νὰ γείνῃ πρότασις πρέπει νὰ γείνῃ, ἐὰν ὅμως δὲν ὑπάρχει τί νὰ εἴπωμεν; Τ’ ἀδύνατα δὲν ἔχουσι συνέπειαν διὰ τὴν ἐκλογήν. Αὐτό πρέπει νὰ διακριθῇ ἐὰν ἡ Βουλὴ τὸ θεωρεῖ ἀναγκαῖον εἰς περίστασιν καθ’ ἣν συμβῇ τοῦτο, ποίας μερίδος θὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν ἡ πρότασις.

§102ΖΩΧΙΟΣ. Ἐδέχθημεν εἰς τὴν Ἑλλάδα, ἢ ἐδέχθητε εἰς τὴν Ἑλλάδα τὸ σύστημα τῶν ἐκλογῶν τῆς Ἑπτανήσου, ὅπερ δὲν ὑπάρχει εἰς οὐδὲν ἄλλο μέρος τοῦ κόσμου· διότι ἐπίστευσεν ἡ Ἑλλὰς ὅτι αἱ ἐκλογαὶ ἐν Ἑπτανήσῳ ἐπετύγχανον, διότι ἐγίνετο χρῆσις τῶν σφαιριδίων. Τὰ σφαιρίδια εἶναι διὰ τοὺς ἀγραμμάτους, διὰ τοὺς μὴ εἰδότας τὸν νόμον, ἀλλὰ πρέπει νὰ συνυπάρχῃ καὶ ἡ προστασία τοῦ νόμου. Ἐτέθη δὲ ὁ θεσμὸς εἰς τὸ Σύνταγμα καὶ δὲν δυνάμεθα νὰ ἐξέλθωμεν τοῦ κύκλου· αὐτὸς δὲ ὁ κύκλος μᾶς περιέπλεξεν. Τί δὲ θέλομεν τώρα; Νὰ ἀντιπροσωπευθοῦν αἱ μερίδες. Ὑποθέσατε, ὅτι ὁ ὑποψήφιος ἀποθνήσκει τὸ ἑσπέρας πρὶν τῆς ἐκλογῆς καὶ δύναμαι νὰ φέρω ἓν τοιοῦτον παράδειγμα. Ποῦ τότε ἡ μερίς; Ὅλα τὰ ἄτοπα προέρχονται, διότι δὲν ὁρίζομεν ὅτι πρέπει νὰ λαμβάνωμεν τὴν ἀπόλυτον πλειονοψηφίαν. Μὲ αὐτὸ τὸ σύστημα θὰ ἔχητε πάντοτε περιπλοκὰς, διότι διὰ μὲν τοὺς πρώτους, θέλετε τὸν τύπον, διὰ δὲ τοὺς κατόπιν, δὲν θέλετε κανένα τύπον. Καὶ τί λέγετε; Ἐὰν τοὺς ἀνακηρύξῃ τὸ δικαστήριον. Ἀλλὰ εἶναι Σάββατον τὸ ἑσπέρας, τὴν Κυριακὴν δὲν συνέρχεται τὸ δικαστήριον. Λέγετε δὲ, ὅτι πρέπει νὰ καταφύγουν εἰς τὰ δικαστήρια. Σημειωτέον ὅτι οἱ ποιοῦντες τὰς προτάσεις δὲν προτείνουν τίποτε· οἱ ὑπογράφοντες τοὺς καταλόγους, ὑπογράφουν παίζοντες. Τὸ ἐννοεῖτε, ἢ ὄχι;

§103Α. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Προτείνουν ὅλους.

§104ΖΩΧΙΟΣ. Δὲν ἔχει σημασίαν ὁ κατάλογος, διότι τὸν κατάλογον τὸν ὑπογράφουν ὅλοι. Τί θέλετε λοιπὸν νὰ περιπλέξητε τὸ λίαν περιπεπλεγμένον; Θὰ θέσητε τὶς Νέας περιπλοκὰς νέους λόγους ἐνστάσεων καὶ ἀκυροτήτων.

§105Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Τί θέλετε;

§106ΖΩΧΙΟΣ. Νὰ ἀπαλειφθῇ.

§107Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν εἶπεν, ὅτι ἂν θέλῃ τις νὰ εὕρῃ λόγους διὰ νὰ πολεμήσῃ οἱονδήποτε ζήτημα δύναται νὰ εὕρῃ ὅσους θέλει καὶ ἐγὼ δύναμαι ἀντιστρέφων τὸ ἐπιχείρημά του νὰ εἴπω, ὅτι ἀνεζήτησαν λόγον πρὸς σύνταξιν αὐτοῦ τοῦ ἄρθρου. Τώρα σπουδάζοντες λέγομεν ταῦτα; Ὄχι τὴν παραμονὴν, κύριε πρόεδρε, ἀλλ’ ὑποθέτω ὅτι ἀρχίζει ἡ ἐκλογὴ τὴν Κυριακὴν καὶ σήμερον ἀποθνήσκει ὁ εἷς εἰς τὴν Γορτυνίαν, ὁ ἕτερος εἶναι εἰς τὸ Καρπενήσιον καὶ καθ’ ἑξῆς, 12· ποῦ εἶναι καιρὸς νὰ ἐκλεχθοῦν αὐτοὶ οἱ 12; Καί τίς ἠξεύρει ποῖοι οἱ προτείναντες τὸν Α. ἢ τὸν Β. Σᾶς ἐρωτῶ, κ. πρόεδρε, εἶναι δυνατὸν εἰς 24 ὥρας νὰ συνάξουν τὸ δικαστήριον νὰ κάμῃ τὴν ἀνακήρυξιν, νὰ διορισθοῦν οἱ ἀντιπρόσωποι καὶ γνωστοποιηθοῦν εἰς τοὺς δήμους καὶ νὰ γείνουν ὅλα αὐτὰ διὰ νὰ γείνῃ ἐκλογή; Λέγω, κύριε πρόεδρε, ὅτι διὰ τοῦ συστήματος τούτου θὰ ἐπέλθουν πολλὰ κακὰ, καὶ τὸ λέγω τοῦτο εἰς τὸν κ. Κουμουνδοῦρον καὶ πρέπει νὰ τὸ ἐνθυμηθῇ, μήπως κἀμμίαν φορὰν εὑρεθῇ λόγος νὰ τὸν πετάξουν ὅπως καὶ ἄλλοτε ἀπὸ τὴν Βουλὴν· διότι ὅσον ὑψηλότερα ἵσταταί τις τόσον εὐκολώτερα προσβάλλεται καὶ τόσον εὐκολώτερα κατ’ αὐτοῦ στρέφονται τὰ βέλη. Λέγω λοιπὸν, ὅτι δὲν πρέπει νὰ θέσωμεν ἐν τῷ νόμῳ λόγους ἀκυρότητος χωρὶς νὰ ὑπάρχῃ οὐδεὶς σκοπός.

