1877.06.07

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 15.

Τῆς 7ης Ἰουνίου 1877.

(Τρίτη)

Ὥρα 8 μ. μ.

Μετὰ τὴν ἐκφώνησιν τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου ἀνεγνώσθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως καὶ ἐπεκυρώθησαν.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀντικείμενον τῆς συνεδριάσεως πρῶτον εἶναι τὸ νομοσχέδιον περὶ προσωρινοῦ ὀργανισμοῦ εἰς πρώτην συζήτησιν, καὶ τὸ περὶ αὐξήσεως δυνάμεως τῶν ὁπλιτῶν τοῦ σώματος τῆς Χωροφυλακῆς ἐπίσης εἰς ά. συζήτησιν. Ἀλλὰ πρὸ τούτου ἔχομεν τὸν ἀπολογισμὸν τῶν ἐξόδων τῆς παρελθούσης συνόδου· ὁ ἀπολογισμὸς αὐτὸς ἐτυπώθη, διενεμήθη, καὶ εἶναι ὑπ’ ὄψιν τῆς Βουλῆς θέλω ζητήσει τὴν γνώμην τῆς Βουλῆς. Ἀναγινώσκεται ἡ ἔκθεσις τῆς ἐπὶ τοῦ λογιστικοῦ τῆς Βουλῆς ἐπιτροπῆς.

§2ΧΟΪΔΑΣ. Ἐν τῷ ἀπολογισμῷ φαίνεται ποσὸν χορηγηθὲν τοῖς κυρίοις Βουλευταῖς μεγαλείτερον τοῦ πρέποντος, διότι συμπεριλαμβάνεται εἰς τὸ ποσὸν τοῦτο τοῦ ἀπολογισμοῦ τὸ ποσὸν τὸ ὁποῖον δὲν ὤφειλε νὰ δοθῇ εἰς τοὺς κυρίους Βουλευτάς, οἵτινες ἢ ἦσαν ὑπουργοί, ἢ ἔχουν συντάξεις, ἢ μισθοδοσίας ἀνωτέρας.

§3ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ὡς γνωρίζω ἐγώ, ἡ σύνταξίς μου ἐκρατήθη.

§4ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Κατὰ τὸ παρελθὸν ἐγίνετο ἄλλως, ἀλλ’ ἤδη πληρόνεται εἰς τοὺς Βουλευτὰς ὁλόκληρον τὸ ποσόν, γίνεται δὲ ἡ κράτησις εἰς τὰ ἄλλα ταμεῖα.

§5ΧΟΪΔΑΣ. Ἐρώτησα διότι εἰς ἄλλας ἐποχὰς οὐχὶ πολὺ μακρὰν τῆς παρούσης, οἱ πολιτικοὶ συνταξιοῦχοι, οἱ ὑπουργοὶ καὶ ὅσοι λαμβάνουν ἄλλας μισθοδοσίας, ἐλάμβανον καὶ τὰ δύω ποσά.

§6ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Τώρα γίνεται κράτησις.

§7ΧΟΪΔΑΣ. Χαίρω διότι δὲν συμβαίνει ὅ,τι συνέβαινε εἰς τὸ παρελθὸν.....

§8ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἔκθεσιν τῆς ἐπιτροπῆς, ὅπως ἀνεγνώσθη, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται πλεῖστοι). Ηʹ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἡ λογιστικὴ ἐπιτροπὴ ὑπέβαλε τὸν προϋπολογισμὸν τῶν δαπανῶν τῆς Βουλῆς διὰ τὴν τρέχουσαν Σύνοδον· θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. Μεταβαίνομεν εἰς τὴν ά. συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου περὶ προσωρινοῦ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ· ἔχει τις τὸν λόγον ἐπὶ τῆς ἀρχῆς;

§9Γ. ΠΛΑΠΟΥΤΑΣ. Αἱ πληροφορίαι, τὰς ὁποίας χθὲς ἐζήτησα, παρακαλῶ νὰ προσαχθῶσι κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου.

§10ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὰς ἐζήτησα καὶ ὑποθέτω ἐντὸς τῆς ἡμέρας νὰ τὰς ἔχωμεν. — Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου.....

§11ΖΩΧΙΟΣ. Τὸν λόγον, κύριε Πρόεδρε.

§12ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁρίσατε.

§13ΖΩΧΙΟΣ. «Ἡ ἀλήθεια ἐλευθερώσῃ ἡμᾶς.» Εἶναι λόγια τοῦ Εὐαγγελίου· ὅπως δὲ ἀποφύγωμεν ἐρίζοντες, ἀπεφασίσθη νὰ πιστεύῃ καθεὶς κατὰ τὸ δοκοῦν αὐτῷ τὸ τί ἐστὶν ἀλήθεια. Πολλάκις δὲ καὶ ἐκ δύω ἀδελφῶν ὁ μὲν νομίζει τοῦτο ἀλήθειαν ὁ δὲ ἐκεῖνο. Ἐνδέχεται δὲ ὅ,τι ἐγὼ νομίζω ἀληθές, νὰ ᾖναι ψεῦδος, ἐπειδὴ ὅμως ἐγὼ δικαιοῦμαι νὰ νομίζω ἀληθὲς ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον νομίζω ὅτι εἶναι ἀληθές, καὶ μολονότι ἐνδέχεται νὰ ᾖναι ψεῦδος, θὰ εἴπω ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐγὼ νομίζω, ὅτι εἶναι ἀληθές. Ἀρχόμενος δὲ τοῦ λόγου ὀφείλω νὰ ἐπαινέσω τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, διότι ἀναβὰς τὸ βῆμα σᾶς εἶπεν· «Αὕτη εἶναι ἡ ἀληθὴς κατάστασις τοῦ στρατοῦ, καὶ σᾶς ἐξομολογοῦμαι διὰ ν’ ἀποφασίσετε ἐν γνώσει τοῦτο ἢ ἐκεῖνο.» Ἐπρόκειτο δὲ καὶ ἄλλοτε εἰς τὰς Ἀθήνας περὶ τῆς λεγομένης μεγάλης ἰδέας, καὶ ἡ μεγάλη ἰδέα ἦτον ἡ κατάκτησις τῆς μεγάλης Ἑλλάδος, τῆς Σικελίας, καὶ ἄλλων χωρῶν ἀπομεμακρυσμένων. Τότε δὲ ἔζη ὁ Νικίας, ὁ ὁποῖος εἶχεν ἐναντίαν γνώμην, ἀλλὰ δὲν ἐτόλμα νὰ τὴν εἴπῃ, διότι ἦτο δειλός· τί δὲ εἶπε; Παρέστησε πρὸς τοὺς Ἀθηναίους τὰς ἀνάγκας τῆς μεγάλης ἐκστρατείας καὶ τὰς πολλὰς καὶ μεγάλας δυσκολίας τοῦ ἐπιχειρήματος, διὰ ν’ ἀποφασίσουν ἐν γνώσει. Αὐτοὶ δὲ ἐπέμενον. Τὸ αὐτὸ δὲ ἔπραξε καὶ ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν. Σᾶς εἶπεν ὅτι αὐτὴ εἶναι ἡ κατάστασις τοῦ στρατοῦ· ἐὰν δὲ θέλετε ἐκστρατείας, χρειάζονται πολλά. Γνωρίζετε τὸν περιβόητον λόγον τοῦ Καίσαρος, ὅτε ἀπεφάσισε νὰ καταλάβῃ τὴν τῶν ὅλων ἡγεμονίαν· «ἀνεῤῥίφθω, εἶπεν, ἀνεῤῥίφθω κύβος.» Διατί; Διότι δὲν εὕρισκε λύσιν εἰς τὸ ζήτημά του. Τὸ ἀνεῤῥίφθω κύβος λέγεται καὶ εἰς τὴν Ἑλλάδα σήμερον. Καὶ νομίζω, ὅτι οἱ λέγοντες αὐτὸ κάπως ἔχουν δίκαιον. Διατί; τὸ ζήτημα ὅπως τίθεται δὲν λύεται, καὶ διὰ νὰ λυθῇ, πρέπει νὰ παραδεχθῇ τις τὴν ἑπομένην γνώμην, ἤτοι τὸ «ἀνεῤῥίφθω κύβος». Τὸ δὲ τελικὸν ἐξαγόμενον εἶναι, ὅτι ἐνδεχόμενον εἶναι νὰ καοῦν αἱ Ἀθῆναι. Αὐτὸ δὲ σημαίνουσιν αἱ λέξεις, «ἀνεῤῥίφθω κύβος», καὶ διὰ τοῦτο οἱ προφέροντες αὐτὰς εὑρίσκονται ἐν τῇ ἀληθείᾳ· διότι ζητοῦντες διὰ κενῶν λόγων παρασκευάς, δὲν ἔχετε τίποτε, εὐτυχῶς δὲ ἀπὸ τῶν νέων νομοσχεδίων ἡ λέξις παρασκευαὶ ἔλειψε. Τίς ὅμως ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ εἴπῃ «ἀνεῤῥίφθω κύβος»; Τὸ λέγουν αἱ ἐπαρχίαι; Τὸ λέγει ὁ Ἄλλος, ὁ ἡγούμενος τοῦ τόπου; ἰδοὺ ποῦ κεῖται τὸ ζήτημα· ἐὰν δὲ Αὐτὸς δὲν τὸ λέγῃ, τίς εἶναι ἐκεῖνος ὅστις θὰ τολμήσῃ νὰ τὸ εἴπῃ; Ἐὰν τὸ λέγουν αἱ ἐπαρχίαι, ἐὰν τὸ λέγῃ ὁ ἡγούμενος τοῦ τόπου, βεβαίως πρέπει νὰ ῥιφθῇ ὁ κύβος. Καὶ πρέπει νὰ ῥιφθῇ ὁ κύβος, διότι ὅλα τὰ νομοσχέδια ὅσα ἔφερον καὶ αἱ προηγούμεναι καὶ ἡ παροῦσα Κυβέρνησις παρουσιάζουν ζήτημα ἄλυτον. Διατί; Λείπει ὁ στρατός, λείπει ὁ στόλος, λείπουν τὰ χρήματα, λείπει πρὸ πάντων ὁ χρόνος, καὶ χωρὶς τοῦ χρόνου, οὔτε ὁ Θεὸς δὲν ἐπεχείρησε νὰ δημιουργήσῃ. Σεῖς δὲ εἶσθε ἰσχυρότεροι τοῦ Θεοῦ; Ἐὰν δύνασθε νὰ θαυματουργήσητε, πολὺ καλά. Ἐὰν δ’ ἐξετάσητε τὰ θαύματα τὰ Χριστιανικά, διαφέρουν ὅλως διόλου ἀπὸ τὰ Τουρκικά· σεῖς δὲ θέλετε νὰ θαυματουργήσητε ὡς Τοῦρκοι. Ἐχόρτασε πεντάκις χιλίους ὁ Χριστός, ἀλλ’ εἶχε πέντε ἄρτους καὶ δύω ἰχθῦς. Ἐπότισε τοὺς εἰς τὸν γάμον τὸν ἐν Κανᾷ κρασί, ἀλλ’ εἶχε νερόν· σεῖς δὲ χωρὶς ἄρτου καὶ χωρὶς ἰχθύων θέλετε νὰ χορτάσητε ὅλον τὸν κόσμον· τὸ καταλαμβάνετε αὐτὸ τὸ ζήτημα; Ἐγὼ δὲν δύναμαι νὰ σᾶς ἀποτρέψω. Ἀλλὰ λέγετε, δυνάμεθα νὰ ἐγκαταλείψωμεν τοὺς ἀδελφούς μας ἀπροστατεύτους; Λέγω, ὄχι. Ὑποθέσατε ὅτι πλησίον τοῦ οἴκου σας ἀκούετε ὅτι σφάζουν τοὺς κατοίκους, ὅτι τοὺς λῃστεύουν, σεῖς βεβαίως τότε πρέπει νὰ τρέξητε εἰς βοήθειάν των· ἀλλ’ ὅταν αὐτοὶ ῥοχαλίζουν, πῶς θὰ σᾶς ἔλθῃ εἰς τὸν νοῦν, ἐνῷ κοιμῶνται, κατὰ τὸ μεσονύκτιον, νὰ τρέξετε νὰ τοὺς προστατεύσητε; Δὲν θὰ σᾶς εἴπουν ὅτι εἶσθε τρελοὶ διὰ δέσιμον; Βεβαίως. Λέγει δὲ πρὸς τοῖς ἄλλοις ἡ Γραφὴ «Σὲ ἤθελον, σὲ προετίμων νὰ ἦσαι θερμὸς ἢ ψυχρός, σὺ δὲ εἶσαι χλιαρός, καὶ διὰ τοῦτο μοὶ φέρεις ἐμετόν.» Ἐὰν σᾶς ἐρωτήσουν, τί θέλετε; Θέλετε πόλεμον; Θὰ εἴπητε, οὔ. Θέλετε εἰρήνην; Θὰ εἴπητε, οὔ. Τί θέλετε λοιπόν; Μέχρι τῆς χθὲς εἴχομεν παρασκευάς, προπαρασκευάς, τώρα δὲ τὸ ζήτημα ἔλαβεν ἄλλην τροπήν. Τώρα λέγει ὁ ἀξιότιμος ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, λέγει ἡ Κυβέρνησις, (γνωρίζετε δὲ ὅτι ἔχομεν Κυβέρνησιν ἐκ πέντε πρωθυπουργῶν καὶ δύω ὑπουργῶν, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον ἡ Ἱστορία δὲν ἀναφέρει), σᾶς λέγει ἡ Κυβέρνησις ὅτι πρέπει νὰ παρασκευασθῶμεν σύμφωνα μὲ τὰς ἀνάγκας τῶν καιρῶν. Δὲν μοὶ λέγετε ποῖαι εἶναι αἱ ἀνάγκαι τῶν καιρῶν; Καὶ ἐνταῦθα ὀφείλω νὰ δώσω μίαν ἐξήγησιν, διότι ὁ κ. Κουμουνδοῦρος μᾶς εἶπεν ἄλλοτε, ἰδοὺ, κύριοι, ἐγὼ ἔχω ἓν φόρτωμα νομοσχεδίων, τὸ φόρτωμα δὲ αὐτὸ ἀποτελεῖ ἓν ὅλον ἐντελὲς, ἀπαιτεῖ δὲ ἢ νὰ ψηφίσῃ τις ὅλα αὐτὰ τὰ νομοσχέδια, ἢ τίποτε. Τώρα δὲ ἡ Κυβέρνησις ἡ ἑνιαία, ἡ παντοδύναμος, ἡ παντοκράτειρα μᾶς δεικνύει τὴν κεφαλὴν τοῦ Λεβιάθαν, ἀλλὰ ἡ οὐρά του ποῦ; (ἱλαρότης). Ἦλθεν ὁ ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν καὶ μᾶς ἔφερε νομοσχέδιον περὶ φορολογίας. Ἐγὼ δὲ ἀνέβην τὸ βῆμα καὶ τὸν ἠρώτησα, πρόκειται περὶ τῶν προπαρασκευῶν; Ὄχι, μοὶ εἶπεν, ἀπαραίτητον δὲ νομίζεται τὸ φορολογικὸν νομοσχέδιον, καὶ χωρὶς τῶν παρασκευῶν. Διατί; Διότι πρέπει νὰ ἰσοῤῥοπήσωμεν τὸν προϋπολογισμόν! Δὲν ἔχομεν ὅμως τὸ δικαίωμα καὶ νὰ ἐρωτήσωμεν τοὺς ὑπουργοὺς καὶ νὰ ἀπαιτήσωμεν λέγοντες, τί ἔχετε κατὰ νοῦν, τί διανοεῖσθε; Φέρετε ὅλα τὰ νομοσχέδιά σας νὰ τὰ ἐξετάσωμεν ἐν ὅλῳ, διὰ νὰ ἴδωμεν ἂν ὁ τόπος δύναται νὰ δεχθῇ ὅλον αὐτὸ τὸ βάρος. Ἐὰν δύναται, μάλιστα, ἐὰν δὲν δύναται, ὄχι. Ὁ ἀξιότιμος ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν, ὁ σεβαστὸς γέρων, δὲν εἶναι παρὼν, οὔτε πρέπει νὰ ἐρωτήσωμεν αὐτὸν, ἀλλ’ οἱ ἄλλοι ὑπουργοὶ πρέπει νὰ γνωρίζουν, καὶ διὰ τοῦτο τοὺς ἐρωτῶ. Θὰ φέρετε νομοσχέδια ναυτικά; Ἄκρα σιωπή!! (ἱλαρότης). Σημειωτέον δὲ ὅτι ὁ κ. Τρικούπης, ὁ ὁποῖος ἔχει ἓν εἰρηνικὸν ὑπουργεῖον, μᾶς ἔλεγε ἄλλοτε, φέρετε νομοσχέδια, φέρετε στρατιώτας καὶ πολλοὺς καὶ τακτικοὺς, φέρετε φόρους, ἐβίαζε δὲ τοὺς ἄλλους νὰ δεχθοῦν τὰς προτάσεις του, καὶ διὰ τοῦτο ἐσταύρωσε καὶ τὸν κ. Κουμουνδοῦρον καὶ τὸν κ. Δεληγιώργην, ἄλλως δὲ, ἔλεγε, δὲν δύναμαι νὰ ἦμαι μαζῆ σας. Τώρα ὅμως ἡ κατάστασις τῶν πραγμάτων φαίνεται αὐτῷ λεία. Νομίζω δὲ ὅτι ἔχομεν δίκαιον νὰ ἔχωμεν αὐτὴν τὴν ἀπαίτησιν μιμούμενοι τὸν ἀξιότιμον κύριον Τρικούπην, τὸν νῦν ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν, καὶ ἀκολουθοῦντες τὸ παράδειγμα τοῦ Κάτωνος τοῦ νεωτέρου, ὁ ὁποῖος, παῖς ὢν ἐπειθάρχει μὲν, ἀλλὰ ἔλεγεν εἰς τὸν παιδαγωγόν του, Διατί; Καὶ ἡμεῖς πρέπει νὰ πειθαρχήσωμεν, οἱ ὁποῖοι ἐδώσαμεν καὶ ἐπήραμεν νὰ τοὺς συναθροίσωμεν μαζῆ (ἱλαρότης), ἀλλ’ ἔχομεν τὸ δικαίωμα νὰ τοὺς ἐρωτήσωμεν, διατί. Εὐτυχῶς δὲ δὲν ὑπάρχει κανεὶς ἀπὸ τοὺς ὑπουργοὺς, ὅστις νὰ μὴ δύναται νὰ λαλήσῃ κάλλιον ἐμοῦ· ἀλλὰ σιωπὴ ἄκρα ἱλαρότης). Παρακαλῶ τοὺς κυρίους ὑπουργοὺς νὰ μοὶ εἴπωσιν ὅ,τι εἰς τὸν Κάτωνα ὁ παιδαγωγός του ἔλεγεν, ἐξηγῶν τὸ διατί. Καὶ διατὶ ἐπιμένω ἐρωτῶν; Ἐπιμένω, διότι ἂν μὲ ἐρωτήσουν οἱ ἐκλογεῖς μου, νὰ δύναμαι νὰ ἐξηγήσω πρὸς αὐτοὺς τὰς αἰτίας. Δὲν ἐρωτήσατε τοὺς ὑπουργοὺς διατὶ θὰ στρατολογήσουν 15,000 ἄνδρας; Διατὶ θὰ μᾶς πάρουν τὰ παιδιά μας; Ἢ τοὺς ἐρωτήσατε καὶ δὲν σᾶς ἀπήντησαν; Νομίζω, ὅτι δὲν ἔχομεν ἄδικον. Παρακαλῶ δὲ τοὺς κυρίους ὑπουργοὺς, τῶν ὁποίων ἡ γλῶσσα εἶναι δίστομος ῥομφαία, νὰ μᾶς εἴπουν τὸ διατί· πρὸς τοῖς ἄλλοις δὲ πόσα θὰ δαπανήσουν, καὶ πᾶν ἄλλο ἀναγόμενον εἰς τὰς παρασκευάς.

