1877.06.14

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 21

τῆς 14 Ἰουνίου 1877.

(Τρίτη)

Ὥρᾳ 9 π. μ.

Μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου, τῆς Βουλῆς ἐν ἀπαρτίᾳ εὑρεθείσης, ἀνεγνώσθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως καὶ ἐπεκυρώθησαν ἄνευ ἀντιῤῥήσεως.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀντικείμενον τῆς σημερινῆς συνεδριάσεως εἶναι ἡ γʹ. συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ προσωρινοῦ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ. Ὁ κ. Πλαπούτας, καὶ ὁ κ. Πετιμεζᾶς ὑπέβαλον πρότασιν νόμου ἔχουσαν οὕτως (ἀναγινώσκει). Ὁ κ. Πετιμεζᾶς καὶ ὁ κ. Βαλέττας ὑπέβαλον τροπολογίαν εἰς τὸν νόμον περὶ ὑγειονομικῶν συμβουλίων, ἐπίσης καὶ ὁ βουλευτὴς Πάλλης κ. Μεταξᾶς. Αἱ τροπολογίαι ἔχουσιν ὡς ἑξῆς· (ἀναγινώσκονται.)

§2ΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Παρακαλῶ τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν τὸ προσεχὲς Σάββατον νὰ δώσῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὰς ἑξῆς πληροφορίας· πόσα χρήματα εἰσέπραξεν ἡ λιμενικὴ ἀρχὴ Πατρῶν, ποῦ εὑρίσκονται αὐτὰ τὰ χρήματα, καὶ ποῦ εὑρίσκεται ἡ ὑπόθεσις τοῦ λιμένος Πατρῶν.

§3ΧΟΪΔΑΣ. Ἄχρις ἀποθεώσεως λάτρης τῆς ἰδέας τῆς γενικῆς στρατολογίας, ὑπέβαλον τῇ Βουλῇ προτάσεις περὶ καταργήσεως τῶν νόμων περὶ ἀπογραφῆς, διὰ τῶν ὁποίων καταργεῖται ἡ ἀντικατάστασις. Χθὲς πολὺς ἐγένετο λόγος ἐν τῇ Βουλῇ, καὶ ἡ Βουλὴ ἐν τῷ πατριωτισμῷ της ἀπεφήνατο κατὰ τῆς ἀντικαταστάσεως. Συνεπὴς πρὸς τὴν ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς καὶ πρὸς τὰς ἰδέας μου, παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ ἐπινεύσῃ νὰ ἐγγραφῇ ἡ πρότασίς μου εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§4ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παραδέχεται ἡ Βουλή;

§5ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα.

