1877.05.20

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 3

τῆς 20 Μαΐου 1877.

(Παρασκευή.)

Ὥρα 3. μ. μ.

Μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου, εὑρεθείσης ἐν ἀπαρτίᾳ τῆς Βουλῆς, ἀνεγνώσθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως καὶ ἐπεκυρώθησαν ἄνευ ἀντιῤῥήσεως.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. πρωθυπουργὸς ἀναγγέλλει εἰς τὴν Βουλὴν τὸν σχηματισμὸν τοῦ νέου ὑπουργείου, διὰ τοῦ ἑξῆς ἐγγράφου· Τὸ Προεδρεῖον τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου Πρὸς τὸ Προεδρεῖον τῆς Βουλῆς τῶν ἀντιπροσώπων. Λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ἀναγγείλω εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι ὁ σχηματισμὸς τοῦ νέου ὑπουργείου, εἰς ὃ ἡ Α. Μ. ὁ Βασιλεὺς ἀνέθεσε τὴν διοίκησιν τοῦ Κράτους, ἔχει ὡς ἑξῆς· Ἀλ. Κουμουνδοῦρος Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν, προσωρινῶς δὲ καὶ ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης· Ν. Παπαμιχαλόπουλος ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν· Σωτ. Σωτηρόπουλος ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν· Σωτ. Πετιμεζᾶς ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν· Γ. Μπούμπουλης ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν· καὶ Α. Νοταρᾶς ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως. Ἐν Ἀθήναις, τῇ 20 Μαΐου 1877.

Ὁ Πρόεδρος

Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ.

§2ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Ἡ ἔκθεσις τοῦ Ηʹ. τμήματος ἐπὶ τῆς ἐκλογῆς Πυλίας εἶναι ἑτοίμη, καὶ κατατίθεται.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλει τυπωθῆ. Μοὶ ἀπεστάλη ταχυδρομικῶς ἀναφορὰ διαφόρων πολιτῶν ἐκ Σπάρτης, δι’ ἧς ζητοῦσι τὸν σχηματισμὸν Κυβερνήσεως ἰσχυρᾶς, δυναμένης ν’ ἀνταποκριθῇ εἰς τὰς παρούσας περιστάσεις. Θέλει ἡ Βουλὴ ν’ ἀναγνωσθῇ;

§4ΤΙΝΕΣ. Ὄχι.

§5ΧΟΪΔΑΣ. Ὁ λαὸς γράφει πρὸς ἡμᾶς τοὺς ἀντιπροσώπους του, καὶ ἀποτείνεται δι’ ἀναφορᾶς του ἐρειδόμενος ἐπὶ τοῦ Συνταγματικοῦ χάρτου. Ἔχομεν καθῆκον, νομίζω, ν’ ἀκούσωμεν τὶ γράφει ὁ λαὸς τῆς Σπάρτης, καὶ ἐὰν αἱ ἰδέαι του ἀπάδουν πρὸς τὰς ἰδέας μας, νὰ τὰς ἀποκρούσωμεν, ἐὰν ὄχι, νὰ τὰς ἀποδεχθῶμεν.

§6ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ν’ ἀναγνωσθῇ. (Ἀναγινώσκεται.) Πρὸς τὴν Σεβ. Βουλήν. Πρεπόντως οἱ ἐλεύθεροι θεσμοὶ παρέχουσι τὸ προνόμιον εἰς τὸν λαὸν νὰ δίδῃ, κατὰ γνώμην, συμβουλευτικὴν ψῆφον δι’ ἀναφορῶν· τὸ δικαίωμα μάλιστα τοῦτο καθωραΐζει τὴν ἀντιπροσωπευτικὴν Κυβέρνησιν. Λοιπὸν εὐσεβῶς φέρομεν τὴν ἀναφοράν. Ἀναντιῤῥήτως διερχόμεθα ἤδη μίαν τῶν κρισιμωτάτων περιπετειῶν τοῦ γένους μας, καὶ πιθανῶς τὰ γεγονότα νὰ ἐπέλθωσι τόσῳ ἀθρόα καὶ βίαια, ὥστε ἡ Ἑλλὰς καὶ ἡ Κυβέρνησίς της νὰ παρασυρθῶσιν εἰς ἀγῶνα μέγαν καὶ κινδυνώδη. Ἐν τοιαύτῃ δὲ περιπτώσει καταφανὲς παρίσταται νὰ λειτουργῇ Κυβέρνησις ὑποσχομένη τὴν ἐσωτερικὴν ἁρμονίαν καὶ τὴν ἐξωτερικὴν πίστιν καὶ ὑπόληψιν τοῦ Ἔθνους. Ἀτυχῶς δὲ, ὡς τὰ πολιτικὰ παρ’ ἡμῖν ἔχουσι, περιαλγῶς θεωροῦμεν ἀδύνατον νὰ ὑπάρξῃ στερεὰ Κυβέρνησις ἄνευ τῆς εἰλικρινοῦς συμπράξεως τῶν πολιτικῶν κομμάτων. Ἑπομένως πιστεύομεν, ὅτι μόνον μία ἕνωσις τῶν πολιτευομένων θὰ ἠδύνατο ἴσως νὰ διαπράξῃ τι εἰς τὰς ἐπερχομένας δεινὰς τῆς Πατρίδος περιστάσεις. Ἐπὶ τούτοις ἐκφράζομεν τὴν ζωηρὰν ἐπιθυμίαν τῆς συμπράξεως τῶν πολιτευομένων, καὶ παρακαλοῦμεν τὴν Βουλὴν νὰ ἐπιτελέσῃ τὴν τοιαύτην ἁγνὴν εὐχήν. Πεποιθότες ὅτι ἡ Βουλὴ θὰ φανῇ ἀξία αὑτῆς, διατελοῦμεν μετὰ βαθυτάτου σεβασμοῦ. Ἐν Σπάρτῃ, τῇ 15 Μαΐου 1877. Οἱ εὐπειθέστατοι πολῖται. (Ἕπονται αἱ ὑπογραφαί.)

§7Μ. ΚΑΝΑΡΗΣ. Ὑπάρχει τὸ ὄνομα «Κανάρης;»

§8ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα. «Μιλτιάδης Κανάρης.»

§9ΚΑΝΑΡΗΣ. Ἀπορῶ, διότι ἐγὼ γνῶσιν δὲν εἶχον τοῦ πράγματος.

§10ΧΟΪΔΑΣ. Κ. πρόεδρε, λυποῦμαι, διότι ὁ κ. Κανάρης ἠπόρησεν ἐκλεχθεὶς μέλος τῆς ἐπιτροπῆς (θόρυβος).

§11ΚΑΝΑΡΗΣ. Δὲν εἶπον αὐτό· εἶπον, ὅτι δὲν γνωρίζω τίποτε (θόρυβος).

§12ΧΟΪΔΑΣ. Κ. πρόεδρε, ἐγὼ ἠθέλησα νὰ ἐκφράσω τὸ αἴσθημα, ὑπὸ τοῦ ὁποίου ἐλαυνόμενος ὁ σύλλογος «Ῥήγας» ἐξέλεξε τὸν κύριον Κανάρην.

§13ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὐτὴν τὴν στιγμὴν ἔλαβον ὡσαύτως ἀναφορὰν ὑπό τινων φοιτητῶν τοῦ Πανεπιστημίου.

§14ΤΙΝΕΣ. Ἂς ἀναγνωσθῇ καὶ αὐτή.

§15ΡΑΛΛΗΣ. Οἱ φοιτηταὶ τοῦ Πανεπιστημίου θὰ κάμουν καλλίτερον νὰ μάθουν γράμματα ἀντὶ νὰ στέλλουν ἀναφοράς.

§16ΧΟΪΔΑΣ. Κύριε πρόεδρε, παρεδέχθημεν, καὶ δικαίως, ὅτι πρέπει νὰ ἀναγνωσθῇ πᾶσα ἀναφορά, ὅθεν δήποτε καὶ ἂν προέρχηται, ἔστω καὶ παρὰ τοῦ τελευταίου πολίτου. Ἡ νεολαία τοῦ Πανεπιστημίου προορισμὸν ἔχει νὰ ἀναπτύξῃ τὴν διάνοιαν καὶ μορφώσῃ τὴν ψυχὴν διὰ τῆς παιδείας. Ἀλλ’ ἡ νεολαία τοῦ Πανεπιστημίου, ἢ μᾶλλον τῶν Πανεπιστημίων, κατέδειξε πολλάκις διὰ τοῦ εὐγενοῦς τῆς καρδίας της παλμοῦ, ὅτι δύναται νὰ ὑπηρετῇ τὴν πατρίδα, καὶ ἐπικαλοῦμαι αὐτὸν τὸν φίλον μου καὶ ἀντιπρόσωπον Ἀττικῆς κ. Ῥάλλην· ἦτο φοιτητὴς τοῦ Πανεπιστημίου καὶ ᾐσθάνθη παλμοὺς, καὶ ἕνεκα αὐτῶν ἠγέρθη κατὰ Κυβερνήσεων, καὶ τὰς ἐπάταξεν. Ἀφοῦ ὁ κ. Ῥάλλης εἰργάσθη ὡς φοιτητὴς ὑπὲρ πατρίδος, θὰ ἀρνηθῇ τώρα εἰς τὴν νεότητα, τὴν ἔχουσαν τοὺς αὐτοὺς παλμοὺς, νὰ ἐργασθῇ;

§17ΡΑΛΛΗΣ. Ἀφήσατε τας δημοκοπίας (θόρυβος).

§18ΧΟΪΔΑΣ. Νὰ ἀναγνωσθῇ ἡ ἀναφορὰ τῆς νεολαίας τοῦ Πανεπιστημίου, διότι ἐξ αὐτῆς συνίστατο ὁ ἱερὸς λόχος ὁ πεσὼν ἐν Δραγατσανίῳ.

§19ΤΙΝΕΣ. Ἂς ἀναγνωσθῇ, διὰ νὰ τελειώσωμεν. Ἀναγινώσκεται ἡ ἀναφορά. Πρὸς τὴν Σ. Βουλὴν τῶν Ἑλλήνων. Οἱ φοιτηταὶ τοῦ Ἐθνικοῦ Πανεπιστημίου, συνελθόντες ἐν τῇ πλατείᾳ τοῦ Πανεπιστημίου, ἀποφασίζομεν τάδε. Ἐπειδὴ ἡ αἰτία τοῦ περιελθεῖν τὸ ἔθνος εἰς ὃ ἤδη εὑρίσκεται λυπηρότατον σημεῖον πηγάζει ἀποκλειστικῶς ἐκ τῆς ἀδυναμίας, ἣν ἀπὸ τοῦ 1862 πρὸ πάντων ἔσχεν ἡ Βουλὴ τοῦ νὰ δώσῃ εἰς τὸν τόπον Κυβέρνησιν πεφωτισμένην καὶ διαρκῆ, νομίζοντες ὅτι διερμηνεύομεν εἰς τοῦτο πιστῶς καὶ τὰ αἰσθήματα καὶ τὴν θέλησιν τοῦ ἔθνους ὁλοκλήρου, συνιστῶμεν ἐντόνως εἰς τὴν Βουλὴν τὴν ἀνάγκην, ὅπως, ὑπακούουσα εἰς τὴν φωνὴν τῶν πραγμάτων καὶ τοῦ καθήκοντος, καὶ ἐν ὑστέρῳ πάντα λόγον τιθεμένη, παράσχῃ διαρκῆ καὶ εἰλικρινῆ τὴν ἑαυτῆς συνδρομὴν εἰς οἱανδήποτε Κυβέρνησιν, τὴν ὁποίαν ἐν τῇ φρονήσει αὐτῆς θέλει νομίσει ἱκανὴν νὰ διεξαγάγῃ ἐπωφελῶς τὰ πανελλήνια συμφέροντα. Ἂν δὲ δυστυχῶς καὶ πάλιν ἡ Βουλὴ, παρὰ τὸν ὅρκον καὶ τὴν ἀποστολὴν αὐτῆς, κωφεύσῃ εἰς τὴν φωνὴν ταύτην τοῦ ἔθνους καὶ τῶν πραγμάτων, καὶ φανῇ ῥέπουσα πρὸς τὴν πεπατημένην αὐτῆς ὁδὸν, Αὐτὴ ἑαυτὴν ἐκτὸς τοῦ νόμου τιθεῖσα, καταγγέλλει ἔνοχον ἐσχάτης προδοσίας, καὶ δικαιοῖ πᾶν κατ’ Αὐτῆς μέτρον, ὅπερ ὁ λαὸς ἐν τῷ δικαίῳ αὑτοῦ νομίσει ἀναγκαῖον πρὸς σωτηρίαν τῆς προδιδομένης πατρίδος. Εἰς πενταμελῆ ἐκ φοιτητῶν ἐπιτροπὴν ἀνατίθεται νὰ διαβιβάσῃ τὸ παρὸν ψήφισμα πρὸς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Βουλῆς. Ἐν Ἀθήναις, τῇ 18 Μαΐου 1877. Ἡ ἐπιτροπὴ (ἕπονται 5 ὑπογραφαί.)

§20ΡΑΛΛΗΣ. Ἡ ἀναφορὰ περιέχει ἰδέας κατὰ τοῦ νομοθετικοῦ σώματος. Ἡ Βουλὴ πρέπει νὰ στείλῃ αὐτὴν εἰς τὸ ὑπουργεῖον, διὰ νὰ ἐνεργήσῃ τὰ νόμιμα.

§21ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§22ΡΑΛΛΗΣ. Εἶναι ἀπελπιστικὸν νὰ δεχώμεθα ἐδῶ τῶν παιδαρίων τὰς ὕβρεις.

