1877.06.23

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 29

Τῆς 23 Ἰουνίου 1877.

(Πέμπτη)

Ὥρᾳ 8 καὶ ½ π. μ.

Ἀναγνωσθέντος τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου καὶ εὑρεθείσης ἐν ἀπαρτίᾳ τῆς Βουλῆς, ἀνεγνώσθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως καὶ ἐπεκυρώθησαν ἄνευ ἀντιῤῥήσεως.

§1ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Κύριε πρόεδρε, ἐπὶ τῶν πρακτικῶν παρακαλῶ τὸν λόγον. Κύριοι βουλευταί, ἐνθυμεῖσθε χθὲς ἐπὶ τῆς συζητήσεως τοῦ ἄρθρου 7 τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἐπιτηδευμάτων ἐγένετο κἄποια συζήτησις, ἂν δύναται ὁ ὑπουργὸς ἐν τῷ διατάγματι τῷ ἐκδοθησομένῳ νὰ συμπεριλάβῃ καὶ αὐτὰ τὰ ἐπιτηδεύματα, τὰ ὁποῖα ἐξαιροῦνται· ἐκ τῶν διασαφήσεων τοῦ ὑπουργοῦ ἐγνώσθη ὅτι δύναται, διότι ἐπέχει τόπον νόμου.

§2ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐκ τῆς ὁμιλίας μου ἐδείχθη, ὅτι δὲν πρέπει νὰ γίνῃ, διότι ἔκαμα τὴν παρατήρησιν, ὅτι ὅ,τι καὶ ἂν κάμῃ ὁ ὑπουργὸς δὲν θὰ ἔχῃ καμμίαν σημασίαν.

§3ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Πρέπει νὰ γίνῃ μνεία αὐτῶν ἐπὶ τῶν πρακτικῶν.

§4ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄλλη ἀντίῤῥησις ὑπάρχει ἐπὶ τῶν πρακτικῶν;

§5ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι.

§6ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀντικείμενον τῆς συνεδριάσεως εἶναι ἡ συζήτησις τῶν νομοσχεδίων κατὰ τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Αἱ ἐπιτροπαὶ τῶν ἐσωτερικῶν καὶ ναυτικῶν ὑπέβαλον τὸ νομοσχέδιόν των περὶ φάρων καὶ φανῶν. Ὁ κ. Δημήτριος Ἀριστάρχης προτείνει εἰς τὴν Βουλήν, δωρεὰν πᾶσαν τὴν ἐδῶ ἀκίνητον περιουσίαν του ἀξίας 40,000 ὑπὲρ τῆς ἀμύνης τοῦ ἔθνους ἐπὶ τῷ ὅρῳ νὰ πληρόνεται ὑπὸ τοῦ Δημοσίου ἐφ’ ὅσον ζῇ καὶ μετὰ θάνατον τόκος πρὸς 10% (ἱλαρότης). Ἡ ἀναφορὰ, κύριοι, εἶναι πολύφυλλος. Τί ἐγκρίνει ἡ Βουλή;

§7ΤΙΝΕΣ. Εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τῶν ἀναφορῶν.

§8ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχω ἔγγραφον τῶν ἀνακτόρων (ἀναγινώσκει). Ἔχομεν ἤδη τὴν γʹ. συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου τοῦ ἀφορῶντος τὴν σύμβασιν τῆς ἀτμοπλοϊκῆς ἑταιρίας.

§9ΡΕΒΕΛΑΚΗΣ. Δύω λέξεις, κύριε πρόεδρε, ἐπὶ τῆς ἡμερησίας διατάξεως. Χθὲς ὁ κ. Κουμουνδοῦρος ὑπέβαλε τροπολογίαν τινὰ ἐπί τινος νομοσχεδίου ἀφορῶντος τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ νόμου περὶ ἀποπερατώσεως τῶν ἀρξαμένων ὁδῶν· ἐπειδὴ δὲν ὑπάρχει καμμία ἀντίῤῥησις, παρακαλῶ νὰ ἀναγνωσθῇ καὶ τελειώσωμεν αὐτὸ τὸ νομοσχέδιον, διότι τὸ ἄλλο θὰ συζητηθῇ.

§10ΚΑΡΑΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι, προκειμένου νὰ ἐνεργηθῇ ἡ ἐκλογὴ τοῦ δήμου Ἀμβρακίας, ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν διώρισεν ἕνα τῶν ἀντιπάλων πολιτικῶν, τὸν κ. Ἀνδρέαν Στράτον, μὲ ἐξουσίαν, καὶ τὸν ἐξαπέστειλεν εἰς τὸν δῆμον ἐκεῖνον καὶ εἰς ὅλην τὴν ἐπαρχίαν ἴσως ἐν ἀγνοίᾳ. Ἐπερωτῶ τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν ἐὰν γνωρίζῃ, ὅτι ἐνεργεῖται ἡ δημοτικὴ ἐκλογὴ καὶ ἀπέστειλεν αὐτόν, καὶ ὁποίαν ὑπηρεσίαν ἀνέθεσεν εἰς αὐτὸν κατ’ αὐτὰς τὰς περιστάσεις, καὶ ἐπιφυλάσσομαι νὰ ἀπαντήσω.

§11ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει καὶ ἄλλη τις ἐπερώτησις, ἀλλὰ τὸ Σάββατον..... Ὑπεβλήθη μία τροπολογία εἰς τὸ ἄρθρον πρῶτον τοῦ συζητουμένου νομοσχεδίου διὰ τὴν σύμβασιν τὴν ἀτμοπλοϊκήν. Εἰς τὸ τέλος νὰ προστεθῇ, καὶ ἐκεῖ ὅπου λέγει «καὶ εἰς τὸ μέλλον ἔχει πλήρη ἰσχὺν» (ἀναγινώσκει).

§12ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐὰν τὸ δεχθῇ ἡ ἑταιρία.

§13ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δὲν εἶναι ὑποχρεωτικόν.

§14Θ. Α. ΖΑΪΜΗΣ. Παρουσιάζω νομοσχέδιον περὶ ἀναπληρωτικῆς πιστώσεως ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ὑπουργείου τῆς Δικαιοσύνης ἐπὶ τῆς χρήσεως τοῦ 1877, ἐπὶ τῇ ὑποθέσει, ὅτι ἡ Βουλὴ θέλει ψηφίσει τὸ νομοσχέδιον περὶ προσθήκης Ἀρειοπαγιτῶν. Ἐὰν αὐτὸ δὲν ψηφισθῇ, ἡ πίστωσις θέλει μείνῃ ἄθικτος, ἐὰν ὅμως ψηφισθῇ, δὲν θὰ δυνηθῶ νὰ πληρώσω, καί τοι ὑπάρχοντος νόμου, ἄνευ πιστώσεως. Ἐκτὸς τούτου παρουσιάζεται ἄλλη ἀνάγκη· ἐπειδὴ ἡ οἰκία, ἐν ᾗ εὑρίσκεται ὁ Ἄρειος Πάγος, δὲν δύναται νὰ χρησιμεύσῃ, δέον νὰ εὑρεθῇ καταλληλοτέρα. Σήμερον πληρόνομεν 400 δραχμὰς κατὰ μῆνα· ἐζητήσαμεν ἄλλην οἰκίαν κατάλληλον, ἀλλὰ δὲν εὕρομεν τοιαύτην μὲ τὸ πληρονόμενον ἤδη ἐνοίκιον, πιθανὸν δὲ οἴκημα τὸ ὁποῖον θὰ χρησιμεύσῃ νὰ ἀπαιτήσῃ ἐνοίκιον 600 δραχμὰς καὶ διὰ τοῦτο πρὸς ὥραν παρεδέχθημεν τὴν προσθήκην 150 δραχμῶν προσέτι κατὰ μῆνα, καὶ ζητοῦμεν παρ’ ὑμῶν τὴν προσθήκην αὐτήν. Αὐτὴ, κύριοι, ἡ αὔξησις τῶν ἐνοικίων διὰ τὰ δικαστικὰ καταστήματα σᾶς πείθει, ὅτι πρέπει νὰ προβῶμεν εἰς τὴν οἰκοδομὴν τοῦ δικαστικοῦ μεγάρου. Ἡ Βουλὴ ἐνθυμεῖται, ὅτι κατὰ τὴν παρελθοῦσαν σύνοδον εἶχε παρουσιασθῇ καὶ τὸ σχέδιον καὶ ἡ πίστωσις· ἀλλ’ ἡ Βουλὴ τότε ἀπεφάσισε δύω τινά· πρῶτον, νὰ δοθῇ προθεσμία, ἵνα εὑρεθῇ καταλληλότερον οἰκόπεδον πρὸς ἀνίδρυσιν τοῦ δικαστικοῦ καταστήματος, διότι κατὰ δυστυχίαν ὑπερίσχυσαν λόγοι τινὲς κατὰ τοῦ οἰκοπέδου τοῦ προσδιορισθέντος διὰ τὴν οἰκοδομὴν, διότι ἦτον πλησίον εἰς τὸ Παρθεναγωγεῖον. Ὁ λόγος οὗτος, σᾶς ὁμολογῶ, δὲν μοὶ φαίνεται ἀρκετὰ σπουδαῖος, διὰ νὰ ἐμποδίσῃ τὴν οἰκοδομὴν τοῦ δικαστικοῦ μεγάρου καὶ ἐπιβαρύνῃ τὸ Δημόσιον διὰ δαπάνης 300 ἢ 400 χιλιάδων δραχμῶν. Ὁ κ. Κουμουνδοῦρος ἠσχολήθη εἰς τὴν εὕρεσιν ἄλλου οἰκοπέδου, ἀλλ’ ἄνευ μεγάλης θυσίας δὲν ἠδυνήθη νὰ εὕρῃ τοιοῦτον· ἡ δὲ ἑταιρία δὲν εἶναι εἰς κατάστασιν νὰ ἀγοράσῃ τὸ οἰκόπεδον, τὸ ὁποῖον εἶναι προσδιωρισμένον πρὸς ἀνίδρυσιν τῶν δικαστηρίων. Τὸ δημόσιον ταμεῖον τῆς Ἑλλάδος περὶ δαπάνης 300 ἢ 400 χιλιάδων δραχμῶν δὲν δύναται νὰ ἀδιαφορήσῃ καὶ μάλιστα καθόσον δὲν εἶναι σπουδαῖος ὁ λόγος ὁ προτεινόμενος, ὅτι τὸ δικαστικὸν κατάστημα δὲν πρέπει νὰ ᾖναι πλησίον τοῦ Παρθεναγωγείου. Ἡ ἑταιρία μεθαύριον ἠμπορεῖ νὰ ζητήσῃ παρ’ ἡμῶν, ἐπειδὴ τὴν 4ην ὥραν μ. μ. ἐξέρχονται τὰ κοράσια καὶ διέρχονται καὶ τῆς ὁδοῦ Σταδίου, ἐκεῖ νὰ μὴ μένῃ κανεὶς διὰ νὰ μὴ τὰ συναντᾷ· αὐτὸς δὲν εἶναι λόγος σπουδαῖος καὶ παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ ἐγκρίνῃ τὴν ἄρσιν τοῦ κωλύματος τούτου.

§15ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§16ΖΑΪΜΗΣ. Δεύτερον, κύριοι, ἡ Βουλὴ εἶχεν ἀποφασίσει, ὥστε τὸ σχέδιον τοῦ καταστήματος τῶν δικαστηρίων, τὸ ὁποῖον εἶχεν ἤδη καταρτισθῆ, νὰ τεθῇ εἰς διαγωνισμόν. Μέχρι τοῦδε δὲν κατωρθώθη τοῦτο, καὶ οὐδὲ εἶναι δυνατὸν νὰ κατορθωθῇ. Πρέπει νὰ σᾶς εἴπω τὴν ἀλήθειαν. Μολονότι καὶ οἱ προκάτοχοι ὑπουργοὶ καὶ ἐγὼ ἐπροσπαθήσαμεν νὰ τὸ θέσωμεν εἰς διαγωνισμόν, μόλον τοῦτο δὲν κατωρθώθη. Ἀλλ’ ἐὰν, κύριοι, ὁ διαγωνισμὸς αὐτὸς πρόκειται νὰ γείνῃ ἐν τῇ ἐπικρατείᾳ, ἐστὲ βέβαιοι, ὅτι δὲν θὰ παρουσιάσῃ ἀριστούργημά τι· ἐὰν δὲ τὸ σχέδιον τοῦτο πρόκειται νὰ ὑποβληθῇ διαγωνισμὸν καθ’ ὅλην τὴν Εὐρώπην, τὸ θεωρῶ ἐντελῶς περιττόν· διότι, ἐὰν παρουσιασθῶσι σχέδια τοιούτου καταστήματος ἐκ μέρους εὐρωπαϊκῶν ἀρχιτεκτόνων, ἐστὲ βέβαιοι, ὅτι ἡ οἰκοδομὴ τοῦ καταστήματος αὐτοῦ θὰ εἰσέλθῃ εἰς 3 ἢ 4 ἑκατομμύρια, ὅπερ ἀδύνατον νὰ ὑποστῇ τὸ Δημόσιον, διότι δὲν ἔχει πόρους διὰ τοιαύτην δαπάνην. Διὰ 550,000 δραχμῶν, ἐστὲ βέβαιοι, ὅτι εἶναι ἀδύνατον νὰ γείνῃ σχέδιον, ὁποῖον ἀπαιτεῖ ἡ Βουλή. Φοβοῦμαι μήπως γίνῃ ἤδη ὅ,τι καὶ περὶ τοῦ σχεδίου τοῦ Μουσείου. Ἐπρόκειτο νὰ οἰκοδομηθῇ Μουσεῖον ἡ Κυβέρνησις, καὶ ἰδίως ὁ ἀείμνηστος Ὄθων, ἤθελον τὸ σχέδιον αὐτὸ, νὰ ᾖναι ὅσον τὸ δυνατὸν λαμπρόν. Τὸ ἐξέθηκαν, κύριοι, εἰς ἐπιστημονικὸν διαγωνισμὸν, καὶ τῳόντι οἱ μεγαλείτεροι ἀρχιτέκτονες τῆς Γαλλίας καὶ τῆς Γερμανίας ἀπέστειλαν σχέδια, ἀλλὰ σχέδια, τὰ ὁποῖα ἐπρόκειτο νὰ ἀποῤῥοφήσουν τὸ ἕκτον ἢ ἕβδομον τοῦ προϋπολογισμοῦ. Παρητέθησαν τὰ σχέδια αὐτὰ, καὶ ἀντ’ αὐτῶν κατηρτίσθη τὸ σχέδιον, τὸ ὁποῖον βλέπετε ἤδη ἐφαρμοζόμενον, τὰ δὲ σχέδια μένουν εἰς τὰς ἀποθήκας τοῦ ὑπουργείου τῆς Ἐκπαιδεύσεως· φοβοῦμαι, ὅτι καὶ δι’ αὐτοῦ τοῦ συναγωνισμοῦ, τὸν ὁποῖον ζητοῦμεν, θὰ φθάσωμεν εἰς τὸ αὐτὸ ἀποτέλεσμα καὶ οὕτω θὰ παρεμποδίσωμεν τὴν ἔναρξιν καταστήματος δικαστικοῦ, τὸ ὁποῖον καὶ μετὰ παρέλευσιν ἡμισείας ἑκατοντάδος μόλις ἀπεφασίσαμεν νὰ κατασκευάσωμεν. Διὰ τοῦτο παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ ἄρῃ καὶ αὐτὸ τὸ κώλυμα διὰ νὰ ἀρχίσωμεν τὴν οἰκοδομὴν τοῦ καταστήματος.