§6ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ (ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Κύριοι βουλευταὶ, οἱ πρόσθετοι φόροι, τοὺς ὁποίους προκαλεῖ ἡ παροῦσα περίστασις καὶ περὶ τῶν ὁποίων ἐγένετο τοσοῦτος λόγος κατὰ τὴν παρελθοῦσαν Σύνοδον, ἐξετασθέντες μετ’ ἐπιστασίας, διετυπώθησαν εἰς νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω. Συνίσταται δὲ εἰς αὔξησιν 10% ἐπὶ τῶν τελῶν τῶν εἰσαγομένων ἐμπορευμάτων διὰ τῶν τελωνείων, καὶ εἰς 10% ἐπὶ τῶν τελῶν τοῦ χαρτοσήμου· εἰσάγεται προσέτι νέος φόρος 2% ἐπὶ τῶν ἐτησίων κερδῶν τῶν ἀνωνύμων διὰ μετοχῶν ἑταιριῶν. Ὑποβάλλω ἕτερον νομοσχέδιον, ἀφορῶν τὴν καλλιέργειαν καὶ διαχείρισιν τῶν ἐν Λευκάδι ἁλικῶν. Γνωρίζετε ὅτι εἰς μὲν τὸ παλαιὸν Βασίλειον ὑπάρχει τὸ μονοπώλιον τοῦ ἅλατος εἰς χεῖρας τῆς Κυβερνήσεως, αἱ δὲ νῆσοι τῆς πρώην Ἰονίου πολιτείας διεχειρίζοντο τὰς ἁλικὰς πρὸς ὄφελος τῶν κοινοτήτων. Ἡ Κυβέρνησις ἐσκέφθη κατ’ ἀρχὰς νὰ καταργήσῃ αὐτὸν τὸν δυασμόν, τὸ νὰ ὑπάρχουν δύω προνόμια εἰς ἕν καὶ τὸ αὐτὸ Κράτος ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ πράγματος· ἀλλ’ ἔπειτα ἀπέσχε τῆς ἀποφάσεως αὐτῆς, διὰ διαφόρους λόγους, καὶ περιωρίσθη εἰς τὴν εἰσαγωγὴν ἐν τῷ μονοπωλίῳ τοῦ Κράτους τῶν ἁλικῶν μόνον τῆς Λευκάδος. Πρὸς πλειότερον ἡμῶν φωτισμόν, ἀφοῦ ἐξετάσαμεν πάντα τὰ ὑπάρχοντα εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν ἔγγραφα καὶ ἐζητήσαμεν καὶ ἐλάβαμεν ὅλας τὰς ἀναγκαίας πληροφορίας, ἐσυμβουλεύθημεν καὶ τὴν γνώμην τῶν ἀξιοτίμων ἀντιπροσώπων τῆς νήσου. Ἡ εἰσαγωγὴ τῶν ἁλικῶν τῆς Λευκάδος εἰς τὸ μονοπώλιον θέλει φέρει κάλλιστα ἀποτελέσματα, τὰ ὁποῖα ἡ Βουλή, εἶμαι βέβαιος, ὅτι θέλει ἐγκρίνει· πρῶτον, διότι, ὡς ἐννοεῖτε, ὅταν ὑπάρχῃ ἀνταγωνισμὸς δύω ἀντιπάλων ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ πράγματος, τὰ ἀποτελέσματα εἶναι ὀλέθρια, καὶ διὰ τοῦτο τ’ ἀποτελέσματα τὰ αἰσθανόμεθα εἰς τὴν διαχείρισιν τοῦ μονοπωλίου, διότι γίνονται καταχρήσεις εἰς λαθρεμπορίαν, καὶ ἐκ τούτου πολλὴ διαφθορὰ καὶ ζημία. Οἱ ὅροι, ἐπὶ τῶν ὁποίων στηρίζεται τὸ νομοσχέδιον, εἶναι οἱ ἑξῆς· ἡ διαχείρισις καὶ ἡ καλλιέργεια θέλει γίνεσθαι ὅπως καὶ τῶν λοιπῶν ἁλικῶν· τὸ Δημόσιον θέλει χορηγήσει εἰς τὴν νῆσον, ἡ ὁποία διαχειρίζεται τὰ ἅλατα, τὸ καθαρὸν εἰσόδημα τὸ ὁποῖον ἀπελάμβανε μέχρι τοῦδε, καὶ τὸ ὁποῖον προσδιωρίσθη ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ μέσου ὅρου τῆς τελευταίας πρὸ τῆς ἑνώσεως πενταετίας. Προετιμήθη δὲ ἡ πενταετία ἐκείνη, διότι μοὶ ἐγένετο ἡ παράστασις ὅτι ὑπῆρξε κατάχρησις κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη ὡς πρὸς τὰ ἔξοδα, καὶ τὸ καθαρὸν εἰσόδημα εἶναι ἠλαττωμένον. Περιπλέον τὸ Δημόσιον ὑποχρεοῦται ν’ ἀφήσῃ εἰς τὴν διάθεσιν τῆς κοινότητος τὸ ἅλας, τὸ ἀπαιτούμενον διὰ τὴν ἐσωτερικὴν ἐν τῇ νήσῳ κατανάλωσιν, πρὸς λεπτὰ 5 τὴν ὀκᾶν, ὡς μέχρι τοῦδε, προσδιωρίσθη δὲ διὰ τοῦ νομοσχεδίου τὸ ποσὸν τοῦ καταναλισκομένου ἅλατος, ὅτι δὲν δύναται νὰ ὑπερβῇ τὰς 10,000 κοιλά, ἑκάστου κοιλοῦ συνισταμένου εἰς ὀκάδας 25. Περιπλέον ἡ Κυβέρνησις θέλει παραλάβει εἰς τὴν κυριότητά της τὸ ὑπάρχον ἤδη εἰς τὰς ἀποθήκας ἅλας καὶ θέλει καταβάλει δι’ αὐτὸ τὰ ἔξοδα μόνον τῆς παραγωγῆς. Εἰσάγω, κύριοι, ἕτερον νομοσχέδιον, ἀφορῶν τὸν κανονισμὸν τῆς ὑπερημερίας τοῦ Δημοσίου καί τινας παραγραφὰς, ἀφορώσας τὰς ἀγωγὰς μεταξὺ τοῦ δημοσίου καὶ τῶν ὑπαλλήλων στρατιωτικῶν καὶ πολιτικῶν. Ἡ ὑπηρεσία αὕτη ἔχει ἀνάγκην μεταῤῥυθμίσεως, καὶ πολὺ προσέξατε, διότι ἄλλως κινδυνεύει νὰ κατασταθῇ πόρος μεγάλων καταχρήσεων, ἢ μᾶλλον κατεστάθη ἤδη, διότι πολλοὶ καταφεύγουσιν εἰς τὰς ἐναντίον τοῦ Δημοσίου δίκας πρὸς χρηματισμὸν καὶ κερδοσκοπίαν, λόγῳ ἐπιτηδεύματος, διὰ τοῦτο καὶ ἑταιρίαι ὑπάρχουν αἱ ὁποῖαι ἐξαγοράζουν ἀπαιτήσεις ἀνυπάρκτους. Βεβαίως, πλὴν τοῦ νομοσχεδίου τούτου, ἡ Κυβέρνησις ἡ παροῦσα ἢ ἡ μέλλουσα, ἐνασχολουμένη εἰς τὴν σπουδὴν τῶν ἐλαττωμάτων τοῦ κλάδου, θέλει εἰσαγάγει ἑτέρας διατάξεις. Ἤδη εἰσάγω τοὺς κανονισμοὺς περὶ ὑπερημερίας τοῦ Δημοσίου καὶ προσδιορίζω τὸν τόκον αὐτῆς εἰς 8%. Ὡς πρὸς τὰς ἀγωγὰς δὲ αἱ ὁποῖαι γεννῶνται ἐξ ἀδικημάτων τῆς κεντρικῆς ἐξουσίας πρὸς τοὺς ὑπαλλήλους, πολιτικοὺς καὶ στρατιωτικοὺς, καθιεροῦται παραγραφὴ σύντομος δύω ἐτῶν, ἀντὶ τῶν πέντε, διότι τοιαῦται ληψοδοσίαι πρέπει νὰ ἀποπερατώνωνται ταχέως καὶ θεωροῦνται ὡς προσκόμματα τῆς ὑπηρεσίας μᾶλλον. Τὸ ἐναντίον σύστημα, τὸ ἐπικρατοῦν μέχρι σήμερον, αὐτὸ μᾶς φέρει εἰς ἀδικίαν. Ἴσως παρουσιασθῇ ἀνάγκη νὰ παρουσιάσῃ ὁ ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν τροπολογίαν ἀφορῶσαν τὴν παραγραφὴν τῶν ἀγωγῶν, αἱ ὁποῖαι εἶναι οὐκ ὀλίγαι, ἀνθρώπων διϊσχυριζομένων ὅτι ἐπληγώθησαν εἰς συμπλοκὰς κατὰ λῃστῶν. Ὅστις εὑρέθη εἰς περιστάσεις νὰ συμπλακῇ μετὰ λῃστῶν, ἀποκτᾷ δικαίωμα νὰ ζητήσῃ σύνταξιν· τοῦτο ὅμως πρέπει νὰ ζητήσῃ ἐντὸς ὡρισμένου χρόνου, διότι παρουσιάσθησαν ἀξιώσεις πολυχρόνιοι, τὸ δὲ δημόσιον δὲν ἦτο εἰς κατάστασιν νὰ ὑπερασπίσῃ ἑαυτὸ, καὶ ἐνῷ ἐκεῖνοι ἠδύναντο νὰ πλάσωσιν ἀποδείξεις τὸ Δημόσιον δὲν ἠδύνατο νὰ ἀποκρούσῃ τὰς ἀγωγάς των. Γνωρίζετε, ὅτι, μετὰ τὴν ψήφισιν τοῦ νόμου περὶ εὐθύνης τῶν ὑπουργῶν, ὁ λογιστικὸς νόμος παρουσιάζει εἰς τὴν ὑπηρεσίαν προσκόμματα, ἓν δὲ τούτων εἶναι καὶ τὸ περὶ ἀπαγορεύσεως τῶν προπληρωμῶν, αἵτινες δὲν ἐπιτρέπονται εἰμὴ εἰς σπανιωτάτας περιστάσεις, περὶ ὧν διαλαμβάνει ὁ περὶ δημοσίου λογιστικοῦ νόμος. Τὸ ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν ἔχει ἀνάγκην εἰς δύω περιστάσεις νὰ δύναται νὰ κάμῃ προκαταβολὰς, ἡ μὲν εἶναι ἐπὶ τῆς διεξαγωγῆς τῶν δικῶν τοῦ Δημοσίου, καὶ ἡ ἑτέρα ἐπὶ τῶν ἀναγκαίων δαπανῶν διὰ τὴν βεβαίωσιν τῶν φόρων. Ἐπαρουσιάσθησαν αἰτήσεις ἐκ διαφόρων ἐπαρχιῶν, ἔνθα διεξάγονται σπουδαιόταται δίκαι τοῦ Δημοσίου, ὅπως ἐπιτρέψῃ τὴν προκαταβολήν· τοῦτο εἶναι πρᾶγμα δικαιότατον, διότι ὁ ἔφορος δὲν δικαιοῦται νὰ προκαταβάλλῃ οὔτε 10 δραχμὰς ἐξ ἰδίων. Ἐν τούτοις ἄνευ τῆς προκαταβολῆς δὲν δύναται τίποτε νὰ γείνῃ σκόπιμον. Γνωρίζετε, ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ πληρώσητε διὰ τοὺς μάρτυρας, διὰ τοὺς πραγματογνώμονας, καὶ διὰ τόσα ἕτερα ἔξοδα· χθὲς μάλιστα ἡ ὑπηρεσία τοσοῦτον μὲ ἐπίεσεν, ὥστε ὑπεσχέθην, ἀλλ’ ἔπειτα ἀνεκάλεσα τὸν λόγον μου, ἵνα μὴ παρανομήσω, διότι διεξήγετο εἰς τὴν περιφέρειαν τῶν Ἀθηνῶν σπουδαιοτάτη δίκη τοῦ Δημοσίου, ὁ δ’ ἔφορος μοὶ ἐζήτει προκαταβολὴν 200 δραχμῶν. Ἡ ἀπαγόρευσις ὅμως εἶναι ἄσχετος πρὸς τὸν σκοπὸν, ἡ ἀπαγόρευσις ὑπάρχει. Πάντες δὲ κατανοεῖτε ὡσαύτως καὶ τὴν ἀπαιτουμένην δαπάνην διὰ τὴν βεβαίωσιν τῶν φόρων, διότι τὸ ἀντικείμενον αὐτὸ δὲν ἐπιδέχεται τὴν ἐλαχίστην ἀναβολήν. Ἕτερον συντομώτατον νομοσχέδιον ἀναγκάζομαι νὰ εἰσαγάγω, χάριν δικαιοσύνης ὑπὲρ τῶν πολιτῶν οἱ ὁποῖοι ἀπέκτησαν κατὰ τὸ παρελθὸν τὸ δικαίωμα νὰ δηλώσωσι γαίας. Ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία εἶπε διὰ νόμου, ὡς ἐνθυμεῖσθε, ὅτι τὰς γαίας, ἃς τρίτοι ἐδήλωσαν, δίκαιον νὰ δηλώσωσι κατὰ παράτασιν τῆς προθεσμίας οἱ κάτοχοι, οὕτω δ’ ἐστερήθησαν τὸ δικαίωμά των οἱ κατὰ πρῶτον δηλώσαντες, διότι ἐξηντλήθη πλέον ἡ πρὸς νέας δηλώσεις ἐκ μέρους αὐτῶν προθεσμία. Ἐπὶ τέλους μοὶ ζητεῖται πίστωσις 8,000 δραχμῶν διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ ἐθνικοῦ τυπογραφείου, ἔνθα πρόκειται νὰ εἰσαχθῇ ὁ ἀτμὸς πρὸς κίνησιν τῶν πιεστηρίων. Κατὰ τὴν ἔκθεσιν τὴν ὁποίαν ἐσωκλείω ἐνταῦθα, τὸ ὑπάρχον προσωπικὸν εἶναι ἀνεπαρκὲς, ἀρκεῖ δὲ νὰ μάθητε ὅτι τὸ ὑπάρχον ἤδη προσωπικὸν εἶναι αὐτὸ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ὑπῆρχεν ὅταν ἐσυστήθη τὸ τυπογραφεῖον, πρὸ 40 ἐτῶν, ἐνῷ ὡς γνωρίζετε ἐπολλαπλασιάσθη ἡ ἐργασία. Ὁ πρὸ μικροῦ ψηφισθεὶς νόμος περὶ χαρτοσήμου θέλει κάμει ἀνανέωσιν ὅλου τοῦ εἰς ἔντυπα ὑλικοῦ τῶν τελωνείων· ἀπαιτεῖται λοιπὸν αὔξησίς τις τοῦ προσωπικοῦ. Ἐπιφυλάσσομαι ἐντὸς τῆς ἑβδομάδος νὰ παρουσιάσω καὶ ἄλλαν νομοσχέδια.