§14Θ. Α. ΖΑΪΜΗΣ (ὑπουργὸς Δικαιοσύνης). Θέλομεν ἀπαντήσει λίαν συντόμως εἰς τὴν ἀποταθεῖσαν πρὸς ἡμᾶς πρόσκλησιν τοῦ κ. Ζωχιοῦ, νὰ σᾶς εἴπωμεν τὸ διατί· τὸ διατὶ αὐτὸ εἶναι λίαν εὔκολον καὶ διὰ τοῦτο εἶπον, ὅτι συντόμως θέλομεν εἰπεῖ δύω λέξεις. Μετὰ τόσας συζητήσεις, αἱ ὁποῖαι ἔλαβον χώραν ἐντὸς τῆς αἰθούσης ταύτης κατὰ τὴν παρελθοῦσαν σύνοδον, μοὶ φαίνεται, τὸ διατὶ τοῦτο δὲν ἔπρεπε νὰ ἀποταθῇ πρὸς τὸ σημερινὸν ὑπουργεῖον. Ἡ Βουλὴ ἀνεγνώρισε τὴν ἀνάγκην τοῦ νὰ προπαρασκευασθῇ τὸ ἔθνος, ἀλλὰ οὔτε προηγουμένη Κυβέρνησις τίς οὔτε ἡ παροῦσα σᾶς εἶπεν ὅτι πρόκειται νὰ ἐκτεθῇ εἰς πόλεμον καὶ νὰ εἴπῃ ἀνεῤῥίφθω ὁ κύβος. Τὰ μεγάλα γεγονότα, τὰ ὁποῖα παρουσιάζονται κατὰ τὴν ἀνατολικὴν χώραν, ὑπηγόρευσαν εἰς τὰς παρελθούσας Κυβερνήσεις, ὑπηγόρευσαν καὶ εἰς τὴν παροῦσαν Κυβέρνησιν τὴν ἀνάγκην ταχείας τινὸς παρασκευῆς τοῦ ἔθνους· εἶναι ἄγνωστον ποίας διαστάσεις θέλει λάβει ἡ πάλη ἐν τῇ Ἀνατολῇ· ἐν τῇ περιστάσει δὲ ταύτῃ ὁ τόπος πρέπει νὰ πράξῃ ὅ,τι τὸ συμφέρον αὐτοῦ τῷ ὑπαγορεύσει, τὸ δὲ συμφέρον αὐτοῦ τῷ ὑπαγορεύει νὰ προετοιμασθῇ ὅσον εἶναι δυνατόν, διότι εἰς τὰ ἀδύνατα οὐδεμία Κυβέρνησις, οὐδὲν ὑπουργεῖον δύναται νὰ ὑποχρεωθῇ. Διὰ τοῦ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον ἔχετε ὑπ’ ὄψιν, ἡ Κυβέρνησις ἕνα καὶ μόνον ἐπεζήτησε σκοπόν, τὴν ὅσῳ τὸ δυνατὸν ταχυτέραν αὔξησιν τοῦ στρατοῦ. Καὶ δὲν πρόκειται, κύριοι, μόνον περὶ μελλόντων γεγονότων, τὰ ὁποῖα σᾶς εἶπον ὅτι εἶναι πολὺ πιθανὸν νὰ ἀναφανῶσι σήμερον ἐν τῇ Ἀνατολῇ, ἀλλ’ ἡ αὔξησις τοῦ στρατοῦ εἶναι καὶ μέτρον προφυλακτικὸν ὑπὲρ αὐτῆς τῆς ἰδίας χώρας· ἐζητήσαμεν λοιπὸν οὐχὶ ἀδύνατα, ἐζητήσαμεν διὰ τοῦ νομοσχεδίου τὴν μόρφωσιν στρατοῦ δυναμένου νὰ χρησιμεύσῃ προσηκόντως εἰς τὰς μελλούσας ἀνάγκας τῆς πατρίδος. Βέβαια τὸ νομοσχέδιον δὲν εἶναι τέλειον, διότι οὔτε τὸ ὑπουργεῖον εἶχε σκοπὸν οὔτε δύναται ἐντὸς τοσούτου μικροῦ χρόνου νὰ παρουσιάσῃ νομοσχέδιον πρὸς μόρφωσιν στρατοῦ τοιούτου ὡς εἶναι οἱ εὐρωπαϊκοὶ στρατοί. Ἐζητήσαμεν νὰ συμβιβάσωμεν τὸ κατεπεῖγον τῶν περιστάσεων πρὸς τὴν ἀνάγκην, ἥτις ἀναγνωρίζεται ἀπαραίτητος. Ἰδοὺ ὁ λόγος διὰ τὸν ὁποῖον ἐζητήσαμεν δι’ ὅλων τῶν πηγῶν, αἱ ὁποῖαι εἶναι δυνατὸν νὰ χορηγήσουν ἄνδρας, ἐζητήσαμεν, λέγω, τὸν ταχὺν σχηματισμὸν τοῦ στρατοῦ. Ὁ κ. Ζωχιὸς ἐζήτησε νὰ τοῦ δώσωμεν ἐξηγήσεις ἐπίσης καὶ περὶ ναυτικῶν προπαρασκευῶν· περὶ αὐτῶν ὁ κ. Ζωχιὸς γινώσκει κάλλιον ἡμῶν, ὅτι οὐ μόνον χρόνος καὶ χρήματα ἀπαιτοῦνται ἀλλ’ ἀπαιτοῦνται πολλὰ πράγματα· ἀλλὰ καὶ περὶ τούτων μ’ ὅλα ταῦτα ἡ Κυβέρνησις σκοπεῖ νὰ πράξῃ ὅ,τι εἶναι δυνατόν, καὶ ὅ,τι ἐπιτρέπει ὁ χρόνος νὰ κάμῃ. Ἰδοὺ οἱ λόγοι, διὰ τοὺς ὁποίους τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ παρουσιάσθη ἐνώπιον ὑμῶν. Ἐπιθυμοῦντες δὲ ὅσον εἶναι δυνατὸν ὁ στρατὸς οὗτος νὰ ὀργανισθῇ τὸ ταχύτερον καὶ νὰ ὀργανισθῇ ἐπὶ τὸ τελειότερον ἐνόμισαμεν, ὅτι ἔχομεν καθῆκον νὰ λάβωμεν παρὰ τῆς Βουλῆς τὴν ἄδειαν τοῦ νὰ καλέσωμεν καὶ ἀξιωματικοὺς ξένους. Αἱ προσβολαὶ τῶν φιλοτιμιῶν, περὶ τῶν ὁποίων ὡμίλησεν ὁ κ. Ζωχιός, ὅταν πρόκειται περὶ τῶν ὑψίστων συμφερόντων τῆς πολιτείας, αἱ προσβολαὶ αὗται τῶν φιλοτιμιῶν πρέπει νὰ τεθῶσι κατὰ μέρος. Δὲν εἶναι, κύριοι, προσβολὴ φιλοτιμίας οὐδενός, ὅταν εἶναι ἀνεγνωρισμένον ὅτι ἐν Ἑλλάδι δὲν ὑπάρχουν ἄνδρες νὰ συντελέσουν εἰς τὴν μόρφωσιν τοῦ στρατοῦ ὁποῖον ἐπιθυμοῦμεν, καὶ δὲν ὑπάρχουν ὄχι διότι δὲν ἔχομεν ἀξιωματικοὺς καὶ ἀνωτέρους καὶ κατωτέρους ἱκανοὺς καὶ εὐπαιδεύτους, ἀλλὰ διότι αἱ περιστάσεις δὲν ἐπέτρεψαν εἰς τοὺς ἀξιωματικοὺς τούτους πρὸς τὰς γνώσεις τὰς ἐπιστημονικὰς τῶν ὁποίων εἶναι κάτοχοι νὰ συνενώσωσι καὶ τὴν πρᾶξιν. Μεγαλείτερα ἔθνη ἡμῶν, ἀνεπτυγμένα πολὺ περισσότερον κατὰ τὸν πολιτισμὸν καὶ τὰς ἐπιστήμας, προσέτρεξαν εἰς τοὺς ἀλλοδαπούς, διότι ἐνόμισαν, ὅτι οὗτοι δύνανται νὰ συντελέσωσι περισσότερον παρὰ τοὺς ἰθαγενεῖς εἰς τὴν ἀνάπτυξιν κλάδου τινὸς ἢ ἐπιστήμης ἢ τέχνης· καὶ εἰς τὰ ἔθνη ἐκεῖνα τὰ μεγαλείτερα ἡμῶν οὐδεμία ὑψώθη φωνὴ ὅτι προσβάλλεται διὰ μέτρου τοιούτου ἡ φιλοτιμία ἡ ἐθνική. Εἴμεθα πολὺ ὀπίσω, καὶ ἂν θέλωμεν νὰ παρακολουθήσωμεν τὴν πρόοδον τῶν λοιπῶν ἐθνῶν, δὲν πρέπει νὰ ἔχωμεν τὴν ἀλαζονείαν καὶ νὰ λέγωμεν ὅτι ἡμεῖς εἴμεθα ἀρκετοὶ νὰ ὁδηγήσωμεν τὸν τόπον εἰς τὴν πρόοδον, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκονται τὰ ἄλλα ἔθνη. Μοὶ φαίνεται ὅτι οὐδὲ λόγος πρέπει νὰ γείνῃ περὶ τούτου. Καθ’ ἑκάστην δὲ παρατηρεῖτε τί γίνεται εἰς τὰ μεγάλα ἔθνη. Ὅταν εὑρεθῇ ἀνὴρ ἐπιστήμων σπουδαῖος, σημαντικός, οὐδεμίαν δυσκολίαν ἀπαντοῦν εἰς τὸ νὰ τὸν καλέσωσιν εἰς τοὺς κόλπους αὑτῶν, διὰ νὰ χρησιμεύσῃ εἰς τὴν πρόοδον τοῦ τόπου. Ὅταν εἰς τὴν Γαλλίαν κατὰ τὸ 1832 ἐπολιτογραφήθη ὁ περίφημος Rossi, ἡ Γαλλία βεβαίως εἶχεν ἄνδρας ὁμοίους τοῦ Rossi, ἀλλ’ ἐν τοσούτῳ οὐδεμία φωνὴ ὑψώθη ὅτι προσεβάλλετο ἡ φιλοτιμία τοῦ Γαλλικοῦ ἔθνους, διότι ἀνὴρ τόσον σπουδαῖος καὶ σημαντικὸς ἔλαβε τὴν μεγάλην πολιτογράφησιν. Ὅταν λοιπὸν τὰ μεγάλα ἔθνη σᾶς δίδουν τὸ παράδειγμα, μοὶ φαίνεται λίαν ἄτοπον τὸ νὰ προσβάλλεται ἡ ἐθνικὴ φιλοτιμία διὰ τῆς προσκλήσεως τῶν ξένων. Διὰ τοῦ μέτρου δὲ τούτου δεικνύει ἡ Κυβέρνησις ὅτι ἐπιθυμεῖ τὴν μόρφωσιν καὶ πρόοδον τοῦ στρατοῦ ἐν Ἑλλάδι, ὅτι πρωτίστη ἐπιθυμία αὑτῆς εἶναι νὰ ἴδῃ μορφωμένον τὸν στρατὸν ὡς εἶναι μορφωμένοι καὶ οἱ εὐρωπαϊκοὶ στρατοί. Μοὶ φαίνεται λοιπόν, ὅτι κακῶς ὁ κ. Ζωχιὸς προέτεινε τὴν ἐθνικὴν φιλοτιμίαν κατὰ τοῦ μέτρου τούτου τῆς Κυβερνήσεως ἥτις ὁμοφώνως νομίζει, ὅτι δι’ αὐτοῦ δύναται νὰ σχηματισθῇ στρατὸς ἐν Ἑλλάδι. Λοιπόν, κύριοι, τελειόνων ἀπαντῶ εἰς τὸν κ. Ζωχιόν, ὅτι αἱ περιστάσεις, εἰς τὰς ὁποίας εὑρίσκεται ἡ Ἀνατολή, ὑπαγορεύουσαν εἰς τὸ ὑπουργεῖον νὰ πράξῃ ὅ,τι εἶναι δυνατὸν περὶ τῆς ταχείας μορφώσεως τοῦ στρατοῦ, καὶ ὅτι πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον παρουσίασε τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ἔχετε ὑπ’ ὄψιν καὶ τοῦ ὁποίου ἐπιζητοῦμαι τὴν ἐπιψήφισιν.

