1877.03.10

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 94

τῆς 10 Μαρτίου 1877.

(Πέμπτη).

Ὥρα 3 μ. μ.

Μετὰ τὴν ἐκφώνησιν τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου, εὑρεθείσης τῆς Βουλῆς ἐν ἀπαρτίᾳ, ἀνεγνώσθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως καὶ ἐπεκυρώθησαν ἄνευ ἀντιῤῥήσεως.

§1ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Κύριε πρόεδρε, νὰ μοῦ ἐπιτρέψετε νὰ κάμω ἓν παράπονον κατὰ τῆς ἡμερησίας διατάξεως. Βλέπω ὡς δʹ. εἰς αὐτὴν τὸ νομοσχέδιον περὶ ἐφεδρείας, ἀλλὰ πρὸ τούτου νομίζω, διότι ἄνευ τούτου ἡ συζήτησις εἶναι ματαία, πρέπει νὰ προτιμηθῇ τὸ πρὸ πολλοῦ ὑποβεβλημένον εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχέδιον περὶ συστάσεως στρατιωτικοῦ ταμείου, καὶ δεύτερον νὰ ψηφοφορηθῇ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου περὶ στρατολογίας, διότι αὐτὸ εἶναι ἄτοπον ἓν νομοσχέδιον συζητηθὲν νὰ μείνῃ ἐκκρεμὲς, καὶ διότι ἀπὸ τὴν ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ θέλομεν ἰδεῖ ποία ἔσται ἡ θέσις ἡμῶν ἀπέναντι τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἐφεδρείας.

§2ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Καθόσον ἀφορᾷ τὴν πρόταξιν τοῦ νομοσχεδίου περὶ συστάσεως ταμείου, τοῦτο δὲν δύναται νὰ προταχθῇ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, καθόσον ἡ Κυβέρνησις ἐδήλωσεν ὅτι ἐντὸς τῆς ἑβδομάδος θέλει φέρει νομοσχέδιον σχετικὸν πρὸς τοῦτο.

§3ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ (πρωθυπουργός). Ἐν πρώτοις παρατηρῶ ὅτι ἡ ἡμερησία διάταξις εἶναι συντεταγμένη τοὐλάχιστον κατὰ τοὺς πρώτους αὐτῆς ὁρισμοὺς ὅπως ἡ Βουλὴ ἀπεφάσισε νὰ συνταχθῇ· ἤθελον ἐννοήσει τὰς ἀντιῤῥήσεις, ἐάν τις ἔλεγεν ὅτι, ἐνῷ ἡ Βουλὴ ἀπεφάσισεν ἄλλως, ὁ πρόεδρος συνέταξε τὴν ἡμερησίαν διάταξιν ἐναντίον τῶν ἀποφάσεων τῆς Βουλῆς· ἂν ὅμως ἡ ἡμερησία διάταξις συνετάχθη συμφώνως πρὸς τὰς ἀποφάσεις τῆς Βουλῆς, τότε οὐδὲν παράπονον δύναται νὰ γίνῃ κατ’ αὐτῆς· δύναται ὅμως νὰ γίνῃ πρότασις περὶ μεταβολῆς τῆς ἡμερησίας διατάξεως, ἀλλὰ διαφέρει πολὺ τὸ ἓν ἀπὸ τὸ ἄλλο. Ὑποθέτων ἤδη ὅτι πρόκειται περὶ μεταβολῆς τῆς ἡμερησίας διατάξεως, θέλω ἀπαντήσει εἰς τοὺς λόγους τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ Μεσσήνης. Φρονεῖ, ὅτι πρὸ τοῦ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον εἰσηγάγομεν περὶ ἐφεδρείας τοῦ τακτικοῦ στρατοῦ, ἀπαιτεῖται προηγουμένως νὰ ἀποφανθῇ ἡ Βουλὴ περὶ τοῦ νομοσχεδίου τῆς στρατολογίας. Νομίζω, ὅτι ἡ πρότασίς του εἶναι ἀνυπόστατος, διότι δὲν ὑπάρχει ἡ ἐλαχίστη σχέσις μεταξὺ τοῦ ἑνὸς καὶ τοῦ ἄλλου· τὸ νομοσχέδιον περὶ στρατολογίας, τὸ ὁποῖον ἡ Βουλὴ ἐψήφισεν εἰς τρεῖς ἀναγνώσεις, ἀφορᾷ εἰς τὴν τακτικὴν στρατολογίαν τὴν χρησιμεύουσαν διὰ τὴν συμπλήρωσιν τῶν τάξεων τοῦ ἐνεργοῦ καὶ μονίμου στρατοῦ· τὸ νομοσχέδιον, περὶ οὗ πρόκειται καὶ τὸ ὁποῖον ἡ Βουλὴ θέλει συζητήσει εἰς πρώτην ἀνάγνωσιν, ἀφορᾷ εἰς τὸν καταρτισμὸν νέας δυνάμεως ἐκτάκτου μὴ ἐχούσης οὐδεμίαν σχέσιν πρὸς τὴν δύναμιν τοῦ μονίμου καὶ ἐνεργοῦ στρατοῦ· ἄλλαι διαθέσεις πρέπει νὰ ὑπάρχουν εἰς τὴν Βουλὴν διὰ τὸ ἓν, ἄλλαι διαθέσεις διὰ τὸ ἄλλο· ἄλλαι ἀνάγκαι θὰ ὑπαγορεύσουν εἰς τὴν Βουλὴν τὴν ψήφισιν τοῦ ἑνὸς νομοσχεδίου καὶ ἄλλαι ἀνάγκαι τὴν ψήφισιν τοῦ δευτέρου· καὶ οὐ μόνον αἱ διαθέσεις καὶ αἱ ἀνάγκαι εἶναι διαφορετικαὶ, ἀλλὰ συγχρόνως καὶ αἱ διατάξεις, τὰ μέτρα, τὰ βάρη καὶ ὅλος ὁ ὀργανισμὸς τῶν δύω αὐτῶν νομοσχεδίων εἶναι διαφορετικός. Πλὴν αὐτῶν τῶν διαφορῶν, αἱ ὁποῖαι ἐμποδίζουν τὴν σύγχυσιν, καὶ αἱ ὁποῖαι δὲν ἐπιτρέπουν ἑπομένως εἰς οὐδένα ἐξ ἡμῶν νὰ ἀξιώσῃ ὅτι πρέπει νὰ προηγηθῇ ὁ ψηφισθεὶς νόμος τοῦ νόμου τὸν ὁποῖον θὰ ἀρχίσωμεν νὰ συζητοῦμεν, ὑπάρχουν καὶ ἄλλοι λόγοι ἀκόμη, οἱ ὁποῖοι ἀποκρούουν τὴν πρότασιν· ὁ νόμος περὶ γενικῆς στρατολογίας θέλει ἐφαρμοσθῆ κατὰ τὰ 1878 καὶ ἡ ἔναρξις τῶν ἐργασιῶν πρὸς τοῦτο θέλει ἀρχίσει ἀπὸ τοῦ Ἰανουαρίου 1878· θὰ περιλάβῃ δὲ ἡ στρατολογία, τὴν ὁποίαν τὸ νομοσχέδιον ἐκεῖνο δημιουργεῖ, ἡλικίας, αἱ ὁποῖαι δὲν διατίθενται ὑπὸ τοῦ νόμου τὸν ὁποῖον θὰ συζητήσωμεν τώρα, διότι ὁ νόμος οὗτος διαθέτει τὰς ἡλικίας ἀπὸ τοῦ 22 καὶ ἀνωτέρω, ὁ δὲ νόμος, ὅστις θὰ ἐφαρμοσθῇ κατὰ τὸ 1878, ἀφορᾷ τὰς ἡλικίας τὰς προγενεστέρας μέχρι τοῦ 21. Ἰδοὺ καὶ ἕτερος λόγος οὐ μόνον ὁ τῆς ἐφαρμογῆς, ἀλλὰ καὶ ὁ τῶν ἡλικιῶν, ὅστις ἐμποδίζει πᾶσαν σύγχυσιν, καὶ ἑπομένως κατασταίνει ἀνυπόστατον πᾶσαν ἰδέαν περὶ προτιμήσεως τοῦ ἑνὸς νόμου ἀπὸ τοῦ ἄλλου. Θὰ ἦτο δὲ ὅλως διόλου παράδοξον κατὰ τὴν γνώμην μου, ἂν ἡ Βουλὴ ἤθελεν εἴπει, δὲν ἀποφασίζω ἂν θὰ καταρτίσω ἔκτακτον στρατὸν ἐκ τῶν ἡλικιῶν 22–26· διατί; διότι θέλω προηγουμένως νὰ ἀποφασίσω ἂν ὁ στρατὸς ὁ τακτικὸς θέλει συγκροτεῖσθαι ἐκ τῶν ἐχόντων ἡλικίαν μέχρι τοῦ 21. Τοῦτο θέλει ἀποδείξει ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν ἔχει ἀποφασισμένην τὴν ἀρχὴν, ὅτι πλὴν τοῦ στρατοῦ τοῦ μονίμου καὶ ἐνεργοῦ θέλει ἔχει καὶ ἔκτακτον δύναμιν. Ἀλλ’ αὐτὸ τὸ ζήτημα, κύριοι, εἶναι λελυμένον ἀπὸ πολλῶν μηνῶν, ἀπὸ τοῦ πρώτου μηνὸς καθ’ ὃν ἤρχισεν ἡ σύνοδος, διότι τότε ἀπεφάσισε τὸ Κοινοβούλιον, ὅτι θέλει ἐνασχοληθῆ κατὰ τὴν τρέχουσαν σύνοδον εἰς τὴν συγκρότησιν στρατιωτικῆς δυνάμεως ἐκτάκτου· ἀφοῦ δὲ αὐτὴ ἡ ἀρχὴ ἔγεινε πλέον δεκτὴ, νομίζω, ὅτι δὲν πρέπει πλέον νὰ ἐξαρτήσωμεν τὴν παραδοχήν της ἐκ μιᾶς νεωτέρας ἀποφάσεως. Ἂν ἡ Βουλὴ ἤθελεν εἴπει σήμερον ὅτι ἀπέχει ν’ ἀποφασίσῃ περὶ τῆς συγκροτήσεως ἐκτάκτου στρατιωτικῆς δυνάμεως κατὰ ξηρὰν διότι θέλει προηγουμένως νὰ ἀποφασίσῃ περὶ τῆς τακτικῆς, πῶς αὕτη θέλει λαμβάνει τοὺς νεοσυλλέκτους, βεβαίως ἡ ἀρχὴ τὴν ὁποίαν προεῖπον καὶ τὴν ὁποίαν ἀπεφάσισε πρὸ πολλοῦ καιροῦ ἡ Βουλὴ αὐτὴ, ἡ ἀρχὴ αὐτὴ θέλει κλονισθῆ. Ἐννοῶ νὰ κατακριθῇ τὸ προσαγόμενον νομοσχέδιον, ἐννοῶ νὰ ἀποφανθῇ ὅτι τὸ μέτρον τὸ ὁποῖον ἡ Κυβέρνησις παρουσιάζει δὲν ἐκπληροῖ τὴν ἀνάγκην τὴν ὁποίαν ἡ Βουλὴ ἀπεφάσισεν ὅτι αἰσθάνεται ὁ τόπος, ἐννοῶ ἂν ἔλεγεν ἡ Βουλὴ, ἢ ὅτι τροποποιῶ τὸ ὑποβληθὲν νομοσχέδιον, ἢ ὅτι τὸ θεωρῶ ἐπὶ τοσοῦτον σόλοικον, ἐπὶ βάσεων τοσούτῳ σαθρῶν στηριζόμενον, ὥστε οὔτε κἂν διορθώσιμον δὲν εἶναι, καὶ διὰ τοῦτο τὸ ἀποῤῥίπτω ὁλοτελῶς· αὐτὰ ὅλα βεβαίως ἠδύναντο νὰ γίνουν παρὰ τῆς Βουλῆς, διότι ἔχει πλήρη τὴν ἐλευθερίαν· ὑπάρχουν ὅμως καὶ μερικὰ πράγματα, τὰ ὁποῖα δεσμεύουν τὴν Βουλὴν, καὶ αὐτὰ τὰ πράγματα εἶναι αἱ ἀποφάσεις αὐτῆς. Ἀλλ’ ὁπότε δὲν πρόκειται οὐδὲ κἂν περὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου, ἀλλὰ περὶ τῆς τάξεως τὴν ὁποίαν θὰ ἔχῃ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, αὐτὰ τὰ ζητήματα δὲν λαμβάνονται ὑπ’ ὄψιν· μόνον ἂν ἡ Βουλὴ θέλει νὰ ἀπομακρυνθῇ ἀπὸ τὰς ἰδέας τὰς ὁποίας μέχρι τοῦδε εἶχε, ἂν ὁ ἐνθουσιασμὸς τὸν ὁποῖον ἔδειξεν ὑπὲρ ἐκτάκτου παρασκευῆς τοῦ τόπου ἐμαράνθη, μόνον τότε δύναται νὰ εἴπῃ ὅτι κατὰ τὰς ὀλίγας ἡμέρας αἱ ὁποῖαι μένουν, δὲν ἐπιθυμῶ κατὰ προτίμησιν νὰ ἐνασχοληθῶ εἰς τὴν ψήφισιν τῶν μέτρων δι’ ὧν ἡ ἰδέα αὐτὴ ἤθελε λάβει σάρκα. Μεταβαίνω ἤδη εἰς τὴν ἑτέραν πρότασιν τοῦ αὐτοῦ συναδέλφου, ὅστις νομίζει, ὅτι ἡ Βουλὴ πρέπει νὰ ἐνασχοληθῇ πρὸ τοῦ νόμου περὶ συστάσεως ἐκτάκτου ἐφεδρείας νὰ ἀνασχοληθῇ εἰς τὴν ψήφισιν τοῦ νόμου περὶ συστάσεως ταμείου τοῦ στρατοῦ. Ἡμεῖς, κύριοι, ὅπως ἐξ ἀρχῆς εἴπομεν εἰς τὴν Βουλήν, νομίζομεν ὅτι τὸ καταλληλότερον σύστημα εἶναι νὰ γνωρίσῃ πρῶτον ἡ Βουλὴ τίνων πραγμάτων ἔχει ἀνάγκην ἡ παρασκευὴ τοῦ τόπου καὶ μετέπειτα νὰ ἀποφασίσῃ περὶ τῶν μέσων διὰ τῶν ὁποίων θέλει πορισθῇ τὰ ἀναγκαιοῦντα χρήματα πρὸς ἐκτέλεσιν, καὶ ἡ πρότασις αὕτη, κύριοι, νομίζω εἶναι ὀρθοτάτη, διότι ἀφοῦ ἡ ἀπόφασις τοῦ Κοινοβουλίου εἶναι σταθερὰ καὶ ἀμετάθετος νὰ ὀργανώσῃ τὴν ἔκτακτον παρασκευήν, ἕπεται ὡς ἀπόφασις πλέον τοῦ Κοινοβουλίου τοῦ νὰ ἀνεύρῃ ἀναποφεύκτως τὰ μέσα, τὰ ὁποῖα ἀπαιτοῦνται διὰ τὴν εὕρεσιν τῶν χρηματικῶν δαπανῶν· νομίζω δὲ ὅτι τὸ ἐναντίον ἤθελεν εἶσθαι ἀνακόλουθον, καὶ ἑπομένως κατὰ τὴν γνώμην μου ἡ πρότασις τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ Μεσσήνης ἔχει αὐτὸν τὸν χαρακτῆρα, τοῦ νὰ ψηφίζωμεν φόρους, τοῦ νὰ κατασκευάζωμεν νόμους ἐπιτρέποντας μεγάλα δάνεια καὶ νὰ ἀναγράφωμεν εἰς τοὺς νόμους τούτους γενικὰς ἰδέας περὶ παρασκευῶν, ὅτι ἐπιτρέπεται εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ δανεισθῇ 50 ἢ 100 ἑκατομμύρια καὶ νὰ ἐπιβάλῃ τοὺς ἀναλόγους φόρους, διὰ νὰ παρασκευασθῇ τὸ ἔθνος κατὰ ξηρὰν καὶ κατὰ θάλασσαν. Αὐτὸ, κύριοι, δὲν εἶναι ἄξιον σοβαρῶν Κυβερνήσεων καὶ σοβαρῶν Κοινοβουλίων· ὁ τόπος θέλει τὴν παρασκευὴν διὰ πολλοὺς λόγους τοὺς ὁποίους γνωρίζετε πάντες, λόγους νομίμους καὶ ἀξιεπαίνους· ὁ δρόμος τὸν ὁποῖον πρέπει νὰ ἀκολουθήσῃ διὰ τὴν ἐκτέλεσιν αὐτῆς τῆς ἐπιθυμίας εἶναι ἐκεῖνος, ὃν προανέφερα, πρέπει νὰ ὁρίσῃ θετικώτατα τὸ τί θὰ πράξῃ πρὸς τοῦτο καὶ κατόπιν νὰ ἀποφασίσῃ περὶ τῶν μέσων διὰ τῶν ὁποίων θέλει πορισθῆ τὰ χρήματα καθόσον στερεῖται αὐτῶν. Ἄλλως τε, κύριοι, αὐτὸ τὸ σύστημα τὸ ὁποῖον ἀνέφερον, αὐτὸ ἴσα ἴσα ἠκολούθησε καὶ ἡ Βουλὴ κατὰ τὸ παρελθόν· τὸν νόμον τὸν ὁποῖον ἔφερεν ὁ κ. Κουμουνδοῦρος περὶ ἐκτάκτου συγκροτήσεως τῶν στρατιωτικῶν δυνάμεων τοῦ ἔθνους, αὐτὸν τὸν ἐψήφισεν ἡ Βουλὴ κατὰ πρῶτον, καὶ τὸ ἔπραξε διότι ἠκολούθει τὴν σειρὰν τῶν συλλογισμῶν τὴν ὁποίαν προανέφερον, ὅτι πρέπει πρῶτον νὰ γνωρίσῃ τίνων πραγμάτων ἔχει ἀνάγκην, καὶ ὕστερον νὰ φροντίσῃ περὶ τοῦ μέρους τοῦ οἰκονομικοῦ· εἶχε μάλιστα τὴν παρηγορίαν ὅτι ἡ Κυβέρνησις, βλέπουσα ὅτι παρουσιάζεται ἡ ἀνάγκη νὰ προβλέψωμεν ἐξ ὀλίγου χρόνου περὶ τῶν ἐλλείψεων, ἃς ὁ σύμπας παρελθὼν χρόνος ἐγέννησε, ὅτι ἤθελεν ἐκτελέσει καὶ ἓν ἔργον ἀναπόφευκτον τοῦ νὰ περιστείλῃ τὰς τακτικὰς δαπάνας ὅπως ἠμπορέσῃ τὸ ἔθνος νὰ βαστάσῃ τὰς διὰ μιᾶς ἐπιβαλλομένας ἐκτάκτους. Διὰ ταῦτα ἡ Κυβέρνησις θὰ παρακαλέσῃ τὴν Βουλὴν νὰ ἐμμείνῃ εἰς τὸ ἴδιον σύστημα, νὰ ψηφίσωμεν τὴν στρατιωτικὴν δύναμιν τὴν ὁποίαν νομίζομεν ἀναγκαίαν νὰ πλάσωμεν, καὶ κατόπιν ἐξετάζομεν τὴν οἰκονομικὴν κατάστασιν, ὅτε θέλομεν φθάσει εἰς τὸ συμπέρασμα τί τὸ πρακτέον ὡς πρὸς τὰ οἰκονομικά. Δι’ αὐτὸ φρονῶ, ὅτι καλῶς εἶναι τεταγμένον τὸ νομοσχέδιον περὶ ἐκτάκτου ἐφεδρείας εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, ὄχι μόνον διότι οὕτως ἀπεφάσισεν ἡ Βουλή, ἀλλὰ καὶ διότι ἂν θέλῃ τις νὰ ζητήσῃ τὴν μεταβολὴν τῆς ἡμερησίας διατάξεως, θέλει προσκρούσει εἰς τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον ἕως τώρα ἡ Βουλὴ ἠκολούθησε καὶ εἰς τοὺς λογικοὺς συλλογισμούς, οἱ ὁποῖοι ὑπηγόρευσαν εἰς αὐτὴν τὸ σύστημα τοῦτο.

§4ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Κύριοι, μοῦ ἐφάνησαν ὅλωςδιόλου περιττοὶ καὶ ἄνευ λόγου οἱ πρῶτοι συλλογισμοὶ τοῦ κ. πρωθυπουργοῦ ζητοῦντος νὰ ἀποκρούσῃ τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ συνόλου τοῦ νομοσχεδίου· ὑπόκειται εἰς συζήτησιν ἢ ἐγεννήθη ποτὲ συζήτησις ἂν πρέπῃ μετὰ τὴν ψήφισιν ἑνὸς νομοσχεδίου νὰ ψηφορηθῇ καὶ τὸ σύνολόν του; Νὰ εἴπῃ ἡ Βουλὴ ναὶ ἢ ὄχι; αὐτὸ εἶναι καὶ τοῦ Κανονισμοῦ καὶ τῆς τάξεως καὶ τῆς νομολογίας· πρὸς τί αὐτὴ ἡ ἀμφιβολία καὶ ἡ δυσκολία τοῦ νὰ ψηφίσωμεν τὸ σύνολον, τὸ ὁποῖον εἶναι εἷς τύπος; Ἄν δὲν τὸ ἐγκρίνωμεν, τότε ἂς τὸ ἀποῤῥίψωμεν· τοὐλάχιστον ὑπάρχει γνωστὸν ποῦ εὑρισκόμεθα. Ἀλλὰ νὰ ζητῶμεν σήμερον νὰ μὴ ψηφισθῇ τὸ σύνολον ἐπιψηφισθέντος νομοσχεδίου μοῦ φαίνεται πρωτοφανὲς καὶ ἀνεξήγητον, ἐκτὸς, κύριοι, ἂν δὲν ἔχωμεν τὸ θάῤῥος νὰ φέρωμεν ψῆφον. Νομίζω δὲ ὅτι εἶναι καὶ οὐσιῶδες νὰ ψηφισθῇ, διότι κατὰ τὸ νέον νομοσχέδιον εἶναι ὑπόχρεοι οἱ ἔφεδροι οἱ νέοι οἱ ἄγοντες ἡλικίαν τῶν 22 ἐτῶν, κατὰ δὲ τὸ νομοσχέδιον περὶ οὗ πρόκειται ὑποχρεοῦνται νὰ ἔλθωσιν εἰς τὸν στρατὸν οἱ ἄγοντες ἡλικίαν 21, συμπεπληρωμένου· αἱ δύω ὑποχρεώσεις βαρύνουσι σχεδὸν τὴν ἰδίαν ἡλικίαν. Ἄλλως, κύριοι, σᾶς λέγω ὅτι τὸ συζητούμενον νομοσχέδιον αὐτὸ δὲν συντείνει εἰς τὰς ἐκτάκτους παρασκευὰς, διότι ἂν αὐτὴν τὴν στιγμὴν ἀρχίσῃ ἡ ἐφαρμογή του ἀπαιτεῖται ἓν καὶ ἥμισυ ἔτος, ἵνα ἔχωμεν 20,000 ἐφέδρους, ἐπὶ ὑποθέσει ὅτι τακτικῶς βαδίζομεν· ἀλλὰ νὰ σκεπτώμεθα νὰ κατασκευάσωμεν στρατὸν, ὁ ὁποῖος θὰ ᾖναι ἕτοιμος μετὰ 1½ ἔτος ἵνα ὁ στρατὸς αὐτὸς χρησιμεύσῃ εἰς τὰς ἐκτάκτους καὶ μετ’ ὀλίγον μελλούσας νὰ ἔλθωσι περιστάσεις μοῦ φαίνεται ὄχι ὀρθόν. Ἀλλ’ εἶναι περιττὸν νὰ ἐπασχολούμεθα εἰς τοιαύτας σκέψεις, διότι ἓν νομοσχέδιον, ὅταν ἐψηφίσθη τρὶς καὶ συνηρμολογήθη, πρέπει νὰ ψηφισθῇ ἐν συνόλῳ. Κύριοι, ὅταν σᾶς ὑπεβάλαμεν τὰ μέτρα μας, σᾶς τὰ ὑπεβάλαμεν πλήρη ὡς ἄνθρωποι σπουδαῖοι, σοβαροὶ καὶ σκοποῦντες νὰ ὑποβάλωμεν ἐνώπιόν σας μέτρα σοβαρά. Ὅταν ὑποβάλῃ εἰς τὴν Βουλὴν ἡ Κυβέρνησις τὴν ἀνάγκην ἑνὸς ἐξόδου, ἢ τὴν συγκρότησιν ἑνὸς νέου σώματος, ἂν ᾖναι βεβαιωμένον ἐκ τῶν προτέρων ὅτι μέσα πρὸς πλήρωσιν αὐτοῦ τοῦ ἐξόδου δὲν ὑπάρχουν, ἡ Κυβέρνησις ὀφείλει νὰ ὑποδείξῃ τὸν πόρον. Μᾶς ζητοῦν νὰ ψηφίσωμεν ἔξοδον 3,000,000, ἐνῷ γνωρίζομεν ἤδη ὅτι ὁ προϋπολογισμός μας εἶναι εἰς ἔλλειμμα, καὶ μᾶς λέγουσι, ψηφοφορήσατε καὶ ἔπειτα βλέπομεν πόθεν θέλομεν οἰκονομήσει τὰ χρήματα. Ἀλλὰ, κύριοι, τοῦτο δὲν εἶναι σπουδαῖον καὶ ἀξιοπρεπές· σπουδαῖον εἶναι νὰ γνωρίζωμεν ἐξ ἀρχῆς τοὺς πόρους καὶ πόθεν τὰ βάρη, τὰ ὁποῖα ἐπιβάλλωμεν, θέλουσι πληρωθῆ, ποῖα τὰ μέσα τέλος πάντων τῆς πραγματοποιήσεως. Ὑποθέσατε ὅτι ἐψηφίσαμεν τὴν δύναμιν καὶ ἔπειτα δὲν εὑρίσκομεν τὰ μέσα νὰ τὴν πραγματοποιήσωμεν, τότε ὅλος αὐτὸς ὁ νόμος θέλει εἶσθαι χάρτην ἄγραφον. Ἰδοὺ διατὶ, κύριοι, τὸ ὑπουργεῖον ὀφείλει καὶ πρέπει συγχρόνως νὰ ὑποδείξῃ τὰ μέσα τῆς πραγματώσεως τοῦ ἔργου, τὸ ὁποῖον μᾶς προτείνει νὰ δεχθῶμεν, ἂν θέλῃ τῷ ὄντι σπουδαίως καὶ σοβαρῶς ὡς Κυβέρνησις νὰ ἐργασθῇ· καὶ πρὸς τοῦτο ὑπάρχει νομοσχέδιον ἕτοιμον, τὸ ὁποῖον μετὰ πολλὰς παραπομπὰς καὶ συζητήσεις ὑπεβλήθη εἰς τὴν Βουλὴν ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς, τὸ περὶ ταμείου ἐθνικῆς ἀμύνης. Ἄν δὲν θέλετε νὰ ἐργασθῆτε οὕτω, ἂν θέλετε νὰ ψηφίσετε τὸ νομοσχέδιον τοῦ πρωθυπουργοῦ πρῶτον καὶ ἔπειτα νὰ σκεφθῆτε περὶ τῶν μέσων, ἐὰν καὶ αἱ ἡμέραι μένουσι ὀλίγαι, καὶ πιθανὸν εἶναι μετὰ τὴν δευτέραν νὰ μὴ κατορθώσωμεν πλέον συνεδρίασιν, διότι πολλοὶ βουλευταὶ πιεζόμενοι φεύγουν, φοβοῦμαι ὅτι τὸ νομοσχέδιόν μας δὲν θέλει τύχει ἐφαρμογῆς. Νομίζω, κύριοι, διὰ τοῦτο ὅτι, προτιθέμενοι νὰ πράξωμεν σοβαρῶς, πρῶτον ἂς ἴδωμεν πόθεν θὰ πληρώσωμεν τὰς ἀνάγκας. Καὶ ἐνθυμοῦμαι τοὺς λόγους τοῦ κ. πρωθυπουργοῦ, ὅταν ἄλλοτε παρουσιάσαμεν ἡμεῖς αὐτὰ τὰ μέτρα· μᾶς ἔλεγεν τότε, πόθεν τὰ λεπτὰ ἵνα θεραπεύσετε αὐτὰς τὰς ἀνάγκας; καὶ ἐπειδὴ, προσέθετεν, ἡμεῖς εἴμεθα βέβαιοι ὅτι χρήματα δὲν ὑπάρχουν καὶ δὲν θέλομεν νὰ ἐπιβαρύνωμεν τὸν λαὸν μὲ τόσα βάρη, διὰ τοῦτο ἐπιμένομεν νὰ οἰκονομήσωμεν τὰς ἀνάγκας ἄνευ φόρων, ἄνευ δανείων ἐκ τῶν ἐνόντων. Ταῦτα ἐκ τῶν πραγμάτων ἀπεδείχθησαν ὅτι δὲν ἦσαν σπουδαῖα, ὅτι παρεπονοῦντο ἀδίκως, καὶ ὅμως ἡμεῖς ἀνεβάλαμεν μέχρι τῆς συζητήσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ τὴν συζήτησιν, οὐδεμίαν δὲ σπουδαίαν πρότασιν οἰκονομίας ὑπέβαλον· τὸ πρόγραμμα, ἄνευ φόρων καὶ ἄνευ δανείων, ἦτο παιγνίδι· ἐὰν εἰς τὸ πρόγραμμα αὐτὸ πιστεύει τὸ ὑπουργεῖον, τί χρειάζεται τὸ νομοσχέδιον; Τὸ νομοσχέδιον κατὰ τὸν οἰκονομικώτερον προϋπολογισμὸν ἀπαιτεῖ πολλά. Ὁ κ. πρωθυπουργὸς ἀνεγνώρισε προχθὲς ὅτι τὸ ἔλλειμα τοῦ προϋπολογισμοῦ εἶναι 3,500.000, δὲν πιστεύω δὲ νὰ ἐννοῇ ὅτι ἐκαλύφθη διὰ τῶν ἐντόκων γραμματίων. Λοιπὸν ἐὰν τὴν ἀμφιβολίαν αὐτὴν δὲν λύσωσιν, ὅλα εἶναι μάταια. Ἐπιμένουν οἱ κύριοι ὑπουργοὶ ν’ ἀποκρούσωσι τοὺς φόρους καὶ τὰ δάνεια. Ἐὰν ἡ Βουλὴ ἀποφασίζῃ νὰ παίζῃ, εἶναι κυρία καὶ νομίζω ὅτι, ὅ,τι ἄλλο κάμει νεωτερίζουσα, παίζει ἁπλῶς καὶ δὲν σπουδαιολογεῖ.

§5ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐλπίζω, κύριοι, ὅτι δὲν εἶναι ἀκριβὲς τὸ παρὰ τοῦ ἀξιοτίμου προλαλήσαντος λεχθὲν ὅτι ἀπὸ τῆς προσεχοῦς Δευτέρας δὲν εἶναι ἐλπὶς νὰ ἔχωμεν πλέον συνεδρίασιν, διότι ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει εἶναι ἀδύνατον, ἐντὸς τοῦ ὑπολειπομένου χρονικοῦ διαστήματος, νὰ πράξωμεν οὐδὲν τῶν ἀναγκαίων· ἀλλὰ καὶ ἐὰν ἡ Βουλὴ συνέλθῃ καὶ τὴν προσεχῆ Δευτέραν καὶ μέχρι τῆς τελευταίας ἡμέρας τῆς Συνόδου, πάλιν ἀναντιῤῥήτως ὁ χρόνος εἶναι ἀνεπαρκὴς εἰς τὰ ἔργα, τὰ ὁποῖα ἐπιβάλλονται εἰς τὴν Βουλήν. Διὰ τοῦτο, νομίζω, ὅτι ἐξετάζοντες ἤδη τὴν κατάταξιν τῶν ἔργων ἡμῶν, ὀφείλομεν πρὸ πάντων νὰ γινώσκωμεν ἐὰν ἡ εὐχὴ, τὴν ὁποίαν καὶ ὁ ἀξιότιμος προαγορεύσας ἐξέφρασε πρό τινων ἡμερῶν, καὶ ἐγὼ ἐπίσης ἀπεδέχθην καὶ ἐξέφρασα μετ’ αὐτοῦ, ἐὰν ἡ εὐχὴ τῆς συνεχίσεως τῆς Συνόδου ταύτης θέλει πραγματοποιηθῆ ἢ ὄχι, διότι ἄλλη θέλει εἶσθαι ἡ κατάταξις τῶν ἐργασιῶν ἡμῶν, ἐὰν ἀμέσως μετὰ τὴν παροῦσαν Σύνοδον, τουτέστιν ἀμέσως μετὰ τὰς ἑορτὰς πρόκειται νὰ συνέλθῃ ἡ Βουλὴ, εἴτε εἰς τακτικὴν Σύνοδον συγκαλουμένη πρὸ τῆς συνήθους ὥρας, εἴτε εἰς ἔκτακτον, καὶ ἄλλως θέλει σκεφθῆ, ἐὰν πρόκειται μετὰ τὸ τέλος τῆς παρούσης Συνόδου νὰ ἔχωμεν διακοπὴν μακρὰν, κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ Κυβέρνησις τῆς χώρας δὲν θὰ ἔχῃ ἄλλο στήριγμα ἐν ταῖς ἐνεργείαις αὐτῆς, παρὰ ὅσα ἡμεῖς ἐψηφίσαμεν, καὶ θὰ ψηφίσωμεν ἐντὸς τῶν ὀλίγων ἡμερῶν, τοσούτῳ μᾶλλον, ὅσον τὰ μέχρι τοῦδε ψηφισθέντα, δυστυχῶς εἶναι μηδέν. Ἐπὶ τούτου λοιπὸν, κύριοι, ὀφείλομεν νὰ ἔχωμεν μίαν ἐξήγησιν, καὶ νομίζω ὅτι καίτοι τὸ δικαίωμα ἀνήκει ἀποκλειστικῶς εἰς τὸ Στέμμα, διαχειριζόμενον αὐτὸ διὰ τῶν ὑπουργῶν, ἔχει ὅμως καὶ ἡ Βουλὴ τὸ δικαίωμα ἐπὶ τοιούτων θεμάτων νὰ ἐκφράσῃ εὐχὴν καὶ γνώμην, ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ εἴπῃ ὅτι ἐν ταῖς παρούσαις περιστάσεσι θεωρεῖ ὅτι ἡ μὴ συγκάλεσις τῆς Βουλῆς, ἀμέσως μετὰ τὴν λῆξιν τῆς Συνόδου ταύτης, διακινδυνεύει τὰ συμφέροντα τοῦ τόπου, καὶ ἔχω ἑπομένως τὴν ἐλπίδα ὅτι τὸ Στέμμα διὰ τῶν ὑπουργῶν αὐτοῦ θέλει ἀνταποκριθῆ πρὸς τὴν εὐχὴν, τὴν ὁποίαν ἡ Βουλὴ θέλει ἐκφράσει, τοῦ νὰ ἴδῃ τὰ ἔργα αὐτῆς παρατεινόμενα. Ἐγὼ, κύριοι, ἔχω τὴν πεποίθησιν ὅτι ἡ παροῦσα Σύνοδος δὲν θὰ παύσῃ χωρὶς νὰ λάβωμεν τὴν ὑπόσχεσιν περὶ ἧς ὡμίλησα, ὥστε εἰς τὰς σκέψεις μου περὶ τῆς παρὰ τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ Μεσσήνης γενομένης προτάσεως, ἀναχωρῶ ἀπὸ τῆς ἰδέας, ἥτις πρόκειται τώρα, οὐχὶ νὰ λύσωμεν τὰ ζητήματα καθ’ ὁλοκληρίαν, ἀλλὰ μόνον νὰ ζητήσωμεν ἐπὶ τίνος ἐδάφους πρόκειται νὰ ἐργασθῶμεν, καὶ τοῦτο νὰ ἐξασφαλίσωμεν. Ἐὰν κατὰ τὰς ὀλίγας ἡμέρας, κατὰ τὰς ὁποίας θέλομεν ἔτι ἐργασθῆ, δυνηθῶμεν νὰ διευκρινίσωμεν ποῖαι εἶναι αἱ ἰδέαι τῆς Κυβερνήσεως ὡς πρὸς τὰ νομοθετήματα, τὰ ὁποῖα ἐν τῇ προσεχεῖ Συνόδῳ θέλομεν ψηφίσει, καὶ ἂν εὑρεθῇ ἡ Βουλὴ σύμφωνος κατὰ τὰς ἰδέας ταύτας πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, νομίζω ὅτι εἶναι ἐντελῶς ἀδιάφορον, τὶ θέλομεν προτάξει. Ἄλλως ὅμως ἔχει τὸ πρᾶγμα, ἐὰν ἡ Κυβέρνησις δὲν ἀποδέχεται τὴν ἰδέαν ταύτην. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει πρέπει νὰ φροντίσωμεν νὰ προτάξωμεν ἐκεῖνα, ὧν ἄνευ εἶναι ἀδύνατον ἡ Κυβέρνησις τῆς χώρας νὰ λειτουργήσῃ· καὶ ἂν ἴδωμεν ὅτι δὲν προφθάνομεν ἐντὸς τῆς παρούσης Συνόδου νὰ ψηφίσωμεν ὅσα εἶναι ἀναγκαῖα, τότε πρέπει νὰ ἐκφράσωμεν καὶ τὴν ἰδέαν ἡμῶν περὶ τῶν φερόντων εὐθύνην ἐπὶ τῇ μὴ ψηφίσει τῶν ὑπολειπομένων. Ἐξετάζων δὲ αὐτὰς ταύτας τὰς προτάσεις τὰς γενομένας παρὰ τοῦ ἀξιοτίμου προλαλήσαντος εὑρίσκω ὡς πρὸς μὲν τὸ στρατολογικὸν νομοσχέδιον, ὅτι δὲν εἶναι ἀπαραιτήτως ἀναγκαῖον νὰ προταχθῇ αὐτὸ ἀμέσως σήμερον. Βεβαίως ἀφοῦ ἐψηφίσαμεν ἅπαντα τὰ ἄρθρα τοῦ νομοσχεδίου ἐκείνου, ὀφείλομεν ν’ ἀποφανθῶμεν περὶ τοῦ συνόλου, ἀλλὰ νομίζω ὅτι, ἐπειδὴ ἐν τῷ μεταξὺ ἐπῆλθε Κυβερνητικὴ μεταβολή, ἔχομεν τὸ δικαίωμα καὶ τὸ καθῆκον ν’ ἀναβάλλωμεν τὴν περὶ τούτου ἀπόφασιν ἡμῶν, ἕως ὅτου γνωρίσωμεν τί περὶ τῆς στρατολογίας τῆς χώρας φρονεῖ καὶ ἡ παροῦσα Κυβέρνησις, ποῖα μέτρα ἔχει αὕτη σκοπὸν νὰ ὑποβάλλῃ ὡς πρὸς ταύτην, ἀφοῦ τὸ προχθὲς ὑποβληθὲν δὲν ἀφορᾷ εἰς ταύτην. Δὲν ἀμφιβάλλω ὅτι ἡ Κυβέρνησις περὶ τούτου θέλει μᾶς δώσει ἐξηγήσεις ἐγκαίρως, καὶ ἐπὶ τῇ πεποιθήσει ταύτῃ, λέγω ὅτι πρέπει ν’ ἀναβάλλωμεν ἕως ὅτου μᾶς δώσῃ τὰς ἐξηγήσεις ταύτας, ἵνα, ἐὰν ἡ Κυβέρνησις προτίθεται νὰ ὑποβάλῃ ἄλλο σχέδιον καὶ ἂν ἡμεῖς ἐγκρίνωμεν τὰς βάσεις αὐτοῦ, τότε νὰ καταψηφίσωμεν τὸ νομοσχέδιον τῆς παρελθούσης Κυβερνήσεως, διότι προτιμῶμεν τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ἐπαγγέλλεται νὰ παρουσιάσῃ ἡ παροῦσα· ἐὰν δὲ ἀφ’ ἑτέρου ἡ Κυβέρνησις αὕτη παραδέχεται τὸ νομοσχέδιον τοῦ ὁποίου τὰ ἄρθρα ἐψηφίσαμεν, τότε ὅσοι μὲν ἐγκρίνουσι τὰς διατάξεις τοῦ νομοσχεδίου ἐκείνου, δύνανται νὰ τὸ ψηφίσουν ἐν συνόλῳ, ἡμεῖς δὲ οἱ ὁποῖοι θεωροῦμεν ὅτι εἶναι ἀπραγματοποίητον θέλομεν ἐν πάσῃ περιπτώσει τὸ καταψηφίσει· ἀλλ’ ὁπωσδήποτε, εἴτε ἡ ἐπιψήφισις, εἴτε ἡ καταψήφισις, ὀφείλει νὰ ἐπέλθῃ μετὰ τὰς ἐξηγήσεις τῆς Κυβερνήσεως περὶ τῶν ἰδεῶν αὐτῆς. Ἐπὶ τοῦ ἑτέρου δὲ θέματος, τοῦ ἀφορῶντος εἰς τὸ νομοσχέδιον περὶ στρατιωτικοῦ ταμείου, μετὰ πολλῆς εὐχαριστήσεως εἶδον τὴν πρόοδον, τὴν ὁποίαν ἔκαμον, αἱ ἰδέαι, ἃς ὑποστηρίζω, παρὰ τῷ ἀξιοτίμῳ προλαλήσαντι, ἀφ’ ὅτου ἐξῆλθε τῆς Κυβερνήσεως· διότι ἐνόσῳ ἦτο ἐν τῇ Κυβερνήσει ἐφρόνει, ὅτι πρὸ τοῦ νομοσχεδίου ἐκείνου ἔπρεπε ἀφεύκτως νὰ ταχθῶσι τὰ ἄλλα νομοσχέδια, καὶ διὰ τοῦτο τὸ εὑρίσκω 19ον ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει, ἐνῷ τὸ ἕτερον νομοσχέδιον, ἀπὸ τοῦ ὁποίου ἀπεχωρίσθη, εἶναι 9ον.

§6ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δὲν εἴπομεν...

§7ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Εἴπατε καὶ ὑμεῖς καὶ ὁ κ. Σωτηρόπουλος, ὅτι πρῶτον πρέπει νὰ ψηφισθοῦν τὰ φορολογικὰ νομοσχέδια, καὶ κατόπιν τὸ νομοσχέδιον τῆς στρατιωτικῆς ἀμύνης, καὶ ἐζητήσατε καὶ ἐπετύχατε, καθὸ Κυβέρνησις, τὴν ἀναβολὴν αὐτοῦ· χαίρω δὲ διότι ἤδη συμφωνεῖτε μὲ τὰς ἰδέας μου.

§8ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Τὰ θεωροῦμεν τὰ δύω, ὡς ἓν πάντοτε.