§108ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ. Τὰ κακὰ, ἅτινα ἐπεκαλέσθησαν οἱ ἐναντίον τῆς διατάξεως, δὲν πηγάζουσιν ἀπὸ τῆς διατάξεως τῆς ὑπὸ συζήτησιν, ἀλλὰ πηγάζουν ἀπὸ τὸ ἐν ἰσχύει σύστημα. Τὸ ἐν ἰσχύει σύστημα ἔχει τὸ κακὸν νὰ περιορίζῃ τὴν ψηφοφορίαν μεταξὺ ὡρισμένων ἐκλεξίμων. Ἅμα βάσις εἶναι αὐτὸ, ἐννοεῖτε, ὅτι θὰ ἐπέλθουν ὅλαι αἱ συνέπειαι, ἡ δὲ διάταξις αὕτη ἔρχεται νὰ ὀλιγοστεύσῃ τὰς κακὰς συνεπείας. Ἐρωτῶ τὸν κ. Πετιμεζᾶν, ἐὰν ἀποθάνῃ ἐκεῖνος, ὃν ὑποστηρίζει ἡ πλειονοψηφία, τί ἀποτέλεσμα θὰ προέλθῃ; ὁ ὑποψήφιος ὅστις ἔχει 12 μόνον ψήφους θὰ ἐκλεχθῇ δήμαρχος τοῦ δήμου καὶ οἱ ἄλλοι 780 ψηφοφόροι θέλουν μείνει· ὥστε ἡ γνώμη του δὲν ἔχει κἀμμίαν ἐπιῤῥοήν.

§109Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἐὰν ἀποθάνῃ τὴν παραμονὴν, τί θὰ γείνῃ;

§110ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ. Τώρα θὰ ἔλθω καὶ εἰς αὐτὸ, μὲ ἐπρολάβατε. Βλέπετε λοιπὸν, ὅτι τὰ κακὰ καὶ αἱ συνέπειαι δὲν εἶναι τῆς διατάξεως, ἀλλ’ εἶναι τοῦ συστήματος, ὅπερ παρεδέχθημεν, ὅπως εἶπεν ὁ κ. Ζωχιός, τοῦ νὰ περιορίζωμεν τοὺς ἐκλογεῖς ἐντὸς ὡρισμένου ἀριθμοῦ ἐκλεξίμων. Τὰ κακὰ εἶναι ἄμεσος συνέπεια τοῦ συστήματος. Τί κάμνει δὲ ἡ διάταξις; νὰ ὀλιγοστεύσῃ ὅσον εἶναι δυνατὸν τὸ κακόν· δίδει δηλ. τὸ δικαίωμα εἰς ἐκείνους οἵτινες προὔτεινον τὸν ἀποθανόντα ν’ ἀναπληρώσωσιν αὐτόν. Βεβαίως θὰ μοὶ εἴπῃ ὁ κ. Πετιμεζᾶς, ἐὰν ἀποθάνῃ εἷς ὑποψήφιος, τί θὰ γείνῃ; Ἀπαντῶ εἰς τὸν κ. Πετιμεζᾶν ὅτι θ’ ἀκυρωθῇ ἡ ἐκλογή.

§111ΖΩΧΙΟΣ. Θέλετε νὰ τὸ διορθώσητε; ὁ ὑποψήφιος πρέπει νὰ λαμβάνῃ, ὅπως εἰς ὅλον τὸν κόσμον, τὰς πλείστας ψήφους.

§112ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ. Βεβαίως, ἐὰν δεχθῆτε τὴν γνώμην τοῦ κ. Ζωχιοῦ, τότε ὅλαι αἱ κακαὶ συνέπειαι τῆς σχετικῆς πλειονοψηφίας ἐκλείπουν, διότι ἄλλως θὰ εὑρεθῆτε εἰς τὸ ἄτοπον νὰ ἔχητε βουλευτὰς ἢ δημάρχους μὲ 12 ψήφους. Ἀλλ’ ὅταν δὲν ἔχετε τὴν ἀπόλυτον πλειονοψηφίαν, ὅταν δὲν τὴν καθιεροῦτε, ἐννοεῖτε ὅτι πρέπει νὰ φροντίσητε νὰ ἐλαττωθοῦν αἱ κακαὶ συνέπειαι τοῦ ἐν ἰσχύει συστήματος. Καὶ δὲν εἶναι ἀληθὲς ὅτι δὲν ἔχομεν παραδείγματα πολλῶν ὑποψηφίων ἀποθανόντων.

§113ΜΙΛΗΣΗΣ. Δὲν ἐλύσατε τὸ ζήτημα, ἐὰν ἀποθάνῃ τὴν παραμονήν.

§114ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ. Αὐτὸ δὲν ἀναιρεῖ τὴν διάταξιν· ἐὰν εἶναι, καιρὸς νὰ προταθῇ, διατὶ νὰ μὴ ἐπιτρέψητε; Ὁ λόγος αὐτὸς δὲν ἀναιρεῖ τὸ σκόπιμον τῆς διατάξεως. Αὐτὸ εἶναι τὸ κακὸν τὸ ἰσχύον, ἀλλὰ τὸ ἐὰν εἶναι δυνατὸν νὰ προταθῇ, τοῦτο ὀλιγοστεύει τὸ κακὸν τὸ ἐκ τοῦ συστήματος ὑπάρχον.

