1877.03.11

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 95

τῆς 11 Μαρτίου 1877.

(Παρασκευή.)

Ὥρα 2 μ. μ.

Μετὰ τὴν ἐκφώνησιν τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου, εὑρεθείσης τῆς Βουλῆς ἐν ἀπαρτίᾳ, ἀνεγνώσθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως καὶ ἐπεκυρώθησαν ἄνευ ἀντιῤῥήσεως.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ νομοσχέδιον περὶ Ἐπιμελητηρίων ἐτυπώθη καὶ διενεμήθη ὡς ἐτροπολογήθη. Κατὰ τὴν τύπωσιν συνέβη ἓν λάθος· εἰς τὸ ἄρθρον 5 § βʹ. ἐτέθη «νὰ γίνωνται πληρωμαὶ εἰς ἐργολάβους,» ἀντὶ νὰ τεθῇ «προπληρωμαί.» Ὁ κ. ὑπουργὸς εἰς τὸ 1 ἄρθρον ἐπέφερε τροπολογίαν, ἀντὶ ἑνὸς λοχαγοῦ Βʹ. τάξεως καὶ ἑνὸς ὑπολοχαγοῦ τῆς οἰκονομίας, νὰ τεθῇ ἐξ ἑνὸς ὑπολοχαγοῦ καὶ ἑνὸς ἀνθυπολοχαγοῦ. (Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη.) Οἱ παραδεχόμενοι τὸ σύνολον παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι.) Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη.

§2Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Παρακαλῶ τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ εὐαρεστηθῇ νὰ μᾶς εἴπῃ ἂν ἐκυρώθη ὁ νόμος περὶ δηλώσεων, διότι ὅλοι οἱ ἄνθρωποι περιμένουν τὸν νόμον, αἱ δὲ προθεσμίαι παρέρχονται ἐπὶ ματαίῳ.

§3ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ (πρωθυπουργός). Παρουσιάζεταί τις δυσκολία ἐκ τοῦ κειμένου τοῦ νόμου, σχέσιν ἔχουσα πρὸς τὰς καταβολάς. Αὔριον ἢ μεθαύριον θέλομεν δώσει διασαφήσεις περὶ τούτου.

§4ΠΛΑΠΟΥΤΑΣ. Πρὸ ἡμερῶν, κ. πρόεδρε, ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Ἐκπαιδεύσεως κατέθηκεν εἰς τὸ προεδρεῖον τὰ διατάγματα τῶν ὑποτρόφων· ἀλλ’ οἱ βουλευταὶ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ λάβωσι γνῶσιν ὅλων αὐτῶν. Παρακαλῶ τὸν κ. πρόεδρον νὰ εὐαρεστηθῇ νὰ διατάξῃ νὰ συνταχθῇ κατάλογος τῶν διαταγμάτων αὐτῶν, ὁ ὁποῖος νὰ ἐμπεριέχῃ τὸ ὄνομα καὶ ἐπώνυμον τῶν ὑποτρόφων, τὴν πατρίδα, τὴν χρονολογίαν, καὶ ἐν γένει περίληψιν, ἥτις νὰ τυπωθῇ καὶ διανεμηθῇ εἰς τοὺς κυρίους βουλευτάς. Συγχρόνως παρακαλῶ τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν νὰ φέρῃ εἰς τὴν Βουλὴν κατάλογον τῶν μαθητῶν τῆς Στρατιωτικῆς Σχολῆς ἐκτάκτων καὶ τακτικῶν, νὰ μᾶς εἴπῃ δὲ πρὸς τούτοις ἂν διετάχθη διαγωνισμός τις ἐν τῇ Σχολῇ καὶ ποῖοι οἱ ἐπιτυχόντες, καὶ διὰ ποίους ἠλαττώθησαν τὰ δίδακτρα. Πληροφοροῦμαι δὲ, ἀλλὰ δὲν γνωρίζω ἂν ᾖναι ἀληθὲς, ὅτι εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ἐκκλησιαστικῶν ὑπάρχουν καὶ ἄλλα διατάγματα ὑποτρόφων ὑπογεγραμμένα, ἀλλὰ μὴ ἐκτελεσθέντα. Σᾶς παρακαλῶ καὶ ταῦτα νὰ συμπεριληφθοῦν εἰς τὸν κατάλογον αὐτόν.

§5ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Παρακαλῶ τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς Ἐκπαιδεύσεως νὰ μᾶς εἴπῃ ἂν ἔχῃ καὶ ἄλλα ἔγγραφα νὰ καταθέσῃ, ἀναφερόμενα εἰς τὴν ὑπόθεσιν τοῦ κ. Σάθα.

§6Θ. ΚΑΝΑΚΑΡΗΣ (ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν). Δὲν ἔχω ἄλλα ἔγγραφα.

§7ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἀγνοῶ, κύριοι, πότε ἡ Βουλὴ θὰ ἀποφασίσῃ νὰ λύσῃ τὴν ὑπόθεσιν τοῦ κ. Σάθα, ἀλλ’ ὁ κ. Σάθας εἴτε δι’ ἕνα λόγον, εἴτε δι’ ἄλλον, στερεῖται τοῦ ποσοῦ ἐκείνου, τὸ ὁποῖον ἡ Βουλὴ ἐψήφισε νὰ λάβῃ. Παρακαλῶ λοιπὸν τὸν κ. ὑπουργὸν νὰ φέρῃ μίαν πίστωσιν, ὅπως λάβῃ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον δικαιοῦται.

§8ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μεταβαίνομεν εἰς τὴν πρώτην ἀνάγνωσιν τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἐφεδρείας.

§9ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἐν πρώτοις θέλω ἀναφέρει εἰς τὴν Βουλὴν δυσκολίαν, τὴν ὁποίαν ἀπήντησα ὡς ἐκ τοῦ νόμου περὶ εὐθύνης τῶν ὑπουργῶν εἰς τὴν διαχείρισιν τῶν δημοσίων ἔργων. Ἠξεύρετε ὅτι μέχρι τοῦδε ἐλάμβανε πρὸς ἐκτέλεσιν ἔργων ἀναγομένων εἰς ἓν τῶν τριῶν εἰδῶν τῆς ὁδοποιΐας τὸ ἓν ταμεῖον ἀπὸ τοῦ ἑτέρου, δηλαδὴ πρὸς κατασκευὴν ἔργων ἐθνικῆς ὁδοποιΐας ἐλαμβάνοντο χρήματα τῆς ἐπαρχιακῆς ἢ τῆς δημοτικῆς, δὲν ὑπῆρχε κανεὶς περιορισμός· σήμερον ὅμως ὁ ὑπουργὸς εἶναι περιωρισμένος, δὲν δύναται νὰ λάβῃ χρήματα ἑνὸς ταμείου, διὰ νὰ τὰ μεταχειρισθῇ εἰς τὸ ἕτερον. Ἐγὼ ὡς ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν θέλω φυλάξει τοῦτο ἀπαρασαλεύτως, ἀλλ’ ὑπάρχουν ἔργα ἐκκρεμῆ ἤδη, τὸ δὲ δημόσιον ἀνεδέχθη ὑποχρεώσεις δι’ ἄλλα, διότι ἐξετελέσθησαν δημοπρασίαι καὶ ἀνέλαβον ἐργολάβοι τὴν ἐκτέλεσιν τῶν ἔργων. Ἐρωτῶ τὴν Βουλὴν ἂν ὀφείλω νὰ σταματήσω τὴν ἐκτέλεσιν αὐτῶν, ἢ ὀφείλω νὰ διατάξω τὴν περάτωσιν.

§10ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὄχι, νὰ τελειώσουν.

§11Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἂν τὰ σταματήσητε, θὰ καταστραφῶσιν.

§12ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Νομίζει ἡ Βουλὴ ὅτι πρέπει νὰ φέρω ἄρθρον περὶ τούτου νόμου, ἢ ν’ ἀρκεσθῶ εἰς τὴν συναίνεσίν της;

§13Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Νὰ σημειωθῇ εἰς τὰ πρακτικά.

§14ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι σύμφωνος ἡ Βουλὴ νὰ τεθῇ εἰς τὰ πρακτικά, ὅτι διὰ τὰ ἐκκρεμῆ ἔργα δύναται ὁ ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ δαπανήσῃ οὐ μόνον ἐκ τοῦ οἰκείου ταμείου, ἀλλὰ καὶ ἐκ τῶν λοιπῶν;

§15ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§16ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις.

§17ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὄχι, ὄχι.

§18Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Παρακαλῶ τὴν Κυβέρνησιν νὰ σπεύσῃ νὰ φέρῃ καὶ τὸν νόμον περὶ ὁδοποιΐας.

§19ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Κάμνω μίαν παρατήρησιν, πρὸς ὄφελος τῆς Κυβερνήσεως. Δὲν γνωρίζω, ἂν ἡ ἐν τοῖς πρακτικοῖς σημείωσις τῶν ἀποφάσεων τῆς Βουλῆς θέλῃ εἶσθαι ὑποχρεωτικὴ καὶ δι’ ἑτέραν Σύνοδον (θόρυβος).

§20ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Χθὲς τινὲς τῶν ἀξιοτίμων Συναδέλφων εἶχον ἐκφράσει τὴν εὐχήν, ὅπως ἡ Κυβέρνησις συγκαλέσῃ τὴν Βουλήν, εἴτε εἰς τακτικήν, εἴτε εἰς ἔκτακτον σύνοδον προσεχῶς. Ἡ Κυβέρνησις δὲν ἠδυνήθη χθὲς νὰ δώσῃ περὶ τούτου πληροφορίας, σήμερον ὅμως δύναται νὰ διαβεβαιώσῃ τὴν Βουλήν, ὅτι σκεφθεῖσα ἐπείσθη, ὅτι πρέπει ἡ Βουλὴ νὰ συγκαλεσθῇ λίαν προσεχῶς (κατέρχεται τὸ βῆμα).

§21ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μεταβαίνομεν εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ νόμου περὶ ἐφεδρείας.

§22ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ (ἀνέρχεται τὸ βῆμα). Ἐννοεῖται, κύριοι, ὅτι αὐτὸ τὸ ὁποῖον εἶπον ἐξαρτᾶται ἀπὸ τὰς περιστάσεις, ἂν ἡ παροῦσα Κυβέρνησις διαμείνῃ εἰς τὰ πράγματα. Λέγω δὲ τοῦτο, διότι ἔχομεν ἀκόμη ἐργασίαν τινῶν ἡμερῶν, καὶ ἐργασίαν σπουδαίαν, κατὰ τὴν ὁποίαν πιθανὸν νὰ ἐπέλθωσι διαφωνίαι μεταξὺ τῆς Κυβερνήσεως καὶ τοῦ Κοινοβουλίου, ἢ ἄλλαι περιστάσεις, αἱ ὁποῖαι νὰ πείσουν αὐτὴν ὅτι ὀφείλει νὰ ἀποσυρθῇ.

§23ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἐφεδρείας εἰς ἀ. ἀνάγνωσιν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Κατόπιν ἡ Βουλὴ παρεδέχθη τὰ ἄρθρα καὶ τὸ σύνολον τοῦ εἰρημένου νομοσχεδίου, δι’ εἰδικῆς ἐφ’ ἑκάστου ψηφοφορίας ἄνευ ἀντιῤῥήσεως εἰς ἀ. ἀνάγνωσιν, γενομένων τῶν ἑπομένων μεταβολῶν. Ἐν ἄρθρῳ 20, κατὰ πρότασιν τοῦ πρωθυπουργοῦ, τίθεται ἐντὸς παρενθέσεως ἡ ἑξῆς φράσις «οἱ γονεῖς, ἀνιόντες, ἀδελφοί, ἀδελφαί, σύζυγοι καὶ ἐπ’ ἀδελφαῖς γαμβροί»· εἰς δὲ τὴν βʹ. τοῦ ἰδίου ἄρθρου τίθεται ἡ λέξις «προσέτι» μετὰ τὴν λέξιν «δύνανται».

§24ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Παρακαλῶ τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Ναυτικῶν νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν ἂν κατὰ τὸν ζητούμενον νόμον θὰ συστηθῇ καὶ ἐφεδρεία τοῦ Ναυτικοῦ, καὶ πόθεν αὕτη θὰ ληφθῇ.

§25ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Εἴπομεν, ὅτι δι’ εἰδικοῦ νόμου θὰ ὁρισθῇ αὐτό.

§26ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὔριον ἔχομεν τὴν βʹ. ἀνάγνωσιν. Κατὰ τὴν ἡμερησίαν διάταξιν ἔρχεται ἡ πρώτη συζήτησις περὶ κυρώσεως τῆς συμβάσεως μετὰ τῆς ἑλληνικῆς ἀτμοπλοϊκῆς ἑταιρίας.

§27ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ὅταν κατὰ τὸ 1871 ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Μεσσήνης, ὡς πρόεδρος τοῦ ὑπουργείου, ἔφερε τὴν σύμβασιν ἡ ὁποία ἰσχύει ἀκόμη, τότε τινὲς ἐν τῇ Βουλῇ, μεταξὺ τῶν ὁποίων καὶ ἐγώ, ἀντετάχθημεν εἰς τὴν παραδοχὴν τῆς συμβάσεως ἐκείνης, παρατηρήσαντες διαφόρους παρατηρήσεις ἀφορώσας εἰς νεωτερισμοὺς, τοὺς ὁποίους ἡ σύμβασις ἐκείνη ἔφερε· κατὰ δὲ τὸ 1873, ὅταν ἤμην εἰς τὴν Κυβέρνησιν ὅπως καὶ νῦν, διεπραγματεύθην μετὰ τῆς ἀτμοπλοϊκῆς ἑταιρίας νὰ διασκευασθῇ τὸ συμβόλαιον, τὸ ὁποῖον συνέδεε τὴν Κυβέρνησιν μετ’ αὐτῆς, κατὰ τρόπον ὅσῳ τὸ δυνατὸν καταλληλότερον καὶ δικαιότερον καὶ συμφερώτερον. Περὶ τούτου ἐγένετο λόγος καὶ μετὰ τὴν ἔξοδόν μας ἐκ τοῦ ὑπουργείου, καὶ ὅσοι ἦσαν μέλη τῆς Βουλῆς τότε ἐνθυμοῦνται ὁποίας ἀξιώσεις πρὸ πάντων εἶχε προτείνει εἰς τὴν Ἑταιρίαν ἡ Κυβέρνησις· εἶχεν εἰπεῖ εἰς αὐτήν, ὅτι ἐνῷ ἡ ὕπαρξις τῆς ἑταιρίας ἐξαρτᾶται ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν, διότι ἡ Κυβέρνησις ἔχει μέγαν ἀριθμὸν μετοχῶν, ἡ Κυβέρνησις δίδει 650 χιλ. δραχμὰς κατ’ ἔτος εἰς τὴν διαχείρισίν της καὶ ἐγγυᾶται προσέτι καὶ τὸν τόκον τῶν 5%, μ’ ὅλα ταῦτα δὲν ἐπηρεάζει παντάπασιν εἰς τὴν διοίκησιν καὶ διαχείρισιν τῆς ἑταιρίας αὐτῆς, τῆς ὁποίας εἶναι ὁ μέγιστος μέτοχος καὶ δύναται νὰ ἀντιπροσωπεύῃ πολὺ περισσοτέρους ἀπὸ τὸ ἥμισυ τῶν μετόχων· ὅτι εἶναι ἀδικώτατον εἰς τὰς συνεδριάσεις τῆς γενικῆς συνελεύσεως, ἡ ὁποία ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ συγκροτεῖται ἀπὸ 200–300 ψήφους, ἡ Κυβέρνησις, ἡ τοιαύτην θέσιν ἔχουσα ἀπέναντι τῆς ἑταιρίας, νὰ ἔχῃ μόνον 6 ψήφους· ὅτι αὐτὸ εἶναι συνάμα καὶ τις ἐμπαιγμός, διότι τὸ Κράτος, τὸ ὁποῖον ἔχει καταβάλει τὸ ἥμισυ τῶν κεφαλαίων εἰς ἑταιρίαν, εἰς τὴν ὁποίαν πληρώνει τόσῳ ἁδρὰν ἐτησίαν παροχὴν καὶ ἐγγυᾶται καὶ τόκον 5%, εἶνε, λέγω, μία προσβολὴ καὶ περιφρόνησις τὸ νὰ ἔχῃ ἓξ ψήφους ἀπέναντι τῶν διακοσίων πεντήκοντα καὶ τριακοσίων, αἱ ὁποῖαι συγκροτοῦσι μίαν συνέλευσιν· ἤθελεν εἶσθαι πολὺ προτιμότερον, διὰ νὰ λείψῃ αὐτὸς ὁ ἐμπαιγμός, νὰ μὴ ἔχῃ οὐδεμίαν ψῆφον, παρὰ νὰ ἔχῃ καὶ νὰ κατέχῃ ἐν τῇ Συνελεύσει αὐτὴν τὴν οἰκτρὰν θέσιν. Καὶ μολονότι ἡ Κυβέρνησις τότε ἤγειρε καὶ διαφόρους ἄλλας ἀξιώσεις, κυρίως ὅμως ἐστηρίχθη εἰς τὸν λόγον αὐτόν, καὶ εἶπεν εἰς τὴν Ἑταιρίαν: ἂν εἰς τοῦτο θέλετε νὰ συμβιβασθῆτε μετὰ τῆς Κυβερνήσεως, τότε ἠμποροῦμεν τὴν σύμβασιν, ἡ ὁποία τότε δὲν εἶχε δημοσιευθῇ καὶ τὴν ὁποίαν ἑπομένως ἡμεῖς δὲν ἠθελήσαμεν νὰ ἐκτελέσωμεν, δυνάμεθα νὰ ἐκτελέσωμεν. Ἀλλὰ τὸ Συμβούλιον, κύριοι, δὲν ἐδέχθη μὲ κανένα τρόπον τὴν πρότασιν αὐτὴν τῆς Κυβερνήσεως· μᾶς εἶπε, σᾶς δίδω τὸ δικαίωμα νὰ διορίσητε ἕνα Βασιλικὸν Ἐπίτροπον. Ἡ δὲ Κυβέρνησις ἀπήντησεν, ὅτι πρῶτον δὲν ἔχει ἀνάγκην τῆς ἀδείας του, ἀλλ’ ἡ Κυβέρνησις, ἔχουσα πεῖραν τοῦ πράγματος καὶ ἄλλοτε, θεωρεῖ, ὅτι ὁ Β. Ἐπίτροπος εἰς οὐδὲν χρησιμεύει· ἡ Κυβέρνησις νομίζει, ὅτι πρέπει νὰ ἔχῃ ἐντὸς τῶν Συνελεύσεων, αἱ ὁποῖαι ἀποφασίζουσι τὰ τῆς Ἑταιρίας, νὰ ἔχῃ ἀρκετὴν δύναμιν, οὐχὶ ἄδικον καὶ δυσανάλογον πρὸς τὰς μετοχάς της, ἀλλὰ πολὺ ὑποδεεστέραν καὶ ἀπὸ τὸ δίκαιον καὶ τὸ ἀνάλογον, ὥστε ἂν ὄχι νὰ διευθύνῃ τὰ τῆς Ἑταιρίας, δικαίωμα, ὅπερ ἠδύνατο τὸ ποσὸν τῶν μετοχῶν νὰ τῇ δώσῃ, ἀλλὰ τοὐλάχιστον νὰ ἀνοίγῃ ἓν στάδιον ἐλευθέρας συζητήσεως, τὸ ὁποῖον τὴν σήμερον εἶναι κεκλεισμένον, διότι ὅταν ἡ Κυβέρνησις ἔχῃ ἓξ μόνον ψήφους, ἐννοεῖτε, ὅτι οὐδὲν ἀποφασίζει, διότι προβλέπει ὅτι τὸ ἀποτέλεσμα θὰ ᾖναι ἀποτυχία, καὶ τοιουτοτρόπως ἡ Ἑταιρία αὐτὴ, μὲ ὅλην τὴν καλὴν θέλησιν τὴν ὁποίαν ἔχουν οἱ διοικοῦντες αὐτὴν, δὲν νομίζω ὅτι διευθύνεται μὲ τὸν τρόπον ἐκεῖνον, κατὰ τὸν ὁποῖον διευθυνομένη ἠδύνατο νὰ φέρῃ εἰς τὴν ἐμπορικὴν ναυτιλίαν τῆς Ἑλλάδος τὴν ἐκδούλευσιν, τὴν ὁποίαν μία τοιαύτη Ἑταιρία, τοσαῦτα περιβεβλημένη προνόμια, ὤφειλε νὰ παράσχῃ, καὶ δεύτερον νὰ παρέξῃ ἐκείνην τὴν συνδρομὴν εἰς τὴν κοινωνίαν, τὴν ὁποίαν ἐπίσης ἠδύνατο νὰ προσφέρῃ. Τέλος, μετὰ τὴν ἀπόπειραν ἐκείνην τῆς Κυβερνήσεως τοῦ 1873, τὰ πράγματα ἐξηκολούθησαν ὡς εἶχον καὶ πρίν, οἱ δὲ διάδοχοί μας ἐδημοσίευσαν τὴν σύμβασιν.