§15ΖΩΧΙΟΣ. Δύσκολον ἀνέλαβον ἔργον, διότι καὶ πρὸς ἕνα μόνον ὑπουργὸν δὲν δύναταί τις ν’ ἀντιταχθῇ, φαντασθῆτε πρὸς ὅλους ὁμοῦ. Ἀλλ’ ἂς ἐξετάσωμεν τὸ ζήτημα πρακτικώτερον καὶ ἂς καλέσωμεν τῆς Εὐρώπης τὸν ἐπισημότερον τῶν στρατηγῶν, τὸν Μόλτκε, διὰ νὰ μᾶς παρασκευάσῃ στρατὸν ἐντὸς ἓξ μηνῶν, ἀλλ’ ἐντὸς ἓξ μηνῶν καὶ ὄχι ἐντὸς ἑπτά. Ὁ Ἀννίβας ἐλεηλάτει τὴν Ἰταλίαν, εἰς δὲ τοῦ Σκιπίωνος τὴν κεφαλὴν ἀνέβη ἡ ἰδέα νὰ μεταθέσῃ τὸν πόλεμον εἰς τὴν Καρχηδόνα· τοῦ λέγουν οἱ Ῥωμαῖοι, ὕπαγε, ἀλλὰ νὰ μὴ στρατολογήσῃς ἐκ τῆς Ἰταλίας. Μετέβη λοιπὸν εἰς τὴν Σικελίαν, ἐνῷ δὲ ἐκεῖ ἐστρατολόγει, τὸν ἠρώτησε φίλος του, λέγων: ἀνόητε, ποῦ στηριζόμενος ἐπιχειρεῖς τοιαύτην μεγάλην ἐκστρατείαν; Ὁ δὲ Σκιπίων τοῦ δεικνύει τριακοσίους ἄνδρας. Αὐτοὶ τί θὰ σοῦ κάμουν; Τί θὰ μοῦ κάμουν; Ἂν διατάξω ἕνα οἱονδήποτε ἐξ αὐτῶν νὰ ἀναβῇ εἰς αὐτὸν τὸν πύργον καὶ νὰ πέσῃ κατακεφαλῆς, δὲν θὰ μὲ ἐρωτήσῃ, διατί, ἀλλὰ θὰ ἀναβῇ καὶ θὰ καταπέσῃ. Ὅπως ἂν παρασκευασθῆτε, κύριοι ὑπουργοί, αὐτοὺς τοὺς τριακοσίους τοὺς ἔχετε, ἢ θὰ τοὺς παρασκευάσουν οἱ ξένοι; Μὴ ἀπατῶμεν λοιπὸν τὸν ἑαυτόν μας, διότι ἂν πρόκειται περὶ τολμήματός τινος, βεβαίως πρέπει νὰ ῥιψοκινδυνεύσῃ ἡ Ἑλλὰς καὶ νὰ δαπανήσῃ. Προκειμένου ὅμως περὶ ὀργανισμοῦ στρατοῦ, ἀδυνάτου δὲ ὀργανισμοῦ, νομίζω, ὅτι τὸ ἐπιχείρημα εἶναι ἀνόητον. Πῶς εἶναι δυνατὸν ἐντὸς ἓξ μηνῶν νὰ παρασκευάσωμεν στρατόν; Οἱ Γάλλοι δὲν θέλουν νὰ περιορίσουν τὴν θητείαν, τὴν θέλουν δὲ πενταετῆ, διότι πρὸ τῆς πενταετίας, λέγουν, δὲν πρέπει νὰ ἐμπιστευθῆτε εἰς τὸν στρατὸν τὴν τιμὴν καὶ τὴν ἀσφάλειαν τοῦ τόπου. Δὲν ἐπιτρέπεται λοιπὸν καὶ εἰς σᾶς νὰ ῥιψοκινδυνεύσητε καὶ νὰ ἐμπιστευθῆτε τὴν τύχην τοῦ τόπου εἰς στρατιώτας, οἱ ὁποῖοι χθὲς ἐστρατολογήθησαν. Καὶ πότε; Ὅταν λείπῃ ἀπ’ αὐτῶν ἡ προθυμία. Ἠκούσατε δὲ τί σᾶς εἶπεν ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν. Σᾶς εἶπε· «Τοῦ κ. Δεληγεώργη ὁ νόμος περὶ ἐφεδρείας ἦτο μία ἰδέα ὀρθή, ἀλλ’ ἡ ψυχρότης τοῦ τόπου, ὁ παγετὸς μᾶς ἠνάγκασε νὰ τροποποιήσωμεν τὴν ἰδέαν αὐτήν.» Τώρα αὐτὸν τὸν παγετὸν τοῦ Δεκεμβρίου πῶς θὰ κατορθώσητε νὰ τὸν κάμητε θέρμην τοῦ Ἰουλίου; Ζητεῖτε καὶ τὸ δέρμα τῶν Ἑλλήνων, ὅταν σεῖς δὲν δίδετε τίποτε. Ἂν ἀπὸ ὅλους ἡμᾶς ἀπαιτήσῃ ἡ πατρὶς ταύτην τὴν στιγμὴν ἀνὰ ἕνα ὀδόντα, ὑπάρχει δὲ μικροτέρα θυσία; οἱ μὲν γέροντες θὰ εἴπωμεν, ἔχομεν ὀλίγους ὀδόντας, διατὶ νὰ μᾶς ἀφαιρέσητε ἕνα ἐξ αὐτῶν; Οἱ δὲ νέοι θὰ εἴπουν, διατὶ νὰ μᾶς ἀσχημίσητε τὸ στόμα; Πρόκειται ὅμως περὶ ἄλλων, ἀφαιρέσατε ὅλους αὐτῶν τοὺς ὀδόντας. Ἐπὶ τῆς πρωθυπουργίας τοῦ κ. Κουμουνδούρου ἐφώναζεν ἡ Πνύξ, ἐφώναζεν ἡ Ἐκκλησία, ἐφώναζαν οἱ Πρυτάνεις. Κύριε ὑπουργὲ, ποῦ εἶναι ἐκείνη ἡ Ἐκκλησία, ποῦ ὁ Πρύτανις ἐκεῖνος; εἰς τοὺς Παρισίους, νομίζω.

§16ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Τί ἤθελες νὰ κάμῃ ὁ Πρύτανις;

§17ΖΩΧΙΟΣ. Ἑτοιμάζεται ὁ τόπος νὰ πολεμήσῃ, καὶ ἐρωτᾷς τί ἤθελα νὰ κάμῃ ὁ Πρύτανις; Βλέπετε λοιπὸν, ὅτι καὶ τὸν ἄριστον τῶν ξένων ἂν φέρητε, δὲν δύναται νὰ θαυματουργήσῃ, διότι ἂν ἐλέγατε εἰς αὐτὸν, στρατηγὲ Μόλτκε, ἀντὶ τοῦ στρατοῦ τοῦ Γερμανικοῦ νὰ σοῦ δώσω τὸν στρατὸν τὸν Γαλλικὸν ἐπιχειρεῖς τὸν πόλεμον, ὃν ἐπεχείρησες; Ὄχι. Ἂν δέ τις πρὸς αὐτὸν εἴπῃ: ἐπαναλαμβάνεις σήμερον τὸν πόλεμον; Ὄχι. Διατί; «Πρὶν μοῦ δώσῃ ἡ Γερμανία τοὺς σιδηροδρόμους της ὅλους, δὲν ἐπιχειρῶ πόλεμον.» Σεῖς δὲ θὰ ἐπιχειρήσητε πόλεμον, ὄχι μόνον ἄνευ δρόμων, ἀλλὰ καὶ ἄνευ τετραπόδων. Λοιπὸν εἴπατε, ὅτι ἐπιχειροῦμεν πράγματα ἀδύνατα, ἀλλὰ δὲν τολμῶμεν νὰ εἴπωμεν πρὸς τὸν τόπον τὴν ἀλήθειαν. Διατί; Διότι κατελήφθη ὑπὸ μανίας. Θὰ πάθωμεν ὅμως ὅ,τι ἔπαθον οἱ ἀρχαῖοι Ἀθηναῖοι, ὅταν ἀπέθανεν ὁ Περικλῆς. Ὁ Περικλῆς τοὺς εἶχεν ὑποχειρίους, ὅταν δὲ τοὺς ἤρχετο τὸ δαιμόνιον νὰ ἐκστρατεύσουν τοὺς ἔκλειε τὰς πύλας τῆς πόλεως. Ἀποθανόντος ὅμως αὐτοῦ, οἱ Ἀθηναῖοι ἀφηνίασαν καὶ κατεστράφησαν. Συνεῖχε δὲ τοὺς Ἀθηναίους ὁ Περικλῆς, διότι εἶχεν ἐξουσίαν. Ἀλλὰ καὶ ἡ σύστασις τῆς παρούσης Κυβερνήσεως χορηγεῖ εἰς αὐτὴν τὴν ἐξουσίαν νὰ εἴπῃ πρὸς τὴν Βουλὴν καὶ πρὸς τὸν τόπον γυμνὴν τὴν ἀλήθειαν, καὶ νὰ διατάξῃ, λέγουσα: τοῦτο σοῦ ἐπιτρέπεται, ἐκεῖνο δὲν σοῦ ἐπιτρέπεται.

