1877.03.08

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 92

Τῆς 8 Μαρτίου 1877.

(Τρίτη.)

Ὥρα 2½ μ. μ.

Μετὰ τὴν ἐκφώνησιν τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου, εὑρεθείσης τῆς Βουλῆς ἐν ἀπαρτίᾳ, ἀνεγνώσθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως καὶ ἐπεκυρώθησαν ἄνευ ἀντιῤῥήσεως.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μεταβαίνομεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§2ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ (πρωθυπουργός). Τὸ ἡμέτερον Κράτος εἶχε τὴν ἀτυχίαν νὰ λάβῃ ἐξ ἀρχῆς στρατιωτικὸν ὀργανισμὸν ἀτελῆ καὶ πλημμελῆ, μὴ πληροῦντα τὸν σκοπὸν διὰ τὸν ὁποῖον οἱ τακτικοὶ στρατοὶ διατηροῦνται εἰς τὰς διαφόρους ἐπικρατείας. Γνωρίζετε, ὅτι μέχρι τοῦ 1859 κατὰ τὸν ὀργανισμὸν τοῦ στρατοῦ δὲν ὑπῆρχε παντάπασιν ἐφεδρεία· ἑπομένως τὸ Κράτος δὲν ἠδύνατο ἐν ἀνάγκῃ νὰ ἔχῃ οὔτε ἕνα κἂν στρατιώτην, ἵνα προσθέσῃ εἰς τὸν τακτικὸν στρατὸν καὶ αὐξήσῃ δι’ αὐτοῦ τὴν στρατιωτικὴν δύναμιν τῆς ἐπικρατείας. Ἀπὸ τῆς ἐποχῆς ἐκείνης ἐγένετο ὡς πρὸς τοῦτο μεταῤῥύθμισις τοῦ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ, ἀλλὰ μεταῤῥύθμισις, ἡ ὁποία δὲν ἔφερε διόλου ἀποτελέσματα, οὐ μόνον διότι ἡ ἐφεδρεία, ἡ ὁποία τότε διωργανώθη, ἐφεδρεία τριετὴς, ἦτο ἀνεπαρκὴς, ἀλλὰ πρὸ πάντων διότι διετηρήθη τὸ δικαίωμα τῆς ἀντικαταστάσεως, ἥτις φθείρει τὸν σκοπὸν, τὸν ὁποῖον αἱ ἐπικράτειαι διὰ τῶν καλῶν ὀργανισμῶν τῆς στρατιωτικῆς δυνάμεως ἐπιδιώκουσι, τοῦ νὰ ἔχωσιν ἐν καιρῷ ἀνάγκης μείζονα τῆς ἐν εἰρήνῃ στρατιωτικῆς τακτικῆς δυνάμεως. Ἀρκεῖ πρὸς τοῦτο νὰ σᾶς δώσω μίαν πληροφορίαν ὡς πρὸς τὴν σημερινὴν κατάστασιν τῆς ἐφεδρείας, κατὰ τὰς πληροφορίας καὶ τὰ μητρῷα, ἅπερ ἡ ὑπηρεσία ἔχει. Τὴν σήμερον ὑπάγονται εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τῆς ἐφεδρείας 2,875 ἄνδρες, ὁ δὲ ἀριθμὸς οὗτος εἶναι κατὰ μέγα μέρος ἀνώτερος τοῦ πραγματικοῦ, διότι δὲν περιέχει ὅλας τὰς ἐξαιρέσεις, τὰς ὁποίας, ὅταν θελήσητε νὰ ζητήσητε τοὺς ἐφέδρους τούτους, εἶσθε ἠναγκασμένοι ν’ ἀναγνωρίσητε. Αὐτοὶ οἱ 2,875 ἔφεδροι εἶναι ἀναγεγραμμένοι μόνον καὶ μόνον διότι ἐξῆλθον ἐκ τῶν τάξεων τοῦ στρατοῦ καὶ ἔχουν τὴν ὑποχρέωσιν νὰ ὑπηρετήσωσιν· ἐὰν ὅμως ὑπάρχωσιν εἰς τὸ ἐξωτερικὸν, ἐάν τινες ἀπέθανον ἢ ἐγένοντο ἀνίκανοι, εἶναι ζήτημα, ἐκ τῆς λύσεως τοῦ ὁποίου ἐξαρτᾶται ἡ πραγματικὴ δύναμις τῆς ἐφεδρείας κατὰ τὸν σημερινὸν ὀργανισμόν. Κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον τὸ ἡμέτερον Κράτος εἶχε μέχρι τοῦδε ὅλον τὸ βάρος τῆς δαπάνης τοῦ τακτικοῦ στρατοῦ, ἄνευ τῶν ὠφελειῶν, τὰς ὁποίας σᾶς προανέφερα. Ὁ στρατὸς ὁ τακτικὸς προσήνεγκεν ἀναμφισβητήτως καὶ προσφέρει καθ’ ἑκάστην ὅλας τὰς ἐκδουλεύσεις ἐκείνας, τὰς ὁποίας εἶναι δυνατὸν ἡ ἐπικράτεια παρ’ αὐτοῦ νὰ ζητήσῃ· ἀλλ’ ὅλαι αὗται αἱ ἐκδουλεύσεις περιορίζονται εἰς τὴν ἐσωτερικὴν ὑπηρεσίαν, καὶ, ὡς ἐνθυμεῖσθε, ὁσάκις ἡ πολιτεία ἐθεώρησεν ἀναγκαῖον νὰ ἐρωτήσῃ ἂν διὰ τοῦ ὑπάρχοντος τακτικοῦ στρατοῦ ἐδύνατο νὰ ἐπιμεληθῇ ἀνώτερα συμφέροντα, ἔλαβε πάντοτε τὴν αὐτὴν ἀπάντησιν, ὅτι ἐζήτει τὰ ἀδύνατα. Συνέπεια αὐτῶν τῶν παρατηρήσεων εἶναι, ὅτι ἡ Ἑλλὰς ἀπὸ πολλοῦ χρόνου, ἑπομένως καὶ σήμερον, εὑρίσκεται ἐνώπιον τοῦ προβλήματος περὶ τοῦ τί ὀφείλει νὰ πράξῃ περὶ τῆς στρατιωτικῆς δυνάμεως τοῦ τόπου, καὶ ἀμέσως παρουσιάζονται δύο λύσεις, μεταξὺ τῶν ὁποίων ὀφείλει νὰ ἐκλέξῃ: ἢ πρέπει νὰ παραιτήσῃ τὴν ἀξίωσιν τοῦ νὰ ἔχῃ τακτικὸν στρατὸν, νὰ ἐκτελέσῃ δὲ ὅλας τὰς ἀνάγκας τῆς ἐσωτερικῆς ὑπηρεσίας διὰ στρατοῦ πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον ὠργανισμένου· ἢ πρέπει ν’ ἀποῤῥίψῃ τὸ μέχρι τοῦδε ὑπάρχον σύστημα, καὶ νὰ φέρῃ ἐκείνας τὰς βελτιώσεις, διὰ τῶν ὁποίων θὰ δυνηθῇ νὰ καταστήσῃ τὴν Ἑλλάδα Κράτος λόγου ἄξιον ἐν τῇ Ἀνατολῇ. Μεταξὺ αὐτῶν τῶν δύω συστημάτων δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία ὅτι ὁ τόπος ἀποκλίνει πρὸς τὸ δεύτερον· ὅτι δὲ ἀποκλίνει, προφανὲς εἶναι, διότι εἰ καὶ πλημμελῆ ὄντα τὸν ὀργανισμὸν τοῦ στρατοῦ, μ’ ὅλα ταῦτα ἠνέχθη ἐπὶ τόσα ἔτη καὶ ὑπέστη ἀγογγύστως πάσας τὰς δαπάνας, ὅπως ἔχῃ τακτικὸν στρατὸν τῶν τριῶν ὅπλων, εἰ καὶ δὲν εἶχε τὴν παρηγορίαν τῶν ἐπικρατειῶν ὅσαι ἔχουν ἀληθεῖς στρατιωτικοὺς ὀργανισμούς. Ἀλλὰ περιπλέον τὸ ἑλληνικὸν ἔθνος ἐννοεῖ νὰ ὑπάρχῃ οὐχὶ ἐν καταστάσει φθισικῇ, ἀλλ’ ἐν καταστάσει, ἡ ὁποία νὰ ἐπιτρέπῃ νὰ ἐκτελῇ ὅλους τοὺς σκοποὺς τοὺς ὁποίους ὁ προορισμός του περιλαμβάνει. Ἐὰν ἤθελέ τις ἐκτείνει τὸν λόγον, ἠδύνατο νὰ εἴπῃ ὡς πρὸς τοῦτο πολλά, ἅπερ ὅμως εἶναι πάντη περιττά· ἀρκεῖ μόνον ἡ παρατήρησις ὅτι αὗται αἱ ἡμικυρίαρχοι ἡγεμονίαι τῆς Ἀνατολῆς ἔχουσι στρατιωτικὸν ὀργανισμὸν καὶ στρατὸν πολὺ ὑπέρτερον καὶ μᾶλλον ἀξιόμαχον, ἢ ὅ,τι ἔχει τὸ αὐτοτελὲς καὶ αὐθύπαρκτον Κράτος τοῦ Ἑλληνικοῦ βασιλείου· ἀρκεῖ ὅτι ὁ γείτων ἡμῶν ἔχει δύναμιν κατὰ ξηρὰν καὶ θάλασσαν κολοσσιαίαν, ὁ γείτων ἡμῶν, μετὰ τοῦ ὁποίου ἀφ’ ἑνὸς ὑπάρχουσιν ἄπειροι αἰτίαι νὰ ζῶμεν ἐν εἰρήνῃ καὶ συνεννοήσει, ἀλλὰ καὶ ἄπειροι συγχρόνως αἰτίαι ἐρίδων μεταξὺ μας. Περιπλέον ἡ παρατήρησις, ὅτι κατοικοῦμεν ἐν τῇ Ἀνατολῇ, ἡ ὁποία ἀπὸ καιροῦ εἰς καιρὸν καὶ συχνότατα καθίσταται στάδιον ἐπαναστάσεων καὶ πολέμων καὶ αἰωνίας πολιτικῆς διαμάχης, συγκρούσεων καὶ διαπληκτισμῶν, ἡ τοιαύτη κατάστασις τῆς Ἀνατολῆς ἐκθέτει ἀναμφισβητήτως εἰς κίνδυνον τὰ συμφέροντα ἡμῶν, συμφέροντα οὐχὶ κατακτητικά, ἀλλ’ ἐκπολιτιστικὰ καὶ πάνυ εὐγενῆ. Διὰ τοῦτο, ἄνευ περαιτέρω ἐρεύνης, πρέπει νὰ ἤμεθα βέβαιοι ὅτι τὸ ἔθνος ἐπιθυμεῖ νὰ λύσῃ τὸ προειρημένον πρόβλημα καθ’ ὃν προανέφερον τρόπον, ἤτοι διὰ τῆς καλλιτέρας ὀργανώσεως καὶ τῆς ἐπεκτάσεως τῆς στρατιωτικῆς δυνάμεως αὐτοῦ. Ἡ πρακτικὴ λύσις αὐτοῦ τοῦ ζητήματος ἀπαιτεῖ ἓν ἐκ τῶν δύο· ἢ θέλομεν ἀφιερωθῆ εἰς τὰ ἀποτελέσματα, τὰ ὁποῖα ἤθελε μᾶς δώσει παραδοχὴ τοῦ συστήματος τῆς γενικῆς στρατολογίας, δι’ οὗ θ’ ἀντικαταστήσωμεν τὸ ὑπάρχον, ἢ πρέπει νὰ λάβωμεν ἑτέραν τινὰ πρόνοιαν, ἀνεξάρτητον τῆς προειρημένης. Ἡ παραδοχὴ τοῦ συστήματος τῆς γενικῆς στρατολογίας θέλει φέρει ἀναμφισβητήτως ἀποτελέσματα