§28ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἦτο πρὶν δημοσιευμένῃ.

§29ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἀμφισβητεῖται.

§30ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Τὴν εἶδον ἐγὼ εἰς τὴν ἐφημερίδα.

§31ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἤδη κατηρτίσθη ἑτέρα σύμβασις, ἡ ὁποία δὲν βελτιόνει τὰ πράγματα, κατὰ τὴν κρίσιν ἡμῶν· καὶ πρῶτον μὲν τὸ θέμα, τὸ ὁποῖον σᾶς ἀνέπτυξα, τὸ ἀφίνει οἷον ὑπῆρχε, δεύτερον δὲ αὐξάνει τὴν ἐτησίαν ἐπιχορήγησιν καὶ ἀναβιβάζει αὐτὴν ἀπὸ 650 εἰς 800 χιλιάδας. Ἐπειδὴ δὲ ἡ σύμβασις, εἰ καὶ ἐφέρθη ὑπὸ τῶν προκατόχων ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, δὲν συνεζητήθη, παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ μὴ συζητήσῃ αὐτὴν οὐδὲ τώρα, διότι ἡ Κυβέρνησις σκοπεύει νὰ ἐπαναλάβῃ τὴν διαπραγμάτευσιν μετὰ τῆς ἑταιρίας, καὶ διότι μεταξὺ τῶν ἄλλων ἐν τῇ διαπραγματεύσει ταύτῃ ἐπιθυμεῖ νὰ συνεννοηθῇ μετ’ αὐτῆς, ἂν ἡ ἑταιρία δύναται νὰ συντρέξῃ εἰς τὴν βελτίωσιν τῶν πραγμάτων τοῦ πολεμικοῦ ναυτικοῦ. Καὶ κατὰ τὸ 1873 εἶχε παρουσιασθῆ ἑταιρία τις ἐξ Ἑλληνικῶν καὶ Εὐρωπαϊκῶν κεφαλαίων συγκροτουμένη, κεφαλαίων ἀναβαινόντων περίπου εἰς 40 ἑκατομμυρίων φράγκων, ἡ ὁποία διεπραγματεύθη μετ’ ἐμοῦ, ὅπως ἀναδεχθῇ τὴν ἀκτοπλοΐαν ἐν Ἑλλάδι. Μετὰ τῆς ἑταιρίας ἐκείνης ἓν τῶν πρωτίστων ἀντικειμένων, τὰ ὁποῖα μᾶς ἀπησχόλησαν, ἦτο πῶς θὰ δυνηθῶμεν, κατὰ τὸ παράδειγμα μεγάλων ἐθνῶν, ὥστε τὰ πλοῖα τῆς ἑταιρίας ταύτης νὰ χρησιμεύουν καὶ εἰς τὴν ἐκπαίδευσιν τοῦ πολεμικοῦ ναυτικοῦ καὶ εἰς ἄλλας ἀκόμη ὠφελείας αὐτοῦ τοῦ κλάδου· καὶ εἴχομεν εὑρεθῆ σύμφωνοι καθ’ ὅλα καὶ αὐτὴ ἡ ἰδέα ἐν ὅλαις αὐτῆς ταῖς λεπτομερείαις εἶχε διατυπωθῆ εἰς σύμβασιν. Τὴν αὐτὴν ἀπόπειραν φρονεῖ ἡ Κυβέρνησις ὅτι ὀφείλει νὰ κάμῃ, διαπραγματευομένη ἐκ νέου μετὰ τῆς αὐτῆς Ἑλληνικῆς ἀτμοπλοϊκῆς ἑταιρίας. Τρίτον παρατηρῶ, ὅτι καὶ ἐξ ἀνάγκης δὲν ἠμπορεῖ νὰ συζητηθῇ αὐτὴ ἡ σύμβασις, διότι δὲν νομίζω ὅτι εἶναι εὐπρεπὲς νὰ κυροῦται ὑπὸ τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας μία σύμβασις, ἡ ὁποία κεῖται εἰς τὴν ἐξουσίαν τῆς Συνελεύσεως τῶν μετόχων νὰ γείνῃ ἢ νὰ μὴ γείνῃ δεκτή· ἡ Συνέλευσις τῶν μετόχων διατηρεῖ μέχρις αὐτῆς τῆς στιγμῆς τὸ δικαίωμα τοῦ νὰ ἐγκρίνῃ ἢ νὰ μὴ ἐγκρίνῃ, ὡς δὲ εἶπέ τις προχθὲς, περὶ τὰ τέλη Μαρτίου θέλει συγκαλεσθῆ. Ἡ Συνέλευσις ἔδωκε μόνον τὴν ἄδειαν εἰς τὸ διοικητικὸν Συμβούλιον νὰ διαπραγματευθῇ, ἀλλ’ ὅμως τώρα θὰ ἀποφασίσῃ ἂν ἐγκρίνῃ ἢ δὲν ἐγκρίνῃ τὴν σύμβασιν, ἡ ὁποία ἐγένετο Ἐκτὸς δὲ τούτου, παρουσιάζεται ἤδη ἑτέρα αἰτία, ἡ ὁποία πρέπει νὰ μᾶς ὑποχρεώσῃ νὰ ἀναμείνωμεν. Παρουσιάζεται ἑτέρα ἑταιρία, τῆς ὁποίας εἴδατε τὰς προτάσεις· αὐτὴ ἡ ἑταιρία προσφέρεται, ἐπὶ τῇ ἐνεχυριάσει τῶν ἰδίων της ἀτμοπλοίων, ν’ ἀναδεχθῇ τὰς γραμμὰς, αἵτινες ὑπὸ τῆς ἑταιρίας ἐκηρύχθησαν πάντοτε ὡς ἐπιζήμιοι, ἤτοι τῶν Κυκλάδων νήσων καὶ τὴν γραμμὴν τῆς Ἀκαρνανίας. Ζητεῖται ποσὸν, ὅπερ πιθανὸν καὶ νὰ ἐλαττωθῇ, ἀλλὰ τὸ ὁποῖον εἶναι πολὺ ὑποδεέστερον τῶν ποσῶν, τὰ ὁποῖα ἐλάμβανε μέχρι τοῦδε καὶ εἰς τὸ μέλλον θὰ λαμβάνῃ. Δι’ ὅλας αὐτὰς τὰς αἰτίας, πιστεύω ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν θέλει παρίδει πολὺ σπουδαῖα συμφέροντα, τὰ ὁποῖα πιθανὸν μὲν ἡ Κυβέρνησις νὰ δυνηθῇ νὰ προστατεύσῃ, ἀλλ’ ὅμως τὸ πιθανὸν τοῦτο εἶναι ὑποχρεωτικὸν εἰς τοὺς ἀντιπροσώπους, διότι δὲν ἠμποροῦν νὰ εἴπουν ὅτι τὸ πιθανὸν τοῦτο δὲν ὑφίσταται, τόσῳ δὲ περισσότερον, ὅσῳ σᾶς προεῖπον, ἡ Βουλὴ θέλει πολὺ προσεχῶς συγκαλεσθῆ καὶ συνεργασθῆ μετὰ τῆς Κυβερνήσεως.

§32ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ἠκούσατε, ὅτι ἡ Κυβέρνησις προτείνει τὴν ἀναβολήν. Ἡ Βουλὴ εἶναι σύμφωνος;

§33ΤΙΝΕΣ. Βέβαια.

§34ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ κυρώσεως συμβάσεως περὶ φάρων καὶ φανῶν.

§35ΜΑΥΡΟΚΟΡΔΑΤΟΣ. Πρῶτον ἤθελον προτείνει τὸ ἑξῆς· ἐὰν ἡ Κυβέρνησις ᾖναι ὑπὲρ τῆς συμβάσεως ταύτης, τότε νὰ προχωρήσῃ ἡ συζήτησις· ἐὰν ὅμως γινώσκωμεν ἐκ προοιμίων ὅτι εἶναι κατ’ αὐτῆς, τότε δέον ν’ ἀναβληθῇ, διότι καὶ ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου δύναται νὰ προέλθῃ συνεννόησις καὶ διαπραγμάτευσις, ἐὰν πρὸς τοῦτο ὑπάρχῃ ἀφορμή.

§36Ν. ΣΟΥΤΣΟΣ. Ἐγὼ τοὐναντίον προτείνω τὴν συζήτησιν καὶ ἀπόῤῥιψιν τῆς συμβάσεως, διότι αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι εἶναι ξένοι, καὶ εἶναι προτιμότερον ἢ νὰ γείνῃ παραδεκτὴ ἢ νὰ ἀποῤῥιφθῇ.

§37ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Νομίζω ὅτι ὁ κύριος πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶπεν, ὅτι, προκειμένου περὶ φορολογίας καὶ τῶν τοιούτων, ἡ Κυβέρνησις ὀφείλει νὰ εἴπῃ τὴν γνώμην της πρῶτον, καὶ κατόπιν νὰ προβῇ ἡ Βουλή. Τινὲς ὑποπτεύουν, βλέποντες τὴν σύμβασιν, ὅτι πρόκειται περὶ ἐλαχίστων, κατόπιν ὅμως ἡ συζήτησις θέλει ἀποδείξει ὅτι πρόκειται περὶ φορολογίας 400,000 δραχμῶν κατ’ ἔτος· ἄλλως εἰς τὰ ζητήματα ταῦτα πρέπει νὰ ἔχῃ πρωτοβουλίαν ἡ Κυβέρνησις.

§38ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ (πρωθυπουργός). Ἡ βελτίωσις, κύριοι, αὑτῆς τῆς ὑπηρεσίας τοῦ Κράτους πρέπει νὰ ᾖναι ἓν ἐκ τῶν κυριωτάτων μελημάτων τῶν Κυβερνήσεων, διότι ἡ χρησιμότης τοῦ πράγματος εἶναι ἀναμφισβήτητος. Μετὰ τοῦ οἴκου, μεθ’ οὗ ἡ σύμβασις ἡ ὑπὸ συζήτησιν συνήφθη, κατὰ τὸ 1873 ἦλθον εἰς διαπραγμάτευσιν, εἰργάσθην δὲ μετὰ τοῦ ἀπεσταλμένου τοῦ οἴκου, ὅστις εἶναι καὶ τώρα ἐνταῦθα, ἐπὶ πολλὰς ἡμέρας ἐκ διαλειμμάτων, δὲν ἠδυνήθημεν δὲ νὰ μείνωμεν σύμφωνοι· πολλαὶ διαφωνίαι ὑπῆρξαν κατ’ ἀρχάς, ἀλλ’ ἐπὶ τέλους εἰς δύο ἢ τρία ἀντικείμενα πολλῆς σπουδαιότητος περιωρίσθη ἡ διαφωνία μας. Τοιουτοτρόπως ἔληξεν ἡ περίοδος τῆς διοικήσεώς μας, χωρὶς νὰ φθάσωμεν εἰς ἀποτέλεσμα μετὰ τοῦ ἀντιπροσώπου, ὅστις καὶ ἀνεχώρησεν εἰς τὴν Γαλλίαν. Ἐπειδὴ ἐγένετο ἡ ἀπόπειρα καὶ ἦλθεν ἡ σύμβασις ἡ παρουσιασθεῖσα, ἥτις ἀπέχει πολὺ ἀπὸ τὰς ἰδέας τὰς ὁποίας ἡ Κυβέρνησις εἶχε τότε καὶ ἔχει, παρετήρησα δὲ ὅτι καὶ ὁ ἀντιπρόσωπος τῆς ἑταιρίας ἤρχισε νὰ ᾖναι ἐπιεικέστερος καὶ ἔχω ἐλπίδα ὅτι δυνάμεθα νὰ φθάσωμεν εἰς καλλιτέρους ὅρους, δύναται ν’ ἀναβληθῇ.

§39ΤΙΝΕΣ. Ν’ ἀναβληθῇ.

§40ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ἀναβάλλεται καὶ ἡ σύμβασις αὕτη.