§115Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἐγώ, κ. ὑπουργὲ, δὲν ἠξεύρω ἂν εἶναι ὀρθὸν νὰ προστεθῇ «ἐν οὐδεμιᾷ δὲ περιπτώσει ἀναβάλλεται ἡ ἐκλογή».

§116ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δὲν εἶναι ἀνάγκη.

§117Α. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Ἕως τώρα ἦτο γνωστὸν ὅτι τὰ νομοθετικὰ σώματα χορηγοῦντα δικαιώματα ἐμερίμνουν καὶ περὶ τῶν μέσων τῆς ἐξασκήσεως τοῦ δικαιωμάτων· ἡμεῖς οἱ ἴδιοι νομοθετοῦμεν διάταξιν ἐπιτρέπουσαν δικαιώματά τινα καὶ ἀρνούμεθα τὰ μέσα τῆς ἐξασκήσεως αὐτῶν τῶν δικαιωμάτων. Τί θὰ εἴπῃ, κύριοι, ὅταν πρὸ δύω ἢ τριῶν ἡμερῶν ἢ ἔστω καὶ τὴν παραμονὴν ἐπέλθῃ ὁ θάνατος ὅτι θὰ ᾖναι ἐπιτετραμμένον νὰ κάμωμεν διακήρυξιν καὶ νὰ μὴ δυνάμεθα νὰ τὴν κάμωμεν; θέλομεν νὰ νομοθετήσωμεν τὴν διάταξιν αὐτὴν ὡς χρήσιμον καὶ ἀναγνωρίζουσαν δικαιώματα εἰς ἐκείνους οἱ ὁποῖοι θὰ τὰ στερηθοῦν. Πρέπει βεβαίως, ἐὰν τὴν παραμονὴν ἢ πρὸ δύω ἢ τριῶν ἡμερῶν ἐπέλθῃ ὁ θάνατος, πρέπει νὰ ἀναβάλλεται ἐπὶ 8 ἡμέρας ἡ ἐκλογή.

§118ΤΙΝΕΣ. Δὲν ἠμπορεῖ.

§119ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ. Ἐν τῷ νόμῳ ὑπάρχει διάταξις τοῦ ἄρθρου 8 κατὰ τὴν ὁποίαν τὸ πρωτοδικεῖον 4 ἡμέρας πρότερον ἀνακηρύττει τοὺς ὑποψηφίους. Ἐρωτῶ λοιπὸν, ἐὰν 10 ἡμέρας πρὸ τῆς ἐνάρξεως τῆς ψηφοφορίας ἐπέλθῃ θάνατος εἴς τινα τῶν ὑποψηφίων καὶ ᾖναι δυνατὸν ν’ ἀνακηρυχθῇ, διατὶ νὰ μὴ γείνῃ; ἐὰν πρὸ 20 ἡμερῶν, διατὶ νὰ μὴ ἐπιτραπῇ; Ὁ ἔντιμος προλαλήσας λέγει, ἐὰν πρὸ 2 ἡμερῶν ἢ τὴν παραμονὴν συμβῇ ὁ θάνατος; ἡ διάταξις λοιπὸν ἀρκεῖ νὰ περιορισθῇ, ἡ δὲ τροπολογία τὴν ὁποίαν ἐπρότεινε ὁ ἀξιότιμος προλαλήσας δὲν ἔχει καμμίαν ἐπιῤῥοήν. Βλέπετε λοιπὸν ὅτι ἡ διάταξις ἔρχεται νὰ περιορίσῃ ὅσον τὸ δυνατὸν τὰς καταχρήσεις καὶ τὰς ἀτοπίας, αἱ ὁποῖαι δύνανται νὰ ἔχουν ὑπόστασιν ἐκ τοῦ ἐναντίου συστήματος.

§120ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Δὲν εἶμαι ἐναντίος νὰ ψηφισθῇ τὸ ἄρθρον, ἀλλὰ νὰ τεθῇ μία προθεσμία ἐντὸς 5 ἡμερῶν, ὥστε νὰ δύνανται οἱ δῆμοι ὅλοι νὰ μάθουν.

§121Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Κύριε πρόεδρε, διὰ τὴν διόρθωσιν ἑνὸς ἐνδεχομένου κακοῦ θέτομεν ἄπειρα κακά. Διὰ ποῖον λόγον ὁ νομοθέτης ὥρισεν νὰ ἐνεργοῦνται κατὰ μίαν καὶ τὴν αὐτὴν ἡμέραν καθ’ ὅλον τὸ κράτος αἱ ἐκλογαί; Πολιτικοὶ λόγοι ὑπηγορεύουσι τοῦτο, ὁ λόγος διὰ τὸν ὁποῖον ἐπηρεάζοντο αἱ ἐκλογαὶ ἐπὶ Ὄθωνος. Ζητοῦμεν λοιπὸν νὰ καταστρέψωμεν τὴν διάταξιν, ἣν ὑπηγόρευσεν ἡ πολιτικὴ ἀνάγκη καὶ τοιαύτη πολιτικὴ ἀνάγκη, κ. πρόεδρε, ἡ ὁποία ἔφερε τὴν ἀνατροπὴν ἑνὸς θρόνου. Διατί; διὰ νὰ μὴ χάσουν αὐτοὶ οἱ 12 τὸ πολύτιμον δικαίωμα. Ἀλλ’ αὐτοί, κ. πρόεδρε, δὲν πρέπει νὰ ἔχητε καμμίαν ἀμφιβολίαν ὅτι εἶναι ὑπογεγραμμένοι καὶ εἰς τῶν ἄλλων ὑποψηφίων τὰς προτάσεις. Δὲν βλέπω διὰ τοῦτο διατὶ ἐχάθη ὁ κόσμος ὅλος, ἐνῷ δύναται νὰ προέλθῃ τὸ κακὸν τῆς ἀκυρότητος.