§7ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ μοὶ εἴπητε ἂν δυνάμεθα νὰ θεωρήσωμεν τὰ παρουσιασθέντα νομοσχέδια ὡς παριστάνοντα τὸ σύνολον τοῦ οἰκονομικοῦ σχεδίου τῆς Κυβερνήσεως, καὶ νὰ θεωρήσωμεν τοὺς πόρους, τοὺς ὁποίους πρόκειται νὰ δημιουργήσητε διὰ τῶν νομοσχεδίων τὰ ὁποῖα εἰσάγετε, ὡς τὸ σύνολον τῶν πόρων τοὺς ὁποίους θὰ πλάσητε ἵνα ἀναπληρώσητε τὰς ἀνάγκας τὰς παρούσας ἢ μελλούσας.

§8ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Δύναμαι νὰ βεβαιώσω τὴν Βουλὴν ὅτι ἑτέρους φόρους δὲν προτιθέμεθα νὰ εἰσαγάγωμεν.

§9ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Φρονεῖ ἡ Βουλὴ, ὅτι πρέπει νὰ προβῶμεν εἰς τὴν ά. ἀνάγνωσιν;

§10ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα. Ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ εἰς ά. ἀνάγνωσιν ἄνευ ἀντιῤῥήσεως κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον τὰ νομοσχέδια περὶ προσθέτων φόρων, καὶ περὶ διαχειρίσεως τῶν ἐν Λευκάδι ἁλυκῶν.

§11ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Θὰ καθυποβάλω πρὸς τὴν Κυβέρνησιν τὴν ἑπομένην παρατήρησιν. Ὁ ἐργολάβος τῶν ἁλυκῶν Ζακύνθου, ὁ ὁποῖος ἔχει λάβει ἐπὶ ἓξ ἔτη τὰς ἁλυκὰς Ζακύνθου, δὲν παρῆλθε δὲ εἰμὴ μόνον τὸ ἓν ἔτος, ἔχει συμβόλαιον νὰ λαμβάνῃ τὸ ἅλας ἐν ἀνάγκῃ ἀπὸ τὰς ἁλυκὰς Ζακύνθου ἐν ὡρισμένῃ τιμῇ· τί θὰ γείνῃ τώρα;

§12ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Τῷ ὄντι ὑπάρχει ἐνοικίασις, ἀλλὰ μόνον τῶν ἁλυκῶν τῆς Ζακύνθου.

§13ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἀλλὰ ὑπάρχει καὶ ἔγκρισις τοῦ συμβολαίου ἐκ μέρους τῆς ἀρχῆς.

§14ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Καὶ ἡ Κεφαλληνία ἔχει τοιαύτην σύμβασιν, ἐπὶ ὡρισμένῃ τιμῇ νὰ λαμβάνῃ τὸ ἅλας.

§15ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Γνωρίζω, κύριοι, ὅτι ὑπάρχει ἡ ἁλυκὴ Ζακύνθου ἐνοικιασμένη διὰ πέντε ἔτη, δὲν ἠμπορῶ δὲ νὰ βεβαιώσω ἐὰν ἐνοικιάσθη κατὰ τὰ 1876 ἢ 1875· νομίζω ὅμως ὅτι ὑπολείπονται τρία ἔτη, καὶ διὰ τοῦτο φρονῶ, ὅτι ἡ ἐνοικίασις ἐγένετο κατὰ τὸ 1875. Κατ’ αὐτὴν τὴν ἐνοικίασιν ἡ Ζάκυνθος ἀπολαμβάνει ἀπὸ τὸν ἐργολάβον 12 χιλ. δραχμὰς κατ’ ἔτος· αὐτὸ εἶναι τὸ ἐνοίκιον τὸ ὁποῖον πληρώνει· δὲν νομίζω, ὅτι ὑπάρχει συμφωνία μὲ τὴν Κυβέρνησιν τὴν Ἑλληνικὴν τὴν Κεντρικὴν, δίδουσα δικαιώματα καὶ προνόμια· διότι δὲν νομίζω πῶς ἠμποροῦσε νὰ ἀναμιχθῇ εἰς τὰ ἅλατα τῆς νήσου ἡ Κυβέρνησις, καὶ δὲν ἠμπορῶ νὰ ἐννοήσω πῶς ἠμποροῦσε νὰ περιέλθῃ εἰς τὴν δικαιοδοσίαν τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν νὰ συνάψῃ συμβόλαιον μὲ τὸν ἐργολάβον, διὰ τοῦ ὁποίου νὰ τοῦ παραχωρήσῃ τὸ δικαίωμα νὰ λαμβάνῃ τόσον ἅλας ἐπὶ ὡρισμένῃ τιμῇ.

§16ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι τῆς ἐγχωρίου διοικήσεως.

§17ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἄλλο πρᾶγμα.—Ὅσον δ’ ἀφορᾶ τὴν Κεφαλληνίαν, ὁ ἀξιότιμος ἀντιπρόσωπος αὐτῆς ἰσχυρίσθη, ὅτι ἡ Κεφαλληνία ἐλάμβανε εὐθηνὸν τὸ ἅλας ἀπὸ τὴν Λευκάδα. Δὲν ἠξεύρω διὰ ποῖον λόγον τὸ ἐπρότεινον αὐτό· μ’ ὅλον τοῦτο διαβεβαιῶ, ὅτι βεβαίως οἱ ἐντολεῖς τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου δὲν θέλουν ἐγείρει κραυγὴν παραπόνου, διότι ἡ δαπάνη τῆς νήσου εἶναι εὐτελεστάτη. 14 χιλιάδες κοιλὰ λαμβάνει κατ’ ἀνώτατον ὅρον καὶ καταναλίσκει ἡ Κεφαλληνία πρὸς 25 ὀκάδας τὸ κοιλὸν, τὰ ἐπλήρωνε δὲ πρὸς λεπτὰ 84, ἤτοι πρὸς 3½ λεπτὰ τὴν ὀκά· ἤδη θὰ πληρώσουν 10 λεπτὰ, ἤτοι 10 ἢ 12 χιλιάδας δραχμὰς τὸ ἔτος ἐπὶ 100 χιλιάδων ψυχῶν.

