1877.11.22

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 18

Τῆς 22 Νοεμβρίου 1877.

(Τρίτη)

Ὥρα 2 μ. μ.

Ἀναγνωσθέντος τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου καὶ εὑρεθείσης ἐν ἀπαρτίᾳ τῆς Βουλῆς, ἀνεγνώσθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προτεραίας.

§1ΡΟΥΦΟΣ. Χθὲς ὁ κ. Σοῦτσος ἐζήτησε παρὰ τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν τὴν προσαγωγὴν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς τῶν ἑξῆς ἐγγράφων, τοῦ σχεδίου τοῦ κ. Πασκάλ, τὸν προϋπολογισμὸν τῆς κατασκευῆς τοῦ λιμένος Πατρῶν, τοὺς ὅρους τῶν συμφωνιῶν· ἐζήτησεν ἐπίσης τὴν σύμβασιν, ἥτις εἶναι ἐνώπιον τοῦ ὑπουργοῦ καὶ μέλλει νὰ ἐγκριθῇ· προσέθεσα δὲ ἐγὼ νὰ προσαχθῶσι καὶ τὰ ἔγγραφα τὰ λαβόντα χώραν κατὰ τὴν δημοπρασίαν καθὼς καὶ ὅλας τὰς διαπραγματεύσεις ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου, ἀπ’ ἀρχῆς μέχρι σήμερον· αὐτὰ δὲν ἀναφέρονται εἰς τὰ πρακτικὰ καὶ παρακαλῶ νὰ διορθωθοῦν κατ’ αὐτὸ τὸ μέρος.

§2ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὰ πρακτικὰ αὐτὰ εἶναι ἡ σύνοψις τῶν λεχθέντων, ὅλα δὲ αὐτὰ τὰ ὁποῖα εἴπατε ἐμπεριέχονται εἰς τὰ ἐστενογραφημένα.

§3ΡΟΥΦΟΣ. Νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ σημειωθοῦν. Γίνεται κατ’ αὐτὸ τὸ μέρος ἡ ἐπιδιόρθωσις τῶν πρακτικῶν.

§4ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄλλην ἀντίῤῥησιν ἐπὶ τῶν πρακτικῶν ἔχετε;

§5ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι.

§6ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικά. Ἀντικείμενον τῆς σημερινῆς συνεδριάσεως εἶναι ἡ τρίτη συζήτησις τῶν συμβάσεων. Πρὸ τούτου ἔχω νὰ σᾶς ἀναγγείλω, ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν ὑπέβαλε τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ τῶν πολιτικῶν μηχανικῶν, ἥτις θὰ τυπωθῇ καὶ θὰ διανεμηθῇ. Ἡ αὐτὴ ἐπιτροπὴ ἔφερε τροπολογίαν τοῦ νόμου περὶ ἐκλογικῶν καταλόγων, καὶ αὐτὴ θὰ τυπωθῇ καὶ θὰ διανεμηθῇ. Προβαίνομεν εἰς τὴν συζήτησιν· ἐὰν ἐπιθυμῇ ἡ Βουλὴ, νὰ προτάξωμεν τὰς συμβάσεις μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Πορτογαλλίας καὶ τὴν μεταξὺ Ἰταλίας περὶ ἐκδόσεως τῶν ἐγκληματιῶν.

§7ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§8ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ (ὑπουρ. Οἰκονομικῶν). Χθὲς, κύριοι, δὲν παρευρέθην εἰς τὴν συνεδρίασιν, διότι τὸ ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν, ὅπως γνωρίζετε, ἔχει πάντοτε ἀσχολίας, ἰδίως δὲ ἐν τῇ ἐποχῇ ταύτῃ, καθ’ ἣν συνεδριάζει ἡ Βουλὴ καὶ εἴμεθα ἠναγκασμένοι νὰ εἰσαγάγωμεν τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ Κράτους καὶ διὰ τοῦτο μὲ συγχωρεῖτε, ἐὰν δὲν παρευρέθην, ἔμαθον ὅμως, ὅτι κατὰ τὴν χθεσινὴν συνεδρίασιν ἐῤῥέθη, ὅτι ὁ ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν παρηνόμησε κατὰ τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ νόμου περὶ τελωνείων, τὸν ὁποῖον ἐψηφίσαμεν κατὰ τὴν παρελθοῦσαν σύνοδον. Δὲν ἤμην παρὼν, ὥστε νὰ ἐκτιμήσω τὴν πεποίθησιν μὲ τὴν ὁποίαν ὁ ἀγορεύων ἐξέφερεν αὐτὴν τὴν μομφὴν, διότι εἰμπορεῖ τις ἀγορεύων εἰς τὴν ῥύμην τοῦ λόγου του νὰ εἴπῃ τι, τὸ ὁποῖον δὲν ἐννοεῖ νὰ τὸ ὑποστηρίξῃ. Παρακαλῶ λοιπὸν τὸν καταγγείλαντα τὴν πρᾶξιν τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν νὰ εὐαρεστηθῇ νὰ τὴν ἐπαναλάβῃ διὰ νὰ δυνηθῶ νὰ ἀπαντήσω.

§9ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Κατ’ ἐμὲ, κύριε πρόεδρε, νομίζω, ὅτι ἡ ἐγκύκλιος, ἡ ὁποία ἐξεδόθη πρὸς ἐφαρμογὴν τοῦ νόμου ἐκείνου τῶν τελωνιακῶν διατάξεων, νομίζω, ὅπως εἶπον καὶ χθὲς, ὅτι αὕτη ἀντίκειται ῥητῶς, οὕτως εἰπεῖν, πρὸς τὸ πνεῦμα καὶ γράμμα τοῦ νόμου, ἑπομένως αἱ διατάξεις αὗται αἱ διευκολύνουσαι τὰς ἀτμοπλοϊκὰς ἑταιρίας εἶναι μᾶλλον, κατ’ ἐμὴν πεποίθησιν, διατάξεις νομοθετικαί. Αὕτη εἶναι ἡ ἰδέα μου. Τί λέγει ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν;

§10ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Κύριοι, ἡ ἐγκύκλιος περὶ ἧς ὡμίλησεν ὁ ἀξιότιμος προλαλήσας εἶναι τοιαύτη· διέταξα, ὁσάκις πρόκειται περὶ ἀτμοπλοίων ἀνηκόντων εἰς ἑταιρίας, αἱ ὁποῖαι κατὰ τὸ καταστατικόν των δὲν ἐγχειρίζουν εἰς τὸν πλοίαρχον τὰς φορτωτικάς, καὶ ἑπομένως οἱ πλοίαρχοι δὲν εἶναι εἰς κατάστασιν νὰ ἐγχειρίσουν εἰς τοὺς προξένους τὰς φορτωτικάς, ὅτι εἰς τοιαύτην περίστασιν αὐτοὶ εἶναι ἀπηλλαγμένοι τῆς ὑποχρεώσεως ταύτης, διότι δὲν ἐννοοῦσεν ὁ νομοθέτης νὰ μεταβάλλῃ τὰ καταστατικὰ τῶν ἑταιριῶν, καὶ ὑπεχρεώσῃ τοὺς πλοιάρχους νὰ ἐκπληρώσωσι τὰ ἀδύνατα. Ὁ νόμος ὑπεχρέωσε τοὺς πλοιάρχους νὰ παραδίδωσι τὰς φορτωτικὰς εἰς τοὺς προξένους· ἀλλ’ ὅταν τὰ συμφέροντα τῶν ἑταιριῶν ὡρίσθησαν διὰ καταστατικοῦ, ἐν ᾧ ῥητῶς περιλαμβάνεται, ὅτι αἱ φορτωτικαὶ δίδονται πρὸς τοὺς παραλήπτας καὶ εἰς τὰ πρακτορεῖα, τίνι τρόπῳ δύναται νὰ ἐφαρμοσθῇ ἡ διάταξις αὕτη; Βεβαίως ὁ νόμος δὲν ἠννόει νὰ μεταβάλλῃ τὰ καταστατικὰ τῶν ξένων ἑταιριῶν, καὶ ἑπομένως ν’ ἀπαιτήσῃ νὰ καταθέσουν οἱ πλοίαρχοι τὰς φορτωτικάς, τὰς ὁποίας δὲν ἔλαβον ποτέ. Αὕτη εἶναι, κύριοι, ἡ ἐγκύκλιος, περὶ ἧς ὡμίλησεν ὁ προλαλήσας. Τὸ ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν ἐνόμισεν, ὅτι αὐτὴ εἶναι ἡ ἔννοια τοῦ νόμου, καὶ αὐτὴ βεβαίως εἶναι, διότι ποτὲ ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία δὲν εἶχε σκοπὸν νὰ μεταῤῥυθμίσῃ τῶν ξένων ἑταιριῶν τὰ συμβόλαια. Αὐτὸ γίνεται διὰ νὰ γνωρίζῃ ἡ Κυβέρνησις πόσα πλοῖα εἶναι εἰς τὴν θάλασσαν, ποῖα ἐμπορεύματα φέρονται εἰς τὸ Κράτος, καὶ τοῦτο ὅπως βελτιωθῇ ἡ τελωνιακὴ ὑπηρεσία. Ἀλλ’ ὅμως καὶ ὅπου φορτωτικαὶ δὲν παραδίδονται εἰς τὸν πρόξενον, δι’ ὃν ἀνέφερα λόγον, τὸ δημόσιον συμφέρον εἶναι προσηκόντως ἠσφαλισμένον, διότι οἱ πλοίαρχοι ὀφείλουν νὰ παραδίδουν δηλωτικὸν λεπτομερὲς κατὰ τὸ περιεχόμενον τῶν φορτωτικῶν, ὥστε οὐδὲν ἄτοπον δύναται νὰ προέλθῃ.

§11ΚΑΡΑΛΙΒΑΝΟΣ. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, ἐπειδὴ ἐδόθη ἀφορμὴ ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου αὐτοῦ, ἵνα μοὶ δώσῃ μίαν ἐξήγησιν, θέλω δὲ ἀναφέρει ἓν γεγονὸς καὶ τοῦτο πρὸς τὸν σκοπὸν, ἵνα ἡ Κυβέρνησις δώσῃ τὴν δέουσαν ἐξήγησιν εἰς τοὺς προξένους περὶ τῆς τελωνιακῆς ταύτης ὑπηρεσίας. Ἐσχάτως πλοῖον πατριωτικόν μου ἐξ Εὐρώπης ἔφθασεν εἰς Πειραιᾶ, παρέδωκε δὲ τὸ δηλωτικόν του εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν, ἀλλ’ εὑρέθη ὅτι τὸ δηλωτικόν του δὲν περιελάμβανε τὰ ἐμπορεύματα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἔπρεπε ν’ ἀποβιβασθῶσιν εἰς Πειραιᾶ, δηλαδὴ δὲν περιελάμβανε ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἦσαν εἰς αὐτὸ τὸ πλοῖον, καὶ ἔπρεπε νὰ ἀποβιβασθῶσιν εἰς τὸ ἐξωτερικόν. Ὁ τελώνης Πειραιῶς ὑπέβαλεν εἰς πρόστιμον τὸν πλοίαρχον αὐτὸν, καὶ ἐπειδὴ ἦτον ἠναγκασμένος ν’ ἀναχωρήσῃ εἰς τὸ ἐξωτερικὸν, ἐδέησε νὰ δώσῃ ἐγγύησιν περὶ τούτου, μέχρις ὅτου ἀποφασίσῃ τὸ ὑπουργεῖον. Φρονῶ, ὅτι ἡ ἔλλειψις αὕτη δὲν εἶναι ἔλλειψις τοῦ πλοιάρχου, εἶναι μᾶλλον τοῦ προξένου, ὁ ὁποῖος μονομερῶς ἔκαμε τὸ δηλωτικὸν αὐτό· ὁ πλοίαρχος ὡμολόγησεν εἰς αὐτὸν ὅτι πλὴν τῶν ἐμπορευμάτων, τὰ ὁποῖα ἦσαν διὰ τὸ ἐσωτερικὸν, εἶχε καὶ ἄλλα διὰ τὸ ἐξωτερικὸν, ἀλλ’ ὁ πρόξενος ἐσημείωσε μόνον τὰ πρῶτα. Καὶ μολαταῦτα ὁ πλοίαρχος αὐτὸς κατεδικάσθη εἰς πρόστιμον. Παρακαλῶ λοιπὸν νὰ ἐπέλθῃ θεραπεία καθόσον ἀφορᾷ αὐτὸν τὸν πλοίαρχον, ἀλλὰ συγχρόνως νὰ γείνωσιν αἱ δέουσαι παρατηρήσεις, τόσον εἰς τὰς τελωνιακὰς ἀρχὰς, ὅσον καὶ εἰς τὰ προξενεῖα, ἵνα μὴ συμβαίνωσιν αὐτὰ τὰ ἄτοπα καὶ οὕτω παρεμβάλλωνται προσκόμματα καὶ καὶ εἰς τὰ πλοῖα καὶ εἰς τοὺς πλοιάρχους.

§12ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ὁ ἀξιότιμος προλαλήσας δὲν αἰτιᾶται τὴν διοίκησιν, διότι ἀπήτησεν, ὅπως εἰς τὸ δηλωτικὸν, ὅπερ ὁ πλοίαρχος παρουσιάζει εἰς τὴν προξενικὴν ἀρχὴν, περιλαμβάνεται οὐ μόνον τὸ φορτίον τὸ εἰς τὸν τόπον μέλλον ν’ ἀποβιβασθῇ, ἀλλὰ καὶ τὸ ἐν τῷ ἐξωτερικῷ. Αἱ παρατηρήσεις του περιεστράφησαν εἰς δύω θέματα· ὅτι κατεδικάσθη ὁ πλοίαρχος εἰς πρόστιμον, ἐνῷ δὲν ἔπταιεν, καθότι τὸ λάθος καὶ τὸ πταῖσμα πρέπει νὰ ἐπιπέσῃ ἐπὶ τοῦ προξένου, ὁ ὁποῖος συνέταξε τὸ δηλωτικόν. Πρὸς ταῦτα παρατηρῶ, ὅτι δὲν συντάσσονται τὰ δηλωτικὰ παρὰ τῶν προξένων· ἐγχειρίζονται μόνον εἰς αὐτοὺς, οἱ ὁποῖοι δὲν ἔχουν τὸ δικαίωμα νὰ ποιήσωσι τὴν ἐλαχίστην μεταβολήν. Αὐτοὶ περιορίζονται εἰς τοῦτο, ἵνα τὰ συνοδεύσωσι μὲ ἔγγραφα εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν ἢ ὑπὸ τὸ δηλωτικὸν καὶ τὴν ὑπογραφὴν τοῦ πλοιάρχου νὰ σημειώσωσιν, ὅτι παρέλαβον τὸ δηλωτικὸν ὑπὸ ἡμερομηνίαν δεῖνα, τοῦ πλοίου δεῖνα, τοῦ πλοιάρχου δεῖνα καὶ τὸ ἀποστέλλουσιν εἰς τὸ ὑπουργεῖον. Οὐδὲν ἄλλο ἐνεργοῦν αἱ ἀρχαὶ αὗται καὶ οὐδεμίαν μεταβολὴν δύνανται νὰ φέρουν εἰς τὰ δηλωτικά. Ὀφείλουν προσέτι νὰ ἐσωκλείσουν τὸ ἕτερον δηλωτικὸν εἰς φάκελλον, νὰ τὸν σφραγίσουν, καὶ τὸ μὲν ἓν ἐγχειρίζουν εἰς τὸν πλοίαρχον τὸ δὲ ἀποστέλλουν εἰς τὴν οἰκονομικὴν ἀρχὴν, ὥστε δὲν βλέπω πῶς δύναται ὁ πλοίαρχος ν’ ἀπατηθῇ καὶ νὰ ἰσχυρισθῇ ὅτι τὸ λάθος εἶναι τοῦ προξένου, ἀφοῦ ὁ πρόξενος δὲν ἀναμιγνύεται παντάπασιν εἰς τὴν σύνταξιν τοῦ δηλωτικοῦ.