εὐάρεστα, ὅπως φέρει καὶ εἰς τὰς Ἐπικρατείας, αἱ ὁποῖαι τὸ παρεδέχθησαν. Ἀλλ’ ἀφοῦ ἀναγνωρίζομεν ὅτι πολὺς παρῆλθεν ἤδη χρόνος, κατὰ τὸν ὁποῖον ἐζήσαμεν ὑπὸ σύστημα στρατιωτικὸν πολυδάπανον, ἄνευ ὅμως ἐκτελέσεως τοῦ σκοποῦ τοῦ τακτικοῦ στρατοῦ, νομίζω ὅτι δὲν πρέπει νὰ περιορισθῶμεν εἰς αὐτὴν καὶ μόνην τὴν λύσιν, ἀλλὰ πρέπει νὰ προβλέψωμεν καὶ περὶ τοῦ παρελθόντος χρόνου, τὸν ὁποῖον ἐχάσαμεν. Ἂς ὑποθέσωμεν ὅτι τὸ σύστημα τῆς γενικῆς στρατολογίας μὲ τὸν ταχύτερον τρόπον εἰσηγάγομεν· θέλομεν δυνηθῆ πρῶτον μὲν νὰ ποιήσωμεν τὴν πρώτην στρατολογίαν μετὰ παρέλευσιν ἑνὸς ἔτους, καὶ εἰ μὲν παραδεχθῶμεν σύστημα μονοετοῦς θητείας, μετὰ τρία ἔτη θέλομεν ἔχει τὴν πρώτην ἐφεδρείαν, εἰ δὲ διετοῦς, μετὰ τέσσαρα ἔτη, καὶ ἂν τριετοῦς μετὰ πέντε ἔτη. Ἡ ἐφεδρεία ἑκάστου ἔτους δὲν δύναται νὰ ὑπερβῇ παρ’ ἡμῖν τὰς 5,000 ἀνδρῶν. Ἀλλ’ ἐρωτῶ, τοῦτο δύναται ν’ ἀναπαύσῃ τὸν ἐθνικὸν πόθον; ἐρωτῶ ἐὰν οὐχὶ αἱ περιστάσεις, ἀλλὰ τὰ σφάλματα τὰ ὁποῖα ἐπράχθησαν κατὰ τὸ παρελθὸν, μᾶς ἐπιτρέπωσι ν’ ἀναπαυθῶμεν εἰς αὐτὴν τὴν βραδυτάτην ἐπανόρθωσιν. Τὸ ὑπουργεῖον ἐνόμισεν ὅτι τὸ πνεῦμα τῆς Βουλῆς θέλει εἶσθαι μᾶλλον ὑπὲρ τοῦ ἑτέρου μέτρου, τοῦ νὰ ἀναπληρωθῇ δι’ ἀποφάσεως νομοθετικῆς ἡ ἔλλειψις πολλῶν ἐκ τῶν παρελθόντων ἐτῶν. Τὸ ὑπουργεῖον ἐσκέφθη ὅτι, ἂν τὸ σύστημα τῆς γενικῆς στρατολογίας ἤθελεν εἶσθαι εἰσηγμένον εἰς τὸν τόπον πρὸ ἑπτὰ ἐτῶν, ἤτοι ἀπὸ τοῦ 1870, ὑπὸ θητείαν τριετῆ, ἡ Ἑλλὰς ἤθελεν ἔχει σήμερον τεσσάρων ἐτῶν ἐφεδρείαν, ἑπομένως εἴκοσι χιλιάδας ἐφέδρους. Τὴν σκέψιν ταύτην τῆς Κυβερνήσεως νομίζω ὅτι εἶναι ἐκ τῶν πρωτίστων καθηκόντων τοῦ κοινοβουλίου, εὑρισκομένου ἐν πληρεστάτῃ γνώσει τῶν σφαλμάτων τοῦ παρελθόντος καὶ τῶν ἀναγκῶν τοῦ παρόντος καὶ τοῦ μέλλοντος, νὰ παραδεχθῇ. Ἐννοεῖται ὅτι τὸ ὑπουργεῖον, ἀποδεχθὲν τὸ μέτρον τοῦτο, δὲν ἐνόησε ν’ ἀποκλείσῃ τὸ ἕτερον, καθόσον δὲν συναπαντᾶται τὸ ἓν μετὰ τοῦ ἄλλου, διότι κατὰ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο αἱ ἡλικίαι, αἱ ὁποῖαι θὰ χρησιμεύσωσι πρὸς στρατολογίαν τῆς ἐφεδρείας, εἶναι ὅλως διόλου διάφοροι τῶν ἡλικιῶν τῆς γενικῆς στρατολογίας. Τὸ σύστημα τῆς γενικῆς στρατολογίας, καθὰ εἴδαμεν καὶ ἐκ τῶν συζητήσεων τοῦ παρελθόντος, ἀπαιτεῖ τὴν ἡλικίαν τοῦ εἰκοστοῦ πρώτου ἔτους, ἑπομένως ὅλαι αἱ πρὸ αὐτοῦ ἀφίνονται ἐλεύθεραι, ἡ δὲ ἐφεδρεία θέλει στρατολογηθῆ ἐκ τῶν ἀγόντων τὸ 22 ἔτος καὶ ἐφεξῆς. Πρὶν προβῶ εἰς τὴν ἐξέτασιν περὶ τοῦ ὀργανισμοῦ τοῦ νομοσχεδίου, πληροφορῶ τὴν Βουλὴν, ὅτι τὸ ὑπουργικὸν συμβούλιον, ἀφοῦ ἐσχεδίασε τὸ σύστημα, ὅπερ σᾶς ὑποβάλλει, καὶ διετύπωσε δι’ ἐκθέσεως ὅλας τὰς λεπτομερείας αὐτοῦ, μετέπειτα ἀπηρίθμησε πάντα τὰ ζητήματα, ἐφ’ ὧν ἐνόμισεν ὅτι ὤφειλε νὰ ἐρωτήσῃ καὶ τὴν γνώμην ἀνδρῶν εἰδημόνων, καὶ νὰ μὴ περιορισθῇ ἐπὶ τοιούτων ζητημάτων ἀποκλειστικῶς εἰς τὰς ἰδίας γνώσεις. Τὰ ζητήματα ταῦτα, ὑποβληθέντα εἰς ἐπιτροπὴν, ἔτυχον εὐτυχῶς λύσεως καταφατικῆς, πάντα σχεδὸν, πλὴν ἐλαχίστων ἐξαιρέσεων. Μεταξὺ τῶν ζητημάτων μάλιστα ἐτέθη καὶ τοῦτο: ἂν ἦτο δυνατὸν νὰ προτείνωσιν εἰς τὴν Κυβέρνησιν σύστημα καταλληλότερον, καὶ ἀπεφάνθησαν ἀρνητικῶς. Βεβαίως τὰς δυνάμεις του Κράτος τι δύναται νὰ αὐξήσῃ κατὰ πολλοὺς καὶ διαφόρους τρόπους· ἀλλ’ ὅμως νομίζω, ὅτι ἕκαστος τῶν τρόπων τούτων δὲν πρέπει νὰ ἀπομακρύνηται τῆς ἀρχῆς, ὅτι σπουδαία μεταβολὴ καὶ ἀληθὴς αὔξησις τῆς στρατιωτικῆς δυνάμεως δὲν δύναται νὰ ὑπάρξῃ, εἰμὴ διὰ τακτικοῦ στρατοῦ. Πᾶσα αὔξησις τῶν δυνάμεων ἐπὶ ταύτης πρέπει νὰ βασίζηται τῆς ἀποφάσεως, δύναμις δέ, συλλεγομένη ἄνευ τοῦ προσόντος τούτου καὶ ἄνευ τῆς μεθόδου ταύτης, δύναται νὰ ᾖναι πολυάριθμος, ἀλλὰ μόνον τὰς δαπάνας δύναται νὰ αὐξήσῃ, χωρὶς νὰ φέρῃ τὸ ποθούμενον ἀποτέλεσμα. Ὁ ὀργανισμὸς τοῦ νομοσχεδίου ἔχει ὡς ἑξῆς: θέλει σχηματισθῆ ἐφεδρεία, ἀνάλογος κατὰ ποσὸν τῇ ἐφεδρείᾳ ἣν θὰ εἶχεν ὁ τόπος ἂν πρὸ ἑπτὰ ἐτῶν ἐφήρμοζε τὸ σύστημα τῆς γενικῆς στρατολογίας, ἐφεδρεία τῶν τριῶν ὅπλων, πεζικοῦ, πυροβολικοῦ καὶ ἱππικοῦ. Ἀλλ’ ὁ τρόπος τῆς μορφώσεως τῆς ἐφεδρείας τοῦ πεζικοῦ διαφέρει τοῦ τρόπου τῆς μορφώσεως τῆς ἐφεδρείας τῶν δύω ἄλλων ὅπλων, διότι τὸ πεζικὸν εἶναι δυνατὸν νὰ μορφωθῇ ἐντὸς βραχυτέρου χρόνου. Διὰ τοῦτο τὸ νομοσχέδιον διακρίνει τὴν ἐφεδρείαν τοῦ πεζικοῦ ἀπὸ τὴν τῶν δύω ἄλλων ὅπλων· καὶ τὴν μὲν καταρτίζει διὰ νεοσυλλεξίας, τὴν δὲ διὰ τῶν καθυστερούντων νεοσυλλέκτων τοῦ 1875 καὶ 1876 καὶ τῶν προγενεστέρων ἐτῶν, ἀλλ’ ἐὰν ὑπάρχῃ ἀνάγκη, καὶ ἐκ τῶν νεοσυλλέκτων τῆς τοῦ τρέχοντος ἔτους ἀπογραφῆς. Πρὸς συγκρότησιν τῆς ἐφεδρείας τοῦ πεζικοῦ γίνεται ἀπογραφὴ τῶν ἐχόντων ἡλικίαν ἀπὸ 22 ἐτῶν μέχρι 30. Αὐτὴ δὲ ἡ ἀπογραφὴ μέχρι τῆς ἡλικίας τῶν 26 ἐτῶν θέλει χρησιμεύσει διὰ τὴν κατασκευὴν τῆς ἐφεδρείας τοῦ πεζικοῦ διὰ κληρώσεως, ἥτις θέλει δώσει 20,000 ἄνδρας· οἱ λοιποὶ μέχρι τῆς ἡλικίας, τὴν ὁποίαν προανέφερον, μετὰ τῶν κληρούχων τῶν ἑπομένων ἡλικιῶν, μέχρι τοῦ 30, ἀπογράφονται, κληροῦνται, ἐγγράφονται εἰς μητρῷα καὶ μένουσιν εἰς τὴν διάθεσιν τῆς πολιτείας, ἑωσοῦ διὰ νέου νόμου ἀποφασίσῃ νὰ ποιήσῃ χρῆσιν αὐτῶν, εἴτε ἐφαρμόζουσα καὶ ἐπ’ αὐτῶν τὰ βάρη τοῦ παρόντος νόμου, εἴτε ἄλλα. Οἱ εἰκοσακισχίλιοι ἄνδρες τοῦ πεζικοῦ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ προσκληθῶσι διὰ μιᾶς, ἑπομένως τὸ νομοσχέδιον προτείνει τὴν διαίρεσιν αὐτῶν εἰς δύω μερίδας· καὶ ἡ μὲν ἐκ 10,000 θέλει προσκληθῆ ἐντὸς βραχυτάτου χρονικοῦ διαστήματος μετὰ τὴν κλήρωσιν, ἡ δὲ ἑτέρα μερὶς τῶν 10,000 θέλει προσέλθει μετὰ παρέλευσιν τῆς πρώτης ἑξαμηνίας, ἐντὸς τῆς ὁποίας θέλει ἀποτελεσθῆ ἡ ἐκγύμνασις τῆς πρώτης μερίδος. Ἡ ἐκγύμνασις, ὅπως γείνῃ ὅσον τὸ δυνατὸν ἐντελεστέρα, ἀπεφασίσθη νὰ γείνῃ ἐν στρατοπέδῳ. Τὰ στελέχη τῶν ταγμάτων τῆς ἐφεδρείας τοῦ πεζικοῦ θὰ ληφθῶσιν ἐκ τῶν ὑπαρχόντων στελεχῶν τοῦ πεζικοῦ τοῦ ἐνεργοῦ στρατοῦ, διότι τὰ στελέχη τὰ ὑπάρχοντα ἀρκοῦσιν. Ἐδέησε δὲ νὰ γείνῃ μεταβολή τις, καθ’ ἣν, ἐνόσω διαρκεῖ ἡ ἐκτέλεσις τοῦ παρόντος νόμου, τὰ τάγματα τοῦ πεζικοῦ τῆς γραμμῆς καὶ τῶν εὐζώνων, ἀντὶ τῶν ἓξ ἢ πέντε λόχων, συγκροτοῦνται ἐκ τεσσάρων, ηὐξημένων εἰς τρόπον, ὥστε, ἄνευ ἐλαττώσεως τῆς ὑπαρχούσης σήμερον δυνάμεως, ἀλλὰ καὶ μετ’ αὐξήσεως κατὰ 1000 περίπου ἄνδρας, θέλομεν ἔχει τὸν τακτικὸν στρατὸν, οἷος μέχρι τοῦδε πράγματι εἶναι, καὶ θὰ μᾶς χρησιμεύσωσι συγχρόνως τὰ στελέχη αὐτοῦ εἰς τὴν συγκρότησιν τῆς νέας ἐφεδρείας. Μετὰ τὴν ἐκγύμνασιν ἐν τῷ στρατοπέδῳ, τὸ νομοσχέδιον παρεδέχθη μέτρον, τὸ ὁποῖον ἐλπίζω ὅτι ἡ Βουλὴ εὐχαρίστως θέλει ἐγκρίνει. Κατ’ αὐτὸ, οἱ ἀπογυμνασθέντες ἔφεδροι δὲν θέλουν ἐπανέλθει εἰς τὰς ἑστίας των ὡς ἁπλοῖ πολῖται, ἀλλ’ ὡς στρατιῶται, φέροντες τὸν ὁπλισμὸν καὶ τὴν ἀποσκευὴν καὶ τὸν ἱματισμὸν αὐτῶν, τὰ ὁποῖα θέλουν κατατεθῆ ἐν ἀποθήκαις ἐν τῇ πρωτευούσῃ ἑκάστης ἐπαρχίας, ὅπως ἡ πολιτεία ἔχῃ πάντοτε τὴν δύναμιν, ἥτις διὰ τοῦ παρόντος νομοσχεδίου θέλει δημιουργηθῆ, πρόχειρον εἰς τὰς διαταγάς της. Ὡς πρὸς τὰ τεχνικὰ ὅπλα, ὡς εἶπον, ἐπειδὴ ὁ χρόνος τῆς ἐκπαιδεύσεως ἀπαιτεῖται νὰ ᾖναι μακρότερος, διὸ καὶ ἡ θητεία μακροτέρα. Ἡ δύναμις τῶν δύο αὐτῶν ὅπλων διὰ τῆς προσθήκης τῆς ἐφεδρείας διπλασιάζεται. Τὰ στελέχη τῆς ἐφεδρείας αὐτῆς θέλουσι ληφθῆ ἐπίσης ἐκ τῶν στελέχεων τῶν ὑπαρχόντων τὴν σήμερον. Ἡ ἐκγύμνασις τῶν ἐφέδρων θέλει γείνει ἐντὸς τῶν Σωμάτων. Θέλει δὲ προσέτι ὀργανωθῆ, σύμφωνα μὲ τὸν προορισμὸν αὐτοῦ, τὸ Σῶμα τῶν σκαπανέων, καὶ θέλει αὐξήσει καὶ αὐτὴ ἡ δύναμις, διὰ τῆς προσθήκης ἐφεδρείας, εἰς τὸ διπλάσιον. Ἡ ἀκριβὴς ἐκτέλεσις αὐτοῦ τοῦ νόμου, ἂν ὑποτεθῇ ὅτι ἤθελε ψηφισθῆ ὑπὸ τῆς Βουλῆς ὡς ἔχει, θέλει φέρει ὡς ἀποτέλεσμα, ὅπως ἡ Ἑλλὰς μετ’ οὐ πολὺ ἔχῃ τὸν ὑπάρχοντα τακτικὸν καὶ μόνιμον στρατὸν, ὃν δυνάμεθα νὰ ὑπολογίσωμεν εἰς 12,000, τὴν παλαιὰν ἐφεδρείαν, ἣν δυνάμεθα νὰ ὁρίσωμεν εἰς 2,000, τὴν νέαν ἐφεδρείαν ἐξ 20,000 ἀνδρῶν, καὶ προσέτι τὴν τῶν δύω τεχνικῶν ὅπλων μετὰ τῆς ἐφεδρείας τῶν σκαπανέων· ὥστε περίπου ἡ δύναμις ἀναβιβάζεται εἰς 35,000 ἄνδρας. Κατὰ τὴν ἐπεξεργασίαν τοῦ νόμου εἴχομεν ὑπ’ ὄψιν πάντοτε τὴν ἀνάγκην τῆς οἰκονομίας, χωρὶς βέβαια νὰ ἐννοῶμεν ὅτι πρέπει νὰ θυσιάσωμεν εἰς τὰς ἀνάγκας τῆς οἰκονομίας τὴν ἀνάγκην τοῦ καταρτισμοῦ στρατοῦ ἀληθοῦς, καὶ ἴσα ἴσα διότι ἡ Κυβέρνησις ὤφειλε νὰ προσέχῃ εἰς ἀνάγκην περὶ οἰκονομίας, καὶ ἠδύνατο ἴσως εἰς τὴν σύνταξιν τοῦ νόμου νὰ παρασυρθῇ, ἕνεκα τῆς καταστάσεως εἰς ἣν εὑρίσκονται τὰ οἰκονομικὰ τοῦ τόπου, διὰ τοῦτο προσεφύγαμεν ἐρωτῶντες καὶ τοὺς γινώσκοντας τὰς ἀνάγκας τῆς τακτικῆς, οἵτινες δὲν ἦσαν ὑπόχρεοι, ὅπως ἡ Κυβέρνησις, νὰ προσκολληθῶσιν εἰς τὰ τῆς οἰκονομικῆς καταστάσεως. Μὲ εὐχαρίστησίν μας δὲ εἴδομεν, ὅτι ἡ ἀνάγκη τῆς οἰκονομίας δὲν πολεμεῖται, οὐδὲ εἰς ἀντίθεσιν εὑρίσκεται πρὸς τὰς ἑτέρας ἀνάγκας, τὰς τῆς τακτικῆς. Τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον τὸ νομοσχέδιον περιλαμβάνει, δὲν θέλει προκαλέσει προβιβασμούς· γενομένης δὲ ἀκριβοῦς ἀπαριθμήσεως ἁπάντων τῶν βαθμοφόρων, τοὺς ὁποίους ἠδύνατο νὰ ἔχῃ εἰς τὴν διάθεσίν του τὸ ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν, εὑρέθη ὅτι ἠδυνάμεθα νὰ ἐκτελέσωμεν κατὰ γράμμα τὸν νόμον αὐτὸν, χωρὶς νὰ ἀπαντήσωμεν οὐδεμίαν δυσκολίαν ἕνεκα τῶν βαθμοφόρων, διότι μικρὰ καὶ ἐλαχίστη σχεδὸν ἔλλειψις ὑπαξιωματικῶν καὶ ἀξιωματικῶν δύναται ἀλλαχόθεν νὰ οἰκονομηθῇ. Γινώσκετε, κύριοι, ὅτι ἡ κατασκευὴ μεγάλων στρατῶν, κατὰ τοὺς ὅρους τῆς τακτικῆς, ἀπαιτεῖ δαπάνας, καὶ ἀφοῦ ἀπεφασίσαμεν νὰ ἐπανορθώσωμεν τὴν κατὰ τὸ παρελθὸν ἔλλειψίν μας καὶ νὰ προικίσωμεν τὸν τόπον μὲ ἀξιόμαχον στρατιωτικὴν δύναμιν, ἐννοεῖτε, ὅτι πρέπει νὰ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψιν, ὅτι θέλομεν ὑποστῆ δαπάνας τοιαύτας. Ἀπαιτεῖται ὅμως καὶ τὸ Κοινοβούλιον καὶ ἡ Κυβέρνησις νὰ ἔχωσι πάντοτε ὑπ’ ὄψιν τὴν κατάστασιν τῶν οἰκονομικῶν καὶ νὰ ἐξαντλῶσιν ὅλα τὰ μέσα, διὰ τῶν ὁποίων δύνανται νὰ ἐκπληρώσωσι τὸν σκοπὸν, χωρὶς νὰ βαρύνωσι τὸ Κράτος μὲ δαπάνας, τὰς ὁποίας διὰ πλείονος οἰκονομίας καὶ πλείονος προσοχῆς καὶ μείζονος ἀφοσιώσεως εἰς τὸ σύστημα τῆς οἰκονομίας ἠδύναντο νὰ ἀποφύγωσιν. Οἱ στρατοὶ, κύριοι, δὲν ἀπαιτοῦν μόνον τὰς δαπάνας τῆς συντηρήσεως αὐτῶν· ἔχουν ἀνάγκην, ὡς γνωρίζετε, καὶ προμηθειῶν, καὶ προμηθειῶν τοιούτων, αἱ ὁποῖαι νὰ δύνανται νὰ χρησιμεύσωσιν εἰς τοὺ τακτικοὺς στρατοὺς τόσον διὰ τὰς ἀνάγκας τὰς κανονικὰς ὡς καὶ διὰ τὰς ἀνάγκας, καθ’ ἃς ἤθελον προσκληθῆ νὰ ὑπηρετήσωσιν ἐκτάκτως. Τὸ ὑπουργεῖον ἐνόμισεν ὅτι, πρὶν ἡ πολιτεία προβῇ εἰς τοιαύτας ἀποφάσεις, ὀφείλει νὰ γινώσκῃ ἐνώπιον τίνων χρηματικῶν ἀναγκῶν εὑρίσκεται. Ἁπλῶς τὸ ψηφίζειν αὐξήσεις στρατιωτικῶν δυνάμεων, τὸ συνομολογεῖν δάνεια, τὸ ἐπιβάλλειν φόρους, τὸ ζητεῖν ἀδείας πρὸς ἐξόδευσιν αὐτῶν, χωρὶς τὸ Κοινοβούλιον καὶ ὁ τόπος νὰ γινώσκωσι τί αἱ στρατιωτικαὶ ἀνάγκαι, αἱ ὁποῖαι σήμερον δημιουργοῦνται, δύνανται νὰ ἀπαιτήσωσι κατὰ τὸ παρὸν, ἢ ἀφεύκτως εὐθὺς μετ’ ὀλίγον, ἢ κατόπιν εἰς ἐνδεχομένην ἔκτακτον περίστασιν, εἶναι σύστημα ἐπισφαλές. Οὕτω δὲ ψηφίζοντα τὰ Κοινοβούλια, δὲν ἐκτελοῦσι καθολοκληρίαν τὸ καθῆκον αὑτῶν. Ἕνεκα τούτου, ἀπησχολήσαμεν ἐπὶ πολλὰς ἡμέρας καὶ ὑπὸ μεγίστην ἐπιτήρησιν τοὺς δυναμένους νὰ καταστρώσωσι τοὺς τοιούτους λογαριασμούς, εἰς τρόπον ὥστε καὶ πρὸς τὴν Βουλὴν νὰ δυνηθῶμεν νὰ δώσωμεν τὰς ἀναγκαίας πληροφορίας, καὶ πρὸς ἕκαστον τῶν κυρίων βουλευτῶν, ὁ ὁποῖος ἤθελε θελήσει νὰ ζητήσῃ καὶ εἰδικωτέρας πληροφορίας, ἢ καὶ νὰ ἴδῃ αὐτὸ τὸ περιεχόμενον τῶν σκέψεων τῶν ἐργασθέντων, δυνάμεθα ἰδιαιτέρως νὰ δώσωμεν πᾶσαν πληροφορίαν. Μόνον ὅταν ἡ Κυβέρνησις γινώσκῃ κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον ἁπάσας τὰς ἀνάγκας, δύναται νὰ ἔχῃ τὰ βήματα αὐτῆς μεμετρημένα καὶ νὰ ὁμιλῇ πρὸς τὴν Βουλὴν περὶ τῆς προμηθείας τῶν χρηματικῶν μέσων ἐν πληρεστάτῃ γνώσει καὶ ἐν πληρεστάτῃ πεποιθήσει, καὶ νὰ ἐλπίσῃ συνάμα παρ’ αὐτῆς, ὅτι, ἀποδεχθεῖσα τὰ πράγματα, θέλει συγχρόνως ἀποδεχθῆ καὶ τὰς συνεπείας. Τὸ οἰκονομικὸν ζήτημα, κύριοι, θέλει ὑπάρξει ἀντικείμενον μεταγενεστέρας ὁμιλίας εἰς τὸ κοινοβούλιον· πρὸς τὸ παρὸν δὲ περιορίζομαι νὰ ὑποβάλω τὸν νόμον, ὁ ὁποῖος θέλει μορφώσει τὴν δύναμιν, τὴν ὁποίαν προανέφερα, πρὸς τοὺς σκοποὺς, τοὺς ὁποίους ἐν πλάτει πρὸς τὴν Βουλὴν ἐξέθεσα.

