1877.12.07

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 28

Τῆς 7 Δεκεμβρίου 1877.

(Τετάρτη)

Ὥρα 2½. μ. μ.

Ἐκφωνηθέντος τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου καὶ τῆς Βουλῆς εὑρεθείσης ἐν ἀπαρτίᾳ, ἀνεγνώσθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως καὶ ἐπεκυρώθησαν ἄνευ ἀντιῤῥήσεως.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μοὶ ἐπεδόθη πρὸ μικροῦ ἀναφορὰ ἀφορῶσα τὸν βουλευτὴν κ. Γεωργακόπουλον· θέλει σταλῆ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τῆς Δικαιοσύνης. Ἑτέρα ἀναφορὰ τῶν ἀγωνιστῶν. Αὐτοὶ ἠκούσατε, ὅτι ζητοῦσιν οὐχὶ βοήθειαν, ἀλλὰ τοὺς βαθμοὺς, διότι λέγουσιν ὅτι εἶναι ἐγεγραμμένοι ἐν τοῖς μητρῴοις.

§2ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Εἰς τὰ μητρῷα τοῦ 1833–1836 συμπεριελήφθησάν τινες μὲ βαθμοὺς ὑπολοχαγοῦ καὶ καθ’ ἑξῆς, ἀλλὰ δὲν τοὺς ἐχαρακτήρισαν καὶ ὡς τοιούτους. Ὀλίγα ἄτομα ἀκόμη ἐπιζοῦν, καὶ δὲν πρόκειται παρὰ νὰ τοὺς δοθῇ ὁ βαθμὸς, ὁ ὁποῖος εἶναι ἐν τοῖς μητρῴοις. Νομίζω, ὅτι δύναται ἡ Κυβέρνησις νὰ τὸ πράξῃ χωρὶς νὰ προέλθῃ οὐδὲν κακόν.

§3ΤΙΝΕΣ. Αὐτὸ εἶναι τῆς Κυβερνήσεως ἔργον δὲν εἶναι τῆς Βουλῆς.

§4ΡΙΚΑΚΗΣ. Ἡ ἐπιτροπὴ τοῦ ἀγῶνος ἀπεφάνθη, ἤδη δὲ πρόκειται νὰ συστηθῇ ἡ ἀπόφασίς της εἰς τὴν Κυβέρνησιν.

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τί ἐγκρίνει ἡ Βουλὴ;

§6ΤΙΝΕΣ. Νὰ σταλῇ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τῶν ἀναφορῶν.

§7ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ ἀναφορὰ θὰ σταλῇ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν.

§8ΤΙΝΕΣ. Καὶ νὰ φέρῃ τὴν ἔκθεσίν της.

§9ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ κυρία Φλουρᾶ Βρατσάνου αἰτεῖ ὅπως ληφθῇ ἡ δέουσα πρόνοια περὶ αὐτῆς. Ἡ ἐπιτροπὴ τῶν ἀναφορῶν ὑπέβαλε τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τῆς ἀναφορᾶς τοῦ Ἀνδρ. Πεταλᾶ· θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ.

§10ΤΙΝΕΣ. Τί εἶναι αὐτά! εἶναι ἐντροπή.

§11ΜΙΛΗΣΗΣ. Δὲν εἶναι, κύριε πρόεδρε, ὡρισμένη ἡμέρα περὶ ὅλων τῶν ἀναφορῶν;

§12ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μεταβαίνομεν λοιπὸν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§13ΤΙΝΕΣ. Τί ἔγεινε, κύριε πρόεδρε;

§14ΡΩΜΑΙΟΣ. Ἀπεῤῥίφθη. Ὅποιος θέλει ἂς δώσῃ ἀπὸ τὴν τσέπην του.

§15ΚΟΛΙΑΤΣΟΣ. Νὰ ὁρισθῇ μία ἡμέρα δι’ ὅλας τὰς ἀναφοράς.

§16ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κατὰ τὴν ἐπικρατήσασαν τάξιν ἕκαστον Σάββατον συζητοῦνται αἱ ἐκθέσεις τῶν ἀναφορῶν. Θὰ παρακληθῇ ἡ ἐπιτροπὴ ἐπὶ τῶν ἀναφορῶν νὰ φέρῃ τὴν ἔκθεσίν της, ὥστε νὰ συζητήσωμεν τὸ προσεχὲς Σάββατον. Τὰ μέλη τῆς ἐπιτροπῆς εἶναι παρόντα.

§17ΤΙΝΕΣ. Ὁ πρόεδρος νὰ φροντίσῃ νὰ τὰ καλέσῃ.

§18ΖΙΜΒΡΑΚΑΚΗΣ (ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Κυθήρων καὶ συνταγματάρχης κύριος Κορωναῖος μοὶ ἐζήτησε τὴν δύναμιν τοῦ στρατοῦ. Αὕτη ἀναβαίνει τὰς 23 χιλιάδας 226. Ὑπάρχει ἐνταῦθα κατάστασις κατὰ σῶμα. (Ἀναγινώσκει).

§19ΤΙΝΕΣ. Νὰ τυπωθῇ.

§20ΕΤΕΡΟΙ. Δὲν εἶναι ἀνάγκη.

§21ΖΙΜΒΡΑΚΑΚΗΣ. Ἤδη ὑποβάλλω ἕτερον νομοσχέδιον περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου τοῦ προσωρινοῦ ὀργανισμοῦ τὸν ὁποῖον ἡ Βουλὴ ἐψήφισεν. Ἡ Κυβέρνησις ἐθεώρησεν ἀναγκαῖον νὰ ἐπενέγκῃ τροποποιήσεις τινὰς εἰς τὸν νόμον αὐτόν. Ἐδῶ εἶναι οἱ πίνακες τῆς δυνάμεως τὴν ὁποίαν ὁρίζω διὰ τὸν στρατὸν, τοὺς καταθέτω καὶ αὐτούς.

§22ΤΙΝΕΣ. Νὰ τυπωθῶσι καὶ διανεμηθῶσι.

§23ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Χρηστόπουλος ὑπέβαλε τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ προσόντων τῶν δικαστικῶν ὑπαλλήλων. Ὁ κύριος ὑπουργὸς θέλει λάβει ὑπ’ ὄψιν αὐτὴν καὶ ὅταν ἔλθῃ ἡ σειρά της θέλομεν ἀποφανθῆ. Ἤδη ἔχομεν τὴν τρίτην συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου περὶ παρατάσεως τῆς ἀπὸ 5|17 Ἀπριλίου 1867 μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Αὐστρίας συμβάσεως. Ἀνεγνώσθη καὶ ἐγένετο δεκτὸν ἄνευ ἀντιῤῥήσεως εἰς τρίτην συζήτησιν κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον. Ἔχομεν ἤδη τὴν τρίτην συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου δι’ οὗ οἱ κατάλογοι τοῦ 1877 πρὸς ἐκλογὴν καὶ διορισμὸν τῶν ἐμποροδικῶν ἰσχύουν καὶ διὰ τὸ 1878.

§24ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἤθελα παρακαλέσει τὸν κύριον ὑπουργὸν νὰ μοὶ δώσῃ τὴν πληροφορίαν διὰ τίνα λόγον δὲν ὑπάρχουν κατάλογοι διὰ τὸ ἔτος 1878.

§25Θ. Α. ΖΑΪΜΗΣ (ὑπουργὸς Δικαιοσύνης). Ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Ἑρμιονίδος ὑποθέτω ὅτι δὲν ἦτο παρὼν καθ’ ἣν στιγμὴν εἰσήγαγον τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, διότι, ἂν ἦτο παρὼν, ἤθελεν ἀκούσει τοὺς λόγους, διὰ τοὺς ὁποίους δὲν συνετάχθησαν οἱ κατάλογοι τῶν ἐμπόρων. Εἶπον τότε, ὅτι δύω πόλεις τῆς Ἑλλάδας, τὸ Ναύπλιον καὶ ἡ Σύρος, ἔμειναν ἄνευ καταλόγων, διότι οἱ Νομάρχαι, εἰς τοὺς ὁποίους εἶναι ἀνατεθειμένη ἡ σύνταξις αὐτῶν κατὰ τὸν νόμον τοῦ 1836, διὰ λόγους οἱ ὁποῖοι θέλουσιν ἐξετασθῆ παρὰ τοῦ ἁρμοδίου ὑπουργοῦ, δὲν προέβησαν εἰς τὴν σύνταξιν τῶν καταλόγων καὶ ἕνεκα τούτου κατὰ τὴν 1ην Νοεμβρίου, ὅτε ἔπρεπε τὸ βραδύτερον κατὰ τὴν διάταξιν τοῦ νόμου νὰ γίνῃ ἐκλογὴ, εὑρέθημεν ἄνευ καταλόγου καὶ διὰ τοῦτο ἔπρεπε νὰ ληφθῇ προσωρινόν τι μέτρον.

§26ΜΙΛΗΣΗΣ. Καὶ ὅτε εἰσήχθη τὸ νομοσχέδιον ἤμην παρὼν καὶ ἐνθυμοῦμαι μάλιστα ὅτι καὶ τότε ἀπεφύγετε νὰ εἴπητε τοὺς λόγους, καὶ μᾶς παρεπέμψατε εἰς τὸν ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν. Τί γίνονται οἱ ἀμελήσαντες νομάρχαι;

§27Θ. ΖΑΪΜΗΣ. Ποῖοι ἄλλοι εἶναι οἱ λόγοι, εἰμὴ, ὅτι ἠμέλησαν οἱ δύω νομάρχαι, ὡς σᾶς εἶπον, καὶ ὅτι ὁ ἁρμόδιος ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν θέλει λεπτομερῶς ἐξετάσει τοὺς λόγους διὰ τοὺς ὁποίους αὐτοὶ δὲν ἐξεπλήρωσαν τὸ καθῆκόν των. Ἐγὼ ὤφειλον νὰ προβῶ εἰς τὴν θεραπείαν τῆς ἐλλείψεως ταύτης διὰ νὰ μὴ μείνῃ ἓν κενὸν δυνάμενον νὰ ἔχῃ μεγάλας συνεπείας.

§28Α. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Μεταξὺ ὅλων τῶν ἄλλων λόγον εἶναι καὶ ὅτι ἀπὸ τὸν Μάϊον μέχρι σήμερον ἔγειναν τρεῖς μεταθέσεις νομαρχῶν· ἦτον ὁ Ἀντωνιάδης κατόπιν ὁ Δούκας καὶ κατόπιν ὁ Γεωργιάδης. Κατόπιν ἐγένετο παραδεκτὸν κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον εἰς γʹ συζήτησιν τὸ νομοσχέδιον δι’ οὗ οἱ κατάλογοι τὸ 1877 πρὸς ἐκλογὴν καὶ διορισμὸν τῶν ἐμποροδικῶν ἰσχύουν καὶ κατὰ τὸ 1878.

§29ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ κυρώσεως Β. Διατάγματος περὶ κατατάξεως ἐθελοντῶν ἐν τῷ στρατῷ. Ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ προσόντων τῶν δικαστικῶν ὑπαλλήλων κτλ.

§30ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Τὸν λόγον, κ. πρόεδρε. Δὲν εἶμαι τόσον ἁπλοῦς, ὥστε νὰ νομίζω, ὅτι θὰ ληφθῶσιν ὑπ’ ὄψιν αἱ τροπολογίαι μου, ἀλλ’ ἐγὼ ἔχω καθῆκον νὰ τὰς ὑποβάλω. Αἱ τροπολογίαι πρέπει νὰ ὑποβάλλωνται σήμερον ἐνώπιον τοῦ ὑπουργοῦ καὶ οὐχὶ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς. Ἐπειδὴ δὲ ἐνδέχεται νὰ γίνουν δεκταὶ παρὰ τοῦ ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης, δὲν θὰ κάμω συζήτησιν, ἀλλὰ θὰ τὰς ἀναγνώσω μόνον. Εἰρηνοδίκης θὰ γίνεται κτλ. μετ’ αὐτὸ νὰ προστεθῇ «γίνεται ἐπίσης δεκτὸς εἰς ἐξετάσεις ὁ γραφεὺς δικηγόρου ὁ ὑπηρετήσας ἐν τῷ δικηγορικῷ γραφείῳ ἐπὶ 3 ἔτη καὶ ἐὰν ὑπάρχῃ ἔνορκος βεβαίωσις τοῦ δικηγόρου περὶ τῆς ὑπηρεσίας διδομένη ἐνώπιον τοῦ προέδρου τοῦ δικαστηρίου παρ’ ᾧ ὑπηρετεῖ ὁ δικηγόρος». Κατόπιν ἔχω τὸ ἑξῆς· (ἀναγινώσκει). Κατ’ ἐμὲ τοῦτο εἶναι χρήσιμο, διότι εἶναι πολλοὶ σπουδαῖοι ἄνθρωποι ἀνατραφέντες ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ ἐν τοῖς δικαστικοῖς γραφείοις, οἱ ὁποῖοι δὲν δύνανται νὰ μὴ ληφθῶσιν ὑπ’ ὄψιν. Ἐὰν θέλετε νὰ ἔχητε ὑπηρεσίαν ἐπιμελῆ καὶ ἀκριβῆ, πρέπει νὰ παραδεχθῆτε τοῦτο.

§31ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰς τὸ ἄρθρον 4 κατὰ τὴν ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς θέλουν προστεθῆ αἱ λέξεις «τῆς πρῴην Ἰονίου Ἀκαδημίας». Λοιπὸν οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον, ὅπως ἐτροποποιήθη, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη.

§32ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει). Ἄρθρον 5.

§33ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπ’ αὐτοῦ δὲν βλέπω τροπολογίας. Γίνεται δεκτὸν δι’ ἀναστάσεως.

§34ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει). Ἄρθρον 6.

§35ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπ’ αὐτοῦ ὑπάρχουν τροπολογίαι.

§36ΤΙΝΕΣ. Ὑπάρχει καὶ ἔκθεσις τῆς ἐπιτροπῆς.