§18ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Προβαίνομεν εἰς τὴν ά συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου περὶ τόκου ὑπερημερίας τοῦ Δημοσίου καὶ παραγραφῆς τῶν κατ’ αὐτοῦ ἀγωγῶν. Ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον ἄνευ ἀντιῤῥήσεως. Νομοσχέδιον περὶ διεξαγωγῆς τῶν δικῶν τοῦ Δημοσίου Ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται παραδεκτὸν κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον ἄνευ ἀντιῤῥήσεως. Ἔχομεν ἤδη τὴν ἀναπληρωτικὴν πίστωσιν ἐξ ὀκτὼ χιλιάδων δραχμῶν ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1877 τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν διὰ τὸ ἐθνικὸν τυπογραφεῖον. Ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον ἄνευ ἀντιῤῥήσεως. Μεταβαίνομεν εἰς τὸ περὶ χορηγίας νέας προθεσμίας πρὸς δήλωσιν γαιῶν. Ἀναγνώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον εἰς ά. συζήτησιν.

§19ΚΑΣΒΙΚΗΣ. Φρονῶ, ὅτι διὰ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ γίνεται μία ἀδικία εἰς πάντα ὅστις δὲν ἐδήλωσε γαίας· διὰ νὰ ὑπάρξῃ πλήρης δικαιοσύνη, πρέπει νὰ ἐφαρμοσθῇ καὶ εἰς τοὺς μὴ δηλώσαντας. Παρακαλῶ λοιπὸν τὴν Βουλὴν νὰ δοθῇ τὸ δικαίωμα τῆς δηλώσεως εἰς πάντα μὴ δηλώσαντα 40 στρέμματα ποτιστικῆς γῆς καὶ 80 ξερικῆς, διότι ὁ σκοπὸς τοῦ νόμου εἶναι νὰ καταστήσῃ ὅλους τοὺς Ἕλληνας γαιοκτήμονας καὶ ὄχι νὰ δοθῇ αὐτὸ τὸ δικαίωμα εἰς ὀλίγους κερδοσκόπους. Παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ παραδεχθῇ τὴν τροπολογίαν τὴν ὁποίαν θὰ ὑποβάλω ἐγγράφως.

§20ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχομεν ἤδη τὴν ἐξακολούθησιν τῆς συζητήσεως ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 18 τοῦ περὶ προσωρινοῦ ὀργανισμοῦ. Ὁ κ. Χοϊδᾶς εἶναι πρῶτος.

§21ΧΟΪΔΑΣ. Ἐπιφυλάσσομαι νὰ ὁμιλήσω, ὅταν ἄλλος ὁμιλήσῃ ἐναντίον.

§22Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Καὶ ἡ διάταξις τοῦ Κανονισμοῦ αὐτὸ λέγει.