§41ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν νομίζω ὅτι εἶναι καλὸν τοιαῦτα ζητήματα, ἀφοῦ ὑποβάλλονται εἰς τὴν Βουλὴν, νὰ μένωσιν ἐκκρεμῆ, ἵνα μὴ δυσφημῆται τὸ Ἔθνος. Ὑποβάλλουν αἱ Κυβερνήσεις συμβάσεις, συναλλασσόμεναι μετὰ ξένων, χωρὶς νὰ ἔχωσι τὴν πεποίθησιν ὅτι δύνανται οὗτοι νὰ πραγματοποιήσωσι τοὺς ὅρους τῶν συμφωνιῶν. Ἀλλ’ ἐὰν αἱ Κυβερνήσεις φέρωνται ἐνίοτε ἐπιπολαίως, νομίζω ὅτι δὲν πρέπει τοῦτο νὰ κάμῃ καὶ ἡ Βουλή· ἡ Βουλή, ὁσάκις τοιοῦτον ζήτημα παρουσιάζεται, ὀφείλει νὰ δίδῃ ἀπάντησιν, διὰ νὰ γνωρίζωσιν οἱ συναλλαττόμενοι, διότι ἄλλως προσγίνονται μεγάλαι ζημίαι εἰς αὐτοὺς, τὰς ὁποίας ἀποδίδουσιν εἰς τὴν κακὴν πίστιν τοῦ Ἑλληνικοῦ Ἔθνους. Εἶναι λοιπὸν ζήτημα φιλοτιμίας νὰ δώσωμεν μίαν ἀπάντησιν· οὐδόλως δὲ φρονῶ ὅτι ἡ ἀπόῤῥιψις τῆς συμβάσεως ταύτης θέλει ἐμποδίσει τὴν Κυβέρνησιν, ἐὰν οὕτω φρονῇ, νὰ ἔλθῃ εἰς νέας διαπραγματεύσεις καὶ φέρῃ αὐτὰς εἰς πέρας. Ἀλλὰ τὸ κατ’ ἐμὲ, τὸ ἔργον τοῦτο δὲν πρέπει νὰ γείνῃ διὰ συμβάσεως, καὶ διὰ τοῦτο ἐπιθυμῶ νὰ γείνῃ ἤδη ἡ συζήτησις· νομίζω ὅτι εἶναι καλὸν νὰ ἐκφρασθῇ ἡ γνώμη τοῦ Κοινοβουλίου, ἐὰν θέλῃ διὰ συμβάσεως νὰ γίνεται ἡ ὑπηρεσία, ἢ ὅτι δύναται νὰ διεξάγηται εὐκολώτερον καὶ συμφερώτερον ἀναλώμασι τοῦ δημοσίου. Ἀφοῦ δὲ ἡ Βουλὴ ἀποφασίσῃ περὶ τούτου, ὅτι πρέπει νὰ μὴ ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις, θέλω λάβει τὸν λόγον καὶ ἀποκρούσει καὶ κατ’ ἀρχὴν καὶ εἰς τὰς λεπτομερείας αὐτῆς τὴν σύμβασιν.

§42ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἀπολύτως ἔχει δίκαιον ὁ κ. Τρικούπης· σχετικῶς ὅμως μὲ τὸν τόπον μας δὲν πιστεύω νὰ ἔχῃ τόσον πολὺ δίκαιον, διότι δὲν ἐνθυμοῦμαι νὰ ἐγεννήθη τοιοῦτον σκάνδαλον, οὔτε αἱ Κυβερνήσεις, οὔτε τὰ Κοινοβούλια ἔδωσαν ἀφορμὴν εἰς βλάβην καὶ ζημίαν, ὥστε νὰ γεννήσωσι δίκαια παράπονα, ἕνεκα ἀναβολῆς ἐπιψηφίσεως τῶν συμβάσεων. Σήμερον δὲν ἠξεύρω ἐὰν πρόκηται περὶ αὐτῆς τῆς συμβάσεως, διότι ὡς πρὸς αὐτὴν εἶπον ὅτι ἡ Βουλὴ θέλει ἀναβάλει τὴν ἀπόφασίν της, ἐγὼ δὲ θέλω διαπραγματευθῆ ἐκ νέου, ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ἰδεῶν τὰς ὁποίας γνωρίζετε. Ἐὰν τοῦτο ἐνόμιζα ὅτι δὲν ἤθελε τὸ δεχθῆ, ἤθελον ἀναφερθῆ εἰς τὴν Βουλὴν καὶ ἤθελον ζητήσει τὴν ἀπόῤῥιψιν ἢ τὴν παραδοχὴν αὐτῆς, ὥστε δὲν ἤθελα τὸν ἀφήσει νὰ ἔχῃ παράπονα. Ἐὰν αὐτὸς ἤθελεν ἄνευ παραπόνων νὰ ἔλθῃ εἰς διαπραγματεύσεις, τότε ἠθέλαμεν προχωρήσει εἰς αὐτάς· ἐὰν ὅμως ἤθελεν εἰπεῖ ὅτι τοῦτο τὸν βλάπτει ἢ τὸν ζημιοῖ, τότε ἤθελον εἰπεῖ εἰς τὴν Βουλὴν νὰ προχωρήσῃ, ἐκτὸς ἐὰν ὁ κ. Τρικούπης νομίζῃ ὅτι πρέπει νὰ γείνῃ συζήτησις ἐὰν θέλῃ ἡ Βουλὴ σύμβασιν ἢ ὄχι, ἀλλ’ ἡ ἀπόλυτος αὐτὴ συζήτησις δὲν στέκει.

§43ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐὰν ἡ ἐργασία πρέπῃ νὰ γείνῃ διὰ συμβάσεως ἢ διὰ δαπάνης τοῦ δημοσίου.

§44ΜΑΥΡΟΚΟΡΔΑΤΟΣ. Ἐγὼ ἐνίσταμαι εἰς τὴν ἐξακολούθησιν τῆς συζητήσεως μετὰ τὰ λεχθέντα ὑπὸ τοῦ κ. προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, καὶ διὰ τοῦτο φρονῶ ὅτι πρέπει νὰ ἀναβάλωμεν τὴν συζήτησιν τῆς προκειμένης συμβάσεως, διότι εἰς τὴν Βουλὴν ἐπὶ τοιούτων ἀντικειμένων δὲν ἐπιτρέπεται νὰ συζητῶνται ἀπόλυτοι ἀρχαί. Ἡ ἐφαρμογὴ τῶν ἀρχῶν ἐξαρτᾶται ἀπὸ τὰ συμφέροντα τοῦ τόπου, ἀπὸ τὰ προτεινόμενα μέτρα, ἀπὸ τὰς εἰδικὰς περιστάσεις. Καὶ εἰς αὐτὴν τὴν περίστασιν διαφωνῶ πρὸς τὸν ἔντιμον Βουλευτὴν Μεσολογγίου καὶ φρονῶ ὅτι καλλίτερον εἶναι δι’ ἑταιρίας νὰ διεξαχθῇ ἡ σπουδαιοτάτη αὕτη ὑπηρεσία τῶν φάρων καὶ φανῶν, παρὰ διὰ δημοσίων ὑπηρετῶν, ἡ ὑπηρεσία αὕτη, ἥτις ἐνδιαφέρει πλεῖστον ὅσον τὴν ἑλληνικὴν ναυτιλίαν. Ἀλλ’ ὁμολογῶ, ὅτι ὑπάρχουν περιστάσεις, καὶ τοιαύτη εἶναι ἡ προκειμένη, καθ’ ἃς τὸ πᾶν ἐξαρτᾶται ἀπὸ τοὺς ὅρους τῆς συμβάσεως. Δὲν εἶναι λοιπὸν δυνατὸν τίποτε ἀπολύτως νὰ εἴπῃ τις ἐπὶ τοῦ προκειμένου. Διὰ τοῦτο, ἀφοῦ καὶ ἡ ἐνεστῶσα Κυβέρνησις φαίνεται διατεθειμένη νὰ ἔλθῃ εἰς συνεννόησιν μετὰ τοῦ ἀντιπροσώπου τῆς ἑταιρίας, ὅστις συνεβλήθη μετὰ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως, ἀνάγκη ν’ ἀναμείνωμεν ὅπως ἴδωμεν τοὺς ὅρους, τοὺς ὁποίους θὰ ὑποβάλωσιν ἡμῖν ἐκ νέου. Συντελεῖ δὲ εἰς τοῦτο καὶ ἡ διαβεβαίωσις, τὴν ὁποίαν μᾶς ἔδωσε σήμερον ὁ κ. πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὡς πρὸς τὴν ταχεῖαν ἐπάνοδον τοῦ Κοινοβουλίου, ὥστε μετ’ οὐ πολὺ θέλομεν κρίνει ἐὰν οἱ ὅροι αὐτοὶ ἦναι συμφέροντες ἢ ὄχι. Διὰ τοῦτο νομίζω ὅτι πρέπει ν’ ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις τῆς συμβάσεως.

§45ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἐὰν ἡ γνώμη τῆς Βουλῆς ἦναι ὅτι δὲν πρέπει νὰ διεξαχθῇ οὕτως ἡ ὑπηρεσία αὕτη, ἀλλὰ κατὰ τὸν τρόπον τὸν ὁποῖον ἐπρότεινεν ὁ κ. Τρικούπης, διατὶ ν’ ἀπασχοληθῇ ἡ Κυβέρνησις εἰς διαπραγματεύσεις;

§46ΜΑΥΡΟΚΟΡΔΑΤΟΣ. Διὰ ν’ ἀποφανθῇ δικαίως, πρέπει νὰ ἔχωμεν τοὺς ὅρους τῆς συγκρίσεως, διότι ἐὰν ἡ ἐλπὶς, τὴν ὁποίαν ἐξέφρασεν ὁ πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, πραγματοποιηθῇ, καὶ ἔχωμεν ἐλαχίστους ὅρους, τότε ἐπὶ τῶν νέων τούτων ὅρων ἠμπορεῖ νὰ γείνῃ ἡ συζήτησις. Σήμερον ὑπ’ ὄψιν δὲν ἔχομεν τὸν ἐλάχιστον ὅρον, καὶ ἑπομένως θέλομεν συζητήσει ἐν τῷ σκότει.

§47Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἀπορῶ πῶς ὁ ἔντιμος Βουλευτὴς ἐξ Ἄνδρου ἰσχυρίσθη ὅτι πρέπει ν’ ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις συμβάσεως μὴ ὑφισταμένης. Τί ἐστὶ σύμβασις; Συμβόλαιον τῆς Κυβερνήσεως πρὸς μίαν ἑταιρίαν ἢ πρὸς ἐργολάβον. Ἀφοῦ ἅπαξ ἡ Κυβέρνησις εἶπεν, ὅτι δὲν συναινεῖ εἰς τοὺς ὅρους τῆς συμβάσεως, αὕτη δὲν ὑφίσταται, ὑπολείπεται δὲ μόνον ἡ τυπικὴ ἀπόῤῥιψις· ὥστε ἡ ἀπόῤῥιψις τῆς συμβάσεως ὑπάρχει, διότι σύμβασις δὲν ὑφίσταται, ἀφοῦ μεταξὺ τῆς παρούσης Κυβερνήσεως καὶ τοῦ ἐργολάβου τὸ συμβόλαιον δὲν ἔχει ἰσχύν. Ἡ ἀπόῤῥιψις τῆς συμβάσεως αὐτῆς ἄνευ ἀναβολῆς πρέπει νὰ γείνῃ αὐτὴν τὴν στιγμὴν, διότι πραγματικῶς, κ. πρόεδρε, παρεπονέθησαν ξένοι πολλάκις, ὅτι ἐρχόμενοι νὰ καταθέσωσι τὰ κεφάλαιά των καὶ τὰ φῶτά των, διὰ τὴν βραδύτητα εἴτε τῆς Κυβερνήσεως, εἴτε τοῦ Κοινοβουλίου, ὑπέφερον. Δὲν ἔχω νὰ εἴπω τίποτε διὰ τὸν ἀντιπρόσωπον μεθ’ οὗ συνεβλήθη ἡ Κυβέρνησις, διότι ἤκουσα ὅτι εἶναι καλὸς καὶ εὐγενέστατος ἄνθρωπος, ἀλλὰ λέγω ὅτι τὸ Κοινοβούλιον ὀφείλει, χωρὶς νὰ χάσῃ οὔτε στιγμήν, ν’ ἀποῤῥίψῃ τὴν σύμβασιν. Ὀφείλει δὲ συνάμα ἡ Κυβέρνησις νὰ συζητήσῃ τὸ ζήτημα τοῦτο καὶ κατ’ ἀρχὴν, διότι νομίζω ὅτι ὑπάρχουν ζητήματά τινα, εἰς τὰ ὁποῖα τὸ Κοινοβούλιον δὲν πρέπει ν’ ἀποβλέπῃ εἰς τὴν οἰκονομίαν, διότι ὑπάρχουν συμφέροντα τῆς πολιτείας ἄξια μεγίστης προσοχῆς, πᾶσα δὲ Κυβέρνησις πρέπει νὰ φροντίζῃ ἐπιμελῶς περὶ αὐτῶν, πολὺ δὲ περισσότερον εἰς τὴν Ἑλλάδα, ἥτις εἶναι ναυτικὸς τόπος. Νομίζω λοιπὸν ὅτι ἡ μὲν σύμβασις πρέπει ν’ ἀποῤῥιφθῇ ἀμέσως, κατ’ ἀρχὴν δὲ πρέπει νὰ συζητηθῇ, ἂν πρέπῃ νὰ διεξαχθῇ τὸ ζήτημα δι’ ἐργολαβίας ἢ διὰ συμβάσεως.

§48ΣΟΥΤΣΟΣ. Καὶ διὰ τὸν λόγον, τὸν ὁποῖον ἐξέθηκεν ὁ κ. Βουλευτὴς Μεσσολογγίου, ὅτι διὰ συμβάσεως δὲν πρέπει νὰ γίνωνται τὰ τοιαῦτα, καὶ διὰ τὸν λόγον τὸν ὁποῖον ἐξέθηκεν ὁ κ. ἐξ Ἄνδρου Βουλευτὴς, ὅτι ὁ ἐργολάβος δυνατὸν νὰ ἔλθῃ εἰς νέας συζητήσεις, θεωρῶ ἀναγκαίαν τὴν συζήτησιν, διότι ἐλπίζω νὰ σᾶς καταδείξω ποῖα κέρδη θέλει ἔχει ἡ ἑταιρία ἐν περιπτώσει ἀποδοχῆς τῆς συμβάσεως, καὶ ἴσως ἐξ αὐτῆς δυνηθῶμεν νὰ φωτισθῶμεν ἐπὶ ποίας βάσεως πρέπει νὰ στηριχθῶμεν.

§49ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἂς γείνῃ ἡ συζήτησις, ἀφοῦ ἐξεφράσθη αὐτὴ ἡ ἐπιθυμία, διὰ νὰ φωτισθῇ καὶ ἡ Κυβέρνησις.