§122ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Λόγος ἀκυρότητος δὲν ὑπάρχει ὅταν ἐξ ἀδυναμίας ἢ ἐξ ἐλλείψεως χρόνου δὲν ἠμποροῦμεν νὰ ἐξασκήσωμεν δικαίωμά τι· ἐὰν δὲν ἔχομεν καιρὸν, δὲν θὰ μεταβληθῇ ἡ θέσις μας· ἀλλὰ, κύριοι, ἐὰν ἔχωμεν καιρὸν, πῶς θέλετε νὰ τοὺς ἀποκλείσητε αὐτὸ τὸ δικαίωμα καὶ εἴπητε, δὲν ἔχετε δικαίωμα;

§123ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Πετσάλης ἐζήτησε τὴν ἀπάλειψιν τοῦ ἄρθρου. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀπάλειψιν τοῦ ἄρθρου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον, ὅπως ἔχει, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Κατόπιν ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν ἄνευ ἀντιῤῥήσεως τὸ ἄρθρον 4. Ἀναγινώσκεται τὸ ἄρθρον 5.

§124Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἐδῶ δὲν ἐμποδίζεται νὰ καλέσουν ὡς σφαιριδιοδότας μεταξὺ τῶν δημοτικῶν ὑπαλλήλων;

§125ΤΙΝΕΣ. Τὸ λέγει ὁ νόμος ....

§126Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Νὰ προστεθῇ ὅτι ἠμποροῦν νὰ διορίζωνται.

§127ΤΙΝΕΣ. Ὄχι.

§128Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Κύριοι, εἶναι ἀρκούντως σύνθετον καὶ πολυσύνθετον τὸ ἐκλογικὸν σύστημα, ὅπερ ἔχομεν... Καθῆκον λοιπὸν ἡμῶν εἶναι μετὰ τόσην πεῖραν, ἣν ἀπεκτήσαμεν κατὰ τὰς παρελθούσας ἐκλογὰς, νὰ τὸ καταστήσωμεν ὅσον τὸ δυνατὸν ἁπλούστερον. Τί σημαίνει, κύριοι, αὐτὴ ἡ πολυτέλεια τῶν σφαιριδιοδοτῶν; οἱ σφαιριδιοδόται δὲν χρησιμεύουσιν εἰς τίποτε ἄλλο παρὰ νὰ ὑπηρετῶσι πάντοτε τὰ συμφέροντα τῆς ἐξουσίας, ἡ ὁποία ἐνεργεῖ τὰς ἐκλογάς.

§129ΤΙΝΕΣ. Τοὺς διορίζουν ὑποψήφιοι.

§130Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἔχετε ὑπομονὴν, κύριε Διαμαντόπουλε. Διὰ ν’ ἀποφύγετε τὰς καλπονοθεύσεις, τὰ σφαιρίδια νὰ τὰ διανέμῃ ἕκαστος τῶν ἀντιπροσώπων τῶν ὑποψηφίων, αὐτὸς θὰ ἔχῃ συμφέρον εἰς τὴν κάλπην του νὰ μὴ πέσουν περισσότερα σφαιρίδια, καὶ θὰ δίδῃ ἀπὸ ἓν σφαιρίδιον καὶ δὲν θὰ ἀπαντήσωμεν ἐκεῖνα τὰ φαινόμενα, τὰ ὁποῖα συνήθως ἀπαντῶμεν καὶ βλέπομεν πλεονάζοντα σφαιρίδια εἰς τὸ μαῦρον, οὕτω δὲ ἀποφεύγομεν ἀκόμη καὶ τὸν θόρυβον ἐν τῷ τόπῳ τῆς ψηφοφορίας.

§131ΤΙΝΕΣ. Αὐτὸ εἶναι τὸ σύστημα τοῦ νομοσχεδίου.

§132Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Δὲν εἶναι οὕτως, διότι ἐγὼ διορίζω ἀντιπρόσωπον καὶ διορίζω καὶ σφαιριδιοδότην· διατί τὸν διορίζω; διότι ἔχω συμφέρον νὰ φέρω τὴν σύγχυσιν καὶ τὴν καλπονόθευσιν· ἂν νομίζετε, ὅτι ἐπαρκεῖ ὁ ἀντιπρόσωπος ὡς σφαιριδιοδότης, τότε εἶναι περιττὸν νὰ ἔχητε σφαιριδιοδότην.

§133ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Κύριοι, τὰ πλεῖστα τῶν ἀτόπων καὶ τῶν ἐγκλημάτων, τὰ ὁποῖα ἔλαβον χώραν μέχρι τοῦδε, προῆλθον ἀπὸ τοὺς ἐναντίους σφαιριδιοδότας. Τί ἐσκέφθη λοιπὸν ἡ Βουλή, ἡ ὁποία παρεδέχθη αὐτὴν τὴν διάταξιν εἰς τὸν ἄλλον νόμον; ἐσκέφθη, ὅτι ἕκαστος βουλευτὴς πρέπει νὰ ἔχῃ τὸν σφαιριδιοδότην του, διότι οὐδεὶς ἔχει συμφέρον νὰ εὑρεθῶσιν ἐν τῇ κάλπῃ του περισσότερα σφαιρίδια νὰ καλπονοθευθῇ.

§134ΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν θὰ ἔχῃ τόπον νὰ στέκωνται καὶ θὰ γίνεται μεταλειτέρα σύγχυσις.

§135ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐγὼ δὲν τὸ πιστεύω· ἐγὼ λέγω, ὅτι πρέπει δύω ἀφεύκτως νὰ στέκωνται, ὄχι μόνον διότι ὁ εἷς δὲν ἐπαρκεῖ εἰς τὴν ὑπηρεσίαν, ἀλλὰ διότι πρέπει νὰ ὑπάρχῃ ἐντὸς τῆς Ἐκκλησίας ἀρκετὴ ὑλικὴ δύναμις ἑκάστου ὑποψηφίου διὰ νὰ μὴ τὸν παραβιάζουν οἱ ἄλλοι, καὶ τοῦτο ἡ πεῖρα τὸ ἀπέδειξεν ἀναγκαῖον.