§23Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Φρονῶ, ὅτι τὸ βῆμα τῆς Βουλῆς δὲν πρέπει νὰ ᾖναι ἡ θέσις ἀπὸ τῆς ὁποίας πρέπει νὰ ἐξέρχωνται μομφαὶ καὶ νὰ ὁμιλῇ ἡ γλῶσσα τοῦ πάθους, καὶ ὅτι ἡ ἀπαθὴς καὶ πεφωτισμένη συζήτησις, αὐτὴ μόνη φρονῶ ὅτι δύναται ὄχι μόνον νὰ ὠφελήσῃ τὰ ἄτομα, ἀλλὰ καὶ τὰ ἔθνη, καὶ διὰ τοῦτο εἰσέρχομαι ἀμέσως εἰς τὸ ἀντικείμενον τῆς συζητήσεως, χωρὶς νὰ ἀντικρούσω τὰς ἐκτοξευθείσας κατὰ τοῦ στρατοῦ ἢ τῶν ἀξιωματικῶν αὐτοῦ ὕβρεις. Κύριοι, ὁ σκοπὸς τοῦ νομοσχεδίου εἶναι βεβαίως ἀγαθός, θέλει νὰ φέρῃ βελτίωσιν εἰς τὰ πράγματα τοῦ στρατοῦ· τὸ μέσον ὅμως, διὰ τοῦ ὁποίου ἐπιδιώκεται τοῦτο, θὰ φέρῃ τὰ ἀντίθετα ἀποτελέσματα. Κύριοι, εἰς τρίτην ἀνάγνωσιν εἶναι τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, καὶ τρεῖς φορὰς ἐψηφίσαμεν τὴν ἀρχήν· ἀφοῦ λοιπὸν παρεδέχθημεν τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου, δὲν ἀποκρούομεν ἀπολύτως καὶ τὴν ἀρχὴν νὰ ἔλθουν ξένοι, ὅπως διορθώσωσι τὰ τοῦ στρατοῦ· ἀλλ’ ἐὰν ὑπάρχῃ σύγχυσις, τὴν σύγχυσιν φέρει αὐτὸ τὸ νομοσχέδιον· διότι τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ περιέχει δύω ἀρχάς· πρῶτον, τὴν ἀρχὴν τοῦ προσωρινοῦ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ, καὶ δεύτερον τὴν παραδοχὴν ξένων ἀξιωματικῶν· δὲν εἶναι δύω ἀρχαὶ εἰς ἓν νομοσχέδιον; Ἐὰν τὰ πράγματα ἦσαν καθαρὰ, ἐὰν δὲν συμπεριελαμβάνοντο εἰς τὸ αὐτὸ νομοσχέδιον, ἡ Βουλὴ ἤθελεν εἶναι εἰς θέσιν νὰ ἠξεύρῃ διατὶ θὰ ἔλθουν, ποῖαι αἱ ὑποχρεώσεις, ποῖα τὰ καθήκοντα καὶ ποῖαι αἱ ἀντιμισθίαι τὰς ὁποίας θὰ πληρώσῃ ἡ Κυβέρνησις, ποῖος ὁ χρόνος κατὰ τὸν ὁποῖον θὰ μείνουν εἰς τὴν Ἑλλάδα, καὶ ποῖον τέλος θὰ ᾖναι τὸ καθῆκόν των, τί θὰ διδάξωσιν· ὅλα αὐτὰ ὄχι μόνον δὲν τὰ ἠξεύρει ἡ Βουλὴ, ἀλλὰ οὔτε αὐτὴ ἡ Κυβέρνησις, διότι τὸ ὡμολόγησε καὶ ἡ Κυβέρνησις, διότι ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν σᾶς εἶπεν ὅτι τὰ πράγματα εἶναι συγκεχυμένα, διότι σᾶς ἐπρότεινε νὰ ψηφίσητε ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἢ δὲν ἐνόησεν, ἢ τοὐλάχιστον δὲν εἶπε. Ἀλλὰ τοῦτο εἶναι συμφέρον; εἶναι ὠφέλιμον; Ἐγὼ σᾶς προτρέπω νὰ τὸ ψηφίσητε, ἐὰν ᾖναι ὠφέλιμον. Δὲν εἶναι ὠφέλιμον; διατί νὰ τὸ ψηφίσητε; Ἐγὼ φρονῶ κύριοι, ὅτι τὸ ἄρθρον τοῦτο πρέπει νὰ ἀπαλειφθῇ ἀπὸ τὸ νομοσχέδιον, νὰ συνταχθῇ δὲ εἰδικὸν νομοσχέδιον· καὶ τοῦτο νομίζω, ἐὰν ἡ Κυβέρνησις παραδεχθῇ τὴν ἰδέαν τὴν ὁποίαν προτείνω, δύναται νὰ τὸ συντάξῃ ἐντὸς δύω ὡρῶν, καὶ νὰ εἰσάξῃ αὐτὸ τὸ νομοσχέδιον, διὰ νὰ καθαρίσῃ τὴν θέσιν τῆς Κυβερνήσεως, τῆς Βουλῆς καὶ τῶν ἀνθρώπων αὐτῶν, διότι ἄλλως διατρέχομεν τὸν κίνδυνον αὐτὸν, ἢ νὰ ἐξευτελίσωμεν αὐτοὺς τοὺς ἀνθρώπους, ἢ νὰ μὴ ὠφεληθῶμεν ἀπὸ τὰ φῶτά των. Ἡ πρώτη πρότασίς μου εἶναι ν’ ἀπαλειφθῇ αὐτὸ τὸ ἄρθρον, καὶ ἐντὸς τῆς αὔριον νὰ εἰσάξῃ ἡ Κυβέρνησις εἰδικὸν νόμον ἐπὶ τοῦ ὁποίου νὰ συζητήσωμεν. Ἐὰν δὲν παραδεχθῇ ἡ πρότασις αὕτη, τότε βεβαίως θὰ προτείνω τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ ἄρθρου, διὰ νὰ καθαρίσω τὴν θέσιν τοῦ πράγματος εἰς τρόπον ὥστε ἡ Βουλὴ ν’ ἀποφασίσῃ ἐν γνώσει. Καὶ ταῦτα ὡς πρὸς τὴν διατύπωσιν. Εἰσέρχομαι εἰς τὴν οὐσίαν. Ἡ Κυβέρνησις σᾶς συμβουλεύει νὰ προσκαλέσητε τρεῖς ἀξιωματικούς, ἔχοντας τοὐλάχιστον τὸν βαθμὸν τοῦ Συνταγματάρχου. Νὰ χρησιμεύσουν εἰς τί; ἐγὼ δὲν ἠξεύρω, διότι τὸ νομοσχέδιον δὲν λέγει. Θὰ χρησιμεύσουν ὡς διοικηταὶ, ὡς ὀργανωταὶ, ὡς διδάσκαλοι; Τί θὰ κάμουν; ἡ Κυβέρνησις δὲν λέγει τίποτε· διότι κατὰ τὸν σκοπὸν πρέπει νὰ ᾖναι καὶ τὸ ποιὸν τῶν ἀνθρώπων, οἱ ὁποῖοι πρέπει νὰ ἔλθουν ἐδῶ. Κύριοι, Συνταγματάρχαι καὶ Ὑποστράτηγοι εἰς τὴν Εὐρώπην εἶναι ὅσους σεῖς δὲν δύνασθε νὰ φαντασθῆτε· μεταξὺ δὲ αὐτῶν τὸ πλεῖστον μέρος εἶναι κοινοὶ ἄνθρωποι, μὴ ἔχοντες ἄλλην ἀξίαν εἰμὴ τὴν ἐκτέλεσιν προσωπικοῦ καθήκοντος. Ἀπόδειξις τούτου εἶναι ὁ Γαλλο–Γερμανικὸς πόλεμος· κατ’ αὐτὸν ἡ Γαλλικὴ Κυβέρνησις ἐφρόντισε νὰ κάμῃ στρατὸν 600 χιλιάδων ἀνδρῶν, καὶ διὰ τοῦτο εἰς τὸν στρατὸν διώρισεν ὅλους αὐτοὺς τοὺς βαθμοφόρους τοὺς περιπλέον λαβοῦσα ἐκ τῆς τάξεως τῶν πολιτῶν καὶ Συνταγματάρχας καὶ Στρατηγοὺς καὶ Λοχαγοὺς καὶ Ὑπολοχαγοὺς, καὶ ὅλους αὐτοὺς τοὺς ἔλαβεν ἀπὸ τὰς τάξεις τῆς ἐθνοφυλακῆς· καὶ ὑπάρχουν αὐτοὶ σήμερον ἐκτὸς πάσης ἐνεργείας, ἀλλὰ μὲ τοὺς βαθμοὺς τοὺς ὁποίους ἀπέκτησαν ἐντὸς τοῦ πολέμου. Τοῦτο συμβαίνει ὄχι μόνον εἰς τὴν Γαλλίαν, ἀλλὰ καὶ εἰς τὴν Γερμανίαν. Ἡ Γερμανία ἐσχημάτισεν ἀπείρους βαθμολόγους διὰ τὴν ἐθνοφυλακὴν, καὶ τοὺς ἔχει. Ἐὰν λοιπὸν ἐννοῆτε νὰ φέρετε τούτους διὰ νὰ διδάξουν τὸν τόπον, τὸ σχέδιόν σας εἶναι ἐλεεινὸν· ἐὰν δὲ ζητῆτε ἀνθρώπους μὲ σημασίαν, πρέπει νὰ εἰπῆτε τί θὰ κάμωσι, διότι ἐὰν ἐννοῆτε νὰ ἔλθουν ὡς διοικηταὶ τοῦ ἱππικοῦ καὶ τοῦ πυροβολικοῦ, ἡ ἀποτυχία των θὰ ᾖναι πλήρης, διότι θὰ τοὺς φέρετε εἰς συνάφειαν μὲ τὸ κατώτερον προσωπικὸν καὶ θὰ διαιρεθοῦν ἐντὸς ὀλίγου, καὶ τότε, ἐὰν αὐτοὶ ᾖναι φιλότιμοι ἄνθρωποι καὶ θὰ φύγουν, ἐὰν ᾖναι ἀφιλότιμοι, θὰ πέσουν εἰς τοιαύτην περιφρόνησιν ὥστε ἡ Κυβέρνησις θ’ ἀναγκασθῇ νὰ τοὺς πληρώσῃ καὶ νὰ τοὺς διώξῃ. Φοβοῦμαι ὅμως καὶ ἄλλο τι, ὅτι θὰ μᾶς χρησιμεύουν ὡς ἀντικείμενον ἀντιπολιτεύσεως καὶ θὰ λέγωμεν μεθαύριον ὅσοι δὲν ἀρεσκόμεθα εἰς μίαν κατάστασιν πραγμάτων, ὅτι οἱ ξένοι διοικοῦν τὸν τόπον, ὁ Βέτλαντ, ὁ Σπόνεκ, διότι κἄποτε εἴμεθα ἀκράτητοι. Εἶπον τινὲς ὅτι οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ εἶναι ἀναγκαῖοι, διότι ἂν πρόκηται νὰ διαβῶμεν κανένα ποταμὸν δὲν ἔχομεν ποῖος θὰ μᾶς κάμῃ γέφυραν. Ἀλλ’ εἶναι πολὺ ἠπατημένος ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος νομίζει, ὅτι οἱ στρατάρχαι κάμνουν γεφύρας καὶ ὀχυρώματα· οἱ ξένοι δὲν ἠμποροῦν νὰ ἔλθουν παρὰ διὰ νὰ ὀργανίσουν. Ἀλλ’ ἔχετε σεῖς στρατὸν τὸν ὁποῖον θὰ ὀργανίσουν; Δὲν σᾶς εἶπον καὶ ἄλλοτε, ὅτι, ὅπως εἶναι ὁ στρατὸς, κανεὶς ἄνθρωπος φιλότιμος δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἀναλάβῃ τὴν διοίκησιν αὐτοῦ, διότι ἕν τάγμα δὲν ὑπάρχει συγκεντρωμένον; Διὰ νὰ διδάξουν τὴν τακτικήν; αὐτὴν τὴν γνωρίζει ὅλος ὁ κόσμος· διὰ νὰ διοικήσουν, πρέπει νὰ ἔχετε 20,000 στρατὸν καὶ χρήματα, καὶ ἂν κρίνω ἐκ τῶν σήμερον ὑποβληθέντων νομοσχεδίων, ἐννοῶ ὅτι δὲν θὰ ὑπάρχουν κεφάλαια διὰ τὴν διοργάνωσιν αὐτοῦ τοῦ στρατοῦ. Ἀλλὰ καὶ ἂν παραδεχθῶμεν τὸ ἄρθρον, ἡ Κυβέρνησις εἶναι ὑποχρεωμένη νὰ φέρῃ νόμον καὶ νὰ εἴπῃ ποῖα εἶναι τὰ καθήκοντα τῶν ἀξιωματικῶν αὐτῶν, ποία ἡ μισθοδοσία, ποῖα τὰ δικαιώματα αὐτῶν. Ἑπομένως πάλιν νέα σκάνδαλα· διότι ἐὰν ἔχετε σκοπὸν νὰ φέρετε ἀνθρώπους μὲ 360 δραχμὰς κατὰ μῆνα ἢ 400, διότι μισθὸν ἀνώτερον τοῦ συνταγματάρχου δὲν ἔχομεν, ἀπατᾶσθε ἐὰν δὲν νομίζητε ὅτι θὰ τοῖς πληρώσητε, ἀλλὰ πρέπει νὰ τὸ συμπεριλάβητε εἰς τὸ νομοσχέδιόν σας. Καταλαμβάνετε λοιπὸν ὅτι τὸ νομοσχέδιον εἶναι ἀχώνευτον, δὲν ἐκφράζει τὸν σκοπόν, τὰ καθήκοντα, τὰς ὑποχρεώσεις. Κύριοι, πολλοὶ νομίζουν ὅτι ἡμεῖς οἱ στρατιωτικοὶ ἀντιτείνομεν εἰς αὐτὸ τὸ πρᾶγμα, αὐτὸ εἶναι ψεῦμα, διότι ἐὰν ἔλθῃ ἕνας ξένος νὰ διορθώσῃ τὸν στρατόν, ἡμᾶς θὰ μεταχειρισθῇ, θὰ ζητήσῃ νὰ σχηματίσῃ εὐρωπαϊκὸν στρατὸν μὲ λαμπρὰ ἐπιτελεῖα, μὲ πλούσιον ὑλικόν: ὥστε ἡμεῖς ἔχομεν συμφέρον προσωπικόν, διότι θὰ γίνωμεν καὶ συνταγματάρχαι καὶ στρατηγοί, πρέπει ὅμως νὰ ἐμβλέψωμεν εἰς τὸ συμφέρον τοῦ δημοσίου καὶ νὰ κάμωμεν τὸ καθῆκόν μας ὡς βουλευταί. Ἐὰν αὐτὸς ὁ ξένος ᾖναι ὑποστράτηγος, ὁ ὁποῖος ἕνεκα τῆς καταγωγῆς, τῆς ἱκανότητός του, δύναται νὰ ἔχῃ ἄμεσον σχέσιν μὲ τὸν Βασιλέα, μὲ τὴν Κυβέρνησιν νὰ ἐπιβληθῇ εἰς ὅλον τὸν κόσμον, τότε τὸ ἐννοῶ, ἀλλ’ ἕνα συνταγματάρχην, ἔστω, ὁ ὁποῖος θὰ ἔλθῃ ἀπὸ τὴν Γαλλίαν διὰ νὰ διοικήσῃ τὸ πυροβολικόν, ἐγὼ ἀπὸ τοῦδε τὸν περιφρονῶ, διότι θὰ ᾖναι ἐλεεινός, ἄνευ παιδείας, ἄνευ φιλοτιμίας, ὁ ὁποῖος θὰ ἔλθῃ ἐδῶ νὰ πάρῃ χρήματα καὶ νὰ φύγῃ. Κύριοι, ἂν ἡ Βουλὴ δὲν συγκατατεθῇ νὰ ἀπαλείψῃ τὸ ἄρθρον αὐτὸ καὶ νὰ φέρῃ εἰδικὸν νόμον, τότε ἔχω τροπολογίαν, ἡ ὁποία τοὐλάχιστον θὰ συμπληρώσῃ τὸ ἄρθρον αὐτὸ πρὸς ὠφέλειαν τοῦ τόπου. Ἐὰν ἡ Ἑλληνικὴ κυβέρνησις δύναται νὰ φέρῃ ἀντιστράτηγον ἐδῶ, εἶμαι σύμφωνος μαζῆ σας, διότι ἕνας Ἀντιστράτηγος εἰς τὴν Εὐρώπην εἶναι ἄνθρωπος μεγάλης σημασίας καὶ πρέπει νὰ φροντίσητε νὰ ᾖναι ἐκ τῶν ἀνθρώπων οἱ ὁποῖοι δύνανται νὰ ἔχουν ἄμεσον σχέσιν μὲ τὴν Βασιλείαν καὶ τὴν Κυβέρνησιν ἄλλως· τὰ ἄλλα εἶναι μάταια. Προτείνω λοιπὸν κατὰ πρῶτον ν’ ἀπαλειφθῇ τὸ ἄρθρον, διότι δὲν ἔχει τὸν τόπον του, καὶ δὲν βλέπω καὶ τὸν λόγον διατὶ εἰσάγετε μίαν ὑπόθεσιν ξένην εἰς αὐτὸ τὸ νομοσχέδιον, ὡς νὰ θέλετε νὰ τὴν ἁρπάσητε. Τί φοβεῖσθε; ἡ Βουλὴ σᾶς ὑποστηρίζει σήμερον ὁλόκληρος· διατὶ λοιπὸν φέρετε διὰ τοῦ σκότους τὴν διάταξιν αὐτήν; Αὐτὰ τὰ πράγματα ἀποδεικνύουν ἢ ὅτι δὲν ἐσκέφθητε, ἢ ὅτι παίζετε, ἢ ὅτι δὲν τὰ ἐνοήσατε· διότι ἠμποροῦν νὰ ᾖναι 10 ἄνθρωποι ἐναντίον σας, ἀλλ’ οἱ ἄλλοι σᾶς ἀκολουθοῦν, διότι ἕκαστος ἐξ ἡμῶν ἠμπορεῖ νὰ μὴ ἔχῃ πολλὴν εὐχαρίστησιν ἀπὸ τοὺς ἀρχηγοὺς τῶν ἄλλων κομμάτων, ἀπὸ τὸν ἰδικόν του ἀρχηγὸν ὅμως ἔχει, διότι αὐτὸς τὸν ἔκαμε. Λοιπὸν ἐπιμένω εἰς τὴν πρώτην πρότασίν μου, τὴν τῆς ἀπαλείψεως. Ἐὰν ἡ Βουλὴ τὴν ἀποῤῥίψῃ τότε εἰσάγω τροπολογίαν καὶ θὰ λάβω τὸν λόγον.