§18ΧΟΪΔΑΣ. Ἐσβέσθη τὸ πῦρ οὐχὶ τῆς φιλοπατρίας του, ἀλλὰ τῆς σφριγώσης νεότητός του, καὶ κεκμηκὼς ὑπὸ τῆς ἡλικίας καὶ τοῦ γήρατος παρίσταται διδάσκων ἡμᾶς. Πυρὸς δεῖται ἡ Ἑλλὰς καὶ πυρὸς θερμαίνοντος τὸν Ἕλληνα, καταβιβρώσκοντος δὲ τὰς ἁλύσσεις τῶν ἀδελφῶν μας, πυρὸς τὸ ὁποῖον ἐθέρμαινε τὰς καρδίας τῶν ἀθανάτων προγόνων μας, οἵτινες ὀλίγοι κατὰ πολλῶν, πένητες κατὰ πλουσίων, παρετάχθησαν καὶ ἐνίκησαν νίκας, καταπληξάσας τὴν ἀνθρωπότητα πᾶσαν· μύριοι καὶ μόνον μύριοι ἦσαν ἐν Μαραθῶνι, ὅταν ἐνίκων 50 μυριάδας Περσῶν, διότι ἀπέναντι τοῦ αἰσθήματος τῆς τιμῆς καὶ τῆς ἐλευθερίας πᾶς πλοῦτος, πᾶν πλῆθος ὑπείκει. Ὀλίγοι ναῦται ἦσαν κατὰ τὰ 1821, ἀλλ’ ἦσαν ἀτρόμητοι καὶ ἠγωνίζοντο ὑπὲρ τῆς ἐλευθερίας, καὶ κατέβαλον τοὺς ναύτας δούλους, τοὺς ἀγωνιζομένους ὑπὲρ τῆς αὑτῶν δουλείας· ὀλίγοι ἦσαν οἱ στρατιῶται τῆς ξηρᾶς, ἀλλὰ κατέβαλον μυριάδας στρατιωτῶν, ὑπὲρ τῆς δουλείας των ἀγωνιζομένους· ἦσαν ἐλεύθεροι ἄνδρες, εἰς οὐδὲν λογιζόμενοι τὸν θάνατον. Λυποῦμαι, διότι ὁ κ. Ζωχιὸς, ὁ τοσοῦτον ἐντριβὴς τῆς Ἑλληνικῆς γλώσσης καὶ τῆς ἱστορίας, ὁ ἐπιστάμενος ἕκαστον γράμμα, ἑκάστην συλλαβὴν παντὸς ἐκ τῶν ἀθανάτων ἐκείνων συγγραφέων, ἐπελάθετο αὐτῶν καὶ τοιαύτῃ γλώσσῃ ἐχρήσατο σήμερον ἐνώπιον ἡμῶν. Ἀντὶ αὐτῆς ἔπρεπε νὰ ἔλθῃ νὰ δώσῃ τὸ παράδειγμα τῆς αὐταπαρνήσεως, τῆς γενναιότητος καὶ τῆς ἀνδρείας. Ἔρχεται καὶ μᾶς λέγει, ἀπέθανε; δὲν θὰ ἐγερθῇς πλέον ἐκ τοῦ τάφου· οἱ νεκροὶ δὲν ἐγείρονται, νέοι Χριστοὶ δὲν ἐπανέρχονται νὰ ἐγείρουν νέους Λαζάρους. Καὶ ποῖος λέγει τοῦτο; ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος διὰ τοιούτων ἰδεῶν ἐμόρφωσε τὴν διάνοιάν του καὶ διὰ τοιούτων παλμῶν ἐμόρφωσε τὴν καρδίαν του. Τί τότε πρέπει νὰ περιμένωμεν παρὰ τῶν ἄλλων, τῶν μὴ μορφωσάντων τὴν ψυχήν των; Ἀπελπισία! Θάνατος! διώκει καὶ τὴν τελευταίαν ἀκόμη θεότητα, τὴν ἐλπίδα, διὰ τῆς ὁποίας ζῇ ὁ ταλαίπωρος θνητὸς καὶ διὰ τῆς ὁποίας δύνανται νὰ ἐγερθῶσι μίαν ἡμέραν οἱ δοῦλοι καὶ νὰ θραύσωσιν τὴν κεφαλὴν τῶν τυράννων των. Ἐσπούδασε τὴν Ἑλλάδα τῶν ἐπαρχιῶν; Τὴν εἶδε; ἔθιξε τὰς χορδὰς τῆς καρδίας της; εἰσέδυσεν εἰς τὴν διάνοιάν της, ὅπως ἐξαγάγῃ ὁποία ἰδέα κατεῖχε ταύτην; Ἐδῶ εἰς τὴν πόλιν τῆς Παλλάδος ἐρώτησε ἕνα πρὸς ἕνα τοὺς κατοίκους, τοὺς παρόντας καὶ τοὺς ἐπήλιδας, καὶ πάντες θὰ σοὶ εἴπωσιν, ὅτι ἐπιθυμοῦσι τὸν πόλεμον, καὶ τὴν ἐλευθερίαν τῆς πατρίδος, καὶ τὴν ἔξωσιν τῶν τυράννων, οἱ ὁποῖοι ἐπὶ πολλοὺς αἰῶνας ἐβασάνισαν τὴν Ἑλλάδα. Ἐγέρθητε γέρων Κολοκοτρώνη, Μιαούλη, Διάκε, Μπότσαρη καὶ τόσοι ἄλλοι μάρτυρες τῆς ἐλευθερίας καὶ ἀπαντήσατε σεῖς τῷ γέροντι φίλῳ μου κ. Ζωχιῷ πῶς εἰργάσθητε κατὰ ξηρὰν καὶ κατὰ θάλασσαν καὶ ποῖα ἐξετελέσατε μέγιστα ἔργα. Δὲν εἶσθε ῥήτορες, οὐδὲ δημοσιογράφοι, ἀλλ’ εἶσθε κλέπται συντρίψαντες ὑπὸ τοὺς πόδας Σας τοὺς τυράνους. Ἐγέρθητε σεῖς οἱ πεσόντες ἐν Βαλτετσίῳ, ἐν Δραγατσανίῳ, ἐν Μεσολογγίῳ καὶ εἴπατε τῷ κ. Ζωχιῷ ὁποῖον μαρτυρικὸν θάνατον ὑπέστητε χάριν τῆς ἐλευθερίας τῆς πατρίδος. Ἐγέρθητι σὺ ὁ κατὰ πρῶτον πεσὼν ἐν Θερμοπύλας Λεωνίδας καὶ εἰπὲ πῶς ἀποθνήσκουσιν ὑπὲρ τῆς ἐλευθερίας. Θέλει τὸν πόλεμον ἡ πατρίς μου, διότι μαραίνεται καὶ τήκεται. Θέλω τὸν πόλεμον, διότι θέλω νὰ συμπληρωθῇ τὸ ἔργον τῶν προγόνων μας· θέλω τὸν πόλεμον διὰ τὸν ἐκ Μεσολογγίου Τρικούπην· μνήσθητι τί ἐτέλεσεν ὁ πατήρ Σου ὑπὲρ τῆς μεγάλης πατρίδος· μνήσθητι τοῦ Καψάλη καὶ τῶν ἐξόδων τῶν μαρτύρων. Θέλω τὸν πόλεμον, υἱὲ τοῦ Καραΐσκου· μνήσθητι τοῦ θανάτου τοῦ πατρός Σου, τοῦ πεσόντος ὑπὲρ τῆς ἐλευθερίας, ὀφείλεις νὰ ἀποθάνῃς ὡς ἐπέθανεν ἐκεῖνος. Θέλω τὸν πόλεμον, Ἀλέξανδρε Κουμουνδοῦρε· μνήσθητι τί ἐτέλεσεν ἡ Σπάρτη, μνήσθητι τῶν προγόνων Σου. Ὀνομάζεσαι Ἀλέξανδρος, δὲν ζητῶ κατακτήσεις, ζητῶ τὴν ἀνάκτησιν τῶν δούλων χωρῶν τῶν δουλευουσῶν ἀτίμους τυράνους· εἶσαι ἀνάξιος νὰ φέρῃς τὸ ὄνομα τοῦ Ἀλεξάνδρου καὶ νὰ καλῆσαι Σπαρτιάτης, ἂν δὲν ἐργασθῇς καὶ δὲν προσφέρῃς οὐχὶ μόνον τὸ αἷμά Σου, ἀλλὰ καὶ τὰ χρήματά σου. Θέλω τὸν πόλεμον, υἱὲ τῆς ἀθανάτου Κρήτης· μνήσθητι ποσάκις αὕτη ἀνεπέτασσε τὴν σημαίαν τῆς ἐλευθερίας, ἔπληξε τὰ στέρνά της. Θέλω τὸν πόλεμον, διότι ἀκόμη ἐν Κρήτῃ βεβηλοῦνται οἱ ναοὶ τοῦ Χριστοῦ καὶ προσβάλλεται ἡ τιμὴ τῶν παρθένων. Θέλω τὸν πόλεμον, υἱὲ τοῦ Ζαΐμη· μνήσθητι τί ἔκαμεν ὁ πατήρ Σου, προσέφερε πᾶν ὅ,τι εἶχε καὶ πᾶν ὅ,τι ἠδύνατο νὰ προσφέρῃ· μνήσθητι ὅτι καλεῖσαι Θρασύβουλος, ὅστις τὰ πάντα περιεφρόνησε πρὸς λύσιν τῶν δεσμῶν τῶν Ἀθηνῶν. Σεῖς οἱ ἄλλοι ὑπουργοὶ οἱ καλούμενοι Ἐπαμεινῶνδαι καὶ λοιποὶ μνήσθητε τῶν ὀνομάτων Σας. Ποῦ εἶναι ὁ πολιὸς ἐκεῖνος γέρων ὁ υἱὸς τοῦ πυρὸς καὶ τοῦ σιδήρου, διὰ νὰ ὑπενθυμίσω αὐτῷ τὰς ὡραίας ἡμέρας, κατὰ τὰς ὁποίας δοῦλος ναύτης ἔλαβε τὴν μάχαιραν καὶ ἔκοπτε τὰ δεσμὰ τῆς δουλείας; Διὰ τῶν ἔργων του οὗτος ἀπὸ ἁπλοῦ ναύτου δούλου ἀγνώστου κατέστη ναύαρχος καὶ ἐπιφανής, ὑμνηθεὶς ὑπὸ ῥητόρων, δημοσιογράφων καὶ ποιητῶν. Βουλευταὶ τῆς Ἑλλάδος καὶ λαὲ τῆς Ἑλλάδος! ἐργάσθητε ὅπως συντρίψητε τὰ δεσμὰ τῆς ἀτίμου δουλείας, διότι μετ’ ὀλίγον θὰ σᾶς καλύψῃ ὁ πέπλος τῆς λήθης, καὶ θὰ σᾶς μυκτηρίσουν οἱ ξένοι. Κύριοι βουλευταί, δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ σᾶς ὑπομνήσω πλέον τὴν ἱστορίαν τῆς πατρίδος μας, ἀρχαίαν καὶ νεωτέραν, ἀλλ’ εἶναι ἀνάγκη νὰ σᾶς ὑπομνήσω τὴν μικρὰν χθὲς Ἰταλίαν, μεγάλην δὲ σήμερον· ἐπάλαιε κατ’ ἀπείρων δεσποτῶν ἐσωτερικῶν καὶ ἐξωτερικῶν, δεσποτῶν ἐν Ῥώμῃ, ἐν Νεαπόλει, ἐν Τοσκάνῃ καὶ ἀλλαχοῦ, ἑκατόμβας μαρτύρων προσέφερεν εἰς τὸν βωμὸν τῆς ἐλευθερίας· αἱ φυλακαὶ τῆς Βενετίας, τῆς Νεαπόλεως, τῆς Τοσκάνης καὶ τῆς Ῥώμης ἀκόμη ὑπενθυμίζουν τὰς οἰμωγὰς καὶ τοὺς στεναγμούς, οἱ ὁποῖοι ἠκούοντο, ὅταν ἐκεῖ ἐκρατοῦντο οἱ Σίλβιοι Πέλικοι, οἱ Ματζῖναι, οἱ Μοντανέλοι καὶ τόσοι ἄλλοι μάρτυρες τῆς ἐλευθερίας· ἐπάλαιε κατὰ γιγάντων ἐσωτερικῶν καὶ ἐξωτερικῶν, ἀλλὰ διὰ τῆς ἥττης ἐνίκησε, διότι εἰς μηδὲν ἐλογίζετο τὸν θάνατον· ἐπάλαιε κατὰ τῆς Γαλλίας καὶ κατὰ τῆς Αὐστρίας, καὶ εἷς Ὀρσίνης εὑρέθη ὅπως πλήξῃ τὰ στέρνα ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἐπλήγωσαν τὴν καρδίαν της· ἡ Ἰταλία ἀνεγεννήθη, διότι εἶχεν ἐν τῇ καρδίᾳ της τὸ πῦρ τοῦ πατριωτισμοῦ, τὸ πῦρ τὸ καῖον καὶ πυρπολοῦν τὰς ἁλύσσεις. Διατί τοσαύτη ἀπελπισία; Ἐλπίζετε καὶ ἐργάζεσθε μετὰ τόλμης. Δὲν εἶμαι ὑπὲρ τοῦ νομοσχεδίου· τινὰς τῶν διατάξεων αὐτοῦ θεωρῶ ἀλυσιτελεῖς· ὅταν ἔλθῃ ἡ στιγμὴ ἡ κατάλληλος, μίαν πρὸς μίαν θέλω ἐξετάσει τὰς διατάξεις ταύτας. Ἐν συνόλῳ ὑποστηρίζω τὸ νομοσχέδιον τοῦτο μὲ ἐπίτασιν καὶ αὔξησιν. Δὲν θέλω 24 χιλιάδας μόνον στρατοῦ· θέλω νὰ μεταβάλω τὴν Ἑλλάδα εἰς στρατόπεδον· θέλω ἕκαστον δενδρύλιον ἓν τάγμα νὰ παραγάγῃ, ἕκαστον δάσος μίαν ὁλόκληρον στρατιάν. Θέλω τὴν Ἑλλάδα πάνοπλον, καὶ πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον τὸ πᾶν θὰ προσφέρῃ ἡ Ἑλλάς, διότι τὸ πᾶν προσέφερον ὁ Κολοκοτρώνης, ὁ Ζαΐμης, ὁ Τομπάζης, οἱ Μουροῦζαι, οἱ Σοῦτσοι, οἱ Κουντουριῶται. Δὲν πρέπει νὰ καθεύδωμεν ὑπὸ Μανδραγόραν. Παντοῦ εἶναι συσσωρευμένα τὰ ὀστᾶ τῶν Πανελλήνων καὶ ἡ βροχὴ καὶ ἡ χιὼν τὰ πλήττει.

§19ΔΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔλθετε εἰς τὰ πράγματα.

§20ΧΟΪΔΑΣ. Εἶμαι κατὰ τῆς ἀντικαταστάσεως· δὲν εἶμαι δὲ κατὰ τῶν λεγομένων ξένων· ξένους ἐγὼ δὲν γνωρίζω· οἱ ἄνθρωποι εἶναι ἀδελφοί· ξένους θεωρῶ μόνον τοὺς τυράννους. Ἡ ἐπιστήμη δὲν ἔχει ἰδίαν πατρίδα, ἔχει πατρίδα ὁλόκληρον τὴν ἀνθρωπότητα· ἐὰν ἀπεκλείετο ἡ ἐπιστήμη, τότε ἤθελε φυγαδευθῆ ἐκ τῆς Γερμανίας ὁ Πλάτων καὶ ὁ Ἀριστοτέλης. Ἐπιστήμονας λοιπὸν λέγετε καὶ οὐχὶ ξένους, οἱ ὁποῖοι νὰ ἔλθουν νὰ μᾶς φωτίσουν· κακῶς ἀπηχεῖ ἡ ἰδέα τοῦ ξένου, καὶ διὰ νὰ ἀποκρούσουν τὴν ἰδέαν ταύτην ἐπικαλοῦνται τὴν ἐθνικὴν φιλοτιμίαν· ἀλλὰ δὲν μοὶ λέγουν οἱ ἐπικαλούμενοι ταύτην εἰς ποίας σχολὰς ἐσπούδασαν, τίνας διδασκάλους εἶχον;

§21ΖΩΧΙΟΣ. Ἕλληνας ὀρθοδόξους.

§22ΧΟΪΔΑΣ. Ἐγὼ γινώσκω ἕνα Χριστόν· περιφρονῶ τοὺς ἱερεῖς, οἵτινες ἐδίχασαν τὸν Χριστὸν, καὶ οἵτινες ἐν ὀνόματι αὐτοῦ διεπράξαντο τόσα κακά· ἀγαπῶ τὸν Γερμανὸν καὶ τὸν Γρηγόριον, οἵτινες προσέφερον τὸ αἷμά των ἵνα ἀναβλαστήσῃ ἐξ αὐτοῦ ἡ ἐλευθερία. Τίνας διδασκάλους εἶχεν ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν εἰμὴ ἐκείνους οἱ ὁποῖοι ἐσπούδασαν εἰς τὴν Γερμανίαν, τὴν Γαλλίαν καὶ ἀλλαχοῦ; ποῦ ἐσπουδάσατε σεῖς τὴν ἐπιστήμην τοῦ δικαίου καὶ τῆς Ἰατρικῆς εἰμὴ εἰς τὰ Πανεπιστήμια καὶ τὰ συγγράμματα τῶν ξένων; Λυποῦμαι διότι τοιαύτας ἰδέας ἐξέφερεν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου εἷς ἐπιστήμων, λάτρης τῆς ἀληθείας καὶ τῆς ἐπιστήμης· εὐτυχὴς ἡ Ἑλλάς, ἂν ἠδύνατο νὰ ἔχῃ μίαν μεγαλοφυΐαν ἀρχιστρατήγου, ὁ ὁποῖος νὰ ἐκτελέσῃ τὸ ἔργον τῆς διοργανώσεως καὶ τῆς παρασκευῆς καὶ νὰ προαγάγῃ ἡμᾶς πέραν τῆς Θεσσαλίας καὶ τῆς Ἠπείρου καὶ Μακεδονίας καὶ τῆς Θρᾴκης. Εὐτυχὴς, ἂν ἠδύνατο νὰ ἔχῃ ἀρχηγὸν τῶν γενικῶν ἐπιτελῶν μεγαλοφυΐαν καὶ πεῖραν μακρὰν ἔχοντα, ὅστις νὰ ᾖναι ὁ σύμβουλος τοῦ ἀρχιστρατήγου· εὐτυχὴς ἡ Ἑλλάς, ἂν ἠδύνατο νὰ ἔχῃ ἕνα ἀρχηγὸν τοῦ πυροβολικοῦ, ὅπως ἡ ἐπιστήμη ἀπαιτεῖ, ὅστις νὰ πατάξῃ τοὺς ἐχθροὺς καὶ νὰ λύσῃ τὰ δεσμὰ τῶν δούλων ἀδελφῶν. Παρ’ ἡμῖν ἐγὼ δὲν βλέπω τὸν ἀρχιστράτηγον, τὸν ἀρχηγὸν τοῦ πυροβολικοῦ καὶ ἀρχηγὸν τῶν ἐπιτελῶν καὶ τοῦ μηχανικοῦ. Δείξατέ μοι ἕνα καὶ ἐγὼ ὁ ὁποῖος κλίνω τὸ γόνυ μόνον ἐνώπιον τοῦ πλάστου, θὰ τῷ εἴπω, ἀρχιστράτηγε, εἶμαι ὁ τελευταῖος τῶν στρατιωτῶν σου, διότι καί τοι γέρων ἡ καρδία μου πάλλει. Κύριοι, ἐργάσθητε μετὰ τῆς χαρακτηριζούσης ἡμᾶς συνέσεως καὶ τόλμης ὡς ἀντιπρόσωποι τοῦ λαοῦ τῆς Ἑλλάδος, ἀποκρούσατε τὴν τελευταίαν ἰδέαν, τὴν ὁποίαν ἐξήνεγκεν ὁ κ. Ζωχιὸς ὅτι ὁ λαὸς δὲν θέλει τὸν πόλεμον, ὅτι ὁ ἀνώτατος ἄρχων δὲν θέλει τὸν πόλεμον. Ὁ λαὸς θέλει τὸν πόλεμον, ὁ δὲ Βασιλεὺς ὀφείλει τὰ πάντα νὰ διαπράξῃ ὑπὲρ τῆς ἀπελευθερώσεως τῶν δούλων ἀδελφῶν μας. Ἐκλήθη ἵνα καταστήσῃ τὴν μικρὰν Ἑλλάδα μεγάλην, τὴν κακοδαίμονα εὐδαίμονα καὶ τὴν δούλην ἐλευθέραν· ἄλλως, ἂν δὲν πράξῃ ταῦτα ὀφείλει ἡ Ἑλλὰς νὰ σκεφθῇ περὶ τῆς ἀνευρέσεως ἄλλου ἡγεμόνος (θόρυβος).