§23ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐστάλη εἰδοποίησις τοῦ Πανεπιστημίου περὶ τοῦ ἰατρικοῦ διαγωνισμοῦ. Ἡ Πρυτανεία τοῦ Ἐθνικοῦ Πανεπιστημίου Πρὸς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Βουλῆς. Τῇ προσεχεῖ Κυριακῇ, 22 τρέχοντος μηνὸς, κατὰ τὴν 10 ὥραν π. μ. ἀπαγγέλλεται δημοσίᾳ ἐν τῇ μεγάλῃ αἰθούσῃ τοῦ Πανεπιστημίου ἡ ἔκθεσις τοῦ ἰατρικοῦ διαγωνισμοῦ τοῦ φιλογενοῦς κυρίου Γ. Συμβουλίδου. Παρακαλεῖσθε, κύριε Πρόεδρε, ἵνα τιμήσητε τὴν ἀκαδημαϊκὴν ταύτην τελετὴν διὰ τῆς παρουσίας ὑμῶν καὶ τῶν κυρίων βουλευτῶν, ὅσοι προαιροῦνται νὰ ἔλθωσι. Ἐν Ἀθήναις, τῇ 19 Μαΐου 1877.

Ὁ Πρυτανεύων Ἀντιπρύτανις

Ε. ΚΟΚΚΙΝΟΣ.

§24ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κατετέθησαν εἰς τὸ προεδρεῖον αἱ ἐκθέσεις τῶν ἐκλογῶν Πυλίας, Κυθήρων καὶ Σύρου. Θὰ τυπωθῶσι καὶ θὰ διανεμηθῶσιν. Ὁ κ. πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐζήτησε τὸν λόγον.

§25ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. (Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου.) Κύριοι, κληθεὶς παρὰ τῆς Α. Μ. νὰ σχηματίσω ὑπουργεῖον, μετὰ τὴν παραίτησιν τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ Μεσολογγίου γενομένην μετὰ τὴν ψηφοφορίαν τῆς Βουλῆς ἐπὶ τοῦ ζητήματος τοῦ προέδρου, ἐνόμισα πρὸ πάντων ἀναγκαιότατον καὶ καθῆκόν μου νὰ ἀπευθυνθῶ πρὸς τοὺς ἀξιοτίμους συναδέλφους ἡμῶν, τὸν κ. Τρικούπην, τὸν κ. Ζαΐμην καὶ τὸν κ. Δηλιγιάννην,—διότι πρὸς τὸν κ. Δεληγεώργην οὔτε δικαίωμα εἶχον ν’ ἀπευθυνθῶ, οὔτε ἡ θέσις μου, οὔτε ἡ θέσις του ἐπέτρεπε τοῦτο, —ἵνα τοὺς παρακαλέσω νὰ συμπράξωμεν εἰς τὴν κυβέρνησιν, ἐπειδὴ ἐθεώρουν τὴν σύμπραξιν αὐτὴν πολύτιμον καὶ δυναμένην νὰ χορηγήσῃ εἰς τὸν τόπον κυβέρνησιν εὐκολώτερον καὶ ταχύτερον δυναμένην νὰ ἀνταποκριθῇ πρὸς τὰς παρούσας ἀνάγκας. Κυβέρνησις τοιαύτη ἠδύνατο βεβαίως νὰ διεγείρῃ τὸν ἐνθουσιασμὸν τοῦ τόπου, νὰ ἐμπνεύσῃ τὴν ἐμπιστοσύνην τῶν ξένων. Οἱ κύριοι, πρὸς τοὺς ὁποίους ἔλαβον τὴν τιμὴν ν’ ἀπευθυνθῶ, μοὶ εἶπον· ὁ μὲν, ὅτι, ὅπως γείνῃ κυβέρνησις κατάλληλος τῶν περιστάσεων, δὲν θεωρεῖ ἐπαρκῆ τὴν συγκρότησιν αὐτῆς ἐκ δύο μόνον κομμάτων, καὶ ὅτι ἔχει τὴν ἰδέαν, ὅτι εἰς τὰς παρούσας περιστάσεις καὶ εἰς τὴν κατάστασιν, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκεται ὁ τόπος, ἀνάγκη εἶνε μιᾶς λίαν ἐπαρκοῦς κυβερνήσεως, καὶ ἑπομένως τοιαύτη ἠμπορεῖ νὰ ὑπάρξῃ ἐντὸς εὐρυτέρου κύκλου, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον δὲν ἠδυνάμην νὰ κατορθώσω, διότι δὲν ἠδυνάμην εἰς οὐδένα νὰ ἐπιβάλω τὴν θέλησίν μου. Ὁ δ’ ἕτερος ἐνόμισεν, ὅτι ἡ σύμπραξις ἠδύνατο μᾶλλον νὰ βλάψῃ καὶ οὐχὶ νὰ ὠφελήσῃ, διότι, ἀφοῦ ἡ σύμπραξις δὲν ἠδύνατο νὰ κατορθώσῃ συγχώνευσιν τῶν ἰδεῶν καὶ τῶν σχεδίων, πᾶσα ὑποχώρησις πρὸς συμβιβασμὸν κατὰ τὴν ἐκτέλεσιν ἤθελε βλάψει τὸ σχέδιον· ἡ δ’ ἐπιμονὴ εἰς τὰς ἰδίας ἑκάστου ἰδέας ἤθελε γεννήσει τὴν σύγχυσιν καὶ τὴν διάλυσιν. Κύριοι, ὅτε ἤκουσα ὅτι τοιαῦται ἦσαν αἱ σκέψεις, αἱ ὁποῖαι, καθὼς ἐνόησα, ἐνεπνέοντο ἀπὸ πεποίθησιν ἀκλόνητον καὶ ἀπὸ ἀπόφασιν καὶ ἀφοσίωσιν εἰς τὴν ἐκπλήρωσιν τοῦ πρὸς τὴν πατρίδα καθήκοντος· ὅτε, κύριοι, ἐσχημάτισα ἑδραίαν τὴν πεποίθησιν, ὅτι αἱ ἀντιῤῥήσεις τῶν ἐντίμων κυρίων ἐμπνέονται ἀπὸ τὴν συναίσθησιν τοῦ ἱεροῦ αὐτοῦ καθήκοντος, τότε εἶδον, ὅτι ἦτο ματαία πᾶσα προσπάθεια, διότι ἡ προσπάθεια ἤθελεν εἶσθαι δυνατὸν νὰ φέρῃ εἰς ἀποτέλεσμα, ἐὰν ἐπρόκειτο περὶ θυσίας ἀτομικοῦ συμφέροντος ἢ ἐκ προσωπικῶν λόγων, ἐὰν ἐπρόκειτο περὶ πρωτείων ἢ περὶ κατοχῆς ἐξουσίας· διότι τότε οὐδεὶς ἐξ ἡμῶν ἤθελε δυσκολευθῆ νὰ κάμῃ πᾶσαν θυσίαν. Τῳόντι εἰς ὅλων τὰς διαθέσεις εἶδον προσσχηματισμένην τὴν ἀπόφασιν περὶ θυσιῶν τοιούτων. Ἀλλὰ δὲν ἐπρόκειτο περὶ τούτου, καὶ διὰ τοῦτο ἦτο ἀδύνατος ὁ συμβιβασμός. Μετὰ τοῦτο, ἀφοῦ καὶ ὁ κ. Δηλιγιάννης ἐπέμενε θεωρῶν τὴν τοιουτοτρόπως σχηματιζομένην Κυβέρνησιν ὄχι σύμφωνον μὲ τὰς ἀνέκαθεν ἰδέας του, ἠναγκάσθην νὰ προχωρήσω εἰς τὸν σχηματισμὸν μονομεροῦς Κυβερνήσεως καὶ παρεκάλεσα τοὺς κυρίους συναδέλφους, οἱ ὁποῖοι ἔχουν τὴν τιμὴν νὰ κάθηνται ἐπὶ τῶν ἑδωλίων ἐκείνων, νὰ μὲ συνδράμουν. Κύριοι, ἀναλαβόντες τὸ βάρος τοῦτο, αἰσθανόμεθα πολὺ καλῶς τὸ μέγεθος αὐτοῦ· ὅθεν θέλομεν προσπαθήσει, κατὰ τὰς μικρὰς ἡμῶν δυνάμεις, ν’ ἀνταποκριθῶμεν πρὸς τὰς περιστάσεις, ἐλπίζοντες πρὸ πάντων εἰς τὴν εὐμένειαν τῆς Βουλῆς καὶ εἰς τὴν ἀφοσίωσιν καὶ ἀκλόνητον ἀπόφασιν ἡμῶν νὰ ἐκτελέσωμεν τὸ καθῆκον, καὶ μόνον τὸ καθῆκον ἡμῶν. Τὸ πρόγραμμα, κύριοι, μὲ τὸ ὁποῖον ἐρχόμεθα, τροποποιημένον βεβαίως κατὰ τὰς παρούσας περιστάσεις, ὅπως θέλω σᾶς εἴπει κατόπιν, εἶναι αὐτὸ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον παρουσιάσαμεν πάντοτε ἐνωπιόν σας: Παρασκευαὶ τακτικαὶ, παρασκευαὶ καὶ διὰ τὰς ἐκτάκτους περιστάσεις, ἀλλὰ παρασκευαὶ συντόνως, σπουδαίως καὶ δραστηρίως ἐνεργούμεναι. Παρασκευαὶ ὅμως, κύριοι, σημαίνει θυσίαι προσωπικαὶ, θυσίαι χρημάτων. Ἰδοὺ ἡ ἔννοια ἡ ἀληθὴς καὶ καθαρὰ τῶν παρασκευῶν, καὶ ἐπειδὴ περὶ τούτου πρόκειται, διὰ τοῦτο καὶ μόνον συγχωρήσατέ μοι νὰ σᾶς ἐξηγηθῶ ποῦ εὑρισκόμεθα οἰκονομικῶς καὶ στρατιωτικῶς, ἵνα εἴπω κατόπιν τί ζητοῦμεν, καὶ μάθω ἂν ἡ Βουλὴ θέλῃ ἐγκρίνει τὰς αἰτήσεις μας. Τὸ ταμεῖόν μας εὑρίσκεται καὶ ἤδη εἰς τὴν θέσιν, εἰς τὴν ὁποίαν πάντοτε εὑρέθη, δηλαδὴ μετὰ τὴν ἐξάντλησιν τῶν ἐντόκων γραμματίων κατὰ 2,000,000, ὀφείλομεν ἔτι σήμερον 1,900,000 δραχμῶν, ἐνῷ ἔχομεν εἰς μὲν τὸ ταμεῖον τῶν Ἀθηνῶν τοῖς μετρητοῖς 47,000, εἰς δὲ τὰ τοῦ Κράτους 250,000, συμπεριλαμβανομένου καὶ τοῦ τῶν Ἀθηνῶν· αὐτὴ εἶναι ἡ κατάστασις τοῦ ταμείου, ἐκ δὲ τῶν τριῶν ἑκατομμυρίων ἐντόκων γραμματίων, μένουσιν ἀπραγματοποίητα 900,000. Σᾶς λέγω, ἐπαναλαμβάνω, ταῦτα, διὰ νὰ πεισθῆτε, ὅτι ἄνευ νέων πόρων, ἄνευ νέων θυσιῶν, τίποτε δὲν πρέπει νὰ ἐλπίζετε, καὶ ἂν δὲν ὑπῆρχεν ὁ λόγος αὐτὸς, δὲν ἤθελον ἐπαναλάβει ὅ,τι πολλάκις ἐῤῥέθη καὶ εἶναι γνωστὸν περὶ ταμείου. Τὸ δάνειον, τὸ ὁποῖον ἐψηφίσθη, κατὰ δυστυχίαν, μ’ ὅλας τὰς προσπαθείας τῆς Κυβερνήσεως, δὲν ἐπραγματοποιήθη ὅλον μέχρι τῆς στιγμῆς ταύτης· ἐπραγματοποιήθησαν 5,526,000 δραχμῶν, ὑπάρχουν δ’ ἐγγραφαὶ καὶ δ’ ἄλλας 200,000 περίπου, ἀλλ’ ἀγνοῶ ἐὰν θὰ πραγματοποιηθῶσι, διότι ἕως τώρα τὰ χρήματα δὲν κατετέθησαν. Ἐκ τοῦ δανείου αὐτοῦ εἰσῆλθον εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον 5,526,000 δραχμῶν. Ἐκ τούτων, κύριοι, ἡ Κυβέρνησις ἐξώδευσε μέχρι τοῦδε δι’ ἀγορὰν διαφόρου ὑλικοῦ, περὶ τοῦ ὁποίου πληροφορίας ἀκριβεῖς δὲν δύναμαι σήμερον νὰ σᾶς δώσω, διότι δὲν τὰς ἔχω καὶ διότι ἴσως δὲν εἶναι ἀνάγκη, ἀλλ’ ἠμπορῶ νὰ σᾶς εἴπω μόνον, ὅτι μέχρι τῆς στιγμῆς ταύτης ἐξώδευσε 4,000,000. Μένουν δὲ εἰς τὸ ταμεῖον 1,500,000· ἀλλὰ διὰ τῶν ἐξοδευθέντων δὲν ἐπληρώθησαν ὅλα, καὶ ὀφείλομεν πολλὰ ἔτι νὰ πληρώσωμεν. Θέλομεν πολλὰ ἴσως προσθέσει εἰς αὐτὸ τὸ ποσὸν, διὰ νὰ πληρώσωμεν τὰς παραγγελίας, διὰ τὰς ὁποίας εἴμεθα ὑποχρεωμένοι. Νομίζω, ὅτι ἐγένοντο δύω εἰδῶν παραγγελίαι—ἐὰν αἱ πληροφορίαι μου ᾖναι κατὰ τι ἐσφαλμέναι, ἂς μὲ διορθώσωσι—ὑπάρχουν παραγγελίαι ὑποχρεωτικαὶ, καὶ παραγγελίαι ὑπὸ ἔγκρισιν. Περὶ τῶν παραγγελιῶν ὑπὸ ἔγκρισιν ἔχομεν καιρὸν νὰ σκεφθῶμεν καὶ ν’ ἀποφασίσωμεν. Τὰς παραγγελίας ὅμως τὰς ὑποχρεωτικὰς ὀφείλομεν νὰ πραγματοποιήσωμεν, καὶ ὑποθέτω, καθ’ ἃς ἔχω μέχρι τοῦδε πληροφορίας, ὅτι αὗται κατὰ πολὺ ὑπερβαίνουν τὸ πραγματοποιηθὲν δάνειον· ἑπομένως, ἐὰν συντόμως δὲν δυνηθῶμεν νὰ πορισθῶμεν χρήματα, θέλομεν εὑρεθῆ εἰς δύσκολον θέσιν.