§3Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Κύριε πρόεδρε, διὰ νὰ δυνηθῇ ἡ Βουλὴ νὰ κρίνῃ, ὅτι τὰ ὑποβληθέντα μέτρα δύνανται νὰ ἐκτελεσθῶσιν ἐπιτυχῶς, πρὸ παντὸς ἄλλου δέον νὰ ἐπισυναφθῇ εἷς λογαριασμὸς τῶν ἀπαιτουμένων ἐξόδων. Δὲν ὁμιλῶ περὶ τῶν φόρων, διότι τοῦτο εἶναι ἀντικείμενον τοῦ πορισμοῦ τῶν χρημάτων, ὁμιλῶ περὶ τοῦ κατὰ προσέγγισιν λεπτομεροῦς προϋπολογισμοῦ, ὥστε νὰ ἠμπορέσῃ νὰ κρίνῃ τις περὶ τοῦ ἀντικειμένου τῶν προπαρασκευῶν, εἰς τὸ ὁποῖον ἐγὼ δὲν ἠμπορῶ νὰ ἐκφράσω γνώμην, χωρὶς νὰ ἔχω τὰ πράγματα ὑπ’ ὄψιν.

§4ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Τὸ ἀνέφερα, κ. πρόεδρε· ἡ Κυβέρνησις θέλει καταθέσει τοὺς πίνακας, ὑπεσχέθην δὲ πρὸς τὴν Βουλὴν, ὅτι εἰς αὐτὴν θέλω κάμει τὰς δεούσας ἀνακοινώσεις καὶ δι’ ὅλας τὰς προμηθείας, τῶν ὁποίων ἔχει ἀνάγκην ὁ τόπος, διὰ τὸν καταρτισμὸν μιᾶς τοιαύτης δυνάμεως καθὼς καὶ πρὸς καταρτισμὸν καὶ ἐξοπλισμὸν τῆς νῦν ὑπαρχούσης· ἂν δὲ ζητήσῃ τις τῶν κ.κ. βουλευτῶν πληροφορίας περὶ τῶν γνωμῶν τῶν ἐργασθέντων ὑπαλλήλων, δυνάμεθα ἐν τῷ ὑπουργείῳ νὰ τὰς δώσωμεν.