§13ΚΑΡΑΛΙΒΑΝΟΣ. Ὁ νόμος αὐτὸς εἶναι πρόσφατος, ἑπομένως ἦτον ἄγνωστος εἰς πολλοὺς ταξειδεύοντας πρὸ ἑνὸς ἢ δύω ἐτῶν· διὰ τοῦτο φρονῶ, ὅτι οἱ κύριοι πρόξενοι πρέπει νὰ ἦναι οἱ πρῶτοι ὁδηγοὶ, καθόσον ἀφορᾷ τὴν ἑρμηνείαν αὐτοῦ τοῦ νόμου Ὤφειλεν ὁ πρόξενος καὶ μάλιστα εἰς ἄτομον, τὸ ὁποῖον πρὸ τῆς ἐκδόσεως τοῦ νόμου ἔλειπε καὶ δὲν ἦτον ἐδῶ, νὰ δώσῃ ἀκριβῆ ἰδέαν τοῦ νόμου αὐτοῦ, καὶ νὰ γίνῃ ὁ ἀκριβέστερος ἑρμηνευτὴς αὐτοῦ εἰς τοὺς πλοιάρχους, διὰ νὰ μὴ συμβαίνουν αὐτὰ τὰ λάθη.

§14ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ὡς πρὸς αὐτὸ ἐγένοντο πολλὰ κατ’ ἀρχὰς καὶ τὸ ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν ἐφάνη εἰς ὅλας αὐτὰς τὰς περιστάσεις εἰς ἄκρον ἐπιεικὲς, διότι τῳόντι κατὰ τὴν πρώτην ἐφαρμογὴν τοῦ νόμου ἦτο πολὺ ἐνδεχόμενον νὰ ἐπισυμβοῦν παραλείψεις, ἀλλ’ αὐτὰς τὰς παραλείψεις ποτὲ ἐγὼ δὲν τὰς ἐτιμώρησα, τὰς ἐτιμώρησαν οἱ Τελῶναι, ἀλλὰ τὸ ὑπουργεῖον ἀνῄρησε τὴν ἀπόφασίν των· καὶ οὐ μόνον τοῦτο ἀλλὰ παρακάλεσα καὶ τὸν ἀξιότιμον ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν νὰ δώσῃ ὁδηγίας καὶ ἐπιστήσῃ τὴν προσοχὴν τῶν προξένων εἰς τὸ νὰ ὁδηγῶσι τοὺς πλοιάρχους τοὺς εὑρισκομένους εἰς τὴν περιφέρειάν των περὶ τῆς ἐκτελέσεως τοῦ νόμου αὐτοῦ. Ἀλλὰ εἰς τὴν περίστασιν περὶ ἧς ἀνέφερε δὲν δυνάμεθα νὰ κάμωμεν τίποτε, διότι πρόκειται περὶ ταξειδίου, τὸ ὁποῖον ἐγένετο δύω τρεῖς μῆνας μετὰ τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ νόμου· καὶ δεύτερον διότι ἀνέφερε λόγους, οἱ ὁποῖοι ἔδωκαν ἂν θέλετε ὑποψίας.

§15Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Κύριε πρόεδρε, χθὲς παρεκάλεσα τὴν Κυβέρνησιν νὰ ἐπισπεύσῃ καὶ ὑποβάλῃ τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ Κράτους διὰ νὰ γνωρίσωμεν καὶ ἴδωμεν πῶς εὑρισκόμεθα οἰκονομικῶς. Ὁ ἀξιότιμος ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν δὲν ἦτο παρὼν καὶ ἕνεκα τούτου δὲν μᾶς ἐδόθη ἀπάντησις. Ἐπαναλαμβάνω καὶ σήμερον νὰ παρακαλέσω, ἂν εἶναι δυνατὸν, νὰ ὑποβληθῇ ὅσον τὸ δυνατὸν τὸ ταχύτερον, διότι εἶναι μὲν ἀληθὲς ὅτι μετὰ τὴν δεκάτην Δεκεμβρίου δὲν ἠμπορεῖ νὰ ὑποβάλῃ τὸν προϋπολογισμὸν ἀλλὰ φρονῶ ὅτι δὲν πρέπει νὰ λήξῃ ἡ προθεσμία αὕτη διὰ νὰ ἔλθῃ ὁ προϋπολογισμὸς καὶ μάλιστα εἰς τὰς σημερινὰς περιστάσεις ὅπου εἶναι τόσον μεγάλη ἀνάγκη νὰ φωτισθῶμεν καὶ νὰ ἴδωμεν ποῦ εὑρισκόμεθα οἰκονομικῶς καὶ ποῖα εἶναι τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα θὰ λάβῃ ἡ Κυβέρνησις διὰ τὸ μέλλον. Διὰ τοῦτο ἐπαναλαμβάνω καὶ παρακαλῶ τὴν Κυβέρνησιν νὰ ἐπισπεύσῃ νὰ ὑποβάλῃ τὸν προϋπολογισμὸν πρὸ τῆς προθεσμίας, διότι τὴν 10 Δεκεμβρίου εἶναι ὑποχρεωμένη νὰ τὸν φέρῃ. Τὸ Σύνταγμα λέγει ἐντὸς 2 μηνῶν ὀφείλει νὰ ὑποβληθῇ ὁ προϋπολογισμὸς ἀπὸ τῆς ἐνάρξεως, διότι τοῦτο τὸ θεωρεῖ πολὺ ἀναγκαῖον.

§16ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἔχει πληρέστατον δίκαιον ὁ ἀξιότιμος προλαλήσας νὰ ἐπιθυμῇ νὰ ὑποβληθῇ ὁ προϋπολογισμός· ἐπιθυμοῦμεν καὶ ἡμεῖς τὸ ταχύτερον ἡ ὑπηρεσία αὕτη νὰ ἐκτελεσθῇ καὶ εἰς τοῦτο καταγίνεται ἡ Κυβέρνησις. Παρατηρῶ ὅμως πρὸς αὐτὸν ὅτι τῷ ὄντι ὁ προϋπολογισμὸς δὲν ἠμπορεῖ νὰ εἰσαχθῇ ὠφελίμως κατὰ πᾶσαν ἐποχὴν τοῦ ἔτος. Πρέπει τὸ ἔτος νὰ προχωρήσῃ ἀρκετὰ ὥστε νὰ ἐξαχθῶσιν ἐκ τῶν βεβαιώσεων καὶ εἰσπράξεων τινὰ συμπεράσματα, τὰ ὁποῖα διὰ τὸ μέλλον θὰ διευκολύνωσι τοὺς ὑπολογισμοὺς τῆς Κυβερνήσεως καὶ πρὸ πάντων τὸν ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν κατὰ τὴν σύνταξιν τῶν ἐσόδων τοῦ προϋπολογισμοῦ, καὶ δεύτερον τὴν Βουλὴν κατὰ τὴν συζήτησιν αὐτῶν. Τὴν 31ην Ὀκτωβρίου ἐτελείωσεν ἡ χρῆσις τοῦ 1876, γνωρίζετε δὲ πόσα διδόμενα καὶ πόσα συμπεράσματα ἡ μελέτη τῆς χρήσεως παρουσιάζει. Εἶναι δὲ τὸ ἔργον λίαν σπουδαῖον καὶ διὰ τὸν ὑπουργὸν καὶ πρὸ πάντων διὰ τὴν Βουλήν, διότι ἄνευ αὐτοῦ εἶναι ἀδύνατον νὰ κατορθώσωμεν ἀληθῶς περὶ τοῦ μέλλοντος ὑπολογισμούς. Ὅσον τάχιστα δὲ θὰ ὑποβάλωμεν κατὰ τὴν συζήτησιν καὶ τὴν κατάστασιν τοῦ ἀπολογισμοῦ τοῦ 1876. Ἠξεύρετε δὲ ὅτι κατὰ τὸ παρελθὸν ἡ ἐργασία αὕτη ἐβράδυνεν, ἐλπίζω δὲ διὰ τῶν μέτρων, τὰ ὁποῖα ἐλήφθησαν, τὸ ἔργον τοῦτο, τὸ τοσοῦτον ὠφέλιμον διὰ τὴν σπουδὴν τῶν ἔργων τῶν οἰκονομικῶν, θέλει εἰσαχθῆ ταχέως. Ἐκτὸς τοῦ ἀπολογισμοῦ ἠξεύρετε ὅτι λίαν χρήσιμος εἶναι εἰς τὴν σπουδὴν τοῦ προϋπολογισμοῦ καὶ ἡ κατάστασις τῆς τρεχούσης διαχειρίσεως, ἂν ὄχι πλήρης, τὸ ὁποῖον θὰ ἦτο πολὺ καλὸν, ἀλλὰ τοὐλάχιστον τῶν 10 ἢ 11 μηνῶν· καὶ τοῦτο προσπαθῶ νὰ τὸ κατορθώσω, νὰ σᾶς παρουσιάσω καὶ κατάστασιν τῆς τρεχούσης διαχειρίσεως, ἡ ὁποία θέλει ἐμφαίνει τὴν διαχείρισιν τόσον ὡς πρὸς τὰ ἔσοδα ὅσον καὶ πρὸς τὰ ἔξοδα τῆς τρεχούσης χρήσεως. Τῷ ὄντι εἰς τὴν Κυβέρνησιν εἶναι ὑπὸ τοῦ Συντάγματος τεταγμένη προθεσμία, ἥτις λήγει τὴν 10 Δεκεμβρίου· θὰ προσπαθήσω ὅσον τὸ δυνατὸν πρὸ τῆς λήξεως τῆς προθεσμίας αὐτῆς νὰ ὑποβάλω τὸν προϋπολογισμόν.

§17ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἤδη ἔχομεν τὴν γʹ συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου περὶ κυρώσεως συμβάσεως μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Ἰταλίας περὶ ἐκδόσεως τῶν ἐγκληματιῶν. Ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται παραδεκτὸν ἄνευ ἀντιῤῥήσεως κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον εἰς γʹ. καὶ τελευταίαν συζήτησιν. Ἔχομεν ἤδη τὸ ἕτερον νομοσχέδιον περὶ κυρώσεως συμβάσεως μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Πορτογαλλίας. Ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται παραδεκτὸν ἄνευ ἀντιῤῥήσεως κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον εἰς γʹ. καὶ τελευταίαν συζήτησιν.

§18ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ τῆς ἑτέρας συμβάσεως ὁ κ. Καραλίβανος ἔχει πρῶτος τὸν λόγον.

§19ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, εἶναι προσωπικὸν τὸ ἰδικόν μου καὶ θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Καραλίβανον νὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ νὰ προηγηθῶ.

§20ΚΑΡΑΛΙΒΑΝΟΣ. Μάλιστα.

§21ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Οὐδόλως, κύριοι, αἱ ἀγορεύσεις τῶν χθὲς ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου λαλησάντων κατὰ τῶν ἀρχῶν, ἃς ἐξέθηκα ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, οὔτε αὐτὴ ἡ ἀγόρευσις τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν ὅστις ἵνα κερδήσῃ τὸ ζήτημα ἔφερεν ἐν τῷ μέσῳ ἔγγραφον, τὸ ὁποῖον ὑπέβαλεν ὄχι εὐθέως, καὶ λυποῦμαι διὰ τοῦτο... Τὸ ἔγγραφον τοῦτο, κύριοι, ὅπως θέλετε κατόπιν παρατηρήσει, καὶ ἡμεῖς καὶ ἡ δημοσιογραφία αὐτὴ θέλει πεισθῆ ὅτι οὐδόλως δεικνύει ὅτι ἐγὼ ἐξῆλθον ἐκ τῶν ἀρχῶν, ἃς χθὲς ὑπεστήριξα ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου. Δὲν θὰ μοὶ ἀρνηθῇ ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ὅτι ἐκ τῆς προχθεσινῆς αὐτοῦ ὁμιλίας κατὰ τὴν πρώτην ἀνάγνωσιν τοῦ περὶ ὃ λόγος ζητήματος, ὅτε εἶπεν ὅτι ὁ κ. Μπούμπουλης δὲν ἀμφιβάλλω ὅτι εἶναι σύμφωνος εἰς τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου διαφωνεῖ δὲ εἴς τινα μέρη τῆς συμβάσεως.....

§22ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τὴν ἀρχὴν τῆς συνθηκολογήσεως πρὸς τὴν Ἰταλίαν.

§23ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Τὰς γενικὰς ἀρχὰς τοῦ νομοσχεδίου ἢ μᾶλλον εἰπεῖν τῆς συμβάσεως οὐδόλως ἠμφισβήτησα· ἠμφισβήτησα τὸ μέρος ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἀμέσως προσβάλλει τὰ συμφέροντα τοῦ τόπου κατ’ ἐμέ, καὶ τοῦτο εἶναι κυρίως τὸ προνόμιον, ὅπερ θέλει δοθῆ εἰς τὴν ἀτμοπλοϊκὴν ἑταιρίαν τὴν Ἰταλικήν· ἐκεῖ ἐστήριξα ὅλην μου τὴν ἀγόρευσιν καὶ ὅλα μου τὰ ἐπιχειρήματα· ἀτυχῶς ὁ κ. ὑπουργὸς οὐδὲν ἐκ τῶν ἐπιχειρημάτων τῶν μαθηματικῶν ἐκείνων δι’ ὧν ἀπέδειξα τὰς ζημίας καταφανεῖς οὐδὲν ἠδυνήθη ν’ ἀνατρέψῃ, ἀλλ’ ἐνθουσιασθεὶς ἐκ τοῦ ἐγγράφου τὸ ὁποῖον ἔῤῥιψεν ἀποτόμως καὶ οὐχὶ ἀκριβῶς εἰς τὴν Βουλήν....

§24ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τὸ ἀποτόμως τὸ παραδέχομαι ὄχι ὅμως καὶ τὸ ὄχι ἀκριβῶς.