§50ΣΟΥΤΣΟΣ. Παρακαλῶ ὑμᾶς, κύριοι, νὰ μοὶ παρέξητε τὴν προσοχήν σας, διότι θὰ σᾶς εἴπω μερικὰ πράγματα, τὰ ὁποῖα ἴσως τινὲς ἐξ ὑμῶν δὲν γνωρίζετε. Κύριοι, μέχρι τοῦδε ἡ ἡμετέρα ναυτιλία ὑποβάλλεται εἰς τρία λεπτὰ τὸν τόνον μόνον διὰ τὰ πλοῖα τὰ ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ ἐρχόμενα καὶ προσορμιζόμενα εἴς τινας τῶν ἡμετέρων λιμένων, εἰς δὲ τὰ ἄλλα πλοῖα δὲν ὑπάρχει οὐδεὶς φόρος. Ἡ Κυβέρνησις, ὑποβάλλουσα τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, ζητεῖ τὴν αὔξησιν τοῦ φόρου, πρὸς βελτίωσιν τῶν φάρων τοῦ Κράτους. Βεβαίως ἤθελον δώσει, κύριοι, ὄχι μίαν ψῆφον, ἀλλὰ πολλάς· ἀλλὰ πρὶν τούτου ἤθελον θέσει καὶ τὰς βάσεις, ἐφ’ ὧν ἤθελε προσδιορισθῆ ὁ φόρος. Καὶ πρῶτον ἤθελον ζητήσει νὰ γείνουν γενικὰ σχέδια τῆς διανομῆς τοῦ φωτισμοῦ τῶν παραλίων πόλεων καὶ βαθμιαία αὐτῶν ἐκτέλεσις 2.) Σχηματισμὸς εἰδικοῦ ταμείου καὶ κατάθεσις τῶν χρημάτων εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν. 3.) Σχηματισμὸς εἰδικῆς ἐπὶ τῶν φάρων ἐπιτροπῆς μονίμου, ἀπαρτιζομένης ἀπὸ κατάλληλα πρόσωπα. Ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ἀνωτέρω, συνδυαζομένων μετὰ τῆς κινήσεως τῆς ναυτιλίας ἡμῶν, εἶναι δυνατὸν κάλλιστα νὰ προσδιορισθῇ κατάλληλος φορολογία, οὐδόλως ἐπιβαρύνουσα τὸ ναυτικὸν ἡμῶν, καὶ διὰ τῆς ὁποίας εἰς ὀλίγου χρόνου διάστημα ἅπαντα τὰ παράλια ἡμῶν ἤθελον φωτίζεσθαι, ὁπότε ἠδύνατο ἢ ἔτι μᾶλλον νὰ ἐλαττωθῇ ἡ φορολογία αὕτη, ἢ καὶ μένουσα ἡ αὐτή, νὰ χρησιμεύῃ εἰς ἔργα ὠφέλιμα καὶ σχέσιν ἔχοντα πρὸς τὸ ναυτικὸν ἡμῶν. Ἀλλά, κύριοι, ἐπὶ τῆς προκειμένης συμβάσεως τί συμβαίνει; Γνωρίζετε ὅτι πᾶσα ἑταιρία εἶναι κερδοσκοπικὴ καὶ ἀποβλέπει κυρίως εἰς κέρδος· διατὶ αὐτὸ τὸ κέρδος νὰ μὴ μεταχειρισθῶμεν ἡμεῖς πρὸς βελτίωσιν αὐτοῦ τούτου τοῦ κλάδου; Ἀποκρούων ὅθεν κατ’ ἀρχὴν γενικὴν τὴν σύμβασιν ταύτην ὡς κερδοσκοπικήν, θέλω διαιρέσει τὴν ὁμιλίαν μου εἰς τρία μέρη. Ἐν πρώτοις, κύριοι, θὰ κάμω τὸν ὑπολογισμὸν τοῦ τί θὰ δαπανήσῃ ἡ ἑταιρία, διὰ νὰ κατασκευάσῃ τὰ ἔργα· δεύτερον, ποία θὰ ᾖναι ἡ δαπάνη, διὰ νὰ συντηρῇ τὰ ὑπάρχοντα καὶ ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα θὰ κατασκευάσῃ· τρίτον, τί εἰσπράξεις θὰ ἔχῃ· ἐκ τούτων δὲ θὰ ἴδητε ὅτι θὰ ἔχῃ ἐπὶ τοῦ παρόντος καθαρὸν κέρδος ἡ ἑταιρία 250 χιλιάδας δραχμάς. Κύριοι, κατὰ τὴν σύμβασιν αὐτὴν ἡ ἑταιρία ὑποχρεοῦται νὰ κατασκευάσῃ πρῶτον ἕνα φάρον πρώτης τάξεως. Ποία τούτου ἡ ἀξία; τοῦτο εἶναι γνωστόν, διότι ἔχομεν ἐν Ἑλλάδι τοιοῦτον· 75 χιλιάδας φράγκα εἶναι ἡ ἀξία τοῦ μηχανήματος, τὸ δὲ κτίριον ἀξίζει 30–40 χιλιάδας, ἤτοι ἐν συνόλῳ ἀπαιτοῦνται 110 –115 χιλιάδες φράγκα. Τοιοῦτος εἶναι ὁ φάρος τῆς Ἄνδρου, διὰ τὸν ὁποῖον, συμπεριλαμβανομένων ὅλων τῶν δαπανῶν, ἐχρειάσθησαν 115 χιλιάδες δραχμῶν. Δὲν θέλω νὰ ἔμβω εἰς μείζονας λεπτομερείας ἐπὶ τοῦ προκειμένου, διότι αἱ πληροφορίαι αὗται ἐλήφθησαν ἐκ τῆς στατιστικῆς τοῦ ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ δὲν ἐπιτρέπεται εἰς οὐδένα νὰ ἀμφιβάλλῃ περὶ αὐτῶν. Ὑποχρεοῦται νὰ κατασκευάσῃ ἕνα φάρον τρίτης τάξεως, ἡ δαπάνη τοῦ ὁποίου δὲν δύναται νὰ ὑπερβῇ τὰς 65 χιλιάδας δραχμάς· θὰ κατασκευάσῃ ὀκτὼ φάρους τετάρτης τάξεως, δι’ ἕκαστον τῶν ὁποίων ἀπαιτοῦνται 25 χιλιάδες δραχμαί· 10 πέμπτης τάξεως, ἡ ἀξία ἑκάστου τῶν ὁποίων εἶναι 20 χιλιάδες. Οὕτως ἀναλυτικῶς ἀποδεικνύω, ὅτι τὸ σύνολον τῶν ἔργων, τὰ ὁποῖα θὰ κατασκευάσῃ ἡ ἑταιρία, ἀνέρχεται εἰς 700 χιλιάδας δραχμάς. Θέλετε νὰ βάλετε καὶ ἄλλας 100 χιλιάδας; ἂς γείνουν 800 χιλιάδες, 900 χιλιάδες, ἓν ἑκατομμύριον· ἐπαναλαμβάνω ὅμως, ὅτι αἱ 700 χιλιάδες ὑπελογίσθησαν ἀκριβῶς. Τοῦτο εἶναι τὸ πρῶτον, ἤτοι ὅτι ἡ ἑταιρία θέλει δαπανήσει πρὸς ἐκτέλεσιν ἔργων 700 ἕως 800 χιλιάδας δραχμάς. Τὸ δεύτερον εἶναι, ποία ἡ δαπάνη ἵνα συντηρηθῶσιν οἱ ὑπάρχοντες καὶ οἱ μέλλοντες νὰ κατασκευασθῶσι φάροι καὶ φανοί. Ἤδη γνωρίζετε, ὅτι διὰ τοὺς ὑπάρχοντας ἀπαιτεῖται δαπάνη 95,000 δραχμῶν, δηλαδὴ 45,000 εἰς προσωπικὸν καὶ 50,000 εἰς ὑλικόν, ὥστε τὸ σύνολον ἀνέρχεται εἰς 95,000 δραχμάς. Ἔχομεν, κύριοι, ἐν Ἑλλάδι τὴν σήμερον 23 φάρους διαφόρου τάξεως καὶ 12 φανούς· δι’ αὐτοὺς δαπανῶμεν 95,000 πρὸς συντήρησιν. Πρόκειται ἤδη νὰ κατασκευάσωμεν 25 φάρους, δύω πλέον τῶν 23, καὶ 20 φανούς, 8 πλέον τῶν 12. Διὰ 2 φάρους ἐπὶ πλέον καὶ 8 φανούς, ἂς ἐξοδεύσωμεν 10 χιλιάδας, ἤτοι ἐν συνόλῳ 100 χιλιάδας, ὥστε τὸ ὅλον ἀνέρχεται εἰς 195 χιλιάδας, ἔστω εἰς 200 χιλιάδας· ἀλλ’ ὅμως σημειώσατε ὅτι ἡ συντήρησις ἀπαιτεῖ ὀλιγωτέραν πολὺ δαπάνην, ἐὰν λάβητε ὑπ’ ὄψιν ὅτι ὁπωσδήποτε γίνεται κατάχρησις. Λοιπόν, κύριοι, τὰ δύω πρῶτα μέρη τὰ ἐξέθεσα, δηλονότι 1ον ὅτι ἀπαιτοῦνται 700 ἕως 800 χιλιάδες δραχμαὶ διὰ τὴν κατασκευὴν καὶ 200,000 διὰ τὴν συντήρησιν· ἔθεσα δὲ ὁριστικῶς 800 χιλ. δραχμὰς, ὑπολογίσας τὰς 100 δι’ ἐπισκευὴν τῶν φάρων τῆς Ἑπτανήσου. Μεταβαίνω ἤδη εἰς τὸ τρίτον μέρος. Τί εἰσπράξεις θὰ ἔχῃ ἡ ἑταιρία; Κατὰ τὴν στατιστικὴν, κύριοι, τῆς κινήσεως τῆς ἡμετέρας ναυτιλίας, εἰς 1,000,000 τόνους ἀνέρχεται ἡ ἀκτοπλοΐα τῶν πλοίων τῶν ἄνω τῶν 19 τόνων· αὐτὰ διὰ τὸν κατάπλουν θὰ πληρώσουν 5 λεπτὰ, ὥστε ἐξ αὐτῶν θὰ ἔχῃ ἡ ἑταιρία 50,000 δραχμάς· 1,000,000 τόνων καὶ ἐπέκεινα εἶναι τὰ τῶν ἑταιριῶν, ἀλλὰ ἐὰν ταῦτα σήμερον δὲν πληρώνουν, κατὰ τὸ ἄρθρον τῆς συμβάσεως δὲν ἐπιτρέπεται ἡ ἀνανέωσις ἀτελείας, ὥστε καὶ ἀπὸ ἐκεῖ θὰ ἔχῃ 50,000, ὥστε 100,000 δραχμῶν ἔσονται τὸ τακτικὸν τῆς ἀκτοπλοΐας εἰσόδημα. Καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὰ πλοῖα ἀπὸ τὸ ἐξωτερικὸν, αὐτὰ θὰ πληρώνουν 8 λεπτὰ διὰ τὸν κατάπλουν καὶ 8 διὰ τὸν ἀπόπλουν· ὁ ἀριθμὸς τῶν τόνων τῶν πλοίων τούτων, κατὰ τινα στατιστικὴν, ἀνέρχεται εἰς 3,500,000 τόνους, ὥστε ἐὰν ὑπολογίσητε πρὸς 8 λεπτὰ, ἔχετε 280,000 δραχμάς. Σημειώσατε δὲ ὅτι εἶναι καὶ πλοῖά τινων ἐπικρατειῶν, μετὰ τῶν ὁποίων δὲν ἔχομεν σύμβασιν, καὶ τὰ ὁποῖα, ἀντὶ 8, θὰ πληρώσουν 10, ὥστε καὶ ἐξ αὐτῶν θὰ ἔχωμεν ἄλλας 20,000 δραχμὰς, ἤτοι ἐν συνόλῳ τοὐλάχιστον 300 χιλ. Ἤδη κατὰ τὴν σύμβασιν θὰ πληρόνῃ καὶ τὸ δημόσιον 100,000 δραχ., ὥστε τὸ σύνολον τῶν εἰσπράξεων τῆς ἑταιρίας κατ’ ἐλάχιστον θὰ ἀνέρχεται εἰς 500,000 δραχμάς. Δύναμαι νὰ σᾶς βεβαιώσω ὅτι τὸ ποσὸν εἶναι μετρίως ὑπολογισμένον· ἐπειδὴ δὲ καὶ ἡ κίνησις τοῦ ἐμπορίου αὐξάνει, λέγω ὅτι κατ’ ἐλάχιστον ὅρον αἱ εἰσπράξεις θὰ ᾖναι ἐκ 500,000 δραχμῶν. Ἀφαιρέσατε ἤδη ἐκ τοῦ ποσοῦ τούτου τὴν δαπάνην τῆς συντηρήσεως καὶ τὸν τόκον καὶ τὸ χρεωλύσιον τῶν δαπανηθησομένων κεφαλαίων, καὶ θέλετε ἰδεῖ, ὅτι ἡ ἑταιρία ἔχει καθαρὸν κέρδος 200 ἕως 250,000 δραχμὰς διὰ τοῦ νόμου αὐτοῦ, τοῦ καιροῦ δὲ προϊόντος, ἡ ὠφέλεια αὕτη δύναται καὶ νὰ διπλασιασθῇ. Δὲν ἐμβαίνω εἰς μείζονας λεπτομερείας, διότι πρόκειται νὰ συζητήσωμεν περὶ τῆς ἀρχῆς.

§51ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Κύριοι, ἐγὼ ἐπιφυλάσσομαι νὰ ὁμιλήσω ἐκτενῶς εἰς τὴν δευτέραν ἀνάγνωσιν.

§52ΤΙΝΕΣ. Δὲν ὑπάρχει δευτέρα ἀνάγνωσις.

§53ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Πρῶτον, κύριοι, ἡ σύμβασις αὐτὴ εἶναι δευτέρα· πρὸ αὐτῆς ὑπῆρχεν ἐργασία τοῦ κυρίου Δεληγεώργη καὶ τῆς Κυβερνήσεως τοῦ κ. Βούλγαρη. Ἡ σύμβασις τοῦ κ. Βούλγαρη τροποποιηθεῖσα ἐβελτιώθη, καὶ βελτιωθεῖσα ἦλθεν ἐνώπιόν σας. Παρενοήθη ἡ σύμβασις κατὰ τοσοῦτον μᾶλλον, καθ’ ὅσον τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, ἐὰν δὲν μὲ ἀπατᾷ ἡ μνήμη, ἐπιβάλλει τέλη μόνον εἰς τὰ πλοῖα τῆς ἀκτοπλοΐας τὰ πλέον τῶν 20 τόνων πλέοντα τὰς ἀκτάς μας. Ἰδοὺ διατὶ οἱ ὑπολογισμοὶ τοῦ κυρίου Σούτσου δὲν εἶναι ἀκριβεῖς. Οἱ φάροι εἶναι τὸ μέσον τῆς διὰ θαλάσσης συγκοινωνίας, καὶ ἂς τὸ ὁμολογήσωμεν, τὸ μόνον Κράτος τὸ στερούμενον μέχρι τοῦδε φάρων εἶναι τὸ ἑλληνικὸν κατ’ ἐξαίρεσιν, καὶ διὰ τοῦτο ἐγεννήθησαν πολλὰ παράπονα καὶ μομφαὶ ἐναντίον τῆς Ἑλλάδος, καὶ ἐκ τῆς ἐλλείψεως αὐτῆς πολλὰ συνέβησαν δυστυχήματα. Ἐγὼ ᾐσχύνθην μίαν ἡμέραν, ὅτε ἤκουσα ἕνα ἐπίσημον ἄνδρα λέγοντα, ὅτι εἰσῆλθε εἰς λιμένα, τὸν τῆς Ζακύνθου, ὁ δὲ φάρος δὲν ἤναπτε· ἦτο μεγάλη ἑβδομὰς, οἱ δὲ ἐπιστάται, φαίνεται, ἔφαγον τὸ λάδι, καὶ ἄφησαν σκοτεινὸν τὸν λιμένα. Ἔτη πολλὰ ἐνησχολεῖται ἡ Κυβέρνησις καὶ δὲν ἠδυνήθη δυστυχῶς νὰ φθάσῃ εἰς αἴσιον πέρας· τοῦτο εἶναι φυσικὸν, διότι αἱ Κυβερνήσεις εἶναι κακοὶ ἐργολάβοι, κακῶς συντηροῦν καὶ κακῶς διευθύνουν τοιαῦτα ἔργα. Εἰς τὴν συντήρησιν τῶν φάρων λαμβάνουν χώραν τοιαῦτα ἄτοπα, ὥστε τὸ κακὸν ὁσημέραι γίνεται ἐπαισθητότερον. Πρὶν συμβληθῶμεν, ἠκούσαμεν ἐπανειλημμένως γνώμας διαφόρων ἐπιτροπῶν, εἰς μίαν τῶν ὁποίων νομίζω ἀπετέλει μέρος καὶ ὁ ἔντιμος ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν. Αἱ ἐπιτροπαὶ ἐκεῖναι ἐπανέλαβον ἐπιμόνως ὅτι θεωροῦσι συμφερώτερον οἱ φάροι καὶ φανοὶ νὰ κατασκευασθῶσι καὶ νὰ διευθυνθῶσιν ἀπὸ ἑταιρίαν, καὶ ηὐχήθησαν νὰ γείνῃ τοῦτο.

§54ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἀπὸ Ἑλληνικὴν Ἑταιρίαν.

§55ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐγὼ μεταξὺ κεφαλαίων δὲν ποιῶ διάκρισιν· προτιμῶ μάλιστα νὰ ἔλθουν ξένα κεφάλαια, διότι ἔχομεν ἀνάγκην αὐτῶν. Κύριοι, εἶναι περιττὸν νὰ κάμωμεν θεωρίας ἐπὶ αὐτοῦ τοῦ ἀντικειμένου, ἐὰν ἡ Κυβέρνησις ἢ οἱ ἰδιῶται ἦναι κατάλληλοι εἰς τὴν διεύθυνσιν ἔργων τοιούτων, ἀφοῦ ἔχομεν ὑπ’ ὄψιν τὴν πεῖραν 40 ἐτῶν. Ἔκτοτε ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις δὲν ἠδυνήθη νὰ κατορθώσῃ οὐδέν· ὑπηρέτησα πολλάκις ὡς ὑπουργός, καὶ ἐνθυμοῦμαι τὰ κατ’ ἐπανάληψιν ἀπευθυνθέντα εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν παράπονα. Ἰδοὺ διατὶ ἐνομίσαμεν ὅτι ἔπρεπε νὰ συμβληθῶμεν μὲ τὴν ἑταιρίαν, διὰ νὰ θεραπεύσωμεν τὴν ἀνάγκην. Ἐλάβαμεν δὲ πρόνοιαν προηγουμένως, ὥστε ἡ ἀστυνομία, ἡ διοίκησις ν’ ἀνήκῃ ἀποκλειστικῶς εἰς τοὺς ἡμετέρους ὑπαλλήλους, καθὼς καὶ ἡ εἴσπραξις, μόνον δὲν ἠδυνάμεθα νὰ ἀρνηθῶμεν εἰς αὐτὴν τὸ νὰ παρίσταται κατὰ τὴν εἴσπραξιν, οὔτε ἀντίκειται ἡ σύμβασις εἰς τὴν ἀξιοπρέπειαν καὶ τὴν τιμὴν τοῦ Ἔθνους, ἡ ὁποία, μὰ τὴν ἀλήθειαν, δὲν σώζεται ὅταν ὁ κόσμος περιτρέχων τὰ παράλιά μας σκοτεινὰ συντρίβεται καὶ μᾶς ἀναθεματίζῃ, ἀφοῦ τὸ ἁπλούστερον καὶ στοιχειωδέστερον καὶ ἀναγκαιότερον αὐτὸ πρᾶγμα δὲν ἐπράξαμεν μέχρι τοῦδε· ἄλλως δὲν εἴμεθα ἐδῶ, ἵνα λύωμεν ζητήματα ἀκαδημαϊκῶς. Ἐὰν ἦναι ἢ δὲν ἦναι προτιμότερον τὸ σύστημα τοῦ διὰ τῶν ἑταιριῶν ἢ διὰ τῆς Κυβερνήσεως ἐκτελεῖν τὰ ἔργα· ἕκαστον ζήτημα πρέπει νὰ τὸ ἐξετάζωμεν κατὰ τὰς περιστάσεις καὶ σχετικῶς· τὸ ν’ ἀποφαινώμεθα δὲ ἀπολύτως, πρέπει νὰ γείνῃ ἢ νὰ μὴ γείνῃ τοῦτο ἢ ἐκεῖνο δι’ ἑταιρίας ἢ διὰ τῆς Κυβερνήσεως, αὐτὸ μοὶ φαίνεται μὴ σπουδαῖον, οὔτε εἶναι ἀντικείμενον τῆς ἀποφάσεως καὶ τῆς συζητήσεως τῆς Βουλῆς· ἡ Βουλὴ συζητεῖ ἐπὶ ἀντικειμένων ὡρισμένων καὶ πρακτικῶς. Λοιπόν, κύριοι, συμφωνῶ μὲ τὴν πρότασιν τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅτι ἡ Βουλὴ σήμερον πρέπει νὰ δώσῃ καιρὸν εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ μελετήσῃ τὸ ζήτημα, διότι δὲν νομίζω καὶ ὀρθόν, ἀφοῦ εἷς συνεβλήθη μὲ τὴν Κυβέρνησιν καὶ ὑπεβλήθη τὸ ζήτημα εἰς τὴν Βουλήν, νὰ μὴ δίδεται εἰς τὴν νέαν Κυβέρνησιν, ἥτις ζητεῖ νὰ μελετήσῃ τὸ ζήτημα, καιρὸς πρὸς τοῦτο, διότι ἐπιστημονικῶς δὲν τὸ εὑρίσκομεν ὀρθόν. Διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι τὸ καλλίτερον εἶναι νὰ δεχθῶμεν τὴν πρότασιν τῆς Κυβερνήσεως, ἀναβάλλοντες τὸ ζήτημα.