§37Θ. Α. ΖΑΪΜΗΣ. Κύριοι, διὰ νὰ διευκολύνω τὴν πρόοδον τῆς συζητήσεως φέρω τὴν γνώμην μου ἐπὶ τῶν σπουδαίων τροπολογιῶν, αἱ ὁποῖαι παρουσιάσθησαν ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 6. Ἡ σπουδαιοτέρα τῶν τροπολογιῶν περιλαμβάνεται εἰς τὴν ἔκθεσιν τῆς ἐπιτροπῆς τῆς δικαιοσύνης, ἡ ὁποία ἐβασάνισε τὸ νομοσχέδιον. Ἡ ἐπιτροπὴ ἀποφαίνεται ὑπὲρ τῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ ἄρθρου μετὰ τῆς ἑξῆς προσθήκης ἀφορώσης εἰς τοὺς δικηγόρους. Ἡ ἐπιτροπὴ προτείνει νὰ τεθῇ παράγραφός τις, ἡ ἀκόλουθος «Οὐδέποτε δὲ δύναται νὰ παυθῇ ὁριστικῶς, ἐκτὸς τῶν περιπτώσεων τῶν ἄρθρων 21, 23 καὶ 24 τοῦ ποινικοῦ νόμου». Κατὰ πλειονοψηφίαν δὲ νὰ προστεθῇ ἑτέρα παράγραφος ἔχουσα οὕτω: «Αἱ ἀθωωτικαὶ ἀποφάσεις τῶν ἁρμοδίων δικαστικῶν συμβουλίων ἐπὶ πειθαρχικῶν παραπτωμάτων τῶν δικηγόρων δὲν ὑπόκεινται εἰς τὴν μεταῤῥυθμιστικὴν ἐξουσίαν τοῦ ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης ὑπουργείου, ὅπερ καὶ ἐπὶ καταδικαστικῶν ἀποφάσεων δὲν δύναται νὰ ἐπιτείνῃ τὴν ἐπιβληθεῖσαν πειθαρχικὴν ποινήν». Καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν πρώτην τροπολογίαν τῆς ἐπιτροπῆς, τὴν παμψηφεὶ προτεινομένην, οὐδεμίαν ἔχω δυσκολίαν νὰ τὴν δεχθῶ, διότι νομίζω ὅτι οἱ δικηγόροι πρέπει νὰ λάβουν ὅλας τὰς ἐγγυήσεις περὶ τῆς ἐλευθέρας ἐξασκήσεως τοῦ ἐπαγγέλματός των, ἑπομένως οὐδεμίαν ἔχω νὰ κάμω ἀντίῤῥησιν. Ὡς πρὸς τὴν δευτέραν παράγραφον, δὲν ἔχω ἀντίῤῥησιν σπουδαίαν, ἀλλὰ νομίζω, ἐὰν ἡ Βουλὴ ἐπιθυμῇ νὰ θίξῃ καὶ τὸ ζήτημα τῆς πειθαρχικῆς ἐξουσίας τοῦ ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης, τότε πρέπει ν’ ἀποφασίσῃ νὰ συνταχθῇ τελειότερον ἡ τροπολογία τῆς ἐπιτροπῆς. Ἴσως ἡ μέθοδος ἡ καλὴ περὶ τὴν σύνταξιν τῶν νομοσχεδίων ἀπῄτει ἐν τῷ νομοσχεδίῳ περὶ προσόντων νὰ μὴ θίξωμεν τὸ ζήτημα περὶ τῆς πειθαρχικῆς ἐξουσίας τοῦ ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης ἐπὶ τῶν δικηγόρων· ἀλλ’ ἐπειδὴ ἦλθε τὸ ζήτημα, νομίζω, ὅτι ἡ Βουλὴ θέλει πράξει καλλίτερα ἐὰν ἀποδεχθῇ τροπολογίαν τινὰ τῆς γνώμης τῆς ἐπιτροπῆς. Κατὰ τὴν γνώμην τῆς ἐπιτροπῆς αἱ ἀθωωτικαὶ ἀποφάσεις τῶν ἁρμοδίων δικαστικῶν Συμβουλίων ἐπὶ πειθαρχικῶν παραπτωμάτων τῶν δικηγόρων, εἶναι ἀνέκκλητοι, τοὐτέστι δὲν ὑποβάλλονται εἰς τὸν ἔλεγχον τοῦ ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης, καίτοι κατὰ τὸν ὀργανισμὸν τῶν δικαστηρίων ὑποβάλλονται εἰς αὐτόν· ἐὰν δὲ αἱ ἀποφάσεις τῶν δικαστικῶν Συμβουλίων ᾖναι καταδικαστικαί, τότε κατὰ τὴν γνώμην τῆς ἐπιτροπῆς σας, ὁ ὑπουργὸς ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ μεταβάλῃ τὰς καταδικαστικὰς ἀποφάσεις, ἀλλὰ δὲν ἔχει καὶ τὸ δικαίωμα νὰ ἐπιτείνῃ τὴν ποινήν, τὴν ὁποίαν τὸ δικαστήριον ἐπέβαλε. Νομίζω, ὅτι ἡ τροπολογία αὕτη δὲν εἶναι ὀρθή. Δὲν συνηγορῶ, κύριοι, ὑπὲρ τοῦ δικαιώματος τοῦ ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης τοῦ νὰ ἔχῃ πειθαρχικὴν ἐξουσίαν ἐπὶ τῶν δικηγόρων, διότι νομίζω ὅτι ἡ κεντρικὴ ἐξουσία ἐν Ἑλλάδι ἔχει πολλὰ δικαιώματα, διὰ τῶν ὁποίων δύναται νὰ ἐπενεργῇ ἐπὶ τῆς κοινωνίας· δὲν νομίζω δὲ ὅτι εἶναι ὀρθὸν ἡ κεντρικὴ ἐξουσία νὰ ἔχῃ τόσα δικαιώματα ὅσα ἔχει, διότι εἶναι φόβος νὰ πάθῃ ὑπὸ πληθώρας, ἥτις εἶναι κάκιστον σύμπτωμα. Ἐὰν φρονῆτε λοιπόν, ὅτι εἶναι ἀνάγκη ἡ κεντρικὴ ἐξουσία νὰ ἀπογυμνωθῇ δικαιωμάτων τινῶν πρὸς τὸ συμφέρον καὶ αὐτῆς καὶ τῆς κοινωνίας, νομίζω, ὅτι ἡ ἀπογύμνωσις πρέπει νὰ γίνηται μεθοδικωτέρα. Κατὰ τὴν γνώμην τῆς ἐπιτροπῆς ὁ ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης ὡς πρὸς τὴν ἐξάσκησιν τῆς πειθαρχικῆς ἐξουσίας, ἣν καθιεροῖ ὁ ὀργανισμὸς τῶν δικαστηρίων, γίνεται ἁπλοῦν ἀνδρείκελον ἔχων ἓν μόνον δικαίωμα, νὰ μεταβάλλῃ ἐπὶ τὸ ἀθωωτικώτερον τὴν ἀπόφασιν τῶν δικαστῶν, ὅταν ὅμως πρόκηται περὶ ἀθωωτικῆς ἀποφάσεως νὰ μὴ ἔχῃ οὐδὲν δικαίωμα, ὅπερ εἶναι ἄτοπον· διότι ἢ θ’ ἀναγνωρίσητε ὡς ὀρθὴν τὴν πειθαρχικὴν ἐξουσίαν τοῦ ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης δυναμένην νὰ ἐνασκηθῇ ἐν πάσῃ περιπτώσει ἢ εἶναι ὅλως περιττὸν νὰ καταστήσητε τὸν ὑπουργὸν ἁπλοῦν ἀνδρείκελον. Ἐκτὸς τούτου νομίζω, ὅτι ἡ τροπολογία τῆς ἐπιτροπῆς καὶ ὡς πρὸς τὰ δικαστικὰ Συμβούλια δὲν εἶναι ὀρθή· ἡ ἐπιτροπὴ ἀποδέχεται, ὅτι, ὅταν ἐμφιλοχωροῦσιν ἀθωωτικαὶ ἀποφάσεις δικαστικοῦ Συμβουλίου, αὗται πρέπει νὰ ᾖναι ἀπρόσβλητοι καὶ ἀνέκκλητοι· ὅταν ὅμως ἡ ἀπόφασις τοῦ δικαστικοῦ Συμβουλίου εἶναι καταδικαστική, τότε κατὰ τὴν γνώμην τῆς ἐπιτροπῆς ἡ ἀπόφασις αὕτη δὲν δύναται νὰ θεωρηθῇ ὡς τοιαύτη. Σᾶς εἶπον ὅτι δὲν εἶναι κακὸν εἰς τὴν κεντρικὴν ἐξουσίαν ν’ ἀπαλλοτριωθῇ πάσης πειθαρχικῆς ἐξουσίας ἐπὶ τῶν δικηγόρων, ν’ ἀφεθῇ δὲ πλῆρες τὸ δικαίωμα εἰς τὰ δικαστικὰ συμβούλια. Ἀντὶ τῆς τροπολογίας ταύτης τῆς ἐπιτροπῆς προτείνω νὰ παραδεχθῇ ἡ Βουλὴ τὴν ἑξῆς τροπολογίαν: «αἱ κατὰ τὸ ἄρθρ. 300 τοῦ ὀργανισμοῦ τῶν δικαστηρίων ἀποφάσεις τῶν δικαστικῶν συμβουλίων ἐπὶ τῆς πειθαρχικῆς καταδιώξεως τῶν δικηγόρων δὲν ὑπάγονται εἰς τὸν κατὰ τὸ ἄρθρ. 307 ἔλεγχον τοῦ ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης ὑπουργοῦ.» Κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον μένουν τὰ δικαστικὰ συμβούλια κύρια νὰ ἐξασκήσουν τὴν κατὰ τῶν δικηγόρων πειθαρχικὴν ἐξουσίαν. Ἂν ὅμως ἡ Βουλὴ θέλῃ νὰ διατηρήσῃ τὸ καθεστώς, εἶναι κυρία νὰ τὸ πράξῃ.

§38ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐκτὸς τῆς τροπολογίας ταύτης τοῦ κ. ὑπουργοῦ ἔχομεν καὶ ἄλλας τροπολογίας βουλευτῶν, τοῦ κ. Ῥικάκη ἐπὶ τῶν παραγράφων ά. βʹ. καὶ ϛʹ. τοῦ ἄρθρ. 6, τοῦ κ. Σακελαροπούλου ἐπὶ τῆς παραγράφου ά. τῶν κ. κ. Χωρεπισκοπίδου, Βάρβογλη καὶ Θεοδώρου ἐπὶ τῆς παραγράφου βʹ. τοῦ ἄρθρ. 6.

§39ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Κύριοι, ἐγὼ δὲν θεωρῶ σπουδαίαν τὴν τροπολογίαν τῆς δικαστικῆς ἐπιτροπῆς ἐπὶ τῶν δικηγόρων. Οὐδεὶς ὑπουργὸς εὐτυχῶς τῆς Δικαιοσύνης ἔκαμε κατάχρησιν τῆς μέχρι τοῦδε ἐξουσίας αὑτοῦ τοῦ παύειν τοὺς δικηγόρους. Αἱ μεταῤῥυθμίσεις τῶν νόμων πρέπει νὰ ἔχωσιν ἱστορικήν τινα ἀφορμὴν καὶ νὰ ἔρχωνται εἰς θεραπείαν κακοῦ καὶ νὰ μὴ γίνωνται τυχαίως, διότι ἀρέσκει εἰς ἕκαστον νὰ κάμνῃ μεταῤῥυθμίσεις καὶ νὰ διακινδυνεύῃ οὕτω τὸ σύστημα καὶ τὴν οἰκονομίαν τοῦ ὅλου διοργανισμοῦ. Νομίζω, ὅτι εἶναι ἐπικίνδυνον νὰ παραδώσητε τοὺς δικηγόρους εἰς τοὺς δικαστὰς μεθ’ ὧν συμπράττουσι καὶ πρὸς οὓς ἀνταγωνίζονται πολλάκις. Ὁ νόμος εἶναι σοφὸς ὅστις ἀφῆκε τὸν ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης κριτὴν καὶ διαιτητὴν μεταξὺ δικηγόρων καὶ δικαστῶν, διότι ἐνίοτε καὶ αὐτοὶ οἱ χριστιανοὶ δικασταὶ ἀδικοῦσι. Ἐπειδὴ δὲ καὶ πρόθεσις καὶ τῆς Βουλῆς καὶ τοῦ ὑπουργοῦ εἶναι νὰ τεθῶσιν ἐγγυήσεις τινὲς μείζονες περὶ τῶν δικηγόρων, νομίζω ὅτι δὲν πρέπει νὰ γείνῃ δεκτὴ αὐτὴ ἡ νέα τροπολογία τοῦ ὑπουργοῦ, διότι αὐτὴ χειροτερεύει τὴν θέσιν τῶν δικηγόρων καὶ τοὺς παραδίδει δεσμίους εἰς τοὺς δικαστὰς μεθ’ ὧν συμβαίνει πολλάκις νὰ ἔλθωσιν εἰς ῥῆξιν καὶ ψυχροὺς λόγους καὶ διενέξεις. Ἐγὼ ἐπιθυμῶ νὰ μένῃ ἀκεραία ἡ πειθαρχικὴ ἐξουσία τοῦ ὑπουργοῦ, ὡς ἔχει· δὲν ὑποστηρίζω δὲ τὴν τροπολογίαν τῆς δικαστικῆς ἐπιτροπῆς, ἥτις καταμερίζει καὶ ἀκρωτηριάζει τὴν πειθαρχικὴν ἐξουσίαν τοῦ ὑπουργοῦ, καὶ τὴν ἐπιτρέπει ὅταν πρόκειται νὰ ἀθωώσῃ, τὴν ἀπαγορεύει δὲ ὅταν πρόκειται νὰ ἐπικυρώσῃ ἢ νὰ ἐπιτείνῃ ἢ νὰ μεταῤῥυθμίσῃ. Εἰς αὐτὸ δὲν ἐκτείνομαι διότι ὁ ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης ἀρκετὰ ἀνέπτυξε τὸ θέμα. Ταῦτα ἐπὶ τῶν τροπολογιῶν αὐτῶν, αἵτινες τῷ ὄντι ἔχουσι τῷ ὄντι σπουδαιότητά τινα, διότι ὑπὸ σπουδαίων προσώπων ἐπροτάθησαν. Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου, κύριοι, αὐτοῦ ἐγὼ προτείνω νὰ ἐπαλειφθῶσιν αἱ λέξεις «διὰ νὰ γίνῃ ὅμως δεκτός τις εἰς ἐξέτασιν πρέπει ἐκτὸς τοῦ διπλώματος νὰ φέρῃ καὶ ἀπόδειξιν ὅτι ἐγυμνάσθη παρὰ δικηγόρῳ ἐπὶ ἓν ἔτος». Κύριοι, εἷς φοιτητὴς θέλει 4 ἔτη ἵνα τελειώσῃ τὰς σπουδάς του ἐν τῷ Πανεπιστημίῳ, θέλει ἓν ἔτος ἢ δύω κατόπιν νὰ μελετήσῃ διὰ νὰ χωνεύσῃ τὴν ἐπιστήμην καὶ προσέλθῃ εἰς ἐξέτασιν, γίνονται 6 ἔτη· θέλει κατὰ τὸ νομοσχέδιον νὰ ὑπηρετήσῃ ἓν ἔτος καὶ παρὰ δικηγόρῳ, καὶ ἔπειτα νὰ ὑποστῇ ἐξετάσεις πρακτικὰς, καὶ ἔπειτα νὰ γείνῃ δικηγόρος δηλαδὴ χρειάζονται 7 ἢ 8 ἔτη ἵνα ἀποκτήσῃ τις τὸ δικαίωμα τοῦ δικηγόρου. Ἐγὼ ὅμως νομίζω, ὅτι εἶναι ματαία ἡ ἀπώλεια τοῦ χρόνου καὶ τῶν πρακτικῶν ἐξετάσεων καὶ τῆς γυμνάσεως παρὰ δικηγόρῳ. Ὅταν ὁ φοιτητὴς ἐδοκιμάσθη ἐνώπιον τῆς Σχολῆς, νομίζω ὅτι εἶναι παρὰ πολὺ νὰ ζητοῦμεν ἄλλας ἐξετάσεις πρακτικάς, πολὺ δὲ βαρύτερον εἶναι ὅταν ζητεῖτε καὶ ὑπηρεσίαν παρὰ δικηγόρῳ μονοετῆ· τὴν πιστοποίησιν δὲ τοῦ δικηγόρου πάντοτε σχεδὸν τὴν λαμβάνει, διότι δὲν δύναται οὔτε ὁ ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης οὔτε ὁ Εἰσαγγελεὺς νὰ τὴν ἐξελέγξῃ. Ἔρχομαι εἰς τὰς λοιπὰς τροπολογίας.