§23ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Τί εἶναι αὐτά;

§24ΖΑΪΜΗΣ. Μὴ κάμετε χρῆσιν τοῦ ὀνόματος τοῦ Βασιλέως!

§25ΧΟΪΔΑΣ. Διατὶ ταράττεσθε εἰς τὴν ἰδέαν τὴν ὁποίαν ἐξέφερον, καὶ δὲν ταράττεσθε εἰς τὴν ἰδέαν ὅτι ἡ Ἑλλὰς ἔχει τόσους ἄλλους τυράννους, τυραννοῦντας τοὺς ἀτυχεῖς ἀδελφούς μας; Δυστυχῶς, κύριοι, εἶχον τὴν δυστυχίαν νὰ περιέλθω τὰς ἐπαρχίας αὐτὰς ἐπὶ τρία ἔτη, νὰ θίξω τοὺς παλμοὺς τῶν δούλων ἀδελφῶν μας καὶ νὰ εἰσέλθω εἰς τὴν διάνοιάν των. Οἱ δοῦλοι ἀδελφοί μας ἐπιθυμοῦν ἢ νὰ ζήσουν ἐλεύθεροι ἢ νὰ ἀποθάνουν μὲ τὸ ξίφος εἰς τὰς χεῖρας. Πόλεμον λοιπὸν πρέπει νὰ κηρύξωμεν κατὰ τῶν τυράννων τῆς πατρίδος μας, καὶ μετὰ συνέσεως καὶ τόλμης νὰ ἐργασθῶμεν.

§26ΖΙΜΒΡΑΚΑΚΗΣ (ὑπουργὸς Στρατιωτικῶν). Κύριοι, παρετήρησα ἐκ τῶν ἀγορεύσεων, ὅτι ἐγένετο παρεννόησίς τις καθόσον ἀφορᾷ τὴν ἀντικατάστασιν. Τὸ ὑποβληθὲν εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχέδιον εἶναι προσωρινὸς ὀργανισμός, δὲν εἶναι νόμος περὶ στρατολογίας· ἐγὼ, κύριοι, εἰς τὸ σημερινὸν νομοσχέδιον ἐπικαλοῦμαι τὴν ἐνέργειαν τοῦ παλαιοῦ περὶ ἀπογραφῆς νόμου, ἐπικαλοῦμαι ὡσαύτως τὸ νομοσχέδιον περὶ ἐκτάκτου ἐφεδρείας τοῦ κ. Δεληγεώργη. Ἤμην, κύριοι, μέλος τῆς ἐπιτροπῆς εἰς τὴν ὁποίαν ἐτέθησαν διάφορα ζητήματα πρὸς λύσιν, καὶ τότε ἐνόησα σχετικῶς ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τοῦτο ἀμοιβαίαν τινὰ ἀντικατάστασιν προσώπων ὡς πρὸς τὴν πρώτην ἢ δευτέραν ἐφεδρείαν, οὐδέποτε ὅμως ἀντικατάστασιν ἐπὶ πληρωμῇ.

§27ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὐτὸ τὸ λέγετε εἰς τὰ καθέκαστα.

§28Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Δὲν εἶχον σκοπὸν βεβαίως ν’ ἀγορεύσω ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ τοῦ ὁποίου τὴν ἀρχὴν ἐν μέρει ἐγκρίνω καὶ ἐν μέρει δὲν ἐγκρίνω, διότι καθὼς γνωρίζετε αὐτὸ ὑπεστήριξα καὶ ἐγὼ ἄλλοτε μὲ τὴν διαφορὰν, ὅτι τώρα ἔρχονται ξένοι. Κατὰ τοῦ μέτρου τούτου θέλω λαλήσει καὶ ἐλπίζω ὅτι ἡ Βουλὴ θέλει πεισθεῖ, ὅτι ὄχι μόνον δὲν εἶναι ὠφέλιμον τὸ μέτρον τοῦτο, ἀλλ’ εἶναι καὶ λίαν ἐπιζήμιον. Θὰ ἐξετάσω τὸ ζήτημα τοῦτο ὄχι στρατιωτικῶς, ἀλλὰ καὶ πολιτικῶς· διότι οἱ καλούμενοι εἰς τὴν διεύθυνσιν τῶν πραγμάτων τῆς πολιτείας ὀφείλουν νὰ βλέπουν, ὄχι μόνον τί γίνεται σήμερον, ἀλλὰ καὶ τί θέλει γίνει κατόπιν. Ἡ Κυβέρνησις ζητεῖ ἀπὸ ἡμᾶς μίαν πληρεξουσιότητα, διότι ὁ νόμος αὐτὸς δὲν εἶναι νόμος, εἶναι γενικὴ πληρεξουσιότης. Λέγει, δώσατέ μοι τὰ μέσα ν’ αὐξήσω τὸν στρατὸν, καὶ νὰ τὸν αὐξήσω ὅσον αἱ ἀνάγκαι μοι τὸ ἐπιτρέψουν. Ἑπομένως μὴ πλανᾶσθε, ὁ σκοπὸς εἶναι πολιτικὸς, διότι οἱ ὀργανισμοὶ τοιοῦτον χαρακτῆρα ἔχουν, καὶ διὰ τοῦτο κανὲν ἔθνος δὲν ἔχει τὸν αὐτὸν ὀργανισμὸν μὲ τὰ ἄλλα. Λοιπὸν ἡ Κυβέρνησις λέγει, ἐπιτρέψατέ μοι νὰ αὐξήσω τὸν στρατὸν κατὰ τὰς ἀνάγκας τοῦ Κράτους. Ἐγὼ προτείνω νὰ δώσωμεν τὴν ἄδειαν νὰ αὐξήσῃ ὅσον θέλει καὶ ὅπως θέλει τὸν στρατὸν, πάντοτε ὅμως ὑπ’ εὐθύνην της· δὲν θὰ ἐπιτρέψω ὅμως ὅσον ἐξαρτᾶται ἀπὸ ἐμὲ ἀπὸ τὴν γνώμην καὶ τὴν ψῆφόν μου, διότι ὅταν ὅλα τὰ κόμματα ἡνώθησαν τί εἶμαι ἐγὼ, ἀλλ’ ὅ,τι ἐπιτρέπεται ἀπὸ τὴν συνείδησίν μου... Θέλω λοιπὸν ἐνῷ δίδομεν τοιαῦτα δικαιώματα εἰς τὴν Κυβέρνησιν δὲν ἐννοῶ νὰ ἐπιτρέψω νὰ παραβιάσῃ καὶ τὰ ἐκ τοῦ Συντάγματος προερχόμενα δικαιώματα τοῦ δημοσίου δικαίου ἐκ...... προτάσεως, καὶ σᾶς ἀναφέρω ἓν παράδειγμα. Δὲν λέγει, κύριοι, τὸ Σύνταγμα; ὅτι οἱ δικασταὶ εἶναι ἰσόβιοι; καὶ δὲν λέγει, ὅτι ἀποχωροῦν κατὰ τὰς διατάξεις ἐπὶ τούτῳ ψηφισθησομένου νόμου; Αὐτὸ λέγει. Λοιπὸν ὑποθέσατε, ὅτι ἐγὼ θέλω νὰ καταστρέψω αὐτὰ τὰ δικαιώματα, δύναμαι νὰ κάμω ἕνα νόμον λέγοντα, οἱ δικασταὶ εἶναι πάντοτε ἰσόβιοι, ἀλλ’ ἅμα ὁ ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης τοὺς ἐπιπλήξει παύουν. Τοῦτο λέγεται Σύνταγμα ἢ εἶναι πλήρης διαστροφὴ, τὴν ὁποίαν δὲν θέλω νὰ ὀνομάσω μὲ τὴν πρέπουσαν λέξιν; ἀλλὰ δὲν εἶναι καιρὸς νὰ ἐξετάσω τὸ νομοσχέδιον ὑπὸ πολιτικὴν καὶ στρατιωτικὴν ἔποψιν, σᾶς λέγω μόνον ὅτι δὲν εἶναι στρατιωτικὸν, εἶναι πολιτικόν. Διὰ τοῦτο, κύριοι, κατ’ ἐμὲ προτείνω εἰς τὴν Βουλὴν νὰ δώσωμεν τὸ δικαίωμα εἰς τὴν Κυβέρνησιν ν’ αὐξήσῃ τὸν στρατὸν ὅσον ὑπαγορεύουν τὰ συμφέροντα τοῦ Κράτους, νὰ δώσωμεν τὸ δικαίωμα ν’ αὐξήσῃ τὸν στρατὸν ὁπόσον θέλει, ἀλλὰ τίποτε περισσότερον. Διὰ τοῦτο καταθέτω εἰς τὸ προεδρεῖον τὴν ἑξῆς πρότασιν· (ἀναγινώσκεται).

ΠΡΟΤΑΣΙΣ ΝΟΜΟΥ.

Ἄρθρον μόνον. Ἕνεκα τῶν ἐκτάκτων περιστάσεων, ἐπιτρέπεται ἡ ὀργάνωσις τοῦ στρατοῦ καὶ ἡ αὔξησις τῆς δυνάμεως αὐτοῦ διὰ Βασιλικῶν Διαταγμάτων, κατὰ τὰς ἀνάγκας τοῦ Κράτους. Ἐν Ἀθήναις, τὴν 7 Ἰουνίου 1877.

Ὁ Βουλευτὴς

Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ.

Ἐννοεῖται πάντοτε ὅτι συνταγματικὰ δικαιώματα, τὰ ὁποῖα ὁ λαὸς ἀπέκτησε μόνος του, δὲν δύναται νὰ προσβληθῶσιν ἀτιμωρήτως, καὶ διὰ τοῦτο μένουν πάντοτε ὑπεύθυνοι οἱ ὑπουργοί. Ποίαν μεγαλειτέραν συνδρομὴν δυνάμεθα νὰ δώσωμεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν; ὅ,τι θέλει, ἀλλὰ καὶ ὅ,τι πρέπει. Κύριοι βουλευταὶ, κατὰ τὴν γʹ. συζήτησιν θὰ παρασκευασθῶ ὅσον εἶναι δυνατὸν νὰ φέρω εἰς γνῶσιν ὑμῶν τὴν ἀλήθειαν· θὰ συμβουλευθῶ καὶ τὰς μελέτας μου καὶ τοὺς φίλους μου διὰ νὰ σᾶς παρουσιάσω γυμνὴν τὴν ἀλήθειαν ὅπως ἐπροσπάθησα νὰ τὸ κάμνω πάντοτε. Ἐὰν δὲν τὸ κατορθώσω, θὰ πράξω ὅ,τι δύναμαι. Διὰ τοῦτο κατὰ τὴν γʹ. συζήτησιν ἐπιφυλάττομαι ν’ ἀγορεύσω ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου τούτου. Παρακαλῶ δὲ νὰ διαταχθῇ ἡ τύπωσις καὶ διανομὴ τῆς προτάσεώς μου, ἵνα τὴν ἔχῃ ἡ Βουλὴ ὑπ’ ὄψιν.

§29ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ ἐγκρίνει νὰ τυπωθῇ;

§30ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§31ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχει τις ἄλλος τὸν λόγον;

§32ΤΙΝΕΣ. Ὄχι.

§33ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἀναγινώσκεται τὸ ἄρθρον 1.

§34ΧΟΪΔΑΣ. Θέλω 8 μοιραρχίας, διότι δύναμαι καὶ θέλω ὄχι ἐγὼ ἀλλ’ ὁ λαὸς νὰ λύσω τὰ δεσμὰ τῶν ἀδελφῶν μου. Ἀπατῶνται οἱ πιστεύοντες ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἐπελάθετο τῆς τῆς ἱστορίας του ἀποβλέπων τὸ συμφέρον καὶ τὸ ἀργύριον καὶ ὅτι δὲν εἶναι ἱκανὸς νὰ προσφέρῃ ὁλοκαύτωμα εἰς τὴν πατρίδα, καὶ τὰ τέκνα καὶ τὴν περιουσίαν του. Ὁμιλῶ ἐξ ὀνόματος τοῦ λαοῦ ἐκφράζων τὰ αἰσθήματά μου.

§35Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Μίαν μόνον παρατήρησιν ἔχω νὰ κάμω ὅπως τὴν λάβῃ ὑπ’ ὄψιν του ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, διότι παρετήρησα ὅτι εἰς τὰς διαφόρους ἐκθέσεις, ἢ εἰς τὴν κατάστασιν τὴν ὁποίαν ὑπέβαλε διὰ τοῦ νομοσχεδίου, δὲν τηρεῖται ἡ αὐτὴ ἀναλογία μεταξὺ τῶν βαθμοφόρων τῶν διαφόρων ὅπλων, καὶ τοῦτο εἶναι πολὺ ἐνδεχόμενον νὰ γεννήσῃ διαιρέσεις καὶ παράπονα, τὰ ὁποῖα εἶναι εὐχῆς ἔργον οὐδέποτε νὰ συμβαίνουν πολὺ δὲ περισσότερον εἰς τὰς παρούσας περιστάσεις. Παρακαλῶ λοιπὸν τόν κ. ὑπουργὸν νὰ μελετήσῃ αὐτὸ τὸ ζήτημα τὸ σπουδαῖον, ὅπως κατὰ τὴν βʹ. ἢ γʹ. συζήτησιν εὑρεθῶμεν σύμφωνοι, ὅτι πρέπει νὰ τηρηθῇ ἡ αὐτὴ ἀναλογία εἰς ὅλα τὰ ὅπλα τοῦ στρατοῦ.

§36ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Χοϊδᾶς προτείνει αἱ μοιραρχίαι νὰ γίνουν 8. Οἱ παραδεχόμενοι λοιπὸν τὴν πρότασιν τοῦ κ. Χοϊδᾶ παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείροντο οἱ πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἀναγινώσκεται τὸ ἄρθρον 2.

§37ΧΟΪΔΑΣ. Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 2 ὑποβάλλω τὴν ἑξῆς τροποποίησιν εἰς τὴν κρίσιν καὶ φιλοπατρίαν τῶν συναδέλφων. Θέλω νὰ μετατραπῶσι τὰ τάγματα τῶν εὐζώνων εἰς τάγματα τοῦ τακτικοῦ στρατοῦ διὰ νὰ μὴν ὑπάρχῃ καμμία διαφορά· θέλω τακτικόν στρατὸν ἀπὸ κορυφῆς μέχρις ὀνύχων.

§38ΖΙΜΒΡΑΚΑΚΗΣ. Βεβαιῶ τὸν κύριον Βουλευτὴν ὅτι καὶ αὐτὸς ὁ στρατὸς εἶναι τακτικός.

§39ΧΟΪΔΑΣ. Λυποῦμαι διότι ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, καὶ φίλος μου ἐλησμόνησεν ὅτι ἐγὼ γνωρίζω τί ἐστι εὔζωνοι, διότι ἐπὶ ἑπτὰ μῆνας συνυπηρέτησα, γνωρίζω καὶ τὴν φιλοπατρίαν, καὶ τὴν τακτικήν, καὶ τὰς ἀσκήσεις, καί τήν πειθαρχίαν τῶν εὐζώνων, ἀλλὰ θέλω νὰ μὴ ὑπάρχῃ διαίρεσις στρατιώτου πρὸς στρατιώτην, μισθοδοσίας πρὸς μισθοδοσίαν, ἀξιωματικοῦ πρὸς ἀξιωματικόν, καὶ ὑπαξιωματικοῦ πρὸς ὑπαξιωματικόν. Ὅταν ἐπιστῇ ἡ στιγμὴ τῆς γενικῆς καὶ τρίτης συζητήσεως, θὰ μεταμεληθῇ πιστεύω ὁ ἔντιμος ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, δι’ ὅ,τι εἶπε, καὶ τότε θὰ ἰδῇ ὅτι καὶ ἐγὼ ἔχω γνώσεις στρατιωτικὰς ὡς πολλοὶ ἄλλοι στρατιωτικοὶ ἂν καὶ ἐν τῇ πολιτικῇ κονίστρᾳ εὑρισκόμενος.