§24ΤΙΝΕΣ. Πῶς ἔχει ἡ τροπολογία;

§25ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἐὰν δεχθῇ τὸ ἄρθρον ἡ Βουλὴ, τότε θὰ γείνῃ γνωστὴ· ἄλλως εἶναι περιττόν.

§26ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δὲν ψηφοφορεῖται ἡ ἀρχὴ ἄρθρου.

§27ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ὄχι, ἐγὼ προτείνω τὴν ἀπάλειψιν ἄρθρου.

§28ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὅταν ἀποῤῥιφθῇ ἡ γνώμη σας περὶ ἀπαλείψεως, τότε θὰ μείνῃ τὸ ἄρθρον ὅπως ἔχει.

§29ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Διαβάσατέ την λοιπὸν ἔχει δίκαιον.

§30ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἔτσι εἶναι, μὰ δὲν θέλω (ἱλαρότης). Ἐγὼ παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ μὴ δεχθῇ τὸ ἄρθρον, διότι, πάλιν σᾶς λέγω, δὲν θὰ κάμητε τίποτε, καθότι πρέπει νὰ συλλογίζησθε περὶ τῆς εἰρήνης, διότι τὰ τοῦ πολέμου ἐτελείωσαν σήμερον· μετὰ τὴν ὑποβολὴν τῶν φορολογικῶν νομοσχεδίων εἴμεθα πλέον εἰς βαθυτάτην εἰρήνην. Ἐὰν δὲ δὲν θέλετε νὰ τὰ δεχθῆτε, τότε προτείνω τὸ ἑξῆς· νὰ ἔλθῃ διὰ τὸν στρατὸν εἷς ἀντιστράτηγος καὶ διὰ τὸ ναυτικὸν εἷς ὑποναύαρχος, καὶ αὐτοὶ νὰ χρησιμεύσουν ὡς ὀργανωταὶ τοῦ στρατοῦ καὶ τοῦ ναυτικοῦ.