§40ΡΙΚΑΚΗΣ. Εἶναι καλὸν μίαν πρὸς μίαν νὰ συζητῶμεν καὶ νὰ ἀποφαίνεται ἡ Βουλή.

§41ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§42ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν πρῶτον ἐπὶ τῶν παρατηρήσεων τῆς ἐπιτροπῆς.

§43ΚΑΣΒΙΚΗΣ. Ἐγώ, κύριοι, ἤμην ὁ συντάκτης τῆς ἐκθέσεως τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου. Ἡ τροπολογία, ἥτις ὑπεβλήθη διὰ νὰ ἀφαιρέσῃ ἀπὸ τὸν ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης τὴν ἐπὶ τῶν δικηγόρων ἐξουσίαν, ἐγένετο ἀπὸ ἕτερον συνάδελφον, καὶ ἐγὼ τὴν κατεχώρισα εἰς τὴν ἔκθεσίν μου.

§44ΚΑΦΕΝΤΖΟΓΛΟΥΣ. Ἔχετε λάθος, περὶ ἄλλης ἐκθέσεως ὁμιλεῖτε.

§45ΚΑΣΒΙΚΗΣ. Φρονῶ, κύριοι, ὅτι δὲν πρέπει νὰ θίξωμεν ποσῶς τὰς ὀργανωτικὰς διατάξεις τοῦ ὀργανισμοῦ τῶν δικαστηρίων, αἵτινες εἶναι σοφώτεραι, διότι συντάχθησαν ὑπὸ τὸ κράτος τῆς συναρμολογήσεως ὅλων τῶν νόμων. Διὰ τοῦτο συμφωνῶ μὲ τὴν γνώμην τοῦ κ. Ῥοντήρη.

§46ΚΑΦΕΝΤΖΟΓΛΟΥΣ. Ἡ πλειοψηφία, κύριοι, τῆς δικαστικῆς ἐπιτροπῆς ἐνόμισεν ὅτι, ἐπειδὴ ἐνδέχεται νὰ εὑρεθῶσιν ὑπουργοὶ ὅπως καὶ εὑρέθησαν οἵτινες νὰ ἐπιτείνουν μίαν πειθαρχικὴν ποινὴν τοῦ δικαστικοῦ συμβουλείου ἓν πρόστιμον, νὰ τὸ ἐπιτείνουν μέχρις ἑξαμήνου παύσεως, διὰ τοῦτο ἔγραψε τὴν πρότασιν, ἣν ἠκούσατε· ἐθεώρησε δὲ ὅτι ἔπρεπε νὰ δώσῃ εἰς τὸν καταδικαζόμενον ἕνα δευτεροβάθμιον δικαστήν. Μήπως εἰς τὰ πταίσματα δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα ὁ καταδικαζόμενος νὰ κάμῃ ἔκκλησιν τῆς ἀποφάσεως οὐχὶ δὲ ὁ δημόσιος κατήγορος;

§47Δ. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Ἡ ἐπιτροπὴ ἠναγκάσθη νὰ φέρῃ τὴν τροπολογίαν ἀπὸ τὴν δυστυχῆ πεῖραν, αὐτὴ εἶναι ἡ ἀλήθεια· αἱ ἀθωωτικαὶ ἀποφάσεις δὲν ἐκκαλοῦνται εἰμὴ μόνον ὑπὸ τοῦ νόμου.

§48ΜΙΛΗΣΗΣ. Ὑπάρχει γενικὴ ἀρχὴ εἰς τὴν ποινικὴν δικονομίαν καθ’ ἣν δὲν ἐπιτρέπεται ἐπιθεώρησις ἀθωωτικῶν ἀποφάσεων.

§49ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Περὶ τούτου ὁμιλῶ· αἱ ἀθωωτικαὶ ἀποφάσεις εἶναι ὑπὲρ τοῦ κατηγορουμένου πάντοτε· θέλω μόνον νὰ μένῃ τὸ δικαίωμα εἰς τὸν δυστυχῆ δικηγόρον τὸν καταδικασθέντα νὰ ἔχῃ προσφυγὴν εἰς ἓν δευτεροβάθμιον δικαστήριον καὶ ἑπομένως ὁ ὑπουργὸς νὰ μεταβάλλῃ καὶ ἐπὶ τὰ χείρω ἀκόμη μίαν καταδικαστικὴν ἀπόφασιν.

§50ΖΑΪΜΗΣ. Ἀφίνω εἰς τὴν ἐκτίμησιν τῆς Βουλῆς νὰ παραδεχθῇ οἱανδήποτε θέλει γνώμην.

§51ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ γνώμη τῆς ἐπιτροπῆς ἔχει οὕτως: νὰ προστεθῇ ἐν τέλει τοῦ ἄρθρ. 6ου «οὐδέποτε δύναται νὰ παυθῇ ὡριστικῶς ἐκτὸς τῶν περιπτώσεων τῶν ἄρθρων 21, 22 καὶ 24». Οἱ παραδεχόμενοι νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἡ ἑτέρα πρότασις τῆς ἐπιτροπῆς ἔχει ὡς ἑξῆς· «αἱ ἀθωωτικαὶ ἀποφάσεις τῶν ἁρμοδίων δικαστικῶν συμβουλίων ἐπὶ πειθαρχικῶν παραπτωμάτων τῶν δικηγόρων δὲν ὑπόκεινται εἰς τὴν μεταῤῥυθμιστικὴν ἐξουσίαν τοῦ ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης ὑπουργείου, ὅπερ καὶ ἐπὶ καταδικαστικῶν τοιούτων ἀποφάσεων δὲν δύναται νὰ ἐπιτείνῃ τὴν ἐπιβληθεῖσαν πειθαρχικὴν ποινήν· οἱ παραδεχόμενοι τὴν τροπολογίαν ταύτην παρακαλῶ νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη.

§52Θ. Α. ΖΑΪΜΗΣ (ὑπουργὸς Δικαιοσύνης). Αἱ δύω αὗται παράγραφοι νὰ τεθῶσι, μετὰ τὴν 5 παράγραφον, ἡ ὁποία λέγει· «ὁ ἀριθμὸς τῶν δικηγόρων κτλ.» Ὀφείλω ὅμως πρὶν προβῶμεν εἰς τὰς λοιπὰς τροπολογίας νὰ εἴπω ὀλίγας λέξεις ἐπὶ τῆς ὁμιλίας τοῦ κ. Ῥοντήρη. Ἡ τροπολογία, ἣν παρουσίασεν ὁ κ. Ῥοντήρης, δὲν μοὶ φαίνεται ὀρθή. Κατὰ τὴν τροπολογίαν αὐτὴν πρέπει νὰ καταργηθῶσιν αἱ πρακτικαὶ ἐξετάσεις, αἱ ὁποῖαι καὶ μέχρι τοῦδε κατὰ τὸν ὑπάρχοντα νόμον ἴσχυον περὶ τῶν δικηγόρων. Ὁ κ. Ῥοντήρης νομίζει, ὅτι ἀποχρῶσα ἐγγύησις τῶν γνώσεων ἑνὸς ἀναλαμβάνοντος τὸ ἐπάγγελμα τοῦ δικηγόρου εἶναι τὸ δίπλωμα τοῦ Πανεπιστημίου, τὸ ὑπόλοιπον δὲ τοῦ χρόνου, τὸ ὁποῖον πρόκειται ὁ λαβὼν δίπλωμα νὰ δαπανήσῃ εἰς πρακτικωτέρας γνώσεις, ὁ κ. Ῥοντήρης θεωρεῖ ὡς ἀπώλειαν χρόνου. Τοιαύτη δὲν εἶναι ἡ γνώμη μου. Βεβαίως τὸ δίπλωμα τοῦ Πανεπιστημίου εἶναι ἀποχρῶν τεκμήριον τῶν γνώσεων, ἃς ἀπέκτησαν οἱ ἀσχολούμενοι εἰς τὴν ἐπιστήμην τοῦ δικαίου, ἀλλὰ κατ’ ἐμὲ δὲν εἶναι τελεία ἀπόδειξις. Εἰς ἄλλα ἔθνη, κύριοι, πολὺ πλέον πεφωτισμένα καὶ πολὺ προκεχωρημένα εἰς τὴν γνῶσιν τοῦ δικαίου ἡ πρακτικὴ γύμνασις καὶ ἄσκησις ἐθεωρήθη ὡς ἀπολύτως ἀναγκαῖον στοιχεῖον, ὅπως λάβῃ τις τὴν ἄδειαν τοῦ δικηγόρου. Εἰς ὅλα τὰ μέρη ὑπάρχει τὸ λεγόμενον stage ἢ θητεία, τουτέστι, ἅμα τελειώσῃ φοιτητής τις τὰς σπουδάς του καὶ λάβῃ τὸ δίπλωμα τοῦ Πανεπιστημίου, δὲν δύναται ἀμέσως νὰ εἰσέλθῃ εἰς τὸν πρακτικὸν βίον, ἀλλὰ πρέπει νὰ μείνῃ παρά τινι δικηγόρῳ ἓν ἢ δύω ἔτη καὶ ὅταν διέλθῃ καὶ τὸ διάστημα τοῦτο τῆς πρακτικῆς γυμνάσεως, τότε δύναται νὰ λάβῃ μέρος μεταξὺ τῶν δικηγόρων. Ἐγὼ δὲ πολὺ περισσότερον δὲν δύναμαι νὰ δεχθῶ τὴν τροπολογίαν αὐτὴν, καθόσον τὸ νομοσχέδιον εἰς μεταγενέστερον ἄρθρον καθιεροῖ τὸ δικαίωμα τῆς πρακτικῆς ἐξετάσεως. Καὶ διὰ πάντα θέλοντα νὰ λάβῃ θέσιν πρωτοδίκου ἢ ἀντεισαγγελέως ἐθεώρησα, ὅτι ἡ γύμνασις αὕτη εἶναι ἄφευκτος συμπλήρωσις τοῦ πανεπιστημιακοῦ διπλώματος, καὶ διὰ τοῦτο εἶναι ἀδύνατον νὰ δεχθῶ τὴν τροπολογίαν τοῦ κ. Ῥοντήρη. Ὡς πρὸς τὴν δευτέραν τροπολογίαν τοῦ κ. Ῥοντήρη, τουτέστι τὴν ἀπαιτουμένην παρά τινι δικηγόρῳ πρακτικὴν ἐξάσκησιν ἐπὶ ἓν ἔτος μετὰ τὴν χορήγησιν τοῦ διπλώματος, καὶ αὐτὴν τὴν θεωρῶ ἀναγκαίαν, ὄχι ὅμως τοσοῦτον ὅσον τὴν ἐξέτασιν ἐνώπιον τῆς ἐπιτροπῆς τῆς νομοθετημένης διὰ τοῦ Διατάγματος τοῦ 1836. Θὰ παρακαλέσω λοιπὸν τὴν Βουλὴν τὴν πρώτην ἐξέτασιν νὰ τὴν δεχθῇ, τὸν δὲ δεύτερον ὅρον τῆς παρά τινι δικηγόρῳ ἐξασκήσεως ἐπίσης τὸν νομίζω ἀναγκαῖον πρὸς μόρφωσιν καλῶν δικηγόρων. Ἐὰν ὅμως ἡ Βουλὴ νομίζῃ, ὅτι εἶναι αὐστηρὸν τοῦτο, τότε τὸ ἀφίνω εἰς τὴν ἐκτίμησιν αὐτῆς, ἀλλ’ ὀφείλω νὰ παρατηρήσω, ὅτι τὸ ζήτημα δὲν εἶναι νὰ παραδίδωμεν διὰ τῶν νόμων εἰς τὴν κοινωνίαν πληθὺν δικηγόρων ἢ δικαστῶν· τὸ σπουδαῖον εἶναι νὰ εἰσέρχωνται ἐν τῇ κοινωνίᾳ νέοι μορφωμένοι, ἔχοντες ὅλας τὰς ἀποδείξεις, ὅτι αἱ γνώσεις των εἶναι ἀποχρῶσαι διὰ νὰ ἐξασκήσωσι δεόντως τὸ ἐπάγγελμά των.

