1877.06.13

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 20

Τῆς 13 Ἰουνίου 1877.

(Δευτέρα)

Ὥρα 8. 30.

Ἀναγνωσθέντος τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου καὶ εὑρεθείσης τῆς Βουλῆς ἐν ἀπαρτίᾳ, ἀνεγνώσθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως καὶ ἐπεκυρώθησαν.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀντικείμενον τῆς σημερινῆς συνεδριάσεως εἶναι ἡ γʹ. συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ προσωρινοῦ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ, ὡς ἐπίσης ἡ γʹ. συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ αὐξήσεως τῆς δυνάμεως τοῦ σώματος τῆς χωροφυλακῆς, ἐπίσης ἡ γʹ. συζήτησις τοῦ περὶ ὁδοποιΐας, πρώτη δὲ συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ καταργήσεως τῶν στρατολογικῶν συμβουλίων. Θέλετε νὰ προτάξωμεν τὸ νομοσχέδιον περὶ χωροφυλακῆς;

§2ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Συζητεῖται εἰς γʹ. καὶ τελευταίαν ἀνάγνωσιν τὸ νομοσχέδιον περὶ αὐξήσεως τοῦ σώματος τῆς χωροφυλακῆς. Ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν, κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον εἰς γʹ. καὶ τελευταίαν ἀνάγνωσιν.

§4ΤΙΝΕΣ. Τὸ περὶ προσωρινοῦ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ.

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἕως ὅτου ἔλθῃ ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν προβαίνομεν εἰς ἄλλα. Ἔχομεν λοιπὸν εἰς γʹ. συζήτησιν τὸ νομοσχέδιον περὶ ὁδοποιΐας.

§6ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἡ πρότασις αὕτη ν’ ἀναβληθῇ σήμερον, διότι θὰ τὴν ἀναπληρώσωμεν.

§7ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ἀναβάλλεται. Ἔχομεν ἤδη εἰς ά. ἀνάγνωσιν τὸ περὶ καταργήσεως τῶν στρατολογικῶν συμβουλίων.

§8Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ὅτι τὰ στρατολογικὰ συμβούλια ἐν ταῖς ἐπαρχίαις κατέστησαν μάστιγες, ὅτι κατήντησαν τὴν ἐξουσίαν αὑτῶν ἐμπόριον, περὶ τούτου δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία· ἀλλὰ θὰ παρακαλέσω τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, ἐὰν νομίζει, ὅτι διὰ Β. Διατάγματος δύναται νὰ διορθώσῃ τὴν ὑπόθεσιν, νὰ μᾶς εἴπῃ ἐὰν σκοπεύει νὰ προκαλέσῃ Β. Διάταγμα διὰ τοῦ ὁποίου νὰ καταργήσῃ τὸ Β. Διάταγμα τοῦ 1846, τὸ ὁποῖον καθιέρωσε τὰ στρατολογικὰ συμβούλια.

§9ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἀμφιβάλλω ἂν ἡ κατάργησις δύναται νὰ γίνῃ διὰ Β. Διατάγματος.

§10Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Τότε νὰ ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον.

§11ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Συμφωνῶ, ὅτι τὰ στρατολογικὰ συμβούλια κατέστησαν τυραννικαὶ μάστιγες, ἀλλ’ αὐτοὶ οἱ ὁποῖοι θὰ τὰ ἀντικαταστήσουν μήπως θὰ ᾖναι χειρότεροι;

§12Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἀντὶ τῶν στρατολογικῶν συμβουλίων εἰς πρώτην θεώρησιν τῶν στρατευσίμων κηρύσσονται ἁρμόδιαι αἱ ὑγειονομικαὶ ἐπιτροπαὶ, εἰς περίστασιν δὲ ἐφέσεως τότε ἀπὸ τὰς ἐπιτροπὰς αὐτὰς θὰ ἔλθουν κατ’ εὐθεῖαν εἰς τὴν ἀνωτάτην ὑγειονομικὴν ἐπιτροπήν. Δὲν ὑπάρχει δὲ, κύριοι, ἀμφιβολία, ὅτι εἰς τὴν ὑγειονομικὴν ἀρχὴν, ἥτις ἀποτελεῖται ἀπὸ στρατιωτικοὺς, ὑπάρχει μεγαλειτέρα ἐγγύησις.

§13Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Νομίζω εἰς τὰ 1846 εἴχομεν Σύνταγμα, ἑπομένως τὸ διάταγμα αὐτὸ εἶναι καθαρὸν διάταγμα.

§14ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Θὰ τὸ ἐξετάσωμεν.

§15Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἂς περάσῃ διὰ πρώτην φοράν. Πεισθῆτε, κύριοι, ὅτι εἰς τὰς ἐπαρχίας ἐκτὸς τῶν ἄλλων ἐνεργοῦν φατριαστικώτατα. Βεβαίως ἀξιωματικοὶ καὶ ἰατροὶ, ἔχοντες ἀνώτερον βαθμὸν καὶ μόνιμον θέσιν, δὲν θέλουν ἐργασθῆ ἴσα πρὸς ἐκείνους, οἵτινες ἐπιδιώκουν τὴν θέσιν αὐτὴν μόνον καὶ μόνον διὰ νὰ ἐπιδιώξουν αὐτὸν τὸν σκοπόν.

§16ΖΩΧΙΟΣ. Κύριε ὑπουργὲ, ἀφοῦ νομίζεις, ὅτι διὰ Β. Διατάγματος δύνασαι νὰ τὸ ἀναπληρώσῃς, ἀναπλήρωσέ το· ἐγὼ μόνον μίαν παρατήρησιν ἔχω νὰ κάμω, ὅτι ὄχι μόνον στρατολογικαὶ ἐπιτροπαὶ, ἀλλὰ μέχρι κεφαλῆς νὰ ἐπέλθῃ μεταβολή. Ἡμεῖς νομίζομεν, ὅτι πάσχουν οἱ πόδες, ἀλλὰ πάσχει ἡ κεφαλή· λοιπὸν φροντίσατε καὶ περὶ τῆς κεφαλῆς.

§17Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἐγὼ φρονῶ, ὅτι ἐὰν αἱ ὑγειονομικαὶ ἐπιτροπαὶ ἔχουν τὰς ἀποφάσεις των αἰτιολογημένας, θὰ διορθωθῇ τὸ κακὸν, διότι τώρα εἶναι ἀδιόρθωτον τὸ πρᾶγμα.

§18ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἀναγινώσκει τὸ ἄρθρον.

§19ΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Κάμω τὴν τροπολογίαν ὅπως εἰς τὰ τρία μέλη προστεθῇ ὁ φρούραρχος, ἢ ταγματάρχης τοῦ στρατοῦ τῆς περιφερείας.

§20ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἠκούσατε τὴν τροπολογίαν, αὕτη δὲ θέλει ληφθῆ ὑπ’ ὄψιν κατὰ τὴν βʹ. ἢ γʹ. συζήτησιν. Ἐγένοντο δεκτὰ καὶ τὰ τρία ἄρθρα τοῦ νομοσχεδίου, ὡς καὶ τὸ σύνολον αὐτοῦ εἰς ά. συζήτησιν. Προβαίνομεν εἰς τὴν γʹ. συζήτησιν τοῦ προσωρινοῦ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ. Ὅπως γνωρίζετε, ὁ κ. Μαυρομιχάλης ὑπέβαλε τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 1, ὁ δὲ κύριος Ῥικάκης ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 7, αἱ τροπολογίαι ἐτυπώθησαν καὶ διενεμήθησαν καὶ εἶναι εἰς χεῖρας ἑκάστου. Ἔχει τις τὸν λόγον ἐπὶ τῆς ἀρχῆς; Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἀναγινώσκεται τὸ ἄρθρ. 1 καὶ ἡ τροπολογία τοῦ κ. Α. Μαυρομιχάλη.

§21Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Κύριοι, ἔφερα τὴν τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ 1 ἄρθρου, διότι φρονῶ ὅτι ὁ στρατός μας ὅσον σμικρὸς καὶ ἂν δύναται νὰ θεωρηθῇ δὲν δύναται νὰ διαιρεθῇ εἰς δύο μέρη ἰδίως δὲ διὰ τὴν Ἑλλάδα, ἥτις ὡς ἐκ τῆς γεωγραφικῆς θέσεώς της...................... Εἶναι ἀληθές, κύριοι, ὅτι ἡ ἀναφερομένη δύναμις εἰς τὴν ἔκθεσιν ἐξ 21,000 βεβαίως εἶναι ἀριθμὸς τόσος ὅστις δὲν συγκροτεῖ οὐδὲ τὸ ἐλάχιστον μέρος ἑνὸς σώματος τοῦ στρατοῦ· ἀλλ’ ἐπειδὴ ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν εἴτε ἡ Κυβέρνησις ἐθεώρησε τὸν ἀριθμὸν αὐτὸν ἐπαρκεῖ βεβαίως δὲν δύναται παρὰ νὰ τὸν ὑποβάλῃ καὶ εἰς τὰς διαιρέσεις τὰς ὁποίας ἀπαιτεῖ καὶ ἡ στρατιωτικὴ ἐπιστήμη καὶ ἡ χώρα. Διὰ τοῦτο, κύριοι, ἐθεώρησα καλλίτερον ἀντὶ τῶν δύο μερῶν νὰ διαιρεθῇ εἰς τρία, διότι ὅπως ὑπάρχει ὁ τόπος, εἶναι ἀδύνατον δύο σώματα νὰ ὑπάρχουσιν εἰς τὸν τόπον, ὁ ὁποῖος σύγκειται ἀπὸ τὴν Δυτικὴν Ἑλλάδα, ἀπὸ τὴν Ἀνατολικὴν Ἑλλάδα καὶ ἀπὸ τὴν Πελοπόννησον. Ἐκτὸς τούτου λάβετε ὑπ’ ὄψιν καὶ τὴν πρωτεύουσαν, τὰς Ἀθήνας, ἥτις εἶναι τοιαύτης ἐκτάσεως ὥστε ἓν σῶμα δὲν ἐπαρκεῖ· διὰ τοῦτο ἐθεώρησα καταλληλοτέραν τὴν διαίρεσιν εἰς τρία τμήματα ἀντὶ δύω. Καθόσον ἀφορᾷ, κύριοι, τὴν βʹ. παράγραφον τοῦ 1 ἄρθρου δὲν ἔχω ν’ ἀντιλέξω.

§22Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Κύριε Μαυρομιχάλη, ἀρχόμενος τοῦ λόγου σας, εἴπατε, ὅτι ὅλος ὁ στρατός μας εἶναι τόσον ὀλίγος ὥστε δὲν δύναται ν’ ἀποτελέσῃ οὔτε ἓν στρατιωτικὸν σῶμα· τώρα δὲ ἐνῷ λέγετε ὅτι εἶναι τόσον ὀλίγοι θέλετε ἀντὶ νὰ διαιρεθῇ εἰς δύω μοιραρχίας νὰ διαιρεθῇ εἰς τρεῖς.

§23Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ταξιαρχίας ἐννοῶ.

§24ΖΙΜΒΡΑΚΑΚΗΣ. Κύριοι, ὅπως δὲν ἀμφιβάλλετε πάντες ἑκάστη ἐξουσία ἔχει τὴν σφαῖραν τῆς δικαιοδοσίας της· τὸ πολίτευμά μας ἀναγνωρίζει τρεῖς ἐξουσίας, τὴν νομοτελεστικήν, τὴν δικαστικήν, καὶ τὴν νομοθετικήν. Ὁ ὀργανισμὸς ἀνήκει εἰς τὴν νομοτελεστικὴν ἐξουσίαν. Διατὶ ἐκάμαμεν τοῦτο ἢ τὸ ἄλλο, αὐτὸ ἀνήκει εἰς τὴν ἐπιστήμην· δὲν πρόκειται ἡ Βουλὴ νὰ συζητήσῃ αὐτό. Ἐγὼ ὑπέβαλα αὐτὰ διὰ νὰ λάβητε γνῶσιν καθόσον ἀφορᾷ τὴν πίστωσιν τῶν 4,000,000 καὶ νὰ δείξω ὅτι δὲν θὰ κάμω νέους βαθμοφόρους, εἰμὴ ἐν ἀνάγκῃ, καὶ σᾶς εἶπον ὅτι θὰ κάμω αὐτὰς τὰς οἰκονομίας. Νομίζω, ὅτι ὁ ὀργανισμὸς ἀνήκει εἰς ἐμέ, ἐγὼ δὲ βεβαίως θὰ φροντίσω ὅπως νομίσω κάλλιον.

§25ΚΟΡΩΝΑΙΟΣ. Οὕτως ἤθελον εἰπεῖ καὶ ἐγὼ, κύριοι, ὅπως εἶπε καὶ ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, ἐὰν τὰ νομοσχέδια δὲν ὑπεβάλλοντο ὑπὸ τὴν συζήτησιν ἡμῶν· ἀλλ’ ἅπαξ ὑποβληθέντα ὀφείλομεν νὰ τὰ συζητήσωμεν. Εἰς τὴν Γαλλίαν ἐπὶ δύω ἔτη ἐσυζήτησαν αὐτὸν τὸν ὀργανισμὸν τοῦ στρατοῦ ἢ σύστασιν τῶν ἐπιμελητηρίων καὶ καθεξῆς. Βεβαίως καὶ ἡ Κυβέρνησις ἔχει ἓν πνεῦμα, μίαν ἰδέαν, ἀλλὰ καὶ ἡ Βουλὴ ἠμπορεῖ νὰ ἔχῃ μίαν ἰδέαν καὶ ἠμπορεῖ νὰ ὠφεληθῇ καὶ ἡ Κυβέρνησις. Παραδείγματος χάριν ἀντιφρονῶ πληρέστατα καὶ ἐπιμένω εἰς αὐτὸ ὅτι ἡ σύνθεσις τῶν λόχων εἶναι κακὴ καὶ πρέπει νὰ μεταβληθῇ. Κατὰ τὸν ὀργανισμὸν ὁ λόχος σύγκειται ἐκ 250 ἀνδρῶν. Πόθεν ἐλήφθη, κύριοι, ὁ ὀργανισμὸς οὗτος; ἀπὸ τὰ μεγάλα κράτη, ἀπὸ τὴν Γερμανίαν, ἥτις παρατάσσει δύω ἑκατομμύρια στρατόν· ἀπὸ τὴν Γαλλίαν, ἥτις παρατάσσει ἐπίσης ἄλλα δύω ἑκατομμύρια, ἀπὸ τὴν Ῥωσσίαν, ἥτις παρατάσσει τέσσαρα ἑκατομμύρια. Διατί νὰ μὴ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὰ μικρὰ κράτη; Ἡ Αὐστρία ἔχει διακοσίους τριάκοντα δύω.

§26ΖΙΜΒΡΑΚΑΚΗΣ. Λογαριάζετε ὅτι εἶναι προσωρινὸς ὀργανισμός;

§27ΚΟΡΩΝΑΙΟΣ. Ἡ Ἰταλία ἔχει μόνον 208, ἡ Δανία 188, ἡ Ἑλβετία 185. Διατί νὰ μὴ μιμηθῶμεν αὐτοὺς καὶ ὄχι τὰ μεγάλα κράτη; Πλὴν τούτου, κύριοι, ὑπάρχει καὶ ὁ λόγος ὅτι τὸ ἔδαφός μας εἶναι ἀνώμαλον. Ὑποθέσατε ἕνα λόχον εἰς ἀραιὰν τάξιν, ἀκροβολιστικῶς· τὸ ἥμισυ τοῦ λόχου θὰ ᾖναι ἐπί τινος λόφου τὸ δὲ ἕτερον ἥμισυ ὄπισθεν τοῦ λόφου· τί ἠξεύρει ὁ λοχαγὸς τί συμβαίνει ὁ ὁποῖος πρέπει νὰ ἔχῃ ὑπ’ ὄψιν του ὅλον τὸν λόχον; Βλάπτετε τὴν ἐνέργειαν τοῦ στρατοῦ τοιουτοτρόπως. Κύριοι, ἡ δύναμις σύγκειται ἐκ δύω παραγόντων, τοῦ βάρους καὶ τῆς κινήσεως· ἐὰν ἕνα ἐκ τῶν παραγόντων ἀφαιρέσῃς, βλάπτεις τὸν ἕτερον. Ἡ Ἑλλὰς ὑπὸ τὸ πνεῦμα αὐτὸ πρέπει νὰ σκεφθῇ καὶ αὐτὸ συμφέρει μὲ τὸ κλῖμά μας καὶ μὲ τὰ πρόσωπά μας. Διὰ τοῦτο ὄχι μόνον ὁ λόχος πρέπει νὰ ᾖναι μικρός, ἀλλὰ καὶ τὰ τάγματα. Ἐὰν δὲ κάμωμεν τὰ τάγματα μικρότερα, τότε δυνάμεθα νὰ ὀργανίσωμεν νὰ ᾖναι τρία τάγματα καὶ τὸ μὲν ἓν εἰς τὴν πρώτην γραμμήν, ἕτερον εἰς τὴν δευτέραν καὶ τρίτον εἰς τὴν τρίτην. Ἰδοὺ τὰ ἀντικείμενα ἐπὶ τῶν ὁποίων ὤφειλα νὰ φέρω τὴν παρατήρησίν μου· τώρα ἐὰν ἡ Κυβέρνησις θέλει, ἂς τὰ παραδεχθῇ, ἐὰν δὲν θέλει, ἂς τὰ ἀποῤῥίψῃ· οὔτε κάμω πρότασιν· ἀρκοῦμαι εἰς αὐτὴν τὴν παρατήρησιν, κατόπιν δὲ θέλω κάμει καὶ ἄλλας παρατηρήσεις.