§25ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ἐνθουσιάσθη λοιπὸν ἐκ τῆς πρώτης ἐντυπώσεως, καὶ ἤρξατο νὰ κτίζῃ ἐπὶ τῆς ἄμμου chateaux en Espagne δηλ. ὅτι πᾶσα ἀτμοπλοϊκὴ ἑταιρία ἐν Ἑλλάδι ἔχει ἄφθονα τὰ μέσα καὶ δύναται νὰ παλαίσῃ πρὸς πᾶσαν ἄλλην ἀτμοπλοϊκὴν ἑταιρίαν· πρὶν ἢ προβῶ εἰς τὴν ἐξέτασιν τοῦ ἀντικειμένου αὐτοῦ θ’ ἀναγνώσω τὸ ἔγγραφόν μου ἐκεῖνο κατὰ γράμμα ἐξ οὗ θέλετε παρατηρήσει ἂν ἐγὼ ἦμαι σύμφωνος εἰς τὰς ἀρχάς μου ἢ ἐγὼ ἐπαλινώδησα ἐκείνων, μολονότι τοῦτο εἶναι κτῆμα ἄλλων. Κατὰ τὸ 1872 ὅτε ἤμην ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν, μοῦ ἐζητήθη γνώμη ἰδίως περὶ τῆς ἀκτοπλοΐας διὰ τῶν ἀτμοπλοίων προφορικῶς παρὰ τοῦ προέδρου τῆς Κυβερνήσεως τότε κ. Βούλγαρη καὶ γενικῶς περὶ τῶν ζητημάτων τῶν ἀμοιβαίων παραχωρήσεων εἰς τοιαύτας συνθήκας. Τὰς γενικὰς λοιπὸν ἀρχὰς τῶν ἀμοιβαίων τούτων παραχωρήσεων οὐδέποτε ἐν τῷ βίῳ μου ἠρνήθην καὶ οὔτε εἶναι δυνατὸν εἰς ἄνθρωπον γνωρίσαντα καλῶς τὸν κόσμον ν’ ἀντίκειται πρὸς τὰς γενικὰς ταύτας ἀρχάς· ἀλλὰ τὰς ἀρχὰς καὶ τὴν ἀμοιβαιότητα αὐτὴν τὴν ἐζήτησα πάντοτε ἐπὶ ἴσοις ὅροις καὶ ἴσοις πλεονεκτήμασι· ἰδοὺ λοιπὸν πῶς ἀπήντησα, διότι ὁ κ. ὑπουργὸς ἐτόνισε τὸν τόνον του ἐκεῖ ὅπου τὸν συνέφερε, καὶ σᾶς εἶπε συνάμα ὅτι ἤμην ἕτοιμος νὰ ὑπογράψω τὴν συνθήκην· σᾶς προκαλῶ λοιπὸν ἐν συνειδήσει ν’ ἀποφανθῆτε ἂν ἤμην ἕτοιμος κατόπιν τοῦ ἐγγράφου τούτου, ὅπερ θὰ σᾶς ἀναγνώσω, νὰ ὑπογράψω συνθήκην τοιαύτην· (ἀναγινώσκει). Ἔρχομαι κατόπιν καθόσον ἀφορᾷ τὴν ἀτμοπλοΐαν διὰ τὴν ὁποίαν χθὲς ἐλάλησα πολλὰ καὶ δι’ ἣν ἰδίως ἠγωνίσθην. Ἐπρέσβευον λοιπὸν ἔκτοτε ὅτι τὸ ἀποκλειστικὸν προνόμιον, καί τοι ὑπῆρχεν εἰς τὴν ἑταιρίαν, ὅτι τοῦτο πρέπει νὰ τὸ ἔχῃ πᾶσα Ἑλληνικὴ ἀτμοπλοΐα, ἀδιάφορον ἂν ὑπάρχῃ αὐτὴ ἡ ὁποία σήμερον ὑπάρχει. Βλέπετε λοιπὸν πόσον ἐξεφράσθην ὡρισμένως καὶ καθαρῶς περὶ τοῦ ζητήματος τοῦ ὁποίου ἠγωνίσθην νὰ σᾶς ἀποδείξω τὰς ζημίας· ἀφίνω λοιπὸν τὸ ζήτημα τοῦτο καὶ ἔρχομαι νὰ ἐκφράσω τὰς πεποιθήσεις μου περὶ τῆς ἱστιοφόρου ἀκτοπλοΐας, διὰ γενικῶν ἀρχῶν· (ἀναγινώσκει). Ἰδοὺ λοιπὸν πῶς ἐξεφράσθην γενικῶς· τί ὅμως ἔρχομαι κατόπιν ἀπὸ τούτου καὶ λέγω; προσέξατε καλῶς εἰς τοῦτο τὸ ὁποῖον οὐδεὶς τὸ ἤκουσεν ὡς μὴ τονισθὲν παρὰ τοῦ κ. ὑπουργοῦ. (ἀναγινώσκει). Σᾶς ἐρωτῶ ἤδη, ἔθεσα ἢ δὲν ἔθεσα καὶ τὴν γνώμην μου αὐτήν, τὴν γενικήν, ὑπὸ ἀμφιβολίαν; Ἔλυσα τὸ ζήτημα καὶ ἤμην ἕτοιμος νὰ ὑπογράψω συνθήκην ὡς καὶ χθὲς σᾶς εἶπεν ὁ ὑπουργός! Ἴδετε λοιπὸν πῶς ῥητῶς ἐπροσφύλαξα τὰ δικαιώματα ἐκεῖνα τῆς Ἑλληνικῆς ἀτμοπλοϊκῆς ἑταιρίας. Εἰς ποίαν λοιπὸν ἀντίφασιν ἐνέπεσα; ἐγὼ τὰς γενικὰς ἀρχὰς τῆς συμβάσεως δὲν ἀπέκρουσα· τὸ κύριον θέμα τῆς ὁμιλίας μου περιεστράφη εἰς τὴν ἑταιρίαν τὴν ἀτμοπλοϊκήν, ἥτις δύναται νὰ καταστρέψῃ πᾶσαν Ἑλληνικὴν ἀτμοπλοΐαν καὶ αὐτὴν τὴν ἱστιοφόρον ἀκτοπλοΐαν· εἰς αὐτὸ καὶ μόνον τὸ ζήτημα περιωρίσθην καὶ αὐτὸ ἀνέπτυξα δι’ ἀριθμῶν, ὅτι εἶναι ἐπιβλαβὲς εἰς τὸ Δημόσιον. Ἄν τις ἐξ ὑμῶν λάβῃ τὸν κόπον ν’ ἀναγνώσῃ ὅλην τὴν ὁμιλίαν μου εἰς τὰ στενογραφήματα καὶ εὕρῃ τι κατ’ ἐλάχιστον ἀντιστρατευόμενον εἰς τὸ ἔγγραφον αὐτό, ἐγὼ εἶμαι ἄξιος πάσης ἐπιτιμήσεως. Κατόπιν τοῦ ἐγγράφου τούτου πολλάκις ὁ ἀντιπρόσωπος τῆς Κυβερνήσεως ἐκείνης μὲ ἐπεσκέφθη, πολλάκις ἐγὼ μετέβην πρὸς αὐτὸν καὶ προσεπάθησε δι’ ὅλων τῶν μέσων ἵνα μὲ πείσῃ ν’ ἀπομακρυνθῶ ἀπὸ τὰς ἀρχάς μου ἐκείνας, ἃς ἐξέφρασα διὰ τοῦ ἐγγράφου μου ἐκείνου· πάντοτε τῷ εἶπον ὅτι μοὶ ἦτο ὅλως ἀδύνατον νὰ ἐνδώσω καὶ ν’ ἀφήσω ἐλευθέραν τὴν Ἑλληνικὴν ἀτμοπλοΐαν. Τοῦτο δὲν δύναται ὁ ἀνὴρ οὗτος νὰ ἀρνηθῇ ὡς ἀλήθειαν· καὶ πολλὰς θωπείας ἔλαβον διὰ τὸ ἀντικείμενον τοῦτο, ἀλλὰ δὲν ἐξῆλθον ποτὲ ἀπὸ τὴν ἀρχὴν αὐτὴν ὅτι ἀτμοπλοΐα ἐν Ἑλλάδι ξένη δὲν ἐσυνέφερεν· τῷ εἶπον καθαρῶς ὅτι δὲν εἶναι ἀμοιβαιότης αὐτή, διότι θὰ μᾶς δίδεται 5 καὶ θὰ μᾶς λαμβάνετε 500, καὶ διὰ τοῦτο δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐνδώσω εἰς τὴν τοιαύτην ἀρχήν. Λοιπὸν ἐξῆλθον ἐκ τῶν ἀρχῶν μου; Δὲν ἔπρεπεν οὕτω πως ἐπιπολαίως νὰ κριθῶ. Ἐγὼ σᾶς ἀνέπτυξα χθὲς τὴν ὑπόθεσιν καὶ οὐδεὶς ἠδυνήθη δι’ ἀριθμῶν νὰ μοὶ ἀνταποδείξῃ ὅτι συμφέρει ξένη ἀτμοπλοΐα ἐν Ἑλλάδι· σᾶς εἶπον ὅτι αἱ πρόσοδοι τῆς ὑπηρεσίας αὐτῆς δὲν εἶναι πλέον τοῦ ἑνὸς ἑκατομμυρίου καὶ ἑξακοσίας χιλιάδας, ὅτι τὰ ἔξοδα τῆς Ἑλληνικῆς ἀτμοπλοΐας πρὸς ἐκτέλεσιν τοῦ δρομολογίου, εἰς τὸ ὁποῖον εἶναι ὑποχρεωμένη, ἀπαιτοῦνται 2,180,000, τὴν ἔλλειψιν ταύτην τὸ Δημόσιον ἀναπληροῖ διὰ χορηγήσεως 800,000 δραχμῶν. Ἠρώτησα τὸν ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν νὰ μοῦ λύσῃ τὸ ἑξῆς ζήτημα, πῶς εἶναι δυνατὸν ν’ ἀνθέξῃ ἡ Ἑλληνικὴ ἀτμοπλοϊκὴ ἑταιρία συναγωνιζομένη μὲ ξένην ἀτμοπλοϊκὴν ἑταιρίαν ἔχουσαν μέσα καὶ δυνάμεις μεγαλειτέρας ἀπὸ τῆς μόνης Ἑλληνικῆς ἀτμοπλοϊκῆς ἑταιρίας δαπανώσης πρὸς ἐκτέλεσιν τῆς συγκοινωνίας αὐτῆς· ἡ δὲ Ἰταλικὴ ἀτμοπλοΐα οὐδόλως δαπανᾷ, ἀλλ’ ἀπεναντίας ὠφελεῖται ἐκ τῆς συντομεύσεως τῶν ὁδῶν ἐκ τῆς συμβάσεως τὴν ὁποίαν θέλομεν νὰ δώσωμεν, τοῦτο εἶναι τὸ ζήτημα εἰς ὃ ἐστάθην· τοῦτο ἦτο τὸ ζήτημα εἰς ὃ προεκάλεσα τὸν ὑπουργὸν νὰ μοῦ λύσῃ καὶ οὐδόλως μοῦ τὸ ἔλυσε· ἀλλὰ τί σᾶς λέγει; μεγαλειτέρα προσπάθεια ἐκ μέρους τῶν διοικούντων δύναται νὰ συναγωνισθῇ ἀκινδύνως πρὸς τὰς ξένας ἀτμοπλοϊκὰς ἑταιρίας. Ἀλλὰ πρὸς Θεοῦ, κύριοι, ἡ κατσίκα σᾶς δίδει 2 ὀκάδας καὶ 100 γάλα, πῶς θὰ τὴν κάμητε νὰ σᾶς δίδῃ 3 ὀκάδας; Δὲν ἀπέδειξε τοὺς πόρους τοὺς μεγαλειτέρους διὰ νὰ πεισθῶ διὰ τὸν συναγωνισμόν· τὸ γάλα τῆς κατσίκας εἶναι ὡρισμένον.

§26ΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Οἰκονομικὴ διαχείρισις καλλιτέρα.

§27ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Οὔτε λοιπὸν οἱ φίλοι τοῦ κ. ὑπουργοῦ, οὔτε ὁ ὑπουργὸς ἠδυνήθησαν νὰ μοῦ ἀποδείξουν, ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ συναγωνισθῇ ἡ Ἑλληνικὴ ἀτμοπλοΐα πρὸς ξένην ἀτμοπλοΐαν μηδόλως δαπανῶσαν διὰ τὰ μέρη εἰς τὰ ὁποῖα θέλει προσεγγίζει. Αὐτὸ τὸ ἀξίωμα τὸ μαθητευτικὸν οὐδεὶς δύναται νὰ τὸ ἀμφισβητήσῃ· δὲν θέλω πάλιν νὰ σᾶς ἀναπτύξω τὸ ζήτημα ὅπως χθὲς σᾶς τὸ ἀνέπτυξα, διότι σᾶς κατέδειξα ὡρισμένως τὰς γραμμὰς ἐκείνας, ἃς θὰ μεταχειρισθῇ ἡ Ἰταλικὴ ἑταιρία πρὸς ζημίαν τῆς Ἑλληνικῆς ἀτμοπλοΐας. Σᾶς λέγω συνάμα, ὅτι ὄχι μόνον θὰ βλάψῃ πᾶσαν Ἑλληνικὴν ἐν Ἑλλάδι ἀτμοπλοΐαν, ἀλλὰ θέλει βλάψει καὶ ἅπασαν τὴν μικρὰν ἀτμοπλοΐαν τὴν ἱστιοφόρον, διότι ἀπὸ τὰ μέρη, ἀπὸ τὰ ὁποῖα θὰ διέρχεται θὰ λαμβάνῃ ὅσα εἶναι τῆς διαμετακομίσεως ἐμπορεύματα, ἅτινα μεταφέρονται ἀπὸ τόπου εἰς τόπον διὰ τῆς μικρᾶς ἀκτοπλοΐας τῆς ἱστιοφόρου, διότι ἡ μὲν μικρὰ ἀκτοπλοΐα ἡ ἱστιοφόρος ἔχει ἀνάγκην νὰ καταβάλῃ ἔξοδα διὰ νὰ κλείσῃ τὰ ταξείδια αὐτά, ἵνα κερδήσῃ τὰς δαπάνας της καὶ τὰ μέσα της· ἡ δὲ ἑταιρία ἡ ἀτμοπλοϊκὴ οὐδὲν ἔχει νὰ καταβάλῃ. Ἰδοὺ λοιπόν, ὅτι δὲν ὑπάρχει συναγωνισμός, ἑπομένως θὰ ἀποῤῥοφήσῃ ὅλα αὐτὰ δι’ εὐτελεστάτης τιμῆς. Καὶ βεβαίως, ὡς χθὲς σᾶς εἶπον, τὸ κατ’ ἀρχὰς θὰ ᾖναι ὠφέλιμον εἰς τὰ ἄτομα τὰ ἐμπορευόμενα, ἀλλὰ κατόπιν ἅμα ἐκλείψῃ ἡ Ἑλληνικὴ ἀτμοπλοΐα, μένει ἡ ξένη ἀτμοπλοΐα κυρία τοῦ πεδίου, καὶ τότε θέλει σᾶς ζητήσει ὅ,τι αὐτὴ νομίσει δι’ αὑτὴν δίκαιον. Ὁ ὑπουργὸς χθές, κύριοι, θέλων νὰ ὑποστηρίξῃ τὴν ἰδέαν του, ὅτι ἡ Ἑλληνικὴ ἀτμοπλοΐα εἶναι ἐν Ἑλλάδι δυνατὸν νὰ εὐδοκιμήσῃ, σᾶς ἔφερε διάφορα παραδείγματα Ἑλληνικῶν δῆθεν ἀτμοπλοϊκῶν ἑταιριῶν εὐδοκιμουσῶν· σᾶς ἔφερε τὴν ἑταιρίαν τοῦ Παπαγιάννη. Καὶ σᾶς ἐρωτῶ τίς ἐξ ὑμῶν ἐφαντάσθη, ὅτι ἠδύνατο νὰ συναγωνισθῇ μὲ τὴν Ἀγγλίαν; ἡ ἑταιρία τοῦ Παπαγιάννη εἶναι ἑταιρία Ἀγγλικὴ προστατευομένη ὑπὸ τῶν νόμων τῶν Ἀγγλικῶν ἐπὶ τῶν εὐθηνῶν μέσων ἐκείνων τὰ ὁποῖα παρέχει ἡ βιομηχανία ἐν Ἀγγλίᾳ, καὶ ἡ εὐθηνία τῶν χρημάτων ἥτις ὑπάρχει ἐκεῖ..... Τὰ ἀτμόπλοια λοιπὸν τοῦ Παπαγιάννη φέρουσι σημαίαν Ἀγγλικήν, ὑπάρχουσιν ὅμως καὶ κεφάλαια Ἑλληνικά, καὶ τί πρὸς τοῦτο; δύνασαι σὺ ὁ ἐν Ἑλλάδι νὰ συναγωνισθῇς μὲ τὰ ἀτμόπλοια τῆς Ἀγγλίας εἰς ἃ ἔχει μέρος καὶ ὁ Παπαγιάννης ἢ ἄλλος τις Ἕλλην, μὲ ἀτμόπλοια τὰ ὁποῖα λαμβάνουσι τοὺς γαιάνθρακας πρὸς 8 σελίνια, νὰ συναγωνισθῇς σὺ ὅστις λαμβάνεις τὰ κάρβουνα ἀντὶ 30 σελινίων τὸν τόνον; Δὲν ἐπερίμενα ποτὲ τοιαύτην παραβολήν. Ἄν δὲ ποτὲ ὁ τόπος λάβῃ ἔκτακτον ἀνάγκην, δύναται νὰ κάμῃ χρῆσιν τῶν ἀτμοπλοίων Παπαγιάννη; Δύνανται νὰ προσφέρωσί τι εἰς τὸ Κράτος; κακὴ κατ’ ἐμὲ ἐκτίμησις τῆς ὑποθέσεως, ὁμοιότης οὐδεμία. Εἰς τὴν Ἑλλάδα, κύριοι, ὅπου τὰ πάντα ὀφείλει τις νὰ δημιουργήσῃ πρὸς συντήρησιν ἀτμοπλοΐας, εἶναι δυνατὸν νὰ συναγωνισθῇ καὶ νὰ κάμῃ ὅ,τι εἰς τὴν Ἀγγλίαν; Τῇ ἀληθείᾳ πρέπει νὰ μὴν ἔχῃ γνῶσίν τις τῶν πραγμάτων διὰ νὰ σκέπτηται οὕτω πῶς. Ἂς ἔλθωμεν, κύριοι, τώρα εἰς τὸ κύριον ζήτημα τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν· τί διεπράξατο ἡ Ἑλληνικὴ ἀτμοπλοϊκὴ ἑταιρία καὶ τί δύναται νὰ πράξῃ μία ἄλλη Ἑλληνικὴ ἀτμοπλοϊκὴ ἑταιρία; Ὁ σκοπὸς τῆς συστάσεως, κύριοι, τῆς Ἑλληνικῆς ἀτμοπλοΐας παρὰ τοῦ ἀοιδίμου Μαυροκορδάτου ἦτον ὄχι μόνον ὁ σκοπὸς τῆς συγκοινωνίας, ἀλλὰ σκοπὸς ἐθνικός, ἐθνικώτατος· καὶ διὰ τοῦτο, ὅταν ἐκάλεσε τοὺς ἁπανταχοῦ ὁμογενεῖς νὰ συντρέξωσιν εἰς τὸ ἔργον ἐκεῖνο οὐδέποτε τοῖς ὑπεσχέθη κέρδη, διότι ὁ ἀείμνηστος ἐκεῖνος ἀνὴρ ἐγνώριζεν, ὅτι τὰ μέσα τῆς Ἑλλάδος δὲν ἦσαν ἀρκετά, ἵνα διὰ τὴν ἐπιχείρησιν ἐκείνην ἐπαρκέσωσι, καὶ διὰ τοῦτο ἀπετάθη εἰς τὸν πατριωτισμόν αὐτῶν, καὶ διὰ τοῦτο οἱ πλεῖστοι ἐξ αὐτῶν οἱ δώσαντες τὰ χρήματά των πολὺ ὀλίγον ἐσκέφθησαν περὶ κερδῶν σπουδαίων. Ὁ σκοπὸς λοιπὸν τῆς συστάσεως τῆς ἀτμοπλοϊκῆς ἑταιρίας εἶναι ἡ συγκοινωνία ἀφ’ ἑνὸς μὲν ἵνα ἀποδιώξῃ ἀπὸ τὰ παράλιά μας τοὺς ξένους μὲ τοὺς ὁποίους ἐταξειδεύσατε καὶ τοῦ ἠξεύρετε, ἀφ’ ἑτέρου δὲ, ἵνα εἰς ἐνδεχομένην περίστασιν τοὺς Κράτους φανῇ χρήσιμος, ἵνα εἰς ὡρισμένην περίστασιν γίνῃ θῦμα τοῦ Κράτους. Πῶς δὲ ἐσυστήθη ἡ ἀτμοπλοϊκὴ ἐκείνη ἑταιρία; ἂς ἴδωμεν τὰ μικρὰ καὶ ἀνάξια ἐκεῖνα ἀτμόπλοια εἶναι ἔργον τῶν διοικούντων τὴν ἑταιρίαν ἢ τῶν κυβερνώντων τὸν τόπον; ἡ Ἑλληνικὴ ἑταιρία ἐπροικίσθη μὲ τὰ χειρότερα ἀτμόπλοια ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως, ἀντὶ τῶν μετοχῶν ἃς ὤφειλε τὸ Δημόσιον νὰ καταβάλῃ εἰς τὴν ἑταιρίαν ἐκείνην, τῇ προσέφερε τὴν Ὕδραν, τὸ Πανελλήνιον, τὸ Αἰγαῖον τὸ προκομμένον ἐκεῖνο Αἰγαῖον, τὸ ὁποῖον οὐδέποτε διήνυσε πλέον τῶν 5 μιλίων τὴν ὥραν.