§53Α. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Συμφωνῶ μὲ τὴν γνώμην τοῦ κυρίου ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης καθόσον ἀφορᾷ εἰς τὰς πρακτικὰς ἐξετάσεις, διότι αὗται εἶναι ἀναπόφευκτοι, ἀλλὰ θὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ νὰ μὴ συμφωνήσω καὶ ὡς πρὸς τὴν ἄσκησιν παρά τινι δικηγόρῳ ὄχι ἀπολύτως, ἀλλὰ μετὰ τὴν ἔκδοσιν τοῦ διπλώματος, διότι δυστυχῶς εἰς τὴν Ἑλλάδα τὸ διάστημα μεταξὺ τῶν ἐγγράφων καὶ τῶν προφορικῶν ἐξετάσεων εἶναι πολλάκις 2 καὶ 3 ἔτη, καὶ νομίζω, ὅτι μεταξὺ τῶν δύω τούτων ἐξετάσεων εἶναι ἀρκετὴ ἡ ἐγγύησις, ἐὰν διανύσῃ τὴν παρά τινι δικηγόρῳ ἄσκησιν ἐπὶ ἓν ἔτος. Ὑποστηρίζω λοιπὸν τὴν γνώμην τοῦ κ. ὑπουργοῦ μὲ τὴν τροπολογίαν, ὅτι δὲν εἶναι ἀνάγκη ἡ ἄσκησις νὰ γείνῃ μετὰ τὴν ἔκδοσιν τοῦ διπλώματος, ἀλλὰ δύναται καὶ νὰ προηγηθῇ.

§54ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε πρόεδρε, αὐτὸ τὸ ὁποῖον ὑποστηρίζει ὁ κ. Δημητριάδης ὑπῆρχε μέχρι τοῦδε, ἀλλ’ ἦτο ψεῦδος· τώρα δὲ ἡ διάταξις τοῦ νόμου μᾶς ἐξασφαλίζει ἀπὸ τὸ πρᾶγμα, ὁ δὲ σκοπὸς τοῦ νόμου εἶναι νὰ μὴ εἰσέρχωνται εἰς τὰ δικαστήρια οἱ φοιτηταὶ οἱ ἐξελθόντες ἀπὸ τὰ πανεπιστήμια χωρὶς νὰ ἔχουν καμμίαν πρακτικήν.

§55ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἐγὼ, κύριε πρόεδρε, ὑποστηρίζω τὸ νομοσχέδιον. Μοὶ φαίνεται, ὅτι τὸ δίπλωμα εἶναι ὁ ἔλεγχος τῶν θεωρητικῶν γνώσεων, αἱ πρακτικαὶ δὲ ἐξετάσεις εἶναι ὁ ἔλεγχος τῆς κατόπιν πείρας· δὲν εἶναι δὲ δυνατὸν νὰ μείνωμεν εἰς τὸ ἐν ἰσχύϊ σύστημα, ά) διότι ἡ πεῖρα, διὰ νὰ ἦναι τελεία πρέπει νὰ ἄρχεται μετὰ τὸν ἐπιστημονικὸν ἔλεγχον, β) δὲ διότι ἐδιδάχθημεν μέχρι τοῦδε, ὅτι ὁ πρακτικὸς ἔλεγχος ἦτο ἰδανικός. Διὰ τοῦτο ἐγὼ θὰ ψηφίσω ὑπὲρ τοῦ νομοσχεδίου ὡς ἔχει.

§56Α. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Κύριοι, νὰ συμβιβάσωμεν καὶ τὰς δύω γνώμας. Οἱ φοιτηταὶ οἱ μέλλοντες νὰ ἐξετασθοῦν εἶναι πλεῖστοι καὶ διὰ νὰ ἔλθῃ ἡ σειρά των πρέπει νὰ παρέλθουν δύω καὶ τρία ἔτη, ὥστε μετὰ τὴν φοίτησιν ἐπὶ 4 ἔτη θὰ κάμουν καὶ ἄλλα τρία διὰ νὰ δώσουν ἐξετάσεις. Μέχρι τοῦδε ὅμως ὁ φοιτητὴς δὲν ἐξασκεῖται, διότι ὑπάρχει δυστυχῶς ἡ εὐκολία νὰ λαμβάνῃ τὴν ἀπόδειξιν τοῦ δικηγόρου ὅτι ὑπηρέτησε παρ’ αὐτῷ. Ἐπειδὴ ὅμως εἶναι ἀνάγκη ὁπωσδήποτε ἕνας νὰ ἐξασκηθῇ ἀφοῦ λάβῃ τὸ δίπλωμα, ἕν ἔτος εἶναι ὅμως πολύ, προτείνω νὰ τὸ περιορίσωμεν εἰς ἓξ μῆνας, καὶ οὕτω συμβιβάζονται αἱ γνῶμαι, διότι δὲν πρέπει νὰ ἤμεθα καὶ τυραννικοί.

§57ΖΕΓΓΕΛΗΣ. Ὑποστηρίζω τὴν τήρησιν τῶν πρακτικῶν ἐξετάσεων καὶ ἐκτιμῶ πολὺ τὸν λόγον τοῦ ἐξ Ἑρμιονίδος Βουλευτοῦ, φρονῶ ὅμως ὅτι τῷ ὄντι ὅπως καὶ σήμερον οὕτω καὶ εἰς τὸ μέλλον εἰκονικὴ θὰ ᾖναι ἡ διάταξις αὕτη, καὶ εἶναι λυπηρὸν νὰ ἐπιπροσθέσωμεν παράτασιν ἑνὸς ἔτους. Ὑπάρχει ἐν τῷ νομοσχεδίῳ ἡ πρόνοια ὅτι τότε μόνον δύναται νὰ θεωρηθῇ ὡς ἐπιτυχὼν κατὰ τὰς ἐξετάσεις ὅταν ὁ ἐξεταζόμενος λάβῃ τὸν βαθμὸν ἄριστα ἢ καλῶς, καὶ ἡ τοιαύτη πρόνοια εἶναι ἐπαρκὴς εἰς βεβαίωσιν, ὅτι ἠσκήθησαν καὶ πρακτικῶς οἱ ἐξεταζόμενοι· ἄλλως, ἐγὼ γνωρίζω πλείστους, οἱ ὁποῖοι μετὰ τὰς ἐγγράφους ἐξετάσεις ἀσκῶνται παρὰ δικηγόροις καὶ ἔχουν πρᾶξιν κρείττονα ἐκείνης τὴν ὁποίαν ζητεῖ ὁ ἐξ Ἑρμιονίδος βουλευτής. Ἐὰν τοὺς τοιούτους ὑποχρεώσητε νὰ παρέλθῃ καὶ ἕν ἔτος μετὰ τὴν ἀπόκτησιν τοῦ διπλώματος καὶ τότε νὰ γίνωνται δεκτοὶ εἰς ἐξέτασιν παρὰ τῇ δικαστικῇ Ἐπιτροπῇ, τοῦτο θὰ ᾖναι ἀδικώτατον καὶ ἄσκοπον. Κατὰ συνέπειαν νομίζω, ὅτι τὸ μὲν πρῶτον εἶναι ἀναγκαιότατον, τὸ δὲ δεύτερον πρέπει νὰ λείψῃ.

§58ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ. Ἡ διάταξις εἶναι σοφή· ἐὰν δὲ ζητῶμεν ὡς ἐγγύησιν τὴν πρακτικὴν ἐξέτασιν εἶναι ἄπορον πῶς ἀμφισβητεῖται ὅτι ἡ πρακτικὴ ἄσκησις πρέπει νὰ γίνεται μετὰ τὸ δίπλωμα, καὶ αὐτὴ μόνη δύναται νὰ μορφώσῃ ἀνθρώπους ἱκανούς. Δὲν ὠφελεῖ λοιπὸν τὸ ἐπιχείρημα ὅτι εἶναι δυνατὸν ὁ νέος αὐτὸς ν’ ἀσκηθῇ πρὸ τοῦ διπλώματος, διότι τοῦτο κατ’ οὐδὲν ὠφελεῖ. Κατὰ συνέπειαν φρονῶ, ὅτι πρέπει νὰ γείνῃ δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον.

§59ΜΑΥΡΟΜΑΡΑΣ. Ὁ σκοπὸς τοῦ νομοσχεδίου ἀπαιτεῖ μίαν ἐγγύησιν, διότι ἄνευ αὐτῆς εἶναι μάταιον νὰ νομοθετῆτε, ἐὰν δὲν ἐπιβάλετε μίαν κύρωσιν εἰς τὸν νόμον. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι ἑξάμηνος ἄσκησις εἶναι ἐπαρκής· ἀλλ’ οὔτε ἡ ἑξάμηνος εἶναι ἐπαρκής, οὔτε ἡ ἐνιαύσιος ἐνόσῳ δίδεται ἀπόλυτος ἐλευθερία εἰς τοὺς δικηγόρους νὰ δίδωσι πιστοποιητικά. Πρέπει νὰ βάλετε τὴν κύρωσιν ὅτι οἱ δικηγόροι τιμωροῦνται διὰ ψευδῆ πιστοποίησιν, διότι τότε ὁ νόμος θὰ ἔχῃ πραγματικὴν ἐφαρμογήν. Τί νομίζετε δὲ ὅτι εἶναι ἡ πρακτικὴ ἐξέτασις; ἡ ἐπιτροπὴ τῶν πρακτικῶν ἐξετάσεων κάμνει θεωρητικὴν ἐξέτασιν· ἐγὼ ὑπέστην αὐτὴν καί δὲν ἐξητάσθην πῶς γίνεται ἡ ἀγωγή, ἀλλὰ τί ἐστὶ ἀγωγή. Ἡ ἑξάμηνος προθεσμία ἀρκεῖ, ἀλλ’ ἀπαιτεῖται κύρωσις, νὰ ᾖναι πραγματικὴ καὶ οὐχὶ ἰδανικὴ ἡ πρακτικὴ ἐξάσκησις.

§60ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Δὲν ὑπάρχει παράδειγμα ἀποῤῥιφθέντος ὑπὸ τοῦ Ἀρείου Πάγου. Θέλομεν νὰ ἐπιβάλωμεν ἓν βάρος ἀφόρητον εἰς τοὺς νέους χωρὶς σκοπόν. Ἡ πρακτικὴ ἐν τῇ νομικῇ εἶναι μηδέν, δὲν πρέπει δὲ ἀπολύτως νὰ μιμώμεθα τί γίνεται ἐν Εὐρώπῃ, διότι αἱ πρακτικαὶ ἐξετάσεις ἔχουν ἐκεῖ ἄλλην ἀφορμὴν. Αἱ ἐπιστημονικαὶ ἐξετάσεις γίνονται οὐχὶ ἐνώπιον τοῦ κράτους ἀλλ’ ἐνώπιον τοῦ Σωματείου παρὰ τῷ ὁποίῳ σπουδάζει, δὲν ἔχουν δὲ οὐδεμίαν ἐπισημότητα, καὶ τὸ κράτος δὲν δύναται ν’ ἀναγνωρίσῃ δημόσιον ὑπηρέτην, ἐὰν αὐτὸ τὸ κράτος δὲν τὸν ὑποβάλῃ εἰς ἐξετάσεις. Ἐκεῖ τὰ πανεπιστήμια δὲν εἶναι ἀρχαὶ τοῦ κράτους, ἀλλὰ πρόσωπα ἀνεξάρτητα· ἐδῶ ὅμως τὸ Πανεπιστήμιον εἶναι ἀρχὴ εἰς τὴν ὁποίαν τὸ κράτος δύναται νὰ ἔχῃ πᾶσαν ἐμπιστοσύνην. Διὰ τοῦτο χωρὶς νὰ φιλονεικῶ τὴν ἀξίαν τῶν πρακτικῶν ἐξετάσεων μέχρι τινὸς ζυγίζω αὐτὴν μὲ τὴν ζημίαν, ἡ ὁποία γίνεται εἰς τοὺς φοιτητάς.

§61Θ. Α. ΖΑΪΜΗΣ. Κύριοι τὸ ζήτημα περὶ τῶν πρακτικῶν ἐξετάσεων συνεζητήθη ἀρκούντως, ὥστε νομίζω περιττὸν νὰ ἐπανέλθω· ὀφείλω ὅμως δύω λέξεις νὰ ὑποβάλω ὡς πρὸς τὴν τροπολογίαν τοῦ ἀξιοτίμου κύριον Μαυρομαρᾶ τοῦ νὰ τεθῇ κύρωσις, ἤτοι ποινικὴ διάταξις εἰς τὸν νόμον καθόσον ἀφορᾷ εἰς τοὺς δικηγόρους, τοὺς ἐκδίδοντας ψευδῆ πιστοποιητικά. Νομίζω, ὅτι εἶναι πολὺ ἄτοπον εἰς ἕκαστον νομοσχέδιον νὰ δημιουργοῦμεν καὶ ποινικὸν κώδικα· ἄλλως, ὁ κ. Μαυρομαρᾶς γινώσκει ὅτι ὑπάρχει διάταξις τοῦ ποινικοῦ νόμου τιμωροῦσα τοιαύτας ψευδεῖς πιστοποιήσεις. Ἐὰν δὲ ἔλθῃ ἐνώπιον τῶν δικαστηρίων ὑπόθεσις τοιαύτη καὶ ἡ νομολογία τῶν δικαστηρίων δὲν θελήσῃ νὰ ἐφαρμόσῃ τὴν διάταξιν ταύτην, προτιμῶ, κύριοι, τὴν νομολογίαν ταύτην παρὰ ἐντὸς ἑνὸς νομοσχεδίου περὶ προσόντων τῶν δικαστικῶν ὑπαλλήλων νὰ θέσωμεν ποινικὰς διατάξεις. Καθ’ ἑκάστην δὲν πράττομεν ἄλλο τι παρὰ ἐν παντὶ νομοθετήματι νὰ θέτωμεν ποινικὰς διατάξεις. Εἶναι, κύριοι, λυπηρὸν βεβαίως διὰ τὴν κατάστασίν μας τοῦτο, ἀλλὰ τοὐλάχιστον ἂς προσπαθῶμεν τὰς διατάξεις αὐτὰς νὰ τὰς παραδεχώμεθα ἐκεῖ ὅπου εἶναι ἀπολύτως ἀναγκαῖαι. Παρακαλῶ διὰ τοῦτο τὸν ἀξιότιμον Βουλευτὴν νὰ μὴ ἐπιμένῃ εἰς τὴν τροπολογίαν ταύτην.