§9ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐγὼ ἀπήντων, ὅταν εἴπατε αὐτό, ὅτι ἡ φορολογία καὶ τὸ νομοσχέδιον δὲν δύνανται παρὰ νὰ συμβαδίζουν, καὶ ἂν ψηφίσωμεν τὸ νομοσχέδιον πρῶτον, βεβαίως θὰ ψηφίσωμεν κατόπιν τοὺς φόρους. Σεῖς ὅμως ἀντελέγετε, ὅτι ἂν ἐψηφίζετο τὸ νομοσχέδιον θὰ εἴχομεν κενόν, καὶ δὲν ἠδυνάμεθα μὲ κενὸν νὰ βαδίσωμεν. Κατὰ τοῦ ἰσχυρισμοῦ δ’ ὑμῶν τούτου ἀντετάχθην ἐπὶ τῷ λόγῳ, ὅτι πᾶσα Βουλὴ ψηφίζει εὐσυνειδήτως, καὶ ὅταν ἐκ τῆς ψήφου αὐτῆς προέρχεται κενὸν ἐν τῷ ταμείῳ ἀναλαμβάνει εὐθύνην ν’ ἀναπληρώσῃ τὸ κενὸν τοῦτο. Ταύτην ὅμως τὴν ἰδέαν οὐδόλως τότε ἀνεγνωρίσατε, εὐχαριστοῦμαι δὲ, ὅτι τὴν ἀναγνωρίζετε ἤδη, καὶ ἐγὼ βεβαίως δὲν θέλω τὴν πολεμήσει. Τὴν ἑνότητα λοιπὸν τῶν νομοσχεδίων ὅλων ὑπεστήριξα καὶ τότε καὶ ἤδη καὶ λέγω, ὅτι ὀφείλομεν πρὶν ἢ περὶ οὐδενὸς ἐξ αὐτῶν ἀποφανθῶμεν νὰ γνωρίσωμεν τὴν περὶ τοῦ ὅλου ἰδέαν τῆς Κυβερνήσεως, νὰ γνωρίσωμεν πῶς φρονεῖ ἡ Κυβέρνησις, ὅτι αἱ ἔκτακται ἀνάγκαι, ἐν αἷς εὑρισκόμεθα, θέλουν ἀναπληρωθῆ, ὀφείλομεν νὰ γνωρίσωμεν καὶ ποῖαι κατὰ τὴν Κυβέρνησιν εἶναι αἱ ἀνάγκαι αὗται, διότι μὴ λησμονῶμεν τοῦτο, ὅτι αἱ ἀνάγκαι εἶναι τοσοῦτον μεγάλαι, ὥστε οἱαδήποτε προσθήκη φόρων ἤθελεν εἶσθαι ἀνεπαρκὴς, ἐὰν εἰς τὸ ἀπόλυτον τῆς ἀνάγκης ἀποβλέψωμεν. Ποῖος δύναται νὰ ἀρνηθῇ, ὅτι ὅπου καὶ ἂν ἔχωμεν ἰσχυρὸν στόλον, ὁ στόλος οὗτος ἐν τῇ θέσει, ἣν ἔχει ἡ Ἑλλὰς, δὲν εἶναι στόλος ἀναγκαῖος; Ἀλλὰ ποῖος δύναται νὰ εἴπῃ ταὐτοχρόνως, ὅτι ἀξιοῖ νὰ παραχωρήσωμεν πόρους πρὸς σύστασιν τοιούτου στόλου; Αἱ παρασκευαὶ θέλουν εἶσθαι ἐξ ἀνάγκης κατώτεραι τοῦ δέοντος ἀπολύτως ἐξεταζομένου, κατώτεραι τῶν ἀπαιτήσεων. Ὀφείλομεν λοιπὸν νὰ γνωρίσωμεν κατὰ πόσον ἡ Κυβέρνησις θέτει τὸ σημεῖον τοῦτο κατωτέρω τῆς ἀπολύτου ἀνάγκης καὶ νὰ γνωρίσωμεν διὰ ποίων πόρων θὰ πραγματοποιήσῃ τὴν μέχρι τοῦ σημείου ἐκείνου παρασκευήν. Κ’ ἐγὼ πολλάκις ἐξεφράσθην ὡς πρὸς τὴν ἀνάγκην ταύτην καὶ τοσαύτη ἔγεινε συζήτησις περὶ αὐτῆς, ὥστε νομίζω, ὅτι δυνάμεθα ἤδη νὰ θεωρήσωμεν, ὅτι περὶ τούτου ὑπάρχει ἤδη σαφὴς ἰδέα· γνωρίζουν οἱ βουλευταὶ καὶ ποῖοι πρὸς αὐτὰς συμφωνοῦσι, καὶ ποῖοι διαφωνοῦσιν ὡς πρὸς τὰς θεμελιώδεις βάσεις τῶν ἰδεῶν. Ἓν ἐκ τῶν μέτρων διὰ τῶν ὁποίων ἠδύνατο νὰ ληφθῇ πρόνοια περὶ τοῦ παρόντος καὶ περὶ τοῦ μέλλοντος ἦτο τὸ μέτρον τῆς συστάσεως ταμείου στρατιωτικοῦ διαρκοῦς, διότι ἀκούομεν συνεχῶς ἐπιῤῥιπτομένην μομφὴν εἰς τὰς παρελθούσας Κυβερνήσεις, καὶ εἰς τὴν νομοθετικὴν ἐξουσίαν, ὅτι οὐδεμίαν ἔλαβον πρόνοιαν περὶ τῆς παρασκευῆς τοῦ τόπου, καὶ ὅτι ἂν ἐκεῖναι εἶχον λάβει πρόνοιαν περὶ τῆς παρασκευῆς τοῦ τόπου, καὶ ὅτι ἂν ἐκεῖναι εἶχον λάβει πρόνοιαν δὲν θὰ διατελοῦμεν ἤδη ἐν τῇ χρηματικῇ ἀνεχείᾳ καὶ τῇ ἐλλείψει πάσης στρατιωτικῆς παρασκευῆς. Αὐτὸ τοῦτο ἐφ’ ᾧ μεμφόμεθα τοὺς ἄλλους ζητοῦμεν νὰ θεραπεύσωμεν διὰ τοῦ ταμείου τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης, τὸ ὁποῖον ὄχι μόνον τὴν παροῦσαν ἀνάγκην δύναται ν’ ἀναπληρώσῃ παρέχον τὰ μέσα εἰς τὴν Κυβέρνησιν τοῦ νὰ συνάψῃ δάνειον οὐχὶ ἐπαρκὲς πρὸς τὴν ἀνάγκην, ἀλλ’ ἀνάλογον πρὸς τὰ μέσα τοῦ τόπου ὀφείλοντος νὰ παρασκευασθῇ, προνοεῖ δὲ καὶ περὶ τοῦ μέλλοντος, διότι εἶναι ταμεῖον διαρκὲς τοῦ ὁποίου οἱ πόροι ἀναπτυσσόμενοι ἐτησίως δύνανται, ἐὰν δὲν χρησιμεύσουν ἤδη, νὰ χρησιμεύσουν βραδύτερον. Οἱασδήποτε λοιπὸν καὶ ἂν ἀναγνωρίσωμεν ἐκ τῆς μελέτης τῶν πραγμάτων ἄλλας ἀνάγκας, οἱαδήποτε καὶ ἂν μορφωθῶσι μέτρα, οἱαδήποτε καὶ ἂν ὑποβληθῶσι νομοσχέδια περὶ ναυτικῆς καὶ στρατιωτικῆς παρασκευῆς, ἀνεξάρτητον τούτων πάντων εἶναι τὸ ταμεῖον τοῦτο τὸ στρατιωτικὸν, τὸ ἀφορῶν εἰς τὴν παροῦσαν καὶ τὴν μέλλουσαν τύχην τῆς χώρας. Τὸ ταμεῖον τοῦτο ἀποτελεῖ ἓν τῶν κεφαλαίων τῆς ἐνεργείας πρὸς παρασκευὴν τὸ ὁποῖον νομίζω, ὅτι θέλομεν ἀποδεχθῆ καὶ νομίζω ὅτι θέλει τὸ ἀποδεχθῆ καὶ ἡ παροῦσα Κυβέρνησις, διότι αἱ μέχρι τοῦδε συζητήσεις ἀπέδειξαν, ὅτι τοιαύτη εἶναι ἡ γενικὴ γνώμη καὶ ἐντὸς τοῦ Βουλευτηρίου τούτου καὶ ἐκτὸς αὐτοῦ· ἀλλὰ τὸ ταμεῖον τοῦτο ὅπως παρετήρησε καὶ ὁ κ. Κουμουνδοῦρος καὶ ὁ κ. Σωτηρόπουλος, ἵνα ὑπάρξῃ ἀπαιτεῖ πόρους καὶ οἱ πόροι δὲν ἀρκοῦν διὰ τὴν ὕπαρξιν αὐτοῦ, ἐὰν ὑπάρχῃ ἄλλο κενὸν ἐν τῷ δημοσίῳ ταμείῳ. Πρέπει νὰ ἔχωμεν ἰσοζύγιον γενικὸν εἰς τὰ ἔσοδα καὶ τὰς τακτικὰς δαπάνας τοῦ Κράτους καὶ εἰς τὰς ἐκτάκτους καὶ τότε μόνον αἱ εἰδικαὶ ἐγγυήσεις, τὰς ὁποίας δίδομεν εἰς τὸ ταμεῖον, ἔχουν ἀξίαν, διότι οἱανδήποτε καὶ ἂν δίδετε εἰδικὴν ἐγγύησιν ὅταν ἡ γενικὴ κατάστασις τοῦ τόπου εἶναι κακὴ, δὲν ἔχει καμμίαν ἀξίαν. Ἑπομένως δὲν δυνάμεθα περὶ τοῦ θέματος τούτου νὰ κρίνωμεν, εἰμὴ ἀφοῦ ἡ Κυβέρνησις μᾶς ἐκθέσῃ τὰς ἰδέας αὐτῆς καὶ περὶ τοῦ ἰσοζυγίου τοῦ γενικοῦ προϋπολογισμοῦ καὶ περὶ τῶν πόρων διὰ τῶν ὁποίων θὰ ἐπαρκέσῃ εἰς τὰς εἰδικὰς ἀνάγκας, τὰς ὁποίας θὰ προκαλέσῃ τὸ ταμεῖον αὐτὸ, καὶ εἰς τὰς εἰδικὰς ἀνάγκας, τὰς ὁποίας προεκάλεσαν ἄλλαι ἔκτακτοι δαπάναι, οἷον ἡ συνομολόγησις τοῦ δανείου τῶν 10,000,000 καὶ τὰ τοιαῦτα. Φρονῶ ἑπομένως, ὅτι καὶ ὁ ἀξιότιμος προαγορεύσας θέλει συμφωνήσει μετ’ ἐμοῦ, ὅτι δὲν εἶναι τῆς παρούσης στιγμῆς ἡ ἐξέτασις τῆς προτάσεως αὐτοῦ, δὲν εἶναι τῆς παρούσης στιγμῆς ἡ ἐξέτασις τούτου ἢ ἐκείνου τοῦ ἄρθρου τῆς ἡμερησίας διατάξεως· τῆς παρούσης στιγμῆς εἶναι ἄλλη ἐξέτασις, εἶναι ἡ ἐξέτασις πρῶτον περὶ τοῦ πόσον ἔχομεν ἐνώπιον ἡμῶν ἐργάσιμον χρόνον εἴτε ἐν τῇ συνόδῳ ταύτῃ, εἴτε καὶ ἐν ἄλλῃ συνόδῳ μετ’ αὐτὴν συγκληθησομένην· δεύτερον, ἐν τῇ συνόδῳ ταύτῃ, καὶ ἐπὶ τῇ ὑποθέσει, ὅτι θὰ συγκαλεσθῇ σύνοδος ἄλλη μετὰ ταῦτα, κατὰ τίνα τρόπον δυνάμεθα νὰ διαῤῥυθμίσωμεν τὴν ἐργασίαν ἡμῶν οὐχὶ ὅπως ψηφίσωμεν ἤδη τὰ μέτρα, ἀλλ’ ὅπως θέσωμεν τὰ θεμέλια πρὸς τὴν ἐργασίαν, τὴν ὁποίαν ἐν τῇ νέᾳ συνόδῳ θέλομεν πραγματοποιήσει.