§56ΣΟΥΤΣΟΣ. Ὡς πρὸς τοὺς ὑπαλλήλους παρατηρῶ, ὅτι μόνον οἱ κανδηλανάπται θὰ ἦναι Ἕλληνες· οἱ εἰσπράττοντες δὲν θὰ ἦναι Ἕλληνες, ἀλλὰ ξένοι.

§57Δ. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Μὴ παραξενευθῆτε, κύριοι, διότι ἐγὼ ὁ Εὐρυτὰν θὰ ὁμιλήσω περὶ φάρων καὶ φανῶν. Δύω εἶναι τὰ ζητήματα, τὰ ὁποῖα ἀπασχολοῦν σήμερον τὴν Βουλήν, ἐὰν πρέπῃ ἡ Κυβέρνησις νὰ κατασκευάσῃ τοὺς ἀπαιτουμένους φάρους ἢ φανοὺς καὶ νὰ διατηρῇ τοὺς ὑπάρχοντας, ἢ ἐὰν πρέπῃ νὰ τοὺς κατασκευάσῃ καὶ νὰ τοὺς διατηρῇ ἐργολάβος. Κύριοι, εἰς τὸν Ἅγιον Σώστην τοῦ Μεσολογγίου ὑπάρχει εἷς φανός, εἶναι δὲ δύω, νομίζω, ἢ τρεῖς φύλακες διὰ τὸν φανὸν αὐτόν, καὶ τί φρονεῖτε, ὁ φανὸς αὐτὸς ἀνάπτεται; ὄχι, διότι κλέπτουν τὸ λάδι. Δὲν ἐννοῶ διατὶ εἰς ἡμᾶς τοὺς Ἕλληνας ὑπάρχει αὐτὸς ὁ φόβος νὰ μὴ δώσωμεν εἰς ξένας ἑταιρίας νὰ κατασκευάσουν τὰ ἔργα μας. Ἡ Τουρκία ἔχει καὶ δρόμους καὶ σιδηροδρόμους καὶ τόσα ἄλλα καλά, διότι τὰ ἔδωσεν εἰς ξένας ἑταιρίας. Ἐγὼ ἤθελον εὐχηθῆ διὰ τὴν Ἑλλάδα νὰ δοθῇ εἰς ξένας ἑταιρίας ἡ ἀποξήρανσις τῆς Κωπαΐδος καὶ ἡ κατασκευὴ τῶν δρόμων καὶ ἡ ἐκκαθάρισις τοῦ Ἀχελῴου ποταμοῦ, παρὰ νὰ μένωμεν εἰς τὴν κατάστασιν εἰς ἣν εἴμεθα· ὅ,τι διατηρεῖ σήμερον ἡ Κυβέρνησις, ἀθλιέστατον διατηρεῖται, καὶ ὅπου ἡ Κυβέρνησις βάλλει τὸ χέρι της, τίποτε δὲν κατασκευάζεται. Ἔγεινεν ἕνας δρόμος ἀπὸ Μεσολόγγιον μέχρις Ἀγρινίου, ἀκούσατε δὲ τί ἔγεινεν· ἐδόθη εἰς τοὺς μηχανικοὺς τοὺς Ἕλληνας καὶ ἐξώδευσαν ἓν ἑκατομμύριον, ἀφοῦ δὲ ἔκαμον τὸν δρόμον ἀπὸ τοῦ Ἀγρινίου ἕως εἰς τὸν ποταμὸν καὶ ἐντὸς τῆς λίμνης, ὕστερον ἐσκέφθησαν περὶ γεφύρας· πηγαίνει ὁ Σκαλιστήρης, πηγαίνουν ἐπιτροπαὶ ἐπιτροπῶν, καὶ ὅμως ἡ γέφυρα δὲν ἔγεινεν, ὁ δρόμος ἀφέθη, καὶ τὸ δημόσιον ἐζημιώθη χιλιάδας δραχμῶν. Κατεσκεύασαν γεφύρας ὡραίας τῆς Κλεισούρας, καὶ ποῖον τὸ ἀποτέλεσμα; ὅλαι κατεστράφησαν, ἐπέρασα καὶ τὰ εἶδα· εἰς τὸ Μεσολόγγι γίνεται ἕνας δρόμος τῆς Τορλίδος, ἐδαπανήθησαν χιλιάδες δραχμῶν, καὶ τίποτε δὲν ἔγεινεν Ἂν θέλητε λοιπὸν νὰ ἔχητε φάρους καὶ φανοὺς, δώσατέ τους εἰς μίαν ἑταιρίαν. Δὲν ἐννοῶ νὰ παραδεχθῶ τὴν σύμβασιν ὡς ἔχει, νὰ τὴν παραδεχθῶμεν τροποποιημένην, ἀλλὰ ἐὰν θέλητε διὰ ὑπηρετῶν τῆς Κυβερνήσεως, διὰ ῥοσφετλίδων νὰ διατηρήσητε φάρους, δὲν θὰ ἔχητε.

§58ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Εὐλόγως ὁ προαγορεύσας ἐπεκαλέσθη τὸ παράδειγμα τῆς Τουρκίας, διότι μόνον ἐν τῇ Τουρκίᾳ εὑρίσκομεν παράδειγμα τοῦ νομοθετήματος, τὸ ὁποῖον καλούμεθα ἤδη νὰ ψηφίσωμεν, καὶ ἐπειδὴ ὁ ἀξιότιμος πρώην πρωθυπουργὸς μᾶς λέγει ὅτι δὲν ὀφείλομεν νὰ λύωμεν ζητήματα ἀκαδημαϊκῶς, τῷ ἀπαντῶ ὅτι δὲν πρόκειται νὰ λύσωμεν ζητήματα ἀκαδημαϊκὰ, ἀλλὰ ν’ ἀποφανθῶμεν ἐὰν ἤμεθα ἔθνος πεπολιτισμένον, τὸ ὁποῖον δύναται νὰ διεξαγάγῃ τὴν διοίκησιν αὑτοῦ, διότι διὰ τοῦ νόμου θέλουν νὰ εἴπωμεν, ὅτι τὰς ὑπηρεσίας, τὰς ὁποίας πανταχοῦ ἐθεώρησαν ἅπαντα τὰ Κράτη, τὰ σεβόμενα ἑαυτὰ, ὅτι ἀνήκουν εἰς αὐτὰ, ἡμεῖς λέγομεν ὅτι δὲν δυνάμεθα νὰ τὰς διαχειρισθῶμεν, ὅτι δὲν δυνάμεθα ν’ ἀνάψωμεν ἕνα φάρον, ὅτι ὁ φανὸς τοῦ Ἁγίου Σώστου εἶναι πάντοτε ἐσβεσμένος. Ἀλλὰ καίτοι τὸν φανὸν τοῦ Ἁγίου Σώστου εἶδον πάντοτε ἀνημμένον, μήπως διὰ τοῦτο διατείνομαι ὅτι ἡ ὑπηρεσία τῶν φάρων εἶναι τελεία; Ἀπεναντίας ὅλοι ὁμολογοῦμεν ὅτι εἶναι ἀνάγκη νέων νομοθετημάτων περὶ φάρων καὶ φανῶν· ἀλλὰ τὸ ζήτημα εἶναι, ἐὰν τὰ νομοθετήματα ταῦτα θὰ γείνωσι διὰ τρόπου ἁρμόζοντος εἰς Κράτη πεπολιτισμένα, ἢ διὰ τρόπου ἀνήκοντος εἰς Κράτη ἡμιβάρβαρα. Λίαν κακῶς παρέβαλαν τὴν σύμβασιν, περὶ ἧς πρόκειται, πρὸς σύμβασιν περὶ σιδηροδρόμων, περὶ ὁδῶν, περὶ ἐκκαθαρίσεως λιμένων. Ἐνταῦθα πρόκειται περὶ ἀστυνομίας, καὶ ποῦ ἠκούσατε τὴν ἀστυνομίαν του ἓν Κράτος νὰ παραδίδῃ εἰς ἑταιρίαν, καὶ περὶ ποίας ἀστυνομίας πρόκειται; οὐχὶ περὶ τῆς ἐσωτερικῆς, ἀλλὰ περὶ τῆς διεθνοῦς, ἡ ὁποία δύναται ἀνὰ πᾶσαν στιγμὴν νὰ μᾶς περιπλέξῃ εἰς δυσχερείας, καὶ ἡ ὁποία ἐπηρεάζει μεγάλως ἂν ὄχι εἰς τὰς διεθνεῖς σχέσεις, τοὐλάχιστον εἰς τὴν ὑπόληψιν τοῦ Κράτους. Εἶναι βεβαίως ἀναγκαῖον νὰ ἐπιβληθῶσι φόροι καὶ πολὺ σπουδαιότεροι τῶν ἤδη ἐπιβαλλομένων, ὅπως συμπληρωθῇ τὸ σύστημα τῶν φάρων καὶ φανῶν τοῦ Κράτους καὶ ὅπως ἡ ὑπηρεσία τελειοποιηθῇ, καὶ δὲν ἀμφιβάλλω ὅτι εἰς τὴν ἀρχὴν τῆς ἀποκεντρώσεως θὰ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψιν, ὅπως τὴν διεύθυνσιν τῆς ὑπηρεσίας ἀναθέσωμεν εἰς ἐπιτροπὰς ἐξ ἁρμοδίων προσώπων, ἄνευ τῆς γνώμης τῶν ὁποίων νὰ μὴ δύναται νὰ πράττῃ τι τὸ ὑπουργεῖον. Δὲν ἀμφιβάλλω προσέτι ὅτι τὴν ὑπηρεσίαν ταύτην θέλομεν ἀναθέσει εἰς τοὺς μόνους ἁρμοδίους, τοὐτέστιν εἰς ὑπαξιωματικοὺς καὶ ναύτας τοῦ Β. ναυτικοῦ, διότι οὗτοι ὑπόκεινται εἰς τὸν στρατιωτικὸν νόμον, καὶ διὰ τοῦ στρατιωτικοῦ νόμου πρέπει νὰ τιμωρῶνται αἱ παραβάσεις ἐπὶ τῆς ὑπηρεσίας τῶν φάρων, ἐκ τῆς ὁποίας ἐξήρτηται ἡ τύχη τῶν ναυτιλλομένων· εἶναι δὲ οὗτοι καὶ οἱ προσφυέστεροι, διότι γνωρίζουν ποία εἶναι ἡ σημασία τῆς ἀνάψεως τῶν φάρων, καὶ οὗτοι ᾐσθάνθησαν τὴν ἀνάγκην τοῦ φάρου καὶ δὲν θὰ ἀμελήσωσι τὸ καθῆκόν των, ἔχοντες συναίσθησιν τῶν κινδύνων, τοὺς ὁποίους προκαλεῖ ἡ παράλειψις τῆς ἐκτελέσεως αὐτοῦ. Τοιαῦται ἐπιχειρήσεις, ἐὰν δύνανται νὰ δοθῶσιν εἰς ἑταιρίαν, δίδονται ὡς ἐπιχείρησις φιλανθρωπικὴ, καὶ ἡ ἀποκεντρωτικὴ Ἀγγλία τῷ ὄντι διεξάγει τὴν ὑπηρεσίαν αὐτὴν δι’ ἑταιρίας, σκοπούσης οὐχὶ κέρδος, ἀλλὰ θυσίαν. Εἷς τῶν ὡραιοτέρων θεσμῶν τῆς Ἀγγλίας εἶναι ὁ θεσμὸς οὗτος τοῦ Trinity House, ὅστις ἀποβλέπει εἰς τὴν σωτηρίαν τῶν πελαζόντων τὰς Ἀγγλικὰς ἀκτάς. Ἀλλὰ ἅπαντα τὰ εἰσπραττόμενα δίδονται ὑπὲρ φάρων, λιμένων καὶ τῶν ἄλλων διὰ τὴν ναυτιλίαν ἀναγκαίων, καὶ ἐπειδὴ περισσεύουν τινά, ταῦτα διατίθενται ὑπὲρ νοσοκομείων καὶ ἄλλων φιλανθρωπικῶν καταστημάτων, σχετιζομένων πρὸς τὴν ναυτιλίαν. Φιλάνθρωπον θεωρεῖται τὸ ἔργον τοῦτο ἐν Ἀγγλίᾳ, ἡ ὁποία βεβαίως ὡς πρὸς τὰ ναυτικὰ εἶναι τὸ ἔθνος παρὰ τοῦ ὁποίου πρέπει νὰ ζητῶμεν συμβουλάς. Μόνον, ὡς εἶπον, διὰ τοῦ προσωπικοῦ τοῦ Β. ναυτικοῦ δυνάμεθα νὰ ὦμεν βέβαιοι, ὅτι θὰ διεξάγηται ἡ ὑπηρεσία αὕτη ἐν ἀσφαλείᾳ. Εἶναι δὲ τοῦτο καὶ ἀναγκαῖον ὑπὸ ἄλλην ἔποψιν, διότι συζητουμένου τοῦ στρατιωτικοῦ νόμου ἴδετε πῶς ἀπεδόθη πολλὴ σημασία εἰς τὴν ἀποκατάστασιν τῶν ὑπαξιωματικῶν ἀποσυρομένων ἐκ τοῦ στρατοῦ, διότι ὅλοι εἶπον, ὅτι ἡ ἔλλειψις τοιαύτης ἀποκαταστάσεως ἐμποδίζει τοὺς στρατιώτας νὰ μένωσιν εἰς τὸν στρατὸν καὶ νὰ ἐπιζητῶσι τὰς θέσεις τῶν ὑπαξιωματικῶν. Ἰδοὺ ὑπηρεσία φυσικῶς ἀνήκουσα εἰς τοὺς ὑπαξιωματικούς, καὶ τὴν ὑπηρεσίαν ταύτην ἀφαιρεῖτε ἀπὸ αὐτοὺς καὶ τὴν δίδετε εἰς ἄλλους, δὲν λέγω εἰς ξένους, ἀλλ’ εἰς ἐγχωρίους, μὴ ἔχοντας τὰ δικαιώματα καὶ μὴ προσφέροντας τὰς ὑπηρεσίας, τὰς ὁποίας δύνανται οὗτοι νὰ προσφέρωσι. Καὶ μήπως νομίζετε ὅτι τὴν ὑπηρεσίαν ταύτην πρόκειται νὰ προσφέρωσιν οἰκονομικώτερον παρ’ ὅ,τι δύνασθε ὑμεῖς νὰ τὴν διεξαγάγητε; Ἁπλούστατος ὑπολογισμὸς τῶν ἀφορώντων εἰς τὴν σύμβασιν κατὰ τὰς βάσεις θέλει σᾶς πείσει, ὅτι τὰ κέρδη θέλουν εἶσθαι ἀμύθητα, καὶ τὰ κέρδη ταῦτα πρέπει νὰ τὰ φυλάξωμεν καὶ νὰ τὰ διαθέσωμεν ὑπὲρ τῶν ἀναγκῶν τῆς ναυτιλίας, ἢ τοὐλάχιστον εἰς ἐλάττωσιν τῆς φορολογίας, ἡ ὁποία δὲν εἶναι μὲν ὑπερβαλλόντως βαρεῖα, ἀλλ’ εἶναι οὐχ’ ἧττον ἐπαχθὴς εἰς τὸ ναυτικὸν τῆς Ἑλλάδος, τὸ ὁποῖον ἔχει ἀνάγκην προστασίας. Ἤδη Σᾶς ἐρωτῶ μόνον τοῦτο. Ἡ ἑταιρία αὕτη θὰ συστηθῇ μετὰ ζημίας ἀμέσου; Βεβαίως ὄχι· βεβαίως ὑπελόγισε τὰ τῶν ἐσόδων καὶ ἐξόδων, καὶ ἐὰν δὲν εὗρε μέγα κέρδος, εὗρεν ὅμως μικρὸν, ὑποθέτω ὅτι θὰ ἔχῃ ἁπλοῦν ἰσοζύγιον. Ἐξετάσατε τώρα τοὺς πίνακας τῆς κινήσεως τῆς ἐμπορίας καὶ τῆς ναυτιλίας· εὑρίσκετε ὅτι τὸ ἐμπόριον τῆς Ἑλλάδος κατὰ τὰ τελευταῖα 10 ἔτη ἐδιπλασιάσθη, ὅτι ἡ κίνησις τῆς ναυτιλίας παρηκολούθησε τὴν κίνησιν τοῦ ἐμπορίου ἐκ τοῦ πλησίον. Ἐὰν ὑπὲρ τὰ 120% ᾖναι ἡ αὔξησις τῆς κινήσεως τοῦ ἐμπορίου, ἴσως εἶναι 70% ἡ αὔξησις τῆς κινήσεως τῆς ναυτιλίας. 70% λοιπὸν θέσατε τὴν αὔξησιν τῶν ἐσόδων μετὰ 20 ἔτη ἀπὸ τοῦδε· σημειώσατε ὅτι ἡ παραχώρησις εἶναι ἐπὶ 30 ἔτη καὶ ὑπολογίσατε ποῖα τὰ κέρδη τὰ ἐτήσια μετὰ 20 ἔτη. Σήμερον, ἐὰν ἔχῃ ἰσοζύγιον ἡ ἑταιρία, ἔχει ἔσοδον 450,000 ἀνταποκρινόμενον πρὸς ἔξοδον 450,000. Ὅταν τὰ ἔσοδα διπλασιασθῶσι, τὰ ἔξοδα μένουν σχεδὸν τὰ αὐτά· ἑπομένως μετὰ μίαν δεκαετίαν θὰ ἔχῃ καθαρὸν ἐτήσιον κέρδος 450,000, καὶ μετὰ 20 ἔτη 900,000 καὶ οὕτω καθεξῆς. Λοιπὸν δωρεὰ πολλῶν ἑκατομμυρίων, καὶ ταύτην ζητῶ παρὰ τῆς Βουλῆς νὰ ἐπιφυλάξῃ ὑπὲρ τῆς ναυτιλίας, εἴτε διὰ βελτίωσιν τοῦ συστήματος τῶν φάρων καὶ φανῶν, εἴτε διὰ βελτίωσιν τῶν λιμένων, εἴτε δι’ ἐλάττωσιν αὐτοῦ τοῦ φόρου. Σᾶς εἶπεν ὁ πρώην πρωθυπουργὸς, ὅτι τὴν σύμβασιν ταύτην εἶχεν ὑπογράψει πρὸ αὐτοῦ ἄλλη Κυβέρνησις, καὶ ὅτι ὑπογράφων αὐτὸς ἐκ νέου τὴν σύμβασιν, ἐβελτίωσε τὰς διατάξεις. Ἴσως εἴς τινα τὴν ἐβελτίωσεν, εἰς πολλὰ ὅμως τὴν κατέστησε χείρονα. Ὀφείλω δὲ ὡς πρὸς τὴν ἱστορίαν τῆς συμβάσεως ταύτης νὰ σᾶς εἴπω καὶ τὰ ἑξῆς, ὅτι, ὅτε εἶχον τὴν τιμὴν νὰ διευθύνω τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν, εὗρον τῳόντι τοιαύτην σύμβασιν ὑπογεγραμμένην παρὰ τῶν προκατόχων τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ τὴν εὗρον πλέον μὴ ἰσχύουσαν, διότι αὐτὴ ἡ Κυβέρνησις εἶχε κηρύξει ἔκπτωτον τὴν ἑταιρίαν ἕνεκα ἐλλείψεως τῆς προκαταβολῆς· εἶχε προκαταβάλει τὸ ποσὸν τῆς ἐγγυήσεως ἡ ἑταιρία, ἀλλὰ κατόπιν εἶχεν ἀποσύρει αὐτό. Μοὶ ἐγένοντο τότε παραστάσεις, ὅπως τὴν σύμβασιν ἀνανεώσω, καὶ εἶπον, ὅτι κατ’ ἀρχὴν ἀποκρούω πᾶσαν τοιαύτην συμφωνίαν, ὅτι νομίζω, ὅτι ἡ ὑπηρεσία τῶν φάρων καὶ φανῶν πρέπει νὰ διεξάγηται ἀμέσως ὑπὸ τῆς πολιτείας, καὶ ἑπομένως ἀπέκρουσα πᾶσαν περὶ τούτου συζήτησιν. Ἐπανῆλθον πάλιν ἐπὶ τῆς διαδόχου Κυβερνήσεως καὶ ἐπέτυχον τὴν ὑπογραφὴν τῆς συμβάσεως ταύτης. Ἐν τῇ συμβάσει ἴσως ἡ φορολογία ὡς πρὸς ἕνα τῶν κλάδων εἶναι κατά τι μικροτέρα, ἀλλ’ ἀφῃρέθη καὶ εἷς φανὸς, ἀφῃρέθησαν καὶ ἄλλαι τινὲς διατάξεις περιοριστικαὶ τοῦ ἐργολάβου. Ἐξετάζοντες ὅμως τὰς λοιπὰς διατάξεις τῆς συμβάσεως, τὶ βλέπομεν; Βλέπομεν τὰς δυσχερείας, εἰς ἃς θὰ μᾶς ἐμβάλῃ, βλέπομεν, ὅτι ἐν καιρῷ πολέμου ἐπιφυλάττεται ὑπὲρ τοῦ Κράτους τὸ δικαίωμα νὰ λαμβάνῃ αὐτὸ τὴν ὑπηρεσίαν ταύτην. Τί ἀποδεικνύει τοῦτο; Ὅτι αὐτοὶ οἱ συμβαλλόμενοι ἐνόησαν, ὅτι ὑπάρχουν περιστάσεις, εἰς τὰς ὁποίας ἡ ἀστυνομία αὕτη δὲν δύναται κατ’ οὐδένα λόγον νὰ ἐπιτραπῇ εἰς τὴν ἑταιρίαν. Ἀλλὰ ποῖος θὰ λύσῃ τὸ ζήτημα, πότε ὑπάρχει καὶ πότε δὲν ὑπάρχει κατάστασις πολέμου; Θὰ ἔχωμεν τὴν ὑποχρέωσιν νὰ κηρύξωμεν τὸν πόλεμον, διὰ νὰ πράξωμεν τοῦτο; Ἐν αὐτῷ τούτῳ τῷ ἄρθρῳ βλέπομεν τὰς περιστάσεις, εἰς τὰς ὁποίας ἔχει τὸ κράτος συμφέρον νὰ σβέσῃ τοὺς φάρους. Τοῦτο μόνον ἔπρεπε νὰ ἀρκέσῃ, ἵνα σᾶς πείσῃ νὰ μὴ παραδεχθῆτε τὴν σύμβασιν· ἐὰν δ’ ἐξετάσητε καὶ ἄλλας διατάξεις, θὰ ἴδητε ὅτι ἡ φορολογία τῆς ξένης ναυτιλίας εἶναι διάφορος ὡς πρὸς τὰ ἔθνη μεθ’ ὧν ὑπάρχουν συμβάσεις, καὶ τῶν ἐθνῶν μεθ’ ὧν δὲν ὑπάρχουν· ποίας δὲ δυσκολίας ἡ διάταξις αὕτη δὲν θὰ φέρῃ; Λάβετε ὑπ’ ὄψιν ὅτι τὰ Κράτη, ἅτινα δὲν ἔχουν σύμβασιν μεθ’ ἡμῶν, θὰ ὑπόκεινται εἰς διπλῆν, νομίζω, φορολογίαν. Κύριοι, ἡ ἁπλῆ ἀνάγνωσις τοῦ νομοσχεδίου σᾶς ἀποδεικνύει ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ψηφισθῇ, χωρὶς νὰ ἐμπλέξῃ τὸ Κράτος εἰς περιπλοκὰς σπουδαίας, ἐν αἷς τὸ δίκαιον ἔσται καθ’ ἡμῶν.