§136Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἂν ὁ ἀντιπρόσωπος στέκεται ὄπισθεν τῆς κάλπης, ὁ αὐτὸς χῶρος ὑπάρχει ἔμπροσθεν διὰ νὰ σταθῇ καὶ ὁ σφαιριδιοδότης. Μέχρι τοῦδε ὅλαι αἱ καλπονοθεύσεις ἐγένοντο ἀπὸ τοὺς σφαιριδιοδότας· τώρα ὅμως δὲν ἠμπορεῖ νὰ κάμῃ τίποτε καμμία μερὶς, διότι ἕκαστος ὑποψήφιος ἔχει δύω ἀνθρώπους ἀφωσιωμένους εἰς αὐτὸν διὰ νὰ ὑπερασπίσουν τὴν κάλπην του· φρονῶ δὲ, ὅτι τὴν κάλπην πρέπει νὰ τὴν ὑπερασπίσητε ἀπὸ τὸ στόμιον, διότι ἀπὸ ἐκεῖ εἰσέρχονται τὰ νόθα σφαιρίδια, διότι, κύριοι, μέσα ἐδῶ εἰς τὸ μανίκι τὸ γεμίζει· ἀλλ’ ὅταν ἔχει ἕνα σφαιριδιοδότην ἐνώπιον τῆς κάλπης δὲν τὸν ἀφίνει νὰ ἔχῃ εἰς τὸ μανίκι του τίποτε, διότι θὰ τὸν προσέχῃ· λοιπὸν ἐγὼ φρονῶ, ὅτι τὸ σπουδαιότερον εἶναι νὰ διορίζῃ ὁ βουλευτὴς καὶ τον σφαιριδιοδότην· ὀρθότατα δὲ παρετήρησεν ὁ ἀξιότιμος ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅτι ἐν τῇ Ἐκκλησίᾳ δὲν ἠμπορεῖ νὰ γείνῃ καμμία ἀταξία, διότι ὅλοι οἱ ὑποψήφιοι ἔχουν τοὺς φίλους των.....

§137ΔΙΑΜΑΝΤΗΣ. Ἡ διάταξις, κύριοι, τοῦ νομοσχεδίου ὅπως ἔχει περὶ σφαιριδιοδοτῶν εἶναι ἀρίστη· μία μόνον ἔλλειψις ὑπάρχει καθόσον ἀφορᾷ τοὺς δημοτικοὺς συμβούλους. Περὶ αὐτῶν, ἂν νομοθετήσωμεν ὅπως καὶ περὶ τῶν βουλευτῶν καὶ περὶ δημάρχων, θὰ ἔχωμεν πληθὺν ἀτόμων ἐν τῷ τόπῳ τῆς ψηφοφορίας, διότι, ὡς γνωρίζετε πολλαὶ εἶναι συνήθως αἱ κάλπαι τῶν ὑποψηφίων δημοτικῶν συμβούλων· ἀλλ’ ἐὰν πάλιν ἀφήσωμεν τὸ αὐθαίρετον δικαίωμα εἰς τὴν ἐφορευτικὴν ἐπιτροπὴν, θὰ ἔχωμεν ὡς πρὸς τὰς κάλπας, ἐκείνας τὰς ἀσχημίας, αἵτινες κατὰ τὸ παρελθὸν ἐπαρουσιάζοντο ἐφ’ ὅλων τῶν καλπῶν. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι ἡ πρότασις τοῦ κ. Πετιμεζᾶ, τὴν ὁποίαν ἔκαμε περὶ ὅλων τῶν ὑποψηφίων εἴτε δημάρχων, εἴτε βουλευτῶν εἴτε δημοτικῶν συμβούλων, δύναται νὰ ἐφαρμοσθῇ ἄριστα καὶ εἰς τοὺς δημοτικοὺς συμβούλους, δηλ. οἱ ἀντιπρόσωποι τῶν δημοτικῶν συμβούλων νὰ ᾖναι καὶ σφαιριδιοδόται, ἕκαστος ἐπὶ τῆς κάλπης· τοιουτοτρόπως συμβιβάζονται τὰ δύω συστήματα καὶ ἡ ἐκλογὴ ἐξασφαλίζεται.

§138ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Κύριοι, παρακαλῶ νὰ προσέξητε διὰ νὰ μὴ μεταμεληθῆτε ἀμέσως κατόπιν, ἐπειδὴ θεωρητικῶς εἶναι δύσκολον νὰ ἐννοηθῇ ὅ,τι σᾶς λέγω. Παρακαλῶ νὰ τοποθετήσητε 4 κάλπας ἐδῶ ἐπὶ τοῦ βήματος (τὰς τοποθετεῖ). Ὑποθέσατε τώρα, ὅτι εἶναι τέσσαρες σφαιριδιοδόται ἐνώπιον τῶν τεσσάρων αὐτῶν καλπῶν, καὶ ὅτι ἔχετε 5 ἀνθρώπους διὰ νὰ ψηφοφορήσουν· εἶναι δυνατὸν; Διὰ τοῦτο ἢ πρέπει νὰ ἐμπιστευθῶμεν εἰς τὴν ἐφορευτικὴν Ἐπιτροπὴν.....

§139ΤΙΝΕΣ. Ὄχι, ὄχι.

§140ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Ἢ νὰ διαταχθῇ ἀλλέως ἡ τοποθέτησις τῶν καλπῶν, τουτέστι ἀραιωτέρα, ἢ νὰ γίνετε ἡ ψηφοφορία, ὅπως μανθάνω, ὅτι γίνεται εἰς τὴν Ἑπτάνησον, τουτέστι ὁ σφαιριδιοδότης ἀντὶ νὰ στέκεται ἀπὸ ἐμπρὸς νὰ στέκεται ὄπισθεν τῆς κάλπης καὶ νὰ δίδῃ ὄπισθεν τὸ σφαιρίδιον· συλλογισθῆτε πρὸς τοῖς ἄλλοις, ὅτι ἔχετε μίαν ἡμέραν ψηφοφορίαν.