§10ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἡ ὁμιλία τοῦ ἀξιοτίμου συμπολίτου μου εἶναι, νομίζω, λογικωτάτη. Ἐπιθυμεῖ τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ καλοῦ. Δὲν νομίζει ὅμως ὅτι δύναται νὰ τὸ ἐπιδιώξῃ διὰ τρόπου ἐχθρικοῦ. Δὲν φρονεῖ, ὅτι εἶναι ἐπιτετραμμένον εἰς αὐτὸν νὰ ζητῇ τὰ παράλογα. Οὐδὲ νομίζει ὅτι τόσῳ περισσότερον εὐδοκιμεῖ εἰς τὸ πολιτικόν του στάδιον, ὅσῳ περισσότερον ὑποχωρεῖ εἰς τοὺς ἀντιπάλους του εὑρισκομένους ἐν τῇ ἐξουσίᾳ. Καὶ ἐντὸς τῶν ὁρίων αὐτῶν ὑπάρχει εὐρὺ στάδιον εὐγενοῦς ἀνταγωνισμοῦ, ἀλλ’ ἔξω τῶν ὁρίων τούτων ὁ πολιτικὸς ἀνὴρ ἐξερχόμενος δύναται μὲν ἐνίοτε νὰ ἐπιτύχῃ, ἀλλ’ ἐπιτυγχάνει ὑλικῶς μόνον καὶ οὐδόλως ἠθικῶς. Εὐτυχῶς, κύριοι, δὲν ὑπάρχει καμμία διαφορὰ μεταξὺ αὐτοῦ καὶ ἡμῶν ὡς πρὸς τὰ πρακτέα. Δὲν δύναταί τις βεβαίως νὰ ἀξιώσῃ ὅπως ὑπάρχῃ πλήρης ταυτότης ἰδεῶν καὶ γνωμῶν διὰ τὴν καθ’ ἕκαστα ἐκτέλεσιν τῶν γενικῶν σκοπῶν καὶ τῶν γενικῶν σχεδίων. Ἐπιθυμεῖ ὅπως ἀκολουθήσῃ τὸ Κοινοβούλιον τὴν πρὸ πολλοῦ ἐκδηλωθεῖσαν ἀπόφασιν, ὅτι μετανοεῖ διὰ τὴν ἀμέλειαν τοῦ παρελθόντος καὶ ἀναγνωρίζει τὴν ἀνάγκην νὰ θεραπεύσῃ ὅσον εἶναι δυνατὸν ταχύτερον καὶ ἐπαρκέστερον τὰς ἐκ τοῦ παρελθόντος γεννηθείσας ἐλλείψεις. Δὲν ἐννοεῖ ὅμως ὅτι δύναται νὰ ἀξιώσῃ παρ’ οὐδενὸς τὰ ἀδύνατα. Ἐὰν δὲ ἠκολούθει αὐτὴν τὴν ἀξίωσιν, ἔπρεπεν ὁ πρὸ μικροῦ ἀναβὰς τὸ βῆμα νὰ διαῤῥαγῇ κατ’ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι πολὺν χρόνον ἐν τῇ ἐξουσίᾳ παραμείναντες ἠδύναντο πάμπολλα νὰ ἐκτελέσωσι χωρὶς νὰ ἔχουν τὸ δικαίωμα νὰ παραπονεθῶσιν, ὅτι ἐζητοῦντο παρ’ αὐτῶν τὰ ἀδύνατα. Συμπολιτευόμενος μεθ’ ἡμῶν ὁ κ. Τρικούπης καθ’ ὅλον τὸν παρελθόντα χρόνον, κατὰ τὸν ὁποῖον ἐσυζητοῦντο τὰ ζητήματα αὐτὰ, ἐγνώρισεν ἀκριβῶς τὰς ἰδέας μας, καὶ εἶμαι βέβαιος ὅτι δὲν ἤθελε δείξει τὴν ἐμπιστοσύνην τὴν ὁποίαν δεικνύει, ἐὰν πρῶτος ἀπαντήσας πολλάκις εἰς δευτερεύοντα πράγματα διαφωνίαν μεταξὺ μας δὲν ἐνόει καὶ δὲν εἶχε τὴν πεποίθησιν ὅτι αἱ αὐταὶ εὐχαὶ, αἱ αὐταὶ ἐπιθυμίαι, οἱ αὐτοὶ σκοποὶ ὑπάρχουν καὶ εἰς τοὺς μεν καὶ εἰς τοὺς δέ. Αὕτη δὲ ἡ πεποίθησις, κύριοι, εἶναι ἀσφαλεστάτη, διότι μεταξὺ ἡμῶν καὶ αὐτῶν θὰ ἀποφασίζῃ πάντοτε τὸ Κοινοβούλιον, δηλονότι ὁ τόπος. Δύσκολος εἶναι ἡ ἀπόφασις τοῦ Κοινοβουλίου, μεταξὺ γνωμῶν, αἵτινες εἶναι ἀπολύτως ἀντίθετοι πρὸς ἀλλήλας, ἐξ ὧν αἱ μὲν τρέπονται πρὸς ἓν σημεῖον, αἱ δὲ πρὸς τὸ ὅλως ἀντίθετον, αἱ μὲν ζητοῦν, αἱ δὲ ἀπαγορεύουν, αἱ μὲν ἐπιθυμοῦν, αἱ δὲ ἀποδοκιμάζουν. Ἠρωτήθην ἂν ἡ Κυβέρνησις ἔχῃ σκοπὸν νὰ καλέσῃ ἔκτακτον σύνοδον προσεχῶς ἢ νὰ καλέσῃ τὴν τακτικὴν σύνοδον ἐπίσης προσεχῶς. Κατ’ αὐτὴν τὴν στιγμήν, κύριοι, δὲν μοὶ εἶναι δυνατόν, ἀλλὰ συγχρόνως οὔτε ἐπιτετραμμένον, νὰ ὁμιλήσω περὶ τούτου. Τοῦτο δὲ αὐτὸς ὁ προαγορεύσας τὸ ἀνεγνώρισε καὶ λίαν καθαρῶς τὸ εἶπε. Θέλω δὲ τὸ πράξει αὔριον. Δὲν πρέπει δὲ κανείς, κύριοι, ν’ ἀμφιβάλλῃ ὅτι ἀναγνωρίζοντες τὰς μεγάλας ἀνάγκας ἐνώπιον τῶν ὁποίων εὑρισκόμεθα, ἡμεῖς δὲν ἔχομεν μόνον τὸ καθῆκον ἀλλὰ καὶ τὸ δικαίωμα νὰ ἐνοχλήσωμεν τοὺς ἀξιοτίμους βουλευτὰς διὰ ταχυτέρας ἢ κατὰ τὸ σύνηθες συγκαλέσεως τοῦ Κοινοβουλίου, διότι ἐὰν ἀναγνωρίζουν τὰς ἀνάγκας, ὅπως τὰς ἀναγνωρίζομεν, χρεωστοῦν συγχρόνως νὰ ὁμολογήσουν ὅτι ὀλίγιστος χρόνος ἐδόθη εἰς ἡμᾶς μέχρι τοῦδε καὶ θὰ δοθῇ μέχρι τῆς λήξεως τῆς παρούσης συνόδου διὰ νὰ ἀνταποκριθῶμεν εἰς τὰς ἀνάγκας ταύτας. Δὲν ἐπιθυμοῦμεν δὲ οὔτε τὸ Κοινοβούλιον νὰ μείνῃ ἀναπολόγητον πρὸς τὸ Ἔθνος, διότι δὲν ἔπραξεν ὅ,τι ἔπρεπε νὰ πράξῃ, (καὶ εἰς τοῦτο ἔχω σύμφωνον τὸν ἀξιότιμον προαγορεύσαντα, ὅστις εἶπεν ὅτι οὐδὲν μέχρι τοῦδε ἐπράχθη), οὔτε ἡμεῖς, κύριοι, στερούμεθα τῆς φιλοτιμίας, τὴν ὁποίαν ἀπαιτεῖται νὰ ἔχωμεν ὅπως δείξωμεν εἰς τὸ ἔθνος ὅτι δὲν ἤλθομεν εἰς τὴν ἐξουσίαν μόνον καὶ μόνον διὰ νὰ καθέξωμεν τὸ χαρτοφυλάκιον. Εἶπεν ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Μεσσήνης ὅτι τὸν νόμον, ὃν πρόκειται νὰ συζητήσετε, καθιστᾷ περιττὸν ἡ ψήφισις τοῦ ἑτέρου νόμου, τοῦ περὶ ἐτησίας τακτικῆς νεοσυλλεξίας, ἀφ’ οὗ καὶ ὁ μὲν καὶ ὁ δὲ θὰ ἐκτελεσθοῦν μετὰ ἓν ἔτος. Ἐν πρώτοις δὲν εἶναι ἀκριβὲς ὅτι ὁ νόμος, ὃν θὰ ψηφίσητε, θὰ ἐκτελεσθῇ μετὰ ἓν ἔτος. Οὐ μόνον ὁ ὀργανισμὸς τοῦ νόμου αὐτοῦ δὲν εἶναι τοιοῦτος, ἀλλὰ δὲν πιστεύω, κύριοι, νὰ ὑπάρχῃ τοιοῦτον αἴσθημα εἰς τὸ Ἑλληνικὸν Ἔθνος ὥστε προσκληθὲν νὰ ἀποκτήσῃ τὴν ἰδιότητα, ἧς κατὰ δυστυχίαν στερεῖται, τοῦ νὰ δύναται νὰ ὑπερασπίσῃ τὴν πατρίδα γινῶσκον τὴν τέχνην τοῦ τακτικῶς πολεμεῖν, θὰ καταφύγῃ εἰς τὰς στρεψολογίας, τὰς ὁποίας οἱ νόμοι πάντοτε παρέχουν, διὰ νὰ φέρῃ ἀργοπορίαν εἰς ἐκτέλεσιν ἑνὸς ἔργου, τὸ ὁποῖον εἶναι ὑπέρτατον αὐτοῦ καθῆκον πρὸς ἰδίαν αὐτοῦ ὠφέλειαν καὶ τιμήν. Ὁ περὶ ἐφεδρείας νόμος θὰ ἀρχίσῃ νὰ ἐκτελῆται ἀπὸ τῆς ἡμέρας τῆς δημοσιεύσεως αὐτοῦ, ἐγὼ δὲ ὡς ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἔλαβον καὶ πρὶν εἰσάξω τὸ νομοσχέδιον εἰς τὴν Βουλὴν τὰ ἀπαιτούμενα μέτρα ὅπως παρασκευάζωνται, ἐν ᾧ ἡ Βουλὴ θέλει συζητεῖ τὰ πρὸς ἐκτέλεσιν αὐτοῦ. Τὸν νόμον ἠθέλαμεν ὀργανίσει μὲ τρόπον ἐπιτρέποντα νὰ παραχθῶσιν ἐν σμικροτέρῳ χρόνῳ μείζονα ἀποτελέσματα, ἐὰν τοῦτο ἦτο δυνατὸν καὶ ἠδύνατο νὰ πραχθῇ ἄνευ μεγίστων ζημιῶν, ἀλλ’ εἶναι ἀδύνατον· πρῶτον, διότι στερούμεθα τῶν μέσων, οὐχὶ τῶν μέσων τὰ ὁποῖα δυνάμεθα νὰ προμηθευθῶμεν διὰ τοῦ ἀργυρίου, ἀλλὰ τῶν μέσων, τὰ ὁποῖα οὔτε διὰ τοῦ ἀργυρίου οὔτε δι’ οὐδενὸς τρόπου εἶναι δυνατὸν νὰ ἀποκτήσωμεν, ἤτοι τῶν ἀνδρῶν οἱ ὁποῖοι εἶναι κατηρτισμένοι, ὅπως δυνηθῶσι νὰ ἐκπαιδεύσωσιν εἰς τὸ τακτικῶς πολεμεῖν τοὺς πολίτας, ἕνεκα τούτου δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ προσλάβωμεν εἰς τὰς τάξεις τῆς ἐκτάκτου ἐφεδρείας μείζονα ἀριθμὸν στρατιωτῶν ἀφ’ ὅ,τι ἐν τῷ νόμῳ παρατηρεῖτε. Εἴχομεν τὴν ἐπιθυμίαν νὰ γείνῃ τοῦτο, ἀλλ’ ὁ ἀκριβὴς ἔλεγχος τῶν καθεστώτων πραγμάτων μᾶς ἔπεισε περὶ τοῦ ἀδυνάτου. Ἐνομίσαμεν, ὅτι πρὸς παρασκευὴν στρατοῦ δὲν μᾶς εἶναι ἐπιτετραμμένον νὰ δημιουργήσωμεν κατάλογον πολιτῶν, οὓς νὰ χειροτονήσωμεν στρατιώτας, ἀλλ’ ἐνομίσαμεν ὅτι πρέπει νὰ κατορθώσωμεν πράγματι νὰ μορφώσωμεν εἰς ὀλίγον χρόνον, καθόσον ἡ τακτικὴ τὸ ἐπιτρέπει, ἄνδρας γινώσκοντας τὸ πολεμεῖν τακτικῶς. Δὲν εἶναι ὅμως ἀκριβὲς ἐπίσης καὶ τὸ δεύτερον μέρος τῆς παρατηρήσεως τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ Μεσσήνης· δὲν εἶναι ἀληθὲς ὅτι ὁ εἷς νόμος δύναται νὰ ἀναπληρώσῃ τὸν ἄλλον, ὅτι τὰς ἐκτάκτους παρασκευὰς δύναται νὰ ἀναπληρώσῃ ἡ γενικὴ στρατολογία, τὴν ὁποίαν ἡ Βουλὴ ἐψήφισε, διότι κατὰ τὴν ἰδέαν ἡμῶν ἀμφότερα ὁμοῦ συντρέχοντα δύνανται νὰ κατασκευάσωσι δύναμιν ἀξίαν τοῦ ὀνόματος «ἔκτακτος παρασκευή». Τὸ ἓν δὲν ἀρκεῖ, ἀπαιτοῦνται καὶ τὰ δύω ὁμοῦ. Ἑπομένως ὄχι μόνον δὲν ἀντικαθιστᾷ τὸ ἓν τὸ ἄλλο, ὄχι μόνον δὲν εἶναι περιττὸν τὸ ἓν ἕνεκα τοῦ ἄλλου, ἀλλ’ ἀπεναντίας ἀπαιτεῖται καὶ τὰ δύω νὰ συντρέξωσι. Λυποῦμαι, διότι δὲν μένει ὁ ἀναγκαῖος χρόνος ὅπως ψηφισθῇ περὶ νεοσυλλεξίας νόμος πρακτικός, δυνάμενος δηλονότι νὰ ἐκτελεσθῇ. Θαυμάζω δὲ πῶς ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Μεσσήνης, ὕστερον ἀφ’ ὅσα πολλάκις μᾶς εἶπε περὶ ἐκτάκτων παρασκευῶν, παρέστησε σήμερον ἰδέας τόσον περιωρισμένας περὶ αὐτῶν· πῶς ἐπίστευσεν, ὅτι ἐκτελῶν τὸν νόμον περὶ γενικῆς στρατολογίας ὑπὸ θητείαν διετῆ, ὡς ταύτην ἐψήφισε, θέλει ἐκπληρώσει τὰς ὑποσχέσεις τὰς ὁποίας ἔδωκε καὶ ὅτι ἕνεκα τούτου εἶναι περιττὸν νὰ ψηφίσετε τὸν νόμον περὶ συστάσεως ἐκτάκτου ἐφεδρείας. Ἐγὼ μάλιστα τὸν ἐπρόλαβα, ὅταν προχθὲς εἰσήγαγον τὸν εἰρημένον νόμον, εἰπὼν, ὁ νόμος περὶ γενικῆς στρατολογίας μόλις μετὰ ἓν καὶ ἥμισυ ἔτος θέλει κατορθωθῆ νὰ ἔμβῃ εἰς ἐνέργειαν· μετὰ πάροδον δὲ διετοῦς θητείας θέλει ἀρχίσει νὰ παράγῃ ἐφεδρείαν, ἑπομένως μόνον μετὰ τέσσαρα ἔτη θέλομεν ἔχει τὴν πρώτην ἐφεδρείαν, ἡ ὁποία θὰ σύγκειται ἀπὸ 5,000 ἄνδρας· ἠναγκάσθην νὰ ἐπαναλάβω τοὺς ἰδίους λόγους καὶ τὸν παρακαλῶ νὰ ἀπολογηθῇ, νὰ εἴπῃ ἂν τῷ ὄντι ἐμμένει εἰς τὴν διαβεβαίωσιν τὴν ὁποίαν ἔδωκε πρὸ μικροῦ, ἂν ἐπιμένῃ λέγων, ὅτι ὁ νόμος περὶ ἐκτάκτου ἐφεδρείας εἶναι περιττὸς, ἕνεκα τοῦ νόμου περὶ γενικῆς στρατολογίας, πρὸς κατασκευὴν ἐκτάκτου στρατοῦ καὶ διὰ τὴν προπαρασκευὴν, τὴν ὁποίαν τόσον συχνὰ ἠκούσαμεν ἀπὸ τοῦ στόματός του. Ἠρωτήθην παρὰ τοῦ ἀξιοτίμου συμπολίτου μου, τί φρονῶ περὶ τοῦ συστήματος τῆς τακτικῆς στρατολογίας. Ἤθελον λυπηθῆ πολὺ, ἐὰν ἤμην ἠναγκασμένος κατὰ πρώτην φορὰν νὰ καταστήσω γνωστὰς τὰς περὶ τούτου ἰδέας μου. Οὐ μόνον κατὰ τὸ 1873 παρεσκεύασα τοιοῦτον νόμον, ἐπὶ τοῦ συστήματος τῆς γενικῆς στρατολογίας ἐρειδόμενον, τοῦ ὁποίου ἔλαβε γνῶσιν τὸ Κοινοβούλιον διὰ τοῦ Β. λόγου καὶ τὸν ὁποῖον περιπλέον εἷς ἀξιότιμος στρατιωτικὸς καθήμενος πλησίον τοῦ κ. Τρικούπη γινώσκει ἔκτοτε καὶ πρὸ, ἀλλὰ συγχρόνως καὶ ὅταν πρὸ τινων μηνῶν εἶχον κληθῆ καὶ πάλιν εἰς τὴν ἐξουσίαν ἐφανέρωσα τὴν περὶ τούτου γνώμην μου. Ἠρωτήθην προσέτι τί φρονῶ περὶ τῶν ληπτέων οἰκονομικῶν μέτρων, ὅπως ἐπαρκέσωμεν εἰς τὰς ἀνάγκας τὰς ὁποίας ἡ περὶ παρασκευῶν ἀπόφασίς μας θέλει ἀπαντήσει. Ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Μεσσήνης καὶ ἀνακριβῆ μάλιστα διήγησιν ἔκαμε τῶν ἰδεῶν μας καὶ τῶν ἀρχῶν μας· ἀλλ’ εὐτυχῶς, ὅταν οἱ λόγοι εἶναι ἐγγράφως διατετυπωμένοι, καὶ αὐτὴ ἡ ἀσθενὴς μνήμη δὲν δύναται νὰ βλάψῃ, διότι εὐκόλως δύναται ἡ βλάβη αὕτη νὰ ἐπανορθωθῇ. Θέλω ὑπομνήσει ἐκ νέου εἰς τὸν ἀξιότιμον βουλευτὴν Μεσσήνης τὰ φρονήματά μας καὶ τοὺς λόγους, καὶ θέλω τὸν διαβεβαιώσει συγχρόνως, ὅτι οὐδεμία ἀνάγκη μᾶς ὑπεχρέωσε νὰ ἀπομακρυνθῶμεν ἀπὸ αὐτάς. Δύνανται νὰ φαίνωνται εἰς αὐτὸν αἱ ἰδέαι μας καὶ αἱ γνῶμαί μας, εἴτε ἐκτελέσεως ἀνεπίδεκτοι, εἴτε ὑποσχέσεις κεναὶ, ἀλλὰ τοῦτο εἰς οὐδὲν ἄλλο δύναται νὰ χρησιμεύσῃ εἰμὴ μόνον εἰς τὸ νὰ πείσῃ αὐτὸν, ὅτι ὀφείλει νὰ ζητήσῃ τὴν ἐκ τῆς ἐξουσίας παῦσίν μας. Τὸν παρακαλῶ ὅμως οὐδέποτε νὰ πιστεύσῃ ὅτι εἴμεθα τοσοῦτον ἐπιπόλαιοι, ὥστε τὰς ἀρχὰς τὰς ὁποίας ἐπρεσβεύσαμεν ἐκτὸς τῆς ἀρχῆς, ἐλθόντες εἰς αὐτὴν θέλομεν τὰς διαψεύσει. Κατὰ τὴν συνεδρίασιν τῆς 27 Νοεμβρίου ὡς πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἀνεκοίνωσα εἰς τὴν Βουλὴν τὰ ἑξῆς· «Ἐπανειλημμένως ἐδηλώσαμεν εἰς τὴν Βουλὴν ὁποῖος εἶναι, κατὰ τὴν γνώμην ἡμῶν, ὁ καταλληλότερος τρόπος πρὸς τὰς στρατιωτικὰς παρασκευὰς καὶ πρὸς τὴν κατασκευὴν τῶν εἰς ταύτας ἀπαιτουμένων πόρων· βʹ) ἀναπλήρωσις τῆς σπουδαίας ἐλλείψεως, ἡ ὁποία εἰς τὴν στρατιωτικὴν ἡμῶν δύναμιν ὑπάρχει, ἤτοι κατασκευὴ νέας τακτικῆς ἐφεδρείας, οὐχὶ δι’ ἀσκήσεων ἐθνοφυλακῆς, ἀλλὰ διὰ θητείας στρατιωτικῆς καὶ μορφώσεως νέου ἀληθοῦς τακτικοῦ στρατοῦ· δʹ) ὅτι τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος, ἐν πολλοῖς ἄλλοις, τῆς προσηκούσης δυνάμεως στερούμενον, ὀφείλει νὰ ἐνθυμηθῇ, ὅτι εἶναι καθῆκον αὑτοῦ ν’ ἀποκτήσῃ τὸν ἐντελέστερον ὁπλισμόν, διότι ὅσον ἐντελέστερος εἶναι ὁ ὁπλισμὸς τόσον πληρεστέρα εἶναι καὶ ἡ ἀναπλήρωσις τῆς ἀδυναμίας μας, ὅσον δὲ ἀτελέστερος εἶναι ὁ ὁπλισμὸς οὗτος, τόσον ἡ ὑπάρχουσα ἀδυναμία ἐπαυξάνει· έ) ὀφείλομεν νὰ ἀποκτήσωμεν νέον σύστημα στρατολογίας, ὅπερ ὀφείλει πρὸ πάντων νὰ ἐκπληροῖ, κατὰ τὴν γνώμην ἡμῶν, τὰς ἑξῆς δύω ἀνάγκας· 1, ὅπως δύναται ἡ Ἑλλὰς νὰ ἔχῃ δι’ ὀλίγων δαπανῶν μείζονα στρατόν, καὶ 2. ὅπως εὑρεθῇ τὸ μέσον, ἵνα κατασταθῇ ἀνεκτὴ καὶ φορητὴ ἡ κατάργησις τῆς ἀντικαταστάσεως. Τὸ δημόσιον χρέος νὰ αὐξήσῃ ὑπεράνω τοῦ ἀπολύτως ἀπαιτουμένου καὶ ἀμέσως σχετιζομένου μὲ τὴν στρατιωτικὴν τοῦ τόπου παρασκευήν. Ἑπομένως δὲν θέλομεν παρουσιάσει προτάσεις περὶ δανείων ἢ περὶ αὐξήσεως καθ’ οἱονδήποτε τρόπον τοῦ δημοσίου χρέους, ἂν δὲν πρόκειται νὰ χρησιμεύσῃ ἡ δαπάνη, τὴν ὁποίαν θέλομεν οὕτω, τῇ ἐπινεύσει ὑμῶν, δημιουργήσει, πρὸς ἄμεσον ἐκτέλεσιν τῶν τῆς παρασκευῆς. Ἡ προσθήκη νέων φόρων εἶναι τὸ τελευταῖον καταφύγιον, εἰς τὸ ὁποῖον δύναται δεδικαιολογημένως καὶ τὸ Κοινοβούλιον καὶ ἡ Κυβέρνησις νὰ προσφύγωσιν ἕνεκα τοιούτων σκοπῶν, μόνον ἀφοῦ προσηκόντως καὶ ἐπαρκῶς ἤθελον ἐξαντλήσει ὅλα τὰ μέσα τῆς οἰκονομίας. Οἱ φόροι δύνανται νὰ ἦναι ἀναγκαῖοι μόνον εἰς τὴν μείζονα καὶ εὐρυτάτην προπαρασκευήν· δὲν εἶναι ὅμως παντάπασιν ἀναγκαῖοι εἰς τὴν πρωτίστην καὶ στοιχειώδη, περὶ ἧς ὡμίλησα ἤδη. Ἑπομένως παρ’ ἡμῶν δὲν θέλετε περιμένει νέας φορολογίας» Αὐταὶ, κύριοι, ἦσαν αἱ ἀρχαὶ τὰς ὁποίας ἐπρεσβεύσαμεν καθ’ ὅλον τὸ διάστημα κατὰ τὸ ὁποῖον ἐσυζητοῦμεν ἐν τῇ Συνόδῳ ταύτῃ τὰ περὶ παρασκευῶν καὶ ἀναπτύξεως στρατιωτικῆς δυνάμεως τοῦ τόπου, αὐταὶ ἦσαν αἱ ἰδέαι μας ὡς πρὸς τὴν κατασκευαστέαν στρατιωτικὴν δύναμιν καὶ ὡς πρὸς τὰ μέσα διὰ τῶν ὁποίων ἠθέλομεν πορισθῆ τὰ πρὸς τοῦτο ἀναγκαῖα χρήματα,

§11ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Αὐτὸν τὸν λόγον ἀπηγγείλατε ὡς πρωθυπουργός;

§12Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Μάλιστα.

§13ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἐὰν μάλιστα, κύριοι, ἔχῃ τις τὴν περιέργειαν νὰ προσφύγῃ εἰς τὰ πρακτικὰ τῶν συνεδριάσεων, θέλει ἴδει ἔτι μᾶλλον ἀνεπτυγμένας τὰς ἰδέας ταύτας. Ὅταν ὡς βουλευτὴς κατέκρινα τὸ περὶ ἐκτάκτου στρατιωτικῆς δυνάμεως νομοσχέδιον τῶν ἀξιοτίμων προκατόχων μου, εἶπον ῥητῶς, ὅτι ἡ Ἑλλὰς ἔχει ἀνάγκην νὰ κατασκευάσῃ τακτικὸν στρατὸν δι’ ὅσον δύναται ταχυτέρου χρόνου, ὅτι πρὸς τοῦτο δὲν θὰ χρειασθῇ πλειότερον τῶν 15 ἑκατομμυρίων, ὅτι ἡ ὑπηρεσία τοῦ δανείου αὐτοῦ ἐξ 1 καὶ ½ ἑκατομ. ἠδύνατο νὰ οἰκονομηθῇ ἐκ τοῦ προϋπολογισμοῦ. Ὅταν ἔθνος τι σκέπτεται, κύριοι, κατὰ πρώτην φορὰν περὶ ἐξοπλισμοῦ τῆς χώρας, ὥστε νὰ δύναται νὰ διατηρήσῃ τὴν ἐμπρέπουσαν εἰς αὐτὸ θέσιν, δημιουργεῖ διὰ τῆς φαντασίας του ἓν ἀχανὲς πέλαγος ἀναγκῶν καὶ δαπανῶν. Αἱ δαπάναι πρὸς καταρτισμὸν τοιαύτης δυνάμεως δὲν ἔχουν ὅρια. Τὰ πάντα θὰ κανονίσῃ ὁ πατριωτισμὸς ἀφ’ ἑνὸς καὶ ἡ φρόνησις ἀφ’ ἑτέρου, ἑπομένως περὶ αὐτοῦ τοῦ εἴδους τῶν προπαρασκευῶν κανεὶς δὲν δύναται νὰ ἰσχυρισθῇ, ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ τὰς δημιουργήσῃ ἄνευ θυσίας. Ἀλλὰ μεταξὺ αὐτῶν τῶν προπαρασκευῶν καὶ τοῦ μηδενός, εἰς ὃ εὑρισκόμεθα σήμερον, ὑπάρχει μέσον νὰ πλασθῇ ἀξιόμαχος δύναμις χωρὶς νὰ αἰσθανθῶμεν τὴν μεγάλην αὐτὴν στενοχωρίαν, ἣν διὰ τὴν εὐρυτάτην προπαρασκευὴν θὰ αἰσθανθῶμεν. Αὐτὸ ἐθεωρήσαμεν πάντοτε, ὅτι ἦτο τὸ καθῆκον τῆς Κυβερνήσεως, καὶ εἰς αὐτὸ τὸ καθῆκον θέλομεν προσκολληθῆ δι’ ὅλης τῆς ἀφοσιώσεως. Εἴμεθα δὲ βέβαιοι, ὅτι τὸν δρόμον αὐτὸν ἀκολουθοῦντες θέλομεν τύχει παρὰ τοῦ ἔθνους συγγνώμης καὶ θέλομεν τύχει καὶ τῆς ἀρωγῆς αὐτοῦ, διότι εἴμεθα πεπεισμένοι, ὅτι ὅταν τὸ ἔθνος παρατηρήσῃ, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἐκτελεῖ τὸ ἔργον τοῦτο σοβαρῶς, ἀληθῶς καὶ πραγματικῶς καὶ ὅτι αἰσθάνεται τὸ καθῆκον, τὸ ὁποῖον ἕνεκα τῆς ἀνάγκης αὐτῆς ἐπιβάλλεται εἰς αὐτὴν, τοῦ νὰ δημιουργήσῃ τρόπον διοικήσεως περιστέλλοντα τὰς δαπάνας τοῦ Κράτους, ὅπως διὰ τῆς οἰκονομίας μὴ ἐξαντλήσῃ τοῦ λαοῦ τὰς δυνάμεις, δι’ ὧν θὰ δυνηθῇ νὰ κρατήσῃ τὸ φορτίον ὅπερ ὁ πατριωτισμὸς τῇ ἐπιβάλλει, τότε εἴμεθα βέβαιοι, ὅτι οἱ κυβερνῶντες θέλουν τύχει ὅλης τῆς συνδρομῆς τῆς Ἑλλάδος. Ὅταν ὅμως τὰ δύω αὐτὰ προσόντα λείπουν ἀπὸ τὰς σκέψεις καὶ τὴν ἐνέργειαν τῆς Κυβερνήσεως, ἠξεύρετε ὁποῖον εἶναι τὸ ἀποτέλεσμα; ἡ ἀδιαφορία τοῦ ἔθνους. Ἡμεῖς οἱ ἴδιοι Ἕλληνες ἐξηγοῦμεν τὴν ἀδιαφορίαν αὐτὴν ὡς ἔλλειψιν θελήσεως, καὶ δὲν ἀμφιβάλλω, ὅτι ὑπάρχουν πολλοὶ τῶν Ἑλλήνων, ἴσως δὲ καὶ πάντες οἱ ξένοι, οἱ ὁποῖοι μέχρι σήμερον φρονοῦν, ὅτι τὸ ἑλληνικὸν ἔθνος δὲν θέλει τὰς προπαρασκευάς. Τὸ φαινόμενον εἶναι ἀληθές, ἀλλ’ εἶναι φαινόμενον μόνον προερχόμενον ἀπὸ τὰς δύω προειρημένας αἰτίας, διότι δὲν εἶδε τίποτε σοβαρὸν καὶ πρακτικὸν καὶ ἀληθὲς περὶ τὰς παρασκευὰς, καὶ διότι δὲν εἶδε τοὺς ἔχοντας τὸ καθῆκον τοῦτο νὰ ἐνασχοληθῶσιν ὅπως καταστήσωσι τὸ φορολογικὸν φορτίον τοῦ ἔθνους, τὸ πρὸς τὸν εἰρημένον σκοπὸν ἀναγκαῖον ὅσον τὸ δυνατὸν ἐλαφρότερον διὰ τῆς περιστολῆς τῆς διοικητικῆς πολυτελείας. Ἐπὶ τέλους διαβεβαιῶ τὴν Βουλὴν ὅ,τι εἶπον καὶ ἐν ἀρχῇ περὶ τῆς ἐκτελέσεως τοῦ νόμου, τὸν ὁποῖον εἰσήγαγον· οὐ μόνον θέλομεν τὸν ἐκτελέσει διὰ πάσης ταχύτητος, ἐλπίζοντες καὶ εἰς τὴν συνδρομὴν ὑμῶν τῶν ἰδίων βουλευτῶν πάσης ἀποχρώσεως, ὡς ἐχόντων τὴν δέουσαν ἐν ταῖς ἐπαρχίαις δύναμιν, ἀλλὰ συγχρόνως διαβεβαιῶ τὴν Βουλὴν, ὅτι αἱ δαπάναι, αἱ ὁποῖαι ἕνεκα τοῦ νόμου τούτου θέλουσι χρειασθῇ κατὰ τὸ τρέχον ἔτος καὶ τὰς ὁποίας θέλει παράσχει τὸ πρὸ πολλοῦ ψηφισθὲν δάνειον, δὲν θέλουν ἀπαιτήσει αὔξησιν τῶν δαπανῶν τοῦ προϋπολογισμοῦ καὶ ἑπομένως τὴν ἀνάγκην ἐπιβολῆς νέων φόρων. Ἡ δαπάνη θέλει ἀναβῆ εἰς 7 ἑκατομ. διὰ τὸ τρέχον ἔτος, θέλουσι δὲ μείνει 4 περίπου ἑκατομ. διὰ τὸ ἑπόμενον. Γνωρίζομεν, ὅτι παραλαμβάνομεν προϋπολογισμὸν, ὁ ὁποῖος ἐξῆλθεν ἀπὸ τὸ Κοινοβούλιον μετὰ ἐλλείμματος καταφανοῦς, γνωρίζομεν ὅτι καὶ μετὰ τὴν ψήφισιν τοῦ προϋπολογισμοῦ προσετέθησαν νέα κονδύλια, τὰ ὁποῖα αὐξάνουσιν ἔτι μᾶλλον τὸ ἔλλειμμα τοῦτο, ἀλλ’ ἐλπίζομεν ὅτι θέλομεν κατορθώσει νὰ ἐξαλείψωμεν αὐτὴν τὴν διαφορὰν μεταξὺ ἐξόδων καὶ ἐσόδων. Κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ νόμου θέλομεν δώσει εἰς τὴν Βουλὴν ὅλας τὰς πληροφορίας, αἱ ὁποῖαι θὰ χρησιμεύσωσιν εἰς τὸ νὰ φωτίσωσιν αὐτὴν περὶ ὅλων τῶν ἀντικειμένων, τόσον τῶν ἀφορώντων εἰς τὴν δαπάνην καθὼς καὶ τῶν ἀφορώντων εἰς τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ νόμου. Εἶπον δὲ ὅτι ὁ νόμος αὐτὸς θὰ προκαλέσῃ δαπάνην διὰ τὸν καταρτισμὸν τῆς ἐφεδρείας τῶν τριῶν ὅπλων ἕνδεκα καὶ ἥμισυ ἑκατομμυρίων ἢ ἕνδεκα, δὲν ἐνθυμοῦμαι ἀκριβῶς, ἀλλ’ εἰς αὐτὰ τὰ 11 ἢ 11½ ἑκατομ. ἐννοεῖται, ὅτι συμπεριλαμβάνονται τὰ πάντα, οὐ μόνον ἡ συσκευὴ καὶ ὁ ἱματισμὸς, ἀλλὰ καὶ ὁ ὁπλισμὸς καὶ οἱ μισθοὶ καὶ αἱ τροφαὶ καὶ ἔκτακτοι δαπάναι παντὸς εἴδους, καὶ ἡ προμήθεια τῶν ἵππων καὶ τῶν ἱπποζυγίων καὶ τῶν μηχανημάτων καὶ πάντων ὅσα ἀπαιτοῦνται διὰ νὰ καταρτίσωσιν αὐτὸν τὸν στρατὸν εἰς ἐντέλειαν καὶ χωρὶς νὰ μένῃ οὐδεμία εἰς αὐτὸν ἔλλειψις.