§59ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Κύριε Τρικούπη, εἰς ὅλα τὰ Κράτη εἶναι τὰ τέλη μεγαλεῖτερα;

§60ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Μάλιστα, ἔχομεν καὶ πίνακα.

§61ΜΑΥΡΟΚΟΡΔΑΤΟΣ. Συμβαίνει, κύριοι, νὰ διαφωνῶ πρὸς τὸν ἀξιότιμον προλαλήσαντα ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τῆς συμβάσεως ταύτης, καὶ διαφωνῶ κατὰ πρῶτον ὡς πρὸς τὴν ἀρχὴν, διότι ὁ κύριος Τρικούπης ἀναχωρεῖ καὶ ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου, ὅπως νομίζω καὶ ἐπὶ ἄλλων ἀντικειμένων ἀφορώντων τὰ δημόσια ἔργα, ἀπὸ τὴν ἀρχὴν, τὴν ἀπολύτως ἴσως ὀρθὴν, ὅτι εἶναι συμφέρον τὸ Κράτος νὰ ἐκτελῇ δι’ ἰδίων ὀργάνων τὰ τοιούτου εἴδους ἔργα, καὶ νὰ ἔχῃ εἰς χεῖράς του ἐπὶ τῶν τοιούτων τὴν διοίκησιν, τὴν ἀστυνομίαν καὶ τὴν ἐν γένει διεύθυνσιν. Καὶ ἡ ἀρχὴ αὐτὴ ἀναντιῤῥήτως κατὰ θεωρίαν εἶναι ὀρθή· ὁσάκις τὰ Κράτη δύνανται δι’ ἰδίων ὑπαλλήλων νὰ ἐκτελέσωσι τοιαύτης φύσεως ἔργα εἰς τὴν σχετικὴν ὑπηρεσίαν, εἶναι εὐχῆς ἔργον νὰ πράττωσι τοῦτο· ὅταν ὅμως πρόκηται περὶ μικρῶν Κρατῶν, εἰς τὰ ὁποῖα τὰ κεφάλαια εἶναι ὀλίγα, εἰς τὰ ὁποῖα πρέπει πρὸ πάντων νὰ λαμβάνηται πρόνοια περὶ τῆς γεωργίας τοῦ τόπου, εἰς τὰ Κράτη αὐτὰ εἶναι ἀνάγκη ὅσον τὸ δυνατὸν πλειότερον νὰ ἐνθαῤῥύνηται ἡ προσέλευσις κεφαλαίων ξένων, τὰ ὁποῖα νὰ καταναλίσκωνται εἰς ἔργα χρήζοντα δαπανῶν ἱκανῶν. Ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Σπετζῶν ἐνόμισεν ὅτι δὲν κατενοήθη καλῶς ὑπὸ τῆς Βουλῆς τὸ μέγεθος τῶν θυσιῶν, εἰς τὰς ὁποίας πρόκειται νὰ ὑποβληθῶμεν. Τὸ κατ’ ἐμὲ βεβαιῶ, ὅτι κατενόησα τὴν ἔκτασιν αὐτῶν, ἀλλὰ ὅταν πρόκηται περὶ θυσιῶν, μὴ λαμβάνετε ὑπ’ ὄψιν ἐὰν ἦναι μεγάλαι ἢ μικραί, ἀλλ’ ἐὰν αἱ δαπάναι ἦναι ἀνταξίαι πρὸς τὸν σκοπὸν τὸν ἐπιδιωκόμενον. Νομίζω δὲ ὅτι ἐπὶ τοῦ προκειμένου εἰς πᾶσαν δυνατὴν καὶ λογικὴν θυσίαν πρέπει νὰ ὑποβληθῶμεν, ἀρκεῖ νὰ ἐπιτευχθῇ ὁ ἐπιδιωκόμενος σκοπός. Δὲν πρέπει, μᾶς εἶπον, νὰ δοθῇ εἰς ἑταιρίαν ἡ ἐπιχείρησις αὕτη, διότι πρόκειται περὶ ἀντικειμένου σημαντικοῦ, συνεχομένου μὲ τὴν διοίκησιν, καὶ οὗτινος ἡ μὴ εὔστοχος διευθέτησις δύναται νὰ φέρῃ περισπασμοὺς εἰς τὴν χώραν· ἀλλὰ μήπως, ὅταν διευθύνηται ἡ ἐργασία αὕτη παρὰ τῆς Κυβερνήσεως διὰ τῶν ὑπαλλήλων αὐτῆς, δὲν δύνανται νὰ ἐγερθῶσι διπλωματικαὶ ἔριδες καὶ δυσχέρειαι; Μήπως καὶ κατὰ τὸ παρελθὸν σπανίως παρουσιάσθη περίστασις, κατὰ τὴν ὁποίαν ξένη δύναμις ν’ ἀπευθύνῃ ἐντόνους παρατηρήσεις πρὸς τὴν ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν, διότι ἀφῆκε τοὺς φάρους καὶ φανοὺς εἰς χειρίστην κατάστασιν, καὶ συνέβησαν θαλάσσια δυστυχήματα; Εἰς ἐμὲ συνέβη, διοικοῦντα πρό τινων ἐτῶν τὸν Νομὸν Κερκύρας, νὰ ἴδω τὸν σπουδαιότατον φανὸν Λευκίμμης νὰ βλαφθῇ σπουδαίως, καὶ ἐπῆλθε μεγάλη βραδύτης εἰς τὴν ἐπισκευὴν καὶ ἐκ νέου τοποθέτησιν αὐτοῦ. Ἐν τῷ μεταξὺ συνέβησαν ναυάγια σχεδὸν ὑπὸ τὰ ὄμματά μου. Δυστυχῶς ἢ εὐτυχῶς ἦτον ἑλληνικὰ τὰ παθόντα πλοῖα. Ἐὰν ἦσαν ξένα, βεβαίως ἠδυνάμεθα νὰ ἔχωμεν διπλωματικὰς παραστάσεις. Δὲν μοὶ φαίνεται λοιπὸν ὅτι τὸ ἐπιχείρημα αὐτὸ εἶναι ἀρκετόν, ὅπως μᾶς ἐμποδίσῃ ἀπὸ τοῦ νὰ συνάψωμεν σύμβασιν εἴτε μὲ ξένην, εἴτε μὲ ἐγχώριον ἑταιρίαν, πρὸς κατασκευὴν νέων φάρων καὶ ἐπιτήρησιν τῶν ὑπαρχόντων φάρων καὶ φανῶν ἡμῶν. Σπουδαιότερον μοὶ ἐφάνη τὸ ἐπιχείρημα περὶ τῶν μέσων, καὶ ἡ σκέψις τινῶν, ὅτι τὰ κέρδη τῆς Ἑταιρίας θὰ ὦσι τόσον μεγάλα, ὥστε συμφερώτερον φαίνεται ἵνα ἡ Κυβέρνησις, κρατοῦσα τὰς ὠφελείας εἰς ἑαυτὴν, δυνηθῇ νὰ συντηρήσῃ καλῶς τοὺς φάρους καὶ φανούς. Κύριοι, εἰς τὴν Ἑλλάδα ὁ Θεὸς ἐδώρησε μίαν μεγάλην δημοσίαν ὁδόν, ἥτις ὀλίγον μόνον κοστίζει εἰς αὐτὴν, πλείστας δὲ φέρει ὠφελείας· ἡ μεγάλη αὕτη λεωφόρος εἶναι ἡ θάλασσα· ἐνῷ δὲ ἐπὶ τῆς ξηρᾶς δαπανῶμεν μεγάλα ποσὰ, διὰ τὴν θαλασσίαν λεωφόρον οὐδεμία ἀπαιτεῖται δαπάνη. Ἀλλ’ ὅπως ἐπὶ τῆς ξηρᾶς εἶναι ἀνάγκη τῆς ἀσφαλείας, κατὰ τὸν αὐτὸν λόγον καὶ εἰς τὴν θάλασσαν εἶναι ἀνάγκη νὰ ἀσφαλίσωμεν τὰ πλοῖα, οὐχὶ ἐνῷ εὑρίσκονται εἰς τὸ πέλαγος, ἀλλ’ ὅταν πλησιάζουν εἰς τὴν ξηράν. Τοῦτο γίνεται διὰ καλῶν λιμένων καὶ διὰ καλοῦ φωτισμοῦ τῶν παραλίων· ἀλλὰ ἐξεπλήρωσεν ἄχρι τοῦδε ἡ ἐπικράτεια τὴν ὑποχρέωσιν αὐτῆς ταύτην; Ὅσοι γνωρίζετε τὴν κατάστασιν τῶν φάρων καὶ φανῶν ἡμῶν δὲν δύνασθε παρὰ νὰ ἀπαντήσητε ἀρνητικῶς εἰς τὴν ἐρώτησιν ταύτην. Δὲν ἔλειψε βεβαίως ἡ καλὴ θέλησις ἐκ μέρους τῶν Κυβερνήσεων, ἀλλ’ ἐλλείπουσι τὰ ἀναγκαῖα στοιχεῖα, αἱ ἀναγκαῖαι γνώσεις, πρὸ πάντων δὲ τὰ χρήματα. Ἂς ὁμολογήσωμεν ὅτι μ’ ὅλον ὅτι εἰς πολλοὺς κλάδους τῆς ὑπηρεσίας ἔχομεν ὑπαλλήλους σχετικῶς ἐμπείρους καὶ ἱκανοὺς, δὲν ἐδόθη ἀκόμη εἰς πολλοὺς αὐτῶν, καὶ ἰδίως εἰς τοὺς μηχανικοὺς ἡμῶν, ἀφορμὴ νὰ ἐξασκηθῶσι τελείως καὶ πρακτικῶς εἰς τὸν κλάδον τῆς ὑπηρεσίας ταύτης, καὶ δὲν ὑπάρχουν ἀκόμη παρ’ ἡμῖν αἱ γνώσεις ἐκεῖναι καὶ ἡ ἐμπειρία, αἵτινες ἀπαιτοῦνται ὅπως κατασκευασθῶσι δεόντως τ’ ἀπαιτούμενα κτίρια καὶ συντηρηθῶσι δεόντως οἱ φάροι καὶ φανοί. Οἱ φάροι λοιπὸν εὑρίσκονται ὁμολογουμένως εἰς κατάστασιν οὐχὶ καλήν. Τί δαπανῶμεν σήμερον διὰ τοὺς φάρους καὶ φανούς; Ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Σύρου μᾶς εἶπεν, ὅτι δαπανῶμεν 100 χιλιάδας. Ὁ ὑπολογισμός του ὑπολείπεται κατά τι τοῦ ἀληθοῦς. Ἐν τῷ προϋπολογισμῷ εἶναι γεγραμμέναι ἐν μὲν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν δραχ. 95 χιλιάδες, ἐξ ὧν 41 χιλιάδες εἰς τὸ Κεφ. Β. ἄρθρον 6. «Συντήρησις φάρων καὶ φανῶν»· 54 δὲ, εἰς τὸ Κεφ. Α. ἄρθρον 11, διὰ τὸ προσωπικὸν αὐτῶν. Εἰς δὲ τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν διὰ τὸ 1877 ὑπάρχει κονδύλιον 40 χιλιάδων δραχμῶν, εἰς τὸ κεφάλαιον «δημόσια ἔργα», δι’ ἀνέγερσιν νέων φάρων καὶ ἐπισκευὴν τῶν ὑπαρχόντων. Ἔχομεν λοιπὸν 135 χιλιάδας, καὶ διὰ τοῦ ποσοῦ αὐτοῦ συντηροῦνται ἀτελέστατα οἱ φάροι. Τί σᾶς ζητεῖ σήμερον ἡ σύμβασις; Νὰ δαπανῶμεν κατ’ ἔτος 100 χιλιάδας, δηλαδὴ νὰ ἐγγράψωμεν ἐν τῷ προϋπολογισμῷ 100 χιλιάδας, αἵτινες νὰ δίδωνται εἰς τὴν ἑταιρίαν, ἡ ὁποία θὰ ὑποχρεοῦται ὄχι μόνον νὰ συντηρῇ τοὺς 40 ὑπάρχοντας φάρους, ἀλλὰ νὰ ἱδρύσῃ ἑτέρους 50. Εἶναι ἀνταξία ἡ θυσία, τὴν ὁποίαν θὰ κάμωμεν, τῆς προσφερομένης ὑπηρεσίας; Τί ζητεῖ ἐν ὅλῳ ἡ ἑταιρία; Δύο τινά· πρῶτον νὰ παραχωρηθῶσιν εἰς αὐτὴν 100 χιλιάδες δραχ. ἐτησίως, δεύτερον νὰ ὑποβληθῇ εἰς φορολογίαν τινὰ ἡ ναυτιλία. Καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὸ πρῶτον, εἶπον καὶ πρὸ ὀλίγου, ὅτι τὸ ποσὸν τοῦτο εἶναι κατώτερον ἐκείνου τὸ ὁποῖον σήμερον ἐγγράφεται εἰς τὸν προϋπολογισμόν· θέλει ἔχει ἑπομένως τὸ Κράτος οἰκονομίαν 40 χιλιάδων τοὐλάχιστον. Καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὰ βάρη τὰ ἐπιβαλλόμενα εἰς τὴν ναυτιλίαν, ταῦτα ἔχουσιν ὡς ἑξῆς. Εἰς ὅλα τὰ ἑλληνικὰ ἢ ξένα πλοῖα τὰ ἀσχολούμενα εἰς ἀκτοπλοΐαν ἐπιβάλλονται πέντε λεπτὰ κατὰ τόνον, εἰς δὲ τὰ τῆς ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ ναυτιλίας φόρος ὀκτὼ λεπτῶν. Ἐξαιροῦνται ὅμως τοῦ βάρους τούτου ὅλα τὰ πλοῖα τῶν 19 τόνων καὶ κατωτέρω. Καθ’ οὓς ἔκαμα ὑπολογισμοὺς, ἐκ τῶν ἑλληνικῶν πλοίων τὰ ὁποῖα κάμνουσι τὴν ἀκτοπλοΐαν, τὰ ⅔ περίπου κατὰ τὸν ἀριθμὸν τῶν τόνων ἔσονται ἀπηλλαγμένα τοῦ βάρους, τὸ ὁποῖον ἐπιβάλλεται εἰς τὴν ναυτιλίαν διὰ τῆς συμβάσεως.