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ νομοσχέδιον θέλει τυπωθῆ, διανεμηθῆ καὶ ἐγγραφῆ ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει.

§6ΡΑΛΛΗΣ. Συνεπείᾳ τῆς παρὰ τοῦ κ. Σάθα χθὲς ὑποβληθείσας αἰτήσεως διὰ τὴν μὴ πρὸς αὐτὸν πληρωμὴν ἐκ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1875 τῆς ἐκ δραχ. 5,000 εἰς τὴν Μεσαιωνικὴν Βιβλιοθήκην συνδρομῆς, ἐζητήθη ἡ κατάθεσις τῶν ἐγγράφων τῶν σχετικῶν εἰς τὸ ἄρθρον 15 τοῦ κεφαλ. 3 τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ὑπουργείου τῶν Ἐκκλησιαστικῶν. Σήμερον τὰ ἔγγραφα ταῦτα δὲν κατετέθησαν εἰς τὸ Προεδρεῖον, ἐξωδίκως δ’ ἤκουσα, ὅτι χάριν μου δὲν ἐγένετο ἡ κατάθεσις αὐτῶν. Οὐδέποτε ἐζήτησα ἢ θὰ ζητήσω χάριν παρ’ οἱουδήποτε, εὔχομαι δὲ καὶ εἰς ἐχθροὺς καὶ εἰς φίλους νὰ δύνανται νὰ παρουσιάσωσιν εἰς τὴν Βουλὴν διαχείρισιν ἐπίσης φειδωλὴν μὲ τὴν ἰδικήν μου. Παρακαλῶ δὲ τὸν ὑπουργὸν τῆς Παιδείας νὰ φέρῃ ὅλα τὰ ἔγγραφα τῆς διαχειρίσεως τοῦ 1875, καὶ ὄχι μόνον τὰ σχετικὰ πρὸς τὸ ἄρθρον περὶ οὗ πρόκειται, ἀλλὰ καὶ τὰ σχετικὰ πρὸς ὅλα ἐκεῖνα τὰ ἄρθρα, εἰς ἃ δύναται ὁ ὑπουργὸς τῆς Παιδείας νὰ ἔχῃ κἄποιαν πρωτοβουλίαν. Εἶπον, ὅτι εὔχομαι καὶ εἰς φίλους καὶ εἰς ἐχθροὺς νὰ δύνανται νὰ παρουσιάσωσι διαχείρισιν ἐπίσης φειδωλὴν μὲ τὴν ἰδικήν μου. Τῳόντι τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον ἐκ τοῦ ἄρθρου 2 τοῦ κεφαλ. 1. τοῦ προϋπολογισμοῦ τῆς Παιδείας εἶχον νὰ δαπανήσω, ἀνήρχετο εἰς δραχ. 6,000 περίπου· ἐνῷ δὲ ὁ προκάτοχος ἐδαπάνησεν ἐντὸς τριῶν μηνῶν δραχ. 11,663 καὶ 5|00, ἐδαπάνησα ἐγὼ εἰς ἓξ μῆνας μόνον δραχμὰς 5,294 καὶ 95|00, ἑπομένως ἀφῆκα καὶ πλεόνασμα δραχ. 705 καὶ 5|00. Δι’ ἀγορὰν βιβλίων εἶχον νὰ δαπανήσω, ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1873, δρ. 4,800, ἐδαπάνησα δὲ μόνον 3,636· ἑπομένως κατὰ τὴν ἐποχὴν, καθ’ ἣν ἀπῆλθον τοῦ ὑπουργείου τῶν Ἐκκλησιαστικῶν, ἀφῆκα πλεόνασμα δρ. 1,164. Ἐπὶ δὲ τοῦ κεφαλαίου 5, ἐπιγραφομένου «βοηθήματα,» εἶχον νὰ δαπανήσω 5,300 περίπου· ἐνῷ ὁ προκάτοχός μου εἰς τρεῖς μῆνας ἐδαπάνησε δρ. 4,964, ἐδαπάνησα ἐγὼ μόνον 2,840 καὶ ἀφῆκα δραχμ. 2,460 πλεόνασμα. Ὀφείλω δ’ ὡς ἐκ περισσοῦ νὰ παρατηρήσω, ὅτι ἐπὶ τοῦ ἄρθρου «Ἀγορὰ βιβλίων» τὸ ποσὸν τῶν 3,636 καὶ 5|00, τὸ ὁποῖον ἐπληρώθη συνετείᾳ διαταγῶν μου, δὲν ἀφορᾷ ὁλόκληρον εἰς τὴν ἰδίαν μου διαχείρισιν, διότι ἐξ αὐτοῦ τοῦ ποσοῦ ἐπληρώθησαν εἰς τὸν Σπετσερόπουλον, συνεπείᾳ ὑποχρεώσεως ληφθείσης κατὰ τὸ 1873, δι’ 140 σώματα τῆς ἀνατυπώσεως τῶν ἀποφάσεων τοῦ Ἀρείου Πάγου, δραχ. 1,400, καὶ τοῦτο ἀφοῦ πρῶτον ἕνεκα ἀρνήσεώς μου ἐκοινοποιήθη αἴτησις θεραπείας· πρὸς δὲ ἐκ τοῦ αὐτοῦ ποσοῦ τῶν 3,636 δραχ. πρέπει ν’ ἀφαιρεθοῦν καὶ ἕτεραι, νομίζω, 500 δρ. περίπου, αἵτινες ἐπληρώθησαν εἰς τὸν κ. Βίλμπεργ καὶ ἄλλους βιβλιοπώλας, διὰ καθυστερήσεις πρὸς αὐτοὺς τῶν προκατόχων μου. Οὕτω τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον ἐδαπάνησα ἐγὼ, δι’ ἀγορὰν βιβλίων, δὲν ὑπερβαίνει τὰς 1500 δραχμάς. Ἔχω δὲ καθῆκον νὰ προσθέσω, ἂν καὶ ὁ διάδοχός μου ἠδύνατο ὡς πρὸς τοῦτο ἀξιόλογα νὰ δικαιολογηθῇ, ὅτι δὲν ἦτο δυνατὸν μήτε παρ’ ἐμοῦ μήτε παρ’ ἐκείνου νὰ καταβληθῇ τὸ ποσὸν τῶν 5,000 τοῦ κ. Σάθα· ὁ λόγος δὲ ἁπλούστατος. Τὸ ἄρθρον τοῦτο περιελάμβανε πίστωσιν κατὰ τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1873 ἐν ὅλῳ δραχ. 9,600· ἐξ αὐτῶν ὁ προκάτοχός μου εἶχε δαπανήσει ἐντὸς τριῶν μηνῶν 5,031,80, ἐδαπάνησα ἐγὼ 3,636 καὶ 5|00, δηλ. ἐν ὅλῳ εἶχον δαπανηθῆ δραχ. 8,667 καὶ 85|00, καὶ ἔμεναν ἑπομένως εἰς τὴν διάθεσιν τοῦ διαδόχου μου δραχ. 932 καὶ 15|00, ἂν ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ 1875 ἤθελε ψηφισθῆ ὅμοιος πρὸς τὸν τοῦ 1873. Ἀλλὰ διὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1875 ἐχορηγήθη πίστωσις ἐπὶ τοῦ ἄρθρου «ἀγορὰ βιβλίων» ἐκ δρ. 11,600· ἑπομένως ὁ διάδοχός μου εἶχε νὰ διαθέσῃ καὶ διέθεσε περὶ τὰς 3,500 δραχμὰς πρὸς πληρωμὴν τῶν παρ’ αὐτοῦ ἐντὸς 2 καὶ ½ μηνῶν, ἤτοι ἀπὸ τῆς 15 Ὀκτωβρίου μέχρι τῆς 31 Δεκεμβρίου γενομένων συνδρομῶν. Ἀλλὰ βεβαίως τὸ ποσὸν 3,500 δραχ. δὲν ἠδύνατο νὰ ἐπαρκέσῃ πρὸς τὴν πληρωμὴν τῶν δραχμῶν 5,000 τοῦ κ. Σάθα, ἐπίσης δὲ καὶ τὸ κατὰ τὴν διαχείρισίν μου ἐξοδευθὲν ποσὸν τῶν 3,636 δραχμῶν οὐδὲ τὸ κατὰ τὴν παρ’ ἐμοῦ ἀνάληψιν τοῦ ὑπουργείου τῆς παιδείας εἰς τὴν διάθεσίν μου ὑπολειφθὲν ποσὸν ἐκ δρ. 4,568 καὶ 20|00.