§26ΔΟΥΜΑΣ. Τὸ ὅλον τοῦ δανείου ὑπερέβη ἢ τὸ πραγματοποιηθέν;

§27ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Τὸ πραγματοποιηθέν. Καὶ, κύριοι, περίεργον εἶναι, καὶ αὐτὸ τὸ λέγω ὄχι διὰ νὰ μεμφθῶ οὐδένα, ἀλλὰ διὰ νὰ γνωρίζῃ ἐκ προκαταβολῆς ἡ Βουλὴ, ὅτι καὶ ἡμεῖς ἴσως θὰ ὑποπέσωμεν εἰς τὸ ἴδιον ἁμάρτημα, καὶ ἄλλοι μεθ’ ἡμῶν. Τὸ περίεργον, ἐπαναλέγω, εἶναι, ὅτι, ἐναντίον τοῦ νόμου, τὸν ὁποῖον ἐσχάτως ἐπεψηφίσαμεν περὶ στρατιωτικῶν ἐπιμελητηρίων, ἡ Κυβέρνησις δὲν ἠδυνήθη εἰμὴ ν’ ἀποστείλῃ ὅλον τὸ ποσὸν ἄνευ προηγουμένων δικαιολογητικῶν ἐγγράφων· ἐνθυμοῦμαι, ὅτε ἐκάμαμεν τὴν παρατήρησιν αὐτὴν, ὅτι εἰς τὴν Εὐρώπην δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ κάμητε παραγγελίας χωρὶς νὰ προκαταβάλητε χρήματα, καὶ ἐλέγομεν, συζητουμένου τοῦ Νόμου, ὅτι τὰ καταστήματα δὲν παραδίδουσιν ὑλικὸν χωρὶς νὰ πληρώσητε τὸ ὅλον ποσὸν, δὲν μᾶς ἤκουον. Τοιαύτη ἐν ὀλίγοις ἡ οἰκονομικὴ κατάστασίς μας· τὸ ταμεῖον καθυστερεῖ, τὸ δάνειον τὸ πραγματοποιηθὲν δὲν ἀρκεῖ δι’ ὅσα ἤδη παρηγγέλθησαν ὑποχρεωτικῶς· ἑπομένως ἀπαιτοῦνται χρήματα, μεγάλα ποσὰ, καὶ διὰ νὰ πραγματοποιήσωμεν τὰς παραγγελίας, καὶ διὰ νὰ κάμωμεν καὶ ἄλλας. Ὡς πρὸς τὸν στρατὸν, κύριοι, ὁ στρατὸς καὶ σήμερον εὑρίσκεται εἰς τὴν ἰδίαν ἀριθμητικῶς κατάστασιν, εἰς ἣν εὑρίσκετο καὶ πρὸ τριῶν μηνῶν, διότι τὸ ὑπουργεῖον δὲν ἐπρόφθασε νὰ δρέψῃ τοὺς καρποὺς τῶν περὶ τούτου μέτρων αὐτοῦ. Ἠξεύρετε, ὅτι τὸ ὑπουργεῖον ὡς μέτρον στρατιωτικοῦ διοργανισμοῦ εἶχε τὸν νόμον περὶ ἐφεδρείας, ὁ ὁποῖος εὑρίσκεται ἀκόμη εἰς τὰς παρασκευὰς, καὶ ἴσως παρέλθει πολὺς καιρὸς ἕως νὰ ἐνεργηθῶσι καθ’ ὅλον τὸ Κράτος αἱ κληρώσεις, διότι, ὡς μανθάνω, μέχρι τῆς στιγμῆς ταύτης δὲν ἐνηργήθησαν κληρώσεις εἰς πλέον τῶν 150 δήμων· ἑπομένως τὸ ὑπουργεῖον δὲν ἠδύνατο νὰ ἐνεργήσῃ περὶ στρατοῦ. Οὗτος μένει λοιπὸν εἰς τὴν ἰδίαν κατάστασιν. Ἀλλά, κύριοι, ὅταν τὰ πράγματα δὲν ἦσαν τόσον κατεπείγοντα, ὅταν οἱ κίνδυνοι δὲν ἐπλησίαζον, ὅπως μᾶς πλησιάζουν, ὅταν ἀπὸ ἡμέρας εἰς ἡμέραν δὲν ὑπῆρχεν ὑποψία ὅτι δύναται νὰ γεννηθῇ ἔκτακτον καὶ ἀπρόβλεπτόν τι, τὸ ὁποῖον νὰ δυσχεράνῃ καὶ νὰ περιπλέξῃ τὴν θέσιν μας, μᾶς ἐπετρέπετο νὰ βαδίσωμεν ἡσύχως, κανονικῶς καὶ τακτικῶς. Ἀλλ’ ὅταν τὰ πράγματα εὑρίσκωνται ὅπου εὑρίσκονται σήμερον ἐν τῇ Ἀνατολῇ, ὄχι διὰ νὰ ἀπειλήσωμεν, κύριοι, ὄχι ἵνα προσβάλωμεν, ἀλλ’ ἵνα σώσωμεν, ἵνα ἀσφαλίσωμεν τὴν τιμήν, τὰ συμφέροντά μας, τὸ μέλλον ἡμῶν, δὲν πρέπει ἡμεῖς μόνοι νὰ καθυστερήσωμεν καὶ νὰ μὴ ἔχωμεν ἑτοίμους δυνάμεις, αἱ ὁποῖαι ἐν ἀνάγκῃ νὰ χρησιμεύσωσιν ἀναλόγως πρὸς τὸ καθῆκον καὶ τὴν ἀποστολὴν τῆς Ἑλλάδος. Ἀλλὰ πρὸς συγκρότησιν τούτων, ἔχομεν ἀνάγκην καὶ προσώπων καὶ χρημάτων. Ἡ ἰδέα μας, κύριοι, εἶνε ἀμέσως νὰ συμπληρώσωμεν τὸ ναυτικόν, τὸν στρατόν, καὶ νὰ αὐξήσωμεν αὐτόν, νὰ ζητήσωμεν τὴν ἄδειαν ἀπὸ ὑμᾶς ὄχι μόνον νὰ τὸν αὐξήσωμεν μέχρις ἑνὸς ὡρισμένου ἀριθμοῦ, ἀλλὰ καὶ πλέον, κατὰ τὰς ἀνάγκας καὶ τὰς περιστάσεις· ὡς πρὸς τοῦτο δὲν θέλομεν περιορισθῆ εἰς ἀποκλειστικὰ συστήματα, διότι δὲν πρόκειται πλέον περὶ θεωριῶν καὶ ἐφαρμογῆς συστημάτων, ἀλλὰ περὶ ἐνεργειῶν· θέλομεν δὲ καλέσει τοὺς νεοσυλλέκτους, τοὺς τακτικοὺς ἐφέδρους, τοὺς ἐθελοντὰς καὶ τοὺς ἐφέδρους, περὶ ὧν ἤδη πρόκειται. Ἐκ τῶν διαφόρων τούτων τάξεων σκοπεύομεν νὰ συμπληρώσωμεν τὸν στρατὸν καὶ νὰ καταρτίσωμεν ὅσον τὸ δυνατὸν ταχύτερον τὰς δυνάμεις ἡμῶν. Ἡ Ἑλλάς, κράτος ἀνεξάρτητον καὶ εὐρωπαϊκόν, κράτος συντεταγμένον, ὀφείλει ὡς κράτος νὰ ἐνεργῇ ἐντὸς τῶν παραδεδεγμένων ὅρων καὶ κανόνων, καθ’ οὓς ταῦτα ἐνεργοῦσι, νὰ συμβαδίζῃ δὲ ἡ στρατιωτικὴ πρὸς τὴν διπλωματικὴν ἐνέργειαν αὐτῆς. Οὕτω μόνον δύναται ν’ ἀσφαλίσῃ καὶ καθέξῃ τὴν θέσιν, ἥτις τῇ ἀνήκει, νὰ καταστέλλῃ δὲ καὶ περιορίζῃ ὅλα τὰ ἄτακτα κινήματα, διότι ταῦτα δύνανται νὰ βλάψωσι σημαντικῶς τὴν πατρίδα. Τίποτε περισσότερον δὲν δύναται νὰ βλάψῃ καὶ διαταράξῃ πᾶσαν ἐνέργειαν, πᾶν μέτρον, ὅσον κινήματα παρὰ τὴν θέλησιν τῆς Κυβερνήσεως καὶ τὴν ἀπόφασιν τῆς Πολιτείας. Πᾶσα ἐνέργεια πρέπει νὰ συγκεντρωθῇ ἀποκλειστικῶς εἰς τὸ ἔθνος, ὡς τοιοῦτον, καὶ εἰς τὴν κυβέρνησιν, καὶ οὐχὶ εἰς ἄτομα ἀτάκτως καὶ ἰδιοῤῥύθμως ἐνεργοῦντα. Νομίζω ὅτι τὸ τοιοῦτον πρεπόντως δύναται νὰ ἐπιτευχθῇ, ὅταν οἱ πολῖται, ὁ ἑλληνισμὸς πεισθῇ ὅτι ἡ Ἑλλὰς δὲν ἡσυχάζει, δὲν κοιμᾶται, δὲν ἀδιαφορεῖ, ὅτι σπουδαίως μεριμνᾷ περὶ τῆς θέσεως, τῆς τιμῆς, καὶ τῶν συμφερόντων αὐτῆς· τότε μόνον πᾶσα ἐνέργεια καὶ πᾶς ἐνθουσιασμὸς θέλει στραφῆ πρὸς αὐτήν, καὶ πρὸς αὐτὴν θέλει ἀφωσιωθῆ. Οὕτω, κύριοι, ἐπιτυγχάνομεν δύο σκοπούς· πρῶτον ἑτοιμαζόμεθα διὰ περιστάσεις ἀπροβλέπτους καὶ κατὰ τῶν κινδύνων, καὶ ἀποκρούομεν πᾶν ὅ,τι τείνει νὰ διαφύγῃ τὴν κεντρικὴν καὶ τὴν ἀνωτάτην ἐνέργειαν καὶ διεύθυνσιν τῆς Κυβερνήσεως καὶ τοῦ Ἔθνους. Θέλομεν λοιπὸν νὰ συμπληρώσωμεν καὶ αὐξήσωμεν τάχιστα τὸν στρατόν, μολονότι αἱ περὶ ὅπλων προμήθειαι τοῦ κ. Δεληγεώργη θὰ ἀρχίσωσι πραγματοποιούμεναι ἀπὸ τοῦ προσεχοῦς Αὐγούστου, καὶ καταστήσωμεν ἰσχυρὸν τὸν νόμον ἐκεῖνον, κατὰ τὸν ὁποῖον ἅπαντες οἱ πολῖται ὑπάγονται στρατευόμενοι εἰς τὸν στρατιωτικὸν διοργανισμὸν καὶ τοὺς κανονισμούς, ὅπως ἐνομοθετήθη· ἀλλὰ δι’ αὐτό, ἐπαναλαμβάνω, ἔχομεν ἀνάγκην προσώπων καὶ χρημάτων. Χρήματα δὲν ἔχομεν, θὰ εὕρωμεν δανειζόμενοι· διὰ νὰ ζητήσωμεν δὲ δάνεια, ἔχομεν ἀνάγκην δύο πραγμάτων οὐσιωδεστάτων, πρῶτον πίστεως, ἀλλὰ περὶ ταύτης δὲν ποιῶ λόγον, διότι δὲν πρόκειται ἡμεῖς σήμερον νὰ κανονίσωμεν τὸ ζήτημα, καὶ δεύτερον πόρων, οἱ ὁποῖοι εὑρίσκονται, κατὰ τὴν κρίσιν ἡμῶν, διὰ τῆς ἐπιβολῆς φόρων. Ἂν λοιπὸν ἡ Βουλὴ ἐγκρίνῃ τὴν πολιτικὴν αὐτὴν, ἂν παραδέχηται αὐτὸ τὸ σύστημα, θὰ παρακαλέσωμεν αὐτὴν νὰ θέσῃ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν τὸν νόμον περὶ ταμείου τῆς Ἐθνικῆς ἀμύνης καὶ τὸν νόμον περὶ ἐπιβολῆς φόρων πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον. Ἐννοεῖται ὅτι κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ νόμου τούτου σκοπεύομεν νὰ ὑποβάλωμεν τροπολογίας τινὰς, καὶ μετ’ εὐχαριστήσεως θέλομεν ἀκούσει τὰς γνώμας τῶν ἄλλων· κατόπιν, ἂν τοῦτο παραδεχθῆτε, θὰ ὑποβάλωμεν τὸν νόμον περὶ στρατοῦ, περὶ δανείων, διότι ταῦτα ἐξαρτῶνται, ἐπαναλαμβάνω, ά) ἀπὸ τὴν ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς, ἐὰν παραδεχθῇ τὸ σύστημα ἡμῶν, καὶ βʹ.) ἀπὸ τοὺς πόρους τοὺς ὁποίους θὰ δώσῃ· ἄνευ πόρων, ἀδύνατον εἶναι νὰ εὕρωμεν χρήματα, καὶ ἄνευ χρημάτων, ἀδύνατον νὰ πράξωμέν τι. Κρίνω περιττὸν νὰ σᾶς ἀπασχολήσω πλειότερον· ἐκλήθημεν εἰς ἔκτακτον Σύνοδον διὰ σπουδαῖα ἀντικείμενα· οἱ προκάτοχοι ἡμῶν, οἵτινες εἶχον τὴν εὐτυχίαν νὰ ἔχωσι χρήματα, διότι ἡμεῖς τὰ ἡτοιμάσαμεν, θέλουσιν εὐαρεστηθῆ νὰ ἐκθέσωσι τί ἐφρόνουν καὶ τί ἡτοίμαζον — ἀλλὰ τοῦτο ἐξαρτᾶται ἀπὸ αὐτούς. Παρακαλοῦμεν δὲ τὴν Βουλὴν ἵνα τάχιστα ἀποφασίσῃ, διότι δὲν ἔχομεν καιρὸν νὰ χάνωμεν, διότι πᾶσα ἀναβολὴ βλάπτει οὐσιωδέστατα.