§28ΛΑΠΑΣ. Πόση πρέπει νὰ ᾖναι ἡ δύναμις τοῦ λόχου;

§29ΚΟΡΩΝΑΙΟΣ. Ὀλιγώτερον τῶν 250, τὸ πολὺ 200· διότι ἡμεῖς οἵτινες εἴμεθα ὀλίγοι πρέπει 200 νὰ πολεμοῦν ὡς 250.

§30ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Κύριοι βουλευταί, ἐὰν θελήσωμεν νὰ κατανοήσωμεν ὀρθῶς περὶ τίνος ἀντικειμένου πρόκειται, βεβαίως θὰ κερδήσωμεν πολὺν χρόνον καὶ θ’ ἀφήσωμεν συζητήσεις, αἱ ὁποῖαι δὲν ἀνήκουσι κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ παρόντος νομοσχεδίου. Αἱ συζητήσεις τῶν προλαλησάντων ἀνήκουν εἰς τακτικὸν ὀργανισμόν· σήμερον ὅμως πρόκειται περὶ ἐκτάκτου καὶ προσωρινοῦ ὀργανισμοῦ καὶ δὲν μᾶς ἐπιτρέπεται νὰ εἰσέλθωμεν εἰς αὐτά, τὰ ὁποῖα ἀπαιτοῦν χρόνον πολύν. Πρέπει ν’ ἀφήσωμεν τὴν Κυβέρνησιν νὰ τακτοποιήσῃ τὰς λεπτομερείας· ἐὰν δὲ τὸ ὑπουργεῖον εἰσῆλθεν εἴς τινα καθέκαστα, τοῦτο τὸ ἔπραξε διὰ νὰ καταδείξῃ ποία θὰ ᾖναι ἡ δαπάνη. Διὰ τοῦτο παρακαλῶ τὴν Βουλὴν ν’ ἀφήσῃ τὰς συζητήσεις τὰς ἐπιστημονικάς, ἀφίνουσα εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὴν ῥύθμισιν τῶν καθέκαστα.

§31ΧΟΪΔΑΣ. Ἐξέφερα προχθὲς τὰς ἰδέας μου, δὲν θὰ τὰς ἐπαναλάβω καὶ σήμερον, διότι εὐτυχῶς ἔχω γείτονας αὐστηρούς. Προέτεινα προχθὲς εἰς τὴν Βουλὴν νὰ ἐπιτείνῃ τὰς 2 μοιραρχίας εἰς 8 καὶ δὲν εἰσηκούσθην, ἐλπίζω νὰ εἰσακουσθῶ σήμερον. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι ἀπεῤῥίφθη ἡ πρότασίς μου ἐκείνη, ἀλλ’ ἐκ τῆς ἀποῤῥίψεως ἐκείνης δὲν ἕπεται καὶ ἡ ἀπόῤῥιψις αὐτῆς μου τῆς προτάσεως. Νομίζω, ὅτι ἡ Βουλή, λαμβάνουσα ὑπ’ ὄψιν τὰς περιστάσεις, τὰς δυνάμεις τῆς πατρίδος, τὰς δυνάμεις τοῦ ἐχθροῦ, τὸ ἔδαφος τῆς πατρίδος, τὸν κίνδυνον τὸν ὁποῖον διατρέχει ὁ Ἑλληνισμός, θέλει ἀποδεχθῆ ἀντὶ δύω, ἓξ μοιραρχίας. Πρὸ πάντων ἀναλογίσθητε, ὅτι τώρα εἶναι δυνατὸν νὰ εὑρεθοῦν πάμπολλα χρήματα, διότι θὰ καταλάβῃ τὰς καρδίας τῶν Ἑλλήνων ὁ μέγας ἐνθουσιασμός, ὁ ὁποῖος κατέλαβεν ἄλλοτε τὰς καρδίας τῶν μεγάλων προγόνων μας τοῦ 21, καὶ νέοι Κουντουριώτιδες, νέοι Τομπάζιδες, νέοι Μιαοῦλαι καὶ Κανάρεις θ’ ἀναδειχθῶσιν ἐν τῷ μέλλοντι ἀγῶνι, κατὰ τὸν ὁποῖον θ’ ἀγωνισθῇ πάνοπλος ἡ Ἑλλάς. Ἐπιμένω λοιπὸν νὰ παρακαλέσω τὴν Βουλὴν ν’ ἀποδεχθῇ τὴν πρότασίν μου περὶ αὐξήσεως τῶν δύω μοιραρχιῶν εἰς ἕξ.

§32Γ. ΠΛΑΠΟΥΤΑΣ. Κύριε πρόεδρε, μὲ ὅλην τὴν ὑπόληψιν τὴν ὁποίαν ἔχω εἰς τὸν προαγορεύσαντα κ. Κορωναῖον, παρακαλῶ νὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ νὰ μὴ δεχθῶ τὴν πρότασίν του. Εἰς τὴν Εὐρώπην αἱ μεγάλαι Δυνάμεις ἐδέχθησαν τὴν δύναμιν τῶν λόχων εἰς 250, ἀλλὰ δὲν ὑποτίθεται, ὅταν ὁ λόχος ὑποτεθῇ εἰς ἀραιὰν τάξιν, εἴτε εἰς τμήματα μεμακρυσμένα, ὅτι ὁ διοικητὴς τοῦ λόχου ὀφείλει νὰ ἐπιβλέπῃ ὅλα αὐτά, διότι τὰ τμήματα θὰ διοικῶνται ἀπὸ βαθμοφόρους. Παρακαλῶ λοιπὸν τὸν κ. συνταγματάρχην νὰ μὴ ἐπιμείνῃ εἰς τὴν πρότασίν του.

§33Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Μετὰ τοῦ τρόπου, κύριε πρόεδρε, μὲ τὸν ὁποῖον παρεδέχθη ἡ Βουλὴ νὰ συζητήσῃ, ἀποσύρω ἐν γένει τὰς τροπολογίας μου.

§34ΧΟΪΔΑΣ. Ἐγὼ ἐπιμένω εἰς τὴν πρότασίν μου.

§35ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Πρέπει νὰ μάθουν οἱ συζητοῦντες, ὅτι ἡ Βουλὴ εἶναι διατεθειμένη ν’ ἀποδεχθῇ τὰ νομοσχέδια τῆς Κυβερνήσεως ὅπως ἔχουν (θόρυβος).

§36ΧΟΪΔΑΣ. Ἂς μάθῃ ὁ κ. Κατσικαπῆς, ὅτι εἴμεθα ἐλεύθεροι ἀντιπρόσωποι ἐλευθέρου λαοῦ.

§37ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Μαυρομιχάλη, ἡ Βουλὴ συζητεῖ καὶ ἕκαστος βουλευτὴς εἶναι ἐλεύθερος νὰ ὑποβάλῃ καὶ ὑποστηρίξῃ τροπολογίας.

§38Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ἀφ’ ἑνὸς ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἐδήλωσεν, ὅτι ὡς ἐκ περισσοῦ ἔφερεν αὐτὰς τὰς λεπτομερείας, καὶ ὅτι τὸ νομοσχέδιον εἶναι προσωρινόν, ἀφ’ ἑτέρου μέχρι τοῦδε ἡ συζήτησις ἀπέδειξεν ἐναργέστατα, ὅτι ἡ Βουλὴ εἶναι διατεθειμένη ὁπωσδήποτε καὶ ἂν ᾖναι ἀτελεῖς αἱ διατάξεις τοῦ νομοσχεδίου νὰ τὰς παραδεχθῇ· ἕνεκα τούτου συζήτησις μακρὰ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ λάβῃ χώραν, ἂν καὶ αἱ διατάξεις εἶναι λίαν σπουδαῖαι· ἐπειδὴ ὅμως τοιοῦτον ἦτο τὸ φρόνημα τῆς Βουλῆς, διὰ τοῦτο ἀπέσυρα τὰς τροπολογίας μου.

§39ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν τροπολογίαν τοῦ κυρίου Χοϊδᾶ παρακαλῶ νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ 1 ἄρθρον, ὅπως ἔχει, παρακαλῶ νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἀναγινώσκεται τὸ 2 ἄρθρον.

§40ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Κατὰ τὴν ά. συζήτησιν παρεκάλεσα τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν νὰ ἐπιστήσῃ τὴν προσοχήν του εἰς τὴν ἀναλογίαν, τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ ἔχουν οἱ βαθμοφόροι εἰς τὰ διάφορα σώματα· ὁ κ. ὑπουργὸς μέχρι τοῦδε δὲν ἔδωσε καμμίαν ἀπάντησιν. Ἐὰν τώρα ζητῶ νὰ φέρω μίαν τροπολογίαν, θὰ παρακαλέσω νὰ μὴ πέσω εἰς τὴν δυσμένειαν πρὸ πάντων τοῦ ἐκ Δωρίδος ἐντίμου βουλευτοῦ, διότι νομίζω, ὅτι ἡ τροπολογία αὕτη προλαμβάνει πᾶσαν δυσαρέσκειαν καὶ διαίρεσιν, ἡ ὁποία ἤθελε γεννηθῆ ἐν τῷ στρατῷ ἄνευ λόγου. Εἰς τοὺς πίνακας φαίνεται, ὅτι τὰ συντάγματα τοῦ πεζικοῦ διευθύνουν ἀντισυνταγματάρχαι, τὰ δὲ τάγματα ταγματάρχαι, ἐνῷ εἰς ὅλα τὰ ἄλλα σώματα φαίνεται, ὅτι τὰ μὲν τάγματα διευθύνουν ἀντισυνταγματάρχαι, τὰ δὲ συντάγματα συνταγματάρχαι, καὶ εἰς αὐτὸ ἀκόμη τὸ πεζικὸν ἐγένετο διαίρεσις, διότι εἰς μὲν τὸ σῶμα τῶν εὐζώνων ὁ διοικητὴς τοῦ τάγματος προσδιωρίσθη εἰς βαθμὸν ἀντισυνταγματάρχου, εἰς δὲ τ’ ἄλλα εἰς βαθμὸν ταγματάρχου. Νομίζω λοιπὸν καλὸν νὰ παρακαλέσωμεν τὸν κ. ὑπουργὸν νὰ ἐξομοιώσῃ ὅλα τὰ σώματα καὶ ὅλα τὰ ὅπλα. Ἐὰν δὲ δὲν ὑπάρχουν βαθμοφόροι, ἐπειδὴ καὶ ἐγὼ δὲν εἶμαι ὑπὲρ τῶν προβιβασμῶν, ἤθελον παρακαλέσει νὰ διοικηθοῦν καὶ τὰ ἄλλα σώματα ἀπὸ ἀντισυνταγματάρχας ὑποχρεωτικῶς, ἐκτὸς ἐὰν ὑπάρχουν συνταγματάρχαι.

§41ΖΙΜΒΡΑΚΑΚΗΣ (ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ἀπαντῶν εἰς τὸν ἀξιότιμον βουλευτὴν Καλαβρύτων, λέγω, ὅτι εἰς τὸ πυροβολικὸν ὑπάρχουν 4 συνταγματάρχαι, ὁ κ. Κορωναῖος, ὁ κ. Σαπουντζάκης, ὁ κ. Κυδωνάκης καὶ ὁ κ. Παππαδιαμαντόπουλος καὶ δὲν πρόκειται νὰ κάμωμεν νέους· ἀπέναντι δὲ τῶν παραπόνων περὶ τῶν ὁποίων ὡμιλήσατε, λέγω, ὅτι 4, 5 ἕως 6 τάγματα ἀποτελοῦν εἰς τ’ ἄλλα κράτη τὸ τὸ Σύνταγμα, ἐὰν δὲ θελήσωμεν νὰ κάμωμεν συνταγματάρχην τὸν διοικητὴν τῶν συνταγμάτων, αὔριον ὅταν ἐπανέλθωμεν εἰς τὴν προτέραν κατάστασιν αὐτοὶ οἱ Συνταγματάρχαι θὰ ριφθοῦν εἰς τὸν δρόμον. Παραπονεῖται τὸ πεζικὸν διατὶ εἰς τὸ πυροβολικὸν εἶναι συνταγματάρχαι διοικηταί. Ἂς μοὶ ἐπιτρέψουν οἱ παραπονούμενοι νὰ παρατηρήσω ὅτι ἡ διοίκησις τοῦ πυροβολικοῦ ἀντιστοιχεῖ μὲ βαθμὸν τοὐλάχιστον ὑποστρατήγου. Τί βαθμὸν θέλετε νὰ ἔχῃ ὁ διοικῶν μοιραρχίαν; Ὑποστρατήγου; 4 κανόνια ἀναλογοῦν εἰς 1000 πεζούς, καὶ 5 εἰς 1000 ἱππεῖς, λοιπὸν 12 κανονοστοιχίαι ἔχουν 72 κανόνια, αὐτὴ εἶναι ἡ διοίκησις τοῦ συνταγματάρχου, ἀναλογεῖ δὲ εἰς 20,000 στρατοῦ· ἄρα ἐὰν τὴν μοιραρχίαν τοῦ ἱππικοῦ διοικεῖ ὑποστράτηγος, καὶ ἡ μοιραρχία τοῦ πυροβολικοῦ πρέπει νὰ ἔχῃ ὑποστράτηγον. Τοιουτοτρόπως λοιπὸν ἐὰν ἠθέλαμεν ἀκολουθήσει κατὰ γράμμα τοὺς κανόνας τῆς ὀργανικῆς ὅλων τῶν ἐθνῶν, ἔπρεπε νὰ φέρωμεν τὰ ὅπλα εἰς τὰς τακτικὰς ἀναλογίας· ἐὰν ὅμως θέλετε συνταγματάρχας, δὲν ἔχω δυσκολίαν....

§42ΚΑΤΣΙΚΟΓΙΑΝΝΗΣ. Κύριοι, οὐδόλως εἶχον σκοπὸν νὰ ἐνδιατρίψω ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου, ἀνέβην τὸ βῆμα μετὰ τὴν ὁμιλίαν τοῦ κ. Πετιμεζᾶ τὴν ὁποίαν θέλω νὰ ὑποστηρίξω· ἤθελον δὲ νὰ γνωστοποιήσω εἰς τὴν Βουλὴν τὰ ἀδικήματα, τὰ ὁποῖα συμβαίνουν εἰς τὸ σῶμα τοῦ πεζικοῦ. Τὸ πεζικὸν εἶναι ἡ βάσις τοῦ στρατοῦ καὶ ἀπὸ αὐτὸ λαμβάνει ἡ τακτικὴ τὰς ἀναλογίας. Σήμερον τὸ πεζικὸν ἔχει 14 τάγματα, ὑποστράτηγον δὲν ἔχει, συνταγματάρχας ἔχει 2 τὸν κ. Τολμίδην καὶ τὸν κ. Βότσαρην, τὸ πυροβολικὸν ἔχει 4 ἀντισυνταγματάρχας, τὸ πεζικὸν ἔχει 18 καὶ τὸ πυροβολικὸν 5, ταγματάρχας τὸ πεζικὸν ἔχει 14 καὶ τὸ πυροβολικὸν 6 ἢ 7· εἰς τὰς εἰδικὰς ὑπηρεσίας οὐδεὶς ἐκ τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ πεζικοῦ ὑπάρχει. Αὐτὰ σᾶς παρακαλῶ νὰ λάβετε ὑπ’ ὄψιν διὰ νὰ μὴ γίνουν παράπονα ἀπὸ τὸ σῶμα αὐτό.