§141Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ποῖος θὰ παραλαμβάνῃ τὸν ψηφοφόρον νὰ τὸν ὁδηγῇ εἰς τὴν κάλπην;

§142ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Ἀποδείξατέ μου, ὅτι θὰ γίνεται ψηφοφορία ἱσταμένων τῶν σφαιριδιοδοτῶν ἔμπροσθεν τῶν καλπῶν καὶ τότε σᾶς ἐννοῶ.

§143Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἔχω πληρεστάτην πεποίθησιν, ὅτι τὸ ἄρθρον εἶναι ἄριστον ὅπως εἶναι συντεταγμένον, ἀλλὰ καὶ αἱ παρατηρήσεις τὰς ὁποίας ἔκαμεν ὁ κ. Κατσικαπῆς εἶναι ὀρθόταται καὶ πρακτικώταται· αὐτὸ δὲ τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον καθιεροῖ ὁ νόμος διὰ τὴν ἐκλογὴν τῶν βουλευτῶν, τῶν δημάρχων, τῶν παρέδρων καὶ τῶν ἐπαρχιακῶν συμβούλων, τὸ καταργεῖ τὸ νομοσχέδιον καὶ παραδέχεται ἀκριβῶς τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον ἡ Ἐπιτροπὴ προτείνει· ὁ δὲ νόμος τὸν ὁποῖον προτείνει τὸ ὑπουργεῖον παραδέχεται διπλοῦν σύστημα, τὸ σύστημα τὸ ὁποῖον ἐπροτείναμεν ἡμεῖς, καὶ τὸ σύστημα τὸ παλαιόν· αὐτὸ εἶναι ἡ μόνη ἀπόδειξις, ὅτι τὸ σύστημα τὸ ὁποῖον προτείνομεν ἡμεῖς εἶναι τὸ ἁπλούστερον καὶ ὀρθότερον. Τινὲς εἶπον, πῶς θὰ διανέμωνται τὰ σφαιρίδια; Ἡ Ἐπιτροπὴ θὰ διανέμῃ τὰ σφαιρίδια εἰς ἕκαστον τῶν ἀντιπροσώπων καὶ ἀφοῦ δώσῃ παραδείγματος χάριν ἀπὸ 500, θὰ ἐξοδεύσῃ ἕκαστος τόσα, ὅσοι ψηφοφόροι θὰ ψηφοφορήσουν, τὰ δὲ ὑπόλοιπα θὰ τὰ ἐπιστρέφουν εἰς τὴν Ἐπιτροπήν. Τὸ συμφέρον δὲ ἑκάστου ἀντιπροσώπου ἀπαιτεῖ νὰ δίδεται ἓν σφαιρίδιον εἰς ἕκαστον τῶν ψηφοφόρων, καὶ αὐτὸ τὸ συμφέρον εἶναι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον θὰ προλάβῃ τὰ κακὰ τῆς καλπονοθεύσεως.

§144ΚΟΛΙΑΤΣΟΣ. Κύριοι, ὑπάρχει κενὸν ἐν τῷ νομοσχεδίῳ· κατὰ τὸ νομοσχέδιον παρέχετε τὸ δικαίωμα εἰς τοὺς δημάρχους καὶ παρέδρους νὰ διορίζουν σφαιριδιοδότας· ἀλλὰ τίς θὰ δίδῃ τὰ σφαιρίδια εἰς τὴν κάλπην τῶν ὑποψηφίων συμβούλων; Ἀλλὰ φρονῶ καὶ ἐγὼ μετὰ τοῦ ἐκ Δωρίδος βουλευτοῦ ὅτι τὸ σύστημα τοῦ νὰ μένῃ πρὸ τῆς κάλπης ὁ σφαιριδιοδότης καὶ κακὸν καὶ ὀχλαγωγικὸν εἶναι, διότι ὅταν βλέπω ἐγὼ τὸν ἐχθρόν μου ὅτι θὰ μὲ καταψηφίσῃ ἢ θὰ τὸν σπρώξω ἢ θὰ τὸν ἀπειλήσω ἢ κάτι τι ἄλλο θὰ τοῦ κάμω· καὶ δεύτερον νομίζω, ὅτι τὸ μυστικὸν τῆς ψηφοφορίας καταστρέφεται, ὅταν ἵσταται πρὸ τῆς κάλπης τόσον πλησίον, διότι θὰ ἐννοήσῃ πολὺ καλὰ πῶς ψηφοφορεῖ ὁ ἐκλογεύς. Διὰ τοῦτο πρέπει ὁ ἀντιπρόσωπος νὰ μένῃ ὄπισθεν τῆς κάλπης καὶ νὰ δίδῃ τὰ σφαιρίδια.

§145ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Τὸ ζήτημα τῶν σφαιριδιοδοτῶν εἶναι λελυμένον ἀπὸ τὸν ὑφιστάμενον Νόμον· ἕκαστος ὑποψήφιος ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ διορίσῃ τὸν σφαιριδιοδότην του καὶ τὸν ἀντιπρόσωπόν του. Εἶναι, κύριοι, ὀρθὸν καὶ ἀσφαλὲς ὁ ἐχθρός μου, ὁ ἀντιπρόσωπος τοῦ ἀντιπάλου μου νὰ ἵσταται πρὸ τῆς κάλπης μου νὰ δίδῃ τὰ σφαιρίδια καὶ νὰ συμβουλεύῃ τὸν ψηφοφόρον πῶς θὰ ψηφοφορήσῃ. Εἰς τὴν Ἑπτάνησον τὸ σύστημα βεβαίως ἐφαρμόζεται κάλλιον, διότι πρέπει νὰ τὸ ὁμολογήσωμεν πρὸς τιμὴν τῶν Ἑπτανησίων ὅτι ἐνεργοῦν εἰλικρινέστερον καὶ ἐντιμότερον τὰς ἐκλογάς· ὑπάρχουν παραδείγματα πολλά, ὅτι κάλπαι ἐνεπιστεύθησαν εἰς χεῖρας ἀντιπάλων νύκτας καὶ ἡμέρας ὁλοκλήρους καὶ μολαταῦτα ἔμειναν ἀνέπαφοι. Ἐμπιστευθῆτε καὶ ἐδῶ τὰς κάλπας μας καὶ θὰ ἰδῆτε τί θὰ γείνῃ.