§14ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Κύριε πρόεδρε, ἂς μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ ὁμιλήσω αὔριον μετὰ τὴν ἀπάντησιν τοῦ κυρίου πρωθυπουργοῦ, διότι ἐὰν ἐξακολουθήσῃ ἡ Βουλὴ τὰς ἐργασίας δὲν ἔχω νὰ εἴπω τίποτε, ἐὰν ὅμως μάθωμεν ὅτι δὲν θὰ ἐξακολουθήσῃ, τότε θέλω λάβει τὸν λόγον.

§15ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μεταβαίνομεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Πρῶτον ἀντικείμενον εἶναι ἡ συζήτησις περὶ στρατιωτικῶν ἐπιμελητηρίων. Ἔχει τις τὸν λόγον ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου;

§16Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Μερικὰς πληροφορίας ἤθελα νὰ ζητήσω. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν κατέθηκε τὸ ἀντίγραφον τοῦ διατάγματος τῆς 8 Ἀπριλίου 1864 δι’ οὗ κατηργήθησαν τὰ τότε ὑπάρχοντα στρατιωτικὰ ἐπιμελητήρια, ὡς καὶ τὸν κατάλογον;

§17Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Κατόπιν.

§18ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχομεν τροπολογίαν τοῦ ά. ἄρθρου τοῦ νομοσχεδίου ἐν ᾗ εἶναι οἱ ὑπάλληλοι, οἵτινες θὰ συγκροτήσουν τὰ ἐπιμελητήρια. Ἀναγινώσκεται τὸ ά. ἄρθρον τοῦ νομοσχεδίου μετὰ τῆς προσθήκης, τὴν ὁποίαν ἔκαμεν ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν (ἀναγινώσκεται).

§19ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Κύριοι, συνεπὴς πρὸς τὴν ἐπιθυμίαν καὶ τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς ἐκδηλωθείσης ὑπὸ τοῦ ἐντίμου τῆς Γόρτυνος βουλευτοῦ, ἵνα εἰς τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ ἐγγραφῶσιν οἱ βαθμοὶ καὶ ὁ ἀριθμὸς τῶν βαθμῶν, οἵτινες θέλουσι συγκροτήσει τὰ ἐπιμελητήρια· καθὼς καὶ αἱ θέσεις τῶν βαθμῶν, αἵτινες θέλουν καταργηθῆ ἐκ τῆς κλάσεως αὐτῶν, κατηρτίσθη τὸ ἄρθρον τοῦ νομοσχεδίου ὡς ἑξῆς· (ἀναγινώσκει τὴν προσθήκην). Διὰ τῆς προσθήκης αὐτῆς οἱ ὑπάρχοντες ἐν ὅλῳ 47 θέλουν ἐλαττωθῆ εἰς 44.

§20ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰς τὸ ταμεῖον τὶ ἀφίνετε;

§21Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ἕνα ταμίαν.

§22Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἤθελον νὰ ζητήσω μερικὰς πληροφορίας. Πρῶτον, κύριοι, χθὲς ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν εἶπεν ὅτι ἡ στρατιωτικὴ ὑπηρεσία δὲν ἐσυμβούλευσε τοιοῦτον νομοσχέδιον, ἀλλ’ οἱ ὑπουργοὶ τῶν Οἰκονομικῶν. Ἰδοὺ ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν τὶ παρατηρεῖ (ἀναγινώσκει τὸ βʹ. ἄρθρον). Φρονεῖτε λοιπὸν ὅτι ὁ λοχαγὸς τῆς οἰκονομίας ἢ ὁ ἀνθυπασπιστὴς, ἢ ὁ ὑπολοχαγὸς θὰ ἔχῃ ἐκ τοῦ νόμου τὸ δικαίωμα νὰ λέγῃ εἰς ἓν τάγμα ἢ εἰς πολλὰ τάγματα, σήμερον θὰ σᾶς ἐπιθεωρήσω; διότι ἂν δὲν μὲ λανθάνῃ τὸ γράμμα τοῦ νόμου τοιοῦτον εἶναι, διότι λέγει «οἱ προϊστάμενοι αὐτῶν δύνανται κατὰ πᾶσαν στιγμὴν αὐτεπαγγέλτως νὰ ἐνεργῶσιν αὐτοπροσώπως ἐπιθεωρήσεις» κατὰ πᾶσαν στιγμήν· ὥστε δὲν ἔχουν νὰ ζητήσουν ἄδειαν ἀπὸ κανένα.

§23Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Διὰ νὰ μὴ ἐξακολουθήσητε σᾶς λέγω, ὅτι δὲν λέγει ἐπιθεωρήσεις τῶν σωμάτων, ἀλλὰ τοῦ ὑλικοῦ τοῦ εἰς τὰς ἀποθήκας τῶν σωμάτων.

§24Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Νομίζω, ὅτι θὰ ὑπάρχῃ αὐτὸ τὸ ἄτοπον.

§25Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Κατὰ τὴν κρίσιν μας ἐννοοῦμεν ὅτι ὁ ἐπιμελητὴς ἔχει τὸ δικαίωμα ὀψέποτε ἤθελε θελήσει νὰ ἐπιθεωρῇ τὰς ἀποθήκας νὰ ἐξελέγχῃ τὰ βιβλία· καθόσον δ’ ἀφορᾷ τὰς γενικὰς ἐπιθεωρήσεις, δηλαδὴ τὰς ἐπιθεωρήσεις, αἱ ὁποῖαι γίνονται τῇ ἀδείᾳ τοῦ ὑπουργοῦ, αὐτὰς δὲν τὰς ἐννοεῖ τὸ σχέδιον.

§26Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ὁ νόμος ἔρχεται νὰ διατάξῃ τὶ λέγει τὸ γράμμα τοῦ νόμου;

§27Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ἐὰν νομίζετε, ὅτι δὲν εἶναι πλῆρες, συμπληρώσατέ το.

§28Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Εἷς στρατιωτικὸς ἐπιμελητὴς ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἐπιθεωρήσῃ ἄνευ τῆς διαταγῆς τοῦ ὑπουργοῦ.

§29Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Δὲν θὰ τὸ ἔχῃ.

§30Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ὁ νόμος λέγει κατὰ πᾶσαν στιγμὴν.

§31ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ἔχει νὰ παρατηρήσῃ τὸ στράτευμα, ὄχι νὰ ἐπιθεωρήσῃ.

§32Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Τὸ ἔχει καὶ αὐτὸ· διαβάσατε παρακάτω, «ἡ διαχείρισις δὲ τοῦ χρηματικοῦ ἀνατίθεται ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν τοῦ διοικητοῦ τοῦ σώματος·» τοῦ σώματος τί θὰ εἰπῇ; Ἐὰν ᾖναι τρία τάγματα, τὶ θὰ εἰπῇ;

§33ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ἡμεῖς δὲν ἔχομεν ἄλλο σῶμα.

§34Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Τὸ σῶμα ἠμπορεῖ νὰ ᾖναι ἀπὸ 10,000· ἀλλ’ ἔρχομαι εἰς τὸν διοικητὴν τοῦ τάγματος, τί ἐννοεῖτε αὐτὸ τὴν ἐπιτήρησιν τοῦ διοικητοῦ τοῦ τάγματος;»

§35Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ὅ,τι ἐγίνετο μέχρι τοῦδε· ὅλη ἡ ὑπηρεσία εἶναι ὑπὸ τὴν ἐποπτείαν τοῦ διοικητοῦ τοῦ τάγματος, ἐὰν θέλῃ νὰ λάβῃ μέρος.

§36Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἐκ τοῦ νόμου εἶναι ὑποχρεωμένος ὁ διοικητὴς νὰ παρατηρῇ τὴν ὑπηρεσίαν. Λοιπὸν κάθε φορὰν φρονεῖτε, ὅτι ὁ λοχαγὸς τῆς οἰκονομίας ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ πέρνῃ τὸν διοικητὴν τοῦ τάγματος ἢ τὸν σωματάρχην καὶ νὰ τοὺς λέγῃ, στάσου νὰ σᾶς ἐπιθεωρήσω; Δὲν μὲ λέγετε ἐὰν ὑπάρχῃ ἓν παράδειγμα εἰς τὸν κόσμον; Ἐνῷ οἱ γενικοὶ ἐπιθεωρηταὶ, οἱ ὁποῖοι εἶναι στρατάρχαι, δὲν εἰμποροῦν νὰ λέγουν, στάσου νὰ σὲ ἐπιθεωρήσω ἄνευ ἀδείας τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, ἐδῶ ἔχει τὸ δικαίωμα ὁ λοχαγὸς τῆς οἰκονομίας· εἶναι ὑποχρεωμένος νὰ σταθῇ ὁ διοικητὴς μὲ ἐσταυρωμένας τὰς χεῖρας διότι ὁ νόμος τὸν διατάττει.

§37Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Δὲν θὰ λαμβάνουν χώραν τὰ τοιαῦτα.

§38Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Τὸ λέγει ὁ νόμος, ἐγὼ σὲ λέγω, ὅπως λέγει τὸ χαρτὶ τότε δὲν ὑπάρχει πλέον πειθαρχία μεταξὺ τοῦ στρατοῦ, δὲν ὑπάρχει ἀξιοπρέπεια. Πῶς εἶναι δυνατὸν ἐγὼ νὰ διοικῶ ἓν σῶμα καὶ νὰ μοῦ λέγῃ ὁ λοχαγὸς τῆς οἰκονομίας στάσου. Ἐὰν δὲ πρόκηται νὰ γίνουν καὶ μερικαὶ ἐπιθεωρήσεις, ἀλλοίμονον! Μοὶ φαίνεται, ὅτι οἱ συντάξαντες τὸν νόμον τὸν συνέταξαν χωρὶς νὰ συμβουλευθοῦν τὴν στρατιωτικὴν ὑπηρεσίαν καὶ διὰ τοῦτο ἔκαμαν πράγματα, τὰ ὁποῖα, κατ’ ἐμὲ, εἶναι γελοῖα. Διατί δὲ γίνονται ὅλα ταῦτα; διὰ νὰ ἐφαρμοσθῇ ὁ νόμος ὁ λογιστικὸς εἰς τὴν ὑπηρεσίαν. Ἀλλὰ μέχρι τοῦδε κανὲν παράπονον ἀπὸ τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον δὲν ἔγινεν· ἀπὸ τὸ 1833 μέχρι σήμερον τέσσαρες μόνον οἰκονομικοὶ ὑπάλληλοι κατηγορήθησαν, ὅτι ἔκλεψαν 24–25,000 δραχμὰς, καὶ τῶν τεσσάρων αὐτῶν ἀξιωματικῶν ἔσπασαν τὰ ξίφη καὶ τοὺς εἶχαν κλεισμένους εἰς τὸ Παλαμήδι· οὔτε ἡ ὑπηρεσία κανὲν παράπονον ἔκαμεν, οὔτε τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον, ἐνῷ προχθὲς ὁ ταμίας τῆς Σύρου μᾶς κατήγγειλεν, ὅτι ὁ εἰσπράκτωρ 100,000 φράγκα ἐκτύπησε· καὶ θαυμάζω πῶς γίνεται λόγος περὶ τῆς στρατιωτικῆς ὑπηρεσίας, ἥτις δὲν ἔδωκε κανὲν παράπονον, ἐνῷ ὁμολογούμενον ὑπάρχει, ὅτι μᾶς κλέπτουν περὶ τὰ 6,000,000 δραχμὰς ἀπὸ τὰ τελωνεῖα, καὶ ἐν τούτοις δὲν ἠκούσθη φωνὴ καὶ κανεὶς δὲν τὸ ἀρνεῖται αὐτὸ, διότι τὸ εἶπον οἱ ὑπουργοί. Λοιπὸν βλέπετε, ὅτι οὔτε κατ’ οὐσίαν ἔχει ἡ ἐπιτροπὴ δίκαιον οὔτε κατὰ τύπους. Ἡ ἐπιτροπὴ αὐτὴ πρέπει νὰ ᾖναι καὶ ἱστορικὴ, διότι ἑπτὰ ἔτη ἔκαμε νὰ κάμῃ αὐτὸ τὸ νομοσχέδιον καὶ τοὺς λόγους τοὺς γνωρίζετε. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι ἔπρεπε νὰ τοὺς πετάξωμεν ἔξω ἀπὸ τὰ ὅρια τοῦ Κράτους, διότι εἰς ἑπτὰ ἔτη ἔκαμεν ἓν τοιοῦτον νομοσχέδιον. Καὶ νὰ σᾶς εἴπω καὶ τὸ ἄλλο; ἡ ἐπιτροπὴ αὕτη ἐσυστήθη διὰ νὰ οἰκονομηθοῦν πρόσωπα καὶ λάβουν μερικοὶ ἄνθρωποι χρήματα, καὶ διὰ τοῦτο διὰ τὸ ναυτικὸν ποτὲ λέξιν δὲν ἔκαμαν καὶ οὔτε τὸ ἐσυλλογίσθηκαν. Μόνον δὲν εἰξεύρω ποῖος ὑπάλληλος, ὁ Χριστοφῆς, ἀνεκάλυψε καὶ αὐτὸ, τὸ ὁποῖον δὲν φέρει καὶ τὰς ὑπογραφὰς, ἀλλὰ μόνον μὲ τὸ μολυβδοκόνδυλον εἶναι ὑπογεγραμμένος εἷς μόνον. Ἔχω καὶ μίαν ἄλλην παρατήρησιν καὶ δὲν εἰξεύρω ἂν τὴν παραδέχεται ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν· θὰ γίνουν περιφέρειαι 13, ὅσοι εἶναι οἱ νομοί. Αὐτὰ τὰ ἐπιμελητήρια δὲν εἰμποροῦν νὰ πηγαίνουν τὸ ἓν εἰς τὸ ἄλλο, θὰ μείνουν εἰς τὴν θέσίν των· καὶ ὅταν ἐν τῷ μέσῳ τῆς διαχειρίσεως κινήσουν τὰ σώματα νὰ μεταβαίνουν εἰς ἄλλους νομοὺς, τύχει σύγχυσις καὶ κυκεὼν, θέλει γίνει νὰ μεταβιβάζωνται αἱ πιστώσεις ἀπὸ τὸ ἓν ἐπιμελητήριον εἰς τὸ ἄλλο; καὶ ἐπειδὴ ἡ ὑπηρεσία δὲν σταματᾷ εἰς 7 καὶ 8 νομοὺς θὰ περιέλθωσι καὶ τὰ μέσα καὶ τὰ χρήματα. Τοιουτοτρόπως θὰ ἐφαρμοσθῇ τῳόντι ὁ λογιστικὸς νόμος, ὡραῖα! «Αἱ κατὰ τῶν ὑπολόγων τῆς διαχειρίσεως ὑλικοῦ ἀποφάσεις τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν ἐκτελοῦνται διοικητικῶς. Τῶν ἀποφάσεων τούτων ἐπιτρέπεται ἔφεσις ἐνώπιον τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου ἐντὸς ἑνὸς μηνὸς ἀπὸ τῆς ἐπιδόσεως αὐτῶν. Ἡ ἔφεσις δὲν ἀναστέλλει τὰ ὑπὸ τοῦ νόμου συντελεστικὰ μέτρα». Ἐὰν συμβῇ, κύριε ὑπουργὲ, τοῦτο νὰ ἐκδοθῇ μία ἀπόφασις καθ’ ἑνὸς καὶ ἐντὸς τοῦ μηνὸς κάμει ἔφεσιν, ὑμεῖς θὰ περιοριστῆτε εἰς ἁπλῆν κατάστασιν καὶ δὲν θὰ ἔχητε καμμίαν ἄλλην ἀσφάλειαν, καὶ ἂν ἀργήσῃ ἡ ἀπόφασις πότε θὰ τακτοποιηθῇ ἡ ὑπηρεσία; μετὰ 10 ἔτη. Δύναται λοιπὸν κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον νὰ γίνῃ ὑπηρεσία ἐν τῷ στρατῷ; ἐὰν τὸ φρονῆτε, κάμετέ το· ἀλλ’ εὐτυχῶς εἰς τὰ 78 θὰ ἐφαρμοσθῇ ὁ νόμος, δηλαδὴ ποτὲ, διότι αὐτὸ τὸ πρᾶγμα δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ σταθῇ ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ χωρὶς νὰ τὴν καταστρέψῃ. Κύριοι, εἰς τὰς ἄλλας λεπτομερείας δὲν εἰσέρχομαι, διότι εἶναι περιττὸν νὰ ἀπασχολῶ τὴν Βουλὴν εἰς πράγματα, τὰ ὁποῖα, κατ’ ἐμὲ, τὸ ἐπαναλαμβάνω, εἶναι ἀνεφάρμοστα καὶ γελοῖα· ἐπαναλαμβάνω καὶ τὰ λέγω γελοῖα, διότι ἀντίκεινται εἰς τὴν ὑπηρεσίαν, ἡ ὁποία δὲν τὰ ἐπροκάλεσεν οὔτε ἐγεννήθη ἀνάγκη νὰ τὰ προκαλέσῃ. Διότι πῶς θέλετε νὰ μὴ τὰ εἴπω, κύριοι, γελοῖα, ὅταν ὁ στρατηγὸς δὲν δύναται νὰ ἐπιθεωρήσῃ ἓν τάγμα καὶ νὰ σταματήσῃ τὴν κίνησιν τῆς ὑπηρεσίας ἄνευ ἀδείας τοῦ ὑπουργοῦ, καὶ ὁ ὑπολοχαγὸς τῆς οἰκονομίας νὰ δύναται νὰ τὸ πράξῃ; Ἐὰν γίνεται ἐπιθεώρησις, ἰδοὺ πῶς γίνεται. Πρόκειται νὰ ἐπιθεωρηθῇ ἡ φρουρὰ τοῦ Ναυπλίου, στέλλεται ὡς ἐπιθεωρητὴς ἀνώτερος ἀξιωματικὸς, ὁ ὁποῖος λαμβάνει ὀλίγους ἀξιωματικοὺς, τὸ καλούμενον état major, καὶ τότε ὅλοι οἱ συνταγματάρχαι εἶναι ἀνάγκη νὰ ὑπακούσωσιν εἰς τὴν ἀνωτέραν ἐξουσίαν, τὴν ὁποίαν ἔχει ὁ στρατιωτικός.

§39ΓΕΝΝΑΤΑΣ. Ὅταν εἶναι τακτικοὶ ἐπιθεωρηταὶ, δύνανται καὶ ἄνευ ἀδείας· ἔχουν τὸ δικαίωμα ὡς ἐκ τῆς ὑπηρεσίας· ὁ κανονισμὸς τῆς ὑπηρεσίας δίδει τὸ δικαίωμα.

§40Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Διὰ νὰ ἐπιθεωρήσουν ἔχουν ἀνάγκην διαταγῆς.

§41ΓΕΝΝΑΤΑΣ. Ἐὰν πρόκειται νὰ κάμουν ἐκτάκτους ἐπιθεωρήσεις, μάλιστα.