§62ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Δὲν εἶναι τὸ ⅒ τῶν ὅλων πλοίων.

§63ΜΑΥΡΟΚΟΡΔΑΤΟΣ. Καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὰ πλοῖα τὰ ὁποῖα καταγίνονται ἀποκλειστικῶς εἰς τὸ ἐξωτερικὸν ἐμπόριον, ταῦτα βεβαίως θὰ πληρώνουν ὅλον τὸ ποσὸν τῶν ὀκτὼ λεπτῶν· ἀλλὰ ἂν παραβάλητε τὸ ποσὸν τοῦτο πρὸς τὰ ποσὰ τὰ ὁποῖα πληρώνονται εἰς ἄλλα Κράτη, μοῦ φαίνεται ὅτι εἶναι σχετικῶς μικρόν· ἄλλως τε, καθ’ ἃ εἶπον πρὸ ὀλίγου, ὅτε ἐζήτησα τὴν ἀναβολὴν, βεβαίως ἐγὼ δὲν θέλω ἔχει ἀντίῤῥησιν ὅπως ἐλαττωθῶσιν ὅσον τὸ δυνατὸν τὰ ἐπιβαλλόμενα βάρη, ἀλλὰ μοι φαίνεται ὅτι, ἂν δὲν ἔχωμεν καλλιτέραν τινὰ πρότασιν ἐκτὸς ἐκείνης τὴν ὁποίαν ἔχομεν πρὸ ἡμῶν, θέλομεν ἀδικήσει τὴν ναυτιλίαν, ἀποῤῥίπτοντες αὐτὴν, ἐν ᾧ δυνάμεθα νὰ ψηφίσωμεν αὐτὴν καὶ νὰ μὴ μείνωμεν πάλιν εἰς τὴν ὑπάρχουσαν ἀτελῆ κατάστασιν. Καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὰς διατάξεις, δυνάμει τῶν ὁποίων ἡ Κυβέρνησις δύναται καὶ πρὸ τῆς λήξεως τοῦ προνομίου νὰ ἐπανέλθῃ εἰς τὴν πλήρη κυριότητα καὶ κατοχὴν τῶν φάρων καὶ φανῶν, ἀποζημιοῦσα τὴν ἑταιρίαν (ἄρθρον 26), καὶ ἐκείνην, δυνάμει τῆς ὁποίας ἐν καιρῷ πολέμου δύναται ἐπίσης νὰ ἐπανακτήσῃ αὐτὴν, μοὶ φαίνεται ὅτι αὗται ἀποτελοῦσιν ἐγγυήσεις ὑπὲρ τοῦ Κράτους. Νομίζω ὅτι ἀπήντησα εἰς τὰς κυριωτέρας ἐκ τῶν ἀντιῤῥήσεων, αἱ ὁποῖαι ἐῤῥέθησαν. Μένει ἐκείνη τῶν ἀμυθήτων κερδῶν· ἀλλὰ, κύριοι, βεβαιωθῆτε ὅτι, ἂν δὲν ἀποφασίσωμεν νὰ κάμωμεν θυσίας τινὰς καὶ νὰ ἐπιτρέψωμεν ὠφελείας τινὰς, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εὕρωμεν κεφάλαια, διὰ τῶν ὁποίων νὰ δυνηθῶμεν νὰ ἐπαρκέσωμεν εἰς τὰς πολυειδεῖς ἀνάγκας ἡμῶν· διότι τότε μόνον θέλουσιν ἐνθαῤῥυνθῆ τὰ κεφάλαια, ὅταν ἐπιτρέψωμεν εἰς αὐτὰ ν’ ἀναλάβωσιν ἐργασίας εἰς ἃς ἡμεῖς δὲν ἐπαρκοῦμεν, ἔστω καὶ ἂν πρόκηται τὰ προσερχόμενα κεφάλαια ν’ ἀποκτήσωσιν ὠφελείας. Αὐτοὶ εἶναι οἱ λόγοι, διὰ τοὺς ὁποίους εἶμαι διατεθειμένος κατ’ ἀρχὴν ὑπὲρ τῆς παραδοχῆς τῆς συμβάσεως. Ἀλλ’ ἐπειδὴ, καθ’ ἃ ἐξέθηκεν ὁ πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, εἶναι πιθανὸν νὰ ἐπιτευχθῶσι καὶ ἕτεροι ὅροι ἔτι ὠφελιμώτεροι, ἐγὼ βεβαίως δὲν θέλω φέρει τὴν ἐλαχίστην δυσκολίαν εἰς τοῦτο. Διὰ τοῦτο προτείνω εἰς τὴν Βουλὴν νὰ παραπέμψῃ τὴν σύμβασιν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, παρακαλοῦσα αὐτὴν νὰ τὴν ἐπαναφέρῃ ἐν καιρῷ μὲ τὰς βελτιώσεις, τὰς ὁποίας αὐτὴ ἤθελε νομίσει ἀναγκαίας καὶ ὠφελίμους.

§64Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Θὰ κάμω τὴν παρατήρησιν εἰς τὸν κ. Μαυροκορδάτον, ὅτι τὸ ἐπιχείρημα, τὸ ὁποῖον ἔφερε πρὸς ἀντίκρουσιν τῆς προτάσεως τοῦ κ. Τρικούπη, μοῦ φαίνεται ὅτι εἶναι ὅλως διόλου ἀτυχές, διότι τὸ παράδειγμα τὸ ὁποῖον μᾶς ἀνέφερε περὶ τῶν ἐξωτερικῶν διπλωματικῶν περιπλοκῶν αἵτινες ἠδύναντο νὰ συμβῶσι καθ’ ἣν ἐποχὴν εὑρίσκετο ὁ κ. Μαυροκορδάτος εἰς Κέρκυραν, δὲν ἔχει σχέσιν, διότι ὁ κ. Τρικούπης οὔτε ἠρνήθη οὔτε ἀρνεῖται, οὔτε εἶναι ἐξ ἐκείνων οἱ ὁποῖοι ἠμέλησαν τὴν κατασκευὴν καὶ τὴν ἀνόρθωσιν τῶν φάρων καθ’ ὅλα τὰ παράλια τῆς Ἑλλάδος, αἱ δὲ περιπλοκαὶ ἤθελον γεννηθῆ ἐκ τῆς ἐλλείψεως τῶν φάρων, οὐχὶ ἐκ τῆς διοικήσεως αὐτῆς. Ἀλλά, κύριοι, διὰ ποῖον λόγον ζητεῖτε νὰ παραχωρήσητε εἰς μίαν ἑταιρίαν τοὺς φάρους καὶ φανοὺς καὶ νὰ ὑποβάλητε τὴν Ἑλληνικὴν ναυτιλίαν καὶ ὅλην τὴν λοιπὴν ἐξωτερικὴν ναυτιλίαν, ἡ ὁποία ἔχει συμφέροντα μετὰ τῆς Ἑλλάδος, εἰς φόρον, εἰς μίαν ἑταιρίαν, ἡ ὁποία δὲν ἔχει τὴν ἀνάγκην νὰ καταθέσῃ οὔτε ἓν λεπτὸν διὰ τὴν ἀνίδρυσιν τῶν φάρων καθ’ ὅλα τὰ παράλια; Δὲν παραδέχομαι ἐγὼ τοὺς ὑπολογισμοὺς τοῦ κ. Σούτσου, ὅστις εἶπεν ὅτι ἀπαιτεῖται ἓν ἑκατομμύριον ὅπως ἀνιδρυθοῦν οἱ φάροι· ἐγὼ λέγω ὅτι ἀπαιτοῦνται 1,600,000, καὶ ἐπὶ τῷ ὑπολογισμῷ τούτῳ, λέγω, ὅτι ἡ ἑταιρία αὐτὴ δὲν θὰ καταθέσῃ οὔτε ἓν λεπτὸν πρὸς ἵδρυσιν αὐτῶν τῶν φάρων, διότι, ὡς σᾶς ἀπέδειξεν ὁ κ. Τρικούπης δι’ ἀριθμῶν προκυπτόντων ἐξ ἐπισήμων ἐγγράφων, τὰ εἰσοδήματα τῆς ἑταιρίας αὐτῆς, μετὰ τὴν πρόσοδον τὴν ὁποίαν θὰ λαμβάνῃ ἐξ 100,000, θὰ ἀνέρχεται εἰς 550,000 κατ’ ἔτος· εἶναι δὲ ὑποχρεωμένη ἡ ἑταιρία εἰς τέσσαρα ἔτη νὰ ἱδρύσῃ τοὺς φάρους αὐτοὺς, ἄρα κατὰ τὸ διάστημα, κατὰ τὸ ὁποῖον ἡ ἑταιρία θὰ ἱδρύσῃ τοὺς φάρους αὐτοὺς, ἀπὸ τοὺς φάρους αὐτοὺς θέλει εἶσθαι εἰς κατάστασιν ὄχι μόνον τὸ ποσὸν, ὅπερ τῇ ἀναγκαιοῖ διὰ τὴν ἵδρυσιν αὐτῶν, νὰ ἔχῃ, ἀλλὰ καὶ κέρδος, καὶ ἀπορῶ πῶς σπεύδομεν εἰς τὴν ἐκχώρησιν τοιαύτης ἐργολαβίας πρὸς μίαν ἑταιρίαν, ἡ ὁποία, χωρὶς νὰ καταθέσῃ τίποτε, θέλει ἔχει κατὰ τὰ 2 πρῶτα ἔτη 500,000 δραχμὰς κέρδος, κατὰ δὲ τὰ τελευταῖα 1,500,000 καὶ 2,000,000 κατ’ ἔτος. Ἀλλ’ ἂς ἀφήσωμεν τώρα καὶ τοὺς οἰκονομικοὺς λόγους, οἱ ὁποῖοι διὰ τὴν Ἑλλάδα εἶναι λίαν σπουδαῖοι· ἂς ἐξετάσωμεν τοὺς ἀστυνομικοὺς λόγους, τοὺς ὁποίους εἶπεν ὁ κ. Τρικούπης καὶ τοὺς ὁποίους δὲν ἠδυνήθη ν’ ἀναιρέσῃ ὁ κ. Μαυροκορδάτος. Ἐκ τῆς ἐκβάσεως μιᾶς ναυμαχίας πολλάκις ἐξαρτᾶται ἡ τύχη τῶν ἐθνῶν· νομίζετε λοιπὸν ὅτι πρέπει νὰ δώσητε καὶ τὴν ἀστυνομίαν, τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ κρατῇ ἡ πολιτεία εἰς τὰς χεῖράς της, πρὸς τὸ ὑπέρτατον συμφέρον αὐτῆς; Θὰ εἴπητε ὅτι καὶ τότε θὰ δύνασθε σεῖς νὰ διευθύνετε· τότε θὰ γεννηθοῦν αἱ διπλωματικαὶ περιπλοκαί, τότε αἱ ἀπαιτήσεις θὰ ἦναι ἀνυπολόγιστοι, καὶ θέλουν ὑποστηριχθῆ ἀπὸ ξένους πολὺ ἰσχυρούς. Δι’ ὅλους αὐτοὺς τοὺς λόγους, πρέπει νὰ κηρυχθῆτε κατὰ συμβάσεως τοιούτου εἴδους.

§65ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Φρονῶ, ὅτι ἐπροτάθη ἀναβολὴ ὑπὸ τοῦ κυρίου Κολιάτσου.