§17ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§18ΖΑΪΜΗΣ. Παρακαλῶ νὰ σημειωθῇ ῥητῶς εἰς τὰ πρακτικὰ, ὅτι ἡ Βουλὴ αἴρει τὰς δυσκολίας αὐτάς.

§19ΜΑΥΡΟΚΟΡΔΑΤΟΣ. Κύριοι, τὸ ζήτημα τοῦτο ἀπησχόλησε καὶ ἄλλοτε τὴν Βουλὴν, καὶ εἶναι τοιοῦτον, ὥστε πρέπει νὰ τὴν ἀπασχολῇ, διότι πρόκειται περὶ σπουδαίου ἔργου, περὶ τῆς οἰκοδομῆς ἑνὸς καταστήματος, τοῦ ὁποίου ἡ ἀνάγκη εἶναι πανθομολογουμένη. Βεβαίως ἡ Βουλὴ πρέπει νὰ συντρέξῃ εἰς τὴν ταχεῖαν κατασκευὴν, ἀλλὰ δὲν εἶναι δίκαιον νὰ ἐπέλθῃ καὶ ἄλλη βλάβη. Νομίζω δὲ, ὅτι καὶ τὰ δύω συμφέροντα δὲν συγκρούονται, ἀρκεῖ νὰ ἐπιστήσωμεν τὴν δέουσαν προσοχήν. Ὅταν ἡ Βουλὴ εἶχε ζητήσει ἄλλοτε τὴν ἀναβολὴν τῆς οἰκοδομῆς τοῦ καταστήματος τῶν δικαστηρίων, εἶχε ἀποχρῶντας πρὸς τοῦτο λόγους· ὁ εἷς ἦτον, ὅτι τὸ σχέδιον συνέταμε τὴν ὁδὸν μεταξὺ τῶν μεγάλων καταστημάτων τοῦ Ἀρσακείου καὶ τοῦ Δικαστικοῦ, καὶ δεύτερος, ὅτι ἓν μέγα κατάστημα πλησίον ἑνὸς ἄλλου δὲν δύναται νὰ φέρῃ παρὰ δυσκολίας εἰς τὸ Παρθεναγωγεῖον· ἀλλὰ πλὴν τούτων ὑπάρχει καὶ λόγος δημοσίου ἠθικῆς. Εἶναι ἀνάγκη εἰς τὰ δικαστήρια νὰ μεταβαίνωσι πάσης φύσεως ἄνθρωποι, οὐχὶ μόνον οἱ δικασταὶ καὶ δικηγόροι, ἀλλὰ καὶ μάρτυρες καὶ κατηγορούμενοι καὶ ἐγκληματίαι καὶ ἐν γένει πάσης φύσεως καὶ παντὸς φυράματος. Ὡς ἐκ τῶν λόγων τούτων ἡ φιλεκπαιδευτικὴ ἑταιρία εἶχε ζητήσει νὰ ἔλθῃ εἰς συνεννόησιν μετὰ τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἐπρότεινεν, ἐὰν δὲν ὑπάρχῃ ἄλλο μέσον, νὰ ἀποζημιώσῃ τὸ Δημόσιον διὰ τὸ οἰκόπεδον, τὸ ὁποῖον ἠγόρασεν, ὥστε νὰ περιέλθῃ τὸ μέρος αὐτὸ εἰς τὴν ἰδιοκτησίαν τῆς ἑταιρίας· ἔφερε δὲ ὡς λόγον, ὅτι εἶναι ἀδύνατον ἐντὸς τῶν Ἀθηνῶν νὰ μὴ εὑρεθῶσιν ἐπίσης κατάλληλα οἰκόπεδα, καὶ ὅτι ἡ ἔκτασις, τὴν ὁποίαν ἔλαβε τὸ Ἀρσάκειον, εἰς ὃ φοιτῶσι ὑπὲρ τὰ 1400 κοράσια, τὰ ὁποῖα ἔχουσιν ἀνάγκην ἀέρος καὶ χώρου, ἀπαιτεῖ τοῦτο. Ἀλλὰ ὁ ἀξιότιμος κύριος Κουμουνδοῦρος ἐπεφόρτισε τὸ συμβούλιον τῆς ἑταιρίας ν’ ἀνεύρῃ αὐτὸ κατάλληλον οἰκόπεδον· τὸ συμβούλιον δὲν ἦτον εἰς θέσιν νὰ κάμῃ αὐτὸ, οὐχ ἧττον ὑπέδειξε 2, 3 οἰκόπεδα. Ἐὰν δὲ λάβητε ὑπ’ ὄψιν, ὅτι ἐντὸς τῆς λεωφόρου τοῦ Πανεπιστημίου ὑπάρχουσι ἄλλα μεγάλα καταστήματα ἡ Ἀκαδημία, τὸ Πανεπιστήμιον, τὸ Ὀρφανοτροφεῖον κτλ. θὰ ὁμολογήσητε ὅτι οὔτε ὑπὸ τὴν ἔποψιν τοῦ καλλωπισμοῦ τῆς πόλεως δὲν εἶναι ὀρθὴ ἡ προσθήκη καὶ ἑτέρου ἐν τῇ αὐτῇ ὁδῷ. Εἶναι καλλίτερον τὰ σπουδαῖα καταστήματα νὰ ᾖναι μεμακρυσμένα τὸ ἓν τοῦ ἄλλου, ὥστε νὰ συντελοῦσιν εἰς τὸν καλλωπισμὸν τῆς πόλεως καὶ τὴν εὐκολίαν τῶν κατοίκων. Διὰ τοῦτο, νομίζω, ἐὰν ἤθελεν ἡ Κυβέρνησις, νὰ ἔλθῃ εἰς συνεννόησίν τινα μετὰ τῆς ἑταιρίας ἐπὶ τῇ βάσει ἀποζημιώσεως, δὲν θὰ ἦτον ἀδύνατον νὰ ἐπέλθῃ καὶ νὰ εὑρεθῇ κατάλληλον μέρος, εἰς τὸ ὁποῖον νὰ κατασκευάσῃ τὰ δικαστήρια καὶ ἐπαρκέσωμεν καὶ εἰς τὰς δύο ἀνάγκας, τῆς οἰκονομίας ἑνὸς σπουδαίου ποσοῦ καὶ τῆς ἀποκτήσεως δικαστικῶν καταστημάτων.

§20Θ. Α. ΖΑΪΜΗΣ. Τὰ δικαστήρια δὲν εἶναι κέντρα νεκρῶν ἐργολάβων, οἱ ὁποῖοι ἠμποροῦν νὰ ᾖναι ἐπίφοβοι· ἐὰν κακοῦργοι ἢ ἄλλοι πολῖται προσέρχονται, θὰ προσέρχωνται ἐπὶ στιγμῇ, δὲν θὰ διαμένουν ἐκεῖ, ὥστε νὰ ᾖναι φόβος, ὅτι θέλουν πράξει πράξεις ἀντιβαινούσας εἰς τὴν ἠθικήν. Καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἐξαγορὰν τοῦ οἰκοπέδου ὑπὸ τῆς ἑταιρίας, τοῦτο εἶναι ἀπραγματοποίητον· δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ πραγματοποιηθῇ, διότι ὁ κ. Μαυροκορδᾶτος γνωρίζει καλῶς ὡς πρόεδρος τῆς ἑταιρίας, ὅτι ἡ ἑταιρία δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ πληρώσῃ 300–350 χιλιάδας δραχμῶν. Λοιπὸν ἡ ἑταιρία ἐὰν θελήσῃ νὰ τὸ ἀγοράσῃ, θὰ τὸ ἀγοράσῃ μὲ προθεσμίας, αἱ δὲ προθεσμίαι θὰ φέρουν τὸ ἀποτέλεσμα, ὥστε τὸ χρέος αὐτὸ νὰ καταταχθῇ εἰς τὴν τάξιν τῶν παλαιῶν χρεῶν. Τὸ Δημόσιον, κύριοι, εἶναι πτωχόν, χάριν τῆς ἑταιρίας δὲν δύναται νὰ ὑποστῇ τὴν ζημίαν αὐτήν. Λοιπὸν παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ ἄρῃ τὰς δυσκολίας.

§21ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§22ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὅλοι οἱ βουλευταὶ εἶναι σύμφωνοι;

§23ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ἐγὼ δὲν εἶμαι σύμφωνος καὶ δὲν ἐπερίμενα τοιαύτην διακοίνωσιν ἀπὸ τὸν ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης.

§24ΧΟΪΔΑΣ. Πάντες οἱ λόγοι οἱ προταθέντες παρὰ τοῦ ἐντίμου προέδρου τῆς Ἀρσακείου σχολῆς εἰσιν ἐντελῶς ἀβάσιμοι. Ὁ κ. πρόεδρος ὁ λίαν ὄντως ἠθικῶς ὁ μεριμνῶν ὑπὲρ τῆς μορφώσεως τῆς....... ὑπὲρ ἡμῶν καὶ τῆς ἀναπτύξεως τῆς διανοίας, πρέπει νὰ ζητήσῃ τὰ αἴτια, ἕνεκα τῶν ὁποίων δύνανται νὰ ἀρθῶσιν αἱ δυσκολίαι......

§25ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὀφείλω νὰ σᾶς εἴπω ὅτι ἐτελείωσεν αὐτό.

§26ΧΟΪΔΑΣ. .... (Ὁ κ. πρόεδρος κρούει τὸν κώδωνα).

§27ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Χοϊδᾶ, εἶναι ἐκτὸς τοῦ προκειμένου αὐτά.

§28ΧΟΪΔΑΣ. Ὁ δεύτερος λόγος ἐπίσης ἀβάσιμος· (θόρυβος). Ἀφοῦ δὲν ἐπιτρέπετε νὰ εἴπω μερικὰ πράγματα.....

§29ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ἡ Βουλὴ εἶναι σύμφωνος;

§30ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§31ΦΙΛΗΜΩΝ. Παρακαλῶ τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης νὰ ὑποβάλῃ τὸ σχέδιον εἰς ἀναθεώρησιν, διότι ἤκουσα ὅτι ὑπάρχουν μερικαὶ ἀτέλειαι.

§32Θ. Α. ΖΑΪΜΗΣ (ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Μάλιστα.

§33ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης κατέθεσε νομοσχέδιον περὶ πιστώσεως 7,000 δραχ. Ἐγκρίνει ἡ Βουλὴ ν’ ἀναγνωσθῇ εἰς ά. ἀνάγνωσιν;

§34ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα. (Ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον ἄνευ ἀντιῤῥήσεως.)

§35ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Παρουσιάζω, κύριοι, τροπολογίας τινὰς εἰς τὸ νομοσχέδιον περὶ ἐκλογῶν.

§36ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλουν τυπωθῆ. Ἄρχεται ἡ συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου τῆς συμβάσεως περὶ τῆς ἀτμοπλοϊκῆς ἑταιρίας· ὁ κύριος ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ὑποβάλλει τὰς ἑξῆς τροπολογίας. (Ἀναγινώσκει).

§37ΠΑΠΑΚΩΣΤΑΣ. Συμφωνεῖ ἡ ἑταιρία εἰς τὰς τροπολογίας αὐτάς;

§38ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Αἱ τροπολογίαι ἔρχονται ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως.