§40ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Χοϊδᾶς, ὡς ἠκούσαται, προτείνει τὴν κατάργησιν τῶν εὐζωνικῶν ταγμάτων. Οἱ παραδεχόμενοι παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείροντο ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 2 παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείροντο οἱ πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἀναγινώσκεται τὸ ἄρθρον 3.

§41ΧΟΪΔΑΣ. Τὸ ἱππικόν, κ. βουλευταὶ, εἰς τὰς ἀρχαίας Ἀθήνας ἦτο τοιοῦτον ὥστε ἐδαπάνουν 2,000,000 καὶ τόσας χιλιάδας Ἀττικὰς δραχμάς. Ἡ ἀναλογία μεταξὺ τῶν στρατιωτικῶν σωμάτων γνωρίζει καλὰ ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν καὶ οἱ ἄλλοι.... δὲν μοὶ φαίνεται νὰ ὑπάρχῃ ἀναλογία μεταξὺ τοῦ πεζικοῦ καὶ τοῦ ἱππικοῦ, τὸ ὁποῖον πρόκειται νὰ δώσῃ μεγάλην βοήθειαν εἰς τὸν στρατόν. Διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν θέλει παραδεχθῆ ν’ αὐξήσωμεν τὸ ἱππικὸν τῆς Ἑλλάδος, μὴ ἐπιλαθόμενος τοῦ Ἀττικοῦ ἱππικοῦ τῶν Ἀθηναίων προγόνων μας, τὸ ὁποῖον πολλὰ καὶ μεγάλα ἐτέλεσε. Προτείνω λοιπὸν κατὰ συνέπειαν τὴν αὔξησιν τοῦ ἱππικοῦ ἀπὸ ἑνὸς εἰς τρία συντάγματα. Ἀποκρούσατε τὴν ἰδέαν μου, ἂν δὲν τὴν εὑρίσκετε ὀρθήν.

§42ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν γνώμην τοῦ κ. Χοϊδᾶ παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 3 παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἀναγινώσκεται τὸ ἄρθρον 4.

§43ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχει τις τὸν λόγον;

§44ΧΟΪΔΑΣ. Ἐγώ. (Ἱλαρότης). Προτείνω κατὰ τοὺς κανόνας τῆς πολεμικῆς τέχνης τὴν αὔξησιν τῶν συνταγμάτων τοῦ πυροβολικοῦ ἀπὸ ἑνὸς εἰς τέσσαρα. Γνωρίζετε τὴν ἀναλογίαν, 5 πυροβόλα ἀποτελοῦν σῶμα, ἄλλοτε 2 ἢ 3. Θέλω λοιπὸν πυροβολιστὰς ἐπιστήμονας, πολλοὺς καὶ ἱκανούς.

§45ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν γνώμην τοῦ κ. Χοϊδᾶ παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 4 παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἀναγινώσκεται τὸ ἄρθρον 5.

§46ΧΟΪΔΑΣ. Τὸν λόγον, κύριε πρόεδρε.

§47ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μοὶ ἐπιτρέπετε νὰ σᾶς κάμω μίαν παρατήρησιν; Ἀφοῦ δὲν παρεδέχθησαν αἱ προηγούμεναι προτάσεις σας, καὶ ἐὰν παραδεχθῶμεν ὅτι γίνεται δεκτὴ μία ἐκ τῶν κατωτέρω δὲν ὠφελεῖ, διότι δὲν θὰ ᾖναι εἰς ἁρμονίαν.

§48ΧΟΪΔΑΣ. Θέλω νὰ ᾖμαι εἰς ἁρμονίαν. Καὶ ἄλλοτε ὁ Γαλιλλαῖος ἐθεωρήθη παράφρων, διότι εἶπεν ὅτι ἡ γῆ κινεῖται περὶ τὸν ἥλιον, καὶ ὄχι ὅπως εἶπεν ὁ Ἰησοῦς τοῦ Ναυῆ, στῆθι... Καὶ ἐγὼ θεωροῦμαι σήμερον παράφρων, ἀλλὰ θὰ φανῇ ἡ ἀλήθεια. Λοιπὸν ἐγὼ προτείνω τὴν αὔξησιν τοῦ μηχανικοῦ ἀντὶ ἑνὸς τάγματος εἰς τέσσαρα· ἔχομεν ἀνάγκην μηχανικῶν καὶ γεφυροποιῶν.

§49ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν γνώμην τοῦ κ. Χοϊδᾶ παρακαλοῦται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 5 παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἀναγινώσκεται τὸ ἄρθρον 6.

§50ΧΟΪΔΑΣ. Τὸν λόγον, κύριε πρόεδρε, Θέλω ἀντὶ δύω λόχων ὀκτὼ λόχους, διότι θέλω περισσοτέρους τραυματίας, θέλω νὰ πληγόνωνται περισσότεροι καὶ ν’ ἀποθνήσκουν περισσότεροι, διότι διὰ τοῦ ἱδρῶτος καὶ τοῦ θανάτου των θὰ λυθῶσι τα δεσμὰ τῆς δουλείας, μολονότι ἐλπίζω ὅτι θὰ ἔχωμεν καὶ τὰς θυγατέρας τῆς πατρίδος νὰ μᾶς νοσηλεύωσι.

§51ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν τοῦ κ. Χοϊδᾶ παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 6 παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἀναγινώσκεται τὸ ἄρθρον 7.

§52ΠΛΑΠΟΥΤΑΣ. Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 7 ἔχω νὰ κάμω παρατηρήσεις περὶ τῶν βαθμοφόρων, ἀλλὰ τὰ ἀφίνω κατὰ τὴν τρίτην συζήτησιν.

§53ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 7 ὅπως ἔχει παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἀναγινώσκεται τὸ ἄρθρον 8.

§54ΖΩΧΙΟΣ. Βλέπετε ὅτι ἐδῶ παρεισάγεται μία ἐξαίρεσις, διότι περὶ ὅλων τῶν ἄλλων εἰξεύρομεν τί θὰ γίνῃ, περὶ δὲ τῶν στελέχεων τῶν σωμάτων καὶ ὑπηρεσιῶν δὲν εἰξεύρομεν τίποτε· ἀφίνεται τοῦτο νὰ ὁρισθῇ διὰ Β. Διαταγμάτων. Ἠθέλησα νὰ ἐννοήσω τὸν λόγον καὶ ἀνέτρεξα εἰς τὴν ἔκθεσιν τοῦ ἀξιοτίμου ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, ἡ ὁποία λέγει· «Τὰ ἐπιτελεῖα τῶν μεραρχιῶν καὶ ταξιαρχιῶν, ἡ ὑγειονομικὴ καὶ αἱ λοιπαὶ βοηθητικαὶ ὑπηρεσίαι θέλουσι καταρτισθῆ ἐκ τῶν ἤδη ὑπαρχόντων βαθμοφόρων. Τούτων τὰ καταστατικὰ δὲν ὁρίζονται ἐν τῷ νόμῳ, διότι τοῦ ὑποβαλλομένου εἰς τὴν Βουλὴν ὀργανισμοῦ ὄντος προσωρινοῦ, ἐὰν ταῦτα ὡρίζοντο διὰ νόμου, ἤθελον δημιουργηθῆ βαθμοφόροι· ἀλλὰ τοῦτο δὲν συμβιβάζεται μὲ τοὺς πίνακας, ὅπου διακρίνονται βαθμοφόροι. Ἐκτὸς τούτου, «οἵτινες ἀφ’ ἑνὸς μὲν ἤθελον ἐπιφέρει αὔξησιν δαπάνης, ἀφ’ ἑτέρου ἐν περιπτώσει νέου ὁριστικοῦ ὀργανισμοῦ, ἤθελον πλεονάσει οὗτοι.» Διατί; δὲν τὸ ἐννοῶ. Τὸ κυριώτερον ὅμως εἶναι τοῦτο· «Διὰ τοῦτο ἀφέθησαν ἰσχύοντα τὰ νῦν καταστατικά, ἅτινα ἐν ἀπολύτῳ ἀνεπαρκείᾳ θέλουσι μετ’ ἄκρας φειδοῦς τροποποιηθῆ.» Ἀφοῦ πρόκειται νὰ τροποποιηθῶσι διὰ Β. Διατάγματος, τίς ἡ ἀνάγκη τοῦ νόμου; Τότε συμφωνῶ καὶ ἐγὼ μὲ τὸν ἀξιότιμον βουλευτὴν Καλαβρύτων, ὁ ὁποῖος λέγει, ἂς δώσωμεν πᾶσαν ἐξουσίαν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἂς κάμῃ ὅ,τι θέλει ἔχουσα καὶ ὅλην τὴν εὐθύνην. Ἅμα δεχθῶμεν αὐτὸ τὸ ἄρθρον, ὅλα τὰ ἄλλα εἶναι περιττά.

§55ΖΙΜΒΡΑΚΑΚΗΣ. Δίδω ἐξηγήσεις τινὰς ἐπὶ τῶν παρατηρήσεων τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ. Ὑπηρεσίαι τινὲς καθὼς εἶναι τὰ φρουραρχεῖα, κεντρικὴ ἀποθήκη τοῦ ἱματισμοῦ, ἡ στρατιωτικὴ σχολὴ καὶ καθεξῆς εἶναι ὠργανισμέναι, καὶ κατὰ συνέπειαν δὲν τὰς μεταβάλλω· ὡσαύτως δὲν μεταβάλλω τὸ σῶμα τῶν Γενικῶν Ἐπιτελῶν, διότι εἶναι τοποθετημένοι οἱ ἀξιωματικοί του εἰς νομοθετημένας θέσεις, δι’ ἃς ὁ προϋπολογισμὸς ὁ ἐγκριθεὶς μοὶ ἔδωκε πιστώσεις, καὶ τοῦτο ἵνα μὴ πολλαπλασιάσω ἐπ’ ἄπειρον τοὺς βαθμοφόρους· δι’ αὐτὸ λέγω, ὅτι ἰσχύουν τὰ καταστατικά, τὰ ὁποῖα ὑπάρχουν διὰ Β. Διαταγμάτων· καθ’ ὅσον δ’ ἀφορᾷ τὰ Ἐπιτελεῖα τῶν μεραρχιῶν καὶ τῶν ταξιαρχιῶν, τὴν ὑγειονομικήν, τὴν οἰκονομικὴν καὶ τὰς λοιπὰς βοηθητικὰς ὑπηρεσίας, αὗται θέλουσι σχηματισθῆ ἐκ τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ στρατοῦ τῶν ὑπαρχόντων, οἱ ὁποῖοι εἶναι εἰς διαφόρους ὑπηρεσίας, διότι ἐὰν θελήσωμεν νὰ κάμωμεν νέους βαθμοφόρους ἀπαιτεῖται μέγας ἀριθμός. Λέγω δέ, ὅτι ἐν περιπτώσει ἀνάγκης, νὰ σχηματίζωνται διὰ Β. Διαταγμάτων, διότι δὲν θὰ ᾖναι ἴσως ἡ Βουλὴ παροῦσα, ἀλλὰ βεβαίως πάντοτε ἂν ᾖναι ἀνάγκη.

§56ΠΛΑΠΟΥΤΑΣ. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ εἷς πίναξ τῶν μεραρχιῶν καὶ τῶν ταξιαρχιῶν, καθὼς καὶ τῶν ἄλλων σημαιῶν;

§57ΖΙΜΒΡΑΚΑΚΗΣ. Θὰ ἐγερθοῦν παράπονα.

§58ΠΛΑΠΟΥΤΑΣ. Δὲν ἐννοῶ τῶν ὀνομάτων, ἀλλὰ τοὺς βαθμοὺς ἂν θέλετε νὰ σημειώσητε.

§59ΖΙΜΒΡΑΚΑΚΗΣ. Διὰ τὰ ἐπιτελεῖα δὲν ζητοῦμεν νὰ κάμωμεν νέους, ἀλλὰ ἐκ τῶν ὑπαρχόντων νὰ διορισθοῦν.

§60ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰς τὰς θέσεις τὰς ὁποίας κατέχουν αὐτοί, ποίους θὰ βάλετε;

§61ΖΙΜΒΡΑΚΑΚΗΣ (ὑπουργὸς Στρατιωτικῶν). Ἂν, κύριοι, οἱ προκάτοχοι ὑπουργοὶ δὲν ἔκαμνον τόσας καταχρήσεις, ὅσας ἔκαμον διὰ νὰ κάμωσι προβιβασμούς, σήμερον δὲν ἤθελεν ἀποβαίνει δύσκολον νὰ μεταθέσωμεν ἕνα ἀξιωματικόν, ἕνεκα τῶν πολλῶν προβιβασμῶν· ἰδοὺ ἡ αἰτία διὰ τὴν ὁποίαν ὁ θέλων νὰ ἐργασθῇ μὲ εἰλικρίνειαν εἶναι ἀδύνατον νὰ ἐργασθῇ.

§62ΚΑΡΑΪΣΚΑΚΗΣ. Ἐπειδὴ ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν κατήγγειλεν, ὅτι οἱ πρώην ὑπουργοὶ ἔκαμον κατάχρησιν, παρακαλῶ ἡ καταγγελία νὰ γίνῃ ὁριστική, διότι ἐγὼ νομίζω, ὅτι ὁ κ. ὑπουργὸς ὁ ὁποῖος θὰ κάμῃ ταξιαρχίας καὶ μεραρχίας, δὲν θὰ εὕρῃ περισσεύοντας ἀξιωματικούς, διότι ὅπου ζητήσει διὰ νὰ πάρῃ, θὰ εὕρῃ, ὅτι κατέχουν θέσιν νομιμοποιημένην· ἴσως ὑπάρχουν δύω ἀξιωματικοὶ εἰς ἀργίαν, οἱ ὁποῖοι ἐτιμωρήθησαν δι’ ἐγκλήματα, καὶ οἱ βουλευταὶ ἀξιωματικοὶ εἰς ἀργίαν, οἱ ὁποῖοι θὰ ἔχουν τὴν φιλοτιμίαν, ὅταν θὰ ἔλθῃ ἡ ἀνάγκη νὰ ὑπηρετήσουν μὲ τὸν βαθμόν των καὶ ἄνευ μισθοῦ.