§7ΚΑΝΑΚΑΡΗΣ (ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Δὲν εἶναι ἀληθὲς ὅτι χάριν τοῦ κ. Ῥάλλη δὲν ἔφερον τὰς ζητηθείσας πληροφορίας· ἡ ὑπηρεσία δὲν ἠδυνήθη νὰ μοῦ τὰς δώσῃ. Αὔριον θὰ τὰς φέρω εἰς τὴν Βουλήν.

§8ΜΙΛΗΣΗΣ. Ὀφείλω νὰ βεβαιώσω τὴν Βουλὴν, ὅτι, ὅτε ἀνέλαβον τὴν διεύθυνσιν τοῦ ὑπουργείου τῶν Ἐκκλησιαστικῶν, οὐδὲ λεπτὸν εἶχον νὰ πληρώσω εἰς τὸν κ. Σάθαν. Θὰ ἴδῃ ἡ Βουλὴ ἐκ τῶν ἐγγράφων, ὅτι αἱ 5,000 ἦσαν διατεθειμέναι εἰς ἄλλας ἀνάγκας, ἐπίσης νομίμους, ὑπὸ τῶν προκατόχων μου.

§9ΒΑΡΒΙΤΣΙΩΤΗΣ. Νὰ φέρῃ, κ. πρόεδρε, καὶ τὸν κατάλογον τῶν ὑποτρόφων τῶν ἀπὸ τοῦ 1870 μέχρι τοῦδε.

§10ΡΑΛΛΗΣ. Νὰ φέρῃ πρὸς τούτοις καὶ κατάλογον καὶ κατάστασιν τῶν ὑποτροφιῶν καὶ κληροδοτημάτων ἀπὸ τῆς ἐποχῆς τοῦ μακαρίτου Μαυροκορδάτου, ὅστις δι’ ἑνὸς διατάγματος κατήργησεν ὅλας τὰς ὑποτροφίας ἀπὸ τοῦ 1873· πρὸς δὲ, ἐπειδὴ ἔχει σχέσιν πρὸς τὴν διαχείρισιν τῶν κληροδοτημάτων, νὰ φέρῃ καὶ κατάστασιν ἀπὸ τοῦ Ἰανουαρίου 1875 τῶν ἐξόδων τοῦ Βαρβακείου Λυκείου, διότι τὰ ἔξοδα αὐτοῦ δὲν περιλαμβάνονται ἐν τῷ προϋπολογισμῷ.

§11ΜΙΛΗΣΗΣ. Κύριε πρόεδρε, καὶ πρὸ τοῦ μακαρίτου Μαυροκορδάτου εἶχον ἐκδοθῆ διατάγματα, τὰ ὁποῖα ἢ ὅλως ἀπηγόρευον τὴν σύστασιν ὑποτροφιῶν, ἢ ὑπέβαλον ταύτας εἰς περιορισμούς· διὰ τοῦτο, ἂν ἡ Βουλὴ θέλῃ νὰ ἐνεργήσῃ ἀκριβῆ καὶ δίκαιον ἐπὶ τῆς ὑποθέσεως ἔλεγχον, πρέπει νὰ προσαχθῇ κατάλογος ὀνομαστικὸς ὅλων τῶν ὑποτροφιῶν ἀπὸ τοῦ 1870. Ὀφείλω μάλιστα νὰ παρατηρήσω, ὅτι κατὰ τὸ 1871 ὁ τότε ὑπουργὸς τῆς Ἐκπαιδεύσεως κ. Πετιμεζᾶς, προσκληθεὶς ὑπὸ τῆς Βουλῆς, ὑπέβαλεν ὀνομαστικὸν κατάλογον τῶν τότε ὑποτρόφων, ὁ ὁποῖος εἶναι ἐκτετυπωμένος· αὐτὸς ὁ κατάλογος, παρακαλῶ, ὁ κ. πρόεδρος νὰ διατάξῃ νὰ κατατεθῇ εἰς τὸ προεδρεῖον. Προσθέτω ἀκόμη ὅτι ἐγὼ, συμμορφούμενος μὲ τὸν νόμον, κατὰ τὸν Δεκέμβριον 1875 ὑπέβαλον ὀνομαστικὸν κατάλογον τῶν μέχρι τῆς ἐποχῆς ἐκείνης ὑποτρόφων, καὶ ἡ Βουλὴ δύναται νὰ ἀρυσθῇ ἐκεῖθεν τὰς δεούσας πληροφορίας· πρὸ δύω δὲ μηνῶν ὑπέβαλον καὶ κατάστασιν τῶν κληροδοτημάτων. Αὐτὰ λοιπὸν τὰ ἔγγραφα, τὰ ὁποῖα εἶναι ἐπίσημα, παρακαλῶ νὰ τυπωθῶσι, διὰ νὰ ᾖναι εἰς γνῶσιν ὅλων τῶν βουλευτῶν, καὶ σχηματισθῇ οὕτω δικαία καὶ ἀμερόληπτος κρίσις τῆς τε Βουλῆς καὶ τοῦ κοινοῦ.

§12ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἂς τελειώσωμεν τώρα τὸ ζήτημα τῶν ναυκλάστρων.

§13ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Πρόκειται, κύριοι, περὶ ἀτμολέμβων· ὁ κ. πρόεδρος κακῶς ἔθεσε τὸ ζήτημα, δὲν πρόκειται περὶ ναυκλάστρων (ἱλαρότης). Καὶ ἄλλοτε εἶπον ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ὅτι ἡ Ἑλλὰς δὲν δύναται νὰ παρασκευασθῇ κατὰ ξηρὰν καὶ κατὰ θάλασσαν παρὰ κατὰ τρόπον ὅλως ἰδιαίτερον ἐκείνου, τὸν ὁποῖον μεταχειρίζονται ἄλλα μεγάλα καὶ πλούσια Κράτη· ἡ Ἑλλὰς λοιπὸν ὀφείλει νὰ παρασκευάσῃ ἑαυτὴν συμφώνως πρὸς τοὺς πόρους αὐτῆς καὶ τὰς ἀνάγκας αὐτῆς. Ἐψηφίσατε, κύριοι, ἓν δάνειον ἐκ 10,000,000, διὰ τὰς ἐκτάκτους παρασκευὰς τῆς πολιτείας· ἐκ τοῦ δανείου ἐκείνου μόλις καὶ μετὰ βίας ἐκαλύφθη ποσὸν 1,500,000· ἐκ τοῦ ποσοῦ ἐκείνου μόλις διετέθησαν διὰ τὰς ἀνάγκας τὰς ναυτικὰς περὶ τὰς 600 χιλιάδας φράγκων, τὸ ὑπόλοιπον ἀφιερώθη διὰ τὰς ἀνάγκας τοῦ στρατοῦ τῆς ξηρᾶς. Ἐννοεῖτε λοιπόν, κύριοι, ὅτι ἐκ τοῦ εὐτελοῦς τούτου ποσοῦ οὔτε σεῖς, οὔτε ἐγὼ δυνάμεθα νὰ περιμένωμεν μεγάλα πράγματα· τὸ ποσὸν τοῦτο ἀπεφασίσαμεν νὰ τὸ δαπανήσωμεν εἰς τὴν κατασκευὴν ἀτμολέμβων, ἀλλ’ ἀτμολέμβων καταλλήλων πρὸς τὰς θαλάσσας τὰς ἡμετέρας, αἵτινες κατὰ τὰ ⅘ τοῦ ἔτους εὑρίσκονται ἐν κυματισμῷ, καὶ μόλις κατὰ τὸ ⅕ ἐν γαλήνῃ· καὶ ὠφείλομεν νὰ προμηθευθῶμεν λέμβους τοιαύτας, δυναμένας νὰ ἐνεργῶσιν αὐτοτελῶς, διότι, κύριοι, τὸ σύστημα τῶν ἀτμολέμβων, τὸ ὁποῖον ἐγένετο δεκτὸν ἀντὶ τῶν πυρπολικῶν ἀπὸ τοὺς Εὐρωπαίους, δὲν ἐνεργεῖ αὐτοτελῶς, ὡς ὑπαγομένων τῶν ἀτμολέμβων τούτων εἰς τὴν προστασίαν μεγάλων πλοίων· ἑπομένως αἱ Κυβερνήσεις αὐταὶ παραγγέλλουσι τὴν κατασκευὴν λέμβων τοιούτων δι’ εἰδικὰς περιστάσεις, δι’ εἰδικὰς ἀνάγκας, δι’ εἰδικοὺς λιμένας, ἔνθα δὲν ὑπάρχουσι κυματισμοί, καὶ ἰδίως διὰ τοὺς ποταμούς. Ὅλως ἄλλως ἔχει λοιπὸν τὸ ζήτημα εἰς τὰ Κράτη αὐτά· ἡμεῖς ὅμως ἔχομεν ἀνάγκην νὰ προμηθευθῶμεν λέμβους τοιαύτας, δι’ ὧν νὰ δυνάμεθα ὁπωσδήποτε νὰ ἐνεργῶμεν δι’ αὐτῶν εἰς ἐνδεχομένας περιστάσεις, καὶ δυναμένας νὰ ἀντέχωσι πρὸς τὰς θαλάσσας τὰς ἡμετέρας καὶ πρὸς τοὺς κυματισμοὺς τῶν παραλίων ἡμῶν· αἱ λέμβοι, ὡς εἶπον, αἱ κατασκευαζόμεναι παρὰ τῶν ἄλλων Κρατῶν συνοδεύονται ὑπὸ πολεμικῶν πλοίων καὶ μεταφέρονται ἀπὸ τόπου εἰς τόπον δι’ αὐτῶν τούτων, κατασκευάζονται δὲ τοιουτοτρόπως, ὥστε δὲν δύνανται νὰ πελαγισθῶσιν. Ἡμεῖς λοιπὸν ἔχομεν ἀνάγκην νὰ κάμωμεν λέμβους νὰ πληρώσωσι καὶ τὸν ἕνα σκοπὸν καὶ τὸν ἕτερον, δηλ. νὰ ἦναι κατάλληλοι καὶ διὰ τοὺς λιμένας καὶ διὰ τὸ πέλαγος ἐν κυματισμῷ. Αὗται λοιπὸν ἦσαν αἱ σκέψεις, κύριοι, ἐξ ὧν ὡρμήθην εἰς τὴν παραγγελίαν τῶν ἀτμολέμβων, σκέψεις, ἃς συνεζήτησα μετὰ τοῦ ὑπουργικοῦ συμβουλίου, καὶ ἰδίως μετὰ τοῦ Βασιλέως, πρὸς ὃν εὑρέθην πληρέστατα σύμφωνος.