§39ΖΩΧΙΟΣ. Ἄν δὲν μοὶ δώσητε ὅ,τι θέλω, θὰ καταστρέψω τὸν κόσμον· αὐτὰ εἶπεν ὁ Κολόμβος πρὸς τοὺς ἀγρίους τῆς Ἀμερικῆς. Ἄν δὲν μοὶ δώσητε ὅ,τι θέλω, θὰ δέσω τὰ ἀτμόπλοια, λέγει ἡ ἀτμοπλοϊκὴ ἑταιρία. Ἔδωκαν δὲ οἱ ἄγριοι εἰς τὸν Κολόμβον, οὐ μόνον χρυσόν, ἀλλὰ καὶ λίβανον καὶ σμύρναν. Ἐνδεχόμενον εἶναι νὰ πάθωμεν καὶ ἡμεῖς τὸ αὐτό. Βεβαίως δὲ ἡ ἑταιρία ἐξ ὅλων τῶν γραμμῶν, τὰς ὁποίας ἔχει, ἐξ ἄλλων ὠφελεῖται, καὶ ἐξ ἄλλων ζημιοῦται. Ἔπρεπε λοιπὸν εἰλικρινῶς νὰ εἴπῃ πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, ἐγὼ ζημιοῦμαι ἕνεκα τοῦ, διότι ἀπαιτεῖς νὰ διέλθω ἀπὸ τὰ δεῖνα καὶ δεῖνα μέρη, τὰ ὁποῖα εἰς ἐμὲ εἶναι ἐπιζήμια, τηρῶ ὅμως τὰ σημεῖα, ἐκ τῶν ὁποίων ὠφελοῦμαι. Ἀλλὰ δὲν εἶναι τοῦτο. Τί δὲ εἶναι; Θὰ δέσω τὰ ἀτμόπλοια· θὰ σᾶς πνίξω ἀπὸ τὸν λαιμόν. Τὸ ἀστεῖον δὲ εἶναι, ὅτι λέγει θὰ τὰ δέσω, ὡς ἐὰν ἦσαν ἰδικά της, ἐνῷ ἡ Κυβέρνησις ἔχει μέγα μέρος εἰς τὴν περιουσίαν αὐτήν. Ἐρωτῶ δὲ τὴν Κυβέρνησιν, ἡ νέα σύμβασις εἶναι κρείσσων τῆς πρώτης ὡς πρὸς τὸ Δημόσιον, ἢ συνετάχθη ἐπὶ βλάβῃ τῶν συμφερόντων τοῦ Δημοσίου; Ἐὰν παραβάλλετε τὴν δευτέραν σύμβασιν πρὸς τὴν πρώτην, θέλετε παρατηρήσει, ὅτι ἡ δευτέρα εἶναι χείρων τῆς πρώτης. Διατί; Διότι ἔχει ἕνα ὅρον, ὁ ὁποῖος ἀσφαλίζει εἰς τὴν ἑταιρίαν 5% τόκον, ἀφοῦ ἀφαιρεθῶσιν αἱ δαπάναι κατὰ τοὺς κανόνας τῆς ἑταιρίας. Ὡσαύτως κατὰ τὴν σύμβασιν, τὴν ἤδη ἐπικρατοῦσαν, ὀφείλει ἡ ἑταιρία νὰ ἀποταμιεύῃ 120,000 δραχμῶν κατ’ ἔτος πρὸς κατασκευὴν ἀτμοκινήτων νέων· ἀλλ’ ἡ ῥήτρα αὕτη δὲν ἐσημειώθη εἰς τὴν νέαν σύμβασιν, διότι ἡ ἑταιρία ἔχει σκοπὸν ν’ ἀποθάνῃ, καὶ μέχρι τῆς τελευταίας αὐτῆς πνοῆς ἀπαιτεῖ νὰ τὴν συντηρεῖται· ἐκτὸς δὲ τούτου, ἡ παροῦσα σύμβασις ὑφίσταται κατὰ νόμον; ὅτε ἔφθασε ἡ στιγμὴ τῆς ἐπικυρώσεως τῆς ἐν ἐνεργείᾳ συμβάσεως καὶ τῆς δημοσιεύσεως αὐτῆς, ἡ Κυβέρνησις ἐδίσταζε, καὶ δι’ αὐτὸ εἰς τὴν σύμβασιν αὐτὴν δὲν ἐτηρήθησαν ὅλα τὰ κεφάλαια τοῦ νόμου, καὶ περὶ τούτου ἐπελήφθησαν τὰ δικαστήρια. Ἀλλ’ ἂς ἀνατρέξωμεν εἰς προηγουμένας περιστάσεις, καὶ ἂς ἴδωμεν τί ἔγραφεν ὁ ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν πρὸς τὸ ὑπουργικὸν συμβούλιον κατὰ τὸ 1869 Αὐγούστου 20. «Πρόκειται περὶ τοῦ ζητήματος τῆς ἀτμοπλοϊκῆς ἑταιρίας. Ἡ Κυβέρνησις τοῦ βασιλείου ἐν αὐτῷ τῷ ζητήματι εὑρίσκεται ἐν μεγάλῃ στενοχωρίᾳ.» Ταῦτα γράφει ὁ τότε ὑπουργὸς κ. Τριγγέτας. Ἡ Κυβέρνησις τοῦ Βασιλείου ἐν αὐτῷ τὸ ζητήματι καὶ σήμερον εὑρίσκεται ἐν μεγάλῃ στενοχωρίᾳ· διότι, ἂν ἐν παντὶ ἐνδώσῃ, δεσμεύεται· ἂν δὲ τοὐναντίον ἡ Κυβέρνησις ἀντισταθῇ, ἡ ἀντίστασις αὕτη συνεπάγεται τὴν παῦσιν τῆς κατὰ θάλασσαν συγκοινωνίας τοῦ λαοῦ. Δὲν πρόκειται νὰ παραβλάψῃ ἡ Κυβέρνησις τὴν ἑταιρίαν τὴν ἀτμοπλοϊκήν, οὐδὲ κατ’ ἐλάχιστον. Ὀφείλει ὅμως ἡ τὸ ἔθνος διέπουσα ἐξουσία νὰ σώσῃ ἀκέραια καὶ ἀπὸ πάσης ἐπηρείας ἐλεύθερα τὰ δημόσια συμφέροντα. Ἐπὶ τούτῳ λοιπὸν ἰδοὺ τί διὰ βραχέων προτείνω. Τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν πρέπει νὰ ἀναδεχθῇ εἰς ἑαυτὸ τὴν ὑπηρεσίαν τῆς κατὰ θάλασσαν πρεπούσης συγκοινωνίας, ἢ μέχρις οὗ ὀργανισθῇ ἑταιρία τις ἀτμοπλοϊκή, ἐπὶ βάσεων κοινῶς συμφερωτέρων, ἢ μέχρις οὗ ἡ παροῦσα ἑταιρία ἐννοήσῃ, ὅτι δύναται ἡ Κυβέρνησις καὶ χωρὶς αὐτῆς νὰ ὑπηρετήσῃ τὰ συμφέροντα τοῦ τόπου. Παρουσίασε τὴν πρότασιν εἰς τὸ ὑπουργικὸν συμβούλιον καὶ τὸ ὑπουργικὸν συμβούλιον τοῦ εἶπεν ὅτι εἶναι τρελλός· αὐτὸς μετὰ δύω ἡμέρας ἀπεσύρθη, μὴ τὸν πέρνετε δὲ ὡς τρελλόν· ἂς ἴδωμεν τί λέγει εἰς ἕτερον ἔγγραφον καὶ ὕστερον θὰ ἔλθω καὶ εἰς τὸν ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν τὸν νῦν. «Πρὸς τὸ ὑπουργικὸν συμβούλιον, 22 Αὐγούστου 1869. (Ἀναγινώσκει).

§40ΔΟΥΜΑΣ. Εἶναι σύνταξις τοῦ κ. Τριγγέτα;

§41ΖΩΧΙΟΣ. Εἶναι ἰδική μου· ποῖος δὲ ἐκ τῶν ὑπουργῶν, ἐξαιρέσει ὀλίγων, συντάσσει ἔγγραφα; Τὰ ἔγγραφα συντάσσουν οἱ ὑπάλληλοι, ὅταν δὲ προστεθῇ ἡ ὑπογραφὴ τοῦ ὑπουργοῦ, τότε τὸ ἔγγραφον μεταβάλλεται εἰς ὑπουργικόν.

§42ΔΟΥΜΑΣ. Ἠρώτησα, διότι δὲν εἴξευρα ἂν ἦτο ὑπουργὸς κατὰ τὸ 1869.

§43ΖΩΧΙΟΣ. Ἐτελειώσαμεν τὸ 69, ἐρχόμεθα εἰς τὸ 1871. Πρωθυπουργοῦντος τοῦ ἀξιοτίμου κυρίου Κουμουνδούρου, τὴν τρίτην τῆς Διακαινησίμου μετά τινος φίλου μου ἐπεσκέφθην κατ’ οἶκον αὐτόν, τὸν εὗρον δὲ τεταραγμένον, τὸ αἷμά του εἶχε συσσωρευθῆ εἰς τὴν κεφαλήν του. Τίς θὰ μὲ σώσῃ, μοῦ εἶπε, ἀπὸ τοὺς ὄνυχας τῆς Ἀτμοπλοϊκῆς Ἑταιρίας; βλέπετε δὲ ὅτι αἱ ὄνυχες τῆς ἑταιρίας αὐτῆς προϊόντος τοῦ χρόνου αὐξάνουν. Μετ’ ὀλίγας ἡμέρας ἰδοὺ τί τοῦ ἔγγραφα· «Κύριε Πρωθυπουργέ, πρό τινων ἡμερῶν ἐλαλήσατέ μοι μετ’ ἀδημονίας δικαίας κατὰ τῆς ἀτμοπλοϊκῆς ἑταιρίας. Θέλετε ν’ ἀναπληρώσετε τὴν ὄζουσαν ἑταιρίαν μεταχειριζόμενοι τὸ δημόσιον ναυτικὸν ναυάγιον, τὸ λεγόμενον Βασιλικὸν ναυτικόν, καὶ τὸν προϋπολογισμὸν αὐτοῦ; Ἂν θέλετε, εἶμαι πρόθυμος νὰ ἑτοιμάσω ὑμῖν ὑπόμνημα περὶ ἀναπληρώσεως τῆς ἀτμοπλοϊκῆς ἑταιρίας. Ἐννοεῖται ὅτι πᾶς ἐπ’ ἀγαθῷ νεωτερισμὸς φύσει πολέμιος εἶναι μεγίστων ἀθεμίτων ἐπιθυμιῶν καὶ οὐ σμικρῶν συμφερόντων. Ἐννοεῖται ὅτι καὶ ἐπὶ τοῦ προκειμένου πολλὰς θέλετε ἀκούσει κραυγάς. Ἂν τοιαύτην ἔχετε ὄρεξιν, ἰδοὺ ἐγώ. Πρόθυμος εἰς τὰς διαταγάς σας Γ. Ζωχιός.» Ἀπόκρισιν δὲν ἔλαβα καμμίαν, διότι ὁ κ. Κουμουνδοῦρος ἐφοβεῖτο ὅτι ἡ ἑταιρία ἤθελε δέσει τὰ ἀτμόπλοια. Ζημιοῦται ἡ ἑταιρία· Πῶς; τὰ πληρώματα εἶναι πλεονάζοντα; Δαπανᾷ πλέον τοῦ δέοντος ἄνθρακας; τί τρέχει; Ἡ Κυβέρνησις φοβεῖται νὰ ἴδῃ τὰ τῆς ἑταιρίας, καὶ διὰ τοῦτο τὰ τῆς ἑταιρίας καλύπτει σκότος. Σήμερον δὲ προθυμοποιούμεθα νὰ δώσωμεν καὶ 5% ἀποζημίωσιν. Ἐννοεῖται ὅτι τὰ ἀτμόπλοια τῆς ἑταιρίας, προϊόντος τοῦ χρόνου, φθείρονται, καὶ ἡ ἀξία τῶν ἀποβαίνει κατωτέρα, οἱ δὲ κίνδυνοι μεγαλείτεροι. Ἡ ἑταιρία ἤρχισε μὲ μόνον τὸ προνόμιον, προϊόντος τοῦ χρόνου προσετέθησαν 200,000 δραχμῶν. Ἐφθάσαμεν εἰς τὰς 800,000, προσθέσατε δὲ καὶ τὰ ἑκατομμύρια, τὰ ὁποῖα δαπανῶμεν διὰ τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν, καὶ ἐντούτοις δὲν δύνασθε νὰ κατορθώσητε τίποτε. Ἢ τὸ ὑπουργεῖον λοιπὸν πρέπει νὰ καταργήσητε ἢ τὴν ἑταιρίαν· σᾶς τὸ λέγει ὁ κύριος Τριγγέτας· ἀλλὰ σᾶς τὸ λέγει καὶ ὁ νοῦς. Σᾶς εἶπον ὅτι τὸ ζήτημα τῆς ἀτμοπλοϊκῆς ἑταιρίας συνδέεται μὲ τὰς παρασκευὰς, γνωρίζετε δὲ, κύριοι, ὅτι εἰς τὸν τελευταῖον πόλεμον, τὸν μεταξὺ Ἰταλίας καὶ Αὐστρίας, ἡ Αὐστρία τὰ ἀτμόπλοια τοῦ Λόϋδ συνήθροισε καὶ ἐξησφάλισε, διότι τὰ ἀτμόπλοια ταῦτα πρέπει νὰ προστατεύσῃ στόλος πολεμικός. Τί δὲ νομίζετε, ὅτι 800,000 δραχμαὶ εἶναι ὀλίγαι; Ἡ ἑταιρία τῆς Τρινακρίας εἶχε 13 ἀτμοκίνητα ἀσυγκρίτῳ τῷ λόγῳ μεγαλείτερα τῶν ἀτμοπλοίων τῆς ἰδικῆς μας, ἡ δὲ Κυβέρνησις τί τῆς ἔδιδεν; 850,000 λίρας χαρτίνας.