§62Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Εἶμαι ἐναντίος ὅλων τῶν τροπολογιῶν τοῦ κ. Ῥοντήρη καὶ παραδέχομαι ἀπολύτως τὸ ὑπουργικὸν νομοσχέδιον. Δὲν εἶναι καιρὸς τώρα νὰ χάσωμεν τὸν καιρόν μας εἰς τοιαῦτα πράγματα· (ἱλαρότης).

§63ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ῥοντήρης ἐπρότεινε ά) νὰ λείψῃ ἡ πρακτικὴ ἐξέτασις καὶ βʹ) νὰ λείψῃ ἡ ἀπόδειξις ὅτι ἐγυμνάσθη παρὰ δικηγόρῳ ἐπὶ ἓν ἔτος. Ὁ κ. Ζέγγελης ἐπρότεινε νὰ διαγραφοῦν αἱ λέξεις «μετὰ τὴν ἔκδοσιν τοῦ διπλώματος»· ὁ δὲ κ. Δημητριάδης ἀντὶ τοῦ ἑνὸς ἔτους προτείνει ἓξ μῆνας.

§64ΡΑΛΛΗΣ. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης θὰ κάμῃ καλὰ νὰ ἐπιβάλῃ τοὺς διδάκτορας εἰς τοὺς δικηγόρους, διότι εἶναι ἀδύνατον νὰ εὕρουν οἱ διδάκτορες δικηγόρον διὰ νὰ κάμουν πρακτικὴν ἄσκησιν, διότι δυστυχῶς δὲν ἔχουν τὰ στοιχεῖα ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ ἔχουν. Ἢ θὰ φθάσωμεν λοιπὸν εἰς τὸ ἄτοπον τῶν ψευδῶν πιστοποιητικῶν ἢ εἰς τὸ ἄλλο νὰ μὴ δύνανται πλέον οἱ ἄνθρωποι νὰ ἐξασκήσουν τὸ ἐπάγγελμα τοῦ δικηγόρου. Ἡ λογικωτέρα τροπολογία εἶναι λοιπὸν ἡ τοῦ κ. Δημητριάδου.

§65ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Χωρίζω τὴν πρότασίν μου ὡς πρὸς τὰς πρακτικὰς ἐξετάσεις, ἐπειδὴ βλέπω ἐσχηματισμένην τὴν γνώμην τῆς Βουλῆς, ἀποσύρω αὐτήν· καθόσον δ’ ἀφορᾷ τὴν γύμνασιν παρὰ δικηγόρῳ ἐπιμένω ν’ ἀπαλειφθῇ τὴν τροπολογίαν μου δ’ αὐτὴν συγχωνεύω μετὰ τῆς τροπολογίας τοῦ κ. Ζέγγελη.

§66ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ζέγγελης προτείνει τὴν ἀπάλειψιν τῶν λέξεων «μετὰ τὴν ἔκδοσιν τοῦ διπλώματος»· οἱ παραδεχόμενοι τὴν τροπολογίαν ταύτην νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη. Ψηφοφορεῖται ἡ πρότασις τοῦ Δ. Δημητριάδη, ἀντὶ ἑνὸς ἔτους ἓξ μῆνας· οἱ παραδεχόμενοι αὐτὴν νὰ ἐγερθῶσι· (τὸ ἀποτέλεσμα ἀμφίβολον).

§67ΤΙΝΕΣ. Τὸ ἀντίστροφον.

§68ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ μὴ παραδεχόμενοι αὐτὴν νὰ ἐγερθῶσι· (τὸ ἀποτέλεσμα ἀμφίβολον).

§69ΤΙΝΕΣ. Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως. Ἐνταῦθα τελεῖται δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ψηφοφορία. Πρωτόκολλον ψηφοφορίας τῶν Βουλευτῶν Ἐπὶ τοῦ ἑξῆς ζητήματος· Παραδέχεται ἡ Βουλὴ νὰ περιορισθῇ ἡ παρὰ δικηγόρῳ ἐκγύμνασις εἰς 6 μῆνας μετὰ τὸ δίπλωμα, ναὶ ἢ ὄχι;

§70ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ τροπολογία ἀπεῤῥίφθη διὰ ψήφων 65 κατὰ 32, ἀρνηθέντος ἑνός. Ἡ ἐπιτροπὴ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν ὑπέβαλε τὴν ἔκθεσίν της περὶ τῆς συντάξεως τῶν Ἐπισκόπων, ὡσαύτως περὶ τῶν ὑποψηφίων Ἐπισκόπων· θέλουν τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. Τροπολογία ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 6 § 1.

§71ΡΙΚΑΚΗΣ. Κατὰ τὸν ὀργανισμὸν τῶν δικαστηρίων, διὰ νὰ γείνῃ τις δικηγόρος, ἀπαιτεῖται νὰ ἔχῃ ἡλικίαν ἐτῶν 25, κατὰ δὲ τὸ σημερινὸν νομοσχέδιον, διὰ νὰ γείνῃ τις εἰσαγγελεὺς, ἀπαιτεῖται νὰ ὑπηρετήσῃ τοὐλάχιστον 4 ἔτη ὡς δικηγόρος, καὶ νὰ ἔχῃ ἡλικίαν ἐτῶν 22. Ἐννοεῖται, ὅτι εἶναι πρᾶγμα ἀσυμβίβαστον· διὰ τοῦτο ἐνόμισα ἀναγκαῖον, διὰ νὰ ἤμεθα συνεπεῖς μὲ τὸ νομοσχέδιον, νὰ ἐλαττώσωμεν καὶ τὴν ἡλικίαν τοῦ δικηγόρου· καὶ ἑπομένως ἐθεώρησα καλὸν εἰς τὴν § 1 νὰ τεθῇ «διὰ νὰ γείνῃ δεκτὸς εἰς ἐξέτασιν πρέπει νὰ συμπληρώσῃ τὸ 21 ἔτος τῆς ἡλικίας κτλ.» καὶ οὕτως ὁ δικηγόρος μετὰ δύω τρία ἔτη νὰ γείνῃ εἰσαγγελεύς.

§72ΖΑΪΜΗΣ. Ἀποδέχομαι.

§73ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ψηφοφορεῖται ἡ 1 § τοῦ ἄρθρου 6 ὡς ἐτροπολογήθη. Οἱ παραδεχόμενοι νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται πολλοί). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη.

§74ΡΙΚΑΚΗΣ. Εἰς τὴν 2 §, κύριοι, τὸ νομοσχέδιον προβλέπον περὶ τῶν δικηγόρων ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι προβιβάζονται παρ’ ἐφέταις, δὲν περιωρίσθη μόνον νὰ προσδιορίσῃ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ παρὰ πρωτοδίκαις δικηγόρου, ἀλλὰ λέγει, «ἢ ὡς πάρεδρος πολυμελοῦς δικαστηρίου, πρωτοδίκης, ἀντεισαγγελεὺς ἢ εἰρηνοδίκης ἐπὶ 3 ἔτη»· ὅπως δὲ εἶναι ἐκπεφρασμένον, φαίνεται, ὅτι ὁ εἰρηνοδίκης μετὰ τριῶν ἐτῶν ὑπηρεσίαν δύναται νὰ γείνῃ δικηγόρος παρ’ ἐφέταις, πρᾶγμα, ὅπερ δὲν εἶναι φυσικόν· ὥστε ἐτροποποίησα τὸ ἄρθρον ὡς ἑξῆς· «οὐδεὶς προβιβάζεται δικηγόρος παρ’ ἐφέταις μὲν ἐὰν δὲν ὑπηρέτησεν ὡς δικηγόρος παρὰ πρωτοδίκαις», νὰ προστεθῇ «ἐπὶ τρία ἔτη ἢ ἂν ἔχῃ μὲν μικροτέραν δικηγορικὴν ὑπηρεσίαν, ἀλλ’ ὑπηρέτησεν ἐπὶ τρία ἔτη ὡς πρωτοδίκης, ὡς ἀντεισαγγελεὺς, ὡς πάρεδρος, ὡς εἰρηνοδίκης.

§75ΖΑΪΜΗΣ. Δέχομαι.

§76ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν 2 τροπολογίαν τοῦ κ. Ῥικάκη νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται πολλοί.) Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη.

§77ΡΙΚΑΚΗΣ. Κατὰ τὴν 6 § τοῦ ἄρθρου 6 παρατηρῶ, ὅτι ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι εἰς τὸ μέλλον θὰ γείνουν δικηγόροι, μετὰ τὸ πτυχίον πρέπει νὰ ὑπηρετήσουν παρὰ δικηγόρῳ· ἀλλὰ τὸ νομοσχέδιον κάμνει ἐξαίρεσιν δι’ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἔλαβον ἤδη πτυχίον, δὲν τοὺς ὑποβάλλει εἰς τὴν ὑποχρέωσιν τοῦ νὰ ἔχωσι τοὐλάχιστον ὑπηρεσίαν παρὰ δικηγόρῳ κατὰ τὸν ὀργανισμὸν τὸν ἤδη ἰσχύοντα· ἐθεώρησα λοιπὸν ἀναγκαῖον, διὰ νὰ μὴ θεωρηθῇ ὅτι δὲν εἶναι ἀναγκαῖον δι’ αὐτοὺς οὐδεμία πρακτικὴ ἐξάσκησις, νὰ προσθέσω ἐν τέλει τῆς παραγράφου 6 τὸ ἑξῆς· «ἀλλ’ ἐφαρμόζεται ὡς πρὸς τούτους τὸ ἄρθρον 5 τοῦ Β. Διατάγματος τῆς 27 Ἰουλίου 1836».

§78Θ. Α. ΖΑΪΜΗΣ. Ἡ παράγραφος 6 τοῦ ἄρθρου 6ου ἀπαλλάσσει τοὺς λαβόντας ἤδη πτυχίον Πανεπιστημίου καὶ μὴ εἰσέτι ὑποβληθέντας εἰς τὴν πρακτικὴν ἐξέτασιν, τοῦ νὰ ὑπηρετήσωσιν ἓν ἔτος, ἀφοῦ λάβουν τὸ δίπλωμά των, παρά τινι δικηγόρῳ· ἀλλὰ πρέπει νὰ φέρωσι μίαν ἀπόδειξιν, ὅτι ὑπηρέτησαν παρά τινι δικηγόρῳ, ἔστω καὶ πρὶν λάβωσι τὸ δίπλωμά των, ὅπως ὁρίζει τὸ ἄρθρον 5 τοῦ διατάγματος τοῦ 1836, τὸ ὁποῖον λέγει ὅτι, ἡ περὶ ἐξετάσεως αἴτησις δὲν θέλει εἶσθαι δεκτὴ, ἂν δὲν ἐπισυνάπτωνται ἐν αὐτῇ πρῶτον δίπλωμα καὶ δεύτερον ἀποδεικτικὸν τῆς παρὰ δικηγόρῳ τινὶ ἐνιαυσίου πράξεως· ὁ κ. Ῥικάκης ἀπαιτεῖ ὥστε ὁ ἔχων πτυχίον πανεπιστημίου μὴ ὑποβληθεὶς ὅμως μέχρι τοῦδε εἰς τὴν πρακτικὴν ἐξέτασιν νὰ ἔχῃ ἓν ἀποδεικτικόν, ὅτι ὑπηρέτησε παρά τινι δικηγόρῳ ὅπως ἐγίνετο μέχρι τοῦδε.

§79ΜΙΛΗΣΗΣ. Μὰ αὐτὸ ἐννοεῖται.

§80ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπόν.....

§81ΖΑΪΜΗΣ. Ὅταν τεθῇ ἡ ἐξήγησις αὕτη, κύριε πρόεδρε, εἰς τὰ πρακτικά, εἶναι περιττὴ ἡ ψηφοφορία.

§82ΜΙΛΗΣΗΣ. Μετὰ τὴν ἐξήγησιν τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης περιττὴ εἶναι ἡ τροπολογία· δεχόμεθα τὸ ἄρθρον.

§83ΣΑΚΕΛΛΑΡΟΠΟΥΛΟΣ. Πρὶν ἢ ἀποφανθῇ ἡ Βουλή, παρακαλῶ νὰ σχετισθῇ ἡ ἰδική μου τροπολογία μὲ τὴν προκειμένην, διότι εἶναι σχετικαί.— Ὁ κ. ὑπουργὸς ἐφάνη ἐπιεικὴς ἐπὶ τοῦ ἐδαφίου αὐτοῦ τοῦ τελευταίου καὶ ἔφερε τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ πρώτου νομοσχεδίου· ἡ ἐπιείκεια αὕτη ἐπεξετάθη μόνον εἰς τοὺς ἤδη ἔχοντας πτυχίον, οὐχὶ δὲ καὶ εἰς τοὺς δόντας τὰς γραπτὰς αὐτῶν ἐξετάσεις. Φρονῶ, ὅτι τοῦτο εἶναι ἄνισον καὶ ἄδικον διὰ τοὺς τελευταίους· παρακαλῶ τὸν κ. ὑπουργὸν ἂν τὸ νομίζῃ δίκαιον νὰ ἐπεκτείνῃ καὶ ἐπ’ αὐτοὺς τὴν ἐπιείκειάν του, καθόσον καὶ οἱ δόντες τὰς γραπτὰς αὐτῶν ἐξετάσεις ἐξησκήθησαν ἤδη παρὰ δικηγόρῳ κατὰ τοὺς κειμένους νόμους, καὶ οὕτως ἀπέκτησαν δικαιώματα, ἅτινα δὲν πρέπει νὰ προσβληθῶσι.