§14ΤΙΝΕΣ. Τί ἔχει νὰ κάμῃ ὁ Βασιλεύς; μὴ τὸν ἀναφέρῃς.

§15ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ὤφειλον ὡς ὑπουργὸς τῶν ναυτικῶν νὰ ἀνακοινώσω τὰς σκέψεις καὶ πεποιθήσεις, ἃς εἶχον περὶ τοῦ τρόπου τῆς κατασκευῆς τῶν ἀτμολέμβων.

§16ΦΙΛΗΜΩΝ. Αὐτὸ δὲν ἔχει σχέσιν· εἶναι ἀδιάφορον.

§17ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Μόνον ὡς ὑπουργὸς δὲν δύναταί τις νὰ εἴπῃ τοιαῦτα, ὡς βουλευτὴς νομίζω ναί. Οὕτω, κύριοι, ἀπεφασίσαμεν τὴν ἀποστολὴν ἀξιωματικοῦ εἰδικοῦ ἐν Εὐρώπῃ, διὰ νὰ φροντίσῃ περὶ τῆς ἐκτελέσεως τῆς κατασκευῆς τῶν ἀτμολέμβων, καὶ συνεπεία τούτου ἐξεδόθη βασιλικὸν διάταγμα, διὰ τοῦ ὁποίου διετάσσετο ὁ κ. Γικλούσης νὰ μεταβῇ εἰς Εὐρώπην πρὸς ἀγορὰν ὑλικοῦ ναυκλάστρων καὶ κατασκευὴν ἀτμολέμβων. Ποῖαι εἶναι αἱ ὁδηγίαι, αἵτινες ἐδόθησαν πρὸς τὸν ναυτικὸν ἐκεῖνον; Ἐλπίζω ἂν ὄχι νὰ δικαιωθῶ ἀπὸ ἐκείνους, οἵτινες δὲν εἶναι εἰς κατάστασιν νὰ ἐννοήσωσι τὰ τοιαῦτα, ἀλλὰ ἀπὸ τοὺς παρακαθημένους ἐνταῦθα ναυτικοὺς καὶ τοὺς ἐν τοῖς ἀκροατηρίοις, οἵτινες θὰ πεισθῶσιν ὅτι αἱ δοθεῖσαι ὁδηγίαι εἶναι ἐκεῖναι, αἵτινες ἔπρεπε νὰ δοθῶσι.

§18ΦΙΛΗΜΩΝ. Νομίζετε, ὅτι αἱ ὁδηγίαι αὗται θὰ ἦναι συμφέρον νὰ ἀναγνωσθῶσι δημοσίᾳ; μερικὰ πράγματα, νομίζω....