§44ΚΑΡΑΛΙΒΑΝΟΣ. Δι’ αὐτὸ ἐπρόκοψε.

§45ΖΩΧΙΟΣ. Δὲν εἰξεύρω ποία εἶναι ἡ μᾶλλον προκομμένη· ὅταν ἐπώλησε τὰ ἀτμόπλοιά της ἡ Τρινάκρια ἔλαβεν 10,000,000. Ἐὰν δὲ πωλήσῃ ἡ ἑταιρία μας τὰ ἰδικά της, δὲν εἰξεύρω ἐὰν θὰ εὑρεθῇ κᾀνεὶς νὰ τὰ ἀγοράσῃ. Τὸ αὐτὸ ποσὸν ἔδωσεν ἡ Ἰταλικὴ Κυβέρνησις εἰς τὴν ἑταιρίαν Φλώριο, ἥτις δὲν μεταχειρίζεται τὰ ἀτμοκίνητά της ὡς λεωφορεῖα, ἀλλὰ μεταφέρει μακρὰν τὰ ἐμπορεύματα τῆς Ἰταλίας καὶ ἡ ἑταιρία ἐκείνη ζῇ. Ἐὰν δὲ αἱ ἐξωτερικαὶ γραμμαὶ τῆς ἑταιρίας μας ᾖναι αἱ ἐπωφελεῖς, ἐὰν αὗται ἐπιδεικνύουν τὴν Ἑλληνικὴν σημαίαν εἰς τὰ ξένας χώρας, διατί ἐμφιλοχωροῦμεν; Ἀλλὰ διατί, λέγουσι, νὰ ὑπάγωμεν ἔξω; Καλὰ εἴμεθα εἰς τὸν οἶκόν μας. Προκειμένου δὲ λόγου περὶ τῆς εὑρέσεως τοῦ φιλοσοφικοῦ λίθου ἠπάτησεν ἀγύρτης τις ἕνα Γερμανὸν Ἡγεμόνα θαυμαστῶς. Δός μοι, εἶπε, τόσας ὀκάδας χρυσοῦ διὰ νὰ σοῦ ἑτοιμάσω τὸ μίγμα ἐκεῖνο, δι’ οὗ θὰ μεταβάλλῃς τὸν χαλκὸν εἰς χρυσόν. Μετά τινα ὅμως χρόνον ἥρπασε τὸν χρυσὸν καὶ ἐδραπέτευσεν, ἔγραψε δὲ πρὸς τὸν Ἡγεμόνα, λέγων: ἐγὼ εὗρον τὸν φιλοσοφικὸν λίθον, φρόντισον νὰ τὸν εὕρῃς καὶ σύ. Ἡ ἑταιρία ἡ ἀτμοπλοϊκὴ εὗρε τὸν φιλοσοφικὸν λίθον, δὲν κατορθόνει νὰ σᾶς ἐξηγήσῃ τὸ πῶς τὸν εὗρε; Παρασκευαζόμεθα ν’ ἀποσείσωμεν τὸν ζυγὸν τῶν γειτόνων τὸν καταβαρύνοντα τοὺς ἀδελφούς μας, τὸ πῶς ὅμως θὰ ἀποσείσωμεν τὸν ζυγὸν τῆς ἑταιρίας, ἤτοι τὸν ζυγὸν 4, ἢ 5 ἀνθρώπων, οὐδόλως φροντίζομεν. Καὶ ἐγὼ εἰργαζόμην εἰς τὸ ἀπομαχικὸν ταμεῖον δωρεὰν, ἀλλ’ ἅμα ἤκουσα πικροὺς λόγους ἔνθεν, πικροὺς λόγους ἐκεῖθεν, εἶπον, ἔχετέ με παρῃτημένον. Πρὶν συντάξει τὴν σύμβασιν ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν. ἐπεθεώρησε τὰ ἀτμόπλοια, πόσον αὐτὰ ἔχουν ζωήν; Γινώσκετε, ὅτι εἰς τὸ Λονδῖνον κτίζουν τοὺς οἴκους διὰ 99 ἔτη. Κατὰ τὸ ἑκατοστὸν οἱ οἶκοι πίπτουν. Ἀπαραλλάκτως ἐγένετο καὶ ἡ σύμβασις, ἤτοι μέχρι τῆς τελευταίας τῆς ἑταιρίας ἀναπνοῆς παρετάθη ἡ σύμβασις, καὶ δι’ αὐτὸ σᾶς λέγει ἡ ἑταιρία, ὅτι συμβιβάζεται μὲν διὰ 5 ἔτη, ἀλλ’ ἐὰν αὕτη θελήσῃ ὁ συμβιβασμὸς παρατείνεται καὶ δι’ ἄλλα 5 ἔτη. Ἐκτὸς δὲ τῶν εἰρημένων, ἐνῷ ἐβλέπατε τὸν ὁρίζοντα τῆς Ἀνατολῆς τεθολωμένον, διατί δὲν ἐγράφατε καὶ ἓν ἄρθρον ἐν τῇ συμβάσει, λέγον, ὅτι ἂν ἐπέλθῃ πόλεμος, ἐπειδὴ τὰ ἀτμοκίνητα τῆς ἑταιρίας θὰ κρυφθῶσι, τὸ Δημόσιον οὐδὲν ὀφείλει νὰ πληρώσῃ πρὸς τὴν ἑταιρίαν; Διότι βεβαίως εἰς τὸν Χόβαρτ καὶ εἰς τὰ θωρηκτὰ τῆς Τουρκίας δὲν εἴμεθα εἰς κατάστασιν ν’ ἀντιτάξωμεν τὴν ἀτμοπλοϊκὴν ἑταιρίαν. Ἐὰν σταθμήσητε τοὺς ὑπουργοὺς κατὰ τὸ ἓν αὐτῶν νομοσχέδιον τοὺς εὑρίσκετε εἰς πῦρ καὶ εἰς πόλεμον, κατὰ δὲ τὸ ἄλλο τοὺς βλέπετε ἐν πλήρει εἰρήνῃ.

§46ΔΟΥΜΑΣ. Εἶναι περίεργος ἡ σύμπτωσις· ὅταν τὴν πρώτην φορὰν ὡμίλησα, ἦτο τὸ ζήτημα τῆς Σμύριδος τῆς Νάξου καὶ ὁ κ. Ζωχιὸς μοὶ εἶπε, καλὰ κάμεις τὸ καθῆκόν Σου, καὶ ἤδη πρόκειται περὶ τῆς ἀτμοπλοϊκῆς ἑταιρίας καὶ πιστεύω, ὅτι καὶ τώρα θὰ εἴπῃ τὸ αὐτὸ, ὅτι δι’ ἐπαρχιακὰ ζητήματα ἐνδιαφέρομαι.

§47Π. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Συριανὸν πέτε καλλίτερα.

§48ΔΟΥΜΑΣ. Δυστυχῶς τὰ ἐπαρχιακὰ αὐτὰ εἶναι καὶ γενικὰ, εὔχομαι νὰ μὴ ἀκολουθήσῃ καὶ τώρα, ὅ,τι ἐπὶ τοῦ ζητήματος τῆς Σμύριδος. Θὰ χάσωμεν, ἔλεγε τότε, ἐὰν δεχθῶμεν τὴν σύμβασιν 1,000,000 περίπου δραχμῶν· πράγματι δὲ ἀποῤῥίψαντες τὴν σύμβασιν ἐχάσαμεν 500,000 δραχμάς. Μᾶς ἀνέφερεν ὁ κ. Ζωχιὸς ἓν ἀνέκδοτον τοῦ Κολόμβου, ὅστις εἰς τοὺς ἀγρίους τῆς Ἀμερικῆς εἶπε, ἢ κάμετε τοῦτο ἢ Σᾶς καταστρέφω, καὶ οἱ ἄγριοι ὑπήκουσαν, καλῶς ποιήσαντες, διότι εἶχε τὰ μέσα νὰ τοὺς καταστρέψῃ.

§49ΖΩΧΙΟΣ. Δὲν ἠξεύρετε καλὰ τὸ ἱστορικόν.

§50ΔΟΥΜΑΣ. Οὕτω εἴπατε.

§51ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Διὰ τὴν ἔκλειψιν τῆς Σελήνης.

§52ΔΟΥΜΑΣ. Καὶ ἡμεῖς καλῶς θὰ πράξωμεν παραδεχόμενοι τὴν σύμβασιν. Ζητοῦμεν τὴν ἐπικύρωσιν τῆς συμβάσεως, διότι εἴδαμεν ὅτι ὅσα ἐξετοξεύθησαν κατὰ τῆς ἀτμοπλοϊκῆς ἑταιρίας δὲν ὑφίστανται. Λέγετε, ὅτι δὲν ὑπάρχει ἐξέλεγξις, καὶ ἡμεῖς γνωρίζομεν, ὅτι καὶ ὁ κύριος Καλὸς καὶ ὁ κύριος Λεβίδης ἀπεστάλησαν πρὸς ἐξέλεγξιν καὶ δὲν εἶδον κανὲν ἀπὸ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα διαδίδονται· ἐξέφερον διαφόρους ἰδέας περὶ τῆς διοικήσεως, ἀλλὰ περὶ καταχρήσεων δὲν ἀνέφερε οὐδείς. Ἐὰν θεωροῦμεν ἀναγκαίαν τὴν συγκοινωνίαν, πρέπει νὰ ἀποφασίσωμεν καί τινα θυσίαν, διότι παντοῦ γίνεται τὸ τοιοῦτον. Εἰς τὴν Ἀγγλίαν πράττουσιν οὕτω, εἰς τὴν Γαλλίαν διὰ μίαν γραμμὴν τῆς Κορσικῆς πληρώνουσιν ἓν ἑκατομμύριον. Πῶς θέλομεν ἡμεῖς νὰ τὸ ἀποφύγωμεν; Ἡ δὲ Τρινάκρια, ἡ ὁποία κατεστράφη, κατεστράφη διότι ἦτον εὐτελὴς ἡ χορήγησις τῆς Κυβερνήσεως, ἂν καὶ διὰ μόνην τὴν γραμμὴν τῆς Ὀδησσοῦ ἐχορηγήθησαν αὐτῇ 500,000 φράγκα ἐνῷ τὰ ἀτμόπλοιά της ἐπήγαιναν ἕως εἰς τὴν Κωνσταντινούπολιν ἤτοι διὰ 36 ὡρῶν πλοῦν. Πῶς ἠμπορεῖτε νὰ εἰπῆτε ὅτι ἡ ἐπιχορήγησις τῶν 700,000 δραχμῶν, ἥτις χορηγεῖται εἰς τὴν ἀτμοπλοϊκὴν ἑταιρίαν διὰ τόσας γραμμὰς, εἶναι μεγάλη; καὶ μολαταῦτα ἡ ἑταιρία ἐκείνη ἐναυάγησε, ἡ δὲ ἑταιρία Florio ἠγόρασε τὰ ἀτμόπλοια αὐτὰ μὲ 9½ ἑκατομμύρια ἐνῷ ἐκόστισαν 17 ἑκατομμύρια, μένει δὲ νὰ ἴδωμεν ἂν καὶ αὕτη θὰ ἐπιτύχῃ. Ἐσυνειθίσαμεν νὰ κάμωμεν τὸν πόλεμον κατὰ τῆς ἀτμοπλοϊκῆς ἑταιρίας, διότι εἶναι μόνον 5 ἢ 10 πρόσωπα ὠφελούμενα, ὡς λέγουσι, πολλὰ, καὶ ἐντούτοις παρῆλθον δύω ἔτη καὶ τὰ ἀμύθητα αὐτὰ πλούτη δὲν εἴδαμεν κανένα νὰ παρουσιασθῇ νὰ τὰ ζητήσῃ κάμνων προτάσεις συμφερωτέρας πρὸς τὴν Κυβέρνησιν. Σήμερον τὰ πράγματα ἀποδεικνύουσιν ὅτι κανεὶς δὲν παρουσιάσθη νὰ εἴπῃ ὅτι ἀναλαμβάνει τὴν θέσιν τῆς ἀτμοπλοϊκῆς ἑταιρίας μὲ μίαν συμφωνίαν εἴτε καλλιτέραν εἴτε τὴν αὐτήν. Ἐκ τούτων φαίνεται ὄχι μόνον αὐτὸ ἀρκεῖ ν’ ἀποδείξῃ τὴν ἀληθῆ θέσιν τῶν πραγμάτων ἀλλὰ πρὸς τούτοις προσθέτω ὅτι εἶναι ἀδύνατον νὰ ἔχωμεν συγκοινωνίαν οὔτε διὰ τῆς συνδρομῆς τοῦ ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν οὔτε ἄλλως, ἐὰν δὲν ἔχωμεν τὴν σύμβασιν διαρκῆ μετὰ τῆς ὑπαρχούσης ἑταιρίας, ἥτις εἶναι καὶ καταλληλοτάτη καὶ ὄχι μόνον ἐπὶ τρία ἔτη, ἀφοῦ μάλιστα ἡ ἑταιρία ἐδέχθη ὅτι μὲ 100,000 δραχμὰς δίδει εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὸ δικαίωμα νὰ ἐξαγοράσῃ τὸ προνόμιον. Ἐν τούτοις ἐπειδὴ ἡ Κυβέρνησις παρεδέχθη τὴν τριετίαν, οὐδεὶς λόγος δύναται νὰ γενῇ περὶ τούτου. Περιορίζοντες δὲ τὸν χρόνον αὐτὸν διὰ τῆς συμβάσεως, δίδομεν οὕτω καιρὸν εἰς ἐκείνους οἱ ὁποῖοι πιστεύουν ὅτι ὑπάρχουν κεφάλαια διαθέσιμα καὶ δύνανται νὰ παρουσιασθῶσι νὰ κάμωσι τὰς προτάσεις των. Περιοριζόμενος εἰς τὰ ὀλίγα ταῦτα προσθέτω ὅτι φρονῶ ὅτι τὰ κεφάλαια δὲν δύνανται νὰ ἔλθουν παρὰ μόνον ὅταν εὕρουν συμφέρον οἱ κεφαλαιοῦχοι, καὶ ὅταν ἦναι πεπεισμένοι ὅτι δὲν θὰ ὑπόκεινται οὕτως εἰπεῖν εἰς ἀκαταπαύστους πιέσεις καὶ καταδιώξεις. Τὴν ἕδραν τοῦ προέδρου καταλαμβάνει ὁ ἀντιπρόεδρος κ. Κυριακός.