§63ΖΙΜΒΡΑΚΑΚΗΣ (ὑπουργὸς Στρατιωτικῶν). Ὡμίλησα περὶ πλεοναζόντων καὶ σᾶς φέρω ἓν μικρὸν παράδειγμα· τὰ στρατοδικεῖα σύγκεινται ἐκ 4 μελῶν· ἴδετε σήμερον εἰς τὸν προϋπολογισμὸν πόσοι εἰσηγηταί, ἀντεισηγηταί, ἀντεπίτροποι ὑπάρχουν! Ὁ νόμος παρεμορφώθη, ὁ νόμος λέγει, διορίζονται πλείονες ἀντεισηγηταὶ καὶ ἀντεπίτροποι, ἐὰν ἡ ἀνάγκη τὸ καλέσῃ. Ποία ἦτον ἡ ἀνάγκη νὰ κάμωμεν 4 λοχαγοὺς ἀντεισηγητὰς, 9 λοχαγοὺς ἀντεπιτρόπους;

§64Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν εἰς μίαν δικαιολογημένην ἐρώτησιν τοῦ βουλευτοῦ Γόρτυνος ὀργισθεὶς εἶπεν ὅτι οἱ προκάτοχοι ὑπουργοὶ ἕνεκα τῶν αὐθαιρεσιῶν τὰς ὁποίας διέπραξαν μὲ ἠνάγκασαν εἰς τὸ μέτρον αὐτὸ τὸ νὰ μὴ σχηματίσω ἐπιτελεῖα τῶν σωμάτων, ἀποδείξας διὰ τούτου ὅτι ὁ στρατὸς ἔχει πλέον τῶν ὀργανικῶν Διαταγμάτων βαθμοφόρους καὶ κατὰ συνέπειαν ὅτι ἐννοεῖ ἐξ αὐτῶν νὰ συμπληρώσῃ ἢ νὰ σχηματίσῃ τὰ Ἐπιτελεῖα τοῦ στρατοῦ· ἀλλ’ ἂν ταῦτα εἶπε καὶ ἐμνήσθη ὅλων τῶν προκατόχων ὑπουργῶν, ὑποθέτω ὅτι ἐμνήσθη καὶ αὐτοῦ τοῦ ἰδίου ὑπουργεύσαντος κατὰ τὴν ἐποχὴν τῆς Συνελεύσεως, καθ’ ἣν ἐποχὴν ἔλαβεν ἀφορμὴν ἡ Συνέλευσις νὰ εἴπῃ ὅτι ἔχομεν προβιβασμοὺς παρανόμους· ἀπὸ τῆς ἐποχῆς ἐκείνης μέχρι σήμερον οὐδεὶς ὑπουργὸς κατηγγέλθη ἐνώπιον τοῦ Κοινοβουλίου ὡς παρανόμως προβιβάσας. Δὲν εἶναι δὲ ἀληθὲς ὅτι τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ὁ κ. ὑπουργὸς εἰσάγει, φέρει τὸν τύπον τῆς οἰκονομίας· ὅταν δὲ θὰ συζητηθῇ εἰς τὰ καθέκαστα, θέλω ἀποδείξει ὅτι πρόκειται νὰ γίνουν βαθμοφόροι νέοι καὶ προνομιακῶς ὑπὲρ ἐκείνων ὑπὲρ τῶν ὁποίων συμπαθεῖ ὁ ὑπουργὸς, οὐχὶ δὲ κατὰ τὴν ἀπαίτησιν τῆς ὑπηρεσίας καὶ τῆς δικαιοσύνης.

§65ΖΙΜΒΡΑΚΑΚΗΣ (ὑπουργὸς Στρατιωτικῶν). Ὁ κ. Μαυρομιχάλης μοῦ λέγει ὅτι ἔῤῥιψα μομφὴν ἐπὶ τῶν κατὰ καιροὺς ὑπουργῶν τῶν Στρατιωτικῶν. Λυποῦμαι, κύριοι, διότι δὲν ἔχω πρόχειρον τὸν τελευταῖον νόμον τοῦ 1871, τὸν περὶ ἀριθμοῦ τῶν ἀξιωματικῶν, τὸν ὁποῖον ὁ ὑποστράτηγος Σμόλεντς ἔφερεν ὑπὸ τὴν κύρωσιν τῆς Βουλῆς, διὰ νὰ δείξω ὄχι μόνον τὸ σύνολον τῶν ἀξιωματικῶν τῶν διαφόρων ὅπλων, ἀλλὰ καὶ πίνακα λεπτομερῆ. Ἠξεύρετε τί ἐγίνετο μέχρι τοῦδε εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν; δυστυχῶς τὸν προϋπολογισμὸν, τὸν ὁποῖον σᾶς ὑπέβαλον τὸν ἔκαμνον ὀργανισμόν. Κατεῖχεν εἷς θέσιν ἀντισυνταγματάρχου· τί ἔκαμναν; κατήργουν τὴν θέσιν τοῦ ἀντισυνταγματάρχου καὶ ἔθετον θέσιν ταγματάρχου, καὶ κατόπιν τὸν ἀντισυνταγματάρχην τὸν ἔθετον εἰς ἀργίαν· εἶναι πράγματα αὐτά;

§66Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Παρακαλῶ τὸν κ. ὑπουργὸν νὰ μᾶς φέρῃ τὸν πίνακα τῶν ἀξιωματικῶν, τὰς ὑπερβάσεις καὶ τοὺς ὑπουργοὺς, οἱ ὁποῖοι ἔκαμον τὰς ὑπερβάσεις· ἐγὼ ἐγκρίνω μερικὰ πράγματα, τὰ ὁποῖα ἐῤῥέθησαν.

§67ΖΙΜΒΡΑΚΑΚΗΣ. Μὲ πολλήν μου εὐχαρίστησιν.

§68ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ (ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Κύριοι, νομίζω ὅτι ἐντελὴς ἔλαβε χώραν παρεξήγησις· ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν οὔτε σκοπὸν, οὔτε καθῆκον εἶχε νὰ καταγγείλῃ ἐνώπιόν σας οὐδένα· ὅσα εἶπεν, τὰ εἶπεν ὁ κ. ὑπουργὸς ἐρωτηθεὶς, πῶς θέλει σχηματίσει τὰ Ἐπιτελεῖα καὶ πῶς θέλει ἀναπληρώσει τὰς κενὰς θέσεις· εἶπεν διὰ ταῦτα ὅτι ὑπάρχουν πλεονάζοντες ἀξιωματικοὶ, καὶ ὅτι ἐκ τῶν πλεοναζόντων δύναται νὰ λάβῃ καὶ νὰ τοὺς μεταχειρισθῇ προσωρινῶς εἰς τὴν ὑπηρεσίαν. Καὶ βεβαίως, προκειμένου νὰ εἴπῃ τις ὅτι ἔχει ἀξιωματικοὺς πλεονάζοντας, δὲν θ’ ἀποκρύψῃ ὅτι διωρίσθησαν πλεονάζοντες· ἑπομένως δὲν ὑπῆρξεν εἰς ταῦτα σκοπὸς ἀντεγκλήσεων· οὐδένα λοιπὸν κατήγγειλε, καὶ διότι δὲν ὑπάρχει λόγος καταγγελίας, ἀλλὰ καὶ διότι δὲν εἶναι καὶ ἡ ἐποχὴ κατάλληλος.

§69ΤΙΝΕΣ. Βέβαια, βέβαια.

§70ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἐξέθεσεν ἁπλῶς καὶ καθαρῶς τὴν κατάστασιν τοῦ στρατοῦ, καὶ οὕτω παρακαλῶ νὰ τὸ ἐκλάβουν οἱ κύριοι στρατιωτικοὶ διὰ νὰ μὴ ἐρεθίζωνται ἀδίκως καὶ γεννῶνται ἐκ τούτου σκάνδαλα καὶ παρατηρήσεις μάταιαι εἰς ἐποχὴν καθ’ ἣν πρέπει νὰ προχωρήσωμεν εἰς ἔργα, ἐπιφυλαττόμενοι νὰ κάμωμεν τὰς παρατηρήσεις μας κατόπιν. Σᾶς παρακαλῶ νὰ λησμονήσωμεν τὸ παρεμπῖπτον.

§71ΤΙΝΕΣ. Μάλιστα, μάλιστα.

§72ΧΟΪΔΑΣ. Ἀποκρούω τὴν par delegation ἐνέργειαν τὴν καθιερωμένην ἐν τῷ ἄρθρῳ 8. Θέλω ἡ Βουλὴ νὰ ἀποφαίνεται μετὰ λογικὴν συζήτησιν· δὲν θέλω ἔστω καὶ εἰς τὸν δίκαιον Ἀριστείδην, τὸν ἐνάρετον Φωκίωνα νὰ δώσω τὴν ἐντολὴν νὰ ἐνεργῇ ἐξ ὀνόματος τῶν ἀντιπροσώπων. Ἔχει ἀνάγκην ἡ Ἑλλὰς ἢ δὲν ἔχει περισσοτέρων ταξιαρχῶν, περισσοτέρων ἀξιωματικῶν καὶ βαθμοφόρων; κατὰ τοὺς ἀποκρούσαντάς με δὲν ἔχει. Ἂν δὲν ἔχῃ πρὸς τί, ἡ διάταξις αὕτη; Ἂν ἔχῃ κατὰ τὴν ἰδέαν μου καὶ ἔχῃ, πρέπει ἀμέσως, ἀποτόμως καὶ μετὰ λογικὴν συζήτησιν νὰ ἀποφανθῇ ἡ Βουλή. Ἔχομεν μεγάλην ἀνάγκην περισσοτέρων ἀξιωματικῶν· ἡ Ἑλλὰς εὑρίσκεται κατὰ τὴν στιγμὴν ταύτην ἑτοιμοθάνατος· εἷς ἰατρὸς παρουσιάζεται ἐνώπιόν της, ὁ Ἄρης πάνοπλος καὶ λέγει αὐτῇ, θὰ ἀποθάνῃς μετ’ ὀλίγον καὶ ὡς ἔθνος καὶ ὡς ἄνθρωπος· ἐγέρθητι, ὁπλίσθητι διὰ τῶν ὅπλων μου, πολέμησον· καὶ ἂν μὲν νικήσῃς, θὰ ζήσῃς εὐαρέστως, ἂν δὲ θὰ ἀποθάνῃς θὰ σὲ παραλάβῃ ἡ ἱστορία τῶν αἰώνων καὶ θὰ εἴπῃ, ἀπέθανες, ἀλλὰ δὲν ἐνικήθης. Ἢ ἡ Ἑλλὰς θὰ νικήσῃ ἢ θὰ νικηθῇ. Ἂν νικήσῃ καὶ ὀφείλει νὰ νικήσῃ καὶ θὰ νικήσῃ, ὄχι τῶν παρόντων ταγμάτων ἔχει ἀνάγκην, ἀλλ’ ἀπείρων, ἀπείρων· ἂν νικηθῇ, τὰ τάγματα διελύθησαν, οἱ στρατιῶται διεσκορπίσθησαν εἰς τὰ ἐξ ὧν συνετέθησαν, διότι ἡ Ἑλλὰς γενήσεται δούλη ἀτιμοτέρα παρ’ ὅ,τι εἶναι σήμερον. Δὲν βλέπετε τυράννους φοβερωτέρους τῶν Τούρκων; Δὲν βλέπετε ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἔχουν τὸν ἐγωϊσμὸν νὰ κατακτήσουν τὴν ἀνθρωπότητα ὁλόκληρον; Ἅμα θὰ τολμήσῃ τις νὰ προφέρῃ μίαν λέξιν περὶ ἐλευθερίας, εἰς τὴν Σιβηρίαν· ἅμα τις ἄλλος τὴν χεῖρα κινήσῃ, ἡ χείρ του ἀποκόπτεται ὑπὸ τοῦ δημίου. Ἡ Ἑλλὰς ἔχει ἀνάγκην πολλοῦ στρατοῦ καὶ θὰ νικήσῃ, διότι τὸ θέλει καὶ τὸ δύναται· οἱ πατέρες ἡμῶν ἐνίκησαν ὡπλισμένοι ὄντες μὲ ῥάβδους καὶ δὲν θὰ νικήσωμεν ἡμεῖς; οἱ πατέρες μας εἶχον τὴν ἱστορίαν τῶν προγόνων μας, ἡμεῖς ἔχομεν διπλῆν ἱστορίαν τῶν προγόνων μας καὶ τῶν πατέρων μας· εἴμεθα ἀνάξιοι ἐκείνων, ἂν δὲν νικήσωμεν. Μυκτηρίζετε πολλοὶ τὰς ἰδέας μου σήμερον· σᾶς συγχωρῶ ὅπως ἐσυγχώρησε τοὺς μυκτηρίσαντας Αὐτὸν ὁ Χριστός μας· πολλοὶ τὸν ἐμυκτήρισαν, ἀλλὰ σήμερον τὸν λατρεύουν. Θὰ ἔλθῃ στιγμὴ μετ’ ὀλίγον κατὰ τὴν ὁποίαν οἱ κυρίαρχοι λαοὶ θὰ ἀνατρέψουν ὁπουδήποτε εὕρουν τοὺς τυράννους, καὶ ἡ ἐποχὴ δὲν εἶναι μακρὰν ἡμῶν, κατὰ τὴν ὁποίαν ὁ λαὸς θὰ λύσῃ τὰ δεσμὰ τῆς διανοίας του καὶ θὰ ὑποτάξῃ τοὺς τυράννους ὁποιονδήποτε ὄνομα φέρωσι.

§73ΠΛΑΠΟΥΤΑΣ. Ἐπιθυμῶ, ἂν ᾖναι δυνατόν, ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν νὰ κάμῃ ἕνα πίνακα ἐνδιαλαμβάνοντα τοὺς βαθμοφόρους εἰς τὰς θέσεις τοῦ ἄρθρου 8 καὶ τὸ ὅπλον ἂν ᾖναι τοῦ πυροβολικοῦ, τοῦ πεζικοῦ κλπ.

§74ΖΙΜΒΡΑΚΑΚΗΣ. Εἰς τὴν διοίκησιν τοῦ στρατοῦ εἶναι ὡρισμένοι οἱ βαθμολόγοι· ὡς πρὸς τὸ Ἐπιτελεῖον ὅμως διαφέρει τὸ πρᾶγμα· διότι εἰς αὐτὸ προστίθενται περισσότεροι ἢ ὀλιγώτεροι ἀναλόγως τῆς ὑπηρεσίας καὶ τῶν ἀναγκῶν αὐτῆς· διὰ τοῦτο ἐθεώρησα περιττὸν νὰ τοὺς ἐγγράψω εἰς τοὺς πίνακας.

§75ΠΛΑΠΟΥΤΑΣ. Ἐγὼ εἶμαι ὑπὲρ τοῦ νομοσχεδίου, ζητῶ ὅμως ἀπὸ τὸν ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν νὰ μᾶς φέρῃ γενικώτερόν τινα πίνακα ὅλων τῶν στρατιωτικῶν θέσεων καὶ ὅλων τῶν ὅπλων, διότι, κύριοι, σήμερον γνωρίζετε ὅτι ἐγείρονται παράπονα εἰς τὴν διοίκησιν τῶν πυροσβεστῶν (θόρυβος).

§76ΖΩΧΙΟΣ. Εἶναι παντὸς ἐπαίνου ἄξιος ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, διότι λέγει, φείδομαι τῶν δημοσίων χρημάτων. Πρόκειται νὰ ὀργανίσωμεν τὸν στρατὸν; νομίζω, ὅτι πρὸ πάντων πρέπει νὰ ὑπάρχῃ ἐντὸς τοῦ ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν ἓν τμῆμα τῶν γενικῶν ἐπιτελῶν. Ἡ μεγάλη διαφορὰ, καὶ μὲ συγχωροῦν οἱ κύριοι στρατιωτικοί, μεταξὺ τοῦ γερμανικοῦ στρατοῦ καὶ τοῦ γαλλικοῦ συνίσταται εἰς τὸ σύστημα τῶν γενικῶν ἐπιτελῶν. Ὁ ἀρχηγὸς τῶν γενικῶν ἐπιτελῶν ἐκεῖ εἶναι ὅλως διόλου ἀνεξάρτητος ἀπὸ τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν. Ἐδόθησαν προνόμια εἰς τὸν Μόλτκε. Τοιούτους πρέπει νὰ προσθέσωμεν καὶ εἰς τὰ τρία ὅπλα καὶ νὰ προσθέσωμεν τοὺς ἀρίστους καὶ νὰ τοὺς προβιβάσωμεν, διότι δὲν ἐννοῶ, ἀφοῦ πρόκειται νὰ δαπανήσωμεν, χρήματα, νὰ λέγωμεν, ὅτι δὲν θέλομεν τοὺς ἀξιωματικοὺς ἐνταῦθα, κύριοι, ὁ ὑπουργὸς δὲν ἔχει σύμβουλον. Τὸ γενικόν, κύριοι, ἐπιτελεῖον τοῦ στρατοῦ τοῦ Πρωσικοῦ κατ’ ἔτος συντάσσει τὸ σχέδιον τοῦ πολέμου· ὁ ὑπουργὸς ὅμως ἐνταῦθα δὲν ἔχει σύμβουλον, καὶ κατὰ τὰς ἀνάγκας, ἀναγκάζεται νὰ σχηματίζῃ ἐπιτροπάς. Νομίζω, ὅτι ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ὀφείλει ἐκ τῶν ἀρίστων ἀξιωματικῶν νὰ σχηματίσῃ Γενικὸν Ἐπιτελεῖον ἐντὸς τοῦ ὑπουργείου.