§146ΠΕΤΡΑΚΗΣ. Ἐδῶ εἰς Ἀθήνας δὲν γίνεται τίποτε.

§147ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Εἰς τὰς Καλάμας γίνεται, καὶ σοῦ λέγω ὅτι ἔντιμοι ἄνθρωποι ἐν Ἀθήναις εἰς τῶν ὁποίων τὸν χαρακτῆρα οὐδεὶς δύναται ν’ ἀμφιβάλῃ ἐζήτησαν συνδρομὴν νὰ καλπονοθεύσουν εἰς δημοτικὰς ἐκλογάς.

§148ΠΕΤΡΑΚΗΣ. Δὲν ἐνθυμοῦμαι εἰς Ἀθήνας τοιοῦτον παράδειγμα· ἓν μόνον ὑπῆρξε τὸ 1874, καὶ αὐτὸ ἦτον ἄλλοθεν.

§149ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐκ τῆς τάξεώς σου ὄχι βεβαίως, ἦλθε καὶ μ’ εἶπεν, ὁμίλησε εἰς τὸν ἀντίπαλόν μου νὰ καλπονοθεύσωμεν. Λοιπὸν πρόκειται ν’ ἀσφαλίσωμεν τὴν κάλπην· τὸ ζήτημα ἤδη εἶναι, ἀσφαλίζεται τῷ ὄντι ἡ κάλπη ἐὰν ὁ σφαιριδιοδότης ἵσταται ἔμπροσθεν ἢ ὄπισθεν; κατὰ τὴν πεποίθησίν μου ἀσφάλειαν μεγαλειτέραν ἔχομεν ὅταν ὁ σφαιριδιοδότης ἵσταται ἔμπροσθεν· ἐὰν δὲ ὑποτίθεται ὅτι ἠμπορεῖ νὰ συμβῇ σύγχυσις, δυνάμεθα νὰ τὴν ἀποφύγωμεν, ἐὰν τοποθετηθοῦν αἱ κάλπαι καλλίτερον· ἄλλως, ὁ φόβος τῆς συγχύσεως πρέπει νὰ ὑποκύψῃ εἰς τὴν ἀνάγκην τῆς ἀσφαλείας.

§150Α. Γ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Κύριοι, τὸ σύστημα τῷ ὄντι εὐδοκίμησεν ἐν Ἑπτανήσῳ, διότι ἡ ἐξουσία ἐπεθύμει νὰ εὐδοκιμήσῃ· ἀλλ’ εἰς τὴν Ἑλλάδα ἡ ἐξουσία πάντοτε ἐπροστάτευσε τοὺς καλπονοθευτὰς, ἐπεκύρωσε τὰς ἀκύρους ἐκλογὰς, καὶ οὕτω ἀνώρθωσε καὶ ἀνύψωσε τὰ ἐκλογικὰ ἐγκλήματα. Ἐκεῖ ἡ ἐξουσία, καίτοι διαφερομένη πρὸς τὸ ῥιζοσπαστικὸν σύστημα, ὁσάκις ἐκαλεῖτο, τὸ ἤκουσα πολλάκις ἀπὸ τὸν κ. Λομβάρδον, νὰ προστατεύσῃ τὰς κάλπας καὶ τὰς ψήφους τῶν ῥιζοσπαστῶν, τὰς ἐξησφάλιζε πάντοτε, οἱ δὲ ῥιζοσπάσται εἶχον τοιαύτην πεποίθησιν εἰς τὴν ἐξουσίαν ἐκείνην, ὥστε καὶ ἀνοικτὰς παρέδιδον αὐτῇ τὰς κάλπας. Ἀλλὰ τὸ σύστημα αὐτὸ πλησιάζει νὰ ἀποτύχῃ, καὶ σήμερον ἐν Ἑπτανήσῳ, διότι καὶ ἐκεῖ εἰσήχθη ἡ καλπονόθευσις. Λοιπὸν δὲν πταίει τὸ σύστημα, πταίει ἡ ἐξουσία, ἡ ὁποία καθιέρωσε τὰς νόθους ἐκλογάς. Εἶπον καὶ ἐπαναλέγω ὅτι τὸ σύστημα τοῦ κ. Ὑπουργοῦ δὲν εἶναι ὀρθὸν, καὶ τοῦτο ἀποδεικνύει τὸ ἴδιον ἄρθρον, διότι εἰς τοὺς δημοτικοὺς συμβούλους ἐπιτρέπεται τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον ἡμεῖς λέγομεν.

§151ΒΑΡΒΙΤΣΙΩΤΗΣ. Δὲν ὑπάρχει παράδειγμα νοθεύσεως ἐκλογῆς τῶν δημοτικῶν συμβούλων.

§152ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Δὲν ὑπάρχει παράδειγμα, ὅτι δὲν ἐβγῆκαν σύμβουλοι πρὸ πάντων οἱ ἐπιτηδειότεροι εἰς τὸ καλπονοθεύειν. Τὰ ἐμπόδια, τὰ ὁποῖα θὰ γεννήσουν οἱ σφαιριδιοδόται καθήμενοι ἔμπροσθεν τῶν καλπῶν, δὲν προστατεύουν τὴν εἰλικρίνειαν τῶν ἐκλογῶν, ἀπεναντίας θὰ προστατεύσουν τὴν καλπονόθευσιν· θὰ φέρουν τὸν θόρυβον καὶ τὴν σύγχυσιν.

§153ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Τὸν ἀποβάλλει.