§53ΚΟΡΩΝΑΙΟΣ. Δὲν θὰ ὁμιλήσω ἐν γένει περὶ τῆς καταστάσεως τῆς ἑταιρίας, ἀλλὰ περὶ ἑνὸς ἐπαρχιακοῦ συμφέροντος, περὶ τῆς συγκοινωνίας τῆς ἐπαρχίας, τὴν ὁποίαν ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ἀντιπροσωπεύω, εἰς ἣν ἐλλείπει παντάπασιν ἡ συγκοινωνία. Πρόκειται περὶ μιᾶς νήσου, ἥτις δὲν εἶναι συνδεδεμένη διὰ τῆς ἀτμοπλοΐας καὶ τοῦ τηλεγράφου Μολονότι εἰς τὴν σύμβασιν περιλαμβάνεται καὶ ἡ νῆσος Κύθηρα, τὰ ἀτμόπλοια περνοῦν σπανιώτατα ἀπ’ αὐτήν.

§54ΤΙΝΕΣ. Δὲν εἶναι μόνον ἡ ἐπαρχία αὐτὴ, εἶναι καὶ ἡ Ἐπίδαυρος Λιμηρά.

§55ΚΟΡΩΝΑΙΟΣ. Τὰ ἀτμόπλοια ὀφείλουν νὰ περνοῦν κάθε 15 ἡμέρας. Θὰ σᾶς φέρω μίαν σημείωσιν τοῦ λιμενάρχου ὅτι μετὰ δύω μῆνας ἅπαξ τὸ ἀτμόπλοιον προσήγγισεν (ἀναγινώσκει). Δικαιολογεῖται δὲ ἡ ἑταιρία, ὅτι ἕνεκεν τοῦ ἐναντίου ἀνέμου δὲν ἠδυνήθη νὰ προσεγγίσῃ. Λοιπὸν διὰ νὰ θεραπευθοῦν ὅλαι αἱ δυσκολίαι καὶ τῆς ἑταιρίας καὶ τῶν κατοίκων, προτείνω καὶ παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ συστήσῃ εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ διορίσῃ ἕνα ἄλλον λιμένα ἀπέναντι τῆς Πελοποννήσου πρὸς προσέγγισιν· ἐπίσης δὲ ἡ σύστασις τηλεγραφείου ....

§56ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Κάμω τὴν παρατήρησιν εἰς τὴν πρότασιν τοῦ ἀξιοτίμου προαγορεύσαντος ὅτι δὲν δύναται νὰ γίνῃ προσέγγισις, εἰμὴ ὅπου ὑπάρχει τελωνιακὴ ἀρχὴ, διότι τὸ ἐναντίον ἤθελε φέρει μεγίστην βλάβην εἰς τὰ συμφέροντα τοῦ Δημοσίου.

§57ΚΟΡΩΝΑΙΟΣ. Δι’ αὐτὸ καὶ ἐγὼ τὸ εἶπον ....

§58ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Αὐτὸ τὸ ζήτημα δὲν τὸ ἐσπούδασα, ἐὰν πρέπῃ νὰ μετατεθῶσιν αἱ ἀρχαί. Ἐρωτῶ τὸν ἀξιότιμον ἀντιπρόσωπον τῆς νήσου ἐὰν τὸ μέρος ὅπου ὑπάρχουν ἤδη αἱ ἀρχαὶ ἦσαν ἀνέκαθεν.

§59ΚΟΡΩΝΑΙΟΣ. Ἀνέκαθεν, ἀλλὰ δὲν ὑπάρχει, ἐννοεῖται, λιμήν.

§60ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Θέλει ἐξετασθῇ.

§61ΧΟΪΔΑΣ. Ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Σύρου ὁ κ. Δούμας κακίζων τοὺς πολεμοῦντας καὶ τὴν ἀρχὴν τῆς συμβάσεως καὶ τὴν σύμβασιν μοὶ ὑπενθύμισε τὸν Ἀρχίλοχον, ὅστις πρὸς τοὺς κακίζοντας αὐτὸν καὶ τοὺς ἐρίζοντας κατ’ αὐτοῦ ἀπήντησεν ὅ,τι ἐγὼ ἀπαντῶ «Τέτυγε, σιώπα ἢ οὔ». Κακίζει τὸν κ. Ζωχιὸν καὶ πάντα μετ’ αὐτοῦ ὁμοφρονοῦντα, διότι ἐκηρύχθησαν, κηρύσσονται καὶ κηρυχθήσονται κατὰ τῆς ἀρχῆς τῆς συμβάσεως καὶ τῶν διατάξεων αὐτῆς. Οἱ ὄντες κατὰ τῆς ἀρχῆς, δὲν εἶναι ἀληθὲς, ὅτι πολεμοῦσι τὴν ἀτμοπλοϊκὴν ἑταιρίαν τὴν Ἑλληνικὴν, ἀλλὰ τὰ πρόσωπα τὰ διευθύνοντα τὴν ἀτμοπλοϊκὴν ἑταιρίαν, τὰ πρόσωπα, ἅτινα ἐπὶ τοσαῦτα ἔτη προσφέρουν τὴν ὑπηρεσίαν των, διευθύνουν τὴν ἑλληνικὴν ἑταιρίαν, δι’ ἧς πᾶσα ἡ Ἑλλὰς συγκοινωνεῖ καὶ διὰ τῆς συγκοινωνίας ταύτης εὐημερεῖ, εὐδαιμονεῖ καὶ συγκαταριθμεῖται ἡ Ἑλλὰς μεταξὺ τῶν λαῶν τῶν πεπολιτισμένων!! Λυποῦμαι, διότι ὁ ἀξιότιμος φίλος μου κύριος Δούμας ὁ ἐπὶ τὴν ἀλήθειαν πάντοτε ἐρειδόμενος, σήμερον ἐρείδεται ἐπὶ τὴν πλάνην· διότι ἐὰν δὲν ἐπλανᾶτο, ἦτον ἀδύνατον νὰ συνελάμβανε τοιαύτην ἰδέαν, καὶ ἦτον ἀδύνατον τὰ ἀψευδῆ χείλη του νὰ ἐκφέρωσι τὴν ἰδέαν ταύτην πρὸς ἀνθρώπους ὡς αὐτὸν ἐρειδομένους ἐπὶ τὴν ἀλήθειαν καὶ δι’ αὐτῆς ἐπιδιώκοντας σκοποὺς εὐγενεῖς, τοὺς σκοποὺς τῆς εὐδαιμονίας τῆς ἑαυτῶν πατρίδος καὶ τῆς ἀνθρωπότητος. Δὲν πιστεύω δὲ ἡ πλάνη του νὰ παραταθῇ ἐπὶ πολύ, διότι ὡς εἶπον «Τέτυγε, σιώπα» ὁ δὲ Τέτυξ τῶν λαλιστέρων τῶν ἐπὶ τῆς γῆς ὄντων τυγχάνει. Ὑπῆρξα τρία καὶ ἥμισυ ὁλόκληρα ἔτη εἰσαγγελεὺς τοῦ πρωτοδικείου, εἶδον διὰ τῶν ὀφθαλμῶν τῆς διανοίας καὶ τοῦ σώματος, καὶ ἐψηλάφησα ἐγκλήματα τελεσθέντα ἐκεῖ, ὅπου ἑδρεύει ἡ διεύθυνσις τῆς ἀτμοπλοϊκῆς ἑταιρίας, ὅπου ἔχει τὸ κέντρον ἡ ἀτμοπλοϊκὴ ἑταιρία, διὰ τῆς ὁποίας συγκοινωνεῖ ἡ νεωτέρα Ἑλλάς· καὶ ἐπικαλοῦμαι τὴν μαρτυρίαν ἑνὸς τῶν ὑπουργῶν τῆς Δικαιοσύνης τοῦ κ. Μεταξᾶ, πρὸς ὃν εἶπον: παρακαλῶ νὰ εἰσέλθω εἰς τὰ τῆς ἑταιρίας, νὰ ἐνεργήσω ἀνακρίσεις, καὶ θὰ ἀνακαλύψω ἐγκλήματα, διὰ τὰ ὁποῖα εὐθύνονται οἱ διευθυνταὶ καὶ οἱ ὑπάλληλοί των, καὶ θὰ καθήσωσιν ἐπὶ τοῦ ἑδωλίου τοῦ κακούργου, καὶ δὲν θὰ καλῶνται φιλοπόλιδες καὶ πατριῶται, οὔτε Φωκίωνες καὶ Ἀριστεῖδαι, ἀλλ’ ἐγκληματίαι καὶ λῃσταί· Οἱ Φωκίωνες τῆς ἐποχῆς καλύψει τὸ πρόσωπον. Μὴ μὲ ἀναγκάσῃ τις νὰ ἀποκαλύψω πρόσωπα, διότι θὰ μεταμεληθῇ· ἔχω τὸ θάῤῥος νὰ ὑποστηρίξω δικαστικῶς τὰ ἐγκλήματα, ἔχω τὸ θάῤῥος νὰ παρουσιασθῶ καὶ ὑποστῶ τὰς συνεπείας τοῦ συκοφάντου. Κύριοι, εἶμαι κατὰ τῆς ἀρχῆς, διότι εἶμαι λίαν ζηλότυπος τῆς ἀρχῆς τῆς ἰσότητος καὶ τῆς ἐλευθερίας· θέλω διὰ τῆς ἐλευθερίας καὶ τῆς ἰσότητος νὰ κατορθοῦνται τὰ πάντα.

§62ΔΟΥΜΑΣ. Αὐτὸ εἶναι διὰ λογαριασμόν σας, κύριε Χοϊδᾶ, ὅτι δηλαδὴ ἐγὼ πλανῶμαι, καὶ ἂν μοὶ ἐπιτρέπητε, σᾶς λέγω τὰ ἑξῆς. Πάντες ἐνδιαφέρονται περὶ τῶν ἐγκλημάτων, τὰ ὁποῖα ἀναφέρετε, ἀλλὰ νομίζω, ὅτι εἶναι προτιμότερον ἀντὶ μὲ γενικότητας καὶ ἀοριστίας, ὄχι διότι θέλω νὰ προκαλέσω ἐντὸς τῆς Βουλῆς σκάνδαλα, ἴσια ἴσια δὲν θέλω ἐδῶ νὰ τὸ ἀναφέρητε....διατί δὲν ἐπράξατε ἓν ἄλλο; ἀφοῦ ἔχετε τὴν πεποίθησιν ὅτι τοιαῦτα διεπράχθησαν, ἔπρεπε νὰ τὰ φέρητε ἐνώπιον τῆς δικαστικῆς ἐξουσίας. Δὲν πρέπει νὰ διασύρετε τὴν ὑπόληψιν ἀνθρώπων ἐντίμων ἐν τῇ κοινωνίᾳ κατεχόντων θέσιν ἐντὸς τῆς Βουλῆς, ἀλλ’ ἐνώπιον τῶν δικαστηρίων, ἐὰν δύνασθε....

§63ΧΟΪΔΑΣ. Ἐὰν ἐπροσέχατε, κύριε Δούμα, εἰς ὅ,τι εἶπον, ἀναμφισβητήτως δὲν ἠθέλατε μοῦ κάμει αὐτὴν τὴν παρατήρησιν· ἐγὼ εἶπον ὅτι ἤμην ἀντεισαγγελεὺς τῶν ἐν Ἀθήναις Ἐφετῶν καὶ δὲν ἤμην Εἰσαγγελεὺς καὶ δὲν ἠδυνάμην.

§64ΔΟΥΜΑΣ. Εἴπατε καὶ ὡς ἰδιώτης κατήγορος.

§65ΧΟΪΔΑΣ. Ἀπετάθην εἰς τὸν προϊστάμενον καὶ μοὶ εἶπεν ὅτι πλανῶμαι, καὶ διὰ τῆς πλάνης μου ἴσως γεννηθῶσι σκάνδαλα.