§42Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἐγὼ ἔτσι νομίζω εἰς αὐτὸ, δὲν γίνεται ἄνευ ἀδείας. Κύριοι, μίαν ἀκόμη παρατήρησιν θέλω κάμει καὶ ἐπεθύμουν νὰ εἶχον ἐνώπιόν μου μίαν αἰτιολογικὴν ἔκθεσιν. Αἱ μεταθέσεις τῶν σωμάτων βεβαίως θὰ λαμβάνουν χώραν ὥστε τὸ τάγμα τῶν Πατρῶν θὰ ἔχῃ ἀποσπάσματα εἰς τὴν Μεσσήνην, εἰς τὸ Μεσολόγγιον, καὶ καθ’ ἑξῆς· ὥστε ἓν τάγμα θὰ εὑρίσκεται ὑπὸ τὴν περιφέρειαν δύω τριῶν ἢ τεσσάρων ἐπιμελητηρίων· ἐπεθύμουν νὰ μάθω πῶς θὰ γίνῃ ἡ ὑπηρεσία, ὅταν ἕκαστον ἐπιμελητήριον ἔχει ἤδη μίαν προσδιωρισμένην πίστωσιν, καὶ ὅταν ἡ στρατιωτικὴ ὑπηρεσία ἀναγκασθῇ ὅλα τὰ τάγματα τοῦ στρατοῦ νὰ τὰ στείλῃ εἰς τὰ μεθόρια, τότε τὰ ἐπιμελητήρια πρέπει τὰς ἐντολὰς νὰ τὰς στείλωσιν εἰς τὰ ἐπιμελητήρια τὰ δεύτερα καὶ ἐκεῖθεν εἰς τὰ τρίτα καὶ ἐκεῖθεν εἰς τὰ τέταρτα καὶ καθ’ ἑξῆς. Εἶναι ἁπλοποίησις τῆς ὑπηρεσίας; Ἡ λέξις ἐπιμελητήριον ἔχει ἄλλην σημασίαν· εἶναι μεγίστη στρατιωτικὴ ἀρχὴ, ἡ ὁποία παρακολουθεῖ τὰ σώματα τοῦ στρατοῦ εἰς τὰς κινήσεις του καὶ εἰς τὸν πόλεμον καὶ παντοῦ καὶ ἥτις φροντίζει νὰ τροφοδοτῇ τὸν στρατὸν, νὰ κατασκευάζῃ ἔργα, νὰ ἐπιβάλλῃ φόρους καὶ χίλια πράγματα· εἶναι ἀνωτάτη στρατιωτικὴ ἐξουσία, τὴν ὁποίαν δὲν ἠμπορεῖτε νὰ εὕρητε παρὰ εἰς τοὺς μεγάλους στρατοὺς τῆς Εὐρώπης.

§43Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ (ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ὀλίγας λέξεις θὰ εἴπω, κύριοι, πρὸς ἀντίκρουσιν τῶν ἰδεῶν τοῦ ἐντίμου προλαλήσαντος βουλευτοῦ Καλαβρύτων. Τὸ νομοσχέδιον ἐπιβάλλει τὴν ὑποχρέωσιν εἰς τὸν ἐπιμελητὴν, νὰ κάμνῃ ἑκάστοτε ἐπιθεωρήσεις, ὁσάκις λαμβάνει ὑπονοίας, ἄνευ τῆς ἀδείας τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν. Τοῦτο δὲ γίνεται σήμερον καὶ εἰς τὰ τάγματα, ἢ τὰ σώματα, τὰ ὁποῖα ἔχουν διαχείρισιν εἴτε χρηματικοῦ εἴτε ὑλικοῦ. Ὁ διοικητὴς ἔχει τὴν ἐποπτείαν καὶ ἔχει τὸ δικαίωμα ἐν οἱᾳδήποτε στιγμῇ νὰ ἐρευνᾷ τὰ βιβλία τοῦ ταμείου καὶ ἐξετάζῃ πόσα χρήματα ἔχει καὶ πόσον ὑλικὸν, ἂν ᾖναι σύμφωνον μὲ τὰ βιβλία του. Ὁ ἔντιμος συνάδελφος ἐσύγχυσε τὴν ἐπιθεώρησιν, ἥτις εἶναι διττὴ, εἶναι διοικητικὴ, εἶναι καὶ οἰκονομική. Τὴν διοικητικὴν κατ’ ἀνάγκην παρακολουθεῖ καὶ ἡ οἰκονομικὴ, διότι αὕτη διατάσσεται ὑπὸ τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν εἰς ἀνωτέρους ἀξιωματικοὺς, οἵτινες μεταβαίνουν εἰς ἐπιθεώρησιν παρακολουθούμενοι ὑπὸ τῶν ἀξιωματικῶν τῶν εἰδικῶν ὅπλων. Ἡ οἰκονομικὴ δὲ ἐπιθεώρησις σκοπὸν μόνον ἔχει τὴν ἐξέτασιν τῆς χρηματικῆς διαχειρίσεως καὶ τοῦ ὑλικοῦ. Δὲν ἐνόησά ποτε νὰ μὴ ἐπιβάλλω τὴν πειθαρχίαν εἰς ὅλας τὰς διαφόρους στρατιωτικὰς ὑπηρεσίας· πάντοτε ὁ ἀξιωματικὸς τοῦ ταμείου θὰ ᾖναι ὑπολοχαγὸς, εἴτε λοχαγός. Τοῦτο ὡς πρὸς τὸ καθαρῶς στρατιωτικὸν ζήτημα. Ὡς πρὸς τοὺς ἀπολογισμοὺς δὲ παρατηρῶ, ὅτι ἀπεκδύεται ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν τῆς δικαιοδοσίας του ἐπὶ τῶν ἀξιωματικῶν τῶν διαχειριζομένων δημόσια χρήματα, ἐὰν εὕρῃ αὐτοὺς καταχραστὰς, καὶ δὲν εἶναι ὑπόχρεως νὰ περιμένῃ τὴν ἀπόφασιν τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου, ἵνα ἐνεργήσῃ· θὰ ἐνεργήσῃ ἀμέσως, καὶ ἐν περιπτώσει καθ’ ἣν ἀποδειχθῇ ὅτι τὰ χρήματα ἐχάθησαν, ἡ πρᾶξις αὕτη θὰ ἔχῃ τὰς συνεπείας της. Θὰ σᾶς ἀναφέρω δὲ παράδειγμα, τὸ ὁποῖον συνέβη εἰς ἐμὲ προσωπικῶς. Ὅταν ὑπηρέτουν πρὸ 20 ἐτῶν εἰς ἓν τάγμα γαλλικὸν, ὁ ἐπιμελητὴς, εἰς τὴν δικαιοδοσίαν τοῦ ὁποίου ὑπήγετο τὸ τάγμα, ἦλθε μίαν ἡμέραν πρὸς τὸ ἑσπέρας κατ’ εὐθεῖαν εἰς τὸ γραφεῖον τοῦ ταμείου. Τὸ ταμεῖον ἦτο κλειστὸν, διότι ἡ ὥρα ἦτο προκεχωρημένη· ὁ ἀξιωματικὸς προσεκάλεσε τὸν ταμίαν ν’ ἀνοίξῃ, καὶ ἤνοιξε· ἠρώτησε, τί χρήματα ἔλαβε, ποῖα εἶναι τὰ βιβλία του. Πράγματι τὰ χρήματα εὑρέθησαν πλήρη, αἱ ἀποδείξεις εἰλικρινεῖς, κατὰ τύπους, ἀλλὰ δὲν ἠρκέσθη ὁ ἐπιμελητὴς εἰς αὐτό· ἀλλ’ ἐζήτησε νὰ βεβαιωθῇ ἂν οἱ δώσαντες ἀποδείξεις ἔλαβον ὄντως καὶ τὰ χρήματά των. Αὐτὸ δὲ συνήθως συμβαίνει εἰς ὅλους τοὺς διαχειριστάς· εἶχον τὰ δικαιολογητικὰ ἔγγραφα, καὶ μολαταῦτα οἱ δικαιοῦχοι δὲν ἔλαβον τὰ χρήματά των· ἡ δὲ στρατιωτικὴ ὑπηρεσία δυστυχῶς τοῦτο καθ’ ἑκάστην μαρτυρεῖ. Ὁ ἐπιμελητὴς προσεκάλεσε τοὺς ἐργολάβους καὶ ἐξήτασεν ἂν ἔλαβον τὰ χρήματά των· εἷς τούτων στενοχωρηθεὶς εἶπεν εἰλικρινῶς εἰς τὸν ἐπιμελητὴν, ὅτι ἀληθῶς ὁ ἀξιωματικὸς μοὶ ἔδωσε τὰ χρήματα τῶν χιλίων δραχμῶν, ἀλλὰ συνάμα μὲ παρεκάλεσε μετὰ τῆς ἀποδείξεως τῆς παραλαβῆς νὰ τοῦ δώσω καὶ 150 δραχμάς. Ἐνταῦθα τὸ Δημόσιον δὲν ὑπέστη ζημίας διότι ὁ δικαιοῦχος δὲν ἠδύνατο νὰ ἐνάξῃ τὸ Δημόσιον ἐνώπιον τῶν δικαστηρίων, διότι ἡ ὑπογραφή του ἦτο γνησία· μολαταῦτα ὁ ἀξιωματικὸς παρεπέμφθη εἰς ἓν συμβούλιον τιμῆς, διότι δὲν ἠδύναντο νὰ ἐπιβάλλωσι ποινικὴν κατ’ αὐτοῦ καταδίωξιν, καθόσον τὰ βιβλία, τὰ ἐπίσημα ἔγγραφα ἦσαν πλήρη καὶ ἐν τάξει, δὲν ὑπῆρχεν ἔλλειμμα, ὑπῆρχε μόνον ἠθικὴ παράβασις καθήκοντος, διότι χρήματα τοῦ Δημοσίου δοθέντα πρὸς χρῆσιν τοῦ Κράτους ἰδιοποιήθησαν παρ’ αὐτοῦ ἔστω καὶ προσωρινῶς. Ὁ ἀξιωματικὸς δὲ αὐτὸς δικασθεὶς ἠθωώθη καὶ κατὰ τὸν νόμον ἔπρεπε νὰ ἔλθῃ εἰς τὰς τάξεις τοῦ στρατοῦ τὸ σῶμα ὅμως τῶν ἀξιωματικῶν τὸν ἀπεκήρυξεν, αὐτὸς δ’ ἔδωκε τὴν παραίτησίν του. Μὲ τοῦτο θέλω νὰ εἴπω ὅτι ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, καὶ ὅταν δὲν ὑπάρχει ποινικὴ καταδίωξις ἔχει τὰ μέσα, δύναται, βλέπων, ὅτι ὑπάρχουσι ἀξιωματικοὶ διαχειριζόμενοι πρὸς ἴδιον ὄφελος δημόσια χρήματα, νὰ προλαμβάνῃ πᾶσαν ζημίαν καὶ τιμωρῇ τοὺς παραβάτας· ὥστε οὐδεμία δικαιοδοσία ὑπάρχουσα μέχρι τοῦδε εἰς τὸν ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν ἀφαιρεῖται. Τὰ καταδιωκόμενα πρόσωπα δύνανται νὰ κάμωσιν ἔφεσιν ἐνώπιον τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου· ἡ στρατιωτικὴ ὅμως καταδίωξις εἶναι διάφορος. Παρατηρῶ πρὸς τούτοις, ὅτι τὸ σύστημα αὐτὸ δὲν θέλει κλονίσει ποσῶς τὰς κινήσεις τοῦ στρατοῦ, ὡς ἀπεφάνθησάν τινες. Καὶ ἐν τῇ περιπτώσει καθ’ ἣν διάφορα σώματα, ἀνήκοντα εἰς διάφορα ἐπιμελητήρια, πρόκειται νὰ συγκεντρωθῶσιν ὅπου εἶναι ἓν ἐπιμελητήριον, τοῦτο θέλει λάβει τὰ σχετικὰ ἔγγραφα ἀπὸ τὰ λοιπὰ ἐπιμελητήρια. Αὐτὸ, κύριοι, εἶναι σύνηθες εἰς τὴν Εὐρώπην. Ὅταν ὁ στρατὸς ὅλος ὡσαύτως εἶχε συγκεντρωθῇ εἰς τὸ Ναύπλιον ἐκ τῶν διαφόρων ἐπαρχιῶν τῆς Ἑλλάδος, ὁ ἐπιμελητὴς ἀντὶ νὰ λαμβάνῃ ἐπιταγὰς 100 δραχμῶν, ἐλάμβανεν 100,000. Καμμία δ’ ἐκ τούτου στρατιωτικὴ κίνησις δὲν παρεμποδίσθη. Τὸ μέτρον αὐτὸ, κύριοι, ὡς εἶπον καὶ χθὲς, εἶναι ἀπόῤῥοια τῆς ἐπιθυμίας τῆς Βουλῆς, ἥτις θέλει νὰ ὑπαγάγῃ καὶ τὴν στρατιωτικὴν χρηματικὴν διαχείρισιν εἰς τὸν περὶ δημοσίου λογιστικοῦ νόμον.

§44Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Κατὰ τὴν τροπολογίαν τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν τὸ προσωπικὸν τῶν ἐπιμελητῶν θέλει σύγκεισθαι ἐκ 44 βαθμολόγων........ οἵτινες θὰ λείψουν ἀπὸ τὴν ἐνεργὸν ὑπηρεσίαν· ὅλων λοιπὸν αὐτῶν αἱ θέσεις καταργοῦνται;

§45Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Μὴ λαμβάνετε ὑπ’ ὄψιν τοὺς 13 λοχίας καὶ ἐπιλοχίας, διότι ἐλήφθησαν ἐκ τῶν ὑπεραρίθμων (θόρυβος)........

§46Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Δὲν εἶναι 13, εἶναι 14. Παρακαλῶ πρὶν ψηφίσωμεν τὸ σύνολον νὰ ἐξετασθῶσι καλλίτερον οἱ ἀριθμοί (θόρυβος).

§47ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον συζητοῦμεν, δὲν εἶναι κυρίως ἔργον τῆς Κυβερνήσεως. Τοῦτο εἶχε συνταχθῆ πρὸ 3 ἢ 4 ἐτῶν ἀπὸ ἐπιτροπῆς ἐπὶ τούτῳ συσταθείσης, καὶ παρεδόθη εἰς τὴν Κυβέρνησιν· ἀλλὰ καμμία Κυβέρνησις δὲν ἐθεώρησε πρέπον νὰ τὸ παρουσιάσῃ εἰς τὴν Βουλὴν, διότι δὲν εἶχε συνταχθῆ καὶ ὁ ἀπαιτούμενος κανονισμὸς, διὰ τοῦ ὁποίου ἔμελλε νὰ κατασταθῇ καταληπτὸν τὸ νομοσχέδιον. Ἡ παροῦσα ὅμως Κυβέρνησις ἐνόμισε κατάλληλον νὰ τὸ ὑποβάλλῃ εἰς τὴν Βουλὴν καὶ τὸ ἀντέγραψε μετὰ τοσαύτης σπουδῆς ὥστε, καθὼς βλέπετε, εἰς τὸ 1 ἄρθρον ἀφῆκε καὶ λέξιν κενὴν, παραλείψασα νὰ σημειώσῃ μετὰ πόσα ἔτη οἱ προϊστάμενοι τῶν ἐπιμελητηρίων διορίζονται ἐπὶ προηγουμένῳ διαγωνισμῷ κλπ. διότι ἐν τῷ σχεδίῳ τῆς ἐπιτροπῆς δὲν ἐσημειοῦτο τοῦτο. Διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου δὲν σκοπεῖται τίποτε ἄλλο, εἰμὴ νὰ κατασταθῇ περιττὴ ἡ αὔξησις τῆς προκαταβολῆς, διότι ἡ μόνη παρεκτροπή, ἡ ὁποία γίνεται εἰς τὴν στρατιωτικὴν ὑπηρεσίαν ὡς πρὸς τὰς διατάξεις τοῦ λογιστικοῦ νόμου, εἶναι ὅτι ἡ ὑπηρεσία δὲν οἰκονομεῖτε μὲ τὸ ποσὸν τῶν 500 χιλ. τὸ ὁποῖον ὥρισεν ὁ λογιστικὸς νόμος, καὶ ἑπομένως δίδονται εἰς αὐτὴν καὶ ἄλλαι προκαταβολαί· ὡς δὲ ἤκουσα προχθὲς ἀπὸ τὸν ἔντιμον ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, ἡ ἐπιτροπὴ καὶ ἡ Κυβέρνησις φρονεῖ, ὅτι θέλει ἀποφύγει τὴν ἀνάγκην τῆς αὐξήσεως τῆς προκαταβολῆς διὰ τῆς συστάσεως τῶν δευτερευόντων διατακτῶν, ἐὰν δηλ. ἀντὶ νὰ κρατῶσι συγκεντρωμένην τὴν ἔκδοσιν τῶν ἐνταλμάτων εἰς χεῖρας τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, ἀφήσωσι τὸ δικαίωμα τοῦτο εἰς τοὺς λεγομένους ἐπιτρόπους τοῦ ὑπουργοῦ. Καὶ ἐγὼ νομίζω, ὅτι ἂν ἀνατεθῇ ἡ ἔκδοσις ἐνταλμάτων εἰς δευτερεύοντας διατάκτας, δὲν θὰ ἦναι ἴσως ἀνάγκη νὰ γίνηται ὑπέρβασις τῆς προκαταβολῆς· ἀλλὰ φρονῶ, ὅτι οἱ δευτερεύοντες διατάκται ἠδύναντο νὰ διορισθῶσι διὰ Β. Διατάγματος. Ὁ κύριος ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἰσχυρίσθη προχθές, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ τοῦτο, διότι ὁ λογιστικὸς νόμος δὲν ἐφαρμόζεται εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τῶν ὑπουργείων τῶν Στρατιωτικῶν καὶ τῶν Ναυτικῶν. Ὡς πρὸς τοῦτο ἂς μοὶ συγχωρήσῃ νὰ μὴ συμφωνήσω μαζῆ του. Ὁ νόμος περὶ δημοσίου λογιστικοῦ ἐφαρμόζεται εἰς τὴν στρατιωτικὴν ὑπηρεσίαν μὲ μόνην τὴν ἐξαίρεσιν ὅτι ἡ ὑπηρεσία αὕτη λαμβάνει μίαν προκαταβολήν, δυνάμει τῆς ὁποίας ἐνεργεῖ προχείρως τὰς πληρωμάς, εἰς ὅλα δὲ τὰ ἄλλα ὑπόκειται ἀκριβῶς εἰς τὰς διατάξεις τοῦ νόμου. Καὶ ἂν εἶχεν ἄλλως τὸ πρᾶγμα, τότε οἱ κατὰ καιροὺς ὑπουργοὶ τῶν οἰκονομικῶν καὶ οἱ ταμίαι, εἰς τοὺς ὁποίους παρουσιάζονται ἐντάλματα, δὲν ἤθελον ἐξετάζει, ἀλλ’ εἰς ταῦτα ὑπάρχουν προσηρτημένα τὰ δικαιολογητικὰ ἔγγραφα ὅπως ὁ λογιστικὸς νόμος κανονίζει.

§48ΛΕΒΙΔΗΣ (ὑπουργὸς Οἰκονομικῶν). Ποῖα ταμεῖα πληρόνουν στρατιωτικὰ ἐντάλματα;

§49ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Τὰ δημόσια.

§50ΛΕΒΙΔΗΣ. Ὄχι, μόνον τὸ κεντρικόν.

§51ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Μήπως τοῦτο δὲν εἶναι δημόσιον;

§52ΛΕΒΙΔΗΣ. Τὸ κεντρικὸν ταμεῖον ἐπεξεργάσθη ποτὲ ἐντάλματα καὶ τότε νὰ πληρώσῃ ...; μὴ λέγετε λοιπὸν ὅτι ἐκτελεῖται ὁ νόμος.

§53ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἶπον ὅτι ἐκτελεῖται κατὰ πάντα, ἀλλ’ ὅτι δύναται νὰ ἐφαρμοσθῇ, λέγω δὲ ὅτι δὲν ἔχετε ἀνάγκην νόμου διὰ νὰ κάμετε μετασχηματισμὸν οἱονδήποτε τῆς ὑπηρεσίας, διότι ὅλα τὰ στρατιωτικὰ σώματα καὶ ὅλαι αἱ στρατιωτικαὶ ἀρχαὶ κανονίζονται διὰ Β. Διατάγματος. Ἀντιτείνω δὲ εἰς τὸν σχηματισμὸν τῶν ἐπιμελητηρίων διὰ νόμου, διότι θεωρῶ κάπως ἀνακόλουθον, προκειμένου περὶ τῆς αὐτῆς ὑπηρεσίας, νὰ ἔχωμεν σώματα κανονισμένα διὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ. Εἰς πάντα κλάδον ὑπηρεσίας ἓν μόνον σύστημα πρέπει νὰ τηρῆται καὶ οὐχὶ ἐνῷ μέρος τῶν θέσεων αὐτῶν κανονίζεται διὰ νόμου, νὰ δύναται ἡ Κυβέρνησις νὰ προσθέτῃ καὶ ἄλλας διὰ Διαταγμάτων καὶ διὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ. Σήμερον σᾶς προτείνουν νὰ δημιουργήσητε θέσεις 44 ἀξιωματικῶν, ἀλλὰ μία ἄλλη Κυβέρνησις δύναται νὰ προσθέσῃ διὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ ὅσους θέλει οἰκονομικοὺς ἀξιωματικούς. Καὶ δὲν εἶναι ὀρθὸν, νομίζω, αὐτὸ τὸ ὁποῖον εἶπεν ὁ ἔντιμος ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, ὅστις σᾶς ἐβεβαίωσεν ὅτι ἐὰν δημιουργήσητε 44 ἀξιωματικοὺς διὰ τὰ ἐπιμελητήρια, θέλει καταργήσει ἰσαρίθμους θέσεις οἰκονομικῶν ἀξιωματικῶν, διότι τούτων αἱ θέσεις δὲν ἀναγράφονται εἰς νόμον, ἀλλὰ δημιουργοῦνται διὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ, ὥστε ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ 1878 δύναται νὰ ἐπαναφέρῃ ὅσας θέσεις ἤθελε καταργήσει σήμερον ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν! εἶναι πρωτοφανὲς, καὶ συλλογισθῆτέ το καλὰ τοῦ νὰ καταργήσωμεν διὰ νόμου θέσεις μὴ δημιουργηθείσας διὰ νόμου.