§77ΖΙΜΒΡΑΚΑΚΗΣ. Ἄλλοτε ὑπουργὸς ὢν τῶν Στρατιωτικῶν, ἠθέλησα νὰ ὀργανώσω τὸ σῶμα τῶν γενικῶν ἐπιτελῶν, ἤθελον δὲ νὰ πράξω τι τὸ ὁποῖον ὅλα τὰ ἔθνη ἔχουσιν, ὅπως παρασκευάζωσιν εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὰς πληροφορίας, αἱ ὁποῖαι βεβαίως εἶναι δύσκολον νὰ δοθῶσιν ἀπὸ ἄλλους μὴ καταλλήλους εἰς τὸ ἔργον τοῦτο. Ἐπροκάλεσα διάταγμα ὀργανιστικὸν τοῦ σώματος τῶν γενικῶν ἐπιτελῶν· ἐσχημάτισα τέσσαρα τμήματα, εἰς ἃ ὑπῆρχον ὁ κ. Σωτήριος Πετιμεζᾶς, ὁ κ. Βαλτινός, ὁ ἀδελφός μου, καὶ ἄλλοι πολλοὶ ἀξιωματικοί· εἰς ἕκαστον τμῆμα ἔθεσα ἕνα λοχαγόν, ἕνα ὑπολοχαγόν, προσεκόλλησα ἀνθυπασπιστὰς ἐκ τῶν ἐξελθόντων ἀπὸ τὴν σχολὴν, τῶν δυναμένων νὰ ἐργασθῶσι, καθὼς καὶ ἀξιωματικοὺς ὑποδεεστέρους τοῦ μηχανικοῦ, ἵνα ἀσχοληθῶσιν εἰς ὅ,τι μᾶς εἶναι ἀπολύτως ἀναγκαῖον. Μετὰ λύπης, κύριοι, σᾶς λέγω ὅτι παρ’ ἡμῖν, ἐν τῷ ὑπουργείῳ, δὲν ὑπάρχει κανεὶς νὰ μᾶς δώσῃ τακτικὰς πληροφορίας περὶ τοῦ πληθυσμοῦ, τῶν προϊόντων, τοῦ ἐδάφους οἱασδήποτε ἐπαρχίας. Ἐὰν ἀναχωρήσῃ σῶμα στρατιωτικὸν διὰ νὰ μεταβῇ εἰς μίαν ἐπαρχίαν, θὰ βαδίζῃ ὡς εἰς ἄγνωστον μέρος· ἐὰν ἡ Κυβέρνησις θεωρήσῃ ἀναγκαῖον σήμερον νὰ συγκεντρώσῃ στρατὸν εἰς ἓν μέρος, δὲν γνωρίζει ἂν οἱ στρατιῶται θὰ εὕρουν ἐκεῖ τοὐλάχιστον ἄρτον. Δὲν ἐγένοντο ἀναγνωρίσεις τοῦ ἐδάφους, καὶ τὰ λοιπὰ παρομαρτοῦντα εἰς τοιαύτας ἐργασίας. Ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἔπρεπε νὰ ἔχῃ τὸν τοπογραφικὸν χάρτην ἑκάστης ἐπαρχίας, οὐχὶ ὡς εἶναι συντεταγμένοι οἱ γεωγραφικοὶ χάρται, ἀλλ’ εἰς μεγάλην κλίμακα, ἑνὸς χιλιοστοῦ, διὰ νὰ δύναται νὰ ἐκλέγῃ στρατηγικὰ σημεῖα καὶ νὰ τοποθετῇ τὸν στρατόν. Ποτέ, κύριοι, δὲν ἐγένετο τοιαύτη ἐργασία, διότι τὰ ὑπουργεῖα ἐν Ἑλλάδι εἶναι πάντοτε ἐφήμερα· ὁσάκις δὲ μοὶ συνέβη νὰ ὑπηρετήσω εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν πάντες μοὶ ἐλέγετε, οἰκονομία, οἰκονομία! Τίποτε ὅμως δὲν γίνεται ἄνευ δαπάνης. Σήμερον ὅτε παρουσιάζεται ἡ ἀνάγκη, βλέπομεν τὸ κενὸν, τὸ ὁποῖον ὑπάρχει. Θὰ προσπαθήσωμεν νὰ κάμωμεν ὅ,τι δυνάμεθα ἐκ τῶν ἐνόντων.

§78ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ἀρκετά, ἀρκετά.

§79ΧΟΪΔΑΣ. Ἔχω πρότασιν ὅπως ἀποφασίζῃ ἡ Βουλὴ καὶ οὐχὶ ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, par delegation νὰ σχηματίζῃ περισσότερα τάγματα διὰ Βασιλικοῦ Διατάγματος.

§80Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Παρατηρῶ εἰς τὸν κ. Χοϊδᾶν, ὅτι δὲν πρέπει νὰ βραδύνωμεν τὰς συζητήσεις σήμερον· ἡ Ἑλλάς, κύριοι, εἶναι Βασίλειον μικρὸν, ἔχει προϋπολογισμὸν μικρὸν καὶ χρήματα ὀλίγα· διὰ νόμου λοιπὸν κανονίζει τὰ ἀπολύτως ἀναγκαῖα. Ἂν δὲ ἔκτακτοι παρουσιασθῶσι περιστάσεις καὶ ἀπαιτηθῇ νὰ δαπανηθῶσι περισσότερα χρήματα καὶ νὰ γίνωσι περισσότερα τάγματα καὶ λόχοι, τοῦτο θ’ ἀφεθῇ εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἡ ὁποία εἶναι Κυβέρνησις τοῦ ἔθνους καὶ τῆς Βουλῆς.

§81ΧΟΪΔΑΣ. Παρατηρῶ εἰς τὸν κ. Πετιμεζᾶν, ὅτι πρὸ πολλοῦ παρέστησαν αἱ περιστάσεις· σήμερον ἡ Ἑλλὰς κινδυνεύει τὸν ἔσχατον τῶν κινδύνων (θόρυβος).

§82ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ἀρκετά, ἀρκετά.

§83ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν τοῦ κ. Χοϊδᾶ παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 8 παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Κατόπιν ἡ Βουλὴ παρεδέχθη τὸ ἄρθρον 9 καὶ 10 ἄνευ ἀντιῤῥήσεως). Ἄρθρον 11. (Ἀναγινώσκεται).

§84ΖΩΧΙΟΣ. Ἐν τῷ ἄρθρῳ τούτῳ ἀναφέρεται, ὅτι ἡ συμπλήρωσις τοῦ πεζικοῦ γίνεται «δʹ.) διὰ τῶν περὶ ἐκτάκτου ἐφεδρείας νόμων ἐφέδρων ά. τάξεως ἐξ ὧν κρατοῦνται ἐν τῷ στρατῷ τόσοι ὅσοι ἀπαιτοῦνται πρὸς συμπλήρωσιν αὐτοῦ μετὰ τὴν ἐντὸς ἑνὸς μηνὸς ἀπὸ τῆς διαταγῆς τοῦ ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν ὑπουργοῦ κατάταξιν τῶν εἰς τὰς τρεῖς προηγουμένας κατηγορίας ἀνηκόντων.» Ἐγὼ νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ ᾖναι ἢ ὅλοι ἔφεδροι ἢ οὐδείς. Παρακάτω λέγει ὅτι προσδιορίζει ὁ κλῆρος· ποίους; καὶ ἐκείνους οἱ ὁποῖοι θὰ μεταβοῦν εἰς τὰς ἑστίας των;

§85ΤΙΝΕΣ. Ἐκ τοῦ ὅλου ἀριθμοῦ.

§86ΖΩΧΙΟΣ. Τότε πρέπει νὰ ἀλλάξῃ ἡ σύνταξις. Ἔρχεται κατόπιν τὸ ἄλλο. Οἱ πρὸς συμπλήρωσιν τοῦ στρατοῦ καλούμενοι ἐκ τῶν ἐκτάκτων ἐφέδρων ά. τάξεως δύναται νὰ μεταβιβάσωσι τὴν ὑποχρέωσίν των εἰς ἄλλους... ὅμως ἐν τοῖς καταλόγοις ἐγγεγραμμένους πρώτης ἢ δευτέρας τάξεως.

§87ΧΟΪΔΑΣ. Κάτω ἡ ἀντικατάστασις· θέλω τὸν ἑλληνικὸν στρατὸν ἐξ ὅλων τῶν τάξεων, διότι εἶμαι ὑπὲρ τῆς ἰσότητος καὶ ἰσονομίας· θέλω καὶ ὁ υἱὸς τοῦ Βασιλέως καὶ ὁ υἱὸς τοῦ τελευταίου ἀχθοφόρου νὰ ᾖναι στρατιῶται ἐν ἴσῃ μοίρᾳ· θέλω πολιτείαν Λακεδαιμονίαν καὶ τὰς γυναῖκας στρατιώτας καὶ νοσοκόμους, πολὺ δὲ περισσότερον τοὺς ἄῤῥενας. Κάτω ἡ ἀντικατάστασις.

§88ΖΙΜΒΡΑΚΑΚΗΣ. Ἐγὼ εἶμαι σύμφωνος, ὅτι διὰ τῆς ἀντικαταστάσεως μένοντες οἱ ἄνδρες ἐπὶ πολὺν χρόνον εἰς τὸν στρατὸν διαφθείρονται· ἀλλ’ εἶναι προσωρινὸς ὀργανισμός.

§89Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Δὲν ἀπαιτοῦμεν ἤδη συζήτησιν.

§90ΦΙΛΗΜΩΝ. Κύριε πρόεδρε, προσωρινὸς ὀργανισμὸς τοῦ στρατοῦ σημαίνει, ὅτι αἱ βάσεις αὐτοῦ θὰ ᾖναι βάσεις τοῦ ὁριστικοῦ ὀργανισμοῦ· διότι ἐὰν παραδεχθῶμεν, ὅτι θὰ ἔχῃ διαφόρους τάξεις, τότε δὲν κάμνομεν τίποτε. Τί ἐννοοῦν οἱ κύριοι; Εἰς τὸν ὁριστικὸν ὀργανισμὸν θὰ ὑπάρχῃ ἀντικατάστασις; Ἐὰν τὸ ἐννοοῦν τοῦτο, τότε ἔχει θέσιν αὐτὸ τὸ ἄρθρον· ἐὰν δὲν ἐννοοῦν, πρέπει νὰ λείψῃ ἡ ἀντικατάστασις.

§91ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ (ὑπουργ. Ἐσωτερικῶν). Νὰ σᾶς ἐξηγήσω τοὺς λόγους διὰ τοὺς ὁποίους ἐδέχθημεν τὴν διάταξιν. Ἡ ἰδέα ὅλων ἡμῶν εἶναι κατὰ τῆς ἀντικαταστάσεως· ἤδη ὁ στρατὸς πρόκειται νὰ συμπληρωθῇ ἀπὸ διάφορα στοιχεῖα, ἓν τούτων εἶναι καὶ τὸ ἐκ τῆς ἀπογραφῆς προερχόμενον. Κατὰ τὸν νόμον περὶ ἀπογραφῆς, ἡ ἀντικατάστασις ἐπιτρέπεται, ἑπομένως ὁ κληροῦχος δύναται νὰ ἔλθῃ προσωπικῶς καὶ δι’ ἀντικαταστάτου. Πρῶτον λοιπὸν ἄτοπον καὶ ἀνωμαλία εἶναι ἡ ἐκ τῆς ἀνισότητος, διότι οἱ μὲν δύνανται νὰ ὑπηρετήσουν αὐτοπροσώπως, οἱ δὲ δι’ ἀντικαταστάτου, πρέπει νὰ σᾶς εἴπω τὴν ἀλήθειαν· ἐδέχθημεν τὸ σύστημα, διότι ἐπιστεύθη, ὅτι δὲν πρόκειται περὶ ὀργανισμοῦ μονίμου τοῦ στρατοῦ, ἀλλὰ περὶ προσωρινῆς ὑπηρεσίας καὶ ἵνα θεραπεύσωμεν προσωρινὴν καὶ ἔκτακτον ἀνάγκην καὶ σχηματίσωμεν δύναμίν τινα ὅπως δήποτε, διότι ὁ καιρὸς δὲν μᾶς ἐπιτρέπει νὰ βραδύνωμεν· δι’ αὐτὸ παραδέχομαι τὸ μέσον αὐτὸ ὡς φέρον ἀποτέλεσμα ταχύτερον. Ἐὰν ἐπρόκειτο βεβαίως περὶ τοῦ μονίμου διοργανισμοῦ, ἠθέλαμεν ἐπιμείνει εἰς τὴν ἀρχὴν κατὰ τῆς ἀντικαταστάσεως, ἀλλ’ ἐπειδὴ πρόκειται νὰ σχηματίσωμεν ὅσον τὸ δυνατὸν ταχύτερον δύναμιν ἐδέχθημεν τὸ μέτρον. Τοῦτο, κύριοι, πρέπει νὰ ἔχητε ὑπ’ ὄψιν. Σᾶς παρακαλῶ δὲ ἐπειδὴ αὐτὰ τὰ ζητήματα πρέπει νὰ τὰ σκεφθῶμεν ὡρίμως, σήμερον νὰ μὴ ἀποφασίσωμεν τίποτε ὁριστικόν. Ἡμεῖς, κύριοι, δὲν ἐρχόμεθα μὲ τὴν πρόθεσιν τοῦ ἀλανθάστου, ἀλλὰ μὲ τὴν ἐπιθυμίαν νὰ κάμωμεν ὅ,τι δυνάμεθα ὅσον τὸ δυνατὸν ταχύτερον καὶ καλλίτερον, ἀλλὰ πρὸ πάντων ταχύτερον καὶ καλλίτερον.

§92Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ἡ Βουλὴ διὰ νὰ φανῇ συνεπὴς πρὸς τὰ ἀποφασισθέντα νομίζω, ὅτι δύναται τὸ ζήτημα τῆς ἀντικαταστάσεως νὰ τὸ καταργήσῃ καὶ διὰ τὴν παροῦσαν ἀπογραφήν. Κατόπιν ἀνεγνώσθησαν καὶ ἐγένοντο δεκτὰ τὰ ἑπόμενα ἄρθρα ὡς καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου ἄνευ ἀντιῤῥήσεως.

§93ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ὑποβάλλει τὸν κατάλογον τῶν ζητηθέντων βαθμοφόρων. Ἡ ἐπιτροπὴ ἐπὶ τῶν ἀναφορῶν ὑποβάλλει τὴν ἔκθεσίν της. Διαλύεται ἡ συνεδρίασις. Ὥρα 11¾.