§28ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Διατί τὰ ἔπερνε;

§29ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Κατόπιν τὴν ἐπροίκισε μὲ τὸ Ἰόνιον λεγόμενον, τὸ ὁποῖον μᾶς ἔφερε τὸ Ἰόνιον ἄλλοτε Κράτος καὶ μὲ τὸν μακαρίτην ἄλλοτε λεγόμενον Ὄθωνα· τὴν ἐπροίκισε λοιπὸν ἀπέναντι τῶν μετοχῶν, ἃς ὤφειλε τὸ Δημόσιον νὰ καταβάλῃ, μὲ τὰ 5 αὐτὰ ἀνάξια ἀτμόπλοια τῶν ὁποίων τὸ βάρος λαμβάνουσι δωρεὰν οἱ διευθύνοντες σήμερον τὴν ἀτμοπλοΐαν· τί δὲ ἔκαμον αὐτοί; Οὗτοι ἐπρομήθευσαν τὴν Καρτερίαν, τὴν Ὁμόνοιαν, τὸ Βυζάντιον, τὴν Ἑπτάνησον, τὴν Πατρίδα καὶ τὴν Ἴριδα, δι’ ἃ οὐδεὶς ἐξ ὑμῶν δύναται νὰ ἀμφισβητήσῃ τὴν ἱκανότητα καὶ καταλληλότητα διὰ τὴν Ἑλλάδα ἀναλόγως τῶν πόρων καὶ τῶν μέσων αὐτῆς· οὐδεὶς ἐξ ὑμῶν δύναται νὰ τὰ κατηγορήσῃ· αὐτὰ, κύριε ὑπουργὲ τῶν Ἐξωτερικῶν, εἶναι τὰ ἔργα τὰ ὁποῖα ἔκαμεν ἡ διοίκησις τῆς ἀτμοπλοϊκῆς ἑταιρίας· αὐτὴ εἶναι ἡ πρόοδος τὴν ὁποίαν ἔκαμε· τῆς ἐδώκατε 5 σεσαθρωμένα μικρὰ ἀτμόπλοια καὶ τὰ ηὔξησεν κατὰ 6 ἄριστα ἀτμόπλοια. Κατόπιν τί ἔπραξαν οἱ διευθύνοντες τὴν ἑλληνικὴν ἀτμοπλοϊκὴν ἑταιρίαν; ἵδρυσαν ἐργοστάσια καὶ νεώρεια διὰ τὰ ὁποῖα καὶ ἡ Ἑρμούπολις καὶ τὸ Κράτος πρέπει νὰ σεμνύνωνται καὶ αὐτὸς ὁ ἴδιος ὑπουργὸς, ὅταν τὰ παραβάλῃ μὲ τὰ ἐν Πόρῳ διὰ τὰ ὁποῖα τὸ Δημόσιον ἐξώδευσεν ἐπέκεινα τῶν 80 ἑκατομμυρίων. Ἡ ἑλληνικὴ ἀτμοπλοΐα οὐδέποτε ἔλαβεν ἀνάγκην τῶν ἐργοστασίων τῶν δημοσίων, ἐνῷ ἀπεναντίας τὰ ἐργοστάσια τὰ δημόσια τοῦ Ναυτικοῦ ἔλαβον μυριάκις ἀνάγκας ἀπὸ τὰ ἐργοστάσια καὶ νεώρεια τῆς ἀτμοπλοϊκῆς ἑταιρίας καὶ πολλάκις ὑπηρέτησε τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ πολεμικοῦ ναυτικοῦ. Ἰδοὺ λοιπὸν τί ἔπραξαν πέντε ἔμποροι διευθυνταὶ τῆς ἀτμοπλοϊκῆς ἑταιρίας. Τί δὲ ὡς ἀντάλλαγμα τῆς ὑπηρεσίας των ἔλαβον; πάντοτε πικρίας, πάντοτε δυσκολίας διὰ τὰς προσπαθείας των εἰς τὴν ἀνάπτυξιν τῆς ἀτμοπλοΐας! Πολλάκις σᾶς ἀνέφερον, ὅτι σκοπὸν εἶχον, νὰ αὐξήσουν τὰ ἀτμόπλοια δι’ ἄλλων δύω μεγάλων ἀτμοπλοίων διὰ τῶν χρημάτων τὰ ὁποῖα ὠφείλοντο εἰς τὴν ἑταιρίαν.

§30ΛΑΠΑΣ. Ὀφείλει πολλὰ χρήματα ἡ Κυβέρνησις εἰς τὴν ἑταιρίαν;