§28ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Πιστεύω, ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν ἔχει ἀνάγκην νὰ μάθῃ τὶ ἐπράξαμεν κατὰ τὸ δίμηνον διάστημα τῆς ἀπουσίας αὐτῆς, καὶ πολὺ ὀλιγώτερον ν’ ἀκούσῃ τὶ ἐσκοποῦμεν νὰ πράξωμεν καὶ πρὸς ποῖον σκοπὸν ἐκαλέσαμεν τὴν ἔκτακτον Σύνοδον· ἔχω δὲ τὸ δικαίωμα νὰ φρονῶ ὅσα ἐξέθεσα, διότι χρεωστῶ νὰ σεβασθῶ τὴν πρᾶξιν τῆς Βουλῆς, καὶ νὰ πιστεύω, ὅτι αἱ πράξεις αὐτῆς προέρχονται ἀπὸ πεποιθήσεις. Ἀλλ’ ὁ ἀξιότιμος διάδοχός μου ἀνέβη παρ’ ἐλπίδα σήμερον μᾶλλον ἵνα κατηγορήσῃ τοὺς προκατόχους του (θόρυβος), παρὰ ἵνα φωτίσῃ τὴν Βουλὴν περὶ τῶν σκοπῶν του, διότι ὡς πρὸς μὲν τοὺς σκοπούς του, ἂς μοὶ συγχωρηθῇ νὰ παρατηρήσω, οὐδὲν προήγαγεν εἰς μέσον. Ὅλον τὸν χρόνον κατέτριψεν ἵνα ἀποδείξῃ, ὅτι παρεδώκαμεν εἰς αὐτὸν τὸ ταμεῖον κενὸν, ὅτι ὑπερέβημεν τὰς χορηγηθείσας ἡμῖν πιστώσεις, ὅτι εἰς τὰ σπάργανά της εὑρίσκεται ἡ ἐκτέλεσις τοῦ νόμου περὶ ἐφεδρείας, ὅτι δὲν ηὐξήσαμεν τὸν στρατὸν, ἀλλὰ τὸν παρεδώκαμεν ὡς τὸν παρελάβομεν, καὶ ὅτι παρέβημεν τὸν λογιστικὸν νόμον. Αὐτὸ εἶναι τὸ κεφάλαιον τῆς κατηγορίας. Νομίζω, ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ὤφειλε νὰ εἴπῃ ὅτι κατελίπομεν αὐτῷ ἀνέπαφα ἐκ τῶν ἐντόκων γραμματίων, τῶν ὁποίων ἡ Βουλὴ ἀνεγνώρισε τὴν ἀνάγκην, ἓν ἑκατομμύριον καὶ 17,000. Ἐνόμιζα, ὅτι ἤθελε προθυμοποιηθῆ νὰ εἴπῃ, ὅτι ἐκ τοῦ 1,982,211 δραχ. τῶν ἐντόκων γραμματίων, τὰ ὁποῖα διεχειρίσθημεν ἡμεῖς, ἐπληρώσαμεν εἰς χρέη καθυστερούμενα ὑπὸ τῶν προκατόχων μας, δυνάμει ἐνταλμάτων εὑρισκομένων εἰς χεῖρας τραπεζῶν, προμηθευτῶν καὶ ἄλλων διαφόρων δικαιούχων, 1,164,711, καὶ ὅτι δὲν ἐποιήσαμεν χρῆσιν τῆς πιστώσεως τῶν 3,000,000 ἐντόκων γραμματίων εἰμὴ μόνον δραχμῶν 817,500. Ἐνόμιζον προσέτι, ὅτι εὐχαρίστως ἤθελεν ἀναγγείλει εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι τὸ Κεντρικὸν ταμεῖον δὲν εἶναι τοσοῦτον ἔρημον χρημάτων, ἂν καὶ πρόκειται περὶ μηδαμινῶν ποσῶν, ὅσον εὑρέθη καθ’ ἣν ἐποχὴν ἡμεῖς τὸ παρελάβομεν, ὅτε οὐδὲ μία δραχμὴ, οὔτε εἷς ὀβολὸς ὑπῆρχεν ἐν αὐτῷ. Αἱ 45,000, ἃς σᾶς ἀνέφερε, μετὰ τῶν 220,000 ὑπολοίπων, αἱ ὁποῖαι εὑρίσκοντο εἰς τὸ ταμεῖον μέχρι τέλους Ἀπριλίου, ἠδύναντο, νομίζω, λαμβανομένης ὑπ’ ὄψιν τῆς στειρείας τῶν μηνῶν, τοὺς ὁποίους ἡμεῖς διήλθομεν, νὰ ἦναι πρὸς ἔπαινον μᾶλλον ἢ πρὸς ψόγον τῆς Κυβερνήσεως ἡ ὁποία παρῆλθε. Δὲν ἦτο ἄξιον μνήμης, κύριοι, εἰς τὰς παρούσας μάλιστα περιστάσεις καὶ χάριν τοῦ ἀγαθοῦ σκοποῦ πρὸς τὸν ὁποῖον ἐπράξαμεν ὅ,τι ἐπράξαμεν, νὰ καταγγείλῃ ὁ ἀξιότιμος Πρωθυπουργὸς τὴν προκάτοχον Κυβέρνησιν, ὅτι παρεβίασε τὸν νόμον τὸν λογιστικὸν, ἐνῷ οὐδόλως τὸν παρεβίασε. Καταδέχονται αἱ Κυβερνήσεις νὰ ποιήσουν καταγγελίας τοιαύτας, ὅταν τῷ ὄντι παρατηροῦσι βλάβην εἰς τὰ δημόσια συμφέροντα, ἀφίνουν δὲ εἰς κακεντρεχεῖς τινας ἄλλους τὸ ποταπὸν ἔργον, τὸ ὁποῖον ὑπαγορεύει αὐτοῖς μοχθηρία ψυχῆς, ὅπως, καὶ ὅταν δὲν ὑπάρχῃ βλάβη δημοσίου συμφέροντος, ἀναφέρωσι παραβιάσεις τύπων ἀβλαβεῖς καὶ ἀθώας. Ἀλλ’ ἐρωτῶ, κατὰ τὶ παρεβιάσαμεν ἡμεῖς τὸν νόμον περὶ δημοσίου λογιστικοῦ, ἢ τὸν τελευταῖον περὶ στρατιωτικῶν ἐπιμελητηρίων; Ἤμεθα ἠναγκασμένοι πλὴν τῆς ὀθόνης πάντα τὰ λοιπὰ νὰ προμηθευώμεθα ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ. Ἤμεθα ἠναγκασμένοι, καὶ εἴχομεν ὑπέρτατον καθῆκον καὶ ἱερώτατον, νὰ ποιήσωμεν τὰς παρασκευὰς διὰ πάσης ταχύτητος· καὶ ἂν, χάριν τῆς ταχύτητος αὐτῆς, ἡ ὁποία ταχύτης συνταυτίζεται μὲ τὸ ὑπέρτατον συμφέρον τῆς πατρίδος μας, ἀπῃτεῖτο νὰ σχίσωμεν τὸν νόμον, ἔπρεπε νὰ τὸ τολμήσωμεν, καὶ οἱ διάδοχοί μας καὶ ὁ τόπος ἔπρεπε νὰ μᾶς τὸ συγχωρήσουν. Ἐνομίζαμεν, ὅτι ἠθέλομεν φέρει μεγίστην εὐθύνην ἐνώπιον τοῦ τόπου ἴσα ἴσα εἰς τὴν ἐναντίαν περίπτωσιν· ἂν, διὰ νὰ προφυλάξωμεν αὐτὸ τὸ ἐλεεινὸν σαρκίον, ἠθέλομεν παραμελήσει ἐξ αἰτίας τύπων τὸ μέγα συμφέρον τοῦ Κράτους, τὸ ὁποῖον κινδυνεύει κατ’ αὐτὴν τὴν ἐποχήν· ἂν, ἀναλαβόντες ὅπως ἐντὸς δύο μηνῶν κατορθώσωμεν ὅ,τι οὔτε ἐσχεδίασεν, οὔτε ἐπεχείρησε νὰ ἐκτελέσῃ ἄλλη παρελθοῦσα ἐξουσία ἐπὶ πολλοὺς μῆνας ἐν τοῖς πράγμασι διαμείνασα, διαρκούσης τῆς κρίσεως κατὰ τὴν ὁποίαν πρόκειται νὰ ἀποφασισθῇ ἡ τύχη τοῦ Ἑλληνισμοῦ, εἰς τὸν ὁποῖον ἀνήκομεν, ἠθέλομεν συλλογισθῆ τὴν εὐθύνην τῆς ὑπερβάσεως τῶν πιστώσεων καὶ τοῦ νόμου τοῦ λογιστικοῦ, ἐπὶ τῷ σκοπῷ τοῦ νὰ ὠφελιμοποιήσωμεν τὸν χρόνον, ὁ ὁποῖος ἀνεπιστρεπτεὶ ἀναχωρῶν ἔβλαπτε καιρίως τὸ συμφέρον, τὸ ὁποῖον σᾶς προεξέθεσα. Ἀλλὰ σᾶς ὁμολογῶ, κύριοι, ὅτι ὑπήρξαμεν κατώτεροι τῶν γενναίων καὶ μεγάλων αὐτῶν αἰσθημάτων, ὅτι δὲν ἀπετολμήσαμεν νὰ πράξωμεν πράξεις τοιαύτας. Ἐπράξαμεν ὅμως μετὰ περισκέψεως πᾶν ὅ,τι ἠδύνατο ἀμφότερα νὰ συμβιβάσῃ, καὶ τὴν εὐθύνην μας καὶ τοῦ χρόνου τὴν ὠφελιμοποίησιν. Ἠθέλομεν προδώσει τὸ συμφέρον τῆς πατρίδος, ἐὰν, μετὰ τὴν κήρυξιν τοῦ πολέμου μεταξὺ Ῥωσσίας καὶ Τουρκίας, ἡμεῖς ἠθέλομεν περιορισθῆ εἰς τὰς παραγγελίας μας ἐντὸς τῆς ἐλεεινῆς πιστώσεως τῶν 8,000,000, καὶ τὴν ἔτι ἐλεεινοτέραν καταβολὴν τοῦ δανείου τῶν 5 ἢ 6. Ἐφροντίσαμεν περὶ πάντων, ὡσανεὶ ἐνώπιόν μας εἴχομεν καὶ τὰς πιστώσεις καὶ τὰ χρήματα. Ἐφροντίσαμεν ν’ ἄρωμεν ὅλας τὰς δυσκολίας, τὰς ὁποίας ἀπηντῶμεν καὶ ἀπὸ τὰς ἀγορὰς τῆς Εὐρώπης καὶ ἀπὸ τὰς Κυβερνήσεις τῆς Εὐρώπης· ἀπεστείλαμεν πανταχοῦ καὶ μετεδώκαμεν εἰς τοὺς ἀπεσταλμένους ὅλον τὸ πῦρ τοῦ ἐνθουσιασμοῦ, τὸ ὁποῖον ἀπαιτεῖται εἰς τοιαύτας περιστάσεις νὰ ἔχουν οἱ ἀντιπρόσωποι τοῦ τόπου· τοὺς ἐδώκαμεν ὅλας τὰς ὁδηγίας, ὅλα τὰ μέσα, ὅλην τὴν δύναμιν, ὅπως κατορθώσωμεν νὰ διαπραγματευθῶσι καὶ νὰ συμφωνήσωσιν ἅπαν τὸ ὑλικὸν ὅσον ἤθελε χρειασθῆ καὶ μέχρι τοῦ τελευταίου ἐξαρτυσμοῦ τῶν στρατιωτικῶν δυνάμεων. Ἀλλὰ συγχρόνως ἠξεύρομεν ὅτι ἠθέλομεν εὑρεθῆ μίαν ἡμέραν πιθανῶς ἀπέναντι ἐναντίων, οἵτινες ἤθελον μᾶς ἀντιτάξει τοὺς τύπους, καὶ διὰ τοῦτο διῃρέσαμεν τῷ ὄντι τὰς παραγγελίας ὄχι εἰς δύω κατηγορίας, ὡς εἶπεν ὁ ἀξιότιμος πρωθυπουργοὶ, ἀλλ’ εἰς τρεῖς· ἀνεδέχθημεν ὑποχρεώσεις ἀμετακλήτως, ἀλλ’ αἱ ὑποχρεώσεις αὗται δὲν ὑπερβαίνουσι τὴν πίστωσίν μας. Ὑπεγράψαμεν, δεύτερον, συμβόλαια, ἀλλὰ τὰ ὑπεγράψαμεν ὑπὸ προθεσμίαν καὶ ὑπὸ ὅρον ἐγκρίσεως τῆς Κυβερνήσεως· ἀφήκαμεν εἰς τὸ στάδιον τῶν διαπραγματεύσεων τὰ λοιπά, καὶ τοιουτοτρόπως προσεφέραμεν τοῖς διαδόχοις ἡμῶν μίαν τράπεζαν περιέχουσαν, ἀντὶ τοῦ λευκοῦ χάρτου, τὸν ὁποῖον εὕρομεν εἰς τὴν τράπεζαν τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, προσεφέραμεν, λέγω, ὅλην αὐτὴν τὴν ὕλην εἰς τὴν διάκρισιν τῆς νέας Κυβερνήσεως. Καὶ εἰς μὲν τὸ πρῶτον μέρος, τὸ ἀφορῶν τὰ συμβόλαια τὰ τετελεσμένα, βέβαια δὲν δύναται αὕτη νὰ φέρῃ οὐδεμίαν μεταῤῥύθμισιν· ἀλλ’ ὡς πρὸς τὰ λοιπὰ ἠμπορεῖ νὰ εἴπῃ «δὲν θέλω», καὶ οὐδεμίαν ὑποχρέωσιν ἔχει τὸ Κράτος δι’ αὐτά. Αἱ ὑποχρεώσεις τὰς ὁποίας ἀνεδέχθημεν εἶναι αἱ ἑξῆς· «ὁ ἱματισμὸς τῶν 10,000 ἐφέδρων, ἡ ἀποσκευὴ αὐτῶν, ἡ κλινοστρωμνή, ἀγορὰ ἵππων καὶ ἡμιόνων, ἔτι δὲ διαφόρων σκευῶν ἀναγκαίων εἰς τὴν στρατιωτικὴν ὑπηρεσίαν, σύστασις ἀποθήκης ἱματισμοῦ τῆς ἐφεδρείας, ἵδρυσις τῶν τριῶν στρατοπέδων, δώδεκα κανονοστοιχίαι πυροβολικοῦ, 36,000 ὅπλα συστήματος Cras.» Τὸ ὅλον τῆς ἀναδοχῆς ἀναβαίνει εἰς δραχμὰς παλαιὰς 6,915,519.