§66ΔΟΥΜΑΣ. Ἀλλὰ εἴπατε ὅτι δύνασθε νὰ παρουσιασθῆτε καὶ ὡς ἰδιώτης κατήγορος.

§67ΧΟΪΔΑΣ. Ἤμην ἐπὶ πολλὰ ἔτη Εἰσαγγελεὺς καὶ κατὰ δυστυχίαν καὶ κατὰ τὸν Κρητικὸν ἀγῶνα.

§68ΚΑΡΑΛΙΒΑΝΟΣ. Νὰ εἴπῃ ὅ,τι δύναται ὡρισμένον.

§69ΧΟΪΔΑΣ. (Ὅρα παράρτημα Βʹ).

§70ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ (ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Κύριοι, λυποῦμαι, διατὶ ὁ ἔντιμος προλαλήσας κ. Χοϊδᾶς, τοῦ ὁποίου καὶ τὰ αἰσθήματα καὶ τὴν φιλοπατρίαν ἀναγνωρίζω, ἀπεφάσισε καὶ ἐπέτρεψεν εἰς ἑαυτὸν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου νὰ ἐκφράσῃ τοιαύτας ὕβρεις κατ’ ἀνθρώπων, οἱ ὁποῖοι ἀρίστην κατέχουσιν ἐν τῇ κοινωνίᾳ θέσιν, καὶ διατὶ δὲν ἐνθυμήθη ὅτι ἀπὸ τοῦ ἱεροῦ τούτου βήματος, ἐκ τοῦ ὁποίου ἀνευθύνως ὁμιλεῖ ὁ βουλευτὴς ὅπως θέλει, καὶ λέγει ὅ,τι θέλει, δὲν πρέπει νὰ λέγωνται κακὰ ἄνευ ἀποδείξεων καὶ κατ’ ἀνδρῶν, οἱ ὁποῖοι δὲν δύνανται νὰ ὑπερασπισθῶσιν ἑαυτούς. Ἐκ τοῦ μέρους τούτου ὅ,τι ῥηθῇ διαδίδεται εἰς ὅλον τὸν κόσμον· λυποῦμαι, ἐπαναλέγω, διότι ὁ ἔντιμος κ. Χοϊδᾶς ἐπέτρεψεν εἰς ἑαυτὸν νὰ ἀποτείνῃ τοιαύτας ὕβρεις κατὰ τῆς ὑπολήψεως ἐντίμων ἀνθρώπων· Ἡ δικαιοσύνη μόνη δύναται ν’ ἀποδείξῃ τὸ ἐναντίον. Δὲν σᾶς συγχωρεῖται, κύριοι, ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου νὰ καταστρέφητε τὴν τιμὴν καὶ τὴν ὑπόληψιν τῶν ἀνθρώπων, ἐνόσῳ δὲν ἔχετε ἐν χερσὶ τὰς ἀποδείξεις περὶ τῆς ἀληθείας τῶν ἰσχυρισμῶν σας· οὐδὲ τὸ βῆμα τοῦτο δύναται νὰ χρησιμεύσῃ τόπος, ἀπὸ τοῦ ὁποίου νὰ ἐκφέρωνται ὕβρεις, συκοφαντίαι καὶ μομφαὶ ἐρήμην κατὰ τῶν συμπολιτῶν ἡμῶν· δὲν διαφέρει τοῦτο τῆς φυσικῆς δολοφονίας. Καὶ σὺ δὲν ἔπρεπε, κύριε Χοϊδᾶ, νὰ ἐπιτρέψῃς εἰς ἑαυτὸν τοιαῦτα ἄτοπα. Ἰδού, κύριοι, τί ἀπαντῶ ἐν ὀλίγοις εἰς ὅσα εἶπεν ὁ κ. Χοϊδᾶς ἀτόπως καὶ ἀδίκως κατὰ τῆς ὑπολήψεως συμπολιτῶν ἡμῶν ἐντίμων, καὶ λυποῦμαι διὰ τὸν κ. Χοϊδᾶν, εἰς τὸν χαρακτῆρα τοῦ ὁποίου δὲν ἀνήκει νὰ προσβάλῃ, καὶ ὑβρίζῃ, ἐπαναλαμβάνω, ἀπόντας ἀνθρώπους, οἱ ὁποῖοι ἔχουν δικαιώματα εἰς τὴν ὑπόληψίν μας. Κύριοι, ἐλπίζω ὅτι τὸ ἀντικείμενον, περὶ οὗ πρόκειται, δὲν θὰ δώσῃ χώραν εἰς μακρὰς συζητήσεις. Ὁ κ. Χοϊδᾶς μοὶ ἀπέδωκε προθέσεις ταπεινάς· εἶπεν ὅτι εἰς μικροὺς λόγους καὶ εἰς ταπεινοὺς σκοποὺς ὑποκύψας ὑπέγραψα τὴν σύμβασιν.

§71ΧΟΪΔΑΣ. Πλανώμενος.

§72ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. — Παρασυρόμενος ἀπὸ τὰς θωπείας τοῦ ἑνὸς καὶ ἐλπίζων ἐπὶ τὴν συνδρομὴν τοῦ ἄλλου εἰς περιστάσεις δυσκόλους καὶ δυστυχεῖς ἐνέδωκα, εἶπε, καὶ ἀπεδέχθην τὴν σύμβασιν πλανηθεὶς περὶ τὴν ἀλήθειαν τῶν πραγμάτων. Ἀλλά, κύριοι, λυποῦμαι, διότι πιστεύω ὅτι ὁ σκεπτόμενος ταπεινῶς ἀνευρίσκει εἰς τοὺς ἄλλους ταπεινοὺς λόγους. Οὐδεὶς τοιοῦτος λόγος μὲ παρεκίνησε νὰ φέρω τὴν σύμβασιν ἐντὸς τῆς Βουλῆς, ἀλλ’ ἡ ἀνάγκη τῆς συγκοινωνίας, ἡ ἀνάγκη τοῦ μέλλοντος τῆς Ἑλλάδος, διότι Ἑλλὰς μεγάλη δὲν δύναται νὰ ὑπάρξῃ, ἐὰν δὲν ὑπάρξῃ ἡ μικρὰ Ἑλλὰς ἀνθοῦσα καὶ εὐτυχής. Δὲν ἠμποροῦμεν νὰ ἔχωμεν ἀξιώσεις μεγαλειτέρας, ὅταν προσπαθῶμεν ὅ,τι ἔχομεν νὰ τὸ παραλύσωμεν καὶ νὰ τὸ καταστρέψωμεν. Ἡ συγκοινωνία καὶ ἡ διατήρησις αὐτῆς εἶναι λόγος ὑπάρξεως μέλλοντος καὶ προόδου διὰ τὸν τόπον, καὶ ὅταν ἀρνηθῆτε εἰς τὴν Ἑλλάδα, κύριοι, ταῦτα, δὲν ἠμπορεῖτε νὰ ἐλπίζητε ἀπὸ αὐτὴν πλειότερα Ἠκούσατε τί σᾶς εἶπεν ὁ κ. Ζωχιός· ἀλλὰ διὰ τῆς «Πληξαύρας» καὶ τοῦ «Ναυπλίου» δὲν ἐνεργεῖται συγκοινωνία. Ἂν παύσωσι τὰ ἀτμόπλοια τῆς ἑταιρίας, ἰδοὺ τὰ δημόσια, σᾶς λέγουσιν, ἀδιάφορον ἐὰν δὲν ἔχωσι θέσιν οὔτε διὰ τρεῖς ἐπιβάτας. Τὸ «Ναύπλιον» δύναται νὰ χρησιμεύσῃ διὰ τὴν συγκοινωνίαν τῶν παραλίων; Κύριοι, ὑμεῖς οἱ ὁποῖοι γνωρίζετε καὶ τὴν κατάστασιν τῶν πλοίων αὐτῶν καὶ τὴν ἀνάγκην τῆς συγκοινωνίας ἀποφανθῆτε ποίαν ἀξίαν δύνανται νὰ ἔχωσιν ἰσχυρισμοὶ τοιοῦτοι· κατ’ ἐμὲ οὔτε ἀστεῖον θεωρῶ τὸν ἰσχυρισμὸν ὅτι ἡ «Πληξαύρα» καὶ τὸ «Ναύπλιον» δύνανται νὰ χρησιμεύσουν διὰ τὴν συγκοινωνίαν τῶν Ἑλληνικῶν παραλίων· ἑπομένως τὸ ἰσχυρισμὸν τοῦτον οὔτε ν’ ἀναιρέσω ἐπιχειρῶ. Κατὰ δυστυχίαν αἱ ἀπόπειραι τοῦ νὰ ἔλθωσι ξέναι ἑταιρίαι καὶ ν’ ἀναλάβωσι τὴν συγκοινωνίαν ἕως τώρα δὲν ἐπέτυχον οὔτε μὲ καλλιτέρους οὔτε μὲ τοὺς αὐτοὺς ὅρους· ἀλλ’ ἐγώ, κύριοι, καὶ ἂν ἀπεφάσιζον νὰ ἔλθωσι ξέναι ἑταιρίαι μὲ τοὺς αὐτοὺς ὅρους καὶ τὰς αὐτὰς ὑποχρεώσεις, ἐγὼ ἤθελον προτιμήσει τὴν Ἑλληνικὴν ἑταιρίαν πάσης ἄλλης, καὶ μὲ μεγαλειτέρας θυσίας· ἀλλὰ μέχρι τῆς στιγμῆς ταύτης οὐδεμίαν ἔχομεν σπουδαίαν πρότασιν. Ἐάν, κύριοι, δὲν ἀποφασίσωμεν νὰ κάμωμεν θυσίαν, τὸ ἀναπόφευκτον ἀποτέλεσμα θέλει εἶσθαι ἡ διακοπὴ τῆς συγκοινωνίας, καὶ δὲν εἶναι ἀπειλὴ οὔτε τυραννία ὁ ἰσχυρισμὸς τῆς ἑταιρίας, διότι ἡ ἑταιρία εἶναι ἐργολάβος ὅπως καὶ οἱ λοιποί. Ἐὰν θέλετε εἷς ἐργολάβος νὰ σᾶς κάμῃ ἐργασίαν τινά, πρέπει νὰ τὸν ἀποζημιώσητε, ἡ ἀπαίτησίς του οὔτε προσβάλλει τινά, οὔτε αὐθάδης εἶναι. Ἡ ἑταιρία ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ εἴπῃ, δὲν ἠμπορῶ ν’ ἀναλάβω τὴν δεῖνα ἐργασίαν ἂν δὲν ἀποζημιωθῶ, καθὼς ἕκαστος ἁμαξηλάτης ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ σᾶς εἴπῃ, δὲν μεταβαίνω εἰς τὸν Πειραιᾶ, ἐὰν δὲν μοὶ δώσητε τόσας δραχμάς. Ὁ ἁμαξηλάτης τοῦτο πράττων ἀκολουθεῖ τὸ συμφέρον του, οὐδένα προσβάλλει· τοῦτ’ αὐτὸ συμβαίνει καὶ εἰς τὴν ἑταιρίαν. Ἡ ἑταιρία ἔχει τὰ πλοῖά της, καταβάλλει τὰ κεφάλαιά της, νομίζουσα ὅτι οὕτως ἠμπορεῖ νὰ ὑπηρετήσῃ τὸ ἔθνος· δὲν ἔχει δὲ τὴν ὑποχρέωσιν νὰ καταβάλῃ θυσίας, νὰ ἐξακολουθήσῃ ὑπηρεσίαν ἄνευ ἀποζημιώσεως, ἵνα ζημιοῦται καὶ νὰ καταστρέφῃ τὴν περιουσίαν της. Δυνάμεθα νὰ ζητήσωμεν σπουδαίως τοῦτο; Εἶναι λοιπὸν ἄδικον νὰ θέλωμεν νὰ παρεξηγῶμεν τὴν ἑταιρίαν· τύραννος δὲν εἶναι, πράττει ὅ,τι ὅλοι οἱ συναλλαττόμενοι. Ἡ τριετία, κύριοι, ἐτέθη καὶ πρὸς τὸν σκοπὸν νὰ δυνηθῇ ἡ Ἑλλὰς ἐν τῷ μεταξὺ νὰ καταστήσῃ καλλίτερον μέσον συγκοινωνίας· θέλομεν, κύριοι, εἰς τὴν Ἑλλάδα ὅ,τι ἔχομεν νὰ τὸ καταφρονῶμεν, ἐπισύρωμεν μομφὰς καὶ παράπονα, ἀλλὰ δυσκόλως ἀντικαθιστῶμεν. Ἐνομίζομεν ἕνεκα τούτου ἡμεῖς ὅτι δὲν ἔπρεπεν ἀποτόμως νὰ καταστρέψωμεν ὅ,τι ὑπάρχει, ἀφοῦ δὲν ἔχομεν ἄλλο νὰ ἀντικαστήσωμεν· τὸ ζήτημα εἶναι ζωτικὸν καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν ἄλλως νὰ ἐκπληρώσωμεν ἐπὶ τοῦ παρόντος τὴν ἀνάγκην τῆς συγκοινωνίας. Πρέπει ἕνεκα τούτου νὰ ἐπιμείνωμεν διατηροῦντες, ὅ,τι ἔχομεν· ἐὰν ἡ συγκοινωνία καταστραφῇ, ὄχι μόνον τὰ ὑλικὰ συμφέροντα θέλουσιν οὐσιωδῶς ζημιωθῆ, ἀλλὰ θέλομεν ἠθικῶς καὶ κοινωνικῶς πάθει· διότι θέλομεν εὑρεθῆ ὀλίγον κατ’ ὀλίγον καὶ εἰς χείρονα ἠθικὴν κατάστασιν ἕνεκα τοῦ ἀσυγκοινωνήτου. Ἰδοὺ οἱ λόγοι, κύριοι, ἐν ὀλίγοις, χάριν τῶν ὁποίων σᾶς προτείνομεν τὴν σύμβασιν οὕτω τροπολογημένην. Νομίζω, ὅτι δὲν δίδει χώραν εἰς πολλοὺς λόγους καὶ συζητήσεις· ὅ,τι πραγματικῶς ὑπάρχει καὶ ὑπηρετεῖ τὸν τόπον δὲν πρέπει νὰ λείψῃ, διότι τὸ «Ναύπλιον» καὶ ἡ «Πληξαύρα» δὲν ἠμποροῦν νὰ διατηρήσουν τὴν συγκοινωνίαν, ὅπως εἶπεν ὁ κ. Ζωχιός.