§154ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Διὰ ποῖον λόγον φοβεῖσθε, ὁ ἴδιος ὁ ἀντιπρόσωπος, ὁ ὁποῖος ἵσταται ὄπισθεν τῆς κάλπης, νὰ δίδῃ τὸ σφαιρίδιον εἰς τὸν ψηφοφόρον; Τί θέλετε τοὺς σφαιριδιοδότας, νὰ εὑρίσκωνται εἰς συνάφειαν μὲ τὰς ὀπὰς τῶν καλπῶν; Γνωρίζω, ὅτι τὸ ἄρθρον ἤδη καθιεροῖ αὐτὴν τὴν ἀρχὴν, ἀλλ’ ἐπειδὴ εὑρισκόμεθα ἐν καιρῷ εἶναι ὀρθὸν νὰ γείνῃ μία τροπολογία, διότι θὰ προλάβῃ πολλὰ κακά. Αἱ ἐκλογαὶ γίνονται εἰς τοὺς ναοὺς, διότι δὲν ἔχουν σχολεῖα· βάλετε 12 κάλπας, 12 ἀντιπροσώπους καὶ 12 σφαιριδιοδότας, 5 ἐκλογεῖς, τὴν ἐφορευτικὴν ἐπιτροπὴν, τὸν συντάττονται τὰ πρακτικὰ καὶ θὰ ἔχητε 35 ἀνθρώπους περὶ τὰς κάλπας. Ἠμπορεῖ νὰ γείνῃ ἐκλογή; Ἐὰν δὲ φθάσωμεν εἰς τὰς δημοτικὰς ἐκλογὰς, σᾶς ὑπόσχομαι ὅτι δὲν θὰ ἔχετε τόπον νὰ εἰσέλθῃ οὔτε εἷς ψηφοφόρος.

§155ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Μὰ τώρα γίνονται οὕτω αἱ ἐκλογαὶ, ἐὰν ἀφαιρέσητε 5 ἀνθρώπους....

§156ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Διατί μεταβάλλετε τὸν νόμον;

§157ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Διότι τὸν διορίζει ἡ ἀρχὴ καὶ τὸν διορίζει μονομερῶς.

§158ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Δὲν ἔχω ἀμφιβολίαν καὶ τὸ προλέγω, ὅτι τὸ ἄρθρον αὐτὸ θὰ διορθωθῇ ὅπως ἐγὼ προτείνω σήμερον, ἔχω δὲ καὶ πεποίθησιν, ὅτι ὁ ἴδιος κ. Κουμουνδοῦρος θὰ φέρῃ τὴν τροπολογίαν. Σήμερον βεβαίως δὲν θὰ περάσῃ, ἀλλ’ ἔχω πληρεστάτην πεποίθησιν, ὅτι θὰ περάσῃ εἰς τὸ μέλλον καὶ νὰ σημειωθῇ εἰς τὰ πρακτικά.

§159Π. ΠΕΤΡΑΚΗΣ. Κύριε πρόεδρε, ἐλέχθη, ὅτι ἐπροτάθη καλπονόθευσις εἰς ἐκλογὴν βουλευτικὴν τῶν Ἀθηνῶν.

§160ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Εἰς ἐκλογὴν δημοτικήν.

§161ΠΕΤΡΑΚΗΣ. Ἐπειδὴ εἰς τὴν βουλευτικὴν ἐκλογὴν εἰργαζόμην ἐγὼ καὶ ὁ κ. Φιλήμων.

§162ΖΑΪΜΗΣ. Εἰς δημοτικὴν ἐκλογὴν, εἶπεν ὁ ὑπουργός.

§163ΦΙΛΗΜΩΝ. Τὴν εὐθύνην δὲν λαμβάνομεν ἡμεῖς τῶν ἄλλων.

§164ΠΕΤΡΑΚΗΣ. Ἐγὼ παρενόησα καὶ μὲ συγχωρεῖτε.

§165ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Διαμάντης προτείνει· (ἀναγινώσκει). Ὁ δὲ κύριος Δημητριάδης προτείνει· (ἀναγινώσκει).

§166ΤΙΝΕΣ. Ὄχι.

§167Δ. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Σταθῆτε νὰ κάμωμεν συζήτησιν (θόρυβος).

§168ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Οἱ σφαιριδιοδόται οἱ διοριζόμενοι ἀπὸ τοὺς ὑποψηφίους δημάρχους καὶ τοὺς ὑποψηφίους παρέδρους, αὐτοὶ ἐννοῶ νὰ δίδουν τὰ σφαιρίδια διὰ τοὺς συμβούλους.

§169ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§170Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ποῖοι θὰ μείνουν τότε νὰ φυλάξουν τὰς κάλπας;

§171ΤΙΝΕΣ. Οἱ ἀντιπρόσωποι.

§172ΔΙΑΜΑΝΤΗΣ. Ἡ τροπολογία τοῦ κ. Δημητριάδου καταστρέφει τὸ πᾶν (θόρυβος)· ἀδύνατον νὰ ὑπάρξῃ δήμαρχος, ὁ ὁποῖος νὰ μὴ θελήσῃ νὰ μεταχειρισθῇ πᾶν μέσον διὰ νὰ ἔχῃ ὑπὲρ ἑαυτοῦ τὸ δημοτικὸν Συμβούλιον. Προτείνω ὅπως ὁ ἴδιος ἀντιπρόσωπος ᾖναι συγχρόνως καὶ σφαιριδιοδότης.

§173ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἀναγνώσατε τὴν πρότασίν σας. Ἀναγινώσκεται ἡ πρότασις τοῦ κ. Διαμάντη.

§174ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Πολὺ καλά.

§175ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν τροπολογίαν τοῦ κυρίου Διαμάντη παρακαλῶ νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον, ὅπως ἐτροποποιήθη, παρακαλῶ νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 6.

§176ΠΟΛΛΟΙ. Αὔριον.

§177ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ἐγγραφῇ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν καὶ τὸ νομοσχέδιον περὶ τῆς οἰκίας τοῦ Περικλέους Σταύρου. Λύεται ἡ συνεδρίασις Ὥρᾳ. 6 παρὰ ¼.