§43ΛΙΔΩΡΙΚΗΣ. Νὰ προβιβάσωμεν.

§44ΚΑΤΣΙΚΟΓΙΑΝΝΗΣ. Μάλιστα, 40 δραχμαὶ εἶναι ἡ διαφορὰ μεταξὺ ἀντισυνταγματάρχου καὶ συνταγματάρχου.

§45ΠΛΑΠΟΥΤΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, τὴν ἀναλογίαν τὴν ὁποίαν ὁ κ. Ὑπουργὸς ὑποστήριξε ζητοῦμεν καὶ ἡμεῖς, ἀλλὰ μᾶς εἶπεν ὅτι ἔχει συνταγματάρχας τὸ πυροβολικὸν, καὶ δὲν ἔχει τοιούτους τὸ πεζικόν. Ἐὰν τὸ πεζικὸν δὲν ἔχει κανένα συνταγματάρχην, ἔπρεπε διὰ τοῦτο τὰ διάφορα σώματα νὰ διοικῶνται ἀπὸ ταγματάρχας. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν ὅπως τὰ διάφορα ἄλλα ὅπλα διοικοῦνται ἀπὸ τοὺς συνταγματάρχας οὕτω καὶ τὸ πεζικόν· ἄλλως, ἂς δεχθῇ νὰ τὰ διοικοῦν ὅλα οἱ ἀντισυνταγματάρχαι.

§46ΠΕΡ. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ἐπειδὴ παρετήρησα ὅτι οἱ κύριοι βουλευταὶ, οἱ ἀξιωματικοὶ ἐκ διαφόρων σωμάτων ἀνέβησαν τὸ βῆμα καὶ ἀντὶ νὰ παραστήσουν ἐν γένει τὴν κατάστασιν τοῦ στρατοῦ, καθένας ὡμίλησε περὶ τοῦ σώματος εἰς τὸ ὁποῖον ἀνήκει, νομίζω ὅτι καὶ ἐγὼ ὀφείλω νὰ ὁμιλήσω περὶ τοῦ σώματός μου· καὶ καθόσον ἀφορᾷ τὰ ἀδικήματα λέγω, ὅτι τὸ ἱππικὸν ἔχει ἕνα μόνον ἀνώτερον ἀξιωματικὸν ἕνα ταγματάρχην· καθόσον δὲ ἀφορᾷ τὰς θέσεις λέγω, ὅτι δὲν πρέπει νὰ γείνῃ κανεὶς προβιβασμὸς, ἀλλὰ νὰ συμπληρωθῶσιν ἀπὸ τοὺς ἀμέσως κατωτέρους ἀξιωματικούς· π. χ. εἰς τὸ ἱππικὸν ἔχομεν νέον νόμον διὰ τὰ γυμνάσια, μὲ αὐτὰ δὲ δὲν εἶναι ἡ ὀργανικὴ κατάστασις τοῦ ἱππικοῦ σύμφωνος.

§47ΖΙΜΒΡΑΚΑΚΗΣ. Παρελείφθη εἷς λοχαγὸς εἰς κάθε ἴλην.

§48ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Μάλιστα, δὲν πρόκειται νὰ αὐξήσητε τὸ σῶμα, νὰ μὴ προβῆτε εἰς προβιβασμούς, ἀλλὰ νὰ πάρετε ἀπὸ τὰς κατωτέρους, καὶ τότε δὲν θὰ γείνουν παράπονα. Νομίζω δὲ, κύριε Ὑπουργὲ, ὅτι εἶναι περιττὸν νὰ προσθέσητε μίαν ἴλην εἰς τὸ ἱππικὸν, ἀφοῦ τὰς τέσσαρας ὑπαρχούσας δὲν ἔχετε συμπεπληρωμένας· διότι ἐὰν ἀρχήσῃ καθεὶς νὰ λέγῃ διὰ τὸ ἰδικόν του σῶμα τότε θὰ ἐγερθῶσι μεγάλα παράπονα· διότι κ’ ἐγὼ ἤκουσα, κύριε Ὑπουργὲ, ὅτι εἰς ὅλας τὰς εἰδικὰς θέσεις θὰ θέσετε ἐκ τῶν ἀνωτέρων ἀξιωματικῶν τοῦ πυροβολικοῦ. Πρέπει νὰ κάμετε μίαν ἀναλογίαν διὰ νὰ μὴν ὑπάρξουν αὐτὰ τὰ παράπονα. Ὥστε παρακαλῶ νὰ μὴ γίνῃ οὐδεὶς προβιβασμὸς, ἀλλὰ νὰ συμπληρωθῶσιν αἱ θέσεις αἱ κεναὶ σύμφωνα μὲ τὰ Γαλλικὰ γυμνάσια, τὰ ὁποῖα ἦλθον τώρα.

§49ΖΙΜΒΡΑΚΑΚΗΣ. Ἐὰν εἰς τὰς θέσεις, αἱ ὁποῖαι ἀπαιτοῦνται διὰ νὰ σχηματίσωμεν τὴν κλίμακα τῆς ἱεραρχίας, παραλάβωμεν τοὺς κατωτέρους, ὅταν ἔλθωμεν εἰς τοὺς ἀνθυπασπιστὰς ποῖος θὰ τοὺς ἀναπληρώσῃ, ὁ λοχίας καὶ ὁ ἐπιλοχίας;

§50Π. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Λέγω νὰ συμπληρώνωνται ἐκ τῶν ἀμέσως κατωτέρων βαθμοφόρων. Ἐγὼ ὅστις ἔχω δέκα ἔτη εἰς τὸν αὐτὸν βαθμὸν δύναμαι νὰ διοικήσω μὲ τὸν βαθμὸν τὸν ὁποῖον κατέχω μίαν ἀνωτέραν θέσιν, διότι ὁ βαθμὸς καὶ ἡ μισθοδοσία δὲν θὰ μοῦ δώσῃ ἀξίαν μεγαλειτέραν. Ἐγὼ ὁμιλῶ περὶ τῆς προσωρινότητος, νομίζω δὲ ὅτι ἡ Κυβέρνησις καὶ ἡ Βουλὴ δὲν θ’ ἀντείπῃ. Ἐὰν ἡ ἀνάγκη παρουσιασθῇ, δύναται νὰ προκαλέσῃ καὶ τοὺς ἐν διαθεσιμότητι ἀξιωματικοὺς, καὶ ἐννοῶ τοὺς Βουλευτὰς μετὰ τὴν λῆξιν τῆς Συνόδου ἐὰν ἦναι ἀνάγκη, ὥστε δύνασθε νὰ διαθέσητε καὶ ἑτέρους.

§51ΛΑΠΑΣ. Καὶ ἡμεῖς οἱ Βουλευταὶ ἐν καιρῷ ἀνάγκης δυνάμεθα νὰ ὑπηρετήσωμεν ὅλοι ἐν γένει ἀνώτεροι καὶ κατώτεροι.

§52ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Κύριοι, ἡ συζήτησις, ἥτις ἔλαβε χώραν πρὸ ὀλίγου, εἶναι πολὺ σπουδαία καὶ δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ σᾶς εἴπω τὸν λόγον τῆς σπουδαιότητος ἐγώ. Ἀπὸ τοὺς λόγους αὐτοὺς ὁρμώμενος ἔρχομαι νὰ εἴπω ὀλίγα τινά. Βεβαίως οἱ ψηφίζοντες τοὺς νόμους τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἀποδεχόμενοι τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα ἀπεδέχθη, δι’ ἕνα σκοπὸν ἱερὸν καὶ ἐθνικὸν εἴμεθα ἀποφασισμένοι νὰ ἐπιβάλλωμεν εἰς τὸν τόπον δάνεια καὶ φόρους, ἀλλ’ εἶναι ἀνάγκη νὰ παρατηρήσωμεν εἰς πάντας, ὅτι δὲν ἔχομεν σκοπὸν νὰ ὑπηρετήσωμεν συμφέροντα ἀτομικά· τοῦτο δὲ λέγοντες ἐννοοῦμεν, ὅτι ἐὰν μὴ ὁ σκοπὸς ἐκτελεσθῇ δὲν πρέπει νὰ γείνῃ χρῆσις, οὔτε προβιβασμῶν, οὔτε δανείων, οὔτε φόρων, διότι ὅταν ἔλθωμεν θὰ ζητήσωμεν λόγον αὐστηρόν. Εἰς δὲ τοὺς ἀξιωματικοὺς ὀφείλομεν νὰ παρατηρήσωμεν, ὅτι ἀντὶ νὰ ἐπιδιώκουν προβιβασμοὺς, ἀπ’ ἐναντίας πρέπει νὰ ἐπιδιώκουν τὸν σκοπὸν τὸν ἱερὸν εἰς τὸν ὁποῖον θέλουν εὕρει τὴν ἐκτίμησιν τῆς ἀξίας των, διότι προβιβασμὸς γενόμενος ἐν εἰρήνῃ δὲν ἔχει τὴν ἀξίαν, ἣν ἔχει ὁ προβιβασμὸς ὁ γενόμενος ἐκεῖ, καὶ ἐκεῖ θὰ λάβουν τοὺς βαθμοὺς, οἱ ὁποῖοι πραγματικῶς εἰς ἕκαστον αὐτῶν ἀνήκουν. Ἔκαμα αὐτὰς τὰς ὀλίγας παρατηρήσεις, διότι ἡ σημερινὴ συζήτησις μοῦ ἔδωκε νὰ ἐννοήσω ποῦ εὑρισκόμεθα.

§53ΖΩΧΙΟΣ. Νομίζω, κύριοι, ὅτι ἐξετάζομεν τὸ κάρφος, τὴν δὲ δοκὸν τὴν παρεβλέψαμεν. Ἐὰν δὲν εὕρητε δάνειον; Ἐὰν δὲν ἐπιβάλλητε τοὺς φόρους; Ἐὰν δὲν παρασκευασθῆτε κατὰ θάλασσαν; Ἐὰν δὲν στρατολογήσητε τὰς 16,000; Καὶ εἶναι ἀδύνατον, κύριοι...

§54ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Ἡ θέλησις κάμει τὰ πάντα.

§55ΖΩΧΙΟΣ. Θέλησιν ἔχω κ’ ἐγὼ νὰ γίνω Αὐτοκράτωρ, ἀλλὰ δὲν τὸ κατώρθωσα. Ἠξεύρετε δὲ τὸν μῦθον τοῦ βατράχου, ὅστις ἠθέλησε νὰ φουσκόσῃ καὶ ἐπὶ τέλους ἔσκασε. Δὲν θέλω νὰ σᾶς εἴπω μίαν ἱστορίαν ἄλλην. Αὐτὸ θέλω νὰ ἐννοήσητε ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν πρέπει νὰ μᾶς δώσῃ τὸν τόπον εἰς κατάστασιν χειροτέραν, διότι τότε τετέλεσται.

§56ΧΟΪΔΑΣ. Οὐχὶ ἀπαισιόδοξος ὅπως ὁ γέρων φίλος μου Ζωχιός, ἀλλὰ λίαν αἰσιόδοξος εἶμαι, ὅπως ἐκεῖνος εἶχε τὴν σφριγῶσαν ἡλικίαν τῆς νεότητος. Οὐχὶ μόνον αἰσιόδοξος εἰμὶ, ἀλλὰ λέγω, ὅτι ἡ πατρὶς ἔχει καὶ θέλησιν καὶ δύναμιν νὰ ἐργασθῇ. Διὰ τοῦτο δὲν κηρύττομαι ἁπλῶς ὑπὲρ τοῦ νομοσχεδίου, ἀλλὰ καὶ τὴν ἐπίτασιν τοῦ σκοποῦ τῆς στρατιωτικῆς δυνάμεως ἐπιζητῶ. Ἀποκρούω δὲ τὸν φίλον μου ὅστις νομίζει, ὅτι τὰ ἔργα μας ταῦτα θὰ φέρωσι τὸν τύπον τῆς προσωρινότητος, καὶ ὅτι τὸν Νοέμβριον θὰ ζητήσωμεν λογοδοσίαν παρὰ τῆς Κυβερνήσεως. Δὲν θὰ ἐπανέλθωμεν εἰς τὰς Ἀθήνας, καὶ ὀφείλομεν νὰ μὴ ἐπανέλθωμεν· δὲν θὰ συνεδριάσωμεν ἐν τῷ βουλευτηρίῳ, ἀλλὰ θὰ ἐπανέλθωμεν ἀλλοῦ, καὶ θὰ συνεδριάσωμεν ἀλλοῦ, διότι ἐν τῇ διανοίᾳ μας ἔχομεν τὴν ἰδέαν τῆς ἀναγεννήσεως τῆς πατρίδος μας. Ἐκ τοῦ γήρατος τοσοῦτον κατεβλήθη ὁ κ. Ζωχιὸς, ἢ ὑπὸ τῶν Στωϊκῶν τοσοῦτον ἐπηρεάσθη, ὥστε καὶ τὴν καρδίαν μετέβαλεν εἰς παγητώδη καρδίαν καὶ τὴν διάνοιαν, διὰ τοῦτο βλέπω ἢ ὁ γέρων ὁ καταβεβλημένος, ἢ ὁ Στωϊκὸς ὁ τὰ διδάγματα τοῦ διδασκάλου πιστεύων καὶ ἐφαρμόζων ἐπὶ τοσοῦτον ἐψυχράνθη καὶ τὴν καρδίαν καὶ τὴν διάνοιαν, ὥστε τὸ πᾶν μετέβαλεν εἰς πάγον, καὶ ἕνεκα τούτου καὶ τὴν Βουλὴν καὶ τὴν Κυβέρνησιν θέλει μεταβάλει εἰς πάγον. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι ἐγὼ ἔχω διάνοιαν, ἀλλὰ παλαίω πρὸς γίγαντας, διὰ τῶν παλμῶν τῆς καρδίας καὶ τοῦ ἐνθουσιασμοῦ. Ἐὰν ὁ κ. Ζωχιὸς καὶ οἱ συμφωνήσαντες μετ’ αὐτοῦ δὲν ἔχουν τὸν ἐνθουσιασμὸν, θὰ ἦναι δοῦλοι· ἂς μάθωσι δὲ ὅτι διὰ τοῦ ἐνθουσιασμοῦ τὰ πάντα κατορθοῦνται.

§57ΖΩΧΙΟΣ. «Νήπιος, ὃς τὰ ἕτοιμα λιπὼν, τ’ ἀνέτοιμα διώκει.» Αὐτὴ εἶναι ἡ ἀπόκρισις, τὴν ὁποίαν δίδω. Σᾶς λέγουν ὅτι ἔχω παγετὸν, ἀλλ’ ὄχι δι’ ἄλλο εἰμὴ διότι πρέπει νὰ ἀπαιτήσωμεν ἀπὸ τῆς παρούσης Κυβερνήσεως ὅ,τι εἶναι δυνατὸν καὶ νὰ μὴ ἀπαιτήσωμεν θαύματα. Οἱ θέλοντες θαύματα τ’ ἀδύνατα ζητοῦν, ζητοῦν τὴν Κυβέρνησιν αὐτὴν νὰ καταστρέψουν· ὅλοι ἔχομεν ἐνθουσιασμὸν καὶ παλμοὺς, ἀλλὰ δὲν ἤρκεσαν· ἔχομεν τίποτε ἄλλο; (ἱλαρότης) Δὲν ἀκούονται οἱ παλμοί. Διὰ νὰ παρασκευασθῇς ἐδῶ πρέπει ἀπὸ νηπίου νὰ ἦσαι παρεσκευασμένος. Ἐδῶ τώρα κρεμοῦμεν μίαν σπάθην καὶ γινόμεθα ὡς τὸν Ἀρχάγγελον Μιχαὴλ. Ἰδίως ἐπιμένω νὰ μὴ καταστρέψωμεν τὴν παροῦσαν Κυβέρνησιν ζητοῦντες ἀδύνατα· ζητεῖτε δὲ ἀδύνατα ὅσοι θέλετε νὰ θεμελιώσητε ἐπὶ τῆς ἄμμου.