§84Θ. Α. ΖΑΪΜΗΣ. Εἶναι ἀληθές, ὅτι ἐτροποποίησα τὸ νομοσχέδιον ἐνδίδων εἰς παρατηρήσεις ἀξιοτίμων βουλευτῶν, οἱ ὁποῖοι τῷ ὄντι ἠθέλησαν νὰ φανῶσιν ἐπιεικεῖς πρὸς τοὺς φοιτητὰς ἐκείνους τοῦ πανεπιστημίου, οἱ ὁποῖοι ἔλαβον ἤδη τὸ πτυχίον των, ἀλλὰ δὲν ὑπεβλήθησαν ἔτι εἰς τὰς πρακτικὰς ἐξετάσεις· ἡ ἐπιείκεια αὕτη εἶναι δικαιολογημένη, διότι οἱ νέοι οὗτοι δὲν ἐγνώριζον, ὅτι μετ’ ὀλίγον θέλει τεθῆ εἰς ἐνέργειαν ὁ νόμος αὐτός· ἑπομένως ἔπρεπε νὰ γίνῃ διάκρισίς τις ὡς πρὸς αὐτούς, οἱ ὁποῖοι τελευταῖον εἶχον λάβει τὸ πτυχίον καὶ δὲν ἠδυνήθησαν νὰ δώσωσι τὰς πρακτικὰς αὐτῶν ἐξετάσεις· ἀλλ’ ὅ,τι ζητεῖ ὁ κ. Σακελλαρόπουλος δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γείνῃ δεκτόν, διότι πρόκειται περὶ ἐκείνων οἵτινες διῆλθον μὲν μέρος τῶν ἐξετάσεων, ἀλλὰ δὲν ἔλαβον δίπλωμα, ὥστε δὲν ἠμποροῦμεν νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν αὐτοὺς οἱ ὁποῖοι εἶναι ἡμιπτυχιοῦχοι.

§85ΤΙΝΕΣ. Δὲν εἶναι τίποτε.

§86Θ. Α. ΖΑΪΜΗΣ. Ἡ διάταξις αὐτὴ ἀνατρέπει τὴν κυριωτέραν βάσιν τοῦ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον καὶ διὰ τὸν δικηγόρον καὶ διὰ τὸν δικαστὴν ἀπαιτεῖ δίπλωμα· ἐννοεῖτε, ὅτι, ὅταν παραδεχθῆτε αὐτὴν τὴν διάταξιν, τότε ἀνατρέπονται ὅλαι αἱ διατάξεις περὶ διπλώματος.

§87ΣΑΚΕΛΛΑΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ κ. ὑπουργὸς φρονῶ, ὅτι δὲν ἔχει δίκαιον, καθόσον οὐδεμίαν σχέσιν ἔχει τὸ παρὸν ἐδάφιον μὲ τὰ ἐπίλοιπα ἄρθρα καὶ ἐδάφια τοῦ νομοσχεδίου· δὲν θεωρεῖ δὲ ἄδικον ἂν μετὰ τὴν δημοσίευσιν τοῦ νόμου αὐτοῦ μίαν ἡμέραν, ἤτοι τὴν ἑπομένην τῆς δημοσιεύσεώς του, ἂν δώσῃ εἷς φοιτητὴς τὰς προφορικάς του ἐξετάσεις καὶ κηρυχθῇ διδάκτωρ, δὲν εἶναι ἄδικον λέγω, αὐτὸ, κύριοι, διὰ μίαν ἡμέραν νὰ ὑποχρεωθῇ δι’ ἓν ἔτος; Λοιπόν, ἐπειδὴ ἡ Βουλὴ δὲν δύναται ὡς παρατηρῶ, νὰ ἐκφράσῃ τὴν γνώμην της ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ ἀντικειμένου, καί τοι φρονεῖ ὅτι τοῦτο εἶναι ὀρθὸν καὶ δίκαιον, καὶ τοῦτο διότι ἐπιμένει ὁ κ. ὑπουργός, οὐδὲν ἄλλο ὑπολείπεται, ἢ νὰ παρακαλέσω τὸν κύριον ὑπουργὸν καὶ εἰς αὐτὸν ἀποτείνομαι· ἂν δὲ ὁ κ. ὑπουργὸς ἐπιμένῃ, παραιτοῦμαι τῆς τροπολογίας μου.

§88ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Τὴν υἱοθετῶ ἐγώ· κάμνομεν, κύριοι, ἐξαιρέσεις διὰ τοὺς μὲν καὶ ἀποκλείομεν τοὺς δέ· δὲν ἔχω κἀνὲν συμφέρον, κύριοι, δὲν εἶμαι ἐξ ἐκείνων οἱ ὁποῖοι .........

§89ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀφήσατε τὰ προοίμια.

§90ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Ὄχι, θὰ ὁμιλήσω μὲ προοίμια· δὲν εἶμαι ἐξ ἐκείνων οἱ ὁποῖοι θὰ παρακαλέσουν τὸν ὑπουργὸν διὰ νὰ θέσῃ τὴν διάταξιν αὐτήν, διότι δὲν ἔχω κανένα νὰ ὑποστηρίξω ἐκ τῶν δόντων ἐξετάσεις γραπτάς· λέγω ὅμως, ὅτι ἡ διάταξις, ἡ ὁποία ἐτέθη, ἂν δὲν ἐπεκταθῇ καὶ εἰς τοὺς ὑπὸ ἐξέτασιν διατελοῦντας εἶναι μεροληπτική, διότι δίδετε προνόμιον εἰς τὸν λαβόντα σήμερον τὸ πτυχίον του καὶ ἀποκλείεται ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος θὰ τὸ λάβῃ αὔριον· ποία διαφορὰ μεταξὺ τοῦ πρώτου καὶ τοῦ δευτέρου;

§91ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ἠκούσατε τὴν τροπολογίαν τοῦ κ. Σακελλαροπούλου τὴν ὁποίαν υἱοθέτησε ὁ κ. Κατσικαπῆς· οἱ παραδεχόμενοι αὐτὴν νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη.

§92ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Εἶναι ἓν ἐδάφιον ἐδῶ, λέγον· «ὁ ἀριθμὸς τῶν δικηγόρων δὲν δύναται νὰ περιορισθῇ, οὔτε δύναται νὰ μετατεθῇ τις ἄνευ τῆς συναινέσεώς του.» Εἶμαι σύμφωνος καθόσον ἀφορᾷ τὰ λοιπὰ δικαστήρια, ἀλλὰ νομίζω ὅτι δύναται νὰ γείνῃ μία ἐξαίρεσις καθόσον ἀφορᾷ τὸν Ἄρειον Πάγον, νὰ ᾖναι ὁ ἀριθμὸς περιωρισμένος. Εἰς τὸν Ἄρειον Πάγον παρετηρήθη ὅτι δὲν ὑπάρχει ἐνημερότης ἕνεκα τῆς μεγάλης πληθύος τῶν παραλόγων ἀναιρέσεων, ἃς διατυπώνει ἡ ἀπειρία καὶ ἡ ἀμάθεια. Πρεσβεύω ὅτι οἱ παρὰ τῷ Ἀρείῳ Πάγῳ δικηγόροι πρέπει νὰ ᾖναι juris consulti καὶ τότε δύναται νὰ βαδίσῃ ἐνημέρως. Διὰ τοῦτο λοιπὸν φρονῶ, ὅτι πρέπει νὰ περιορισθῇ ὁ ἀριθμός.

§93ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ῥοντήρης ἠκούσατε τί ἐπρότεινεν. Οἱ παραδεχόμενοι παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον, ὅπως ἐτροποποιήθη, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη.

§94ΡΟΥΦΟΣ. Κύριε πρόεδρε, μίαν παράκλησιν ἔχω ν’ ἀποτείνω εἰς τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης. Ὁ κύριος ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης θὰ ἐμελέτησε καὶ τοὺς νόμους τῶν ἄλλων ἐθνῶν περὶ προσόντων καὶ πάντα τὰ ἀφορῶντα τὴν βελτίωσιν τοῦ δικηγορικοῦ κλάδου. Ἤθελον λοιπὸν παρακαλέσει ἐπὶ τῇ βάσει τῶν στοιχείων, ἅτινα συνήλεξαν, ὅπως συστηθῇ δικηγορικὸς σύλλογος διὰ νόμου, διότι ὁ τοιοῦτος μεγάλην ἐξασκεῖ ἐπιῤῥοὴν ἐπὶ τῆς βελτιώσεως τοῦ κλάδου τούτου.

§95Θ. Α. ΖΑΪΜΗΣ. Εἶναι ἀληθές, ὅτι εἰς τὴν Γαλλίαν καὶ ἄλλα τῆς Εὐρώπης μέρη οἱ Σύλλογοι τῶν δικηγόρων εἰσὶν κανονισμένοι, ἔχουν τὰ πειθαρχικὰ συμβούλιά των κτλ., ἀλλὰ τοῦτο δὲν εἶναι ἀντικείμενον νομοσχεδίου περὶ προσόντων, ὁποῖον εἶναι τὸ παρόν. Ἡ γνώμη τοῦ κυρίου Ῥούφου εἶναι τῷ ὄντι ὀρθή, καὶ θέλω μελετήσει τὸ ζήτημα ἀκριβέστερον ἂν ᾖναι δυνατὸν νὰ ἐφαρμοσθῶσιν οἱ κανονισμοὶ αὐτοὶ καὶ παρ’ ἡμῖν. Εἰς τὴν μελέτην αὐτὴν εὗρον πολλὰς δυσκολίας, διότι δὲν εἶναι εὔκολον νὰ μεταφυτευθῇ ὀργανισμός τις, ὅστις ὑφίσταται εἰς ἄλλα μέρη· διότι ἐκεῖ στηρίζεται εἰς παρελθὸν πολὺ ἐκτεταμένον, εἰς παραδόσεις καὶ ἕξεις. Δὲν λέγω ὅτι ὑπάρχουσιν ἀνυπέρβλητα προσκόμματα, ἀλλ’ ὅτι ὑπάρχουσι δυσκολίαι. Ἐὰν δυνηθῶ νὰ ἐξομαλύνω τὰς δυσκολίας αὐτάς, αἵτινες παρουσιάζονται ἐν τῇ διανοίᾳ μου, θέλω φέρει τὸ νομοσχέδιον, ἀλλὰ δὲν τὸ ὑπόσχομαι. Ἐκτὸς τῶν δύω νομοσχεδίων, ἅτινα ἤδη εἰσὶ κατατεθειμένα, πρέπει νὰ παρουσιάσω νομοσχέδιον περὶ ἐνόρκων, ὅπερ εἶναι λίαν κατεπεῖγον, ἀλλὰ τὸ ὁποῖον παρουσιάζει δύω μεγάλας δυσκολίας, ά. τὴν σύνταξιν τῶν καταλόγων, καὶ βʹ. τὴν ἐκλογὴν τῶν ἐνόρκων· πρὸ παντὸς ἄλλου θεωρῶ τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ ἀναγκαῖον· ἐὰν δὲ λάβω καιρὸν νὰ ἐνασχοληθῶ εἰς τὸ νομοσχέδιον, ὅπερ ἐπροκάλεσεν ὁ κ. Ῥοῦφος, θέλω τὸ πράξει, ἀλλ’ ὑπόσχεσιν δὲν δύναμαι νὰ δώσω.

§96ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει). Ἄρθρον 7.

§97ΠΑΠΠΑΛΕΟΝΑΡΔΟΣ. Ὁ δικαιολογητικὸς λόγος, ὅστις προὐκάλεσε τὴν διάταξιν τῆς 4 παραγράφου τοῦ ἄρθρ. 1 τοῦ νομοσχεδίου, εἶναι, ὅτι περιβάλλει τοὺς γραμματεῖς τῶν εἰρηνοδικείων μὲ τὰ καθήκοντα τῶν παρέδρων. Ἀφοῦ δὲ ἤδη χορηγοῦμεν εἰς τοὺς συμβολαιογράφους τὸ δικαίωμα ν’ ἀντικαθιστῶσι τοὺς παρέδρους πρέπει νὰ ὑπαχθῶσι καὶ οὗτοι εἰς τὸν νόμον περὶ ἐντοπίων.