§54ΡΙΚΑΚΗΣ. Ὅταν διὰ νόμου ῥητῶς ὁρισθῇ, ὅτι αἱ δεῖναι καὶ δεῖναι θέσεις καταργοῦνται, πῶς θὰ τὰς ἐπαναφέρῃ ὁ προϋπολογισμός; Ἐγὼ διατείνομαι, ὅτι δὲν δύνασθε διὰ νόμου νὰ ἐλαττώσητε προσωπικὸν, τὸ ὁποῖον δὲν εἶναι δημιουργημένον δι’ ἑτέρου νόμου.

§55ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐννοεῖτε, ὅτι αὐτὸ τὸ προσωπικὸν εἶναι δημιουργημένον παρανόμως;

§56ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι, ἀλλὰ δὲν στηρίζεται εἰς νόμον.

§57ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Νομίμως. Τὸ νομίμως λοιπὸν δημιουργηθὲν διὰ νόμου.

§58ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δι’ αὐτὸν τὸν λόγον ἀντιτάσσομαι εἰς τὸ ἁ. ἄρθρον τοῦ νομοσχεδίου ἐπιφυλασσόμενος νὰ ὁμιλήσω καὶ περὶ τῶν λοιπῶν.

§59ΛΕΒΙΔΗΣ. Εἰς ὅσα εἶπεν ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Καλαβρύτων δὲν θὰ ἀπαντήσω, διότι νομίζω ἐπανέλαβεν ὅσα εἰς δύω συνεδριάσεις εἶπε, καὶ πάντοτε προσπαθεῖ νὰ φέρῃ εἰς τὸ γελοῖον τὴν ὑπόθεσιν. Ὡς πρὸς ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἶπεν ὁ κ. Σωτηρόπουλος, παρατηρῶ εἰς τὴν τελευταίαν μόνον παρατήρησιν, ὅτι, λέγει τί καταργεῖτε, ἀφοῦ δὲν ὑπάρχῃ εἰς τὸν προϋπολογισμόν; Αὐτὸ μοῦ φαίνεται ὅτι εἶναι προσβολὴ κατὰ τῆς Βουλῆς, ὅτι παραδέχεται ἀνεξετάστως ὅ,τι οἱ ὑπουργοὶ τῆς φέρουν. Αὐτὸ θὰ εἰπῇ ἐξέτασις τοῦ προϋπολογισμοῦ, ὅτι ἡ Βουλὴ λαμβάνει ὑπ’ ὄψιν τοὺς νόμους, τοὺς ὀργανισμούς, τοὺς κανονισμοὺς καὶ ἐπὶ τῇ βάσει αὐτῶν ἐξελέγχει τὸν προϋπολογισμόν· αὐτὰς τὰς θέσεις, τὰς ὁποίας ὁ ὀργανισμὸς ὁ στρατιωτικὸς ἔχει κανονισμένας, αὐτὰς τὰς θέσεις ἔρχεται ὁ κανονισμὸς καὶ καταργεῖ. Λοιπὸν δὲν βλέπω ποῦ εὑρίσκει τὸ ἄτοπον.

§60ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἂν κατὰ τῆς ἀρχῆς αὐτῆς ὡμίλει ὁ κ. Σωτηρόπουλος, ἤθελον τῷ παρατηρήσει ὅτι δὲν θεωρῶ ὀρθὴν τὴν σκέψιν αὐτοῦ, ὅτι ὁ νόμος οὗτος δὲν ἦτον ἀναγκαῖος διὰ νὰ περιορίσῃ τὸ δικαίωμα τοῦ ὑπουργείου· βεβαίως δὲν εἶναι ἀναγκαῖος, ὡς ἀνέπτυξεν ὁ κ. Σωτηρόπουλος, διὰ νὰ χορηγήσῃ εἰς τὸ ὑπουργεῖον τὸ δικαίωμα τοῦ νὰ συνιστᾷ δευτερεύοντας διατάκτας, ἀλλ’ εἶναι ἀναγκαῖος ὁ νόμος διὰ ἐξαναγκασθοῦν καὶ τὰ λοιπὰ ὑπουργεῖα, τὰ ὁποῖα τυχὸν δὲν ἤθελον ἔχει τὸ φρόνημα τοῦ παρόντος ὑπουργείου, ὅπως διὰ δευτερευόντων διατακτῶν καὶ οὐχὶ διὰ τοῦ ὑπάρχοντος συστήματος διεξάγωσι τὴν ὑπηρεσίαν, διότι κατὰ τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον εἰσήγαγεν ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις, ἐπετρέπετο εἰς αὐτὴν ἀντὶ προκαταβολῆς 500,000 νὰ διατεθοῦν διὰ τὸ ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν προκαταβολικῶς 1,200,000· αὐτὴ ἡ ἄδεια δίδεται καὶ διὰ τοῦ παρόντος νομοσχεδίου, ἀλλὰ μόνον ἐπί τινας μῆνας· μετὰ δὲ τὴν παρέλευσιν τοῦ χρόνου τούτου ὁρίζεται ὅτι εἴτε θέλει, εἴτε δὲν θέλει ἡ Κυβέρνησις διὰ δευτερευόντων διατακτῶν, θὰ ἐνεργοῦνται αἱ πληρωμαί, θὰ περιορισθῇ δὲ καὶ ἡ προκαταβολὴ εἰς ποσὸν μικρότερον μὴ ὁριζομένον μόνον δι’ ἀριθμῶν, ἀλλὰ διὰ κατηγοριῶν. Ἀφοῦ λοιπὸν ὁ σκοπὸς τοῦ νόμου τούτου εἶναι νὰ περιορισθῇ καὶ κατὰ χρόνον καὶ κατὰ τρόπον ἡ αὔξησις τῆς προκαταβολῆς, τὴν ὁποίαν δὲν δυνάμεθα νὰ παρακωλύσωμεν ἐν τῷ παρόντι, διότι ἐν τῷ παρόντι ὑφίσταται ἡ κατάχρησις αὕτη, δὲν φρονῶ, ὅτι θὰ εἶχε δίκαιον, ἂν ἀνθίστατο κατὰ τῆς ἀρχῆς. Ὡς πρὸς τὴν ἑτέραν ἔνστασιν κατὰ τῆς τροπολογίας καὶ τὴν ἀπαίτησιν, ὅπως μὴ παραδεχθῇ αὕτη, δὲν τὴν παραδέχομαι· διότι ὁ μόνος λόγος, τὸν ὁποῖον δίδει, δὲν εἶναι ὅτι ἡ τροπολογία δὲν εἶναι χρήσιμος, ἀλλ’ εὑρίσκει, ὅτι ἔχει τι μὴ κανονικόν, διότι διὰ νόμου καταργοῦμεν ὅ,τι διὰ νόμου δὲν εἶχε γίνει. Εἶναι ἀληθές, ὅτι αἱ στρατιωτικαὶ θέσεις δὲν συνιστῶνται διὰ νόμου, ἀλλὰ δι’ ὀργανικῶν διαταγμάτων· βεβαίως καὶ ἡμεῖς αὐτοί, οἱ ὁποῖοι πάντοτε διαμαρτυρόμεθα κατὰ τοῦ τρόπου τούτου τῆς συστάσεως τῶν θέσεων, οἱ ὁποῖοι πάντοτε εἴπομεν, ὅτι διὰ νόμου πρέπει νὰ προσδιορίζωνται αἱ θέσεις αὗται, βεβαίως ἡμεῖς εὐχαρίστως θὰ ἴδωμεν τὴν μεταβολὴν ἐπερχομένην· ἀλλ’ ἕως ἔλθῃ δὲν δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν, ὅτι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἀνεγνωρίσαμεν μέχρι τοῦδε καὶ τὸ ὁποῖον ἐξακολουθεῖ δὲν εἶναι νόμος, καὶ ἑπομένως δὲν δύναται νὰ καταργηθῇ διὰ νόμου. Δὲν παραδέχομαι ὅτι αἱ θέσεις συνιστῶνται διὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ, καὶ νομίζω ὅτι θὰ ἦτο ἐπικίνδυνον νὰ εἴπωμεν τοιοῦτόν τι· ἡ Βουλὴ διὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ δὲν δύναται νὰ πλάττῃ θέσεις, ἀλλ’ ἐπιτρέπει τὴν ὕπαρξιν θέσεων νομίμως συσταθεισῶν· αἱ θέσεις δὲ αὗται ἐθεωρήθησαν ὑπὸ τῆς Βουλῆς ὡς νομίμως συνεσταμέναι.

§61ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ. Τὸ ἄρθρον, κ. ὑπουργὲ τῶν Οἰκονομικῶν, τὸ ἄρθρον 39 τοῦ λογιστικοῦ νόμου λέγει ὅτι ὁ ὑπουργὸς ὁ ἁρμόδιος, ἐὰν ἐγκρίνῃ, δύναται νὰ διορίσῃ ἐπίτροπον ὡς δευτερεύοντα διατάκτην· καὶ δυνάμει τοῦ ἄρθρ. 39 οἱ ἁρμόδιοι ὑπουργοὶ διώρισαν τὰς κατὰ τόπον διοικητικὰς ἀρχὰς, τοὺς Νομάρχας καὶ τοὺς Ἐπάρχους νὰ ἐντέλλωνται τὰς πληρωμάς· ἐν τούτοις ἀείποτε αἱ πληρωμαὶ ἐκεῖναι ἐνεργοῦνται ἐν ὀνόματι τοῦ ὑπουργοῦ, καὶ ἀείποτε ἐξαρτᾶται ἀπὸ τὴν θέλησιν τοῦ ὑπουργοῦ νὰ ἀνακαλέσῃ τὴν ἐντολὴν ἐκείνην, καὶ νὰ διατάξῃ ἀπ’ εὐθείας οἱανδήποτε πληρωμὴν θέλει. Τώρα τὸ ἄρθρον 1ον τί καθιεροῖ; δυνάμει τοῦ ἄρθρου αὐτοῦ συντάσσονται στρατιωτικὰ ἐπιμελητήρια, τὰ ὁποῖα εἶναι ἀνεξάρτητα πλέον τοῦ ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν· λοιπὸν καταργεῖται ἡ ἀρχὴ κατὰ τὴν ὁποίαν ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἔχει αὐτὸς καὶ μόνος τὸ δικαίωμα νὰ ἐντέλληται αὐτὰς τὰς πληρωμάς· ἔχει δὲ δικαίωμά του νὰ ἀφίνῃ εἰς ἄλλον τὴν ἔκδοσιν; παρακαλῶ νὰ λυθῇ αὐτὴ ἡ ἀπορία.

§62ΛΕΒΙΔΗΣ (ὑπουργ. Οἰκονομ.). Ἐγὼ νομίζω, ὅτι ἂν εὑρεθῇ ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν εἰς θέσιν νὰ ἐκδίδῃ ἐντάλματα ὁ ἴδιος ἀπ’ εὐθείας δι’ ὅλα τὰ στρατιωτικὰ ἔξοδα, πρέπει νὰ ᾖναι εὐτυχής. Ἀλλὰ ἐλησμονήσατε πῶς θὰ ἠμπορέσῃ ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν νὰ ἐκδώσῃ τὰ ἐντάλματα δι’ ὅλα τὰ ἔξοδα τοῦ Κράτους τῆς δικαιοδοσίας του, ἀφοῦ δὲν ἔχῃ προκαταβολήν θὰ εἰπῇ, ὅτι ὁ στρατὸς θὰ μείνῃ ἐπὶ 5 μῆνας ἀπλήρωτος ἕως ὅτου ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν συγκεντρώσῃ ὅλα τὰ δικαιολογητικὰ διὰ νὰ ἐκδώσῃ ὁ ἴδιος τὰς πληρωμάς θὰ εἰπῇ, ὅτι ὁ στρατὸς θὰ μείνῃ 5 μῆνας ἀπλήρωτος.

§63ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου εἰς γʹ. ἀνάγνωσιν νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται πολλοί). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη.

§64ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Λοιπὸν τροποποιεῖτε τὸν λογιστικὸν νόμον, καὶ ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν δὲν θὰ ἔχῃ τὸ δικαίωμα νὰ ἐντέλληται πληρωμάς· παρακαλῶ ὅμως νὰ σκεφθῆτε ἂν πρέπει νὰ ἀφαιρέσωμεν τὴν ἐντολὴν τῶν πληρωμῶν ἀπὸ τὸν κύριον διατάκτην καὶ νὰ ἀναθέσωμεν αὐτὴν ἀποκλειστικῶς εἰς πρόσωπα δευτερεύοντα, εἰς λοχαγούς, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον δὲν γίνεται εἰς κανένα κλάδον τῆς ὑπηρεσίας· αὐτὸ εἶναι δικαίωμα, τὸ ὁποῖον ὁ νόμος ἀνέθεσεν εἰς τοὺς ὑπουργούς.

§65ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τὸ ἄρθρον αʹ. προσδιορίζει, ὅτι διὰ τὴν ἐκκαθάρισιν πρὸς πληρωμὴν τῶν στρατιωτικῶν ἐξόδων καθίστανται Ἐπιμελητήρια, ἡ δὲ βʹ παράγραφος τοῦ ἄρθρου τούτου λέγει «ἡ δικαιοδοσία ἑκάστου Ἐπιμελητηρίου κανονίζεται διὰ Β. Δ.», τουτέστι τὸ Β. Διάταγμα θέλει προσδιορίσει ποία ἡ ἔκτασις τοῦ Ἐπιμελητηρίου καὶ μέχρι ποίου σημείου τὸ Ἐπιμελητήριον θὰ ἔχῃ ἐξουσίαν, καὶ μέχρι τίνος σημείου ὁ ὑπουργὸς ἀπ’ εὐθείας. Ἐν οὐδεμιᾷ περιπτώσει δὲν ἀφαιρεῖται ἀπὸ τὸν ὑπουργὸν τὸ δικαίωμα ἀλλ’ εἴς τινας περιπτώσεις ἐνεργεῖ ἀπ’ εὐθείας, εἰς ἄλλας περιπτώσεις διὰ τῶν Ἐπιμελητηρίων. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἔννοια τοῦ νόμου. Τώρα τί θὰ περιέχῃ τὸ Διάταγμα; Βεβαίως διαίρεσιν τῆς χώρας καὶ τὰ τοιαῦτα· αἱ γενικαὶ πληρωμαὶ θὰ γίνωνται ὑπὸ τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν καὶ ἐνίοτε διαταγῇ αὐτοῦ, καὶ ὡς πρὸς ταῦτα εἶναι ἐλευθέρα ἡ Κυβέρνησις νὰ κανονίσῃ ὅπως αὐτὴ νομίζει ὅτι εἶναι καλλίτερον.

§66ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Νομίζω, ὅτι ἂν ἐτίθετο εἰς τὸν νόμον ἓν καὶ, ἤθελε συμπληρώσει τὴν ἔννοιαν τοῦ κ. Τρικούπη, νὰ εἴπῃ δηλαδὴ τὸ ἄρθρον «καὶ 13 Ἐπιμελητήρια.»

§67ΡΙΚΑΚΗΣ. Ἐγὼ προτείνω, κ. πρόεδρε, τὸ ἑξῆς· ἐπειδὴ ὁ νόμος αὐτὸς ἀναφέρεται εἰς τὸν λογιστικὸν νόμον, δὲν ὑπάρχει δυσκολία, διότι ἐκεῖ λέγει, ὁ ὑπουργὸς καὶ ὁ ἐπίτροπος.

§68ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐὰν ἡ Βουλὴ συμμερίζεται τὴν γνώμην τοῦ κ. Τρικούπη περὶ τῆς ἐννοίας καὶ τῆς λύσεως, τὴν ὁποίαν ἔδωκε, τὸ ζήτημα εἶναι λελυμένον.

§69ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Νομίζω, ὅτι δὲν ἠμπορεῖ νὰ τεθῇ αὐθαίρετος ἔννοια. Ἡ δικαιοδοσία λέγει ἑκάστου Ἐπιμελητηρίου θέλει ὁρισθῆ διὰ Β. διατάγματος, λοιπὸν τὸ Β. διάταγμα θέλει προσδιορίσει τὰ τοπικὰ ὅρια, ὥστε εἶναι περιττὸν νὰ θέσητε τοῦτο.

§70ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐὰν ὑποθέσωμεν διὰ μίαν στιγμὴν, ὅτι διὰ τῆς λέξεως δικαιοδοσία ἐννοεῖται ὅ,τι εἶπεν ὁ κ. Τρικούπης, δὲν ἐξερχόμεθα τῆς ἐννοίας, τὴν ὁποίαν θέλομεν νὰ καθιερώσωμεν; Ὑποθέσατε ὅτι τὸ διάταγμα λέγει, ὅτι τὸ δεῖνα ἐπιμελητήριον συνίσταται διὰ τὰς τροφὰς, τὸ ἄλλο διὰ τοῦτο, τὸ ἄλλο δι’ ἐκεῖνο, μένει δὲ ἀκεραία ἡ ἰδέα, ὅτι αἱ πληρωμαὶ θὰ γίνωνται καὶ κανονίζωνται ἀπὸ τὰ ἐπιμελητήρια· ἡ Κυβέρνησις ἐννοεῖ νὰ μεταβληθῇ ὁ λογιστικὸς νόμος κατὰ τοῦτο;

§71ΥΠΟΥΡΓΟΙ. Παντάπασιν.

§72ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Τότε πρέπει νὰ ἀλλάξητε τὸ «δύναται».

§73ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἄλλας ἐξηγήσεις, κύριε πρόεδρε, θεωροῦμεν περιττάς.

§74Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Δὲν ἀνησυχῶ νὰ μάθω τί φρονοῦσιν οἱ ὑπουργοὶ, διότι ὅταν θέλῃ προταθῆ ἡ ἐφαρμογὴ θέλει ὑπάρξει τὸ Κοινοβούλιον ὅπως ἑρμηνεύσῃ τὸ ἄρθρον, ἀλλὰ φρονῶ ὅτι τὸ κείμενον τοῦ νόμου ἔχει τὴν ἔννοιαν ἐν ἑαυτῷ. Διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τὴν ἐκτὸς τοῦ κέντρου προσδιορίζεται διὰ Β. διατάγματος τί δύναται νὰ γείνῃ διὰ τὰ ὑλικὰ καὶ λοιπὰ, ἐπὶ τῶν ὁποίων θέλουσι φροντίζει τὰ Ἐπιμελητήρια καὶ οὐχὶ ὁ ὑπουργός. Τώρα προὐτάθη ὑπό τινων μελῶν ὅτι τοῦτο ἀποτελεῖ τροποποίησιν τῶν διατάξεων τοῦ νόμου περὶ δημοσίου λογιστικοῦ. Ὁ κ. Καράπαυλος ἐπιμένει εἰς τοῦτο. Ὁ νόμος λέγει περὶ δευτερευόντων διατακτῶν· ἡ διάταξις δ’ αὕτη τροποποιεῖται πράγματι διὰ τοῦ νόμου αὐτοῦ, διότι ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν δὲν θέλει καθορίζει καὶ ἐντέλλεσθαι τὰς πληρωμὰς εἰς τὰ κέντρα ἐντὸς τῶν ὁποίων εὑρίσκονται τὰ Ἐπιμελητήρια, ἐκτὸς τῶν τῆς γενικῆς ὑπηρεσίας καὶ τῶν προμηθειῶν. Ἡ τροποποίησις αὕτη βλάπτει ἢ ὠφελεῖ; Ἐγὼ νομίζω, ὅτι δὲν βλάπτει. Διὰ νὰ γείνῃ ἐντολή τις πρέπει νὰ ὑπάρχῃ δικαίωμα, τὸ δὲ δικαίωμα ἀποκτᾶται εἴτε δι’ ὑπηρεσίας, εἴτε διὰ προμήθειαν ὑλικοῦ· αἱ ὑπηρεσίαι προσεφέρθησαν μακρὰν τοῦ γενικοῦ κέντρου. Τίς γνωρίζει τὰς περιστάσεις αὐτάς; βεβαίως τὸ Ἐπιμελητήριον δύναται νὰ ἐξακριβώσῃ ἐὰν ὑπάρχῃ δικαίωμα. Ἑπομένως τοῦτο δὲν βλάπτει τὸ Κράτος, τἀναντία, παρέχει τὴν εὐκολίαν νὰ ἐπέρχηται ἡ ἐκκαθάρισις τῶν ἐξόδων ἐντὸς βραχυτέρου διαστήματος.

§75ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ἠκούσατε τὴν ά. παράγραφον.

§76Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Μὲ τὴν ἐπιφύλαξιν αὔριον εἰς τὸ σύνολον νὰ καταρτίσωμεν τὸ ἄρθρον.