§29ΔΟΥΜΑΣ. Αὐτὰ εἶναι ὑποχρεωτικά;

§30ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ὑποχρεωτικά. Ἡ πίστωσις, τὴν ὁποίαν ἐχορήγησεν ἡμῖν ἡ Βουλὴ, εἶναι 8,848,000, εἴμεθα λοιπὸν ἐντὸς τῆς πιστώσεως· τὸ δὲ δάνειον προέβη εἰς τὰς ἐγγραφάς του εἰς πραγματικὰς παλαιὰς δρ. 6,367,020. Τοιουτοτρόπως ὄχι ἀπὸ τὴν πίστωσιν, ἥτις μόνη ἀποτελεῖ τὴν εὐθύνην μας, ἀλλ’ ἀπὸ τὸ ποσὸν τὸ καλυφθὲν τοῦ δανείου εὑρισκόμεθα εἰς ὑπέρβασιν δραχ. 518,000. Ἀλλὰ τὸ δάνειον ἐξακολουθεῖ καὶ ἀδιακόπως αὐξάνει· εἰς τὸ διάστημα τῶν 5 τελευταίων ἡμερῶν, κατὰ τὰς ὁποίας εἶχον κλείσει τοὺς λογαριασμούς, ηὔξησε κατὰ 200,000, καὶ ἠναγκάσθην νὰ τὰς προσθέσω· πιστεύω ὅτι ἀκόμη θὰ ηὔξησεν ἔκτοτε, καὶ ὅσον προχωρεῖ ὁ χρόνος, πάντοτε αὐξάνει. Ἀλλ’ ἡ ὑπέρβασις αὕτη δὲν ἀποτελεῖ νομικὴν εὐθύνην, διότι τὴν εὐθύνην αὐτὴν προσδιορίζει ἡ πίστωσις· ἄλλως τε, καὶ τὸ ποσὸν αὐτὸ ἐξακολουθεῖ αὔξανον, διότι τοιοῦτος εἶναι ὁ προορισμός του, εἶναι δάνειον ἐκτεθειμένον εἰς ἐγγραφήν. Καὶ ὅσα μὲν σᾶς ἀπηρίθμησα εἰσὶν ὑποχρεωτικά. Τὰ δὲ συμβόλαια, τὰ ὁποῖα συνήψαμεν ὑπὸ προθεσμίαν καὶ ὑπὸ τὸν ὅρον τῆς ἐγκρίσεως τῆς κυβερνητικῆς, εἶναι τὰ ἑξῆς· «ἀγορὰ ἑτέρων 35,000 ὅπλων συστήματος Chachepot,» προωρισμένων νὰ μεταποιηθῶσιν εἰς ὅπλα συστήματος Cras, ὅπως ἔχωμεν ὁμοιόμορφον τὸ ὅπλον, περὶ δὲ τῆς μεταποιήσεως πλήρης καὶ τελεία διαπραγμάτευσις, περιμένουσα τὴν ἔγκρισιν τῆς Κυβερνήσεως, ὑπάρχει. Κατεπείσαμεν μάλιστα τὸ κατάστημα, ὅπερ θέλει παρασκευάσει τὰ τῆς μεταποιήσεως, νὰ δεχθῇ τρεῖς ἐκ τῶν ἀρίστων τεχνιτῶν τοῦ ὁπλοστασίου, ἐν οἷς καὶ τὸν γνωστότατον κ. Μυλωνᾶν, ὅπως διδάξῃ αὐτοῖς τὴν τέχνην τῆς προσκολλήσεως καὶ τῆς μεταποιήσεως, ἥτις θέλει γείνει ἐν τῷ ἡμετέρῳ ὁπλοστασίῳ. Τὰ ὅπλα ταῦτα, εἶπον, ὅτι εἶναι ὑπὸ προθεσμίαν καὶ ἔγκρισιν τῆς Κυβερνήσεως· ἡ προθεσμία εἶναι 15 ἡμέραι, ἄρχεται δὲ ἀπὸ τῆς 14 Μαΐου καὶ τελειώνει τὴν 29 αὐτοῦ. Ἂν ἡ Κυβέρνησις ἐπιθυμῇ, πρέπει νὰ στείλῃ τηλεγραφικῶς τὴν συγκατάθεσίν της.

§31ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ (πρωθυπουργός). Τὰ ἔγγραφα αὐτὰ τῆς συμφωνίας ποῦ εἶναι;

§32ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἡ παράδοσις θέλει ἀρχίσει ἀμέσως τὴν 15 ἡμέραν· τοιουτοτρόπως θέλομεν ἔχει ἱκανὴν ποσότητα ὅπλων, καὶ καθ’ ὅσον μᾶς τὸ ἐπιτρέπουν οἱ καιροὶ καὶ αἱ περιστάσεις, κατὰ τοσοῦτον θέλομεν προχωρεῖ εἰς τὴν μεταποίησιν αὐτῶν. Τὸ δεύτερον συμβόλαιον εἶναι κατασκευὴ στολῶν πεζοῦ στρατοῦ διὰ 10,000 ἄνδρας, γενησομένη καὶ αὐτὴ ἐν Εὐρώπῃ, πλὴν τῶν 10,000 στολῶν τῶν ἐφέδρων, τὴν ὁποίαν σᾶς προανέφερα καὶ ἥτις γίνεται ἐν Ἑλλάδι. Τὸ συμβόλαιον εἶναι ὑπὸ ἔγκρισιν δέκα ἡμερῶν, καὶ τὸ δεκαήμερον ἄρχεται ἐπίσης ἀπὸ τῆς 14 Μαΐου, ὥστε πρὸ τῆς 24 Μαΐου πρέπει ν’ ἀποφανθῇ ἡ Κυβέρνησις. Ὑπάρχει ἑτέρα συμφωνία περὶ ἵππων τοῦ πυροβολικοῦ, τῶν ὁποίων ἡ ἔγκρισις καὶ ἡ προθεσμία θέλει γίνεσθαι καθ’ ὅσον οἱ ἵπποι προσάγονται καὶ ἐγκρίνονται. Τετάρτη δὲ συμφωνία ὑπάρχει περὶ 20,000,000 φυσιγγίων τῶν ὅπλων Gras· καὶ αὐτὸ τὸ συμβόλαιον, κύριοι, εἶναι ὑπὸ προθεσμίαν, καὶ ἡ Κυβέρνησις ἔχει τὸ δικαίωμα ν’ ἀποφανθῇ ἢ ναὶ ἢ ὄχι. Ὑπάρχει δὲ καὶ τρίτη κατηγορία παραγγελιῶν, αἵτινες εἶναι ὑπὸ διαπραγμάτευσιν, καὶ εἶναι αἱ ἑξῆς· «Ἀντίσκηνα, σαγαὶ ἱππικοῦ, 2 ἑκατομμύρια φυσιγγίων Μυλωνᾶ, 2 ἑκατομμύρια μεταλλίνων θηκῶν φυσιγγίων τοῦ ἰδίου ὅπλου, 100 χιλιάδες ὀκάδες πυρίτιδος, 500 χιλιάδες ὀκάδες μολύβδου, τὰ ἀπαιτούμενα δι’ ἀμφότερα τὰ ὅπλα χρειολόγια, περὶ μισθώσεως 5–10 ἐργατῶν διὰ τὸ ὁπλοστάσιον, περὶ μηχανημάτων δι’ ἐπισκευὴν ὅπλων εἰς τὸ ὁπλοστάσιον, περὶ προμηθείας ἵππων, περὶ κατασκευῆς τῶν πρὸς μεταποίησιν τῶν ὅπλων μηχανισμῶν, περὶ πλοίων τοῦ στόλου. Ἡ ἱστορία τοῦ δανείου, κύριοι, εἰς τὴν ὁποίαν μεταβαίνω ἤδη, εἶναι ἡ ἑξῆς· Ἐγγραφαὶ ἐπραγματοποιήθησαν, ὧν τὸ ἀντίτιμον ἔφθασεν εἰς τὴν τράπεζαν ἐκ δραχ. παλαιῶν πραγματικῶν 4,897,589, καθ’ ὁδὸν χρήματα 628,871 καὶ 60· ἐγγραφαί, ὧν δὲν κατετέθη εἰσέτι τὸ ἀντίτιμον εἰς τοὺς ἀντιπροσώπους τῆς τραπέζης, 840,560. Ἐθαύμασα δὲ πῶς ὁ κ. πρωθυπουργὸς εἶπε περὶ τῶν τελευταίων χρημάτων τούτων, ὅτι δὲν πιστεύει νὰ κατατεθῶσιν, ἐνῷ εἶναι αἱ ἐγγραφαὶ τοῦ Λονδίνου, Μαγκεστρίας, Λιβερπούλ, Κωνσταντινουπόλεως καὶ δὲν ἐνθυμοῦμαι τίνος ἄλλης μεγαλοπόλεως.

§33ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ (πρωθυπουργός). Ὁ ὑπάλληλός σας μᾶς ἔδωκεν αὐτὴν τὴν σημείωσιν.