§98Θ. Α. ΖΑΪΜΗΣ. Τὸ ζήτημα τῶν παρέδρων παρὰ τοῖς δικαστηρίοις εἶναι ζήτημα σπουδαιότατον συναπτόμενον μὲ τὴν καλὴν διανομὴν τῆς δικαιοσύνης ἐν Ἑλλάδι. Καὶ τὸ πνεῦμα τῆς Βουλῆς ἄλλοτε ἐξεδηλώθη καὶ ἡ πρόθεσις τῆς Κυβερνήσεως ἐφάνη νὰ καταργηθοῦν, ἐὰν εἶναι δυνατόν, οἱ πάρεδροι καὶ διορισθῶσι δικαστικοὶ ὑπάλληλοι καθ’ ὅλους τοὺς βαθμοὺς τῆς δικαιοδοσίας· ἡ Βουλὴ δὲ ἀπεδέχθη τὴν κατάργησιν τῶν παρέδρων παρὰ τῷ Ἀρείῳ Πάγῳ. Τὴν ἀρχὴν αὐτὴν πρέπει νὰ ἐφαρμόσωμεν, νομίζω, καὶ εἰς τὰ λοιπὰ δικαστήρια. Ἀλλὰ ἐφαρμογὴ τοιαύτη δύναται νὰ φέρῃ αὔξησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ, σήμερον δὲ δὲν εἶναι καιρὸς αὐξήσεως τῶν ἐξόδων τοῦ κράτους. Ἑπομένως, ὅταν δὲν δυνάμεθα νὰ προβῶμεν εἰς νομοθέτησιν διατάξεων τοιούτων, αἱ ὁποῖαι νὰ ἐπιβαρύνουν τὸν προϋπολογισμόν, πρέπει νὰ προσπαθήσωμεν νὰ εὕρωμεν τὸ ὀλιγώτερον κακόν. Οἱ πάρεδροι τῶν εἰρηνοδικείων, τὸ γνωρίζετε κάλλιστα, κύριοι, ὅτι κατέστησαν πληγὴ τῆς δικαιοσύνης. Περὶ τούτου εἶσθαι σύμφωνοι ἅπαντες καὶ διὰ τοῦτο πολλάκις ἐγένετο λόγος περὶ αὐτοῦ εἰς διαφόρους περιστάσεις. Ἡ ἀρχικὴ ἰδέα ἦτον νὰ ἀναπληρῶνται πάντες οἱ εἰρηνοδίκαι ὄχι μόνον οἱ τῆς τρίτης καὶ τετάρτης τάξεως, ὅπου δὲν ὑπάρχουν συμβολαιογράφοι, ἀλλὰ πάντες οἱ εἰρηνοδίκαι παρὰ τῶν γραμματέων, ἀλλὰ τὴν διάταξιν ταύτην δὲν ἠδυνάμην νὰ τὴν ἀποδεχθῶ διότι τότε ἠθέλομεν μεταβάλει ὅλον τὸν ὀργανισμὸν τῶν εἰρηνοδικείων· οἰκονομικοὶ δὲ λόγοι παρεκώλυσαν τὴν τοιαύτην μεταῤῥύθμισιν. Οὕτως ἐχόντων τῶν πραγμάτων, ἐσκέφθην πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ἐκλείψωσιν οἱ πάρεδροι αὐτοί· ἐνόμισα δὲ, ὅτι ἦτο δυνατὸν, νὰ καταργηθῶσιν οἱ πάρεδροι καὶ νὰ ἀναπληρωθῶσιν ὑπὸ τῶν συμβολαιογράφων· διότι οἱ συμβολαιογράφοι κατὰ τὴν γνώμην μου χορηγοῦν περισσοτέρας ἐγγυήσεις παρὰ οἱ πάρεδροι· μάλιστα κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ νομοσχεδίου, ὅπου ὑπάρχουν πολλοὶ συμβολαιογράφοι, πάρεδροι θὰ ᾖναι οἱ ἀρχαιότεροι, ὥστε δὲν πρόκειται νὰ διορισθῶσι παρὰ τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας. Τὸ σύστημα δὲ τοῦτο βεβαίως, κύριοι, δὲν εἶναι σύστημα ἀνεπίδεκτον προσβολῆς ἀλλ’ ἐλλείψει καλλιτέρου, καὶ διὰ νὰ ἀποφύγωμεν τοὺς παρέδρους ἐνόμισα ἐπὶ τοῦ παρόντος τοὐλάχιστον, ὅτι τοῦτο δύναται νὰ φέρῃ μικρὰν, ἂν οὐχὶ τελείαν, βελτίωσιν. Ἡ πρότασις τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ κυρίου Παπαλεονάρδου ἀνατρέπει ἄρδην τὸ νομοσχέδιον, διότι κατ’ αὐτὴν οἱ συμβολαιογράφοι δὲν πρέπει νὰ ᾖναι ἐντόπιοι. Ἀλλ’ ὅλοι οἱ συμβολαιογράφοι εἶναι ἐντόπιοι καὶ δὲν γνωρίζω, ἐὰν μεταξὺ τῶν τετρακοσίων συμβολαιογράφων, οἱ ὁποῖοι ὑπάρχουν καθ’ ὅλον τὸ κράτος, εἶναι δέκα ἢ εἴκοσι μὴ ἐντόπιοι· ὥστε ἐὰν θελήσητε νὰ ἐφαρμόσητε καὶ ἐπὶ τῶν συμβολαιογράφων τὸν νόμον περὶ μὴ ἐντοπίων ὑπαλλήλων, τότε πάρεδροι δὲν θὰ ὑπάρχουν καὶ τὸ νομοσχέδιον δὲν ἠμπορεῖ νὰ πραγματοποιηθῇ. Ὅπου, κύριοι, ὑπάρχουσι δικηγόροι, ἐννοεῖται, ὅτι πρέπει νὰ προτιμηθῶσιν οὗτοι διοριζόμενοι κατὰ τὸ ἄρθρον ὄγδοον κατὰ πρότασιν ὁλοκλήρου τοῦ δικαστηρίου καὶ οὐχὶ τοῦ εἰσαγγελέως, ὥστε ὑπάρχει μεγάλη ἐγγύησις. Δι’ αὐτοὺς τοὺς λόγους παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ ἐπιψηφίσῃ τὸ νομοσχέδιον ὅπως ἔχει.

§99ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Ὁ κ. Σοῦτσος καί τινες συνάδελφοι ἔκαμον μίαν πρότασιν. Ἐὰν ἐνόμιζον, ὅτι θὰ ἐγίνετο δεκτὴ, τότε θὰ ἐπεθύμουν μαζῆ μὲ τὸ ὑπὸ συζήτησιν ἄρθρον νὰ συζητηθῇ καὶ ἡ πρότασις τοῦ κ. Σούτσου, διότι ἂν γείνῃ ἀποδεκτὴ ἡ πρότασις αὕτη δὲν μεταβάλλεται διόλου τὸ πρᾶγμα· ἔχομεν τὰ ἴδια πρόσωπα μὲ τὴν ἀλλαγὴν τῶν ὀνομάτων.

§100Ν. ΣΟΥΤΣΟΣ. Ἡ πρότασις τὴν ὁποίαν ὑπέβαλον μετ’ ἐμοῦ καὶ ἄλλοι βουλευταὶ ἀνεγνώσθη. Πρόκειται νὰ ἀπολυθῶσι διακόσιοι εἴκοσι συμβολαιογράφοι κατὰ τὸν νόμον αὐτὸν, καὶ διὰ τοῦτο προεβάλομεν αἱ θέσεις αὗται νὰ μὴ καταργηθῶσι, ἀλλ’ ἐφόσον ἐκλείπει τις τότε νὰ καταργῆται καὶ ἡ θέσις.

§101ΠΑΠΠΑΛΕΟΝΑΡΔΟΣ. Διατί νὰ μὴ γείνῃ τοῦτο καὶ διὰ τοὺς συμβολαιογράφους;

§102ΜΙΛΗΣΗΣ. Κύριε πρόεδρε. Εἶναι τῷ ὄντι λυπηρὸν μετὰ τεσσαράκοντα τριῶν ὅλων ἐτῶν βίον ἐλεύθερον νὰ ἀναγκαζώμεθα ἡμεῖς αὐτοὶ νὰ καταργήσωμεν δικαίωμα, τὸ ὁποῖον καθιέρωσε ξένη ἀρχὴ, ἡ ἀντιβασιλεία, ἐκ τῆς ὀρθῆς ἰδέας, ὅτι εἰς τὸν κατώτερον βαθμὸν τῆς ἀπονομῆς τῆς δικαιοσύνης πρέπει πρὸ πάντων νὰ κατισχύῃ τὸ στοιχεῖον τοῦ λαοῦ, διὸ καὶ ἔταξεν εἰς τὰ εἰρηνοδικεῖα παρέδρους ἐκ τοῦ λαοῦ. Αὕτη εἶναι μία ἐκ τῶν πολλῶν ἀποδείξεων, μαρτυροῦσα ὁποίαν πραγματικὴν πρόοδον ἐκάμομεν ὑπὸ ἔποψιν πολιτικὴν ἅμα καὶ κοινωνικήν. Ταῦτα λέγων, δὲν προτίθεμαι κύριε πρόεδρε, νὰ πολεμήσω τὸ νομοσχέδιον, διότι καὶ ἐγὼ αὐτὸς ἐκ τῆς ἀμέσου πείρας γινώσκω ὁποῖα ἀτοπήματα, ὁποῖα σκάνδαλα προέκυψαν ἐκ τῆς χρήσεως αὐτοῦ τοῦ καθ’ ἑαυτὸ πολυτίμου δικαιώματος. Ἂς μοὶ συγχωρηθῇ ὅμως νὰ παρατηρήσω ὅτι ἀμφιβάλλω πολὺ ἂν τὸ προτεινόμενον μέσον θεραπείας εἶναι πρόσφορον. Τί τάχα θὰ κερδήσωμεν, ἐὰν καταργήσωμεν τοὺς παρέδρους, διὰ τὸν λόγον ὅτι εἶναι ἐντόπιοι, ἀφοῦ ἀναθέτομεν εἰς ἐπίσης ἐντόπιον τὴν ἀπονομὴν τῆς δικαιοσύνης τοῦ λαοῦ, εἰς τὸν συμβολαιογράφον; Τὰ προσόντα, τὰ ὁποῖα μοὶ προβάλλουν, ἠμποροῦν νὰ μᾶς ἐξασφαλίσωσι διὰ τὴν ἱκανότητα· ἀλλὰ δύνανται νὰ μᾶς ἐξασφαλίσωσι καὶ διὰ τὴν ἠθικότητα καὶ ἀμεροληψίαν; Καὶ περὶ τούτου πρόκειται, αὐτὸ πρέπει κυρίως νὰ ἐξετάσητε, διότι ὄχι ἐκ τῆς ἀνικανότητος ὅσον ἐκ τῆς μεροληψίας, ἐκ τοῦ ἐμπαθοῦς φατριασμοῦ τῶν παρέδρων προῆλθον τὰ πλεῖστα ἀτοπήματα, ὧν ζητοῦμεν τὴν ἀποφυγήν. Ὁ συμβολαιογράφος, ἐντόπιος ὤν, θὰ ᾖναι τάχα ἀπηλλαγμένος τῶν ἐπιτοπίων παθῶν; Δὲν τὸ πιστεύω, φοβοῦμαι δὲ μᾶλλον ὅτι διὰ τοῦ μέτρου τῆς θεραπείας, τὸ ὁποῖον εἰσάγει τὸ νομοσχέδιον, θὰ αὐξήσωμεν τὸ κακόν, ἀντὶ νὰ τὸ ἐξαλείψωμεν, καὶ διὰ τοῦτο ἀποκλίνω πρὸς τὴν πρότασιν τοῦ ἐξ Αἰγίνης ἀξιοτίμου βουλευτοῦ. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι τὸ μέτρον, ὅπερ προτείνει, εἶναι σκληρόν, ἀλλ’ ἀφοῦ ἅπαξ παραδέχθημεν τὴν ἀρχὴν, πρέπει νὰ τὴν παραδεχθῶμεν μὲ ὅλας αὐτῆς τὰς συνεπείας. Θέλομεν νὰ προφυλάξωμεν τὴν κοινωνίαν ἀπὸ τῆς ἐπηρείας τῶν ἐντοπίων παθῶν, καὶ αὐτὸ μᾶς ἔκαμε νὰ μὴ δεχθῶμεν γραμματεῖς τῶν εἰρηνοδικείων ἐντοπίους. Πολὺ καλά, ἀλλὰ διὰ τὸν αὐτὸν καὶ μείζονα ἔτι λόγον δὲν πρέπει νὰ δεχθῶμεν ἐντόπιον δικαστήν. Τί θὰ γείνῃ, μὲ λέγουν, ἐὰν δὲν ἐπιτρέψωμεν εἰς ἐντοπίους νὰ ἀσκῶσι τὰ καθήκοντα συμβολαιογράφου; ὅ,τι θὰ γείνῃ καὶ διὰ τοὺς γραμματεῖς τῶν εἰρηνοδικείων. Οἱ συμβολαιογράφοι μάλιστα ἔχουν ἀποδοχὰς πολὺ μεγαλειτέρας παρὰ τοὺς γραμματεῖς τῶν εἰρηνοδικείων. Δὲν πιστεύω νὰ ὑπάρχῃ συμβολαιογράφος, ὁ ὁποῖος νὰ μὴ ἀπολαμβάνῃ τοὐλάχιστον 80 δραχ. κατὰ μῆνα· ἂν πλανῶμαι, προτιμότερον νὰ καταργηθῇ τοιοῦτον συμβολαιογραφεῖον, διότι εἰς τὸν συμβολαιογράφον ὁ νόμος ἀναθέτει σοβαρὰ καθήκοντα, καὶ δὲν πρέπει νὰ γίνηται τοιοῦτος ὅστις δήποτε, κύπτων ὑπὸ τὸ βάρος τῆς ἀνάγκης. Λοιπὸν περιορίσατε τὸν ἀριθμὸν τῶν συμβολαιογράφων, ὥστε νὰ ἀπολαμβάνουν τὸ ὀλιγώτερον 80 δραχ. κατὰ μῆνα ἕκαστος, καὶ τότε εὐκολώτατα δύναταί τις νὰ διορισθῇ εἰς οἱονδήποτε μέρος τοῦ κράτους συμβολαιογράφος. Ἐὰν ἀντὶ τούτου ἐπιμείνετε εἰς τοὺς ἐντοπίους συμβολαιογράφους, σᾶς προλέγω ὅτι θὰ ἔχωμεν τὰς αὐτὰς παρεκτροπὰς, ἃς καὶ πρότερον, ἴσως δὲ καὶ χείρονας.

§103Δ. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Κύριοι, νομίζω, ὅτι δὲν πρέπει νὰ ζητῶμεν ποτὲ τὰ ἄκρα. Δὲν συμφωνῶ μετὰ τοῦ κυρίου Μίληση διὰ τὸν ἑξῆς λόγον. Οἱ συμβολαιογράφοι θὰ διορίζωνται πάρεδροι· ἀλλὰ ποῦ ὑπάρχουσι σήμερον συμβολαιογράφοι; εἰς τὰς πρωτευούσας τῶν ἐπαρχιῶν· σπανίως δὲ εἰς ἕνα δῆμον εἶναι συμβολαιογράφος. Ἡ ἐπαρχία τῆς Εὐρυτανίας εἶναι μία ἐκ τῶν μεγαλειτέρων ἐπαρχιῶν τοῦ κράτους καὶ ἕνα μόνον τοιοῦτον συμβολαιογράφον ἔχει. Κατὰ τὸ μέτρον τὸ ὁποῖον ὁ κύριος ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης προτίθεται μετ’ ὀλίγον νὰ καταργηθοῦν μερικὰ συμβολαιογραφεῖα, συμβολαιογραφεῖα δὲν πρόκειται νὰ ἔχωμεν παρὰ εἰς τὰς πρωτευούσας τῶν ἐπαρχιῶν, ὥστε δὲν βλέπω εἰς τί βλάπτει νὰ ᾖναι ὁ συμβολαιογράφος ἐντόπιος. Διατί δὲν βλάπτει; Διότι εἰς τὰς πρωτευούσας ὑπάρχει ἀνάπτυξις καὶ δὲν εἶναι φόβος νὰ φατριάσῃ ὁ συμβολαιογράφος, διότι ἐπιβλέπεται· εἶναι πολλοὶ δικηγόροι ἐκεῖ καὶ πολλοὶ ἄλλοι ἀναπτυγμένοι. Ποῦ ὑπάρχει ὁ φόβος ὁ πολύς; Ὑπάρχει εἰς τὰ εἰρηνοδικεῖα τῆς τετάρτης καὶ τῆς τρίτης τάξεως, εἰς τὰ ἀπόκεντρα μέρη, ἀλλὰ καὶ ἐκεῖ θὰ ᾖναι οἱ γραμματεῖς, οἱ ὁποῖοι θὰ ᾖναι ξένοι, ὁ δὲ συμβολαιογράφος, ὁ ὁποῖος θὰ ᾖναι ἐντόπιος, κατ’ ἐξαίρεσιν θὰ λαμβάνῃ μέρος. Ἑπομένως ὁ φόβος εἶναι ὀλίγος, καὶ δὲν πρέπει νὰ πέσωμεν εἰς τὸ ἕτερον ἄκρον.