§31ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Τί ναυτικὸν νὰ ὀργανώσουν;

§32ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Αὐτὸ εἶναι ἔργον τῆς Κυβερνήσεως, διότι φαίνεται ἔχει σκοπὸν νὰ κατασκευάσῃ στόλον καὶ στρατόν. Νομίζετε ὅτι ἔχομεν τάχα στρατόν; Ἔχομεν ἱππικὸν μὲ 63 ἄλογα ἀπὸ τρία πόδια. Ὁ φίλος μου κ. Χαϊδᾶς βεβαίως θὰ παρῄτησε τὰς ἰδέας του περὶ 96,000 πεζικοῦ καὶ ὀκτὼ συνταγμάτων πυροβολικοῦ, ἓξ συνταγμάτων ἱππικοῦ κτλ. Ἐὰν λοιπὸν ἔχετε σκοπὸν ν’ ἀφήσητε τὰ πράγματα ὅπως ἔχουν, εἶναι ἐντροπὴ νὰ φέρητε ξένον· ἐὰν ὅμως ἔχετε σκοπὸν νὰ τὰ διορθώσητε, τότε ἐγὼ προτείνω τὴν ἑξῆς τροπολογίαν (ἀναγινώσκει.) Πρέπει δὲ νὰ συλλογισθῶμεν καὶ εἰς ποίαν ἐθνικότητα θὰ ἀνήκουν, διότι ἐνθυμοῦμαι ὅτι ἄλλοτε ὑπῆρχεν ἐδῶ εἷς φρούραρχος Γάλλος, Γραλιὰρ, καὶ ὅταν ἡ Ἀγγλικὴ πολιτικὴ ἦτον ὀλίγον δυσαρεστημένη μὲ ἡμᾶς, ἔκαμνε τρομερὰς διακοινώσεις καὶ ἐπεμβάσεις, ἕως ὅτου τὸν ἀπέβαλεν ἀπὸ τὸ φρουραρχεῖον. Ἐὰν θέλετε νὰ ἦναι Ἄγγλος, ἐνθυμεῖσθε τί ἐπάθαμεν μὲ τὸν μακαρίτην Τζούρτζ, ὁ ὁποῖος ἦτο γενικὸς ἐπιθεωρητὴς τοῦ στρατοῦ καὶ ἡ Γαλλικὴ πολιτικὴ ἤθελε νὰ τὸν διώξῃ, καὶ τὸν ὑπεχρέωσε νὰ παραιτηθῇ καὶ νὰ μείνῃ τέσσαρα ἔτη ἐκτὸς τῆς ὑπηρεσίας. Δὲν εἶναι δὲ εὔκολον εἷς ξένος νὰ ὁδηγῇ τὰς δυνάμεις ἑνὸς ἔθνους, καὶ δὲν ἔχομεν παράδειγμα τοιοῦτον εἰς τὴν Εὐρώπην. Ὅσοι εἶπον ὅτι ὁ Μόλτκε εἶναι ξένος, θὰ εἴπῃ ὅτι δὲν γνωρίζουν τὴν ἱστορίαν του. Ὁ Μόλτκε εἶναι Γερμανὸς, καὶ ὑπηρέτησεν ἀπὸ τὸν βαθμὸν τοῦ ἀνθυπολοχαγοῦ εἰς τὸν Πρωσσικὸν στρατόν. Ὅσοι φρονοῦν, ὅπως ὁ ἀξιότιμος συμπολίτης μου καὶ ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, περὶ τοῦ Εὐγενίου τῆς Σαβοΐας.

§33ΖΑΪΜΗΣ. Δὲν εἶπον ἐγώ.