§34ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἂν τοσοῦτον ἐξηχρειώθη ἡ φυλή μας, ὥστε οἱ μεγάλοι πατριῶται τοῦ Λονδίνου, τοῦ Λίβερπουλ καὶ τοῦ Μάντζεστερ, ἀφοῦ ἔθεσαν ὑπογραφὴν ὑπὲρ ἐθνικοῦ δανείου, νὰ καταδεχθῶσιν ἢ νὰ ἀναιρέσωσι τὸν λόγον των καὶ νὰ μὴ καταθέσωσι τὸ ἀντίτιμον, τὸ ὁποῖον κατεβλήθη καὶ εἰς τὰ πέρατα τῆς οἰκουμένης, τότε ἀφίνω εἰς ἕκαστον νὰ κρίνῃ περὶ τῆς γενεᾶς τῆς σημερινῆς τοῦ ἔθνους μας. Αἱ πιστώσεις, κύριοι, αἱ ὁποῖαι ἀπέναντι τοῦ δανείου διὰ Β. Διατάγματος ἐξεδόθησαν μέχρι τοῦδε διὰ προμηθείας, ἀνέβησαν εἰς 5,100,535. Ἐπ’ αὐτῶν ἐξεδόθησαν ἐντάλματα 4,023,083 καὶ 61|100· ἐγένοντο δὲ πληρωμαὶ αἱ ἑξῆς· «Διὰ τὴν φρουρὰν Ἀθηνῶν 100,000, εἰς τὰς 6 κανονοστοιχίας ὁλόκληρον τὸ τίμημα 989,725, διὰ δὲ τὰς ἑτέρας 6 κανονοστοιχίας τὸ ἥμισυ τῆς ἀξίας 496,080. Εἰς τὰ ὅπλα Gras προκαταβολὴν δραχ. 560,000, εἰς ἀγορὰν ἵππων 100,800, διὰ τὰς ἐντεταλμένας πληρωμὰς τῶν προκατόχων μας δραχ. 102,743, καὶ διὰ τὴν ἐφεδρείαν 1,731· ἔτι δὲ παρακαταθήκη εἰς τὴν ἐν Παρισίοις τράπεζαν τοῦ οἴκου Ῥότσχιλδ 1,672,000. Τὸ ὅλον 4,023,083 καὶ 61|100.» Δὲν γνωρίζομεν ὁποίαν ἐκ τῶν πληρωμῶν τούτων θεωρεῖ ὁ ἀξιότιμος πρωθυπουργὸς ὡς παράνομον. Παρηγγείλαμεν εἰς Βερολῖνον 6 κανονοστοιχίας πυροβολικοῦ· ἐπληρώσαμεν ὁλόκληρον τὸ ἀντίτιμον, διότι ὑπῆρχε τὸ συμβόλαιον. Ἄλλο τίποτε δὲν ἀπῃτεῖτο. Εἰς τὰς ἑτέρας 6 κανονοστοιχίας προκατεβάλαμεν τὸ ἥμισυ, 496,080, στηριζόμενοι εἰς τὸ τηλεγράφημα οὐχὶ τοῦ τυχόντος, ἀλλὰ τοῦ πρέσβεώς μας ἐν Βερολίνῳ, ὅτι ὑπέγραψε τὸ συμβόλαιον, διότι ἐθεωρούσαμεν, ὅτι ἡ εὐθύνη μας ἦτο μεγίστη, ἐὰν μὴ προεβαίναμεν εἰς τὴν ἀποστολὴν τοῦ χρηματικοῦ δι’ ἐντολῆς, τὴν ὁποίαν μᾶς ἀνήγγειλεν ὁ πρεσβευτής μας, ὅτι ἐξετέλεσεν. Ἐὰν ἠθέλαμεν ἀναμένει ἕως ὅτου ὁ κ. Ῥαγκαβῆς μᾶς στείλῃ τὸ συμβόλαιον, ἠθέλαμεν στερήσει τὸ συμφέρον τοῦ τόπου τῆς δεούσης προνοίας, ἠθέλαμεν χάσει πολύτιμον χρόνον· ἄλλως τε τὸ συμβόλαιον θὰ τὸ ἔχῃ ἡ Κυβέρνησις ἐντὸς 2 ἢ 3 ἡμερῶν, διότι τὸ αὐτὸ ἐπράξαμεν καὶ διὰ τὰ ὅπλα τοῦ Gras. Ὁ πρέσβυς ἀνήγγειλε τηλεγραφικῶς τὴν σύναψιν τοῦ συμβολαίου, καὶ ἀπεστείλαμεν τὴν ἀπαιτουμένην κατὰ τὸ συμβόλαιον προκαταβολήν· τὸ δὲ συμβόλαιον αὐτὸ ἔφθασε κατόπιν καὶ κατετέθη εἰς τὰ ἀρχεῖα τοῦ ὑπουργείου. Μένει ἡ παρακαταθήκη, ἡ ὁποία εὑρίσκεται εἰς τὸν ἐν Παρισίοις οἶκον Ῥότσιλδ. Ὅστις, κύριοι, φρονεῖ, ὅτι κατ’ αὐτὰς τὰς περιστάσεις εἶναι ἔγκλημα ἡ Ἑλλὰς νὰ εὑρίσκεται εἰς ἣν τὴν σήμερον ἀδυναμίαν, δὲν πρέπει ν’ ἀναχαιτίζεται ἀπὸ ἐπουσιώδεις τύπους· ἄλλως ἤθελεν εἶσθαι ἀνάξιος τῆς θέσεως τοῦ ὑπουργοῦ. Οὐδεμία ἐν Εὐρώπῃ παραγγελία γίνεται ἄνευ χρημάτων, καὶ διὰ τοῦτο ἀπεφασίσαμεν καὶ ἐστείλαμεν εἰς Παρισίους τὸ ποσὸν 1,600,000, τὸ ὁποῖον θέλει ἑκάστοτε διατίθεσθαι συνεπείᾳ ἐντολῆς τῆς Κυβερνήσεως, καὶ ἀφοῦ συναφθῇ τὸ συμβόλαιον καὶ ἡ Κυβέρνησις ἐγκρίνῃ τὴν πληρωμήν. Αὐταὶ εἶναι αἱ παραβάσεις, τὰς ὁποίας σᾶς ἀνήγγειλεν ὁ κ. πρωθυπουργός. Ἤδη ἀνακεφαλαιώνω τὰ προειρημένα.

Λυποῦμαι, κύριοι, διότι εἶμαι ἠναγκασμένος νὰ προβῶ εἰς πλείονας ἐξηγήσεις· θέλω ὅμως περιορισθῆ αὐστηρῶς εἰς ὅ,τι ἀνάγεται εἰς τὴν πρόκλησιν τοῦ ἀξιοτίμου πρωθυπουργοῦ. Καλέσαντες τὴν ἔκτακτον Σύνοδον, βεβαίως δὲν ἐμέλλομεν νὰ παρουσιασθῶμεν μὲ τὴν κενὴν φράσιν «ἐπικαλούμεθα τὴν συνδρομήν σας, διὰ νὰ μᾶς ὁδηγήσητε εἰς τὰ πρακτέα.» Οὐδεὶς ἄνθρωπος φιλότιμος, σεβόμενος ἑαυτὸν καὶ ὀφείλων νὰ σέβεται καὶ τοὺς ἄλλους, πλὴν δὲ τῶν μοχθηρῶν, οὐδεὶς δύναται νὰ πιστεύσῃ, ὅτι ἐπάσχομεν τὴν φοβερὰν ἀναισθησίαν τοῦ νὰ παρουσιασθῶμεν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς ἄνευ οὐδενὸς σχεδίου· καὶ διὰ τοῦτο ἐλπίζω ὅτι ἡ φωνή, ἥτις τοιαῦτά τινα λέγουσα ἠκούσθη, δὲν ἐπιστεύθη παρ’ οὐδενὸς φιλοτίμου Ἕλληνος. Εἶμαι βέβαιος, ὅτι πᾶς φιλότιμος καὶ ἀληθὴς Ἕλλην παρεδέχθη τὸν ἰσχυρισμὸν αὐτὸν ὡς κακεντρεχὲς καὶ ψευδολόγον ὅπλον, ὅπερ ἠθέλησαν νὰ στρέψωσιν οἱ φορέσαντες αὐτὸ ἐναντίον τῆς ὑπολήψεως ἡμῶν. Ἡμεῖς, οἵτινες διεχειρίσθημεν τὰ πράγματα, εὑρισκόμεθα εἰς καλλιτέραν θέσιν νὰ γνωρίζωμεν ποῖαι εἶναι αἱ ἀνάγκαι αἱ ἀπαιτούμεναι πρὸς τὸν σκοπόν, τοῦ ὁποίου τὴν ἐκπλήρωσιν ἀνεδέχθημεν ὡς ἐντολήν. Τὰς ἠξεύραμεν πρὸ τῆς στιγμῆς καθ’ ἣν ἀνεδέχθημεν αὐτήν, καὶ κατετρίψαμεν ὅλον τὸν χρόνον, παραιτήσαντες πᾶν ἄλλο καθῆκον καὶ δυσχεράναντες σφόδρα ἕνεκα τούτου τὴν θέσιν μας, μόνον καὶ μόνον ὅπως εὕρωμεν τὰ μέσα ἵνα πληρώσωμεν τὰ κενά. Ἐγνωρίζαμεν τὸ κενὸν τοῦ προϋπολογισμοῦ, καὶ ὡς διαχειρισθέντες τὰ πράγματα, ἐβλέπαμεν μέχρι τίνων ποσοτήτων εἴχομεν ἀνάγκην νὰ δημιουργήσωμεν τὰ μέσα. Ἐποιήσαμεν ἑπομένως σχέδιον πλῆρες διοικητικῶν καὶ νομοθετικῶν μεταβολῶν· τὸ σχέδιον αὐτὸ ἔμελλε νὰ ὑποβληθῇ εἰς ὑμᾶς, διὰ νὰ τὸ ἐγκρίνητε, τὸ δὲ ποσόν, εἰς ὃ ἀναβαίνουσιν οἱ ὑπολογισμοί μας, εἶναι μέχρι 5,898,000 δραχμῶν. Ἐξ αὐτῶν ὑπάρχει μόνον αὔξησις τῶν τελωνιακῶν φόρων κατὰ 10% καὶ μεταῤῥύθμισις τοῦ νόμου περὶ χαρτοσήμου, τὰ δὲ λοιπά εἰσι νομοθετικαὶ καὶ διοικητικαὶ μεταῤῥυθμίσεις τῆς ὑπηρεσίας τοῦ Κράτους. Σᾶς πληροφορῶ δὲ ὅτι αἱ διοικητικαὶ μεταῤῥυθμίσεις, ἐνῷ τὸ ὅλον ποσὸν εἶναι δραχ. 5,898,000, δὲν ὑπερβαίνουσι τὰς δραχ. 711,000 μόνον, πάντα δὲ τὰ λοιπὰ εἶναι μεταῤῥυθμίσεις νομοθετικαί, καὶ ὀφείλω νὰ διαψεύσω τὴν κακοβούλως διαδοθεῖσαν φήμην, ὅτι ἐκ τῶν μέτρων τὰ ὁποῖα ἐλάβομεν, ἓν ἦτο ἡ κατὰ 30% κράτησις τῶν μισθῶν τῶν ὑπαλλήλων, καὶ δὲν ἠξεύρω καὶ ποῖα ἄλλα παραληρήματα· ἐνῷ ἐν αὐτῷ τῷ σχεδίῳ τῆς Κυβερνήσεως οὔτε λεπτὸν ἐκ κρατήσεως τῶν ὑπαλλήλων ὑπάρχει, οὔτε ὀβολός. Αὗται δὲ αἱ διοικητικαὶ μεταβολαὶ, τὰς ὁποίας σᾶς ἀνέφερα, ἀναβιβάζονται εἰς τὸ ποσὸν τῶν 711,000 δραχμῶν, καὶ ἐξ αὐτῶν δὲν προέρχονται ἀπὸ κατάργησιν θέσεων εἰμὴ τὸ ἥμισυ μόνον. Γνωρίζετε ὅτι τὸ φανερὸν ἔλλειμμα τοῦ προϋπολογισμοῦ εἶναι 1,800,000, ἑπομένως ἤθελεν ὑπάρχει, μετὰ τὰ εἰρημένα κυβερνητικὰ μέτρα, περίσσευμα εἰς τὴν διάθεσιν τῆς Κυβερνήσεως, 2,000,000. Μένουσι καί τινα νομοθετήματα τὰ ὁποῖα δὲν περιλαμβάνονται εἰς τὸν προεκτεθέντα ὑπολογισμὸν, διότι δὲν ἠδυνάμεθα νὰ προΐδωμεν τὸ ἐξαγόμενον αὐτῶν. Ἐν ἐσχάτῃ δὲ ἀνάγκῃ, ἠθέλομεν προβῆ καὶ εἰς μείζονας διοικητικὰς μεταβολὰς μετὰ προηγουμένην ἄδειαν τοῦ νομοθετικοῦ σώματος. Εὔχομαι, κύριοι, εἰς τὴν σημερινὴν Κυβέρνησιν νὰ ἐπιτύχῃ εἴς τε τὸ σχέδιον καὶ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν νέων στρατιωτικῶν μέτρων. Δὲν δύναμαι ὅμως νὰ μὴ ἐκφράσω τὴν θλῖψιν μου, καὶ εἶναι ἀδιάφορον ἐὰν οὐδεὶς τὴν συμμερίζεται, ὅτι ἡ ἐπελθοῦσα ὑπουργικὴ μεταβολὴ (οὐχὶ διότι ἐσχηματίσθη ἡ παροῦσα Κυβέρνησις, ἥτις σύγκειται ἀπὸ ἐντιμοτάτους συμπολίτας καὶ ἱκανοὺς) ἀλλ’ ὁποιαδήποτε μεταβολὴ ἔμελλε νὰ φέρῃ κτύπημα καίριον εἰς τὰς ἀρξαμένας στρατιωτικὰς παρασκευάς. Τοιαύτη εἶναι ἡ φύσις τῶν πραγμάτων· ὅταν εὑρισκώμεθα εἰς τοιαύτην στενοχωρίαν χρόνου, ὅταν τὰ γεγονότα ἐν τῇ Ἀνατολῇ ἐπαπειλοῦν νὰ φέρωσιν ἐνδεχομένας καταστροφὰς, τὰς ὁποίας πᾶσα ψυχὴ ἀνήκουσα εἰς τὸν πεπολιτισμένον κόσμον πρέπει νὰ ἀπεύχεται, πᾶσα ὥρα ἡ ὁποία χάνεται, πᾶς κλονισμὸς ὁ ὁποῖος ἐπέρχεται εἰς τὸ μόλις πρὸ δύω μηνῶν ἀρξάμενον ἔργον, εἶναι θάνατος καὶ καταστροφή. Ἤθελεν εἶσθαι, κύριοι, ὅλως διόλου μάταιον καὶ περιττὸν, μετὰ τὰ τετελεσμένα γεγονότα νὰ ἐπιληφθῶ τοῦ ἔργου τοῦ νὰ ἀναλύσω τὴν ἰδέαν αὐτὴν καὶ ἀποδείξω πῶς ἓν νέον ὑπουργεῖον διαδεχόμενον τοὺς ὑπουργοὺς, ἐν ἀγνοίᾳ ὂν ὅλων τῶν πραγμάτων καὶ τῶν περιστάσεων, εὑρίσκον ὄργανα καὶ ἐκτελεστὰς πρὸς οὓς δὲν ἔχει ἐμπιστοσύνην, ἔχον ἕτερον σχέδιον εἰς τὸν νοῦν του, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ μὴ φέρῃ τὸν κλονισμὸν, τὸν ὁποῖον προανέφερα. Εὔχομαι δὲ, κύριοι, ἐξ ὅλης ψυχῆς, ὅπως οἱ διάδοχοί μας κατορθώσουν νὰ φέρωσι σχέδιον στρατιωτικῶν παρασκευῶν κρεῖττον τοῦ ἡμετέρου, σχέδιον οἰκονομικὸν ὑπέρτερον τοῦ ἰδικοῦ μας, καὶ δραστηριότητα πολὺ μείζονα ἐκείνης ἣν ἡμεῖς ἀνεπτύξαμεν, καὶ νὰ στεφανωθῇ τὸ ἔργον σας, πρὸς δόξαν τῆς πατρίδος καὶ αὐτῶν τῶν ἰδίων. Δὲν εἶναι ὅμως ἀληθὲς ὅτι τὸ ἡμέτερον στρατιωτικὸν ἔργον ἔχει τὴν ὄψιν, τὴν ὁποίαν σᾶς παρέστησεν ὁ ἀξιότιμος πρωθυπουργός. Τὴν 21 Μαΐου ε. ε. εἶναι τετελεσμέναι αἱ κληρώσεις 250 δήμων, καὶ οὐχὶ 150, ὡς ὁ κ. Κουμουνδοῦρος εἶπε. Δὲν ὑπάρχει δὲ παράδειγμα, κύριοι, κατὰ τὸ ὁποῖον νὰ κατωρθώθη ἔργον τοιοῦτον εἰς τόσον ὀλίγον διάστημα χρόνου, διότι τὴν 19 Μαρτίου ὁ νόμος ἐδημοσιεύθη, καὶ μετὰ δύω μῆνας οἱ κατάλογοι ἐπερατώθησαν, ἐξετέθησαν, ἐγένοντο αἱ ἐνστάσεις, ἀνεκρίθησαν, ἐδικάσθησαν, καὶ ἐγένοντο αἱ κληρώσεις 250 δήμων, ἤτοι 100,000 ἐφέδρων ἀπὸ 22–30 ἐτῶν ἡλικίας. Αὐτὸ τὸ ἔργον, κύριοι, δὲν ἔχει μόνον τὴν χρησιμότητα τὴν ὁποίαν παρουσιάζει ἡ ἀνάγνωσις τοῦ νόμου περὶ ἐκτάκτου ἐφεδρείας. Τοὺς ἄνδρας αὐτούς, ἐξαντλήσαντας ὅλα τὰ δικαιώματα ὅσα δύναται νὰ ἔχῃ ὁ πολίτης ὅταν στρατολογῆται δυνάμει νόμων, δύναται νὰ μεταχειρισθῇ ἡ πολιτεία πρὸς οἱουσδήποτε σκοποὺς στρατιωτικούς. Καὶ τῳόντι ἐμέλλαμεν νὰ σᾶς παρουσιάσωμεν εὐρύτερον ὀργανισμὸν στρατιωτικὸν, οἷον ἐδύνατο νὰ ὑπηρετήσῃ τὸ συνταχθὲν μητρῷον τῆς νέας αὐτῆς ἐφεδρείας, τὸ περιλαμβάνον 130–140 χιλ. ἀνδρῶν. Ἐμέλλαμεν νὰ φέρωμεν μεταῤῥύθμισιν τοῦ νόμου, ὅπως καταστήσωμεν αὐτὸν κατά τι ἠπιώτερον, διότι, ὡς γνωρίζετε πάντες, μεγίστη ἐγένετο ἐναντίον αὐτοῦ ἀντίπραξις, καὶ ὅταν ὑπάρχῃ ἀντίδρασις, καὶ αὐτοὶ οἱ ἄριστοι τῶν νόμων δύνανται νὰ ναυαγήσωσι. Καὶ ἐγὼ δὲν ἔχω ἄλλο τι νὰ προσθέσω, διότι ὁ σκοπὸς δι’ ὃν ἦλθα εἰς τὸ βῆμα ἦτο ν’ ἀπολογηθῶ εἰς ὅσα εὗρεν ὁ ἀξιότιμος διάδοχός μου ἄξια ἐμμέσου μομφῆς, καὶ νὰ μὴν ἀφήσω τὸ δικαίωμα, ἐπὶ λόγῳ ἀγνοίας, εἰς τοὺς μετερχομένους τὸ ἔργον τοῦ ἐπικριτοῦ τῶν πολιτικῶν ἀνδρῶν, νὰ ποτίσωσι τὴν γνώμην τοῦ ἔθνους μὲ τὸ δηλητήριον, ὅπερ κατὰ δυστυχίαν ὑπό τινων θεωρεῖται ὡς ἐπιτρεπόμενον καὶ πρόσφορον μέσον πρὸς ἰδίαν ἑαυτῶν προαγωγήν. (Χειροκροτήματα ἐκ τοῦ ἀκροατηρίου.)