§104Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ὁ περὶ ἐντοπίων νόμος πρέπει νὰ πέσῃ.

§105Δ. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Κατ’ ἐμὲ αὐτὸς εἶναι ὁ σωτηριωδέστερος νόμος, ὁ ὁποῖος ἔγινε.

§106Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ὁ νόμος περὶ ἐντοπίων πρέπει νὰ πέσῃ, διότι ἔφερε ἀποτελέσματα, τὰ ὁποῖα εἶναι ἐπιβλαβέστατα.

§107ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ἐγὼ καὶ ἐπὶ τῆς συζητήσεως τῶν ἐντοπίων γραμματέων ἐξέφρασα τὴν ἰδέαν μου καὶ ἤδη διὰ τοὺς λόγους τοὺς ὁποίους θέλω ἐκθέσει, λέγω, ὅτι εἶμαι ἐναντίος τῆς προτάσεως τοῦ ἐξ Αἰγίνης βουλευτοῦ. Ἀμφότεροι οἱ συνάδελφοι οὗτοι ἐζήτησαν ὅπως οἱ συμβολαιογράφοι μὴ ὦσιν ἐντόπιοι. Τοῦτο μοὶ φαίνεται ὅλως ἀδύνατον· πρῶτον, διότι ὅπως κατηρτίσθη τὸ νομοσχέδιον τὰ ἀπαιτούμενα προσόντα ἀπὸ τοὺς συμβολαιογράφους εἶναι ἱκανὰ, ὅπως βεβαιώσωσιν ἡμᾶς, ὅτι δὲν θὰ ᾖναι τὰ ὄργανα τῶν φατριῶν, οὐδὲ θὰ κατασταθῶσι τόσον τυφλοί, ὥστε νὰ παραβιάζωσιν αὐτοὶ τοὺς νόμους. Ἐκτὸς τούτου ὡς γνωρίζει ἡ Βουλὴ, οἱ συμβολαιογράφοι κατὰ τὸν ὀργανισμὸν τῶν δικαστηρίων ὀφείλουν ἐν ἀρχῇ πάσης συμβολαιογραφικῆς των πράξεως νὰ βεβαιῶσι τὴν ταυτότητα τῶν συμβαλλομένων. Ἑπομένως πῶς εἶναι δυνατὸν ξένοι συμβολαιογράφοι νὰ βεβαιῶσι τὸ τοιοῦτον; Ἄν δεχθῶμεν τὴν τροπολογίαν, τὴν ὁποίαν προτείνουν οἱ ἀξιότιμοι βουλευταί, θὰ ἐμβάλωμεν τὸ πρᾶγμα εἰς κυκεῶνα. Προτείνω λοιπὸν νὰ γείνῃ δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον ὡς ἔχει.

§108ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Νομίζω, ὅτι εἶναι δύσκολον, ἵνα μὴ εἴπω ἀδύνατον, νὰ μὴ ᾖναι οἱ συμβολαιογράφοι ἐντόπιοι. Πρέπει νὰ ᾖναι ἐντόπιοι καὶ διότι βεβαιοῦσι τὴν ταυτότητα τῶν συμβαλλομένων καὶ διὰ τῆς ἀποκαταστάσεως αὑτῶν ἐν τῷ τόπῳ παρέχουσιν ἐχέγγυα τοῖς συμβαλλομένοις διὰ τὰς παρακαταθήκας, ἃς λαμβάνουσι, καὶ διότι καὶ αὐτὸς ὁ προσωπικὸς αὐτῶν χαρακτὴρ πρέπει νὰ ᾖναι γνωστὸς τοῖς συμβαλλομένοις, διότι εἶναι, οὕτως εἰπεῖν, πνευματικὸς πατὴρ, καὶ διότι δὲν δύνανται νὰ ζήσωσιν οἱ συμβολαιογράφοι μετατιθέμενοι ἀπὸ ἓν μέρος εἰς ἕτερον. Οὐχ ἧττον ὅμως παραδέχομαι, ὅτι ἀναδεικνύοντες τοὺς συμβολαιογράφους εἰς παρέδρους τῶν εἰρηνοδικείων εἰσάγομεν τὸ κακὸν, τὸ ὁποῖον θέλομεν νὰ ἀποκρούσωμεν καταργήσαντες τὸ σύστημα τῶν εἰρηνοδικειακῶν παρέδρων. Πρέπει λοιπὸν νὰ συμβιβάσωμεν τὰ δύω ἀντικρουόμενα συστήματα. Προτείνω λοιπὸν τὴν ἑξῆς τροπολογίαν: τὸν εἰρηνοδίκην ἀναπληροῖ ὡς πάρεδρος ὁ γραμματεὺς τοῦ εἰρηνοδικείου, ὁ μὴ ἐντόπιος καὶ ἑπομένως ὀλιγώτερον ἐπίφοβος, καὶ ὁ ὁποῖος δὲν εἶναι κομματάρχης, ὁ δὲ συμβολαιογράφος ἔρχεται κατ’ ἐπικουρίαν εἰς τὰς σπανίας ἐκείνας περιπτώσεις, καθ’ ἃς συμβῇ νὰ λείπῃ ὁ εἰρηνοδίκης καὶ ὁ γραμματεύς. Δὲν εἶμαι σύμφωνος πρὸς τὴν γνώμην τοῦ ἐντίμου συναδέλφου ἐξ Ἑρμιονίδος, διότι πᾶσα ὑπερβολὴ εἶναι κακή· πρέπει νὰ τηρήσωμεν τὸ μηδὲν ἄγαν. Προτείνω λοιπὸν ὅπως μόνον ὅταν λείπῃ ὁ γραμματεὺς νὰ ἔρχηται ὁ ἀρχαιότερος συμβολαιογράφος πρὸς ἀναπλήρωσιν. Ἄν ὁ κύριος ὑπουργὸς δέχεται τὴν τροπολογίαν, αἴρεται πᾶσα δυσκολία· ἄλλως, ἂν δεχθῆτε τοὺς συμβολαιογράφους ὡς παρέδρους, δὲν ἐπράξατε τίποτε.

§109ΜΙΛΗΣΗΣ. Αἱ τελευταῖαι λέξεις τοῦ προαγορεύσαντος εἶναι ἡ καλλιτέρα δικαιολογία τῆς γνώμης μου. Ἄν ἀφήσητε, εἶπε, τοὺς συμβολαιογράφους, τίποτε δὲν ἐπράξατε. Αὐτὸς ὁ λόγος ἀκριβῶς ὑπηγόρευσε τὴν γνώμην, τὴν ὁποίαν ὑπεστήριξα. Δὲν εἶμαι, κύριοι, ἰδιογνώμων, οὐδ’ ἄνθρωπος τῶν ἄκρων, πείθομαι εἰς τὰς παρατηρήσεις τῶν ἄλλων καὶ δέχομαι πᾶσαν οἰκονομίαν, ἡ ὁποία νὰ μᾶς ἀσφαλίζῃ ἀπὸ τοὺς κινδύνους, τοὺς ὁποίους θέλομεν ν’ ἀποφύγωμεν. Ὁ ἀξιότιμος ἐκ Ναυπακτίας βουλευτὴς ἀναγνωρίζει τὸν κίνδυνον καὶ προτείνει μέτρον θεραπείας· δὲν ἐννοῶ λοιπὸν πῶς εὗρε τὴν γνώμην μου ἀπαράδεκτον, ἀφοῦ ἐκ τῆς αὐτῆς αἰτίας ὁρμᾶται καὶ αὕτη καὶ τὸν αὐτὸν σκοπὸν διώκει. Ἀντέταξε νομικάς τινας δυσκολίας ἐκ τῶν κειμένων νόμων. Κατὰ τὸν ὀργανισμὸν τῶν δικαστηρίων, εἶπεν ὁ συμβολαιογράφος πρέπει νὰ γνωρίζῃ τοὺς συμβαλλομένους· ἀλλ’ ἐλησμόνησεν ὅτι τοῦτο μόνον εἰς χωρία δύναται νὰ συμβαίνῃ, διὰ τοῦτο ὑπάρχουν διατάξεις ἐν αὐτῷ τῷ ὀργανισμῷ τῶν δικαστηρίων, κατὰ τὰς ὁποίας, ὅταν δὲν γνωρίζῃ ὁ συμβολαιογράφος τοὺς συμβαλλομένους, μανθάνει τὴν ταὐτότητα αὐτῶν ἐκ τῶν μαρτύρων. Ἀλλ’ ἐπειδὴ ὁ κύριος Ῥοντήρης ἀντιτάσσει τοιαύτας τυπικὰς δυσκολίας, τὸν παρακαλῶ νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν ἑτέραν δυσκολίαν λίαν σοβαράν. Κατὰ τὸ σύστημα τοῦ νομοσχεδίου αὐτὸς ὁ συμβολαιογράφος, δικαιοδοτῶν, θὰ ἦναι ἠναγκασμένος ν’ ἀποφανθῇ περὶ τοῦ κύρους τῶν συμβολαίων, τοὐτέστι τῶν ἰδίων αὑτοῦ πράξεων. Ὁ συμβολαιογράφος θὰ συντάττῃ τὰ συμβόλαια περὶ τῶν ἐννόμων σχέσεων τῶν συμπολιτῶν του, ταῦτα δὲ θὰ φέρωνται ἐνώπιόν του ὡς τίτλοι καὶ ἀποδείξεις πρὸς διάλυσιν τῶν διαφορῶν. Ἰδοὺ μία σοβαρὰ δυσκολία· θὰ τὴν λάβητε ὑπ’ ὄψιν; Ἐγώ, κύριοι, τὸ ὁμολογῶ, θέλω πρὸ πάντων τὴν διόρθωσιν τοῦ κακοῦ, τὴν ἀπαλλαγὴν τῆς δικαιοσύνης ἀπὸ τῶν τοπικῶν παθῶν, τὰ λοιπὰ θεωρῶ δευτερεύοντα. Ἐπειδὴ δὲ βλέπω ὅτι εἶναι διατεθειμένη ἡ Βουλὴ νὰ δεχθῇ ἐντοπίους συμβολαιογράφους, προθύμως ψηφίζω ἄλλον τρόπον θεραπείας, χωρὶς ν’ ἀναχαιτισθῶ ἀπὸ τυπικὰς δυσχερείας. Εἶναι φανερὸν ὅτι ἐξήλθομεν τοῦ κύκλου τῆς θεωρητικῆς ἀληθείας, καὶ ζητοῦμεν θεραπείαν δι’ οἰκονομιῶν. Λαμβάνομεν ἕνα ὑπηρέτην τῆς δικαστικῆς ἐξουσίας καὶ ἀναθέτομεν εἰς αὐτὸν ἀλλοῖα τοῦ προορισμοῦ του καθήκοντα, καθήκοντα δικαστικά. Τὸ ἐλάττωμα ἔγκειται ἐν τῷ συστήματι τῆς θεραπείας, καὶ διὰ τοῦτο παρατηρεῖτε ὅτι δὲν δυνάμεθα νὰ εὕρωμεν λύσιν θεωρητικῶς ἐπαρκῆ. Λοιπὸν δέχομαι τὴν τροπολογίαν τοῦ κυρίου Ῥοντήρη· συναινῶ τὸν εἰρηνοδίκην ν’ ἀναπληροῖ ὁ μὴ ἐντόπιος γραμματεύς. Καὶ ἐνταῦθα βέβαια ὑπάρχει σύγχυσις, διότι ὁ γραμματεὺς ἔχει ἄλλα καθήκοντα παρὰ τὰ τοῦ δικαστοῦ, ἀλλ’ ἐπιτυγχάνομεν τοῦ σκοποῦ, ἀπαλλαττόμεθα τῆς δικαστικῆς μεροληψίας καὶ ἐμπαθείας, δεινοῦ κακοῦ, τὸ ὁποῖον μᾶς ἔπεισε νὰ καταργήσωμεν πολύτιμον θεσμόν, τὸν ὁποῖον μᾶς ἐκληροδότησεν ἡ ξένη ἀντιβασιλεία, τοὺς ἐκ τοῦ λαοῦ παρέδρους. Δέχομαι λοιπὸν τὸν εἰρηνοδίκην νὰ ἀναπληροῖ ὁ γραμματεύς. Ἐννοεῖται δέ, ὅτι ὅπου δὲν ὑπάρχει οὔτε εἰρηνοδίκης, οὔτε γραμματεύς, ἀντὶ νὰ ἀργῇ ἡ δικαιοσύνη, προτιμότερον εἶναι νὰ δικάζῃ τότε ὁ συμβολαιογράφος.

§110ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν οἱ παραδεχόμενοι τὴν ὑποβληθεῖσαν τροπολογίαν τοῦ νὰ ὑποβληθῶσι καὶ οἱ συμβολαιογράφοι εἰς τὸν νόμον περὶ ἐντοπίων ὑπαλλήλων, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν τροπολογίαν τοῦ κ. Ῥοντήρη, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον τοῦ νομοσχεδίου, ὡς ἔχει, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Κατόπιν ἀνεγνώσθη τὸ ἄρθρον 8ον τοῦ νομοσχεδίου καὶ ἐγένετο δεκτὸν ἄνευ ἀντιῤῥήσεως. Διαλύεται ἡ συνεδρίασις. Ὥρα 5½.