§58ΧΟΪΔΑΣ. Δύω λέξεις, ὅτι ὁ χρόνος θὰ καταδείξῃ ὅτι πλανᾶται ὁ κ. Ζωχιὸς, καὶ οἱ πιστεύοντες ὅτι ἀπέθανε καὶ ἡ ἀρετὴ καὶ ἡ ἀνδρεία τῶν πατέρων μας.

§59ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 2 παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἀναγινώσκεται τὸ 3 ἄρθρον.

§60ΧΟΪΔΑΣ. Κατὰ τοὺς κανόνας τῆς πολεμικῆς τέχνης, τῆς ὁποίας εἰδικώτατος τυγχάνει ὢν ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν καὶ οἱ ἄλλοι συνάδελφοι, τὸ ἱππικὸν δὲν εὑρίσκεται εἰς ἀναλογίαν μὲ τὰς 26,000 στρατὸν, διότι κατὰ τοὺς κανόνας τῆς πολεμικῆς τέχνης τὸ ἱππικὸν ἀπαρτίζει τὸ ⅕ τοῦ στρατοῦ, ἑπομένως ἐὰν θὰ ἔχωμεν 26,000 τακτικὸν στρατὸν πρέπει νὰ ἔχωμεν 5,000 ἱππικόν· πόσους δ’ ἔχομεν κατὰ τὸ νομοσχέδιον; οὔτε 100. Λοιπὸν πρέπει ν’ αὐξηθῇ εἰς 5,000 τὸ ἱππικὸν διὰ νὰ ὑπάρχῃ ἐπιστημονικὴ ἀναλογία. Παρακαλῶ δὲ τὸν κ. ὑπουργὸν νὰ προκαλέσῃ ἐπὶ τῆς προτάσεώς μου ταύτης ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς. Γνωρίζω ποία εἶναι ἡ τύχη τῆς προτάσεώς μου, ἡ ἀπόῤῥιψις· κάμνω ὅμως αὐτὴν τὴν πρότασιν, διότι φρονῶ, ὅτι μὲ τοὺς κανόνας τοῦ στρατιωτικοῦ καὶ τῆς λογικῆς τοιαύτη πρέπει νὰ ὑπάρξῃ ἀναλογία καὶ μάλιστα, διότι πρέπει ν’ ἀγωνισθῶμεν εἰς μέρη, εἰς ἃ εἶναι ἀνάγκη νὰ λάβῃ μέρος τὸ ἱππικόν.

§61ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν γνώμην τοῦ κ. Χοϊδᾶ παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται ὀλίγιστοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 3 παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἀναγινώσκεται τὸ 4 ἄρθρον.

§62ΧΟΪΔΑΣ. Τὸν λόγον, κύριε πρόεδρε. Δὲν βλέπω καὶ ἐδῶ ἀναλογίαν. Κατὰ τοὺς κανόνας τῆς ἐπιστήμης τοῦ πολέμου σήμερον τοὐλάχιστον πέντε πυροβόλα ἀπαιτοῦνται κατὰ 1000 ἄνδρας· τοιαύτη εἶναι ἡ ἀναλογία μεταξὺ τοῦ σώματος τοῦ πυροβολικοῦ καὶ τῆς ὅλης δυνάμεως· τοιαύτη ἀναλογία δὲν ὑπάρχει, διότι δὲν ἔχομεν ἐν ὅλῳ εἰμὴ 72 πυροβόλα ἀπέναντι 26,000 ἀνδρῶν, ἐνῷ κατ’ ἐλάχιστον ὅρον ἀπαιτοῦνται 125 ἢ 130 πυροβόλα συνῳδᾷ τῇ στρατιωτικῇ ἐπιστήμῃ. Προτείνω λοιπὸν ν’ αὐξηθῇ ἡ δύναμις τοῦ πυροβολικοῦ εἰς δύω συντάγματα διὰ νὰ αὐξηθῶσι καὶ τὰ πυροβόλα.

§63ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν τροπολογίαν τοῦ κ. Χοϊδᾶ παρακαλῶ νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται ὀλίγιστοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη.

§64ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Τὸν λόγον, κύριε πρόεδρε. Πρὸ μικροῦ, κύριοι, ἐκακοφάνη εἰς πολλοὺς μία ἰδέα, τὴν ὁποίαν ἐξέφερεν ὁ βουλευτὴς Δωρίδος κ. Κατσικαπῆς, ὅτι δηλαδὴ εἶπεν ὁ κύριος Κατσικαπῆς ἐδῶ συνερχόμεθα μὲ τὴν ἀπόφασιν νὰ ψηφίσωμεν ὅσα προτείνει ἡ Κυβέρνησις. Δὲν συμφωνῶ μὲ τὰς ἰδέας τοῦ κυρίου Κατσικαπῆ, δὲν συμφωνῶ, ἂς μοι ἐπιτρέψῃ νὰ τὸ ἐκφράσω, καὶ μὲ τὴν τακτικὴν τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ, τὴν ὁποίαν ἀκολουθεῖ, συμμερίζομαι ὅμως πληρέστατα τὴν ἰδέαν τὴν ὁποίαν ἐξέφρασε, διότι ἐξέφρασε γυμνὴν τὴν ἀλήθειαν. Συνεκλήθημεν εἰς ἔκτακτον σύνοδον διὰ νὰ συζητήσωμεν ἔκτακτα νομοσχέδια, προερχόμενα ἀπὸ ἐκτάκτους περιστάσεις. Συνήλθομεν νὰ συζητήσωμεν ὅπως ἕκαστος τὸ νομίζει; οὐχί· ἐσυστήσαμεν τὴν παροῦσαν Κυβέρνησιν ὅπως τὰς προτάσεις της ἕκαστος ἐξετάζῃ κατὰ τὰς ἰδέας του; τὴν ἐσυστήσαμεν γενικὴν ἐπιτροπὴν ὅπως διὰ τὰς κατεπειγούσας περιστάσεις μᾶς φέρῃ τὰς ἰδέας της, καὶ χάνομεν καιρὸν νὰ κάμωμεν τὰς ματαίας συζητήσεις.

§65ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Εἰσήλθομεν εἰς ἄλλο θέμα.

§66ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἐπ’ αὐτοῦ θέλω ὁμιλήσει.

§67ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Νὰ προσδιορισθῇ ἄλλη ἡμέρα, διότι εἶναι ξένον τοῦ θέματος.

§68ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Εἶναι τὸ θέμα τὸ ὁποῖον μᾶς ἀπασχολεῖ ἐν γένει, πρέπει νὰ τὸ γνωρίζετε καὶ δὲν πρέπει νὰ τὸ κρύπτωμεν· ὅτι τὸ κατεπεῖγον τῶν περιστάσεων καὶ ἡ ταχύτης μᾶς ἐπιβάλλει τὸ καθῆκον νὰ ὑποστηρίξωμεν τὰ μέτρα τῆς Κυβερνήσεως ὅπως τὰ παρουσιάζει. Τοῦτο δὲ πράττοντες δὲν παραιτούμεθα τῶν δικαιωμάτων μας, ἀλλ’ ἐκπληροῦμεν τὸ ὑπέρτατον τῶν καθηκόντων μας ἐν τῇ παρούσῃ στιγμῇ παραδεχόμενοι ἄνευ συζητήσεως τὰς προτάσεις τῆς παρούσης Κυβερνήσεως.

§69ΜΙΛΗΣΗΣ. Τότε ἔπρεπε νὰ παραδεχθῆτε τὴν πρότασιν τοῦ κ. Πετιμεζᾶ. Ὅταν φέρουν νομοσχέδια, πρέπει νὰ παραδεχθῶσι τὴν εὐθύνην ἀκεραίαν καὶ τότε ἂς ἔχουν πλήρη τὴν ἐξουσίαν (θόρυβος).

§70ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ὁ ἐρεθισμὸς τοῦ κ. Μίληση μοὶ ἀποδεικνύει ἔτι μᾶλλον, ὅτι λέγω τὴν ἀλήθειαν.

§71ΧΟΪΔΑΣ. Ἐζήτησα τὸν λόγον, κ. πρόεδρε, καὶ παρακαλῶ μετὰ τὸν κ. Λομβάρδον νὰ τὸν ἔχω.

§72ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Συζητοῦμεν καὶ πρόκειται ν’ ἀποφασίσωμεν ἐπὶ ζητήματος καὶ ζητημάτων, τὰ ὁποῖα διὰ νὰ τὰ συζητήσωμεν καθὼς τινες λέγουν καὶ ἐννοοῦν ἔπρεπε νὰ τὰ ἔχωμεν συζητημένα πρὸ δεκαετίας. Σήμερον πρέπει νὰ συλλογισθῶμεν τοῦτο, ὅτι ἀρχίζομεν ἀπ’ ἐκεῖ ἀφ’ ὅπου ἔπρεπε ν’ ἀρχίσωμεν πρὸ δεκαετίας. Ταχύτης λοιπὸν εἶναι τὸ πρῶτον, τὸ ὁποῖον συνιστᾷ τὴν Κυβέρνησιν, καὶ δὲν πρέπει νὰ χάνῃ τὸν καιρὸν νὰ μείνῃ ἐδῶ 20 ἡμέρας ἡ Κυβέρνησις διὰ νὰ τὰ ψηφίσωμεν.

§73ΜΙΛΗΣΗΣ. Τί μᾶς ὑπέβαλεν; Ὅ,τι μᾶς ὑπέβαλε τὸ ἐψηφίσαμεν.

§74ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἔτι μᾶλλον τούτου. Ἐὰν ὁ κ. Μίλησης ἦτο ἐξ ἐκείνων εἷς οἵτινες δὲν ἔχουν ἄλλην ἀποστολὴν παρὰ νὰ διακόπτουν καὶ νὰ μὴ ὁμιλοῦν, ἤθελα τὸ ἐννοήσει· ἀλλ’ εἶναι ἐξ ἐκείνων οἵτινες δύνανται νὰ ἔλθουν νὰ μὲ ἀντικρούσωσι. Ἐπαλαμβάνω ὅτι ὁ ἐρεθισμὸς τοῦ κ. Μίληση ἀποδεικνύει ὅτι λέγω τὴν ἀλήθειαν. Εἴκοσι ἡμέρας εἶναι ἡ Κυβέρνησις, καὶ τί ἐψηφίσαμεν; Μὴ ζητεῖτε ἀπὸ τὴν παροῦσαν Κυβέρνησιν, ἀδύνατα, εἶπέ τις τῶν προλαλησάντων καὶ εἶπε τὴν ἀλήθειαν. Ἀλλὰ ὅλα τὰ ὁποῖα ἐψηφίσαμεν τί σημασίαν ἔχουσιν, ἐὰν δὲν ἴδωμεν καὶ τὰ μέσα, ποῖοι εἶναι οἱ πόροι μας, ποῦ θὰ βασισθῶμεν;

§75ΡΙΚΑΚΗΣ. Εἶναι ἔργον τῆς Κυβερνήσεως.

§76ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἔργον τῆς Κυβερνήσεως εἶναι, λέγει ὁ κύριος Ῥικάκης· ἀλλ’ ἐγὼ σᾶς λέγω, ὅτι εἶναι τὸ μόνον ἔργον τὸ ὁποῖον ἔχομεν νὰ σκεφθῶμεν ἐν τῇ παρούσῃ περιπτώσει. Διὰ τοῦτο μίαν παράκλησιν ὀφείλω ν’ ἀπευθύνω εἰς τὸν ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν καὶ νὰ εἴπω: σὲ παρακαλῶ, εἴκοσι ἡμέραι παρῆλθον καὶ ἀκόμη δὲν εἴδομεν τὸ φορολογικὸν νομοσχέδιον, ποῖοι εἶναι οἱ πόροι, τὰ μέσα, τὰ χρήματα· ἄλλως, θὰ καταντήσωμεν εἰς τὸ νὰ μᾶς εἴπουν ὅτι ψηφίζομεν μέτρα, τὰ ὁποῖα κατόπιν δὲν ἠμποροῦν νὰ πραγματοποιηθοῦν. Ἀπευθύνω λοιπὸν πρὸς τὴν Κυβέρνησιν τὴν παράκλησιν καὶ τὴν ἀπευθύνω πρὸς αὐτὴν μὲ ὅλην ἐκείνην τὴν ἀνυπόκριτον ἀγάπην, νὰ ἐπιταχύνῃ νὰ μᾶς φέρῃ τὰ οἰκονομικά της μέτρα, καὶ ποῖον εἶναι τὸ ἄκρον σημεῖον τῶν νέων πόρων εἰς τὸ ὁποῖον ἠμποροῦμεν νὰ φθάσωμεν, ποῖαι νομίζει ὅτι εἶναι αἱ θυσίαι τὰς ὁποίας δυνάμεθα νὰ ζητήσωμεν, ποῖα τὰ μέσα τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ ληφθῶσι περὶ τῆς πραγματοποιήσεως τοῦ δανείου, ποῖοι οἱ πόροι καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὰ βάρη, ἀλλὰ ποῖοι εἶναι ἀκόμη οἱ πόροι τοὺς ὁποίους θὰ ἔχωμεν. Πάντα ταῦτα δύναται ἡ Κυβέρνησις, ἐν ᾗ παρακάθηνται τὰ σπουδαιότερα παρ’ ἡμῖν πρόσωπα, δύναται νὰ μᾶς τὰ ἐξηγήσῃ, προσέτι δὲ καὶ διατί βραδύνει νὰ τὰ ὑποβάλῃ. Ἐὰν δυνάμεθα, διατί βραδύνετε νὰ μᾶς τὰς ὑποβάλετε; διότι κάθε ἡμέρα, ἡ ὁποία παρέρχεται, μᾶς ἀφαιρεῖ χιλιάδας δραχμῶν. Ταῦτα λέγων ὑποθέτω, ὅτι πρόκειται περὶ οἰκονομιῶν, αἱ ὁποῖαι δύνανται νὰ γείνουν, αἱ ὁποῖαι δύνανται διαρκῶς νὰ ἐπενεχθῶσι καὶ δὲν θὰ καταστρέψουν τὴν δημοσίαν ὑπηρεσίαν ἔστω καὶ νὰ ἀλλάξωσιν οἱ ὀργανικοὶ νόμοι. Ἂς παρουσιασθοῦν οἱ ὀργανικοὶ νόμοι· καλλιτέρα περίστασις δὲν εἶναι ἀπὸ τὴν παροῦσαν· μεγαλειτέραν καὶ πλέον ὁμόθυμον ὑποστήριξιν ἀπὸ Βουλὴν Κυβέρνησις δὲν ἠμπορεῖ νὰ ζητήσῃ. Καὶ ὅμως ἐξακολουθοῦμεν νὰ ψηφίζωμεν, χωρὶς νὰ ἠξεύρωμεν, ἐὰν θὰ δυνηθῶμεν νὰ τὰ πραγματοποιήσωμεν. Τοῦτο, νομίζω, ὅτι ἡ Βουλὴ ὀφείλει νὰ ζητήσῃ ἀπὸ τὴν παροῦσαν Κυβέρνησιν, τοῦτο ὀφείλει νὰ ἐπιταχύνῃ, αὐτὰ δὲ τὰ μέτρα πρέπει νὰ ψηφίσωμεν τυφλοῖς ὄμμασιν, ὄχι ὅτι ἐγκαταλείπομεν δικαίωμα, ἢ παραβιάζομεν καθῆκον, ἀλλ’ ἐκτελοῦμεν ὑπέρτατον τῶν καθηκόντων. Καὶ αὐτὴ ἡ τρίτη ψήφισις τοῦ νομοσχεδίου νομίζω, ὅτι ἔπρεπε νὰ σταματήσῃ, ἕως οὗ ἴδωμεν ἐὰν ἔχωμεν τὰ μέσα.

§77ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν θὰ ἔχετε τὰ μέσα, δὲν θὰ γείνῃ τίποτε.