§73ΖΩΧΙΟΣ. Θὰ ἀποκρούσω τὸν ἀξιότιμον κ. ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, ὁ ὁποῖος μᾶς λέγει, ὅτι ἡμεῖς παίζωμεν, ἀστειζόμεθα. Δὲν ἠξεύρω ἂν παίζωμεν ἢ ἂν ἀστειζόμεθα ἡμεῖς, ἢ ὁ κ. ὑπουργὸς, ὅστις ἔφερε σύμβασιν δέκα ἐτῶν καὶ τὴν μετέβαλεν εἰς τριετῆ. Μεταξὺ τῶν γραμμῶν ὑπάρχουσι καὶ ὠφέλιμοι, βεβαίως· εἰς ποίας δὲ ἡ ἑταιρία ζημιοῦται; εἰς τὰς γραμμάς, τὰς ὁποίας ἀναπληροῦσι τὰ τῆς ἑταιρίας πλοῖα, ἕως οὗ παρασκευασθῇ ἡ Κυβέρνησις. Εἶναι δὲ λυπηρὸν, ὅτι τόσα ἔτη ἐκυβέρνησεν ὁ ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν τὴν Ἑλλάδα, καὶ σήμερον σᾶς λέγει, ὅτι χάρις εἰς τὴν ἀτμοπλοϊκὴν ἑταιρίαν, ἄλλως δὲ εἴμεθα χαμένοι! Ἀφήσατε τὴν ἑταιρίαν νὰ ταξειδεύσῃ ὅπου εἰς αὐτὴν συμφέρει, προσπαθήσατε δὲ νὰ ἀναπληρώσητε τὰς ἐλλείψεις ἐκεῖ, ὅπου αὕτη ζημιοῦται, δὲν πρέπει δὲ καθεκάστην νὰ προσφέρητε εἰς τὴν ἑταιρίαν περισσότερα. Σᾶς εἶπον δὲ, ὅτι ἐὰν τοῦτο δὲν δύνασθε νὰ διορθώσητε, σβύσατε τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν. Τί ἁπλούστερον ἀπὸ ὅλα αὐτά; Προσφέρετε 800 χιλ. δραχμῶν κατ’ ἔτος, καὶ μὲ 800,000 δραχμὰς δὲν δανείζεσθε 10,000,000 διὰ νὰ ἀγοράσητε ὅλα τῆς ἑταιρίας τὰ ἀτμόπλοια, καὶ νὰ σᾶς περισσεύσουν καὶ χρήματα;

§74ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δὲν ἀρκεῖ νὰ ἀγοράσῃς, ἀλλὰ καὶ νὰ διατηρήσῃς.

§75ΖΩΧΙΟΣ. Βλέπετε λοιπὸν, ὅτι ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν κατεδίκασε τὴν σύμβασιν, τὴν ὁποίαν ἔφερε. Ὅταν σὺ καταδικάζῃς τὴν σύμβασιν, τὴν ὁποίαν ἔφερες, τί ἔχεις μὲ τὸν Ζωχιόν; Ἐὰν δὲ ὅλα αὐτὰ τὰ ἄλλα σοῦ εἶναι ἄχρηστα, θέλεις νὰ κυριεύσῃς τὴν Κωνσταντινούπολιν μὲ τὴν Πάραλλον καὶ τὴν Σαλαμηνίαν, καὶ δὲν ἠμπορεῖς νὰ ἔχῃς τὴν συγκοινωνίαν;

§76ΤΙΝΕΣ. Ἀρκετά.

§77ΧΟΪΔΑΣ. Γνωρίζετε, κύριοι συνάδελφοι, πῶς ἔφερον ἐνώπιον τῶν θυσιαστηρίων τὰ θύματά των οἱ πατέρες μας, καὶ τὰ προσέφερον θύματα εἰς τοὺς ψευδεῖς θεοὺς τῆς ἀρχαιότητος; Τὰ ἐστεφάνοναν. Καὶ ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ἀφοῦ μὲ ἐστεφάνωσε μὲ τὸ αἴσθημα τῆς τιμῆς, μὲ προσέφερε ὡς θῦμα, καὶ εἶπε μὴ πιστεύετε εἰς τοὺς λόγους μου. Ὅτι δὲ πλανᾶται ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ εἰς τὴν ἀρχὴν καὶ εἰς τὴν βάσιν τῆς συμβάσεως, δύναμαι νὰ τὸ ἀποδείξω. Ἀναβάλατε ἐπὶ 10 ἡμέρας τὴν κύρωσιν τῆς συμβάσεως, ὁ δὲ ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, ἂς μὲ διορίσῃ εἰσαγγελέα εἰς Σύρον καὶ ἀνακριτὴν, καὶ ἐὰν μετὰ 10 ἡμέρας δὲν φέρω τὸ ἀποτέλεσμα, διὰ τοῦ ὁποίου θὰ καθήσωσιν ἐπὶ τῶν ἑδωλίων τοῦ ἅρπαγος καὶ τοῦ λῃστοῦ, ἔχετε δίκαιον καὶ πλανῶμαι καὶ δὲν εἶμαι ἀνάξιος τῆς τιμῆς σας. Καὶ νομίζει ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅστις ἔχει τοιαῦτα αἰσθήματα περὶ τιμῆς, ὅτι ἐγὼ δύναμαι πλανώμενος νὰ ἐκτοξεύσω ὕβρεις, συκοφαντίας κατέναντι ἐντίμων; Πλανᾶται πλάνην οἰκτράν. Ἐὰν δὲν ἐγίνωσκον τὰ πρόσωπα, τὸ παρελθὸν, τὸ παρόν των, ἦτον ἀδύνατον νὰ εἴπω, ὅτι εἶναι κλέπται, ἅρπαγες, λῃσταί. Ἐὰν δὲν ἐγνώριζον καὶ τὸ μέλλον ἐρειδόμενος ἐπὶ τὸ παρελθὸν καὶ παρὸν, ἦτον ἀδύνατον νὰ εἴπω, ζητήσατε νὰ μὲ πέμψουν εἰς Σύρον. Ἐάν τις μεταξὺ ὑμῶν γινώσκει τι ἐξ ἰδίας πείρας, ἂς παρέλθῃ ἐπὶ τὸ βῆμα καὶ ἂς καταδείξῃ εἰς τὴν Βουλὴν, ὄχι ἐμὲ πλανώμενον, ἀλλὰ τὸν ὑπουργόν. Μὴ πιστεύσετε, ὅτι ἐγὼ πλανῶμαι, κύριοι, ἐν ὀνόματι τῆς δικαιοσύνης καὶ τῆς ἐλευθερίας καὶ τῆς τιμῆς· οἱ διευθύνοντες τὰ τῆς ἑταιρίας ἅρπαγες τυγχάνουσιν ὄντες.

§78ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νομίζει ἡ Βουλὴ, ὅτι ἀρκετὰ ἐῤῥέθησαν;

§79ΧΟΪΔΑΣ. Εὔχομαι νὰ γείνω εἰσαγγελεὺς τῶν ἐφετῶν καὶ παραιτοῦμαι τῆς θέσεως νὰ ἐνεργήσω ἀνακρίσεις.

§80ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἠκούσατε τὴν τροπολογίαν τῆς Κυβερνήσεως.

§81ΡΙΚΑΚΗΣ. Συνεζητήθη ἡ ἀρχὴ, ἐπὶ τῶν καθέκαστα ἔχω νὰ κάμω τροπολογίαν.

§82ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι βουλευταὶ, ψηφοφοροῦντες τὴν ἀρχὴν, πρέπει νὰ γνωρίζητε καὶ ποῖαι τροπολογίαι ἔγειναν.

§83ΡΙΚΑΚΗΣ. Ἔχω σκοπὸν νὰ ὑποβάλω μίαν τροπολογίαν.

§84ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Τώρα δὲν ἔχομεν νὰ συζητήσωμεν παρὰ τὸν νόμον, ὁ ὁποῖος ὁμιλεῖ περὶ τῆς συμβάσεως, γνωρίζοντες τὴν τροπολογίαν, ἥτις ἐπηνέχθη.

§85ΡΙΚΑΚΗΣ. Εἰς τὸν νόμον θέλω νὰ προσθέσω τι.

§86ΧΟΪΔΑΣ. Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, κύριε πρόεδρε.

§87ΡΙΚΑΚΗΣ. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι ἡ σύμβασις παρέλειψε νὰ προσδιορίσῃ τὰ μέσα, τὰ ὁποῖα θεωροῦνται ἀπαραίτητα ὡς πρὸς τὴν ἐκτέλεσιν τῶν ὑποχρεώσεων τῆς ἑταιρίας, καὶ αὐτὰ εἶναι, κύριοι, ἡ συγκοινωνία τοῦ Κράτους, ἀλλ’ οὐχὶ ἀπολύτως. Λοιπὸν νομίζω, ὅτι παρέλειψε τοῦτο ἡ σύμβασις. Οἱ συντάξαντες τὸν νόμον ἔπρεπε νὰ ἐξετάσουν πόσα ἀτμόπλοια ἔχει ἡ ἑταιρία καὶ εἰς ποίαν κατάστασιν εἶναι καὶ ἐὰν ᾖναι δυνατὸν νὰ ἐκτελέσωσι τοὺς πλόας. Λοιπὸν λέγω τὸ ἑξῆς· ἡ ἑταιρία παρετήρησα, ὅτι ἔχει 8 ἀτμόπλοια, λοιπὸν αὐτὰ πρέπει νὰ τὰ ἔχῃ, καὶ ὅτι πρέπει νὰ ᾖναι ἐν ἐνεργείᾳ κατὰ τὰ 3 ἔτη. Ἀλλὰ δύναται δύω νὰ μείνουν ἄχρηστα· ἐν περιπτώσει καθ’ ἣν μείνουν 6, πρέπει νὰ ἐξακολουθῶμεν πληρόνοντες τὸ αὐτὸ δικαίωμα; Λοιπὸν νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ προστεθῇ τὸ ἑξῆς· «Ἐάν κατὰ τὴν διάρκειαν τῆς τριετίας....» (ἀναγινώσκει). Ἐὰν μείνουν 6, προτιμότερον εἶναι νὰ εἴπωμεν ὅτι θέλει ἐκτελεῖ ὀλιγώτερα ταξείδια.

§88ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Κύριε πρόεδρε, μὲ συγχωρεῖτε νὰ δώσω μίαν πληροφορίαν. Ἡ ἀτμοπλοϊκὴ ἑταιρία ἐσχάτως διὰ τὴν ἐπισκευὴν τεσσάρων μόνον ἀτμοπλοίων ἐδαπάνησεν 22,000 λίρας· ἑπομένως εἶσθε εἰς κατάστασιν νὰ ἐννοήσητε ὁποία τις ἐπισκευὴ ἐγένετο· ἡ αὐτὴ ἐπισκευὴ ἐξακολουθεῖ διὰ τὰ λοιπά· ἡ ἑταιρία εἶπεν ὅτι δέχεται ἐπιτροπὴν ἐκ βουλευτῶν.

§89ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δὲν δυνάμεθα νὰ δεχθῶμεν οὐδεμίαν τροπολογίαν· αἱ ὑποχρεώσεις τῆς ἑταιρίας εἶναι εἰς τὴν σύμβασιν (θόρυβος).

§90ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κηρύσσεται περαιωμένη ἡ συζήτησις.

§91ΚΑΡΑΛΙΒΑΝΟΣ. (ἐγείρεται νὰ ὁμιλήσῃ).

§92ΤΙΝΕΣ. Κάθησε, κάθησε (θόρυβος).

§93ΚΑΡΑΛΙΒΑΝΟΣ. Ἀφοῦ φέρεσθε κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον, σᾶς λέγω ὅτι δὲν εἶμαι πλέον βουλευτής· (ἀπέρχεται).

§94ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ συζήτησις ἦτο περατωμένη.

§95ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§96ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγώ, κύριοι, δὲν ἐφαρπάζω τὰ ζητήματα. Ἐὰν ὁ κύριος βουλευτὴς Καραλίβανος εἶχε τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ θέματος, οὐδεὶς ἤθελεν ἐμποδίσει αὐτὸν νὰ ὁμιλήσῃ (θόρυβος).

§97ΜΙΛΗΣΗΣ. Συγχωρήσατέ μοι νὰ σᾶς παρατηρήσω, ὅτι ἡ Βουλὴ εἶχε κηρύξει περατωμένην τὴν συζήτησιν πρὶν ὁμιλήσωσι δύω τῶν βουλευτῶν, οἵτινες ὡμίλησαν κατόπιν, καὶ ὁ κύριος Καραλίβανος ἐν τῷ δικαιώματί του ἐζήτησε νὰ ὁμιλήσῃ καὶ αὐτός.