§34ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Μὲ συγχωρεῖτε. Ἀλλὰ τῳόντι αὐτὸς ὁ Εὐγένιος ἦτο ξένος, δὲν ἦτο Αὐστριακὸς, ἦτο ἀπὸ τὴν Σαβοΐαν· ἦτο μικρὸς ἄνθρωπος, κακοκαμωμένος, ἐπῆγεν εἰς τὴν αὐλὴν τοῦ Λουδοβίκου ΙΔʹ. καὶ ἐζήτησε νὰ γείνῃ ἀξιωματικός, διότι ἦτον εὐγενὴς, καὶ ὁ Βασιλεὺς τοῦ εἶπε, σὲ συμβουλεύω νὰ γείνῃς παππᾶς· αὐτὸς ἄνθρωπος φιλότιμος, αἰσθανόμενος εἰς ἑαυτὸν ἀξίαν μεγάλην, ἐπῆγε καὶ ἔγεινεν ἀνθυπολοχαγὸς τοῦ ἱππικοῦ εἰς τὴν Αὐστρίαν, δὲν ἀπέρασαν δὲ πολλὰ ἔτη, καὶ ὄχι μόνον κατέστρεψε τοὺς Τούρκους, ἀλλὰ καὶ εἰς αὐτοὺς τοὺς Γάλλους ἔδωσε νὰ ἐννοήσουν, ὅτι δὲν ἦτο διὰ παππᾶς, ἀλλὰ διὰ στρατάρχης. Ἀλλ’ αὐτὰ εἶναι πράγματα τοῦ Μεσαιῶνος. Δείξατέ μοι, κύριε ὑπουργὲ τῶν Στρατιωτικῶν, σήμερον ἓν Κράτος, τὸ ὁποῖον ἔχει ξένους στρατηγούς. Οἱ Τοῦρκοι θέλουν τώρα νὰ ἀποβάλουν τὸν Χόβαρτ, διότι δὲν τὸν ἐμπιστεύονται. Οἱ Σέρβοι τὴν ἔπαθαν ἀπὸ τὸν Τσερνάγιεφ· αὐτὸς ἐπῆγεν ἐκεῖ, τοὺς ἔβγαλεν ἀπὸ τὴν τακτικήν των, εἰσήγαγε τὸ σύστημά του, καὶ ἀφοῦ τοὺς κατέστρεψεν, ἔφυγε καὶ εἶπεν, αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι εἶναι ἄνανδροι, εἶναι κτήνη.» Ἐγὼ δὲν εἶμαι κατὰ τῶν ξένων, καὶ δὲν ἠμποροῦμεν παρὰ νὰ ὁμιλήσωμεν μὲ τὸ μεγαλείτερον σέβας διὰ τοὺς ἀνθρώπους οἱ ὁποῖοι κατὰ τὸ 1821 ἦλθον καὶ ἐπολέμησαν ὑπὲρ τοῦ τόπου μὲ ὅλον τὸν ζῆλον καὶ ὅλας τὰς στερήσεις· αὐτοὶ ἔκαμαν τοιαῦτα πράγματα, ὥστε ἡμεῖς ὀφείλομεν νὰ εἴμεθα εὐγνώμονες αἰωνίως. Ἀλλ’ ὅταν ἐπρόκειτο νὰ ἐξυπνήσουν τὰ αἰσθήματα τοῦ λαοῦ αὐτοῦ, ἀπέτυχον, διότι δὲν ἠμποροῦσαν νὰ μεταδώσουν τὸν ἐνθουσιασμόν των οὔτε διὰ τὴν θρησκείαν, οὔτε διὰ τὴν γλῶσσαν, οὔτε διὰ τὰς συνηθείας. Ὁ κ. Καλλιφρονᾶς δύναται νὰ σᾶς βεβαιώσῃ περὶ πραγμάτων τινῶν, εἰς τὰ ὁποῖα ὑπέκυψαν αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι ὡς ἐκ τῆς ἀγνοίας τῶν ἠθῶν καὶ τοῦ τόπου, καὶ τὰ ὁποῖα δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον εἰς ἐμὲ νὰ εἴπω δημοσίᾳ ἀπὸ τὸ βῆμα. Δὲν εἶναι προσβολή, ἀλλὰ τί μᾶς μέλλει τώρα νὰ ἐνθυμηθῶμεν περιστατικὰ δυσάρεστα. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν μοὶ εἶπε προχθές, ὅτι ἐπὶ Κυβερνήτου προσελήφθησαν μερικοὶ ξένοι, οἱ ὁποῖοι προσέφεραν ὑπηρεσίας εἰς τὸν τόπον. Τὸ ὁμολογῶ, ἀλλὰ τότε ἦτο τὸ χάος· ἔφεραν ἕνα ἄνθρωπον, ὁ ὁποῖος κατεσκεύασε τὸ ὁπλοστάσιον, διότι κανεὶς εἰς τὴν Ἑλλάδα δὲν ἤξευρε τί ἦτον ὁπλοστάσιον· ἔφεραν ἄνθρωπον διὰ τὸ πυροβολικόν, καὶ ποῖος ἤξευρε τί εἶναι πυροβολικόν· ἔφεραν ἕναν νὰ κανονίσῃ τὴν οἰκονομικὴν ὑπηρεσίαν, καὶ βεβαίως ἐπὶ τῆς ἐπαναστάσεως δὲν εἴχομεν ἐπιμελητὰς, εἴχομεν Τσαούσιδες, οἱ ὁποῖοι ἐμοίραζαν τὰς τροφάς. Ἀλλὰ παρακαλῶ τοὺς κ. ὑπουργοὺς, καὶ ἰδίως τὸν ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, φίλον καὶ συνοπλίτην μου, νὰ μοὶ εἴπῃ, οἱ Βαυαροὶ, οἱ ὁποῖοι ὠργάνωσαν τὰ τοῦ στρατοῦ, ἦσαν ἄνθρωποι ἀμαθεῖς; καὶ ἐλπίζετε νὰ φέρετε ποτὲ καλλιτέρους; καὶ νομίζετε ὅτι ἠμπορεῖτε νὰ κάμητε ἐπιτελεῖον ὁποῖον διωργάνωσεν ὁ Βασιλεὺς Λουδοβῖκος, πρὸς τὸ συμφέρον τοῦ παιδιοῦ του καὶ τοῦ τόπου; Ἐὰν ὑπάρχῃ τίποτε ὠφέλιμον εἰς τὴν νομοθεσίαν καὶ τοὺς ὀργανισμοὺς καὶ τοὺς κανονισμοὺς, δὲν εἶναι Γερμανικόν; καὶ ὅπου ἐβάλαμε χέρι νὰ τὸ διορθώσωμεν, δὲν ἠξεύρω, μὰ τὸν Θεὸν, ἐὰν δὲν τοῦ ἐβγάλαμε τὰ μάτια. Διατὶ ὅμως, λέγουν, δὲν ἔχομεν στρατόν· ἀλλ’ ἀναφέρομαι εἰς τὴν συνείδησίν σας καὶ τὴν τιμήν σας, πότε ἐδώσατε εἰς τοὺς ἀνωτέρους ἀξιωματικοὺς τοὺς ὁποίους ἔχει ἡ Ἑλλὰς, τὰ μέσα νὰ σχηματίσουν ἓν σύνταγμα, ἓν τάγμα; Ἕνας ἔντιμος βουλευτὴς καὶ φίλος μου μοὶ εἶπεν ὅτι μίαν ἡμέραν δὲν εἶχεν ὁ στρατιώτης 100 βολὰς εἰς τὸν σκοπόν. Ἐγὼ τοῦ λέγω ὅτι δὲν ῥίπτει οὔτε δέκα, διότι ὅταν δὲν τοῦ δίδετε τί θὰ ῥίψῃ; δὲν ῥίπτουν οἱ πυροβολισταὶ λέγουν· ὅταν δὲν τοὺς δίδετε τί θὰ κάμουν; Ἐγὼ λέγω ὅτι ὅλα αὐτὰ τὰ πράγματα εἶναι ψευδῆ, καὶ δὲν ἔχω κανὲν συμφέρον· ψηφίσατε καὶ φέρατέ τους ἐδῶ, διὰ νὰ γείνουν τὰ πράγματα γελοῖα καὶ νὰ ἀποδειχθῇ ὅτι μία Κυβέρνησις τόσον σπουδαῖα ἐναυάγησεν εἰς τόσον μικρὸν ζήτημα. Ἐὰν ζητοῦν νὰ ἐπιβληθῶμεν κάπως, ὅπως εἰς τὴν Συνέλευσιν, ὄχι μόνον δὲν ἠμποροῦμεν, ἀλλὰ καὶ δὲν ἠξεύρω ἂν μετ’ ἄλλων καὶ ὁ κ. Ζυμβρακάκης ἠδυνήθη νὰ ἐπιβληθῇ· ἀλλὰ καὶ ἂν ἐπεβλήθησαν, τί κακὸν ἔπραξαν; ὅτι γίνονται βουλευταί· ἀλλὰ καὶ ἂν φέρετε Συνέλευσιν ἐγώ ποτε δὲν θὰ φύγω, θὰ στέρξω μᾶλλον νὰ γείνω ἀπόστρατος. Ἔπειτα τέλος πάντων οἱ ἀνώτεροι ἀξιωματικοί, ὁ Κ. Κορωναῖος, ὁ κ. ὑπουργὸς καὶ ἄλλοι, δὲν ἔχουν τὰς ἀπαιτουμένας γνώσεις, καὶ θὰ ἔλθῃ ξένος νὰ εἴπῃ τί θὰ κάμνουν; Λοιπὸν δὲν εἶναι μάταια πράγματα; ἐὰν θέλετε νὰ τὸ κάμετε, φέρετε ἕνα ἀντιστράτηγον, ὁ ὁποῖος δύναται νὰ ὠφελήσῃ, διότι αὐτὸς θὰ προτείνῃ νὰ γείνῃ στρατὸς, θὰ κάμουν ἐπιμελητήρια κ. τ. λ. Λοιπὸν προτείνω νὰ γείνῃ δεκτὴ ἡ τροπολογία μου.

§35ΠΟΛΛΟΙ. Ψηφοφορία.

§36ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μπούμπουλης.

§37ΤΙΝΕΣ. Ἐξηντλήθη τὸ ζήτημα.

§38ΦΙΛΗΜΩΝ. Δὲν ἐξηντλήθη.

§39ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Κύριε πρόεδρε, ἐπειδὴ παρατηρῶ ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν ἐπιτρέπει τὴν συζήτησιν, ὑποχωρῶ καὶ ἐγώ.

§40ΖΑΪΜΗΣ. Κύριε πρόεδρε, ἡ συζήτησις ἠμπορεῖ νὰ ἐξακολουθήσῃ καὶ αὔριον. Ἡ Κυβέρνησις δὲν θέλει νὰ περιορίσῃ τὴν συζήτησιν, ἀλλ’ ἐπειδὴ ἐσυζητήθη τόσας ἡμέρας, ἐὰν εὐαρεστῆται ἡ Βουλὴ, νὰ θεωρήσῃ τὴν αὔριον ὡς τὴν τελευταίαν ἡμέραν, διὰ νὰ τελειώσῃ αὐτὸ τὸ ζήτημα.

§41ΤΙΝΕΣ. Σήμερον.

§42ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι ἐγγεγραμμένοι τέσσαρες ἀκόμη, οἱ ὁποῖοι δὲν μοὶ εἶπον ὅτι παραιτοῦνται τοῦ λόγου· κατὰ συνέπειαν θὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ συζήτησις, ἐὰν θέλῃ ἡ Βουλὴ, αὔριον.

§43ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§44ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις. Ὥρα, 12, 45 λ.