§78ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Καὶ νομίζετε, ὅτι δὲν θὰ ὑποληφθῶμεν μὴ σπουδαίως ψηφίζοντες, ἐὰν ψηφίσωμεν νόμον, τὸν ὁποῖον δὲν θὰ ἠμπορέσωμεν αὔριον νὰ ἐφαρμόσωμεν; Τὸ πρῶτον, τὸ ὁποῖον ἔπρεπε νὰ ἔχωμεν ἐνώπιόν μας, εἶναι τὰ μέσα καὶ οἱ πόροι, τοὺς ὁποίους δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν εἰς τὴν διάθεσίν μας, τὰς οἰκονομίας, τὰς ὁποίας δυνάμεθα νὰ κάμωμεν εἰς τὸν προϋπολογισμόν. Ὅλα τὰ ἄλλα εἶναι, διὰ νὰ περάσῃ ὁ καιρός. Εἰς δὲ τὸν ἀξιότιμον φίλον μου κ. Χοϊδᾶ ἤθελον κάμει τὴν ἑπομένην παράκλησιν· ἂς τὴν ἐκλάβῃ ὡς παρατήρησιν ἀδελφικὴν ἀδελφοῦ. Εὑρέθην καὶ ἐγώ, κ. Χοϊδᾶ, εἰς ἄλλην Βουλὴν εἰς τὴν θέσιν, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκεσθε σήμερον, Βουλήν, ἡ ὁποία εἴς τινα περίστασιν εἶχεν ἀπόφασιν νὰ μὴ δεχθῇ προτάσεις. Δὲν ἔκαμα τότε ἀγορεύσεις ἐπὶ τοῦ βήματος μακράς, ἐσημείονον τὰς ἰδέας μου καὶ τὰς κατέθετον εἰς τὸ προεδρεῖον, ὅπως χρησιμεύσωσιν ὡς μάρτυρες τῶν ἰδεῶν μου. Τοῦτο ἤθελον σὲ παρακαλέσει νὰ κάμῃς καὶ σὺ ἤδη, ἵνα μὴ εἴπωσιν, ὅτι ἐναντιούμεθα εἰς τὴν ταχεῖαν τέλεσιν τῶν ἔργων, τὰ ὁποῖα σὺ πρῶτος ἐπιζητεῖς. Συμπεραίνω λοιπὸν ἀπευθύνων τὴν παράκλησίν μου τῆς ἀγάπης πρὸς τὴν Κυβέρνησιν νὰ ἐπιταχύνῃ νὰ καταθέσῃ τὰ οἰκονομικά της μέτρα, νὰ μᾶς πληροφορήσῃ ποίας οἰκονομίας δυνάμεθα νὰ κάμωμεν εἰς τὸν προϋπολογισμόν, ἐπὶ τέλους νὰ ἠξεύρωμεν ποῖα τὰ οἰκονομικὰ μέσα, τὰ ὁποῖα ἔχομεν νὰ διαθέσωμεν, διὰ νὰ πραγματοποιήσωμεν τὰς ἰδέας τὰς ὁποίας ψηφίζομεν, καὶ τὰς ὁποίας ἡ Ἑλλὰς περιμένει.

§79ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἡ ἀγόρευσις τοῦ ἀξιοτίμου κ. βουλευτοῦ Ζακύνθου ἐκ δύω μερῶν συνίσταται, κατὰ δυστυχίαν δὲ τὰ μέρη ταῦτα εἶναι καὶ ἀντιφατικὰ πρὸς ἄλληλα. Εἶπεν ἀρχόμενος, ὅτι ὀφείλομεν τυφλοῖς ὄμμασι νὰ ψηφίσωμεν τὰ ὑποβαλλόμενα παρὰ τῆς Κυβερνήσεως νομοσχέδια. Εἶναι δὲ παράδοξον, διότι ἡ παραδοχὴ αὕτη ἤθελεν εἶσθαι ἀληθὴς παραίτησις τῶν δικαιωμάτων τῆς Βουλῆς. Ἐὰν ἡ Κυβέρνησις ἤθελε τῳόντι ἀπόλυτον ἐλευθερίαν ἐνεργείας ἀποκλείουσαν πᾶσαν τροπολογίαν, πᾶσαν παρατήρησιν, ἡ Βουλὴ ἦτο πρόθυμος νὰ παράσχῃ αὐτήν. Ὑπεβλήθη τοιαύτη πρότασις, ἀλλ’ ἡ Κυβέρνησις τὴν ἀπέκρουσε καὶ ἠθέλησε σύμπραξιν τῆς ἐθνικῆς ἀντιπροσωπείας. Ἀλλά, κύριοι, ὅτε ἡ Κυβέρνησις ζητῇ τὴν σύμπραξιν ἡμῶν, πρέπει, ἐννοεῖται, νὰ ἔχωμεν καὶ ἡμεῖς ἐλευθερίαν εἰς τὴν ἐκτίμησιν τῶν νομοσχεδίων καὶ τῶν μέτρων της. Τὸ ἐναντίον σύστημα εἶναι νόθον, διότι παρεισάγει τὴν ἐθνικὴν ἀντιπροσωπίαν μόνον διὰ νὰ ἐπιῤῥίψῃ ἐπ’ αὐτὴν τὴν εὐθύνην. Ὅσοι ἤθελον τὴν Κυβέρνησιν πάντῃ ἐλευθέραν, καὶ θεωροῦν, ὅτι αἱ παρατηρήσεις τῆς ἐθνικῆς ἀντιπροσωπίας δύνανται νὰ βλάψουν, ἔπρεπε νὰ ὑποστηρίξουν τὴν πρότασιν τοῦ κ. Πετιμεζᾶ. Αὐτοὶ ὅμως τὴν ἀπέκρουσαν.

§80ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἐγὼ εἶπον, ἐὰν ἡ Κυβέρνησις τὴν δέχεται, τὴν ψηφίζω.

§81ΜΙΛΗΣΗΣ. Ὡς πρὸς τὸ δεύτερον μέρος εἶμαι ἐν γένει σύμφωνος μὲ τὴν γνώμην τοῦ κ. Λομβάρδου, ὅτι πρέπει ἡ Κυβέρνησις νὰ μᾶς ὑποβάλῃ τὰ σπουδαιότερα ἔργα, τοὐτέστι τὰ οἰκονομικὰ μέτρα, ἄνευ τῶν ὁποίων ὅ,τι ἀποφασίζομεν ἐδῶ εἶναι ὅλα ματαιοπονία. Ὁ κ. Λομβάρδος, ὁ ὑποστηρίζων τὴν γνώμην ταύτην, προβαίνει ἀκόμη μέχρι τοῦ συλλογισμοῦ, ὅτι πρέπει ἡ Βουλὴ νὰ μὴ ψηφίσῃ εἰς τρίτην ἀνάγνωσιν τὸ νομοσχέδιον περὶ στρατιωτικοῦ ὀργανισμοῦ, ἐὰν μὴ ὑποβληθῶσι τὰ οἰκονομικά.

§82ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Δὲν εἶπον τοῦτο· εἶπον, ὅτι καὶ αὐτὸ καὶ τὰ ἄλλα, τὰ ὁποῖα ἐψηφίσαμεν ἤδη, ἔπρεπε νὰ ἔλθουν κατόπιν τοῦ οἰκονομικοῦ σχεδίου, ἀλλὰ τώρα νὰ τὰ ψηφίσωμεν.

§83ΜΙΛΗΣΗΣ. Τότε λοιπὸν εἰς τὸ δεύτερον μέρος εἴμεθα σύμφωνοι· καὶ ἐγὼ συμφωνῶ, ὅτι ἡ Κυβέρνησις πρέπει νὰ σπεύσῃ νὰ ὑποβάλῃ τὰ οἰκονομικά της μέτρα· δὲν συμφωνῶ ὅμως, ὅτι πρέπει νὰ ψηφίσωμεν τυφλοῖς ὄμμασι.

§84ΧΟΪΔΑΣ. Ὁσονδήποτε καὶ ἂν ἔχω ἀκράδαντον πεποίθησιν εἰς τὴν φιλοπατρίαν καὶ τὴν ἐπιστημονικὴν ἀξίαν τῶν διεπόντων τὸ σκάφος τῆς Ἑλλάδος, οὐδέποτε θὰ ἀποδεχθῶ τοῦ εὐγενοῦς τέκνου τῆς Ζακύνθου τὰς ἰδέας, ὅτι ἄνευ τῆς ἐλαχίστης συζητήσεως πρέπει νὰ ἀποδεχθῶμεν τὰς ἰδέας τῆς παρούσης Κυβερνήσεως, διότι ἡμεῖς ἑνωθέντες, ἡνώσαμεν, καὶ χειραφετηθέντες ἐχειραφετήσαμεν τὴν Κυβέρνησιν, τὴν ὁποίαν ἀπὸ Κυβερνήσεως συνταγματικοῦ κράτους μετετρέψαμεν εἰς ἐπιτροπὴν τῆς ἐθνικῆς σωτηρίας. Ἀλλὰ δὲν ἀποδέχομαι τὰς ἰδέας των τυφλοῖς ὄμμασι· ἄλλως, θὰ ἀπεδείκνυον, ὅτι μετέτρεψα ἐμαυτὸν ἀπὸ ἀντιπροσώπου ἐλευθέρας πολιτείας εἰς Πελασγόν. Αὐτὴ ἡ Κυβέρνησις προχθές, ὅταν εἷς τῶν συναδέλφων ὑπέβαλε πρότασιν, διὰ τῆς ὁποίας μετέβαλλε τὴν Κυβέρνησιν εἰς ἐπιτροπὴν κοινῆς σωτηρίας, ἀπέκρουσε τὴν πρότασιν ταύτην ὡς ἀντισυνταγματικήν. Ἀποκρούω τὴν ἰδέαν, ὅτι ἡ Βουλὴ ὀφείλει ἄνευ τῆς ἐλαχίστης συζητήσεως νὰ ἀποδέχηται τὰς ἰδέας τῆς Κυβερνήσεως. Ἡ Βουλὴ ὀφείλει νὰ συζητῇ, καὶ ἕκαστος θὰ ὁμιλήσῃ κατὰ τὴν ἀνατροφὴν καὶ τὸν χαρακτῆρα, ἢ ἐν πλάτει, ἢ λακωνικῶς. Τοιαύτην ἐννοῶ τὴν συνταγματικὴν πολιτείαν. Ὁ κ. Λομβάρδος, ὁ τοσοῦτον ὑπὲρ τῆς ἐλευθερίας προκινδυνεύσας, ἄλλην ὤφειλε ἀπὸ τοῦ βήματος νὰ ὑποβάλῃ ἰδέαν. Λυποῦμαι δὲ, διότι τὴν ἀδελφικήν του παρατήρησιν ἐγὼ ὁ ἀδελφός του δὲν θὰ ἀποδεχθῶ. Πάντοτε θὰ συζητήσω γράμμα πρὸς γράμμα, συλλαβὴν πρὸς συλλαβὴν, καὶ λέξιν πρὸς λέξιν ὅλα τὰ νομοσχέδια τῆς Κυβερνήσεως. Ἂς ἔχῃ δὲ ἀκράδαντον πεποίθησιν ὁ κ. Λομβάρδος καὶ πάντες οἱ συνάδελφοι, ὅτι καὶ ἐγὼ μετὰ τῶν λοιπῶν ὑπὸ τῶν αὐτῶν ἐμφοροῦμαι ἰδεῶν, ὑπὸ τῶν ἰδεῶν τῆς συντηρήσεως τῆς παρούσης Κυβερνήσεως. Τί δὲ ὁμιλοῦν περὶ οἰκονομικῶν μέτρων καὶ φόρων καὶ δανείων; Δι’ αὐτῶν τίποτε δὲν γίνεται. Ὁ ἱερὸς ἐνθουσιασμὸς θὰ πληρώσῃ τὰ ταμεῖα οὐχὶ ἐκ χαλκοῦ ἀλλ’ ἐκ χρυσοῦ. Εἷς μόνος συνάδελφος φέρων ὄνομα Ἀργύριος καὶ ἐπώνυμον Διαμαντόπουλος, δι’ ἀργύρου καὶ ἀδαμάντων θὰ πληρώσῃ τὸ ταμεῖον.

§85ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 4 παρακαλῶ νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Γίνονται δεκτὰ ἄνευ ἀντιῤῥήσεως τὰ ἄρθρα 5, 6, 7, 8, 9 καὶ 10.

§86ΧΟΪΔΑΣ. Ἐκηρύχθην κατὰ τῆς ἀντικαταστάσεως, διότι εἰμὶ καὶ ἔσομαι ὑπὲρ τῆς προσωπικῆς ἐργασίας τοῦ πολίτου. Ὁ θεσμὸς δὲ οὗτος δὲν εἶναι καινὸς, εἶναι παλαίτατος. Ἐάν τις ἀναγνώσῃ τοὺς περισπουδάστους συγγραφεῖς μας, θέλει μάθει, ὅτι καὶ ὁ τελευταῖος τῶν πολιτῶν τὴν προσωπικὴν αὑτοῦ ὑπηρεσίαν προσέφερε τῇ πατρίδι, καὶ δι’ αὐτῆς τὰς Ἀθήνας καὶ τὴν Σπάρτην ἐμεγάλυναν. Διὰ τῆς πολιτείας ταύτης μιμουμένη ἡ νεωτέρα Πρωσσία τὰ μεγαλείτερα τῶν ἔργων ἐτέλεσε. Τὸ σύστημα τῆς ἀντικαταστάσεως καταργήσασαι ἡ Γαλλία, ἡ Ἰταλία, ἡ Ἱσπανία καὶ πᾶσαι αἱ ἄλλαι πεπολιτισμέναι χῶραι μεγάλαι κατασταθήσονται.

§87ΜΕΤΑΞΑΣ. Νομίζω, ὅτι τὸ ζήτημα αὐτὸ εἶναι λελυμένον, διότι ὁ κ. ὑπουργὸς ἐκήρυξεν ἤδη, ὅτι δὲν παραδέχεται τὴν ἀντικατάστασιν, κατὰ τῆς ὁποίας εἶμαι καὶ ἐγώ.

§88ΧΟΪΔΑΣ. Τὴν παρατήρησιν τοῦ συναδέλφου μου ἀποκρούω, διότι νομίζω, ὅτι πλανᾶται πιστεύων, ὅτι ὑμεῖς ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν παραδέχεσθε τὴν κατάργησιν τῆς ἀντικαταστάσεως.

§89ΖΙΜΒΡΑΚΑΚΗΣ. Εἶπον, ὅτι κατ’ ἀρχὴν δὲν παραδέχομαι τὴν ἀντικατάστασιν ὡς ἰδίαν γνώμην, ἀλλ’ ἐπειδὴ ὁ παλαιὸς νόμος, τὸν ὁποῖον δὲν καταργοῦμεν, καὶ ὁ νόμος, τὸν ὁποῖον ὁ κ. Δεληγεώργης ἔκαμε καὶ ἡ Βουλὴ ἐψήφισε, παραδέχεται τὸ τοιοῦτον, ἡ Κυβέρνησις δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ πράξῃ ἄλλως, παρ’ ὅ,τι ἔπραξεν.