§66ΜΑΥΡΟΚΟΡΔΑΤΟΣ. Ὁ κ. Πετιμεζᾶς ἔχει πληρέστατα δίκαιον. Δύω ζητήματα ἐδῶ ἐτέθησαν· ἐπιτρέπεται καὶ διὰ συμβάσεων νὰ λύωνται τὰ ἀφορῶντα τοὺς φάρους καὶ φανούς, ἢ τοῦτο εἶναι ἀπολύτως τῆς δικαιοδοσίας τῆς Κυβερνήσεως καὶ πρέπει μόνον δι’ ὑπηρετῶν δημοσίων νὰ ἐκτελῆται ἡ ὑπηρεσία αὕτη; Ἐγὼ ἐκηρύχθην ὑπὲρ τοῦ πρώτου· δὲν ἀντιλέγω, ὅτι εἶναι δυνατὸν καὶ ἐνίοτε ὠφέλιμον δι’ ὑπηρετῶν δημοσίων νὰ διοικῶνται οἱ φάροι, ἀλλὰ δὲν ἀποκλείω καὶ τὴν ὑπόθεσιν, ὅτι ἐπίσης καλῶς δύναται νὰ διεξάγηται ἡ ὑπηρεσία αὕτη διὰ μιᾶς ἑταιρίας, ὅταν ἡ μετ’ αὐτῆς σύμβασις ἐξασφαλίζῃ τὰ δικαιώματα τοῦ δημοσίου· ἰδίως δὲ ὑπεστήριξα, ὅτι καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν κατασκευὴν τῶν φάρων καὶ φανῶν, τῶν ὁποίων καὶ τὸ ποσὸν πρέπει νὰ αὐξήσῃ καὶ τὸ ποιὸν νὰ βελτιωθῇ, ὅτι δύνανται ταῦτα καλλίτερον νὰ κατασκευασθῶσι διὰ μιᾶς ξένης ἑταιρίας. Κατὰ τὴν προκειμένην σύμβασιν ὑποχρεοῦται ἡ ἑταιρία νὰ ἀνιδρύσῃ 50 νέους φάρους καὶ νὰ συντηρῇ τοὺς ὑπάρχοντας· διὰ τοῦτο ἐγὼ προέτεινα νὰ παραπεμφθῇ ἡ σύμβασις εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως μελετήσῃ αὐτὴν καὶ ἔλθῃ, ἂν νομίζῃ ἀναγκαῖον, εἰς συνεννοήσεις νέας μετὰ τῆς ἑταιρίας, καὶ ἐπαναφέρῃ τὸ σχέδιον ἐνταῦθα. Δὲν εἶναι λοιπὸν ἡ ἀναβολὴ, ὅπως ἐπροτάθη, ἀόριστος, εἶναι ἀναβολὴ στηριζομένη ἐπὶ τῆς βάσεως, διότι δὲν λύεται ἀπολύτως τὸ ζήτημα τοῦ ἂν πρέπῃ οἱ φάροι νὰ κυβερνῶνται ὑπὸ ὑπηρετῶν τοῦ δημοσίου ἢ νὰ παραχωρηθῶσιν εἰς ἑταιρίας. Ἂν σήμερον ἀποῤῥιφθῇ τὸ τοιοῦτον καὶ τὸ Κοινοβούλιον ἀποφασίσῃ ὁριστικῶς ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου, καὶ ἂν ἡ Κυβέρνησις, ὑπολογίζουσα τὰ μέσα, τὰ ὁποῖα ἔχει, νομίζῃ ὅτι δὲν δύναται νὰ προβῇ εἰς τὴν σπουδαίαν ταύτην δαπάνην τοῦ 1,500,000, ἢ 2,000,000, ἢ ὅτι εἶναι δυνατὸν καλλίτερα διὰ τῆς παρούσης ἢ ἄλλης συμβάσεως νὰ διασκευάσῃ τὰ κατὰ τὸ σπουδαῖον τοῦτο ἀντικείμενον, τὸ ἐνδιαφέρον ζωηρῶς τὴν ναυτιλίαν, μετὰ τὴν ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ τὸ πράξῃ. Διὰ τοῦτο προτείνω, ὅπως ἀναβληθῇ ἡ ἐπὶ τῆς συμβάσεως ταύτης συζήτησις καὶ παραπεμφθῇ αὕτη εἰς τὴν Κυβέρνησιν.

§67ΧΟΪΔΑΣ. Διατὶ ἐπιμένει ὁ κ. Μαυροκορδᾶτος εἰς τὴν ἀναβολήν; Διὰ νὰ παραπεμφθῇ τὸ ζήτημα εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἡ Κυβέρνησις νὰ μελετήσῃ τοῦτο καὶ νὰ ἀποφανθῇ, ἂν συμφέρῃ τῷ ἔθνει ἡ διὰ τῆς ἑταιρίας ἀνίδρυσις τῶν φάρων καὶ φανῶν. Ἀλλὰ πρὸ τῆς Κυβερνήσεως ὑπάρχει τὸ Κοινοβούλιον, τὸ ὁποῖον πρέπει ν’ ἀποφανθῇ ἂν ἀποδέχηται τὴν διὰ δημοσίας δαπάνης ἀνίδρυσιν τῶν φάρων, ἢ διὰ συμβάσεως· πρὶν λοιπὸν ἀποφανθῇ ἡ Βουλὴ, ἂν ἀποδέχηται ἢ ἀποκρούῃ τὴν ἀρχὴν, δὲν δυνάμεθα νὰ παραδεχθῶμεν τὴν πρότασιν τῆς ἀναβολῆς· τότε ἡ πρότασις θὰ ἦτο βάσιμος, ὅταν ἡ Βουλὴ ἀπεφαίνετο, ὅτι ἀποδέχεται τὴν ἀρχὴν τῆς δι’ ἑταιρίας ἀνιδρύσεως τῶν φάρων καὶ φανῶν. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει δύναται ἡ Βουλὴ νὰ εἴπῃ, δὲν προβαίνω εἰς τὴν συζήτησιν τῶν καθέκαστα. Ἂν ἀποδεχθῇ ἡ Βουλὴ τὴν κατ’ ἐμὲ ἀβάσιμον καὶ ἄδικον καὶ ψευδῆ ἀρχὴν, ὅτι δι’ ἑταιρίας ξένης πρέπει νὰ συστηθῶσιν οἱ φάροι καὶ φανοί, τότε πρέπει νὰ παραδεχθῶμεν τὴν πρότασιν τοῦ κυρίου Μαυροκορδάτου περὶ ἀναβολῆς, διὰ νὰ σκεφθῇ ἡ Κυβέρνησις περὶ αὐτοῦ τοῦ νομοσχεδίου. Πρὸ ταύτης τῆς ἀποφάσεως νομίζω ὅτι εἶναι λίαν πρόωρος ἡ πρότασις τοῦ κ. Μαυροκορδάτου. Προβάλλω λοιπὸν ἰσχυριζόμενος, ὅτι ἡ Βουλὴ ὀφείλει ν’ ἀποφανθῇ πρῶτον, καὶ τότε, ἂν ἀποκρούσῃ τὴν ἰδέαν ἡμῶν περὶ τῆς διὰ δημοσίου δαπάνης ἀνιδρύσεως καὶ συντηρήσεως τῶν φάρων καὶ φανῶν, τότε νὰ παραδεχθῇ τὴν ἰδέαν τοῦ κ. Μαυροκορδάτου καὶ νὰ παραπέμψῃ τὴν ὑπόθεσιν εἰς τὴν Κυβέρνησιν.

§68Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Παρατηρῶ εἰς τὸν κ. Μαυροκορδᾶτον ὅτι δὲν ἔχει δίκαιον, διότι ἡμεῖς σήμερον δὲν συζητοῦμεν τὴν κύρωσιν ἢ μὴ τῆς συμβάσεως, ἀλλὰ τὴν ἀρχὴν, ἂν πρέπει οἱ φάροι καὶ οἱ φανοὶ νὰ παραχωρηθοῦν διὰ συμβάσεως, ἢ ἂν πρέπει νὰ τοὺς κρατῇ ἡ ἐπικράτεια. Καθ’ ὅσον δ’ ἀφορᾷ τὴν ἀνίδρυσιν τῶν φάρων, αὐτὸ θὰ γείνῃ διὰ δημοπρασίας, εἰς τὴν ὁποίαν θὰ λάβουν μέρος καὶ Γάλλοι καὶ Ἄγγλοι, καὶ ὅποιος θέλει. Τὴν διοίκησιν λέγομεν ὅτι πρέπει νὰ κρατῇ εἰς χεῖράς της ἡ Κυβέρνησις· τόσον δὲ περισσότερον δὲν ἐνοήθη τὸ ζήτημα, καθόσον ζητοῦσι τὴν ἀναβολήν. Ἀλλ’ ἀφοῦ σύμβασις δὲν ὑπάρχει ὅταν τὸ ἓν μέρος λέγῃ ὅτι δὲν δέχεται, ἀλλ’ ἔρχεται ὁ ἀντιπρόσωπος τῆς ἑταιρίας καὶ λέγει ὅτι ἐγὼ εἶμαι ἕτοιμος νὰ δεχθῶ, ἄρα καὶ οἱ δύω ὁμολογοῦσιν ὅτι ἡ σύμβασις δὲν ὑφίσταται, δὲν χωρεῖ πρότασις ἀναβολῆς. Ἦλθε τὸ ζήτημα ἕνεκα τοῦ λόγου τούτου εἰς τὴν Βουλὴν, καὶ ἡ Βουλὴ εἶπε τὶ πρέπει νὰ γείνῃ, νὰ συζητήσωμεν ἂν κατ’ ἀρχὴν πρέπει νὰ παραχωρήσωμεν τὴν διοίκησιν τῶν φάρων καὶ φανῶν καὶ τὴν ἀστυνομίαν αὐτῶν εἰς ξένην ἑταιρίαν. Αὐτὴ εἶναι ἡ συζήτησις· τί ἀναβολὴν ζητεῖς; σύμβασιν ἐνώπιόν μας δὲν ἔχομεν· ἐσυζητήθη λοιπὸν ἡ ἀρχὴ καὶ αὐτὴ πρέπει νὰ τεθῇ εἰς ψηφοφορίαν (θόρυβος).

§69ΚΟΛΙΑΤΣΟΣ. Ὁ κ. πρόεδρος τοῦ ὑπουργικοῦ συμβουλίου εἶπεν, ὅτι τὸ ζήτημα δὲν ἐμελετήθη καλῶς καὶ ὅτι ἔχει ἀνάγκην νὰ ἀκούσῃ τὰς γνώμας τῶν διαφόρων μελῶν τοῦ Κοινοβουλίου, ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου. Τώρα τί ζητεῖ ὁ κύριος Πετιμεζᾶς; νὰ λύσωμεν, λέγει, τὴν ἀρχὴν ἂν πρέπει τὰ τῶν φάρων καὶ φανῶν νὰ διευθύνωνται παρὰ τῆς Κυβερνήσεως, ἢ πρέπει νὰ τὰ δώσωμεν εἰς ἑταιρίαν· μήτε τὸ ἓν εἶναι ἀληθὲς, μήτε τὸ ἄλλο δίκαιον· δύναται πολλάκις νὰ ᾖναι συμφέρον εἰς τὸ Κράτος νὰ κρατήσῃ τοὺς φάρους καὶ φανοὺς, ἀλλὰ γνωρίζετε, κύριοι, ὅλοι τί συμβαίνει· ῥοσφετλίδες θέλετε νὰ κάμωμεν; ἐνῷ ἐὰν δοθοῦν εἰς ἑταιρίαν, ἡ Κυβέρνησις δὲν ἀναμιγνύεται. Τώρα τί θὰ χάσῃ διὰ τῆς ἀναβολῆς ὁ κ. Πετιμεζᾶς καὶ οἱ ζητοῦντες σήμερον νὰ ἀποφασίσῃ τὸ Κοινοβούλιον περὶ τῆς μιᾶς ἢ τῆς ἄλλης ἀρχῆς; Θὰ ἀπαλλάξωμεν τὸν μετὰ τῆς Κυβερνήσεως συμβληθέντα ἀπὸ πάσης ὑποχρεώσεως, ἐνῷ ἴσως, ἐξεταζομένης τῆς συμβάσεως παρὰ τῆς Κυβερνήσεως, δύναται ἡ σύμβασις αὕτη νὰ ὠφελῇ τὸ ἔθνος, καὶ τότε δυνάμεθα νὰ τὴν παραδεχθῶμεν ἢ ὄχι. Μήπως αὔριον, ἐὰν ἔλθῃ ἡ Κυβέρνησις καὶ εἴπῃ δὲν συμφέρει ἡ σύμβασις αὕτη μήτε τροποποιουμένη οὕτως ἢ ἄλλως, δὲν εἴμεθα εἰς θέσιν νὰ ἀποῤῥίψωμεν τὴν σύμβασιν; Δι’ αὐτοὺς τοὺς λόγους, νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ ἀναβληθῇ ἡ σύμβασις, καθὼς εἶπε καὶ ὁ κ. πρωθυπουργὸς, διότι καὶ ἐγὼ δὲν τὴν ἐμελέτησα ἀκριβῶς καὶ δὲν εἶδα τοὺς λογαριασμοὺς, τοὺς ὁποίους ἔκαμεν ὁ κ. Σοῦτσος καὶ ὁ κ. Μαυροκορδᾶτος. Δὲν ἐμελέτησα, κ. Χοϊδᾶ, τὴν σύμβασιν, ἠμπορεῖ νὰ ᾖναι ὠφέλιμος ἢ ὄχι· αὔριον θὰ εὑρεθῶμεν εἰς θέσιν μετὰ τὰς ἐξηγήσεις, τὰς ὁποίας θὰ δώσῃ ἡ Κυβέρνησις, νὰ ἀποῤῥίψωμεν ἢ μὴ τὴν σύμβασιν.

§70ΧΟΪΔΑΣ. Δύω λέξεις, κύριοι, ἐκ τῆς αὐτῆς ὁπλοθήκης, ἐκ τῆς ὁποίας ὡπλίσθη ὁ προλαλήσας, ὁπλισθήσομαι κἀγώ. Τὸ σπουδαιότατον ὅπλον, τὸ ὁποῖον μετεχειρίσθη ὁ κ. Κολιάτσος, εἶναι τὸ ἑξῆς· ἡ Κυβέρνησις δὲν ἐμελέτησε τὸ ζήτημα τοῦτο, καὶ δὲν εἶναι εἰς κατάστασιν ν’ ἀποφανθῇ ἐὰν συμφέρῃ ἢ δὲν συμφέρῃ εἰς τὸ ἔθνος ἡ συντήρησις τῶν φάρων· εἶναι ἀσθενέστατον τὸ ὅπλον, ὃ μετεχειρίσθη.

§71ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἄρα καὶ τὸ ἰδικόν σας.

§72ΧΟΪΔΑΣ. Τὸ ἰδικόν μου εἶναι ἀρκετὰ ἰσχυρόν· ὡμίλησεν ἀρκούντως ἰσχυρῶς ὁ κ. Τρικούπης. Ἐὰν προβῶμεν εἰς τὴν ἀπόῤῥιψιν, εἶναι ἀδύνατον νὰ συνάψωμεν νέαν σύμβασιν; βεβαίως δὲν εἶναι ἀδύνατον.

§73ΚΟΛΙΑΤΣΟΣ. Ἀλλὰ ὁ ἄλλος ἐλευθεροῦται.

§74ΧΟΪΔΑΣ. Ὥστε τὸ ἐπιχείρημα, διὰ τοῦ ὁποίου ὡπλίσθητε νὰ πείσητε τὴν Βουλὴν, εἶναι ἀσθενὲς (θόρυβος).

§75ΤΙΝΕΣ. Ἐμπρὸς, κ. πρόεδρε, νὰ τελειώσωμεν.

§76ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἰδοὺ τί λέγει ἡ σύμβασις (ἀναγινώσκει).

§77ΤΙΝΕΣ. Δύω ζητήματα εἶναι, κ. πρόεδρε.

§78ΚΟΛΙΑΤΣΟΣ. Ἡ ἀναβολὴ προηγεῖται.

§79ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Τὰ ζητήματα δὲν τίθενται ἀσχέτως.

§80ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀναβολὴν τῆς συμβάσεως περὶ φάρων καὶ φανῶν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται πλεῖστοι).

§81ΤΙΝΕΣ. Παρεδέχθη.

§82ΕΤΕΡΟΙ. Δὲν παρεδέχθη. Ἀντιθέτως ἐρωτήσατε.

§83ΟΙ ΠΡΩΤΟΙ. Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§84ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ μὴ παραδεχόμενοι τὴν ἀναβολὴν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσι (θόρυβος).

§85ΤΙΝΕΣ (ἐγειρόμενοι). Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§86ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀναβολὴν λέγουσι ναὶ, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν ὄχι. (Γίνεται δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ψηφοφορία, ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν τῶν βουλευτῶν Μυκωνίου καὶ Μαλέα.) Πρωτόκολλον ψηφοφορίας τῶν Βουλευτῶν Ἐπὶ τοῦ ἑξῆς ζητήματος· Παραδέχεται ἡ Βουλὴ τὴν ἀναβολὴν τῆς συζητήσεως, ναὶ ἢ ὄχι;

§87ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψηφοφόρησαν ἐν ὅλῳ 124, ὑπὲρ τῆς ἀναβολῆς 76, κατ’ αὐτῆς 48· ὥστε ἐγένετο δεκτὴ ἡ ἀναβολή.

§88ΤΙΝΕΣ. Αὔριον (ἀπέρχονται).

§89ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διαλύεται ἡ συνεδρίασις. (Ὥρα 6 μ. μ.)