§98ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Καραλίβανος εἶχε παραιτηθῆ τοῦ λόγου· ἰδοὺ ἡ σημείωσις, εἶναι ἐσβεσμένον τὸ ὄνομά του.

§99ΑΘ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Μάλιστα, κύριε πρόεδρε, ἔχετε δίκαιον (θόρυβος).

§100ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγὼ ἐφώναξα ὀνομαστὶ τοὺς θέλοντας νὰ ὁμιλήσωσι καὶ ὁ κ. Καραλίβανος παρῃτήθη, δὲν ἠθέλησε νὰ λάβῃ τὸν λόγον. Πρὶν προβῶμεν εἰς τὴν ψηφοφορίαν σᾶς ὑπενθυμίζω τὰς τροπολογίας, τὰς ὁποίας ἐπήνεγκε τὸ ὑπουργεῖον. Κατὰ τὰς προηγουμένας ὅμως ἡμέρας πολλοὶ τῶν κυρίων βουλευτῶν ὑπέβαλον τροπολογίας (ἀναγινώσκει).

§101ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ (ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ὅλα αὐτὰ εἶναι νέα βάρη, τὰ ὁποῖα μονομερῶς δὲν δυνάμεθα νὰ ἐπιβάλωμεν. Ὅ,τι δύναμαι νὰ εἴπω εἰς τὴν Βουλὴν εἶναι ὅτι θέλω προτρέψει καὶ ἐπιμείνει νὰ ὑποχρεώσωμεν τὴν ἑταιρίαν εἰς τὴν σύμβασιν αὐτὴν ὡς ἐτροπολογήθη.

§102ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν προσέγγισιν εἰς Ἄστρος ἡ ἑταιρία ἐδέχθη, διότι ἡ δαπάνη εἶναι ἀσήμαντος (θόρυβος).

§103ΠΑΠΑΚΩΣΤΑΣ. Πρὸ ὀλίγου ἠρώτησα τὴν Κυβέρνησιν νὰ μὲ πληροφορήσῃ, ἂν τὰς τροπολογίας, τὰς ὁποίας εἰσήγαγε, ἀποδέχεται ἡ ἑταιρία, καὶ μᾶς εἶπεν ὅτι ἡ ἑταιρία δὲν συνῄνεσεν, ἀλλ’ εἶναι ἔργον τῆς Κυβερνήσεως. Ἤδη βλέπω ὅτι παρουσιάζονται πολλαὶ τροπολογίαι, ἃς ἡ Κυβέρνησις δὲν οἰκειοποιεῖται. Μία τούτων εἶναι νὰ ὑποχρεωθῇ ἡ ἑταιρία εἰς τὸ ταξείδιον τοῦ Εὐβοϊκοῦ κόλπου. Ἡ γραμμὴ αὐτὴ ἔχει μεγάλα εἰσοδήματα, καὶ μολαταῦτα ὁ κ. ὑπουργὸς δὲν συμπεριέλαβεν αὐτήν...... (θόρυβος).

§104Ν. ΜΕΤΑΞΑΣ. Ἀνεγνώσατε καὶ τὴν ἰδικήν μου τροπολογίαν, κ. πρόεδρε;

§105ΡΕΒΕΛΑΚΗΣ. Ἔχω καὶ ἐγὼ τροπολογίαν, ὅπως τὰ ἀτμόπλοια τῆς ἑταιρίας προσεγγίζουν εἰς τὴν Κύθνον τὸν χειμῶνα (θόρυβος).

§106ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Μεταξᾶς ἔχει τὴν ἑξῆς τροπολογίαν (Ἀναγινώσκει).

§107Ν. ΜΕΤΑΞΑΣ. Δὲν πρόκειται, κύριοι, περὶ νέας γραμμῆς· ἡ ἑταιρία συνῄνεσε νὰ προσεγγίζουν τὰ ἀτμόπλοιά της εἰς Ληξούριον, τοῦτο πράττει καὶ ἤδη, ἀλλὰ παρακαλῶ μόνον νὰ τεθῇ εἰς τὴν σύμβασιν.

§108ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Ἐπειδὴ, κύριοι, ὑπῆρξα εἰσηγητὴς εἰς τὴν σύμβασιν, παρακαλῶ δύω λέξεις ὅπως δικαιολογήσω τὴν ψῆφόν μου.

§109ΖΑΪΜΗΣ ΚΑΙ ΑΛΛΟΙ. Ἔκλεισεν ἡ συζήτησις (θόρυβος).

§110ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἔχετε τὸν λόγον, κύριε Κατσικαπῆ, (θόρυβος). Ὁ κ. Χοϊδᾶς ἔκαμε πρότασιν ἀναβολῆς. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀναβολὴν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἀπεῤῥίφθη. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν......

§111ΧΟΪΔΑΣ. Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§112ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶσθε 15; (ἐγείρονται 9 μόνον βουλευταὶ, αἰτοῦντες ὀνομαστικὴν κλῆσιν). Οἱ παραδεχόμενοι λοιπὸν τὴν ἀρχὴν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Κατόπιν ἡ Βουλὴ παρεδέχθη τὴν σύμβασιν, ὡς ἐτροπολογήθη ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως, ἄνευ ἀντιῤῥήσεως εἰς γʹ συζήτησιν. Ὁ κ. Ῥικάκης μόνον εἶχεν ὑποβάλλει τὴν ἑξῆς πρότασιν ὅπως τεθῇ ὡς ἄρθρον 4 (ἀναγινώσκει). Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν τοῦ κ. Ῥικάκη παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ σύνολον παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη.

§113ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (ὑπουργὸς Ἐξωτερικῶν). Ἕνεκα τοῦ ἀποκλεισμοῦ τῆς Μαύρης Θαλάσσης πολλοὶ ναῦται Ἕλληνες εὑρισκόμενοι ἐκεῖ στεροῦνται τῶν μέσων τῆς ἐπανόδου· καὶ ἠξεύρετε ὅτι κατὰ τὸν νόμον περὶ ἀστυνομίας τῆς ναυτιλίας εἶναι ὑπόχρεα τὰ προξενεῖα τοιούτους ἐγκαταλειπομένους ναύτας ν’ ἀποστέλλωσιν εἰς τὰ ἴδια, καταβάλλοντα τὰ ἀναγκαῖα ἔξοδα· ὥστε ἔχει ὡς πρὸς τοῦτο τὴν ἄδειαν τὸ Ὑπουργεῖον, δὲν ἔχει ὅμως καὶ τὴν ἀναγκαίαν πίστωσιν, διότι ἡ περὶ τούτου ψηφισθεῖσα πίστωσις δὲν προέβλεπε τὴν ἔκτακτον ταύτην ἀνάγκην. Ἐπειδὴ εἶναι παροῦσα ἡ Βουλὴ, δὲν εἶναι πρέπον νὰ προβῶμεν εἰς τὴν δαπάνην ἄνευ τῆς ἀδείας αὐτῆς. Διὰ τοῦτο ὑποβάλλω νομοσχέδιον περὶ ἀναπληρωτικῆς πιστώσεως ἐκ δραχ. 20,000 διὰ τὴν ἀνάγκην αὐτὴν καὶ παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ τὸ ψηφίσῃ εἰς ά ἀνάγνωσιν.

§114ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα. (Κατόπιν ἡ Βουλὴ παρεδέχθη εἰς ά ἀνάγνωσιν κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον τὸ περὶ πιστώσεως νομοσχέδιον τοῦ κυρίου ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν.)

§115ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχομεν ἤδη εἰς γʹ συζήτησιν τὴν πρότασιν νόμου περὶ τροποποιήσεως τοῦ ΧΙΒʹ νόμου περὶ ἀποπερατώσεως τῶν ἀρξαμένων ἐθνικῶν ὁδῶν. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἔφερε, κύριοι, τὴν ἑξῆς τροπολογίαν, (ἀναγινώσκει). Ὁ κ. Νεζερίτης ἔχει ὡσαύτως τροπολογίαν· ὡσαύτως οἱ Βουλευταὶ... τὰς ἑξῆς· (ἀναγινώσκει).

§116Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἂς γείνῃ καὶ δέκα μέτρα δρόμος καὶ εἰς τὰ Καλάβρυτα, ὅπου εἴμεθα σᾶν τοὺς λύκους.

§117ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ μείνῃ εἰς τὴν πρότασιν τὴν ὁποίαν ὑπέβαλον, διότι δὲν δυνάμεθα νὰ ἐξοδεύσωμεν περισσότερα, καὶ δεύτερον διότι ἔχει καιρὸν ἡ Βουλὴ νὰ λάβῃ ῥιζικὸν μέτρον, διότι ὡς ἔχουσι τὰ πράγματα ταμεῖον δημοτικῆς ὁδοποιΐας καὶ ἐπαρχιακῆς δὲν ὑφίσταται πράγματι, (θόρυβος).

§118Γ. ΠΑΠΑΛΕΞΟΠΟΥΛΟΣ. Παρακαλῶ τὴν Κυβέρνησιν νὰ συμπεριλάβῃ εἰς τὸ νομοσχέδιον καὶ τὴν ἀποπεράτωσιν τῆς μεταξὺ Ἄργους καὶ Κορύνθου ὁδοῦ. Λάβετε, κύριοι, ὑπ’ ὄψιν τὰς ἀνάγκας, αἱ ὁποῖαι ὑφίστανται διὰ τὴν ἀποπεράτωσιν ἐκείνην ἀναφορικῶς πρὸς τὴν ἐσωτερικὴν ὑπηρεσίαν καὶ τὰ ἐκ ταύτης ἀγαθὰ, διότι πιστεύω ὅτι ἡ Κυβέρνησις εἶναι εἰς θέσιν νὰ γνωρίζῃ ταῦτα καὶ νὰ λάβῃ τὴν πρωτοβουλίαν. Φέρω, κύριοι, τὴν πρότασιν αὐτὴν διὰ τὸν ἑξῆς λόγον, ὅτι μεταξὺ Πελοποννήσου καὶ Στερεᾶς Ἑλλάδος ἓν μόνον ὑπάρχει σημεῖον συνδέσμου, ὁ Κορινθιακὸς Ἰσθμός, αὐτόθι δὲ καταλήγει μία μόνον ὁδὸς ἐκ Πελοποννήσου, ἡ ἀπὸ Ἄργος εἰς Κόρινθον, ἥτις εἶναι ἤδη ὅπως εὑρίσκετο καὶ ἄλλοτε· ἑπομένως νομίζω, ὅτι ἡ ὁδὸς αὐτὴ εἰς τὰς σημερινὰς περιστάσεις εἶναι ἀνάγκη νὰ ἐπισκευασθῇ. Ὅλοι γνωρίζετε τὴν ἀδυναμίαν ἡμῶν κατὰ θάλασσαν· ἂν λοιπὸν εὑρεθῇ ἡ Ἑλλὰς ἀποκεκλεισμένη κατὰ θάλασσαν, πῶς θὰ διατηρήσητε τὴν συγκοινωνίαν μεταξὺ Στερεᾶς Ἑλλάδος καὶ Πελοποννήσου; Γνωρίζετε δὲ ὅτι ἐν Ἑλλάδι ἓν ὑπάρχει κατάστημα πολεμικὸν καὶ ὁπλοστάσιον· ἂν αὔριον λοιπὸν ἡ συγκοινωνία κλείσῃ, πόθεν θὰ μεταφέρητε ἐκεῖθεν εἴδη τοῦ πολέμου; Παρακαλῶ λοιπὸν τὴν Βουλὴν νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὴν πρότασιν αὐτήν.

§119ΖΑΪΜΗΣ. Ὡς πρὸς τὰς προτάσεις ταύτας εἶπεν ὁ ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ὅτι ἔχει νὰ παρουσιάσῃ σχέδιον ριζικώτερον, ἑπομένως δὲν δέχεται οὐδεμίαν τροπολογίαν εἰς τὸ μοναδικὸν ἄρθρον, τὸ ὁποῖον ἔφερε.

§120ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἀποπερατώσεως τῶν ἀρξαμένων ἐθνικῶν ὁδῶν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἀναγινώσκεται τὸ ἄρθρον. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἀναγνωσθὲν ἄρθρον τοῦ κ. ὑπουργοῦ παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσι· (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου παρακαλῶ νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη εἰς γʹ ἀνάγνωσιν. Διαλύεται ἡ Συνεδρίασις. (Ὁ κύριος Πρόεδρος ἀναχωρεῖ).

§121ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὄχι, κύριε Πρόεδρε, μὴ διαλύετε. Καταλαμβάνει τὴν ἕδραν τοῦ κ. Προέδρου ὁ κ. Κυριακός, ἀντιπρόεδρος.

§122ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Πρέπει νὰ ἀναγνωσθῇ ἐκ νέου ὁ κατάλογος διὰ νὰ ἴδωμεν ἂν εἴμεθα ἐν ἀπαρτίᾳ, διότι ὁ κ. Πρόεδρος εἶπε, διαλύεται ἡ συνεδρίασις.

§123ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα. Ἀναγινώσκεται ὁ ὀνομαστικὸς κατάλογος.

§124ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν εἴμεθα ἐν ἀπαρτίᾳ. Διαλύεται ἡ Συνεδρίασις. (Ὥρα 12¼).