§35ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν συγχωροῦνται αἱ ἐπιδοκιμασίαι καὶ ἀποδοκιμασίαι. Ἐὰν δεύτερον ἐπαναληφθῶσι, θὰ ζητήσω τὴν ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς πρὸς ἐκκένωσιν τοῦ ἀκροατηρίου.

§36ΖΑΪΜΗΣ. Ἔχετε τὴν ἄδειαν τῆς Βουλῆς πρὸς τοῦτο.

§37Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. (ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν.) Ὁ κύριος Δεληγεώργης ἀνέφερεν εἰς τὴν Βουλὴν εἰς τὰ περὶ τῶν στρατιωτικῶν προμηθειῶν πράγματά τινα, τῶν ὁποίων ἐγὼ τοὐλάχιστον δὲν ἔχω τὰς ἐπισήμους συμφωνίας. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι παρηγγέλθησαν 6 κανονοστοιχίαι, καὶ τὸ συμβόλαιον ἐγένετο μεταξὺ τῆς Κυβερνήσεως καὶ τοῦ καταστήματος τοῦ Κρούπ· εἰς τὸ ὑπουργεῖον ὅμως τὸ συμβόλαιον δὲν ὑπάρχει· εὗρον μόνον μίαν ἀπόδειξιν, ὅτι τὸ συμβόλαιον παρέλαβεν ὁ ὑπολοχαγὸς Καρατζᾶς καὶ ἀπῆλθεν εἰς τὴν Εὐρώπην. Μὴ ἔχων τὸ συμβόλαιον ὑπ’ ὄψιν μου, δὲν δύναμαι νὰ κρίνω, οὔτε νὰ γνωρίζω ἀκριβῶς περὶ τῆς προμηθείας αὐτῶν τῶν πυροβόλων. Δὲν γνωρίζω οὔτε τὴν συμφωνίαν ἐπὶ τῆς τιμῆς οὔτε τοῦ χρόνου τῆς παραδόσεως, οὔτε τοῦ τρόπου, καθ’ ὃν θὰ γίνῃ ἡ μετακόμισις εἰς τὴν Ἑλλάδα. Ἐζήτησα πληροφορίας ἀπὸ τοὺς τμηματάρχας τοῦ πυροβολικοῦ, ἀπὸ τὸν γενικὸν γραμματέα, ἀπὸ τὸ ταμεῖον τῆς οἰκονομίας, ἀπὸ τὸν διευθυντὴν τοῦ λογιστηρίου· ὅλοι μοὶ εἶπον ὅτι οὐδὲν ἐγνώριζον. Ὁ κ. Δεληγεώργης εἶπεν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἐφρόντισε περὶ ἑτοιμασίας 10,000 στολῶν. Τῳόντι, ἅμα εἰσῆλθον εἰς τὸ ὑπουργεῖον, ἐζήτησα νὰ πληροφορηθῶ περὶ ὅλων τῶν ἐντολῶν, τὰς ὁποίας ἡ κυβέρνησις ἔδωσεν, ἵνα ἴδω εἰς ποίας εἴμεθα ὑπόχρεοι καὶ εἰς ποίας ὄχι. Ἠρώτησα τοὺς τμηματάρχας, ἐζήτησα πληροφορίας, οὐδεὶς ὅμως ἠδυνήθη νὰ μοὶ δώσῃ καμμίαν, οὐδὲν ἔγγραφον ἐπίσημον ὑπάρχει εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν, καὶ παρακαλῶ τοὺς πρώην ὑπουργοὺς, ἐὰν ἔχωσιν ἔγγραφα τοιαῦτα, νὰ μᾶς τὰ δώσουν (θόρυβος).

§38ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ...........

§39Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Εἶπεν ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Μεσολογγίου καὶ περὶ πυρίτιδος, καὶ ὅτι ἐγένοντο διαπραγματεύσεις περὶ ἀγορᾶς. Σᾶς βεβαιῶ, κύριοι, μὲ τὸν θετικώτερον τρόπον, ὅτι οὐδεὶς ἐν τῷ ὑπουργείῳ δὲν ἠδυνήθη νὰ μοὶ δώσῃ πληροφορίας. Ὅσα εἶπε περὶ τῶν φυσιγγίων εἶναι ἀληθῆ. Ὅταν ἦλθον εἰς τὸ ὑπουργεῖον, εὗρον ὅτι ἐξωδεύθησαν δραχμαὶ 3,700,000............ ἐπίσης ὅτι παρεδόθησαν εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν τόσαι χιλιάδες κτλ. ἀλλὰ εἰς τὸ ὑπουργεῖον δὲν ἠδυνήθην νὰ εὕρω τίποτε, τὸ ὁποῖον νὰ μὲ φωτίσῃ ὡς πρὸς τὸν σκοπὸν, διὰ τὸν ὁποῖον κατετέθησαν εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν ἢ ἀπεστάλησαν εἰς τὸν Ῥοτσχίλδ, ποῖος ὁ σκοπὸς, ποίας προμηθείας ἔπρεπε νὰ πληρώσωσι, καὶ τὰ τοιαῦτα, καθόσον ἐγὼ δὲν γνωρίζω τίποτε. Εἶμαι βέβαιος ὅτι ὅλα αὐτὰ ἐγένοντο ἐπὶ θετικῶν προμηθειῶν, ἀλλὰ τὸ ὑπουργεῖον δὲν ἠξεύρει τίποτε· ὅλοι οἱ τμηματάρχαι δὲν ἠδυνήθησαν νὰ μοὶ δώσωσι πληροφορίας θετικὰς, μοὶ εἶπον μάλιστα ὡρισμένως «δὲν γνωρίζομεν τίποτε». Κύριοι, ἡ Κυβέρνησις τοῦ κ. Δεληγεώρη εὗρεν 8,000,000 δραχμὰς πιστώσεις, τὰς ὁποίας εἶχε λάβει ἀπὸ τὴν Βουλὴν ἵνα κάμῃ τὰς ἀναγκαίας προμηθείας, καὶ διὰ τοῦτο πρέπει νὰ ᾖναι εὐχαριστημένος, διότι εὗρε τόσα ἑκατομμύρια, καὶ ἑπομένως ἠδύνατο νὰ κάμῃ προμηθείας. Αὐτὰ τὰ ὀλίγα εἶχα νὰ παρατηρήσω ὡς πρὸς ὅσα εἶπεν ὁ κ. Δεληγεώργης. Παρακαλοῦμεν, ἵνα ἡ παρελθοῦσα Κυβέρνησις χορηγήσῃ ὅσα ἔγγραφα ἔχει, διὰ νὰ δυνηθῶμεν νὰ ἐκτιμήσωμεν τὰ πράγματα καὶ κανονίσωμεν τὴν ἐνέργειάν μας.

§40ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Θὰ τὰ παραδώσω εἰς τὸν κ. πρόεδρον τοῦ ὑπουργικοῦ συμβουλίου.

§41Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Διὰ τοῦτο ἠναγκάσθην νὰ εἴπω αὐτὰ τὰ ὀλίγα εἰς τὴν Βουλήν.

§42Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ἐν πρώτοις καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὸ συμβόλαιον περὶ τῶν κανονοστοιχιῶν τοῦ Κροὺπ, τὸ συμβόλαιον αὐτὸ συνετάχθη ὀλίγας ἡμέρας μετὰ τὴν ἀνίδρυσιν τῆς πεσούσης Κυβερνήσεως· ὁ ἀπεσταλμένος τοῦ καταστήματος αὐτοῦ εἶχεν ἐντολὴν νὰ ἀναχωρήσῃ ἐκ τῆς Ἑλλάδος, καὶ ἔπρεπεν ἡ Κυβέρνησις νὰ μετέλθῃ πᾶν δυνατὸν μέσον, ἵνα δυνηθῇ νὰ συνάψῃ ἀμέσως τὸ συμβόλαιον αὐτό· δὲν κατωρθώθη κατὰ συνέπειαν εἰμὴ νὰ γείνουν δύο ἀντίγραφα, ὧν ἓν παρέλαβεν ὁ ἀντιπρόσωπος καὶ ἓν ἡ Κυβέρνησις.

§43ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὁ Καρατζᾶς ἔκαμεν αὐτό.