§31ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Πολλὰ σχετικῶς εἰς τὴν ἐπιχείρησιν. — Ποῖον δὲ εἶναι τὸ ἠθικὸν ἀποτέλεσμα ἐκ τῆς ὑπάρξεως τῆς ἑταιρίας αὐτῆς; Ὅτε ἐσυστήθη, τὸ ἐργοστάσιον αὐτῆς, τὰ ἀτμόπλοια διευθύνοντο, ἐκτὸς τῶν πλοιάρχων, ὑπὸ Ἄγγλων μηχανικῶν καὶ ὑπὸ Ἄγγλων ἐργατῶν. Σήμερον δὲ ἅπαν τὸ εὐρὺ ἐκεῖνο ἐργοστάσιον τῆς ἑταιρίας διευθύνεται, ἐξαιρέσει ὀλιγίστων, παρὰ Ἑλλήνων, καὶ ἅπαντες οἱ ἐργάται εἶναι Ἕλληνες ἐξελθόντες ἐκ τῆς σχολῆς ἐκείνης. Σήμερον ὅλοι οἱ μηχανικοὶ τῶν ἀτμοπλοίων, οἱ πρῶτοι, δεύτεροι καὶ τρίτοι, ἐξαιρουμένων δύω ἢ τριῶν, εἶναι Ἕλληνες ἐξελθόντες ἐκ τοῦ σχολείου τοῦ ἐργοστασίου τῆς Ἑλληνικῆς ἀτμοπλοΐας. Αὐτὴν τὴν ἠθικὴν ὠφέλειαν δὲν τὴν σκέπτεσθε; καὶ νομίζετε, ὅτι ἐν κρισίμοις καιροῖς ἠδύνασθε νὰ οἰκονομήσητε τὰς περιστάσεις διὰ ξένων; Δείξατέ μοι τώρα ἀπέναντι τούτων τὰ ὀφέλη ἐκ τῆς Κυβερνήσεως; Ἔπρεπεν ἡμεῖς οἱ κυβερνῶντες νὰ ἔχωμεν παραδείγματα μεγαλεῖτερα ἐκείνων, διότι ἄλλως δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον ἀδίκως νὰ ἐλέγχωμεν αὐτούς. Ὑμεῖς οἱ κυβερνῶντες πάντοτε εἰς τὰς ἐξελέγξεις τῶν ἰσολογισμῶν τῆς ἑταιρίας ἐστείλατε τὰ ὄργανα, δι’ ὧν ἠδύνασθε νὰ ἐξελέγξητε πᾶσαν τὴν διαχείρισιν· σᾶς προκαλῶ νὰ φέρητε ὅ,τι ἔχετε περὶ τούτου ἐπίσημον. Σεῖς ἀπεστείλατε ἐποπτείαν ἐκ τῶν εὐϋποληπτοτέρων πολιτῶν τῶν Ἀθηνῶν, ἐκ τῶν κυρίων Τομπάζη, Καλοῦ, Λεβίδη, Ταταράκη, καὶ Παπαδιαμαντοπούλου. Φέρετε τὸ ὑπόμνημα αὐτῶν, ἵνα ἰδῆτε, τί λέγουσι περὶ τῆς διοικήσεως τῆς Ἑλληνικῆς ἀτμοπλοΐας. Ἐρήμην λοιπὸν καταδικάζετε τοὺς ἄνδρας ἐκείνους; Ἀλλὰ δὲν ἀρκοῦσιν ἀφῃρημέναι ἰδέαι καὶ κατηγορίαι μόνον, γεγονότα στηριζόμενα εἰς τὴν ἀλήθειαν πρέπει νὰ ἔλθωσιν, ἵνα στηρίξωσι τὰς συκοφαντίας! Ἡ Ἑλληνικὴ ἀτμοπλοΐα εἰς τὸ φραγγέλιον, κ. Ῥικάκη, κατ’ ἐσέ, εἰς τὸ σταυρωθῆναι! τοῦτο ὅμως δὲν σᾶς δίδει τὸ δικαίωμα νὰ μὴ φροντίσητε περὶ ἑτέρας ἑλληνικῆς ἑταιρίας καὶ δὲν ἔχετε λόγον ἱκανὸν νὰ ἐκδιώξητε διὰ παντὸς πᾶσαν ἑλλην. ἀτμοπλοϊκὴν ἀκτοπλοΐαν ἵνα φέρητε τοὺς ξένους νὰ σᾶς μεταχειρίζωνται, ὅπως σᾶς μεταχειρίσθηταν καὶ ἄλλοτε, καὶ νὰ δώσητε εἰς τὰς ξένας ἀτμοπλοΐας τὴν τροφὴν αὐτὴν τὴν μεγάλην ἢ μικρὰν τὴν συγκειμένην ἐκ 2,200,000 δραχμῶν ἀπέναντι εὐτελεστάτης ὠφελείας τῆς ἱστιοφόρου ναυτιλίας 35 –50 χιλιάδων δραχμῶν. Θέλω βεβαίως τὸν συναγωνισμόν, ἀλλὰ τὸν θέλω ἐπὶ ἴσοις ὅροις, ὄχι ὁ μὲν νὰ λαμβάνῃ 5 καὶ ὁ ἕτερος 500, ὡς εἶπον. Ὁ κ. Ῥικάκης βεβαίως οὐδόλως φροντίζει περὶ τῆς ὑπάρξεως ἑλλην. ἀτμοπλοΐας, διότι αἱ Πάτραι εὑρίσκονται εἰς τὸ πρῶτον σημεῖον τῆς γραμμῆς, ἣν θὰ κάμῃ πᾶσα ξένη ἀτμοπλοϊκὴ ἑταιρία· τὸ μέλλον τῆς πόλεώς του εἶναι ἠσφαλισμένον· τί τὸν μέλλει, πῶς θὰ συγκοινωνήσουν μεταξὺ των αἱ νῆσοι τοῦ Αἰγαίου πελάγους, ἢ αἱ νῆσοι τῶν βορείων σποράδων; Τί τὸν μέλει, πῶς ὁ κ. Κοντόσταυλος θὰ μεταβῇ εἰς τὸ Ἀλιβέριόν του ἢ ὁ κ. Σωτηρόπουλος εἰς τὴν Κυπαρισσίαν του; Τί τὸν μέλει, πῶς ὁ κ. Προβελέγιος θὰ μεταβῇ εἰς τὴν Σίφνον, ὁ κ. Παπαμιχαλόπουλος εἰς τὴν Μονεμβασίαν, ἢ ὁ κ. Χρηστόπουλος, τοῦ ὁποίου θὰ μείνουν τὰ φανάρια εἰς τὸ Ἄστρος; Τί τὸν μέλει, πῶς θὰ μεταβοῦν εἰς τὴν Ἀκαρνανίαν οἱ Ἀκαρνάνες, ἢ εἰς τὴν Στερεὰν Ἑλλάδα τῆς Ἀμφίσσης καὶ τῶν ἄλλων μερῶν οἱ ἄνθρωποι; ἀρκεῖ, ὅτι αὐτὸς ὁπωσδήποτε εἶναι ἐξησφαλισμένος. Λοιπὸν ἢ θὰ ἀφήσετε τὰ μέρη ἐκεῖνα ἄνευ συγκοινωνίας, ἢ θὰ ἔλθετε ἑκόντες ἄκοντες εἰς νέαν σύμβασιν παραχωροῦντες χρηματικὸν ποσὸν διπλάσιον εἰς ἄλλην τινὰ Ἑλλην. ἀτμοπλοΐαν, ἢ θέλοντες ν’ ἀποφύγητε τὴν διπλασίαν αὐτὴν δαπάνην, θὰ δώσητε, ὡς προεξέθεσα, τὸ χορήγημα αὐτὸ εἰς ξένους διὰ νὰ ἔχητε ἀτμοπλοϊκὴν συγκοινωνίαν. Καὶ λοιπὸν καταστραφήτω πᾶσα ἰδέα ἐθνικῆς ἀτμοπλοϊκῆς ἑταιρίας. Εἰς τοῦτο τὸ ζήτημα προεκάλεσα τὸν ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν, ἀλλ’ ὑπεξέφυγεν ἐντέχνως καὶ ἠθέλησε νὰ σᾶς ἀποδείξῃ, ὅτι καλῶς διοικουμένη ἡ ἑταιρία δύναται ν’ ἀντιπαλαίσῃ μὲ ὅλον τὸν κόσμον. Δὲν δύναμαι νὰ τὸν ἀδικήσω ποτὲ, ὅτι τοιαῦτα πιστεύει. Δὲν ἠθέλησε νὰ ἔλθῃ εἰς καθαρὰν ἐξήγησιν τῆς ἀληθείας, ὅπως τμηματάρχης τις ὑπουργείου τινὸς, οὐχὶ βεβαίως τοῦ ἰδικοῦ του, ὅστις ἐκ τῆς συμβάσεως αὐτῆς καὶ αὐτὸς θὰ ὠφεληθῇ, μοὶ εἶπεν, εἰς τὸν διάβολον νὰ ὑπάγῃ ἡ Ἑλλην. ἀτμοπλοΐα. Τοῦτο ἐὰν μοὶ εἴπῃ καὶ ὁ ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, τὴν στιγμὴν ταύτην κατεβαίνω τοῦ βήματος. Δὲν μοὶ τὸ εἶπεν ὅμως ὁ ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, τὸ εἶπε δι’ ἄλλων φράσεων, εἶπεν, ὅτι καλῶς διοικουμένη ἡ ἑταιρία δύναται νὰ οἰκονομήσῃ ὅλα αὐτὰ καὶ συναγωνιζομένη καὶ μὲ τὴν Ἰταλικὴν ἑταιρίαν καὶ μὲ ὅλα τὰ ἀτμόπλοια τοῦ κόσμου. Εἰς πόσας δὲ περιστάσεις δὲν ἐφάνη χρήσιμος ἡ Ἑλληνικὴ ἀτμοπλοΐα εἰς τὸ Κράτος; καὶ σήμερον, δὲν πιστεύω, ν’ ἀγνοῆτε τὴν ὑπηρεσίαν, τὴν ὁποίαν σᾶς προσφέρει καὶ τὴν ὁποίαν, κ. ὑπουργὲ τῶν Ἐξωτερικῶν, δὲν ἀγνοεῖς, καὶ τὴν ὁποίαν οὐδέποτε δύνασθε νὰ ἐπιτελέσητε διὰ τῆς Ἰταλικῆς ἀτμοπλοϊκῆς ἑταιρίας. Καὶ εἰς δυσκόλους περιστάσεις, ἂν ἔλθῃ τὸ Κράτος, ἡ Ἑλληνικὴ αὕτη ἀτμοπλοΐα μεγάλας ὠφελείας θὰ παρέξῃ εἰς τὸ Κράτος, ὅπως παρέσχε κατὰ τὴν Ναυπλιακὴν ἐπανάστασιν καὶ εἰς ἓν ἄλλο ζήτημα μεγάλο. Ὅλα αὐτὰ δύνασθε ποτὲ νὰ τὰ κατορθώσητε διὰ ξένων ἀτμοπλοίων; Εἶναι ἀδύνατον νὰ πιστεύσητε οὔτε ὑμεῖς, οὔτε οἱ κυβερνῶντες. Ἄλλοι εἰσὶν οἱ λόγοι οἱ ὠθοῦντές τινας πρὸς τὴν διάλυσιν τῆς ἀτμοπλοϊκῆς ἑταιρίας. Οὐδόλως ἀμφιβάλλω, ὅτι ματαιοπονῶ, διότι ἡ μορφὴ τῆς Κυβερνήσεως μὲ ἔχει εἰς δυσχερεστάτην θέσιν καὶ χάριν τῆς μορφῆς αὐτῆς εἶσθε ἠναγκασμένοι τὰ πάντα νὰ παραβλάψητε, καὶ θυσιάσητε (θόρυβος). Οἱ μέτοχοι δὲν ἐπῆραν κανὲν λεπτὸν, λέγουσί τινες. Καὶ πῶς θέλετε νὰ λάβωσι μερίδιον ἀπὸ συγκοινωνίαν μὴ παρέχουσαν τὰ μέσα; Ἡ θέσις μου λοιπὸν εἶναι δυσχερεστάτη ἀπέναντι τοσοῦτον σοβαροῦ ζητήματος, διότι μόνος ἀνεδέχθην τὸν ἀγῶνα. Ἀλλ’ ἐὰν εἶχον εἰς τὴν ἀντιπολίτευσιν τὸν ῥήτορα τῆς Βουλῆς τὸν ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, τότε βεβαίως συμφορὰ ἤθελεν ἐπέλθει εἰς τὴν προκειμένην σύμβασιν. Καὶ ἐὰν ἦτο δυνατὸν νὰ ἐξέλθῃ τοῦ τάφου ὁ ἀοίδημος ἐκεῖνος Μαυροκορδάτος νὰ ἴδῃ τὸ ἐθνικόν του τοῦτο ἔργον καταστρεφόμενον ὑπὸ τοῦ ἀνεψιοῦ τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν συντρέχοντος καὶ τοῦ υἱοῦ του, ὢ ἤθελεν ἐπιστρέψει εἰς τὴν κατοικίαν του τῶν αἰωνίων μονῶν ἀπὸ αἰσχύνης τὸ πρόσωπόν του καλύπτων! (Ἐνταῦθα καταλαμβάνει τὴν ἕδραν τοῦ Προέδρου ὁ Πρόεδρος τῆς Βουλῆς κ. Αὐγερινός).

§32Ν. ΜΑΥΡΟΚΟΡΔΑΤΟΣ. (Ὅρα παράρτημα Β.)

§33ΚΑΡΑΛΙΒΑΝΟΣ. Κύριοι βουλευταὶ, ἐκ προκαταβολῆς γνωρίζω, ὅτι ὅστις λαμβάνει τὸν λόγον κατὰ τῶν ἔργων τῶν ὑποβαλλομένων εἰς τὴν Βουλὴν ὑπὸ τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως ἀδυνατεῖ νὰ φέρῃ τ’ ἀποτέλεσμα, τὸ ὁποῖον ἴσως κατὰ τὴν ἰδέαν τοῦ λαλοῦντος ἤθελεν εἶσθαι τὸ καλλίτερον. Ἑπομένως ἐκ προκαταβολῆς γνωρίζω, ὅτι ἡ σύμβασις αὕτη θέλει ψηφισθῆ παρὰ τῆς Βουλῆς ὅπως ἔχει· μὅλα ταῦτα κρίνω ἀναγκαῖον νὰ εἴπω ὀλίγα ἀντίθετα πρὸς τοὺς λόγους, οὕς τινες ἐκ τῶν προαγορευσάντων ἐπήνεγκον ὑπὲρ τῆς συμβάσεως αὐτῆς. Καὶ δὲν εἶμαι, κατ’ ἀρχὴν κατὰ τῆς συμβάσεως, ἀλλὰ κατὰ τοῦ ἄρθρου 26 τοῦ ἐπιτρέποντος ἐλευθέραν τὴν ἀκτοπλοΐαν. Καὶ ἐνῷ δὲν μὲ διαφεύγει, ὅτι ἂν καὶ ὁ ἐλάχιστος ὅρος ἢ καὶ ἓν ἐδάφιον ἀκόμη τῆς συμβάσεως ἤθελεν ἀκυρωθῆ ὑπὸ τῆς Βουλῆς, ἡ σύμβασις ἐκείνη, δὲν δύναται βεβαίως παρὰ νὰ ἀποῤῥιφθῇ, οὐχ ἧττον κρίνω καλὸν νὰ φέρω ὀλίγας παρατηρήσεις, διότι θεωρῶ, ὅτι ἡ ἀκτοπλοΐα μεταξὺ Ἰταλίας καὶ Ἑλλάδος, ἣν δημιουργοῦμεν, δὲν εἶναι ὠφέλιμος ἐξ ἴσου καὶ εἰς τὰ δύω ἔθνη. Ὁμιλήσαντές τινες ὑπὲρ τῆς συμβάσεως ἔλαβον ὑπ’ ὄψιν μόνον τὰς πατρίδας των, μόνον ἓν μέρος τῆς ἀκτοπλοΐας τῆς Ἑλλάδος, ὅπου καὶ δὲν φθάνει ἡ μικρὰ ναυτιλία τῆς Ἰταλίας, ἐζήτησαν μάλιστα νὰ παραβάλουν τὰς ὠφελείας, τὰς ὁποίας ἐκεῖνοι πρὸ πάντων ἔχουν ἐκ τῆς Ἀνατολῆς διὰ τῆς ἀκτοπλοΐας, πρὸς τὰς ὠφελείας τὰς ὁποίας θ’ ἀποκτήσωσιν ἀπὸ τὴν τῆς Ἰταλίας, χωρὶς νὰ σκεφθῶσιν, ὅτι ἡ κατὰ τὴν Τουρκίαν ἀκτοπλοΐα εἶναι ἑλληνικὴ, ἐνῷ ἡ κατὰ τὴν Ἰταλίαν εἶναι ξένη· τοὐτέστι παραπλέοντες τὰ παράλια τῆς Ἀνατολῆς συναλλατόμεθα πρὸς ἡμᾶς αὐτοὺς, ἐνῷ δὲν εἶναι τὸ αὐτὸ καὶ μὲ τὰ παράλια τῆς Ἰταλίας· ἐκεῖ συναλλατόμεθα πρὸς ξένους· καὶ ὅπου, κύριοι, δὲν κατοικοῦσιν ὁμογενεῖς, ἐκεῖ γίνεται προτίμησις τῶν ξένων πλοίων. Ταῦτα δὲ εἶπον, διότι εἷς τῶν προαγορευσάντων κυρίων ἠθέλησε νὰ συναγάγῃ τὰς ὠφελείας ἀπὸ τῆς παρούσης συμβάσεως, ὡς ἐκείνας ἀπὸ τῆς μετὰ τῆς Τουρκίας. Ὡς γνωρίζετε, κύριοι, ἡ ναυτιλία εἶναι τριπλῆ, τοὐτέστι σύγκειται ἀπὸ πλοῖα μεγάλης χωρητικότητος, ἀπὸ πλοῖα μικρὰ ἱστιοφόρα, καὶ ἀπὸ ἀτμήρη. Δυστυχῶς ἡ πατρίς μας δὲν ἐπροώδευσεν τόσον, ὥστε νὰ ἔχῃ καὶ ἐμπορικὰ πλοῖα ἀτμήρη, ἀλλὰ στηρίζει τὴν παροῦσαν εὐδαιμονίαν της μόνον εἰς τὰ ἱστία. Καὶ εἶναι μὲν βέβαιον, ὅτι ἡ παροῦσα σύμβασις θέλει φέρει ὠφέλειαν εἰς τὴν μεγάλην ναυτιλίαν, ἀλλὰ φρονῶ ὅτι εἰς τὴν μικρὰν θέλει προκύψει μεγάλη ζημία. Ἀνήκω καὶ ἐγὼ εἰς πατρίδα, ἡ ὁποία ἔχει περίπου 200 πλοῖα τοῦ ὠκεανοῦ καὶ σχεδὸν ἄλλα τόσα τῆς ἀκτοπλοΐας. Καὶ ἐπειδὴ ἐκ τῆς παρούσης συμβάσεως συμφέρον προκύπτει εἰς τὰ μεγάλα πλοῖα, ζημία δὲ κατ’ ἐμὲ εἰς τὰ μικρὰ, εὑρίσκομαι ἐν δεινῇ θέσει ἐν μέσῳ σφύρας καὶ ἄκμονος. Ἄν, κύριοι, ἀποφασίζωμεν νὰ ὑποβάλλωμεν εἰς ζημίας τὴν μικρὰν ναυτιλίαν, νὰ τὴν θυσιάσωμεν, οὕτως εἰπεῖν, ἀπέναντι τῶν μικρῶν ὠφελειῶν τῆς μεγάλης ναυτιλίας, τὸ πρᾶγμα ἀλλάσσει· τὸ νὰ διϊσχυριζώμεθα ὅμως, ὅτι ἡ μικρά μας ναυτιλία θὰ ὠφεληθῇ δὲν τὸ πιστεύω, καὶ δὲν τὸ πιστεύω πολὺ περισσότερον, διότι κἀνεὶς ἐκ τῶν μέχρι τοῦδε ἀγορευσάντων ὑπὲρ τῆς συμβάσεως δὲν μᾶς εἶπεν εἰς τί συνίσταται ἡ ἀκτοπλοΐα τῆς Ἰταλίας, ποῖα εἶναι τὰ ἐμπορεύματα, τὰ ὁποῖα ἡ μικρὰ ναυτιλία ἡμῶν θὰ μεταφέρῃ ἀπὸ ἑνὸς λιμένος εἰς ἕτερον. Τοῦτο εἶναι τὸ σπουδαῖον· θὰ ἔχουν ἐργασίαν τοιαύτην τὰ μικρά μας πλοῖα; κἀνεὶς δὲν τὸ εἶπεν, δὲν τὸ ἀπέδειξεν. Ἀναγνωρίζω τὰ ὠφελήματα τῆς συμβάσεως αὐτῆς διὰ τὴν μεγάλην ναυτιλίαν, ἀλλὰ τὰ ὠφελήματα αὐτὰ δὲν εἶναι τόσα, ὥστε νὰ ἀνταποκρίνωνται πρὸς τὴν ζημίαν τὴν ὁποίαν θὰ ὑποστῇ ἡ μικρὰ ναυτιλία, ὄχι.

§34ΤΣΑΜΑΔΟΣ. Τὸ περὶ ἱστιοφόρου ναυτιλίας δὲν ἐφιλονείκησε κἀνείς.