§90ΧΟΪΔΑΣ. Ταῦτα εἰς ἀπάντησιν τοῦ πλανωμένου συναδέλφου μου. Διὰ τῆς ἀντικαταστάσεως καθιεροῦτε τὴν ἀρχὴν τῆς ἀριστοκρατίας ἐν πολιτείᾳ συνταγματικῇ μὲν, ἀλλ’ ἐχούσῃ τὰς δημοκρατικωτέρας ἀρχὰς καὶ ἰδέας. Διὰ τῆς ἀντικαταστάσεως λέγετε τῷ πλουσίῳ υἱῷ τοῦ πλουσίου συναδέλφου κ. Ῥικάκη, ἄπελθε εἰς Παρισίους, ἐκπαιδεύθητι, ἐπάνελθε εἰς Ἀθήνας νομικός, διότι ἀντὶ σοῦ εἰς τὰς τάξεις τοῦ στρατοῦ θὰ πολεμήσῃ ὁ υἱὸς τοῦ πένητος Ῥώκου Χοϊδᾶ, ὅστις δὲν εἶναι τέκνον τῆς τύχης. Θὰ περιπέσητε δὲ εἰς μέγιστα ἄτοπα· πρῶτον νὰ μὴ ἔχετε Ἑλληνικὸν στρατὸν κατὰ τὴν καρδίαν, τὴν διάνοιαν καὶ τὴν πεῖραν, καὶ δεύτερον τοὺς πενομένους θὰ ἐξεγείρητε κατὰ τῶν πλουσίων καὶ καθ’ ὑμῶν. Θὰ καθιερώσητε ἀρχὴν, τὴν ὁποίαν πάντα τὰ εὐνομούμενα ἔθνη τῶν προτέρων χρόνων ἀποβάλλουσιν, ἐρειδόμενα ἐπὶ τὴν λογικὴν καὶ τὸ συμφέρον τῆς πολιτείας. Ἐὰν ἦτο ἐδῶ ὁ φίλος μου κ. Ῥικάκης, ὁ ἐπιθυμῶν τὴν ἀντικατάστασιν, θὰ ἤκουεν οὐχὶ ἐμοῦ λέγοντος, ἀλλ’ ἐμοῦ ἀναγινώσκοντος τὸν μεγαλεῖτερον φιλόσοφον τοῦ κόσμου, τὸν Ἀριστοτέλην (ἀναγινώσκει). Θέλετε λοιπὸν, κ. Ῥικάκη, πλεονεκτήματα καὶ προνόμια ὑπὲρ τοῦ υἱοῦ σας καὶ τῶν φίλων σας. Ἀκούσατε ὅμως, τί λέγουσιν ἡμῖν οἱ μεγάθυμοι Κεφαλλῆνες, οἵτινες εἶναι καὶ πάλιν ἕτοιμοι νὰ ὑπηρετήσωσι τὴν πατρίδα, ὅπως ἄλλοτε ἐν Πέτᾳ, ἐν Λάλᾳ καὶ ἀλλαχοῦ (ἀναγινώσκει). Ταῦτα διὰ τοῦ τηλεγραφήματος, ἐκεῖνα δὲ διὰ τῆς ἐπιστολῆς (ἀναγινώσκει). Ἀκούσατε, κ. Ῥικάκη.

§91ΡΙΚΑΚΗΣ. Διατί πρὸς ἐμὲ ἀποτείνεσθε; Ἐὰν θέλετε νὰ συζητήσετε σπουδαίως ...

§92ΧΟΪΔΑΣ. Ἐγὼ πάντοτε συζητῶ σπουδαίως.

§93ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε βουλευτὰ, πρὸς τὴν Βουλὴν νὰ ἀπευθύνεσθε.

§94ΧΟΪΔΑΣ. Ἀποτείνομαι πρὸς τὸν κ. Ῥικάκην, ὁ ὁποῖος ἔφερε πρότασιν ἀντικαταστάσεως. Εἶμαι κατὰ τῆς ἀντικαταστάσεως, διότι ἂν ἀποδεχθῆτε τὴν ἀντικατάστασιν, θέλουν ἐπέλθει ὀλέθρια ἀποτελέσματα. Θέλω καὶ ὁ υἱὸς τοῦ Α καὶ ὁ υἱὸς τοῦ Β νὰ συνυπηρετῶσι μετὰ τοῦ υἱοῦ μου. Δὲν θέλω νὰ κρατῇ ὁ πλοῦτος· θέλω οἱ πάντες νὰ εὑρίσκωνται ἐν ἴσῃ μοίρᾳ. Θέλω τὸν υἱὸν τοῦ πρώτου τῶν Ἑλλήνων μετὰ τοῦ υἱοῦ τοῦ τελευταίου ἀχθοφόρου συνυπηρετοῦντας τὴν πατρίδα. Ἐὰν δὲν ὑπηρέτει ὁ Κανακάρης μετὰ τοῦ υἱοῦ τοῦ ἀχθοφόρου καὶ ὁ Ζαΐμης μετὰ τοῦ ἐσχάτου πολίτου καὶ ὁ Μιαούλης μετὰ τοῦ Κανάρη δὲν ἤθελον λύσει τὰ δεσμὰ τῆς δουλείας. Κάτω ἡ ἀντικατάστασις, κάτω τὰ προνόμια, κάτω ἡ ἀνισότης.

§95ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Κύριοι, λαμβάνω τὸν λόγον, διότι βλέπω ἐπεκτεινομένην τὴν ἰδέαν τῆς ἀντικαταστάσεως, ἥτις ἀναγράφεται ἐν τῷ νομοσχεδίῳ. Κύριοι ἀντιπρόσωποι, καὶ ἡμεῖς αἰσθανόμεθα τοὺς ἰδίους παλμοὺς καὶ δὲν ἐπιτρέπομεν νὰ παρεξηγοῦν τοὺς παλμοὺς αὐτούς. Ἐὰν ἐπρόκειτο περὶ τοῦ συστήματος τῆς ἀντικαταστάσεως, τὸ ὁποῖον διεῖπε μέχρι τοῦδε τὸν στρατὸν, θὰ ἤμην καὶ ἐγὼ σύμφωνος περὶ αὐτοῦ· ὅμως δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἔλθῃ ἀντίῤῥησις στηριζομένη εἰς τὴν λογικὴν καὶ τὸ συμφέρον τοῦ στρατοῦ, διότι κατὰ τὸν νόμον, ὁ ἔφεδρος πρέπει νὰ ἀντικατασταθῇ δι’ ἐφέδρου μὴ λαχόντος κλήρου καὶ καταγομένου ἐκ τοῦ αὐτοῦ δήμου. Πιστεύω, ὅτι αὐτὸ δὲν βλάπτει, οὔτε τὰ ἄτομα, οὔτε τὴν ἐλευθερίαν, οὔτε τοὺς παλμούς. Δὲν ἐξεύρω τί φρονοῦν οἱ Κεφαλλῆνες, ἀλλὰ δὲν τοὺς ἀδικῶ, φαίνεται ὅμως, ὅτι ἔλαβον κακὰς πληροφορίας, διότι ἐδῶ πρόκειται ἕνας ἔφεδρος ν’ ἀντικαταστήσῃ ἄλλον τοῦ αὐτοῦ τόπου.

§96ΡΩΜΑΙΟΣ. Θέλετε νὰ τὸ καλύψετε μὲ αὐτὸν τὸν τρόπον, διὰ τοῦτο εἶναι ἀνάγκη νὰ ἐξηγηθῇ σαφέστερα, διότι ἐγὼ αὐτὴν τὴν ἐξήγησιν δὲν τὴν παραδέχομαι.

§97ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Πρέπει νὰ μάθῃ ἡ Ἑλλάς, ὅτι ἡ ἀντικατάστασις ἐπιτρέπεται διὰ τὸν ἴδιον τόπον καὶ διὰ τὸν ἴδιον κατάλογον.

§98ΡΩΜΑΙΟΣ. Δὲν εἶναι ἀντικατάστασις αὐτή;

§99ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Καὶ ὅτι ἡ τοιαύτη ἀντικατάστασις ὄχι μόνον δὲν ὑπηρετεῖ τὸν πλοῦτον, ἀλλὰ μᾶλλον τὴν πτωχίαν καὶ δὲν παραβλάπτει διόλου τὸν στρατὸν, καθόσον ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος θὰ ἀντικατασταθῇ ἐν τῷ στρατῷ ὑπὸ τοῦ ἐφέδρου ὑπόκειται εἰς τὰς λοιπὰς ὑποχρεώσεις, θὰ ἀσκηθῇ ὡς ἐθνοφύλαξ (θόρυβος).

§100ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Κύριοι, σᾶς εἶπον καὶ προχθὲς καὶ σήμερον σᾶς λέγω, ὅτι δὲν πρόκειται νὰ διοργανώσωμεν τὸν στρατόν· ἐλάβομεν ἓν μέτρον προσωρινὸν, σκοπὸν ἔχον τὴν συγκρότησιν τῆς δυνάμεως αὐτῆς ὅσον τὸ δυνατὸν ταχύτερον. Τὰ λαβόντα χώραν καὶ ἄλλαι τινὲς περιστάσεις μᾶς ἔκαμαν νὰ ὑποθέσωμεν, ὅτι τοιουτοτρόπως ἠθέλαμεν εὐκολύνει τὸ ἔργον μας, καὶ διὰ τοῦτο ἐπροσθέσαμεν αὐτὴν τὴν διάταξιν ὅπως εὐκολύνωμεν τὸ ἔργον αὐτὸ, καὶ ὅπως δυνηθῶμεν νὰ ἐπιτύχωμεν ταχύτερον τὸν σκοπὸν αὐτὸν περὶ τοῦ ὁποίου πρόκειται. Ἐὰν ὅμως σεῖς εὑρίσκετε, ὅτι αὐτὸ δὲν εἶναι ὀρθὸν, οὔτε κατάλληλον, οὔτε ἀναγκαῖον, ἡμεῖς δὲν ἔχομεν καμμίαν δυσκολίαν νὰ δεχθῶμεν τὴν ἀπάλειψιν· ἄλλον σκοπὸν δὲν εἴχομεν παρὰ μόνον αὐτόν.

§101ΤΙΝΕΣ. Κάτω λοιπὸν ἡ ἀντικατάστασις.

§102Δ. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Εἶμαι κατὰ τῆς ἀντικαταστάσεως καὶ ἀδιαφορῶ ὁποῖος θὰ ἐξαιρεθῇ καὶ ὁποῖος θὰ ὑπάγῃ· λέγω μόνον τοῦτο, μὴν εἰσαγάγητε τὴν δυσπιστίαν, ἐὰν θέλετε νὰ κάμετε σπουδαῖα ἔργα.

§103ΣΕΡΒΟΣ. Δὲν προτίθεμαι νὰ φέρω ἀντίκρουσιν, ζητῶ μόνον νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν μία ἄλλη τροπολογία εἰς ἓν ἄλλο ἐδάφιον. Κατὰ τὸν νόμον περὶ ἐφεδρείας, οἱ ἀνίκανοι δικάζονται ἀπὸ τὸ ὑγειονομικὸν συμβούλιον ἐν τῷ στρατοπέδῳ· τώρα ὅπου δὲν θὰ γείνουν στρατόπεδα, διότι ἡ ἐκγύμνασις θὰ γείνῃ ἐν ταῖς ἐπαρχίαις, πρέπει νὰ συστήσωμεν ἐπιτροπάς. Διὰ νὰ διευκολύνω λοιπὸν τὸ πρᾶγμα ἔλαβον μίαν ἐπιτροπὴν παραπλησίαν ἐκείνης τὴν ὁποίαν φέρει τὸ νομοσχέδιον περὶ ἐθνοφυλακῆς, δηλαδὴ τὸν προϊστάμενον τῆς διοικητικῆς ἀρχῆς, τῆς στρατιωτικῆς ἀρχῆς καὶ τὸν πρωτοδίκην. Τώρα ὑπάρχει ἓν ἄλλο. Ὁ νομάρχης εἰσήγαγεν ἄνδρας 80 ἐτῶν εἰς τοὺς καταλόγους, ποῖον δικαίωμα ἔχουν παραπόνου οὗτοι;

§104ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Αὐτὸ ἀφίνεται εἰς τὴν ἐκτέλεσιν.

§105ΣΕΡΒΟΣ. Ἐπομένως ἐπρότεινα ἐγὼ, αὐτὴ ἡ ἐπιτροπὴ νὰ δικάζῃ, ὄχι μόνον περὶ τῆς ἀνικανότητος, ἀλλὰ καὶ περὶ τῶν ἄλλων ἀπαλλαγῶν καὶ ἐξαιρέσεων. Αὐτὴ εἶναι μία ἀναγκαία διάταξις, διότι ἄνευ αὐτῆς ὅλοι οἱ καταχωρημένοι εἰς τοὺς καταλόγους πρέπει νὰ ὑπηρετήσουν· διότι ποῖος θὰ τοὺς ἀπαλλάξῃ;

§106Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Αὐτὸ ἀφορᾷ τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ νόμου.

§107Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Δι’ αὐτὴν τὴν ἐπιτροπὴν ὑπέβαλα ἕνα νόμον διὰ τοῦ ὁποίου ζητῶ τὴν κατάργησιν τοῦ στρατολογικοῦ συμβουλίου, διότι κατέστησαν μάστιγες τῆς κοινωνίας. Ἐσεῖς ζητεῖτε νὰ ἦναι ὁ ἔπαρχος, νὰ ἦναι ὁ ἀ. εἰρηνοδικιακὸς πάρεδρος καὶ ἕνας ἀξιωματικὸς καὶ ἕνας στρατιωτικὸς ἰατρός. Πρῶτον δὲν ἔχομεν τόσους στρατιωτικοὺς ἰατροὺς, ἑπομένως δὲν εἶναι ἐφαρμοστέα κατὰ τοῦτο ἡ διάταξις.

§108ΣΕΡΒΟΣ. Καὶ ὅμως εἶναι ἡ ἰδία ἐπιτροπὴ τὴν ὁποίαν ἐψηφίσατε χθές.

§109Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἐγὼ ἐψήφισα, κύριε Σέρβε, τὸν νόμον περὶ ἐθνοφυλακῆς χωρὶς νὰ τὸν ἴδω, διότι ἔχω πεποίθησιν ὅτι δὲν θὰ ἐφαρμοσθῇ· ἀλλ’ ἐδῶ πρόκειται περὶ στρατοῦ. Ἠξεύρετε τί συμβαίνουν εἰς τὰ περισσότερα μέρη; Ἐγὼ, κύριε Σέρβε, ἐνόησα καὶ ἐννοῶ ὅτι πρέπει νὰ ὑποστῶμεν ὅλοι τὰ βάρη, καὶ σεῖς θέλετε νὰ τὰ ὑποστῇ μία τάξις.

§110ΣΕΡΒΟΣ. Ἐσεῖς κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον θέλετε νὰ στείλετε εἰς τὸν πόλεμον ἀνθρώπους 100 ἐτῶν· διότι ποῖος θὰ τοὺς ἐξαιρέσῃ;

§111Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Θέλω ἐπιτροπὴν εἰς τὴν ὁποίαν νὰ ἔχω ὅλας τὰς ἐγγυήσεις, ἂς γείνῃ καὶ μεταβατική.

§112ΣΕΡΒΟΣ. Κύριε ὑπουργὲ τῶν Ἐσωτερικῶν, ὑπάρχει ἐν τῷ νόμῳ ποῖος θὰ δικάσῃ ἐπὶ ἀνικανοτήτων· ἀλλὰ παρουσιάζεται ἕνας ἄνθρωπος 100 ἐτῶν, ποῖος θὰ τὸν ἐξαιρέσῃ;

§113ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Εἴχομεν εἰπεῖ εἰς τὴν παρελθοῦσαν συνεδρίασιν, διὰ νὰ μὴ κατασταθῶσι καὶ πάλιν ἀμφισβητήσιμοι οἱ κατάλογοι οἱ ὁποῖοι ἐκηρύχθησαν ὁριστικοὶ, καὶ οἱ ὁποῖοι θὰ εἶναι πάλιν ἀμφισβητήσιμοι ἂν εἰσάξωμεν διατάξεις τοιαύτας, διὰ τοῦτο εἴπομεν ν’ ἀφήσωμεν εἰς τὴν ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν τὴν ἐκτίμησιν αὐτοῦ τοῦ μέτρου καὶ καθόσον παρουσιάζονται ἄνθρωποι ἔχοντες ἡλικίαν 40 καὶ 50 ἐτῶν νὰ μὴ τοὺς δέχωνται εἰς τὴν ὑπηρεσίαν.

§114ΣΕΡΒΟΣ. Νὰ σημειωθῇ εἰς τὰ πρακτικά.

§115ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἀλλὰ νὰ μὴ καθιερώσωμεν διάταξιν τοιαύτην, διότι τότε τὸ πᾶν καταστρέφομεν.

§116ΣΕΡΒΟΣ. Αὔριον εἰμπορεῖ τις νὰ εἰπῇ ὅτι εἶναι ὁριστικὸς ὁ κατάλογος, καὶ δι’ αὐτὸ νὰ σημειωθῇ εἰς τὰ πρακτικά.

§117ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Νὰ σημειωθῇ εἰς τὰ πρακτικὰ ὅτι κατὰ τὴν ἐκτέλεσιν οἱ παρουσιαζόμενοι καὶ ἔχοντες ἡλικίαν ἀνωτέραν καταφανῶς θέλουν ἀποπέμπεσθαι.

§118ΚΟΡΩΝΑΙΟΣ. Πρέπει νὰ προσδιορισθῇ καὶ ποῖος θὰ ὁρίζῃ τὴν ἡλικίαν αὐτήν.