§77ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ἀναγινώσκεται τὸ ἄρθρον. (Ἀναγινώσκεται). «Ἄρθρον 1. Διὰ τὴν ἐκκαθάρισιν καὶ ἐντολὴν πρὸς πληρωμὴν τῶν στρατιωτικῶν ἐξόδων καθίστανται καθ’ ὅλον τὸ Κράτος 13 στρατιωτικὰ Ἐπιμελητήρια. Τὸ προσωπικὸν τῶν ἐπιμελητηρίων συνιστᾶται ἐξ Ἑνὸς ἐπιμελητοῦ, Τεσσάρων ὑπεπιμελητῶν, Ὀκτὼ λοχαγῶν οἰκονομίας ά. τάξεως, Δεκατριῶν ὑπολοχαγῶν οἰκονομίας, Πέντε ἀνθυπασπιστῶν καὶ Δεκατριῶν ὑπαξιωματικῶν. Καταργοῦνται δὲ Ἕξ οἰκονομικοὶ ἐπιθεωρηταὶ καὶ Τέσσαρες ἀνθυπασπισταί, Εἷς λοχαγὸς καὶ Εἷς ὑπολοχαγὸς τῆς οἰκονομίας τοῦ Φρουραρχείου Ἀθηνῶν, Εἷς λοχαγὸς τῆς οἰκονομίας τοῦ Φρουραρχείου Ναυπλίας, Εἷς λοχαγός, Εἷς ὑπολοχαγός, Εἷς ἀνθυπολοχαγὸς καὶ Εἷς ἀνθυπασπιστὴς τῆς οἰκονομίας τοῦ Ἀρχηγείου τῆς Χωροφυλακῆς, Δέκα ὑπολοχαγοὶ τῆς οἰκονομίας τῶν δέκα πεζικῶν ταγμάτων, Εἷς ὑπολοχαγὸς τῆς οἰκονομίας τοῦ τάγματος τοῦ Πυροβολικοῦ, Εἷς ὑπολοχαγὸς τῆς οἰκονομίας τῆς Ἱππαρχίας, Εἷς ὑπολοχαγὸς τῆς οἰκονομίας τοῦ τάγματος τῶν Σκαπανέων, Τρεῖς λοχαγοὶ ά. τάξεως τοῦ Στρατιωτικοῦ Λογιστηρίου, καὶ Εἷς λοχαγὸς τῆς οἰκονομίας βʹ. τάξεως τοῦ ἀρτοποιείου Ἀθηνῶν, ἀντικαθιστάμενοι εἰς μὲν τὸ Λογιστήριον ἐξ ἑνὸς λοχαγοῦ βʹ. τάξεως καὶ ἑνὸς ὑπολοχαγοῦ τῆς οἰκονομίας, εἰς δὲ τὸ ἀρτοποιεῖον ὑφ’ ἑνὸς ὑπολοχαγοῦ. Ἡ δικαιοδοσία ἑκάστου Ἐπιμελητηρίου κανονίζεται διὰ Β. Διατάγματος. Τὸ προσωπικὸν τῶν προϊσταμένων τῶν Ἐπιμελητηρίων λαμβάνεται κατὰ προτίμησιν ἐκ τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ οἰκονομικοῦ κλάδου τοῦ στρατοῦ, καθόσον ἔχουσιν οὗτοι τὰ ἀπαιτούμενα προσόντα. Μετὰ παρέλευσιν δὲ δύω ἐτῶν οἱ προϊστάμενοι τῶν ἐπιμελητηρίων διορίζονται ἐπὶ προηγουμένῳ διαγωνισμῷ ὡς πρὸς τὴν ἱκανότητα μεταξὺ τῶν ὁμοιοβάθμων τῶν ἐχόντων κεκτημένον τὸ πρὸς προβιβασμὸν δικαίωμα κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ περὶ προβιβασμῶν νόμου.» Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον ὅπως ἐτροπολογήθη παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (κατόπιν ἐγένοντο παραδεκτὰ ἄνευ ἀντιῤῥήσεως τὰ ἑπόμενα ἄρθρα). Ἄρθρον 2. Ἡ δικαιοδοσία τῶν στρατιωτικῶν Ἐπιμελητηρίων εἶναι ἀνεξάρτητος ἀπ’ ἀλλήλων. Οἱ προϊστάμενοι αὐτῶν δύνανται κατὰ πᾶσαν στιγμὴν αὐτεπαγγέλτως νὰ ἐνεργῶσιν αὐτοπροσώπως ἐπιθεωρήσεις πρὸς βεβαίωσιν τῆς τε παρουσίας τῆς κατὰ τὴν δικαιοδοσίαν αὐτῶν δυνάμεως καὶ τῆς καταστάσεως καὶ διαχειρίσεως ἐν γένει τοῦ ὑλικοῦ καὶ τῶν προμηθειῶν τῶν τε Σωμάτων καὶ καταστημάτων, καὶ ἐν γένει ἐπὶ παντὸς ἀντικειμένου ἀναγομένου εἰς τὴν οἰκονομίαν τοῦ στρατοῦ. Αἱ ἐπιθεωρήσεις αὗται ὑποχρεωτικῶς ἐπιβάλλονται δὶς τοῦ ἔτους. Ἄρθρον 3. Αἱ μέχρι τοῦδε παρὰ τοῖς Σώμασι καὶ καταστήμασι τοῦ στρατοῦ ταμιακαὶ ἐπιτροπαὶ καταργοῦνται· ἡ διαχείρισις δὲ τοῦ χρηματικοῦ ἀνατίθεται ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν τοῦ Διοικητοῦ τοῦ Σώματος ἢ καταστήματος εἰς ἕνα ἀξιωματικὸν θεωρούμενον ἀτομικῶς ὑπόλογον καὶ ὑπεύθυνον πρὸς τὸ Δημόσιον, ἐφαρμοζομένων κατ’ αὐτοῦ τῶν διατάξεων τοῦ ἄρθρου 199 καὶ ἑπ. τοῦ Νόμου περὶ δημοσίου λογιστικοῦ· τὰ οἰκονομικὰ δὲ Συμβούλια διατηροῦνται καὶ τὰ μέλη αὐτῶν εὐθύνονται ἀλληλεγγύως διὰ τὴν διαχείρισιν τοῦ ὑλικοῦ. Αἱ κατὰ τῶν ὑπολόγων ἐπὶ διαχειρίσεως ὑλικοῦ κλπ. ἀποφάσεις τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν ἐκτελοῦνται διοικητικῶς. Τῶν ἀποφάσεων τούτων ἐπιτρέπεται ἔφεσις ἐνώπιον τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου ἐντὸς ἑνὸς μηνὸς ἀπὸ τῆς ἐπιδόσεως αὐτῶν. Ἡ ἔφεσις δὲν ἀναστέλλει τὰ κατὰ τοῦ ὑπολόγου συντηρητικὰ μέτρα. Ἄρθρον 4. Ἡ κατὰ τὸ ἄρθρον 45 τοῦ νόμου περὶ δημοσίου λογιστικοῦ προκαταβολὴ εἰς τὸ Στρατιωτικὸν προσδιορίζεται ὡς ἑξῆς· α) Εἰς τὸ δωδεκατημόριον τῆς ἐτησίας δαπάνης τοῦ ἡμερουσίου μισθοῦ τῶν ὑπαξιωματικῶν καὶ στρατιωτῶν ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ὀργανικῆς δυνάμεως τῶν Σωμάτων καὶ καταστημάτων· βʹ.) Εἰς τὸ δωδεκατημόριον τῆς ἐτησίας δαπάνης τῆς ἀναλογούσης διὰ τὰς εἰς χρήματα καταβαλλομένας μερίδας ἱπποφορβῆς· γʹ.) Εἰς τὸ δωδεκατημόριον τῆς ἐτησίας δαπάνης διὰ τοὺς λαμβάνοντας μερίδας ἄρτου εἰς χρήματα· δʹ.) Εἰς τὸ πεμπτημόριον τῆς κατὰ τὸν προϋπολογισμὸν ἀπαιτουμένης δαπάνης διὰ τὰς ὁδοιπορίας καὶ μετακομίσεις τοῦ στρατοῦ. Ἡ προκαταβολὴ αὕτη χορηγεῖται εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν δι’ ἐνταλμάτων αὐτοῦ ἐντὸς τοῦ πρώτου δεκαημέρου ἑκάστου ἔτους, διανέμεται παρ’ αὐτοῦ κατὰ τὰς ἀνάγκας τῶν Σωμάτων καὶ καταστημάτων καὶ δικαιολογεῖται τὸ βραδύτερον ἐντὸς τοῦ μηνὸς Φεβρουαρίου τοῦ ἑπομένου ἔτους. Πᾶσα ἄλλη χρῆσις τῶν ἀνωτέρω προκαταβολῶν παρὰ τὸν σκοπὸν, δι’ ὃν αὗται χορηγοῦνται, ἀπαγορεύεται. Οἱ ἐνεργήσαντες τὴν πληρωμὴν στρατιωτικοὶ ὑπόλογοι εὐθύνονται προσωπικῶς διὰ πᾶσαν παράβασιν τῆς διατάξεως ταύτης. Ὅταν ὁ στρατιωτικὸς ὑπόλογος ἀρνηθῇ τοιαύτης φύσεως πληρωμὴν, ὀφείλει νὰ δικαιολογήσῃ ἐγγράφως τὴν ἄρνησίν του πρὸς τὸν διατάκτην. Ἐὰν καὶ τούτου γενομένου ὁ διατάκτης ἀπαιτήσῃ ἐγγράφως καὶ ὑπὸ εὐθύνην του τὴν πληρωμὴν, ὁ στρατιωτικὸς ὑπόλογος πληρόνει μὲν χωρὶς περαιτέρω ἀναβολὴν, ἀλλ’ ὀφείλει νὰ ἐπισυνάψῃ εἰς τὴν ἀπόδειξιν τῆς πληρωμῆς ἀντίγραφον τῆς πρὸς ἄρνησιν αἰτιολογίας του καὶ τὸ πρωτότυπον τῆς ἀπαιτήσεως τοῦ διατάκτου.»

§78ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Θὰ κάμω μίαν ἐρώτησιν πρὸς τὸν ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν· παρακαλῶ νὰ μοὶ εἴπῃ τίνι τρόπῳ θὰ οἰκονομήσῃ τοὺς ἀξιωματικούς.

§79ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἐννοῶ ποίαν θέσιν ἔχουν εἰς τὸ ἄρθρον τοῦτο αἱ δύω τελευταῖοι παράγραφοι· αὗται εἶναι ἀντιγεγραμμέναι ἀπὸ τὸν λογιστικὸν νόμον καὶ ἀφοροῦν τὰς περιστάσεις, κατὰ τὰς ὁποίας εἷς ταμίας ἀρνεῖται νὰ ἐνεργήσῃ πληρωμὴν ἐπὶ ἐντάλματος. Ὁ λογιστικὸς νόμος λέγει, ὅτι εἰς τοιαύτην περίπτωσιν ὁ ἀρνηθεὶς ταμίας ὀφείλει νὰ δικαιολογήσῃ ἐγγράφως τὴν ἄρνησίν του· ἐὰν ὁ διατάκτης ἐπιμείνῃ εἰς τὴν πληρωμὴν, ὁ ταμίας πληρόνει ἐπισυνάπτων τὴν ἔγγραφον διαταγὴν τοῦ διατάκτου. Ἐνταῦθα προκειμένου περὶ ταμιῶν στρατιωτικῶν, οἱ ὁποῖοι δὲν θὰ πληρόνουν ἐντάλματα, δὲν ἐννοῶ τὴν θέσιν τῶν παραγράφων· θέλουν ἔχει ἓν μέρος χρημάτων ἐκ τῆς προκαταβολῆς, ἥτις δίδεται εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν καὶ διὰ τῶν χρημάτων αὐτῶν θέλουν ἐνεργεῖ τὰς πληρωμὰς, τὰς ὁποίας οἱ προϊστάμενοι τῶν σωμάτων τὰς παραγγέλουν νὰ κάμουν· ὅταν δ’ ἐνεργήσουν τὰς πληρωμὰς, λαμβάνουν τὰς ἀποδείξεις καὶ τὰ δικαιολογητικὰ, τὰ ὁποῖα θέλουν τὰ παρουσιάζει εἰς τὰ Ἐπιμελητήρια διὰ νὰ ἐκδοθοῦν τὰ ἐντάλματα καὶ λάβουν τὰ χρήματα, τὰ ὁποῖα θέλουν χρησιμεύσει εἰς τὸ νὰ ἐπανέλθῃ ἡ προκαταβολή. Διὰ τοῦτο δὲν ἐννοῶ ποίαν ἐφαρμογὴν δύνανται νὰ λάβουν αἱ διατάξεις αὗται ἐνταῦθα. Παρακαλῶ τοὺς ἁρμοδίους ὑπουργοὺς νὰ λείψῃ τοῦτο.

§80ΛΕΒΙΔΗΣ (ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Αἱ διατάξεις ἀφορῶσι τοὺς ταμίας, οἱ ὁποῖοι ἐκδίδουν ἐντάλματα· ἐδῶ δὲν πρόκειται περὶ τούτου, ἐδῶ πρόκειται περὶ τοῦ δωδεκατημορίου, τὸ ὁποῖον λαμβάνουν. Ὁ ταμίας ὁ στρατιωτικὸς θὰ λάβῃ τὸ δωδεκατημόριον, θὰ σχηματίσῃ τὸ ταμεῖον, θὰ κάμῃ τὰ στρατιωτικὰ ἔξοδα. Ὅταν λοιπὸν ὁ ἀρχηγὸς τοῦ σώματος τὸν διατάξῃ νὰ κάμῃ μίαν πληρωμὴν, ἐὰν ᾖναι ἐναντία τοῦ νόμου εἰμπορεῖ νὰ εἴπῃ, δὲν δύναμαι νὰ τὴν κάμω, μετὰ ταῦτα τὰ ἔγγραφα θὰ σταλῶσιν εἰς τὸ Ἐπιμελητήριον.

§81ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἶναι διατάκται οἱ προϊστάμενοι.

§82ΛΕΒΙΔΗΣ. Ἐδῶ ἐννοῶ διατάκτας τοὺς προϊσταμένους, ὁ προϊστάμενος θὰ ᾖναι διατάκτης.

§83ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν καὶ τὸ ἄρθρον 4 ἐγένετο παραδεκτόν. Ἔχομεν ἤδη τὸ ἄρθρον 5 (ἀναγινώσκεται). Ἄρθρον 5. Ἡ πληρωμὴ ἐξόδων τῆς στρατιωτικῆς ὑπηρεσίας ἐντέλλεται καὶ ἐνεργεῖται ἀπὸ τὰ δημόσια ταμεῖα κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ νόμου περὶ δημοσίου λογιστικοῦ, ἐπὶ τῇ βάσει τῶν κεκανονισμένων λογιστικῶν ἐγγράφων.

§84ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπ’ αὐτοῦ ἔχομεν μίαν τροποποίησιν· ἐδῶ πρόκειται νὰ προστεθῇ ἓν ἐδάφιον «ὁσάκις πρόκειται περὶ προμηθειῶν εἰς τὸ ἐξωτερικὸν διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τῶν ὑπουργείων τῶν Στρατιωτικῶν καὶ Ναυτικῶν ἐπιτρέπεται νὰ γίνωνται προπληρωμαὶ εἰς ἐργολάβους ἢ προμηθευτὰς μέχρι τοῦ ἡμίσεος τοῦ συμπεφωνημένου τιμήματος», διότι ὁ νόμος ὁ λογιστικὸς δὲν ἐπιτρέπει προπληρωμάς.

§85ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ἄνευ συμβολαίου.

§86ΛΕΒΙΔΗΣ. Ὅταν γίνεται παραγγελία, προηγεῖται πάντοτε μία συμφωνία μὲ τὸν ἐργολάβον.

§87ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Τί ἐννοεῖτε συμβόλαιον ἢ ἀλληλογραφία;

§88ΛΕΒΙΔΗΣ. Πρέπει νὰ ὑπάρχῃ συμβόλαιον διὰ νὰ ἐκδοθῇ ἓν ἔνταλμα.

§89ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ἰδοὺ ὁποῦ ἀπῃτεῖτο νὰ γίνῃ αὕτη ἡ διασάφησις, ὅτι ἀπαιτεῖται συμβόλαιον καὶ οὐχὶ ἀλληλογραφία.

§90ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Παρακαλῶ τὸ ὑπουργεῖον νὰ εἴπῃ ἂν δὲν θεωρῇ ἀναγκαίαν τὴν φράσιν τὴν ἐν τῇ πρώτῃ παραγράφῳ «ἐπὶ τῇ βάσει τῶν κεκανονισμένων δικαιολογητικῶν ἐγγράφων», ἢ ἂν τὴν θεωρῇ περιττήν.

§91ΥΠΟΥΡΓΟΣ. Δύναται νὰ λείψῃ.

§92ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Μίαν παρατήρησιν θέλω κάμει πρὸς πληροφορίαν τῶν κυρίων ὑπουργῶν. Διεπραγματεύθημεν τὴν ἀγορὰν πυροβόλων ἀπὸ ἓν τῶν καταστημάτων ἐν Εὐρώπῃ. Εἶχε δὲ τὴν ἀπαίτησιν νὰ προκαταβάλλωμεν τὸ ἥμισυ, τὸ δ’ ἕτερον ἥμισυ ν’ ἀποστείλωμεν εἰς τράπεζαν ἐν Εὐρώπῃ ἅμα τὰ πυρόβολα παραδοθῶσι. Λοιπὸν αὐτὴν τὴν περίπτωσιν παρακαλῶ νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν, ὥστε νὰ λάβῃ περισσοτέρας εὐκολίας τὸ ὑπουργεῖον.

§93ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Εἶναι καὶ ἄλλη περίπτωσις.

§94ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ὅπως τὸ ἔχομεν.

§95ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Εἰς τὴν Εὐρώπην οὐδὲν συμβόλαιον συντάσσεται, ἐὰν δὲν προκαταβάλλεται τὸ ⅓ τοῦ παραγγελθέντος πράγματος· λοιπὸν δὲν ἐννοῶ τίνι τρόπῳ θὰ κάμῃ τὰς παραγγελίας· τοιαῦτα συμβόλαια γίνονται παντοῦ.

§96ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐκ τοῦ ἄρθρου τούτου ὁ κ. Δηλιγιάννης προτείνει ν’ ἀφαιρεθῶσιν αἱ λέξεις «ἐπὶ τῇ βάσει τῶν κεκανονισμένων δικαιολογητικῶν ἐγγράφων· ὡς βʹ δὲ ἐδάφιον προτείνει ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν τὴν τροπολογίαν, τὴν ὁποίαν ἠκούσατε. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον εʹ, ὡς ἐτροπολογήθη, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. «Ἄρθρον 7. Ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ παρόντος νόμου ἄρχεται ἀπὸ 1 Ἰανουαρίου 1878. Μέχρι τῆς ἐποχῆς ταύτης ἐπιτρέπεται κατ’ ἐξαίρεσιν εἰς τὴν στρατιωτικὴν ὑπηρεσίαν νὰ λαμβάνῃ τὰ ἀπαιτούμενα διὰ τὰς ἀνάγκας αὐτῆς κεφάλαια δι’ ἐνταλμάτων ἐπὶ ἀποδόσει λ)σμοῦ καὶ ἐπὶ τῇ εὐθύνῃ τῆς δικαιολογήσεως αὐτῶν ἐντὸς τεσσάρων μηνῶν ἀπὸ τῆς πληρωμῆς. Τὸ ὁλικὸν ποσὸν τῶν ἐπὶ ἀποδόσει λ)σμῶν λαμβανομένων κεφαλαίων, ἀφαιρέσει τῶν δικαιολογηθέντων οὐδέποτε δύναται νὰ ὑπερβῇ τὸ ἑκατομμύριον.»

§97ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Παρακαλῶ εἰς τοῦτο μετὰ τὰς λέξεις «ἀπὸ αʹ Ἰανουαρίου 1878» νὰ προστεθῶσιν αἱ λέξεις «πλὴν τῆς διατάξεως τοῦ βʹ ἐδαφίου τοῦ ἄρθρου εʹ.»

§98ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον μὲ τὴν παρατήρησιν τοῦ Πρωθυπουργοῦ παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. «Ἄρθρον 8. Πᾶσα προηγουμένη διάταξις, ἀντιβαίνουσα εἰς τὸν παρόντα Νόμον, καταργεῖται.» Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 8 παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Τὸ σύνολον αὔριον. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Ἐκπαιδεύσεως κατέθεσεν εἰς τὸ Προεδρεῖον τὰ ἔγγραφα περὶ τῆς διαχειρίσεως τοῦ κληροδοτήματος Βαρβάκη τῶν ἐτῶν 75, 76, καὶ 77. Ὅσοι θέλουν νὰ τὰ ἴδουν ἂς προσέλθουν εἰς τὸ Προεδρεῖον.

§99ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Αὔριον, κύριε Πρόεδρε, (ἀπέρχονται).

§100ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ (πρωθυπουργός). Ἔχομεν τὴν αʹ ἀνάγνωσιν τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἐφεδρείας.

§101ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Καθήσατε, κύριοι Βουλευταί, δὲν διέλυσα τὴν συνεδρίασιν ἀκόμη, μὴν ἀναχωρεῖτε.

§102ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Νομίζω, κύριοι, ὅτι ἠδύνατο ἡ Βουλὴ, ἐὰν ἤθελε, καὶ μετὰ μακρὰν συζήτησιν ἥτις καὶ ἐγένετο, ν’ ἀποφασίσῃ ν’ ἀρχίσῃ ἡ συζήτησις τοῦ νόμου περὶ ἐφεδρείας σήμερον, τοῦτο δὲ καὶ ἀπεφασίσθη ἤδη· εἴπομεν δὲ πολλοὺς λόγους ὥστε δὲν πρέπει, νομίζω, νὰ χάνῃ ἡ Βουλὴ τὸν πολύτιμον χρόνον της· ἐὰν θέλῃ νὰ μεταβάλῃ γνώμην ἔχει καλῶς, χωρὶς ὅμως νὰ μεταβάλῃ γνώμην, νομίζω ὅτι δὲν ἔπρεπε ν’ ἀναχωρήσῃ.

§103ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγκρίνει ἡ Βουλὴ νὰ μεταβῶμεν εἰς τὴν αʹ ἀνάγνωσιν.

§104ΒΑΡΒΙΤΣΙΩΤΗΣ. Δὲν ὑπάρχει ἀπαρτία.

§105ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀφοῦ ἐτελείωσε, κύριε Πρόεδρε, ἡ συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ στρατιωτικῶν Ἐπιμελητηρίων, πολλοὶ Βουλευταὶ ἐνόμισαν, ὅτι δὲν ἐπρόκειτο νὰ συζητήσωμεν ἕτερον ἀντικείμενον, καὶ διὰ τοῦτο ἠγέρθημεν καὶ πολλοὶ ἀνεχώρησαν. Νομίζω, ὅτι δὲν εἶναι ὀρθὸν, ἀφοῦ οἱ περισσότεροι Βουλευταὶ ἔφυγον, νὰ ἐπιμένωμεν ἤδη νὰ συζητήσωμεν τόσον σπουδαῖον ἀντικείμενον.

§106ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπειδὴ ἐγένετο ἔνστασις περὶ μὴ ἀπαρτίας, θὰ ἀναγνωσθῇ πρῶτον ὁ κατάλογος. Ἀναγινώσκεται ὁ ὀνομαστικὸς κατάλογος.

§107ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρόντες εἶναι 91, ἑπομένως δὲν ὑπάρχει ἀπαρτία. Διαλύεται ἡ συνεδρίασις. Πρῶτον ἀντικείμενον αὔριον ἔχομεν τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἐφεδρείας. Ὥρα 7. μ. μ.