§35ΚΑΡΑΛΙΒΑΝΟΣ. Τὸ φιλονεικῶ ἐγώ. Τὸ ζήτημα τῆς ἐμπορικῆς Ἑλληνικῆς ἀτμοπλοΐας ἐγὼ τὸ θεωρῶ πάντῃ περιττόν, διότι δὲν ἔχομεν ἀτμήρη. Ἔχω ἰδίαν γνώμην διὰ τὴν μικρὰν ἱστιοφόρον ναυτιλίαν· καὶ πιθανὸν νὰ πλανῶμαι, κύριοι, διότι ἡ Κυβέρνησις πρὶν προβῇ εἰς τὴν συνομολόγησιν τῆς συμβάσεως ἐζήτησε πάσας τὰς πληροφορίας· ἀλλ’ ἂς μοὶ ἐπιτρέψῃ νὰ εἴπω, ὅτι αἱ πληροφορίαι, τὰς ὁποίας ἑκάστοτε λαμβάνουσι τὰ διάφορα ὑπουργεῖα παρὰ διαφόρων συλλόγων ἢ πολιτῶν, δὲν εἶναι πάντοτε ἀκριβεῖς, διότι αὗται δίδονται μόνον ὑπὸ τῶν ὀλίγων. Ἐπειδὴ δὲ ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν εἶπε, ὅτι καὶ ἀναφορὰν ἔχει παρὰ τῶν πλοιάρχων Γαλαξειδιωτῶν διὰ τῆς ὁποίας παρακαλοῦν νὰ γείνῃ ἡ σύμβασις αὐτὴ, τῷ λέγω, ὅτι συμφωνῶ πρὸς τοῦτο, διότι ἐγὼ πρῶτος ἐκίνησα αὐτὴν τὴν χορδὴν τὸ 1869, ὑπουργοῦ ὄντος τῶν Ἐξωτερικῶν τοῦ κ. Θεοδώρου Δηλιγιάννη, ἂν δὲν ἀπατῶμαι· ἐγὼ πρῶτος εἶπον τί γίνεται ὡς πρὸς τὴν ἀνανέωσιν τῆς συμβάσεως μεταξὺ τῆς Ἰταλίας καὶ ἡμῶν, καὶ οὐ μόνον τότε ἔλαβον τὸν λόγον καὶ εἶπον τινα περὶ τούτου, ἀλλὰ ἀκόμη καὶ βραδύτερον, καὶ ἂν ἐνθυμοῦμαι καλῶς, τότε ἐῤῥέθη, ὅτι δὲν εὑρέθη εἰς συμφωνίαν τὸ ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν μὲ τὴν Ἰταλικὴν Κυβέρνησιν ὡς πρὸς τὰ τέλη μερικῶν προϊόντων. Νομίζω αὐτὸ, ὅτι ἦτο. Ἀλλ’ οἱ Γαλαξειδιῶται ἀναφερόμενοι δὲν ἔλεγον νὰ παραδοθῇ ἐλευθέρα ἡ ἀκτοπλοΐα· ἐζήτησαν ν’ ἀνανεωθῇ ἡ σύμβασις, ὅπως ἦτο καὶ πρότερον. Ἠξεύρετε δὲ πῶς ἤδη ἐζητήθησαν πληροφορίαι παρὰ τῶν πλοιάρχων Γαλαξειδιωτῶν; Ὁ κύριος ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἔγραψεν εἰς τὸν τελώνην Γαλαξειδίου, ἐνῷ νομίζω κατὰ δίκαιον λόγον ἔπρεπε νὰ ἐρωτηθῇ ὁ λιμενάρχης τοῦ Γαλαξειδίου, ὁ ὁποῖος ἦτο καὶ ὁ ἁρμοδιώτερος νὰ δώσῃ τοιαύτας πληροφορίας. Ὁ τελώνης Γαλαξειδίου ἀνέγνωσεν εἰς ὀλίγους τὸ περιεχόμενον τῆς διαταγῆς, συνῆλθόν τινες τῶν πλοιάρχων, ὅπως συνῆλθον καὶ εἰς τὸν Πειραιᾶ, διότι ἤμην τότε ἐν Πειραιεῖ, καὶ εἶπον βεβαίως καὶ ὑπέγραψεν, ὅτι τοῦτο εἶναι τὸ συμφέρον των· ἀλλὰ δὲν εἶχον τὴν αὐτὴν ἰδέαν καὶ οἱ μικροὶ ναυτιλλόμενοι, ἐκεῖνοι δηλαδὴ οἱ ἀποζῶντες ἀπὸ τῆς ἀκτοπλοΐας. Τοιαῦται δὲ εἶναι ὅλαι σχεδὸν αἱ δοθεῖσαι πληροφορίαι ἀπὸ ὀλίγους ἐν Πειραιεῖ πλοιάρχους μεγάλων πλοίων, οὐχὶ ὅμως ἀπὸ κυβερνήτας, ὡς ὀνομάζουν τοὺς πλοιάρχους τῶν μικρῶν πλοίων, οἵτινες οὔτε κἂν ἐρωτήθησαν. Ἰδοὺ δὲ διὰ τί φρονῶ, ὅτι ἡ ἀκτοπλοΐα δὲν εἶναι ὠφέλιμος εἰς ἡμᾶς. Εἰς τὰ παράλια τῆς Ἰταλίας, ἂν ἀρχίσωμεν ἀπὸ τὴν Γένοβα καὶ φθάσωμεν μέχρι τῆς Βενετίας, ὑπάρχει πρῶτον μέγιστος ἀριθμὸς μικρῶν πλοίων, τὰ ὁποῖα δύνανται νὰ ἐξακολουθήσωσι παρ’ ἡμῖν τὴν ἀκτοπλοΐαν καὶ τὰ ὁποῖα ἐπὶ τοῦ τόπου πράγματι δὲν εὑρίσκουσι πόρον καὶ τὰ ὁποῖα δύνανται νὰ πλεύσωσιν ἕως ποῦ; ἕως παρακάτω ἀπὸ τὴν Κορώνην νὰ κατακτήσωσι μέχρι πρὸς τὸν Καβοματαπᾶν, καὶ νὰ ἦσθε παραβέβαιοι, ὅτι τὴν ἀκτοπλοΐαν ἀπὸ Κορώνης μέχρι Λευκάδος δὲν θὰ τὴν ἀφήσουν. Δεύτερον εἰς ὅλα τὰ παράλια τῆς Ἰταλίας δὲν ὑπάρχουν ἀρκετοὶ Ἕλληνες ἔμποροι, οἵτινες νὰ προτιμοῦν τὴν Ἑλληνικὴν ναυτιλίαν· ὑπάρχει μεγίστη ἔλλειψις αὐτῶν καὶ δύναμαι διὰ τοῦτο νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι ἐν Ἰταλίᾳ δὲν θὰ προτιμώμεθα. Κύριοι, ἂν ἔλλειπεν ἕνας Βαλιάνος καὶ ὀλίγοι ἄλλοι ἀκόμη ὁμογενεῖς, μὰ τὴν ἀλήθειαν δὲν ἠξεύρω ἂν θὰ ὑπῆρχε ἀκμαία ναυτιλία. Βλέπετε λοιπὸν πόσον συντελεῖ τοῦ νὰ ἦναι ἔμποροι εἰς τὰ μέρη ἐκεῖνα ὅπου θὰ ταξιδεύσωσι. Οἱ Ἰταλοὶ θὰ προτιμήσωσι τὰ ἰδικά των βεβαίως. Ἀλλ’ εἶναι τοὐλάχιστον τόσα τὰ προϊόντα τῆς Ἰταλίας, ὥστε νὰ δώσωσι τροφὴν εἰς τὴν ἐγχώριον καὶ εἰς τὴν ἡμετέραν ναυτιλίαν; ὄχι· καὶ τοῦτο ἴσια ἴσια δὲν ἀνέπτυξε κανείς, ἐξαιρουμένου ἑνός. Περὶ τούτου ἴσα ἴσα σᾶς λέγω, ὅτι ἐξαιρουμένου ἑνὸς ἅλατος, τὸ ὁποῖον δύνανται καὶ αὐτὰ τὰ μεγάλα πλοῖα νὰ μεταφέρωσι, δὲν βλέπω ποῖα εἶναι τὰ μεγάλα προϊόντα, τὰ ὁποῖα δύνανται καὶ τὰ ἡμέτερα μικρὰ πλοῖα νὰ μεταφέρωσιν ἀπὸ ἑνὸς μέρους τῆς Ἰταλίας εἰς ἄλλο, ἀφοῦ δύνανται μάλιστα νὰ μεταφέρωνται ταῦτα διὰ τῶν ξένων μὲ περισσοτέρας εὐκολίας εἰς ἴσας ἢ καὶ μικροτέρας τιμάς. Τώρα μὲ λέγει ὁ κ. Ζωχιὸς διατί ἐταξείδευσαν πολλὰ εἰς Ἰταλίαν· δὲν ἠξεύρω, ἂν ὁ κ. Ζωχιὸς πιστεύσει, ὅτι εἰς τὴν Ἰταλίαν 11,000 τόνοι ἐταξείδευσαν ὑπὸ διαφόρων πλοίων· πρέπει νὰ μάθῃ, ὅτι ἐκ τῶν αὐτῶν πλοίων καθημέραν ταξειδευόντων εἰς τὴν Ἰταλίαν ἀνῆλθον οἱ ἀνωτέρω τόνοι, καὶ μόνον πλοῖα τῆς Κερκύρας· νομίζετε, ὅτι τὰ πλοῖα τῶν Κυθήρων ταξειδεύουν εἰς τὴν Ἰταλίαν, τὰ τῆς Ἰθάκης, τὰ τῆς Κεφαληνίας, τὰ τῆς Ζακύνθου καὶ λοιπῶν Ἑπτανήσων; Μόνον τῆς Κερκύρας.

§36ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Καὶ τῆς Κεφαληνίας.

§37ΚΑΡΑΛΙΒΑΝΟΣ. Εἶμαι εἰς θέσιν νὰ γνωρίζω κάλλιστα· πιθανὸν νὰ ὑπάρχωσιν καὶ ἐξαιρέσεις.

§38ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τὸ ἓν τρίτον τοῦ ὅλου ἀριθμοῦ τῶν ταξειδευόντων ἐν Ἰταλίᾳ εἶναι Ἑπτανησιακά.

§39ΖΩΧΙΟΣ. Σᾶς εἶπον, ὅτι εἶναι Κερκυραϊκά.

§40ΚΑΡΑΛΙΒΑΝΟΣ. Χθές, ὅτε ὡμιλήσατε, εἴπατε, ὅτι εἶναι 70,000· ἠμπορεῖ νὰ ἦναι, ἀλλ’ ἐκ τῶν ἐπαναληπτικῶν ταξειδίων τῶν αὐτῶν πλοίων, καὶ οὐχὶ ἐκ τοῦ ὁλικοῦ ἀριθμοῦ των περίπου 200,000.

§41ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τὰ ⅔ εἶναι ἐξ ὅλων τῶν ἄλλων πλοίων, καὶ τὸ ⅓ ἐξ ἀκτοπλοΐας.

§42ΚΑΡΑΛΙΒΑΝΟΣ. Λοιπόν, κύριοι, τὰ πλοῖα τὰ ἰδικά μας, δι’ ὅλους αὐτοὺς τοὺς λόγους, τὰ μικρὰ δὲν δύνανται νὰ ταξειδεύσωσι πρὸς τὰ μέρη ἐκεῖνα καὶ νὰ ἔχωσι τὰς ἀναλόγους ὠφελείας, διότι θὰ ἔχωσι πολὺ μεγαλειτέρας τὰς δαπάνας καὶ οὐδέποτε θὰ δυνηθοῦν νὰ συναγωνισθοῦν πρὸς τὰ ἄλλα τὰ ἐγχώρια. Αὐτὸ συμβαίνει εἰς ἡμᾶς μόνον· εἶναι μία ἐξαιρετικὴ περίστασις· ἡ μικρὰ Ἰταλικὴ ναυτιλία μὴ δυναμένη νὰ προχωρήσῃ ἐκεῖθεν τῆς Κορώνης, ὡς οὐδ’ ἡ ἡμετέρα μικρὰ ναυτιλία ἡ ἐντεῦθεν ταύτης ἐργαζομένη, θὰ βλάψῃ πολὺ τῶν μερῶν τούτων τὴν μικρὰν ναυτιλίαν· ἡ μικρὰ ναυτιλία μας πάντες γνωρίζετε, ὅτι ζῇ ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον ἀπὸ τὸ εἰσόδημα τῆς μετακομίσεως τῆς σταφίδος κατὰ τὸν Ἰούλιον, τὸν Αὔγουστον καὶ τὸν Σεπτέμβριον. Αὐτοὺς τοὺς τρεῖς μῆνας περιμένει ἡ μικρά μας ναυτιλία ν’ ἀπολαύσῃ τὰ πρὸς τὸ ζῆν. Δὲν θέλω νὰ εἴπω ὅτι καθόλου τὸ ἔτος ἀργοῦσιν· ἐργάζονται καὶ κατὰ τοὺς ἐπιλοίπους μῆνας, ἀλλὰ πρὸ πάντων ἡ ἐργασία, ἥτις τῇ δίδει πόρον ζωῆς εἶναι οἱ τρεῖς μῆνες. Πιστεύετε, ὅτι κατὰ τοὺς μῆνας αὐτοὺς ἡ Ἰταλικὴ μικρὰ ναυτιλία δὲν θὰ πλακώσῃ καὶ δὲν θ’ ἀφαιρέσῃ τὸν ἄρτον ἀπὸ τὴν μικράν μας ναυτιλίαν; Ἐγὼ δὲν τὸ πιστεύω, διότι καὶ σήμερον βλέπω Ἰταλούς, ἐπειδὴ δὲν ὑπάρχει τὸ δικαίωμα τῆς ἀκτοπλοίας, ὅτι πολλοὶ ἦλθον καὶ ἐγκατεστάθησαν ἐν Πάτραις διὰ νὰ ὑψώσωσι σημαίαν Ἑλληνικήν.

§43ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Μεταξὺ Πατρῶν καὶ Ζακύνθου.

§44ΚΑΡΑΛΙΒΑΝΟΣ. Ἐννοῶ τὴν Πελοπόννησον, ὅπου ἡ μετακόμισις εἰς κεντρικοὺς λιμένας τῆς φορτώσεως γίνεται διὰ πλοιαρίων, ἐνῷ παρὰ πολὺ μικρὰ γίνεται ἀπὸ Ζακύνθου, διότι αὐτόθι μεταβαίνουν τὰ ἀτμόπλοια καὶ παραλαμβάνουσι τὸν σταφιδοκαρπὸν ἀπὸ τοὺς λιμένας, ὥστε δὲν ἔχουν καμμίαν ἀνάγκην νὰ τὸν μεταφέρωσι.