§119ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Κατά τινα πρότασιν, ἥτις ὑπάρχει εἰς τὴν Βουλὴν, πρόκειται νὰ κανονίσωμεν τὸ ζήτημα τοῦτο, ἑπομένως ἡ ἰδία ἐπιτροπὴ θ’ ἀποφασίσῃ.

§120ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Λυποῦμαι ὅτι ἡ Κυβέρνησις ὑπεχώρησεν εἰς τὸ τελευταῖον ἐδάφιον, εὔχομαι ἵνα μὴ ἡ ὑποχώρησις παραγάγῃ δυσκολίας καὶ παρεμποδίσῃ τὴν ταχεῖαν συγκρότησιν τῆς δυνάμεως.

§121ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀπάλειψιν τῆς 6 παραγράφου τοῦ 11 ἄρθρου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται ὀλίγοι).

§122ΤΙΝΕΣ. Ἀπεῤῥίφθη (θόρυβος). Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§123ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ ἀντίστροφον. Οἱ μὴ παραδεχόμενοι τὴν ἀπάλειψιν τῆς 5 παραγράφου τοῦ ἄρθρου 11 παρακαλῶ νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη ν’ ἀπαλειφθῇ.

§124ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον, ὅπως ἔχει, παρακαλῶ νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἀναγινώσκεται τὸ ἄρθρον 12.

§125ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 12 παρακαλῶ νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἀναγινώσκεται τὸ ἄρθρον 13.

§126Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἐφιστῶ τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως εἰς τοῦτο, ὅτι οἱ μισθοὶ εἶναι δυσανάλογοι· ἐὰν τὸ ἐγκρίνῃ, ἂς τὸ ψηφίσωμεν. Παρατηρῶ ὅμως εἰς τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, ὅτι πρέπει νὰ λάβῃ πρόνοιαν περὶ τροφῆς καὶ ἐνδυμασίας ἐκ τῆς καταθέσεως, διότι σήμερον ὅπως ἔχουν τὰ τῶν ἐφέδρων εἶναι γυμνοὶ καὶ ἀνυπόδητοι, διότι τὸν μισθόν των τὸν στέλλουν εἰς τὰς οἰκογενείας των· αὗται εἶναι αἱ παρατηρήσεις τὰς ὁποίας κάμω. Ἐγένετο παραδεκτὸν τὸ ἄρθρον 13. Ἐπίσης ἐγένοντο παραδεκτὰ ἄνευ ἀντιῤῥήσεως τὰ ἄρθρα 14, 15 καὶ 16. Ἀναγινώσκεται τὸ ἄρθρον 17.

§127ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Ῥικάκης ἐπιμένει εἰς τὴν τροπολογίαν του;

§128ΡΙΚΑΚΗΣ. Μάλιστα. Ἐγώ, κύριοι, τὰ νομοσχέδια αὐτὰ ἀντὶ νὰ τὰ ὀνομάσω νομοσχέδια προπαρασκευῆς τὰ ὀνομάζω συντάξεως στρατιωτικῆς. Ἐὰν λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν τὰ νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα μέχρι τοῦδε ἐψηφίσαμεν, καὶ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ψηφίζομεν, θὰ ἴδωμεν ὅτι δὲν ἀποβλέπουν εἰς τίποτε ἄλλο παρὰ εἰς τὸ νὰ συνταχθῶμεν στρατιωτικῶς· ὅ,τι δὲν ἐπράξαμεν ἐπὶ ὁλόκληρον 40ετίαν, τοῦτο ὀφείλομεν νὰ πράξωμεν ἤδη, διότι αἱ σοβαραὶ περιστάσεις προκαλοῦν τὴν συμπλήρωσιν αὐτήν, διὰ τοῦτο δὲν ἔχει κανεὶς τὸ δικαίωμα νὰ μᾶς ἐρωτήσῃ, διατί ὅ,τι πρὸ καιροῦ ἔπρεπε νὰ κάμετε ζητεῖτε νὰ τὸ κάμετε σήμερον. Λοιπόν, ὅταν τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ ἀποβλέπει εἰς τὴν στρατιωτικὴν σύνταξιν τοῦ τόπου, νομίζω ὅτι δὲν δυνάμεθα νὰ φθάσωμεν εἰς τὸ ἔκτακτον αὐτὸ μέτρον διὰ διατάξεων, αἵτινες ἀντίκεινται εἰς τὸ γράμμα τοῦ Συντάγματος. Ἡ πρότασις τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου κυρίου Πετιμεζᾶ τί λέγει; δίδω εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὸ δικαίωμα νὰ προσδιορίσῃ τὴν δύναμιν τοῦ στρατοῦ κατὰ τὰς ἀνάγκας. Τί εἴπομεν ἡμεῖς; ὅτι ἡ πρότασις αὕτη ἀντίκειται εἰς τὴν διάταξιν τοῦ Συντάγματος, διότι ἡ στρατιωτικὴ δύναμις ὀφείλει νὰ ψηφίζεται κατ’ ἔτος ἀπὸ τὴν Βουλήν. Τὸ ἄρθρον 17 τί λέγει; (ἀναγινώσκει). Αὐτὸ τὸ ἀποκρούω διὰ τὸν αὐτὸν λόγον, διὰ τὸν ὁποῖον καὶ ἡ Κυβέρνησις καὶ ἡ Βουλὴ ἀπέκρουσε τὴν πρότασιν τοῦ κ. Σ. Πετιμεζᾶ. Πῶς θέλετε σήμερον νὰ παραδεχθῶμεν αὐτό, ἀφοῦ δὲν παρεδέχθημεν τὴν πρότασιν τοῦ κ. Πετιμεζᾶ ὡς ἐναντίαν τοῦ Συντάγματος; Θὰ μᾶς εἴπωσιν, ἕνεκα τῶν ἐκτάκτων μέτρων. Ἀλλὰ πρῶτον τὸ Σύνταγμα δὲν κάμνει λόγον, δεύτερον, κύριοι, ἐὰν ἐπέλθουν περιστάσεις τοιαῦται, θὰ ἔχωμεν ἀνάγκην καὶ ἄλλων μέτρων, τὰ ὁποῖα τὸ ἔθνος θὰ τὰ ἀποφασίσῃ, καὶ δὲν βλέπω τὸν λόγον νὰ μὴ ᾖναι παροῦσα ἡ Βουλὴ νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν ἐκεῖνα τὰ μέτρα, καὶ ἕνεκα τούτων ἐπιμένω εἰς τὴν πρότασίν μου.

§129ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὴν πρότασιν τοῦ κ. Ῥικάκη τὴν ἔχετε ὑπ’ ὄψιν. Οἱ παραδεχόμενοι λοιπὸν τὴν πρότασιν τοῦ κ. Ῥικάκη παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον, ὅπως ἔχει, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἀναγινώσκεται τὸ ἄρθρον 18.

§130ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ῥικάκης προτείνει νὰ προστεθοῦν αἱ λέξεις «ἐπὶ πενταετίαν».

§131ΦΙΛΗΜΩΝ. Θὰ προτείνω μίαν ἐρώτησιν εἰς τὸν ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν· ἡ ἐρώτησις δὲ αὕτη θὰ καθαρίσῃ τὸ ζήτημα, αὕτη δὲ στηρίζεται εἰς τὴν ἐξήγησιν, τὴν ὁποίαν ἔδωκεν ὁ κ. ὑπουργὸς εἰς ἄλλην συνεδρίασιν. Ὁ κύριος ὑπουργὸς εἶπεν ὅτι εἶναι ἀνάγκη οἱ ἀξιωματικοὶ τοῦ Ἑλληνικοῦ στρατοῦ νὰ λάβουν τὸ βερνίκι τὸ ὁποῖον τοὺς λείπει καὶ καθαρισθῇ καὶ ὁ οἰκονομικὸς κλάδος, ἐν γένει δὲ μορφωθῇ ὁ στρατός, καὶ ἕνεκα τούτου θεωρεῖ ἀπαραίτητον τὴν πρόσκλησιν ξένων ἀξιωματικῶν. Ἐρωτῶ, τὸ ἄρθρον αὐτὸ ἐννοεῖ ὅτι ἔσονται ἁπλοῖ προγυμνασταὶ ἢ θέλουσι καταλάβει θέσιν ἐνεργὸν ἐν τῷ στρατῷ; Ἐὰν τὸ πρῶτον, δὲν ἔχω παρὰ κατὰ τύπους νὰ πολεμήσω τὸ ἄρθρον, ἐὰν δὲ τὸ δεύτερον θὰ πολεμήσω τὸ ἄρθρον καὶ κατ’ οὐσίαν καὶ κατὰ τύπους.

§132ΖΙΜΒΡΑΚΑΚΗΣ. Ἴσως αἱ διατάξεις τοῦ ἄρθρου αὐτοῦ δὲν εἶναι τόσον σαφεῖς ὅσον ἔδει· ἔρχομαι λοιπόν, ὡς ἁρμόδιος ὑπουργὸς νὰ δώσω τὰς δεούσας ἐξηγήσεις. Ὅταν λέγωμεν ὀργανωτὰς τοῦ στρατοῦ, λέγομεν διδασκάλους. Ἐρωτῶ ὅλους τοὺς στρατιωτικοὺς τοὺς ἐν τῇ Βουλῇ νὰ μοὶ εἴπουν, ἐὰν δὲν ἔχῃ τὴν πολιτογράφησιν ὁ ξένος αὐτὸς ἀξιωματικὸς τὸν ὁποῖον θεωροῦμεν ἀναγκαῖον νὰ ἔλθῃ, ἐὰν δὲν ἔχῃ τὴν διοίκησιν καὶ εἶσθε ὑμεῖς, κ. Κορωναῖε, ὑπὸ τὰς διαταγάς του, θὰ τὸν ὑπακούετε;

§133ΚΟΡΩΝΑΙΟΣ. Θὰ δώσω τὴν ἀπάντησιν.

§134ΖΙΜΒΡΑΚΑΚΗΣ. Ἐὰν εἶσθε διοικητὴς ἑνὸς σώματος καὶ σᾶς εἴπει, τὸ πρᾶγμα αὐτὸ θὰ γείνῃ κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον καὶ σεῖς τοῦ γυρίσετε ταῖς πλάταις ἢ τὸν ὑβρίσετε, εἰμπορεῖ νὰ σᾶς ἐνάξῃ εἰς τὸ στρατιωτικὸν συμβούλιον; Ὄχι. Ἄρα τὸν θέλετε διδάσκαλον νὰ ἔλθῃ ἀπὸ τῆς ἕδρας νὰ σᾶς εἴπῃ ὅτι αὐτὸ γίνεται κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον, καὶ ἂν σεῖς τὸ ἐφαρμώσητε ἢ ὄχι μένει εἰς τὴν θέλησίν σας. Δι’ αὐτὸν τὸν λόγον εἶπα ὅπως καὶ ἄλλοτε ἐγένετο ἦλθον ἐδῶ ἄνθρωποι ξένοι, οἱ ὁποῖοι ὠργάνωσαν τὸν στρατόν, ἀλλὰ εἶχον καὶ τὴν διοίκησιν, τὸ αὐτὸ θὰ συμβῇ καὶ τώρα.

§135Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Δὲν ὑπῆρχε καὶ τὸν ἔφτιασαν.

§136ΖΙΜΒΡΑΚΑΚΗΣ. Τὸ αὐτὸ ἐγένετο, εἴμεθα μαθηταὶ καὶ ἤρχετο ὁ στρατιωτικὸς καὶ ἐφέραμεν ὅπλα καὶ ἐκτελούσαμεν τὰς διαταγὰς αὐτοῦ. Ἀλλὰ ἡ διαφορὰ εἶναι αὕτη ὅτι ἡ ἰδέα μου ἀφορᾷ ὁμαλὰς περιστάσεις, ὅτι θὰ ὑπάρχῃ καιρὸς ἥσυχος καὶ ὅτι θὰ δυνηθῶμεν νὰ διδάξωμεν εἰς τὸν στρατὸν αὐτὰ τὰ πράγματα τῶν ὁποίων ἔχει ἀνάγκην· ἐὰν ὅμως ἔχωμεν τὸ ἀνώμαλον, τότε βεβαίως ὁ ἀπαιτούμενος καιρὸς δὲν ὑπάρχει.

§137Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Τότε νὰ ἔλθῃ εἰδικὸν νομοσχέδιον.

§138ΠΟΛΛΟΙ. Αὔριον.

§139ΑΘ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Πέντε λεπτὰ ἀκόμη θὰ καθήσητε, διότι κατ’ αὐτὸν τρόπον τὸν παρελύσατε καὶ εἰς τὴν Συνέλευσιν τὸν στρατόν.

§140ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ἐσεῖς τὸν παρελύσατε.

§141ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Πέντε λεπτὰ θὰ ὁμιλήσω, δὲν κατέφυγον εἰς βιβλία, θὰ ὁμιλήσω μὲ τὰ πράγματα. Οὐδεὶς προσβάλλει τὸν στρατόν, διότι προσβάλλει τὸν ἑαυτόν του· ἀλλ’ ὁποία εἶναι ἡ θέσις τοῦ στρατοῦ πρέπει νὰ τὸ ὁμολογήσωμεν, διότι αὐτὸ καὶ μόνον θὰ τὸν σώσῃ. Ὅταν ὁ στρατὸς δὲν ἔχει τὰς ἀπαιτουμένας γνώσεις καὶ τὴν ἀπαιτουμένην πειθαρχίαν, δὲν εἶναι τακτικὸς στρατός.

§142Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Δὲν ἔχει τὰς ἀπαιτουμένας γνώσεις εἶναι κατηγορία, ἔχομεν διπλώματα.

§143Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Μὴ διακόπτετε. Ἐγὼ εἶμαι ἀντιπρόσωπος καὶ δὲν φοβοῦμαι τὰ διπλώματά σου, θὰ ἐκπληρώσω τὸ καθῆκόν μου κατὰ πεποίθησιν καὶ κατὰ συνείδησιν. Λοιπὸν λέγω, ὅτι οὕτως καὶ κατὰ τὴν Συνέλευσιν ἐφέρθημεν ὅλως διόλου ἀτόπως πρὸς ζημίαν τοῦ στρατοῦ, καὶ ὅλοι οἱ ἀξιωματικοὶ οἱ εὐπαίδευτοι, οἱ εὖ φρονοῦντες, οἱ ἀγαπῶντες πράγματι τὸν στρατόν, ἀνομολογοῦν σήμερον τὸ σφάλμα τῆς ἐποχῆς ἐκείνης. Κύριοι, δὲν εἶναι ἀμφιβολία, ὅτι τὸ Τουρκικὸν κράτος εἶναι ἰσχυρότερον πρὸ 50 ἐτῶν, παρ’ ὅτι εἶναι σήμερον, καὶ ὑλικῶς καὶ ἠθικῶς· καὶ τὸ Τουρκικὸν κράτος ἔχει ἐν τῷ στρατῷ τὴν ἀταξίαν, τὴν ἀπείθειαν, δὲν ἠδυνήθη νὰ ἀντιμετωπίσῃ τὴν ἑλληνικὴν ἐπανάστασιν, ἐδέησε νὰ προσφύγῃ εἰς τὴν τάξιν εἰς τὸν Μεχμὲτ Ἀλῆν, ὅπως ἀποστείλῃ τακτικὸν στρατὸν ὑπὸ τὸν υἱόν του νὰ δαμάσῃ τὴν ἐπανάστασιν. Καὶ καθ’ ἣν ἐποχὴν ἐγένετο ὁ πόλεμος εὑρέθη εἰς τὴν ἀνάγκην ἡ Τουρκία νὰ κατασφάξῃ τὸ ἄτακτον στοιχεῖον κατὰ τὰ 1826 ἐντὸς τῆς Κωνσταντινουπόλεως. Σήμερον δὲ ἡ Τουρκία καταπεσοῦσα καὶ ἠθικῶς καὶ ὑλικῶς, βλέπετε ποίας δυνάμεις ἀντιτάσσει ἀπὸ Ἀδρεία μέχρι τοῦ Ἰνδικοῦ. Ποῖοι εἶναι ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι διοικοῦσι τὸν τακτικὸν στρατὸν τῆς Τουρκίας; δηλ. πρὸ πάντων τὸν τακτικὸν τουρκικὸν στρατόν;

§144ΚΟΡΩΝΑΙΟΣ. Παραβάλλατε δύω ἔθνη....

§145Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἔχετε ὑπομονὴν, μὴ μὲ διακόπτετε.