§44Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Εἶναι λυπηρὸν ὅτι ὁ κ. Καρατζᾶς δὲν εἶναι ἐν Ἑλλάδι, κἂν καὶ ὑποτίθεται ὅτι ἡ Βουλὴ ὀφείλει νὰ πιστεύῃ πᾶν ὅ,τι λέγεται ἀπὸ τοῦ βήματος αὐτοῦ· περὶ παντὸς ὅ,τι δὲν λέγεται ἔχει τις τὸ δικαίωμα νὰ ἀμφιβάλλῃ, ὅτι δὲν εἶναι ἀληθές.

§45ΚΑΡΑΪΣΚΑΚΗΣ. Ἐννοεῖτε περὶ τῶν πρώτων κανονοστοιχιῶν; Ἦλθον κατ’ εὐθεῖαν γραμμὴν εἰς συνεννόησιν μὲ τὸν ἀπεσταλμένον ἀπὸ τὸ κατάστημα διὰ τὰ πυροβόλα τοῦ Κρούπ, εἶχα συστήσει ἐπιτροπὴν ἀπὸ τὸν Καρατζᾶν καί τινας ἄλλους· τὸ ἔγγραφον αὐτὸ μοὶ τὸ ἔφεραν εἰς ὑπογραφὴν, ἀλλ’ ἐπειδὴ ἐπρόκειτο νὰ δώσωμεν τὰς παραιτήσεις μας, δὲν ἠθέλησα νὰ τὸ ὑπογράψω καὶ τὸ ἄφησα εἰς τὸ γραφεῖον, καὶ ἀπαιτῶ νὰ εὑρεθῇ, διότι τὸ ἄφησα εἰς τὸ τμῆμα τοῦ πυροβολικοῦ, ἵνα τὸ ἐνεργήσῃ ὁ διάδοχος. Πολὺ δὲ περισσότερον σᾶς λέγω, ὅτι καὶ ἡ Α. Μ. ἐνέκρινεν αὐτὸ τὸ σύστημα, διότι εἶχε καθῆκον νὰ γνωρίζῃ. Τόρα, ἐὰν ὁ κ. Μαυρομιχάλης δὲν τὸ εὗρε, νὰ ἐξετάσῃ τί ἐγένετο τὸ σχέδιον.

§46Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Μετὰ 10 ἡμέρας ἀπὸ τῆς εἰσελεύσεώς μου εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν στρατιωτικῶν ὑπέγραψα τὸ συμβόλαιον διὰ τὰ πυροβόλα τοῦ Κρούπ· ἐγένοντο δὲ δύο ἀντίγραφα, καὶ τὸ μὲν ἓν παρέλαβεν ὁ ἀντιπρόσωπος τοῦ καταστήματος, τὸ δὲ ἕτερον κατετέθη εἰς τὰ ἀρχεῖα τοῦ ὑπουργείου· ἀλλ’ ἐπειδὴ ἔπρεπε νὰ ἐξασφαλισθῇ ἡ προμήθεια, ὤφειλεν ὁ ἀξιωματικὸς, ὅστις ἤθελε παρουσιασθῆ ὡς ἀντιπρόσωπος τοῦ Κράτους νὰ παραλάβῃ τὰ πυροβόλα, νὰ ᾖναι ἐφωδιασμένος μὲ τὸ συμβόλαιον, ὅπως φροντίσῃ περὶ τῆς ἐκτελέσεως τῶν ὅρων. Καὶ ταῦτα καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὸ συμβόλαιον αὐτό. Καθ’ ὅσον δὲ ἀφορᾷ περὶ τῶν λοιπῶν προμηθειῶν, εἶναι ὑποχρεωτικαὶ, συνήφθησαν συμβόλαια καὶ ἐδόθησαν παραγγελίαι τηλεγραφικῶς, καὶ τοιοῦτον εἶναι τὸ συμβόλαιον περὶ τῶν ὅπλων Γκρᾶ. Καθόσον δὲ ἀφορᾶ τὸ 20,000,000 φυσίγγια καὶ τὰ 35,000 Σασεπὼ, ὑπεγράφησαν τὰ συμβόλαια, ἀλλὰ ὑπὸ τὸν ὅρον τῆς δεκαπενθημέρου προθεσμίας· περὶ δὲ τῆς πυρίτιδος, τῶν μηχανῶν, τῆς τροποποιήσεως, καὶ περὶ ὅλων τῶν ἀναγκαίων προκαταρκτικῶν, διὰ τῶν ὁποίων θὰ δυνηθῇ τὸ ἑλληνικὸν ἐργοστάσιον νὰ ἀναπτύξῃ τὰς ἐργασίας του καὶ νὰ κατασταθῇ καταλληλότερον πρὸς μόρφωσιν τοῦ νέου ὁπλισμοῦ, ἐδόθησαν παραγγελίαι ἔγγραφοι πρὸς τὸν κ. Καρατζᾶν, αἵτινες εἶναι εἰς διαπραγμάτευσιν.

§47Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ὑπάρχει λοιπὸν καὶ παραγγελία διὰ μηχανάς; διότι ὁ κ. πρωθυπουργὸς δὲν εἶπεν.

§48Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ἐὰν ἐπροσέχατε εἰς τὴν ὁμιλίαν τοῦ κ. πρωθυπουργοῦ, ἠθέλετε ἀκούσει. Τέλος αὐτὰ ἐγένοντο· ὅ,τι ἔλλειψις ὑπάρχει, καταδείξατέ την.

§49ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπρόκειτο νὰ γίνῃ ἡ ψηφοφορία τῶν ἐπιτροπῶν, ἀλλὰ ψηφοδέλτιον δὲν κατετέθη εἰς τὸ προεδρεῖον, ἂν καὶ παρεκάλεσα. Θὰ ἦναι ἀνάγκη νὰ ἐκλεχθῇ ἔφορος τῆς βουλῆς· εἶναι εὔκολον πρᾶγμα αὐτό.

§50ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Νὰ ἐρωτηθῇ ἡ Βουλὴ ἂν ἦναι ἀνάγκη νὰ γείνουν ἐπιτροπαί.

§51ΤΙΝΕΣ. Τὸ λέγει ὁ Κανονισμός.

§52ΔΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Τὴν Δευτέραν αἱ ἐπιτροπαί.

§53ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κατὰ τὸν Κανονισμὸν αἱ συνεδριάσεις ἄρχονται τὴν 10ην π. μ. Ἐὰν ἐγκρίνῃ ἡ Βουλή, νὰ ἄρχωνται κατὰ τὴν 7ην π. μ.

§54ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§55ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν τὴν Δευτέραν ἔχομεν συνεδρίασιν τὴν ἑβδόμην πρωϊνὴν ὥραν. Κατετέθη εἰς τὸ προεδρεῖον ἡ παροῦσα πρότασις περὶ μυστικῆς συνεδριάσεως (ἀναγινώσκεται). «Οἱ ὑπογεγραμμένοι Βουλευταί, δυνάμει τοῦ ἄρθρου 55 τοῦ Συντάγματος, προτείνομεν, ὅπως ἡ Βουλὴ ὁρίσῃ ἡμέραν, καθ’ ἣν αὕτη νὰ συνέλθῃ ἐν μυστικῇ συνεδριάσει».

§56ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Αὐτὸ τὸ δικαίωμα δὲν τὸ ἔχει εἷς.

§57ΤΙΝΕΣ. Εἶναι πολλοὶ ὑπογεγραμμένοι.

§58ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ ἄρθρον τοῦ Κανονισμοῦ ἰδοὺ τὶ λέγει (ἀναγινώσκει τὸ ἄρθρον 55.) Ὥστε πρέπει νὰ ἀποφασίσῃ ἡ Βουλὴ ἐν μυστικῇ συνεδριάσει ἂν πρέπῃ νὰ παραδεχθῇ.

§59ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Νὰ κενωθοῦν τὰ ἀκροατήρια.

§60ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κατσικαπῆς προτείνει νὰ κενωθῶσι τὰ ἀκροατήρια. Ἐγκρίνει τοῦτο ἡ Βουλή;

§61Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ὅταν ἡ διάταξις τοῦ Συντάγματος τὸ λέγῃ, πρέπει νὰ γείνῃ.

§62ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐὰν αὐτὴν τὴν ὥραν ἢ ἄλλην.

§63ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Μίαν παρατήρησιν θέλω νὰ κάμω. Ἀναγνωρίζω πληρέστατα τὸ δικαίωμα τῶν βουλευτῶν, εἶναι ἀπόλυτον δικαίωμα, καὶ ἡ Βουλὴ δὲν ἔχει νὰ ἀντείπῃ· μίαν μόνον παρατήρησιν κάμνω εἰς τοὺς προτείνοντας τὴν πρότασιν. Εἴμεθα εἰς στιγμὴν, κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ Βουλὴ ὀφείλει ὅσον τὸ δυνατὸν νὰ συνεδριάζῃ δημοσίως, καὶ διὰ νὰ φωτίσῃ τὸ κοινὸν καὶ διὰ νὰ ἀποφύγωμεν τὰς παρεξηγήσεις τῶν ξένων. Δὲν θέλω μὲ τοῦτο ν’ ἀντιτείνω εἰς τὴν ἰδέαν τῶν βουλευτῶν· ἀλλ’ ἐὰν ἤθελον τοῦτο, ἠδύναντο νὰ τὸ ἀνακοινώσωσιν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἡ δὲ Κυβέρνησις νὰ μᾶς εἴπῃ, ὅτι εἶναί τι, τὸ ὁποῖον ἀπαιτεῖ μυστικότητα, καὶ τότε νὰ τὸ κάμωμεν μυστικά· ἐὰν δὲν ἦναι τίποτε, διὰ τί νὰ κλείσωμεν τὴν θύραν εἰς τὸ κοινόν; Ἡ μυστικότης ἀπαιτεῖ φρόνησιν πολλήν.

§64ΡΙΚΑΚΗΣ. Αὐτὸ θὰ συζητηθῇ, ἂν ᾖναι πράγματι ἀναγκαία ἡ μυστικὴ συνεδρίασις, ἀλλὰ καὶ τοῦτο θὰ γείνῃ ἐν μυστικῇ συνεδριάσει. Τότε θὰ εἴπῃ ἕκαστος· ἐγὼ τὸ θεωρῶ ἀναγκαῖον, ἄλλος ὄχι· ὥστε πᾶσα συνεννόησις μὲ τὴν Κυβέρνησιν εἶναι περιττή. Διότι ἡμεῖς θὰ ἀποφασίσωμεν ἐὰν συμφέρῃ νὰ προβῇ ἡ Βουλὴ εἰς τὸ μέτρον τῆς μυστικῆς συνεδριάσεως.

§65Θ. ΖΑΪΜΗΣ. Ὅ,τι εἶπεν ὁ κ. Λομβάρδος δύναται νὰ ῥηθῇ ἐν μυστικῇ συνεδριάσει· ἡ διάταξις τοῦ Συντάγματος εἶναι ῥητή· ἅμα 10 ἐκ τῶν βουλευτῶν ἐζήτησαν τοῦτο, ἡ πρότασις θὰ συζητηθῇ ἐν τῇ μυστικῇ συνεδριάσει. Παρακαλῶ τὸν κ. Λομβάρδον, ἔχοντα ἐναντίαν γνώμην, νὰ ἐπιφυλαχθῇ νὰ ἐκθέσῃ τοὺς λόγους του, ἐν τῇ μυστικῇ συνεδριάσει, ἥτις πρέπει νὰ γείνῃ.

§66ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Δὲν ἔκαμα πρότασιν, παρατήρησιν ἔκαμα.

§67Θ. ΖΑΪΜΗΣ. Βεβαίως οἱ βουλευταί, οἱ ὁποῖοι ὑπέγραψαν τοιαύτην πρότασιν, θὰ εἶχον λόγους πολλὰ σπουδαίους, διὰ νὰ ζητήσουν νὰ ἐνασκήσουν τὸ δικαίωμα, τὸ ὁποῖον τὸ ἄρθρον 55 τοῦ συντάγματος χορηγεῖ. Ἂς ἔχῃ ὑπομονὴν λοιπὸν ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Ζακύνθου ἐν τῇ μυστικῇ συνεδριάσει νὰ μάθῃ τοὺς λόγους τούτους, ἐναντίον τῶν ὁποίων δύναται νὰ ἀντιτάξῃ. Ἀλλὰ σήμερον δὲν δύναται νὰ γείνῃ συνεδρίασις δημοσία περὶ τούτου. Πρέπει, ἐὰν ἡ Βουλὴ ἐγκρίνῃ, νὰ γείνῃ ἀμέσως μυστικὴ συνεδρίασις.

§68ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα ἀμέσως.

§69ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Ἐπιμένω εἰς τὴν πρότασίν μου.

§70ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις νὰ κενωθῶσιν ἀμέσως τὰ ἀκροατήρια, καὶ μετὰ μικρὰν διακοπὴν νὰ ἐπανέλθωμεν;

§71ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§72ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν νὰ κενωθῶσι τὰ ἀκροατήρια. Κενοῦνται τὰ ἀκροατήρια καὶ ἐξακολουθεῖ ἡ συνεδρίασις κεκλεισμένων τῶν θυρῶν· ὥρα 5 καὶ 40 μ. μ. Περὶ ὥραν 8, ἀνοιχθέντων τῶν θεωρείων, ἐξηκολούθησεν ἡ συνεδρίασις δημοσία καὶ ἐκληρώθη ἡ ἐπιτροπὴ τῆς Βουλῆς ἡ μέλλουσα νὰ ἀντιπροσωπεύσῃ μετὰ τοῦ προεδρείου τὴν Βουλὴν κατὰ τὴν τελετὴν τοῦ Ἁγίου Κωνσταντίνου. Μετὰ ταῦτα ἐλύθη ἡ συνεδρίασις.