§45ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἀλλ’ ἀπὸ τὴν Πελοπόννησον εἰς τὴν Ζάκυνθον....;

§46ΚΑΡΑΛΙΒΑΝΟΣ. Σᾶς εἶπον, κύριοι, φρονῶ, ὅτι ἡ μικρὰ ναυτιλία μας ἀπὸ Κορώνης καὶ ἄνω δὲν θὰ πάθῃ· ἀλλ’ ἡ ταξειδεύουσα ἀπὸ Κορώνης καὶ κάτω θὰ πάθῃ. Ἐὰν τώρα τὸ πάθημα τοῦτο εἶναι μηδὲν ἀπέναντι τῆς ὠφελείας τῆς μεγάλης ἱστιοφόρου ναυτιλίας, καὶ δύνασθε τοιαύτην νὰ ἔχητε πεποίθησιν, καλῶς ἔχει, ἐγὼ ὅμως φρονῶ ὅτι δὲν εἶναι τόσην ἡ ὠφέλεια ὅσον μεγάλη εἶναι ἡ ζημία· εἴθε νὰ πλανῶμαι! Ὅσον δ’ ἀφορᾷ τὰ λεχθέντα περὶ τῆς ὑφισταμένης Ἑλληνικῆς ἀτμοπλοίας, αὐτὰ τὰ θεωρῶ πάντη περιττὰ ὡς ἐκτὸς τοῦ ζητήματος· ἓν μόνον παρατηρῶ, ὅτι ἡμεῖς δὲν ἔχομεν κεφάλαια διὰ νὰ κάμωμεν ἀτμόπλοια ἐμπορικά· ἓν μικρὸν μόνον ἠθέλησαν νὰ ἀγοράσουν εἰς τὴν πατρίδα μου, καὶ αὐτὸ δὲν ἠδυνήθη νὰ διατηρηθῇ. Οἱ Κεφαλλῆνες ἠθέλησαν νὰ πάρουν δύω διὰ νὰ συγκοινωνοῦν τὸ Ἀργοστόλιον μὲ τὸ Ληξοῦρι καὶ ἀπέτυχον, ἐνῷ εἰς τὴν Ἰταλίαν ἠμποροῦν νὰ ἔχουν τοιαῦτα, διότι βλέπομεν, ὅτι μίαν ἑταιρίαν Φλώριο ἕνας ἄνθρωπος τὴν κρατεῖ, ἥτις ἔχει 36 ἀτμόπλοια. Συλλογισθῆτε ἂν ὑπάρχωσι κεφάλαια ἐκεῖ εἰς ἄλλους, οἱ ὁποῖοι δύνανται νὰ κατασκευάσωσι καὶ ἀτμόπλοια μικρότερα, διὰ νὰ ἔλθωσι νὰ ἐκτελέσωσι τὴν ἀκτοπλοΐαν τῆς Ἑλλάδος, καὶ πραγματικῶς ἀφαιρέσωσι τὸ ὅλον ἀπὸ τὴν ἰδικήν μας ἱστιοφόρον καὶ ἀτμοπλοϊκὴν ἑταιρίαν. Τοῦτο πλέον ἐὰν συμβῇ, παραδίδομεν τὸ εἶναί μας εἰς τοὺς ξένους καὶ προκαλοῦμεν τὴν καταστροφήν. Περισσότερα ἐπὶ τοῦ προκειμένου εἶναι περιττὸν νὰ λεχθῶσι, ἂν καὶ ἔχω πολλά, τὰ ὁποῖα δύναμαι νὰ ἐκθέσω, ἀλλὰ τὰ θεωρῶ ὁλωσδιόλου περιττά, διότι ἡ ψήφισις τῆς συμβάσεως τῆς μεταξὺ Ἰταλίας καὶ Ἑλλάδος εἶναι παραδεδεγμένη ἤδη. Θὰ παρακαλέσω μάλιστα καὶ τοὺς ἄλλους, οἱ ὁποῖοι ἔχουν νὰ ὁμιλήσουν, νὰ μὴ λάβουν τὸν κόπον, διότι εἶναι περιττόν.

§47ΖΩΧΙΟΣ. Ὅτι ἡ Βουλὴ ἔχει παραδεδεγμένην τὴν σύμβασιν περὶ τούτου δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία, ἀλλὰ πρέπει νὰ ἀφήσωμεν καὶ τοὺς ἄλλους τοὺς προλαλήσαντας χωρὶς ἀναιρέσεως; ὄχι· διότι πρέπει νὰ ἀποδείξωμεν, ὅτι ἡ Βουλὴ μὲ σκέψιν ὥριμον καὶ ἐν γνώσει ἀπεδέχθη τὴν πρότασιν, διότι ἐγὼ δὲν παραδέχομαι τὴν γνώμην τοῦ προλαλήσαντος, ὅτι κατὰ τῆς παρούσης Κυβερνήσεως δὲν δύναται ν’ ἀντισταθῇ τις, διότι ἐγὼ ἂν ἦτο δυνατὸν νὰ τοὺς φέρω ἄνω κάτω τοὺς ἔφερον.

§48ΚΑΡΑΛΙΒΑΝΟΣ. Τὸ εἴπατε σεῖς.

§49ΖΩΧΙΟΣ. Εἶμαι σύμφωνος· ἀλλὰ δι’ αὐτὸ τοῦτο, ἂν δυνηθῶ νὰ προσκολλήσω εἰς αὐτοὺς ναύσκλαστρον διὰ νὰ τοὺς πετάξω εἰς τὸν ἀέρα, τὸ κάμνω. Ἀνεμέτρησα τὰς περιστάσεις, καὶ ἰδοὺ ἀναγκάζομαι νὰ ἦμαι ὑπουργικός, διότι συμφέρει εἰς τὸν τόπον ἡ σύμβασις, πρόκειται νὰ ἀποδείξω τὸ συμφέρον αὐτὸ, διὰ νὰ μὴ εἴπουν οἱ ἐναντίοι μου, ὅτι τυφλοῖς ὄμμασι παραδέχομαι τὴν σύμβασιν. Πρέπει νὰ μάθητε, ὅτι ἐγὼ τίποτε δὲν παραδέχομαι, χωρὶς νὰ τὸ βασανίσω. Τί δὲ εἶπεν ὁ προλαλήσας, ὁ ὁποῖος ὡς τίμιος ἄνθρωπος σᾶς εἶπεν ὅ,τι αἰσθάνεται; «Περὶ τῆς μεγάλης ναυτιλίας δὲν δύναμαι νὰ εἴπω τίποτε, βεβαίως ἡ Ἑλλὰς θὰ ὠφεληθῇ.» Ἤτοι ἔχομεν ἓν κεφάλαιον ὠφελείας, ἢ ἐὰν δὲν ἔχωμεν ὠφέλειαν, τοὐλάχιστον δὲν ἔχομεν βλάβην. Ἐκ δὲ τῶν μικρῶν Ἰταλικῶν πλοίων ἐντεῦθεν τῆς Κορώνης δὲν ἔρχεται. Ποῦ εἶναι λοιπὸν ὁ κίνδυνος κατὰ τὸν προλαλήσαντα; Ἀπὸ Κορώνης μέχρι Λευκάδος. Ἀλλὰ ὁ προλαλήσας περιώρισε τὸ ζήτημα εἰς τὴν σταφίδα. «Ἓν ἀπὸ τὰ κυριώτερα εἶναι ἡ σταφὶς, εἶπεν, ἥτις δίδει τροφὴν εἰς τὴν μικάν μας ναυτιλίαν.» Ἀλλὰ καὶ ἂν παραδεχθῶμεν τοῦτο ὡς ἀληθὲς, ποίαν ὠφέλειαν δύνανται νὰ ἔχουν οἱ Ἰταλοί; Γνωρίζετε, ὅτι οἱ πλεῖστοι τῶν κτηματιῶν ἔχουν ἰδικά των πλοῖα διὰ τὴν μεταφορὰν τῆς σταφίδος αὐτῶν· ὥστε ἐξ αὐτοῦ δὲν δύναται νὰ προέλθῃ οὐδεὶς κίνδυνος, ἢ ἂν προέλθῃ δὲν θὰ ἦναι μεγάλος.

§50ΚΑΡΑΛΙΒΑΝΟΣ. Ὄχι, νὰ ἀφήσωμεν τὰς θύρας ἀνοικτάς.

§51ΖΩΧΙΟΣ. Ἀφοῦ δὲν ἔχομεν προϊόντα, καθὼς εἴπατε, τί φοβεῖσθε; Καὶ ποῦ φοβεῖσθε; Ἀπὸ Κορώνης μέχρι Λευκάδος, δηλ. εἰς ἓν ἐλάχιστον μέρος τῆς παραλίας. Καὶ πότε; ἐν διαστήματι τριῶν μηνῶν, κατὰ τὴν συγκομιδὴν τῆς σταφίδος. Καὶ ποίαν ζημίαν θὰ ὑποστῇ ἡ μικρὰ ναυτιλία μας ἀπὸ Κορώνης μέχρι Λευκάδος; Ἡ ζημία δὲ αὕτη ἀντιστοιχεῖ πρὸς τὸ μέγα κέρδος τῆς μεγάλης μας ναυτιλίας εἰς τὴν Ἰταλίαν; Πιστεύω, ὅτι τὸ κέρδος τῆς μεγάλης ναυτιλίας εἶναι πολὺ ἀνώτερον ἀπὸ τὴν ζημίαν, τὴν ὁποίαν θὰ ὑποστῇ ἡ μικρά μας ναυτιλία ἀπὸ Κορώνης μέχρι Λευκάδος ἐπὶ τρεῖς μῆνας. Τί δὲ προσέτι συμβαίνει; Οἱ ἔχοντες σταφίδα διὰ μεταφορὰν ἔχουν καὶ ἴδια πλοῖα. Λοιπὸν ἡ ζημία ποία εἶναι; Δὲν ὑπάρχει ζημία. Περὶ δὲ τῆς ὠφελείας εἴμεθα βέβαιοι, ἐνῷ περὶ τῆς ζημίας δὲν ὑπάρχει καμμία ἀπόδειξις. Ἐὰν ἐρωτήσητε ἕνα Ὑδραῖον, λέγοντες: σοῦ συμφέρει ἡ σύμβασις; Βεβαίως, θὰ σᾶς ἀποκριθῇ ναί, διότι ἂν ὑπάγῃ εἰς τὴν Ἰταλίαν θὰ πληρώσῃ ὀλιγώτερα τέλη.

§52ΤΣΑΜΑΔΟΣ. Θὰ τὸ εἴπω καὶ ἐγώ.

§53ΖΩΧΙΟΣ. Ἐρωτήσατε τὸ Σπετσιώτην, τὸ αὐτὸ θὰ σᾶς ἀποκριθῇ. Λοιπὸν τὸ ἐπιχείρημα, τὸ περὶ τῆς μικρᾶς ναυτιλίας δὲν πρέπει νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν, διότι οἱ ἐξ αὐτῆς φόβοι εἶναι ἀνυπόστατοι. Καὶ ταῦτα μὲν περὶ τοῦ προλαλήσαντος. Μεταβαίνω δὲ εἰς τὸν ἄλλον κατήγορον τῆς συμβάσεως τὸν κύριον Μπούμπουλην.

§54ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἔφυγε.

§55ΖΩΧΙΟΣ. Δὲν πειράζει. Τὸ περίεργον εἶναι, ὅτι ὁ κ. Μπούμπουλης ὡς πρὸς τὴν μικρὰν εἶναι σύμφωνος, ὁ δὲ ὑπουργὸς καὶ αὐτὸς ὁ κύριος Μπούμπουλης μᾶς ἀνέγνωσε τὸ ἔγγραφον, τὸ ὁποῖον περὶ τοῦ προκειμένου ἔγραψε. Τὸ δὲ ἐξαγόμενον τῆς ὁμιλίας του εἶναι, ὅτι βλάπτει ἡ σύμβασις τὴν ἀκτοπλοΐαν. Ἀλλὰ ὁ κ. Μπούμπουλης ἐγγράφως ἐκφράζεται τόσον καθαρὰ, ὥστε οὐδεμία ὑπολείπεται ἀμφιβολία. «Καθ’ ἡμᾶς λέγει, ἡ ἐλευθέρα ἀκτοπλοΐα ἐν γένει τῶν ἐμπορικῶν πλοίων τῶν ξένων ἐθνῶν ἐν Ἑλλάδι, οὐ μόνον οὐδεμίαν ζημίαν θέλει φέρει, ἀλλ’ ἀπεναντίας καὶ ὑπόσχεται ἀνάπτυξιν τοῦ ἐμπορίου.» Τί νὰ εἴπω; Ἐγὼ ἀναγκάζομαι νὰ παραδεχθῶ τὴν γνώμην τοῦ κ. Μπούμπουλη, διότι καὶ ἐὰν δὲν τὴν εἶχον, μὲ ἀναγκάζει νὰ τὴν δεχθῶ.

§56ΜΙΛΗΣΗΣ. Δὲν ὁμιλεῖ περὶ ἀκτοπλοΐας.

§57ΖΩΧΙΟΣ. «Καθ’ ἡμᾶς λέγει, ἡ ἐλευθέρα ἀκτοπλοΐα ἐν γένει τῶν ἐμπορικῶν πλοίων τῶν ξένων ἐθνῶν ἐν Ἑλλάδι, οὐ μόνον οὐδεμίαν ζημίαν...... κτλ.»

§58ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἀναγνώσατε καὶ τὴν τελευταίαν παράγραφον. Ἐν τῇ τελευταίᾳ παραγράφῳ λέγει ὅτι τὴν γνώμην του δὲν τὴν θεωρεῖ ἀδιαφιλονείκητον.

§59ΖΩΧΙΟΣ. Κύριοι, ἀναγκάζομαι ν’ ἀναγνώσω ὁλόκληρον τὸ ἔγγραφον.

§60ΤΙΝΕΣ. Ὄχι ὅλον.

§61ΖΩΧΙΟΣ. «Ἡ ἀποκλειστικὴ ἐνάσκησις πάσης βιομηχανικῆς ἐπιχειρήσεως.....» (Ἀναγινώσκει τὸ ἔγγραφον).

§62ΡΙΚΑΚΗΣ. Εἶναι θεωρία.

§63ΖΩΧΙΟΣ. Θεωρία γενικὴ περὶ ἐλευθερίας τοῦ ἐμπορίου, περὶ ἐλευθερίας τῆς βιομηχανίας, τῆς ἀκτοπλοΐας, κτλ. «Ἤτις (κοινωνία) τὴν ὠφέλειαν τὴν εὑρίσκει εἰς τὴν ἐλευθέραν ἐνάσκησιν παντὸς ἔργου.» Λαμπρότερον τοῦ κυρίου Μπούμπουλη δὲν ἠδύνατο νὰ ὁμιλήσῃ κανείς.

§64ΜΙΛΗΣΗΣ. Παρακάτω.