§146ΚΟΡΩΝΑΙΟΣ. Δὲν συνειθίζω νὰ διακόπτω, σᾶς λέγω ὅμως, νὰ παραβάλλετε μὲ ἓν ἄλλο ἔθνος.

§147Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Προσβάλλετε, λέγουν, τοὺς Ἕλληνας ἀξιωματικούς, προσβάλλετε τὸν ἑλληνικὸν στρατόν! Ὄχι, δὲν τὸν προσβάλλομεν, ἀπ’ ἐναντίας σήμερον διὰ τῆς προτάσεως αὐτῆς ἡμεῖς ἀναγνωρίζομεν ὅτι κακῶς ἔχει εἰς τὸ παρελθόν, καὶ ὅτι πρέπει νὰ ὀργανισθῇ. Ἀπεμονώσαμεν, λέγει ὁ κ. Φιλήμων, τοὺς ἀνωτέρους ἀξιωματικοὺς τῆς Ἑλλάδος· ἐγένοντο τόσοι πόλεμοι, ἀπεστάλησαν ἀπὸ τὴν ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν ὅπως παρασταθῶσιν εἰς τὸ πεδίον τῆς μάχης; Ὄχι. Τὸν ἀπεμονώσαμεν· καὶ εἰς ποίους εἶναι ἡ ἔλλειψις λέγει εἰς τοὺς πολιτικούς. Ἀλλ’ ἐπειδὴ δὲν ἐκάμαμεν τοῦτο, ἔχομεν ἀνάγκην νὰ τὸ διδαχθῶμεν· ἑπομένως αὐτὸ τὸ ἴδιον ἐπιχείρημα κηρύττεται ὑπὲρ τοῦ ἄρθρου τοῦ νομοσχεδίου τοῦ κυβερνητικοῦ, διότι ἐλλείψαμεν ἀπὸ τὴν ἐκπλήρωσιν αὐτοῦ τοῦ καθήκοντος, καὶ τοῦτο λέγω χωρὶς νὰ κατηγορήσω οὐδένα ἐκ τῶν ἀξιωματικῶν· διότι οἱ ἀξιωματικοὶ βεβαίως δὲν γίνονται καὶ δὲν μορφώνονται περιδιαβάζοντες ἄνω καὶ κάτω, πρέπει νὰ τὸ διδαχθῶμεν ἤδη. Καὶ εἶναι μὲν ἀληθὲς, ὅτι ὁ Ἕλλην θὰ ὁμιλήσῃ εἰς τὴν καρδίαν τοῦ Ἕλληνος, ἀλλ’ ὅταν ἡ ἀνάγκη τὸ καλέσῃ νὰ γίνουν γέφυραι, καὶ ἄλλα στρατιωτικὰ ἔργα......

§148ΡΑΛΛΗΣ. Πολὺ μακρὰν ἐπῆγες (ἱλαρότης).

§149ΜΙΛΗΣΗΣ.........

§150Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Μείνετε ἥσυχος, δὲν διαταράττω τὰς φιλικὰς σχέσεις.

§151ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἐπειδὴ φαίνεται, ἐνομίσατε, ὅτι ἐγὼ ὡμίλησα, σᾶς παρακαλῶ νὰ μὲ εἴπετε ποῖαι εἶναι αἱ φιλικαὶ σχέσεις (θόρυβος).

§152Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἐγὼ λέγω, ὅτι σήμερον ἡ στρατιωτικὴ τέχνη κατέστη ἐπιστήμη θεωρητικὴ καὶ πρακτικὴ, καὶ πρέπει σήμερον ἕκαστος στρατὸς, ἕκαστον ἔθνος νὰ συμβιβάζῃ τὴν θεωρίαν μὲ τὴν πρᾶξιν. Ὁ ὀργανισμὸς τῶν ξένων δὲν εἶναι ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος διέπει τὰ τῆς πολιτείας. Καὶ ἐν τούτοις ποῦ εἶναι ἡ τάξις τὴν ὁποίαν ἔχομεν ἐν τῷ στρατῷ, εἶπεν ὁ προλαλήσας; Ὁ προλαλήσας λέγων, ὅτι δὲν ἔχομεν τάξιν εἰς τὸν στρατὸν, τὸ λέγει διὰ νὰ ὑποστηρίξῃ, ὅτι ξένοι ὀργανισμοὶ δὲν ὠφελοῦν τὸν τόπον.

§153ΦΙΛΗΜΩΝ. Δὲν εἶναι αὐτὸ τὸ πνεῦμά μου.

§154ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἄλλος εἶναι ὁ ὀργανισμὸς, καὶ ἄλλη ἡ διοίκησις.

§155Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Κάμετε πολὺ κακὰ νὰ μὲ διακόπτετε, δὲν σοῦ τὸ ἐπιτρέπω (πρὸς τὸν Μίλησην).

§156ΦΙΛΗΜΩΝ. Ἐγὼ δὲν σᾶς διέκοψα, εἶπον μόνον, ὅτι αἱ βάσεις τοῦ ὀργανισμοῦ δὲν εἶναι Ἑλληνικαὶ, καὶ τοῦτο τὸ ὀφείλομεν εἰς τοὺς ξένους.

§157Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Καὶ ἀπέτυχεν εἴπατε, καὶ ἰδοὺ τὰ ἀποτελέσματα τοῦ ὀργανισμοῦ αὐτοῦ, καὶ τὸ ἐσημείωσα αὐτό. Λέγω λοιπὸν ὅτι, ἐὰν ἀπέτυχεν, ἀπέτυχε διὰ τοὺς ἰδίους λόγους τοὺς ὁποίους εἴπατε, διότι ὁ τακτικὸς στρατὸς οὐδέποτε εἰς τὴν Ἑλλάδα ἠκολούθησε τὸν ὀργανισμόν. Ἀλλὰ καὶ ἂν ἀλλάξουν οἱ ὀργανισμοὶ, δὲν δύναταί ποτε ν’ ἀλλάξουν οἱ οὐσιαστικοὶ νόμοι τῆς πολιτείας· ἡ πρώτη βάσις εἶναι οἱ αὐστηροὶ πειθαρχικοὶ νόμοι, καὶ ἡμεῖς δὲν τοὺς ἔχομεν ἂς τὸ ὁμολογήσομεν, διότι ὅταν ἕνας ταγματάρχης τῶν Γενικῶν ἐπιτελῶν διὰ τῆς ὑπογραφῆς του ὑβρίζει τὸν ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, ἐννοεῖται, ὅτι εἰς τὸν τόπον ἐκεῖνον εἶναι λίαν χαλαρωμένη ἡ στρατιωτικὴ πειθαρχία, καὶ εἰς στρατὸν μὴ ἔχοντα αὐστηρὰν πειθαρχίαν δὲν πρέπει νὰ ἔχῃ τις καμμίαν πεποίθησιν.

§158Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Δὲν ἔγεινε κανὲν ἔγκλημα, καὶ διὰ τοῦτο ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν λίαν καλῶς ἐξετίμησε τὴν πρᾶξιν.

§159Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Δὲν ὁμιλῶ μὲ τὸ ἰδικόν σας κεφάλι, οὔτε μὲ τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, ἀλλὰ μὲ τὸ ἰδικόν μου.

§160ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Καταλαμβάνετε, κύριοι, ὅτι αἱ διακοπαὶ βλάπτουν.

§161Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Εἶναι, λέγει, ζητήματά τινα, ὁ κύριος Φιλήμων τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ λύωνται παμψηφὶ, καὶ τὰ ζητήματα ταῦτα δὲν λύονται παμψηφί. Ἀλλὰ ὑποθέσατε, ὅτι ὑπὲρ τῆς γνώμης τῆς ἰδικῆς μου καὶ τοῦ νομοσχεδίου εἶναι 80 καὶ ὑπὲρ τῶν ἀντιθέτων 50, τὸ ζήτημα δὲν πρέπει νὰ λυθῇ ὑπὲρ ἡμῶν, ἀλλ’ ὑπὲρ τῶν 50; ἀλλὰ διατί ἀφοῦ ἡ πλειονοψηφία εἶναι ὑπὲρ ἡμῶν; Πάντοτε θὰ δοθῇ μία λύσις, εἴτε ἡ μία, εἴτε ἡ ἄλλη· διατί λοιπὸν θὰ ᾖναι κακὴ ἡ γνώμη τῆς πλειονοψηφίας καὶ δὲν θὰ ᾖναι τῆς μειονοψηφίας;

§162ΦΙΛΗΜΩΝ. Ἕνα λόγον μοὶ ἐπιτρέπετε;

§163Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Τώρα θὰ ἀπαντήσω εἰς ὅλα, ἀφήσατέ με. Ὅταν πρόκειται νὰ ἐκλέξωμεν ἕνα Βασιλέα, ὑποθέσατε, ὅτι 100 χιλ. εἶναι ὑπὲρ τοῦ ἑνὸς καὶ 101 χιλ. ὑπὲρ τοῦ ἄλλου καὶ 99 χιλ. ὑπὲρ τῆς Δημοκρατίας· τί νὰ κάμωμεν τότε; οὔτε τὸν Βασιλέα τῆς πλειονοψηφίας, οὔτε τὸν Βασιλέα τῆς μειονοψηφίας, οὔτε τὴν Δημοκρατίαν πρέπει νὰ καθιδρύσωμεν; Τότε πῶς ἔχει τὴν ἀρχήν της ἡ πλειονοψηφία; ἡ πλειονοψηφία καὶ μιᾶς ψήφου ἔχει τὴν ἰσχύν της καὶ τὸ ἀπέδειξεν ἡ Δημοκρατία τῆς Ἀμερικῆς, καὶ τόσον σεβαστὴ εἶναι ἡ ψῆφος ὅσον καὶ αἱ 300, διότι ἐὰν αὐτὴν τὴν ἀρχὴν θέσατε εἰς ἀμφιβολίαν, τότε ψηφοφορία δὲν γίνεται. Ἀλλὰ θὰ ἔλθουν, λέγουν, ξένοι ἀξιωματικοὶ καὶ θὰ τοὺς βάλλωμεν νὰ διοικήσουν τὸν Ἑλληνικὸν στρατόν. Ἐὰν πρόκειται νὰ ἔλθουν νὰ ὀργανίσουν τὸν στρατὸν ἐν τακτικῇ καὶ ὁμαλῇ ἐποχῇ, ἂς ἔλθουν, ἀλλ’ ἐκτάκτως ὄχι. Τὴν δέχονται τὴν ἀρχὴν, ἀλλ’ εἰς τακτικὰ ἔργα καὶ εἰς τακτικὴν ἐποχήν· ἀλλ’ ἐγὼ λέγω, ὅτι ἀφοῦ ἅπαξ ἀναγνωρίζομεν, ὅτι πρέπει νὰ ἔλθουν ξένοι ἐν ὁμαλῇ καταστάσει πραγμάτων, ἀναγνωρίζομεν αὐτὴν τὴν ἀνάγκην, θὰ εἰπῇ, ὅτι τὴν ἀναγνωρίζομεν καὶ εἰς ἔκτακτον περίστασιν· ἀλλ’ αὐτοὶ λέγουν, ὅτι ἐπιτρέπεται καὶ δὲν ἐπιτρέπεται· εἰς αὐτὸ δὲ ἀπαντῶ ὅτι, ὅταν πρόκειται Κυβερνήσεις νὰ θέλωσιν ὑπὸ τὰς διαταγὰς αὐτῶν τὴν διοίκησιν θὰ σκεφθοῦν εἰς ποῖον θὰ ἐμπιστευθοῦν τὴν τύχην ὁλοκλήρου τῆς πατρίδος· καὶ ἐάν τις ξένος ἀξιωματικὸς συμπέσῃ νὰ ἔχῃ αἰσθήματα ἴσα πρὸς ἡμᾶς, τὴν στρατιωτικὴν δὲ ἀξίαν ἀνωτέραν τῶν παρ’ ἡμῖν, διατί νὰ μὴ ἀναλάβῃ τὴν διοίκησιν;

§164ΜΙΛΗΣΗΣ. Ὁ τοιοῦτος δὲν ἔρχεται εἰς τὴν Ἑλλάδα.

§165Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Μὴ λέγετε ὅ,τι θέλετε, κ. Μίληση, καὶ μὴ μὲ διακόπτετε· ἔχετε ἓν σύστημα ἀείποτε νὰ διακόπτετε, ταράττεσθε δὲ ὅταν σᾶς διακόπτουν· δὲν σοῦ ἐπιτρέπω νὰ μὲ διακόπτεις, διότι αὐτὸ ἀποδεικνύει, ὅτι δὲν εἶσαι κοινοβουλευτικὸς ἄνθρωπος.—Ὑποθέσατε λοιπὸν, ὅτι αὐτὸς ὁ ξένος, ὁ ὁποῖος ἦλθεν ἐδῶ καὶ ὠργάνισεν τὸν στρατὸν, ἠγωνίσθη περὶ τοῦ στρατοῦ, ἠγωνίσθη σφοδρῶς περὶ τοῦ ἔθνους, καὶ διὰ τὸν καλὸν ὀργανισμὸν τὸν ὁποῖον ἐπέφερεν εἰς τὸν στρατὸν καὶ διὰ τὰ αἰσθήματα τὰ ἑλληνικὰ, τὰ ὁποῖα ἔχει καὶ διὰ νὰ μὴ δυσαρεστήσω καὶ τὸν κ. Μίληση τοῦ ὁποίου τὸ αὐτὶ εἶναι πολὺ ὀξὺ καὶ ταράσσετε εὐκόλως, ἂς μὴ ᾖναι ἀνώτερος, ἀλλ’ ἂν συμπέσει νὰ ᾖναι ἕνας καλλίτερος ἀπὸ τοὺς ἰδικούς μας, διότι δύναται καὶ τοῦτο, τότε διατί νὰ μὴ ἐμπιστευθῶμεν εἰς αὐτόν; καὶ δὲν ὑπῆρξε ἐποχὴ καθ’ ἣν ξένος ἐδιοίκησεν τοὺς Ἕλληνας, ὁ γέρων Χάν;

§166ΦΙΛΗΜΩΝ. Δὲν ἦτο ξένος, ἦτο Ἕλλην.

§167Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Καὶ ὅλοι οἱ ἀξιωματικοὶ ἦσαν εὐχαριστημένοι καὶ ἐφείσθη περισσότερον τοῦ ἑλληνικοῦ αἵματος ἢ ὅσον ἡ μήτηρ τοῦ υἱοῦ της. Προσβάλλομεν, λέγουν, κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον τὸν ἑλληνικὸν στρατόν. Καὶ ποῖος τὸν προσβάλλει; Ὁ στρατὸς δὲν σύγκειται ἀπ’ ἀδελφοὺς, ἀπὸ ἐξαδέλφους ἀπὸ γονεῖς μας; Καὶ τίς ποτε θὰ θελήσῃ νὰ προσβάλλῃ τὸν ἑλληνικὸν στρατόν; καὶ τάχα αὐτὸς ὁ ξένος, ὁ ὁποῖος θὰ ἔλθῃ νὰ ὀργανίσῃ, θὰ ἦναι θεῖός μου καὶ θὰ μοῦ δώσῃ ῥουσφέτια καὶ διὰ τοῦτο τὸν ὑποστηρίζω;

§168Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἀμ’ δὲν θὰ ἔλθῃ;

§169Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Θὰ ψηφισθῇ ὁ νόμος καὶ θὰ ἔλθῃ.—Κηρύσσομαι λοιπὸν ὑπὲρ τοῦ ἄρθρου τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ, καὶ ὄχι μόνον δὲν τὸ θεωρῶ κακόν, ἀλλ’ ἀπεναντίας τὸ θεωρῶ ὡς ἄρθρον, τὸ ὁποῖον ἐξυπηρετεῖ τ’ ἀληθῆ συμφέροντα τοῦ στρατοῦ.

§170ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν παρακαλεῖ τὴν Βουλὴν, ἐὰν ἐγκρίνῃ, νὰ ἐγγραφῇ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν ἡ σύμβασις περὶ ἀτμοπλοίων· τὸ ἐγκρίνει ἡ Βουλή;

§171ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§172ΤΙΝΕΣ. Αὔριον ἡ ἐξακολούθησις.

§173ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διαλύεται ἡ συνεδρίασις. Ὥρᾳ 12 καὶ 20|60 μ. μ.