§65ΖΩΧΙΟΣ. Δὲν θὰ κρύψω τίποτε. «Καὶ εἰς τὸν συναγωνισμόν.» Προσθέτει ἀκόμη ὁ κ. Μπούμπουλης. «Ἴσως ἡ ἀνωτέρω γνώμη ἡμῶν δὲν συνᾴδει μὲ ἐκείνην ἐμπορικῶν τινων ἐπιμελητηρίων.» Ἐδῶ βλέπετε τὸ ῥάπισμα τοῦ κ. Μπούμπουλη κατὰ τῶν ἐπιμελητηρίων τοῦ Κράτους. «Ἅτινα ἔλαβον ὑπ’ ὄψιν μόνον τὸ κατὰ τόπους συμφέρον καὶ οὐχὶ τῆς κοινωνίας ὁλοκλήρου.» Τώρα δύνασθε νὰ ὑποθέσητε ὅτι ὑπάρχει παράγραφος ἄλλη, ἀναιροῦσα τὰ εἰρημένα, καὶ ὅτι ὅλα αὐτὰ εἶναι τίποτε; Εἶναι δυνατὸν τοῦτο; Καὶ ὁ κ. Μπούμπουλης ὡς ἄνθρωπος, ὁ ὁποῖος εἶναι πάσης τιμῆς ἄξιος, δύναται νὰ ἔχῃ γνώμην τινὰ, ἀλλ’ ἐδῶ ὡς ὑπουργὸς τῆς πατρίδος του λαλεῖ. Φθάνω εἰς ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον καὶ ὁ κ. Μπούμπουλης ἀνέφερε καὶ ὁ κ. Μίλησης θέλει ν’ ἀναγνώσω. «Μὴ ἀξιοῦντες, λέγει ὁ κ. Μπούμπουλης, ὅτι ἡ γνώμη ἡμῶν εἶναι ἡ ὀρθοτάτη.» Αὐτὸ δὲ λέγεται μετριοφροσύνη. Πᾶς δὲ ἄνθρωπος εὐγενὴς δὲν λέγει: ἐπιμένω· αὐτὸ θὰ δεχθῇς, αὐτὸ εἶναι τὸ ὀρθόν. «Διότι τὸ προκείμενον, λέγει ὁ κ. Μπούμπουλης, ζήτημα εἶναι ἀληθῶς σπουδαῖον καὶ χρῄζει σπουδαίας μελέτης.» Παρῆλθον δὲ τοῦ ἔτους 1872, ὅτε ἔγραψεν ὁ κ. Μπούμπουλης μέχρι σήμερον, ἓξ ἔτη, καὶ ἐν τούτοις λέγουσι: δὲν ἐμελετήσαμεν. Πότε λοιπὸν θὰ μελετήσητε; ἐὰν ἐντὸς 6 ἐτῶν ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις δὲν ἐμελέτησε, πότε θὰ μελετήσῃ;

§66ΜΙΛΗΣΗΣ. Μοὶ ἐπιτρέπετε νὰ σᾶς ἐρωτήσω, περὶ τίνος πρόκειται τώρα; περὶ τοῦ ἐὰν ὁ κ. Μπούμπουλης εἶναι συνεπὴς πρὸς ἑαυτόν; αὐτὰ τὰ ὁποῖα λέγετε οὐδὲν ἄλλο σημαίνουν εἰμὴ ὅτι συζητοῦμεν περὶ τούτου. Σᾶς ὑπενθυμίζω δὲ, κ. βουλευτὰ, ὅτι ὁ ἄνθρωπος δι’ αὐτὸ ὑπερτερεῖ τῶν ἄλλων κτισμάτων, διότι τελειοποιεῖται ἐν τῇ κοινωνίᾳ· αὐτὴ εἶναι ἡ ἄκρα ἀρετὴ τοῦ ἀνθρώπου· ἀναπτύσσεται ἐν τῇ κοινωνίᾳ καὶ ἀνακαλύπτει ἀληθείας νέας περὶ πάντων τῶν πραγμάτων.

§67ΖΩΧΙΟΣ. Εἶμαι σύμφωνος.

§68ΜΙΛΗΣΗΣ. Μόνον δὲ ἄνθρωποι ἀξιοῦντες ὅτι ἐγκλείουσιν ἐν ἑαυτοῖς πάντοτε τὴν ἀλήθειαν........

§69ΖΩΧΙΟΣ. Εἶμαι σύμφωνος. Κύριοί μου, νὰ σᾶς λύσω τὸ ζήτημα συντομώτατα. Ἑκατομμύρια ἀνθρώπων κατὰ διαφόρους περιστάσεις μετέβαλον γνώμην, ὥστε βλέπετε ὅτι εἴμεθα σύμφωνοι. Δὲν πρόκειται περὶ τῆς γνώμης τοῦ Μπούμπουλη, ἐὰν ἤλλαξεν ἢ ὄχι, ἀλλὰ λέγω ὅτι τὴν ἰδίαν γνώμην ἔχει. Ποῦ δὲ δὲν συμφωνεῖ; εἰς τὰ τῆς ἀτμοπλοϊκῆς ἑταιρίας. Ἐξαιρεῖται, λέγει, ἡ ἀτμοπλοϊκὴ ἑταιρία. Βεβαίως δὲ ἐξαιρεῖται, διότι ἔχει προνόμιον. Ἰδοὺ δὲ τί λέγει ὁ ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, γράφων πρὸς τὸν ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν, ἀναφερόμενος δὲ εἰς αὐτὸ τὸ ἔγγραφον. «Ἐκ τοῦ ἐγγράφου τούτου ἐξάγεται» καὶ ὁ γράφων εἶναι ὁ κ. Βούλγαρης, ὁ ὁποῖος δὲν χορατεύει. «Κατὰ τὴν κρίσιν τοῦ ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν ὑπουργοῦ, ἡ παραχώρησις τῆς ἐλευθέρας ἐνασκήσεως τῆς ἀκτοπλοΐας ἐν Ἑλλάδι καὶ πρὸς τὰς ξένας ναυτιλίας... θεωρεῖται συμφέρουσα.» Αὐτὴ εἶναι ἡ ἰδέα ἡ ἐπικρατήσασα. Ποία ἐξαιρεῖται τώρα; Ἡ ἀτμοπλοϊκὴ ἑταιρία. Εἰς αὐτὴν ἐπιμένουν καὶ λέγουν ὅτι διὰ τῆς συμβάσεως θὰ καταστρέψητε τὴν ἑταιρίαν τὴν ἀτμοπλοϊκήν, ἡ ὁποία προσφέρει εὐκολίας εἰς τὸν τόπον, περὶ δὲ τῶν ἄλλων δὲν ἐπιμένουν. Σᾶς λέγουσι δὲ ὅτι ὁ ὑπουργὸς δὲν ἀνέγνωσε ὅλον τὸ ἔγγραφον, ἐνῷ τὸ ἀνέγνωσεν ὅλον καὶ νομίζουσιν ὅτι ἡ τελευταία παράγραφος ἀναιρεῖ τὰς προηγουμένας, ἀλλὰ δὲν τὰς ἀναιρεῖ. Μετριοφρονῶν δὲ εἶπεν ὁ κύριος Μπούμπουλης «Ἐγὼ αὐτὴν τὴν γνώμην ἔχω· ἄλλοι σοφώτεροι ἠμπορεῖ νὰ ἔχουν ἄλλην·» τοῦτο δὲ δεικνύει τὴν μετριοφροσύνην τοῦ γράφοντος. Ἂν ἡ ἑταιρία ἡ ἀτμοπλοϊκὴ δὲν εἶχε παραιτηθῆ τοῦ προνομίου της καὶ δὲν εἶχε λάβει ἀμοιβὴν, τότε ὁ κύριος Μπούμπουλης ἴσως εἶχε δίκαιον, λέγων: «κύριοι, πῶς θέλετε νὰ παραδεχθῆτε ἑταιρίαν ἄλλην, ἐνῷ ὑπάρχει ἡ Ἑλληνική;» Ἀλλ’ ἡ ἑταιρία ἡ ἀτμοπλοϊκὴ μᾶς εἶπε, δότε μου 200,000 κατ’ ἔτος, καὶ ἐγὼ παραιτῶ τὰ πρωτοτοκεῖα μου. Σεῖς δὲ ἐδώσατε τὰς 200,000 καὶ τὰ πρωτοτοκεῖα τῆς Ἑλληνικῆς ἀτμοπλοϊκῆς ἑταιρίας ἐπωλήθησαν. Δὲν ὑπάρχει λοιπὸν δι’ ἡμᾶς ἀτμοπλοϊκὴ ἑταιρία. Ἀλλὰ λέγει ὁ κύριος Μπούμπουλης, καὶ περὶ τούτου ὁμιλεῖ ὀρθῶς: «τὰ εἰσοδήματα τῆς ἀτμοπλοϊκῆς ἑταιρίας συμποσοῦνται εἰς 1,500,000· ἂν ἔλθουν καὶ ξένοι, ἡμεῖς θὰ ζημιωθῶμεν.» Βεβαίως θὰ ζημιωθῆτε. Ἐν ὅλῳ δὲ τῷ κόσμῳ, κατὰ τὸν Ἄγγλον φυσιολόγον, ἐπικρατεῖ ὁ ἀγὼν ὁ περὶ ζωῆς. Ὑπῆρχεν εἰς τὴν Ἀμερικὴν ἓν εἶδος χελιδῶνος· μετέβησαν αἱ ἡμέτεραι, καὶ ἐκεῖναι ἐξέλιπον, διότι αἱ ἡμέτεραι ἦσαν ταχύτεραι καὶ ἥρπαζον τὴν τροφὴν ταχύτερον. Ἀλλὰ σᾶς ἐρωτῶ τὸ ἑξῆς: Σᾶς εἶπον οἱ Ἰταλοὶ ὅτι ἔχουν ἕτοιμα ἀτμοκίνητα νὰ ἔλθουν ἐδῶ ἀμέσως; Εἶσθε ὡς ἂν τὴν γραῖαν τὴν ζηλότυπον, ἡ ὁποία λέγει πρὸς τὸν γέροντα σύζυγον αὐτῆς· «ἐστράφης πρὸς ἐκεῖνο τὸ παράθυρο καὶ σὲ εἶδε ἐκείνη ἡ νέα·» Ἀλλὰ καταδέχεται νὰ σὲ ἰδῇ ἐκείνη; (ἱλαρότης). Λοιπὸν νομίζει ὁ κύριος Μπούμπουλης, ὅτι ὅλα τὰ πλοῖα τὰ Ἰταλικὰ εἶναι ἕτοιμα, ἔχουν τὸ στόμα ἀνοικτὸ, πότε θὰ ὑπογραφῇ ὁριστικῶς ἡ συνθήκη, διὰ θὰ πέσουν ἐπάνω μας ὡσὰν ἀκρίδες! Ἀλλὰ καὶ ἐπὶ τῇ ὑποθέσει ταύτῃ δὲν θὰ μᾶς φάγουν, διότι, καθὼς ὁ κ. Μπούμπουλης εἶπεν, οἱ ναῦλοι θὰ ἐκπέσουν. Τόσῳ δὲ τὸ καλλίτερον. Ἡ συγκοινωνία θὰ αὐξήσῃ. Τόσῳ τὸ καλλίτερον. Τοῦτο ὁμοιάζει ὡς νὰ μοῦ ἔλεγέ τις, εἶναι μεγάλη ἑβδομὰς, θὰ ἔλθῃ μετ’ ὀλίγον τὸ Πάσχα. Τόσῳ τὸ καλλίτερον (ἱλαρότης). Θὰ κάμω ἔτι μίαν παρατήρησιν εἰς τὸν κ. Μπούμπουλην, ἐπειδὴ καὶ ἐγὼ ἐχρημάτισα δημόσιος ἄνθρωπος, καθὼς καὶ ὁ κύριος Μπούμπουλης, κατεδίκασε δὲ καὶ αὐτὸς τὰ δημόσια ναυτικὰ πράγματα, καὶ ἐξύψωσε τὰ τῆς ἑταιρίας, λέγων, πηγαίνετε νὰ ἰδῆτε τὸν Πόρον καὶ τὴν Σύρον, διὰ νὰ ἰδῆτε τὴν διαφοράν. Ἀλλά, κ. Μπούμπουλη, ἀδικεῖς καὶ τὸν ἑαυτόν σου, διότι ἐχρημάτισας ὑπουργὸς, καὶ τοὺς ἄλλους συναδέλφους, οἱ ὁποῖοι εἰργάσθησαν. Σᾶς εἶπε δὲ προσέτι, ὅτι ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ἔδωσεν εἰς τὴν ἀτμοπλοϊκὴν ἑταιρίαν ὅλα τὰ σκύβαλα ἢ τὰ ῥάκη. Ἤτοι ὁ κ. Μπούμπουλης κατεδίκασε τὴν ἑταιρίαν. Ἐν ὀλίγοις, νομίζω ὅτι οἱ παραδεχόμενοι τὴν σύμβασιν, οὔτε εἰς τὴν Κυβέρνησιν χαριζόμεθα, οὔτε τυφλοῖς ὄμμασι παραδιδόμεθα εἰς τῶν ξένων τὰς χεῖρας, οὔτε ἀδικοῦμεν τὴν Ἑλλάδα· νομίζω μάλιστα τὸ ἐναντίον, νομίζω δηλαδὴ ὅτι θὰ ὠφεληθῇ ἡ Ἑλλάς. Ἐπειδὴ δὲ ἐγένετο ἡ παρατήρησις ὅτι μόνον τὰ Κερκυραϊκὰ πλοῖα ὠφελοῦνται ἐκ τῆς συμβάσεως, ἐν τῷ λόγῳ τῆς τιμῆς μου σᾶς λέγω, ὅτι οὔτε τὸ ἔλαβον καθόλου ὑπ’ ὄψιν, διότι ἂν χάσουν τὴν ἀκτοπλοΐαν ἐκείνην θὰ ἀναγκασθοῦν νὰ κάμουν μεγαλείτερα πλοῖα καὶ θὰ ταξειδεύσουν εἰς μεγαλειτέρας θαλάσσας, διότι ἡ ἀνάγκη κάμνει τὸν ἄνθρωπον τέλειον. Παρατηρήσατε τοὺς τόπους τοὺς εὐδαίμονας, ἐκεῖ ὅπου ἡ γῆ φυτρόνει αὐτομάτως, οἱ ἄνθρωποι ὡς πρὸς τὴν ναυτικὴν εἶναι ὀπίσω. Ἰδέτε τὴν Ὕδραν, τὰς Σπέτσας. Κατοικοῦνται ὑπὸ θαλασσίων λύκων! Νομίζω ὅτι ἀρκούντως ἐδικαιολόγησα τὴν ψῆφόν μου.

§70ΤΣΑΜΑΔΟΣ. Καὶ ἐγὼ, κύριοι, ἀνήκω εἰς ναυτικὸν τόπον, ὁ ὁποῖος εἶναι ὑπέρτερος ὅλων τῶν ἄλλων ναυτικῶν μερῶν τοῦ Κράτους· θὰ δώσω λοιπὸν τὴν ψῆφόν μου ὑπὲρ τοῦ νομοσχεδίου τούτου, οὐχὶ διὰ τὸ ἑνωτικὸν τῆς Κυβερνήσεως, καθὼς ὁ κ. Καραλίβανος εἶπε, μήτε καθὼς ὁ κ. Μαυροκορδᾶτος διὰ τὴν παραχώρησιν τῶν Ἐκκλησιῶν καὶ ὅτι τὸ πάλαι μέρος τῆς Ἰταλίας ἐλέγετο μεγάλη Ἑλλὰς, ἐγὼ λαμβάνω ὑπ’ ὄψιν μόνον τὸ καθαρὸν συμφέρον τῶν ναυτιλλομένων. Καὶ καθόσον μὲν ἀφορᾷ τὴν μεγάλην ναυτιλίαν ἀπεδείχθη ὅτι δὲν βλάπτεται· καθόσον δὲ ἀφορᾷ τὴν μικρὰν ἱστιοφόρον ναυτιλίαν εἶμαι βέβαιος ὅτι τὸ παρὸν νομοσχέδιον δὲν θὰ βλάψῃ κατ’ οὐδὲν τὴν ἀκτοπλοΐαν· τὰ πλοῖα τῆς πατρίδος μου ταξειδεύουν τὸν Εὐβοϊκὸν κόλπον, φθάνουν εἰς τὴν Μακεδονίαν, τὴν Θράκην, πηγαίνουν εἰς τὴν μικρὰν Ἀσίαν μέχρι τῆς Συρίας, δὲν φοβοῦμαι ὅτι θὰ ἔλθουν ξένα νὰ ἁρπάσουν τὴν ἀκτοπλοΐαν ἀπὸ τὴν Ἑλλάδα.

§71ΜΙΛΗΣΗΣ. Καὶ ἐγώ, ὡς ἀντιπροσωπεύων μέρος ναυτικὸν, θὰ ψηφίσω ὑπὲρ τῆς συμβάσεως δι’ αὐτοὺς ἀκριβῶς τοὺς λόγους, τοὺς ὁποίους ἀνέπτυξεν ὁ συνάδελφος ἡμῶν κ. Τσαμαδός.

§72ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κηρύσσω περαιωμένην τὴν συζήτησιν. Οἱ παραδεχόμενοι εἰς γʹ. ἀνάγνωσιν τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται πολλοί). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον τοῦ νομοσχεδίου καὶ τὸ σύνολον παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Λύεται ἡ συνεδρίασις περὶ ὥραν 5 μ. μ.