§19ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Θὰ μοῦ κανονίσητε τὸν τρόπον τῆς ὁμιλίας μου; ἕκαστος κατ’ ἴδιον τρόπον σκέπτεται. Βεβαίως δὲν θὰ ἀναγνώσω ὁλόκληρα τὰ ἔγγραφα, ἀλλὰ τεμάχια τῶν ἐγγράφων, διότι ὀφείλετε ἐξ αὐτῶν νὰ πεισθῆτε ποῖαι αἱ ἐνέργειαι ἡμῶν. «Εἰς Λονδῖνον θέλετε ἐξετάσει ἐπιμελῶς εἰς ἅπαντα τὰ ἐκεῖ καταστήματα τὸ καταλληλότερον εἶδος ἀτμολέμβων, πρὸς χρῆσιν ἐπιθετικῶν ναυκλάστρων. Αἱ ἀτμολέμβοι αὗται ἀνάγκη νὰ ὦσιν οὕτω πως κατεσκευασμέναι, ὥστε νὰ χρησιμεύσωσιν ἐν ἀνάγκῃ καὶ δι’ ἑτέραν ὑπηρεσίαν, π. χ. ῥυμούλκησιν πλοίων, πρὸς μετακόμισιν ἀτόμων, καὶ τὰ τοιαῦτα. Πρὸς τούτοις δὲν πρέπει νὰ ὦσι τοιαῦται, ὁποίας μεταχειρίζονται ἄλλα Κράτη διὰ τοὺς ποταμοὺς καὶ διὰ τοὺς λιμένας, ἔνθα δὲν ὑπάρχει μέγας κυματισμός. Ἡμεῖς ἔχομεν ἀνάγκην λέμβων δυναμένων ν’ ἀντέχωσιν εἰς τοὺς κυματισμοὺς τῶν θαλασσῶν μας, νὰ ὦσι μήκους περίπου πεντήκοντα ποδῶν· αἱ μηχαναὶ αὐτῶν νὰ λειτουργῶσιν ἄνευ τοῦ ἐλαχίστου πατάγου, εἰ δυνατὸν δὲ, ἡ θλίψις τοῦ ἀτμοῦ νὰ μὴ ὑπερβαίνῃ τὴν τῶν ἑξήκοντα λιτρῶν, νὰ ὦσι κατὰ δύναμιν τοῦ ἁπλουστέρου συστήματος· μὲ ὅλας δὲ τὰς τοιαύτας ἰδιότητας, νὰ ἔχωσι ταχύτητα ὄχι ὀλιγώτερον τῶν δώδεκα μιλίων. Πρέπει νὰ ἔχητε ὑπ’ ὄψιν σας, ὅτι ἡ χρῆσις τῶν τοιούτων λέμβων θέλει γίνεσθαι πρὸ πάντων ἐν καιρῷ νυκτὸς καὶ οὐχὶ γαλήνης, ἑπομένως πρέπει νὰ ἔχωσι τὴν ἰδιότητα θαλασσομάχου σκάφους· ὅπως δὲ ὦσιν ἐλαφραὶ, ἀνάγκη νὰ κατασκευασθῶσιν ἐκ χάλυβδος μὴ δυναμένου νὰ διατρυπηθῇ ἐκ σφαιρῶν ὅπλων, νὰ ᾖναι δὲ προφυλαγμένον τὸ ἐν αὐταῖς προσωπικὸν ἀπὸ τὰς ἐχθρικὰς σφαίρας. Ἀπαιτοῦμεν δὲ κατὰ τὴν ἄφιξίν των εἰς Ἑλλάδα νὰ ἔχωσι πλήρη πάντα τὰ ἀπαιτούμενα πρὸς χρῆσιν τῶν ναυκλάστρων.» Ἐνομίσαμεν, ὅτι ὠφείλαμεν νὰ προσθέσωμεν ὅτι αἱ λέμβοι ἔπρεπεν ἐν ἀνάγκῃ νὰ ᾖναι χρήσιμοι καὶ δι’ ἄλλην ὑπηρεσίαν, διότι δυστυχῶς τὰ πλοῖα τὰ ὑπηρετικὰ, τὰ ὁποῖα ἔχομεν, κατέστησαν ἤδη ἄχρηστα· εἶχον λοιπὸν ὑπ’ ὄψιν, ὅτι ἔπρεπε νὰ δυνηθῶσιν αὗται νὰ μᾶς χρησιμεύσωσι διὰ τὴν πρόληψιν τῶν λαθρεμπορίων κλπ. καὶ ἑπομένως ἐσυστήσαμεν τοῦτο εἰς τὸν ἀπεσταλμένον, δηλονότι ἀνὰ ὦσιν οὕτω πως κατεσκευασμέναι, ὥστε ἐν ἀνάγκῃ νὰ χρησιμεύσωσι καὶ δι’ ἑτέραν ὑπηρεσίαν.» (Ἀναγινώσκει.) Παρατηρήσατε ὡσαύτως, ὅτι ὡς ἐλάχιστος ὅρος ἐν κυματισμῷ ἀπαιτεῖται ταχύτης 12 μιλίων. Οἱ ναυτικοὶ ἐννοοῦσι καλῶς τί ἐστὶ τοσαύτη ἐν κυματισμῷ ταχύτης· πρέπει δὲ νὰ ἔχητε ὑπ’ ὄψιν ὅτι ἡ χρῆσις τῶν τοιούτων λέμβων θέλει γίνεσθαι ἐν καιρῷ νυκτὸς καὶ οὐχὶ γαλήνης. (Ἀναγινώσκει.) Αὗται, κύριοι, ἦσαν αἱ καθαραὶ καὶ ὡρισμέναι ὁδηγίαι, αἵτινες ἐδόθησαν πρὸς τὸν ἀπεσταλμένον. Μεταβὰς ὁ ἀπεσταλμένος ἐν Λονδίνῳ καὶ ἐργασθεὶς περὶ τοῦ ζητήματος τούτου, κατέληξεν εἰς τὸ συμπέρασμα νὰ ἀπαντήσῃ τὰ ἑξῆς διὰ τηλεγραφήματος, καὶ κατόπιν δι’ ἐπιστολῆς. (Ἀναγινώσκει.) Συνεπείᾳ λοιπὸν τῶν πληροφοριῶν τούτων, ἃς ἔλαβεν ὁ ἀπεσταλμένος, μοὶ ἐτηλεγράφησε τὰ ἑξῆς· «Κύριε ὑπουργέ· συμφώνως πρὸς τὰς ὁδηγίας σου, μᾶς κατασκευάζουν εἰς τὰ ἐπισημότερα ναυπηγεῖα ἀτμολέμβον 67 ποδῶν μήκους, 9 πλάτους, 15 μιλίων ταχύτητος, ἀντὶ 3,200 λιρῶν· ἄλλην 66½ ποδῶν μήκους, 10½ πλάτους, 15 μιλίων ταχύτητος, ἀντὶ 4,200 λιρῶν. (Ἀναγινώσκει.) Εὐθὺς, κύριοι, ὡς ἔλαβον τὸ τηλεγράφημα τοῦτο, συνεζήτησα τὴν ὑπόθεσιν μεταξὺ τοῦ ἑνὸς καὶ τοῦ ἑτέρου πλοίου καὶ παρεδέχθην τὸ ἰσχυρότερον καὶ τὸ ἀπαιτοῦν δαπάνην τεσσάρων τόσων χιλιάδων λιρῶν· συμφώνως δὲ πρὸς τὴν γνώμην τοῦ ὑπουργείου, διέταξα τὸν ἐν Ἀγγλίᾳ εὑρισκόμενον Γιαλούσην, ἀμέσως νὰ προβῇ εἰς τὴν παραγγελίαν δύω τοιούτων ἀτμολέμβων. Ἐπειδὴ δὲ ἐλέχθη, ὅτι θὰ ἦτο καλὸν νὰ κάμωμεν τὸ ἓν εἰς τὸ ἓν κατάστημα καὶ τὸ ἕτερον εἰς τὸ ἄλλο, ἀπεκρούσαμεν τοῦτο, μὴ θελήσαντες νὰ κάμωμεν Μουσεῖον· ἑπομένως τὸν διετάξαμεν ὅτι χρεωστεῖ νὰ παραγγείλῃ καὶ τὰς δύω ὁμοιομόρφους, καὶ ὅτι, ἐπειδὴ πρόκειται νὰ κατασκευάσωμεν δύω ἀντὶ μιᾶς, ἐλπίζομεν ὅτι θέλει τύχει τιμῆς μετριωτέρας τῆς πρώτης. Πραγματικῶς, ἅμα ἔλαβεν ὁ κ. Γιαλούσης τὴν διαταγὴν, ἦλθεν εἰς διαπραγματεύσεις καὶ κατώρθωσε νὰ κάμῃ τὸ συμβόλαιον ἀντὶ 4,200 λιρῶν εἰς 3,900, τοὐτέστι προέκυψεν ὠφέλειαν 600 λιρῶν. Περὶ ὅλων τούτων, κύριοι, παρατηρεῖτε ὅτι οὐδεμία διαφωνία ἐπῆλθε μεταξὺ ἐμοῦ καὶ τοῦ ἀπεσταλμένου ἐκείνου· μοὶ ἀνήγγειλε λοιπὸν, ὅτι συμφώνως πρὸς τὰς ὁδηγίας, εὗρε τὰς λέμβους, καὶ συμφώνως πρὸς τὴν διαταγὴν, ἐνήργησε τὴν παραγγελίαν καὶ συνέταξε τὸ συμβόλαιον. Διὰ τοῦ συμβολαίου, ὅπως κατόπιν θέλετε ἰδεῖ, τηροῦνται ὅλοι οἱ ὅροι τοὺς ὁποίους ἐζητήσαμεν. Ἀλλὰ, κύριοι, ὁ ὑπουργὸς τῶν ναυτικῶν ἐζήτησε νὰ ῥίψῃ δισταγμόν τινα, ὅτι ὁ ναυπηγὸς εὑρίσκεται εἰς ἀντίθεσιν μετ’ ἐμοῦ· καὶ λοιπὸν ἂς ἴδωμεν, ἐὰν εὑρέθημεν ποτὲ εἰς ἀντίθεσιν ὡς πρὸς τὰς ἀτμολέμβους, καὶ κατόπιν ἔρχεται τὸ τῶν ναυκλάστρων ζήτημα. Ὁ κύριος Γιαλούσης, κατόπιν τῆς διαταγῆς, ἣν ἔλαβε, καὶ ἀφοῦ ἐσυμφώνησεν, ἔγραψε τὰ ἑξῆς (ἀναγινώσκει). Ὁ κ. Γιαλούσης, ἀφοῦ ἐτηλεγράφησεν ὅτι παρήγγειλε τὰς δύο ἀτμολέμβους, αἵτινες ἔπρεπε νὰ γείνουν 66 ποδῶν τὸ μῆκος καὶ 10½ τὸ πλάτος, κατώρθωσε κατόπιν διὰ τῆς τιμῆς νὰ γείνωσιν 75 ποδῶν μήκους καὶ ἀναλόγου πλάτους, ὥστε αἱ λέμβοι αἱ κατασκευαζόμεναι θὰ ἔχωσιν 75 ποδῶν μῆκος μὲ τὴν αὐτὴν ποιότητα καὶ μὲ τὴν αὐτὴν τιμήν. Ἀφοῦ λοιπὸν μᾶς ἔκαμαν ταύτας τὰς παρατηρήσεις περὶ τῶν ἐνδεχομένων τροποποιήσεων, τί ἀπήντησεν ὁ ὑπουργὸς πρὸς τὸν κ. Γιαλούσην; Ἐὰν ὁ κ. ὑπουργὸς, πρὶν φέρῃ τὸ ζήτημα, ἐλάμβανε τὸν κόπον νὰ μελετήσῃ ὅλα τὰ ἔγγραφα ἐπισταμένως, ὅσα εἶναι εἰς τὸ ὑπουργεῖον, δὲν ἤθελε φθάσει εἰς τὸ ἄτοπον, εἰς τὸ ὁποῖον ἔφθασεν. Ἰδοὺ, κύριοι, τί ἀπήντησα εἰς τὸν ἀπεσταλμένον ναυπηγὸν διὰ τὴν βελτίωσιν τὴν ὁποίαν ἐπέφερεν (ἀναγινώσκει). Δὲν εἶχε λοιπὸν οὐδὲν δικαίωμα ὁ ὑπουργὸς, χωρὶς νὰ μελετήσῃ τὰ ζητήματα ὅπως ἔπρεπε, νὰ εἴπῃ, ὅτι μετὰ τοῦ κ. Γιαλούση εὑρισκόμην εἰς διαστάσεις, ὥστε ἐτράβα τὰ μαλλιά του. Κατόπιν τούτου, τί συνέβη; οὐδεμία διαφωνία ὑπῆρξε μεταξὺ ἡμῶν· τὸ συμβόλαιον τὸ ἐλάβαμεν ἐνταῦθα, τὸ ὁποῖον μαρτυρεῖ περὶ τῆς ἀληθείας τῶν λεγομένων. Ταῦτα, κύριοι, περὶ τῶν λέμβων. Ἐκ τῶν πραγμάτων ἀποδεικνύεται, ὅτι οὐδεμία διαφωνία, ἀλλὰ πλείστη συμφωνία ὑπῆρχε μεταξὺ ἡμῶν. Μένει λοιπὸν νὰ ἐξετάσωμεν τὸ ζήτημα τῶν ναυκλάστρων. Δυστυχῶς ἡ λέξις αὕτη δὲν ἔρχεται εἰς τὰ αὐτιὰ, ἀλλ’ ἂς ὄψεται ὁ εὐλογημένος Φίλιππος Ἰωάννου· αὐτὸς εἶναι ὁ νουνὸς, αὐτὸς τὰ ἐβάπτισεν, ἐγὼ δὲν πταίω, καὶ τὰ ἐβάπτισεν ἑκουσίως, καὶ αὐτὸς εἶναι ὁ ὅρος, τὸν ὁποῖον μεταχειριζόμεθα εἰς τὴν ὑπηρεσίαν· ἑπομένως δὲν δυνάμεθα νὰ φέρωμεν μεταβολήν.

§20Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Πῶς λέγονται;

§21ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Τὸ εἶπον, καὶ θὰ τὸ ἀκούσῃς πολλὰς φορὰς ἀκόμη.

§22Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ (ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Κύριε Μπούμπουλη, ἐπειγόμενος ἐκ τῆς ὑπηρεσίας ν’ ἀναχωρήσω, Σᾶς παρακαλῶ νὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ δώσω μίαν πληροφορίαν.

§23ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Μάλιστα.

§24Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Κύριοι, χθὲς οἱ ἔντιμοι βουλευταὶ Μεσσήνης καὶ Ἀττικῆς ἐζήτησαν μίαν πληροφορίαν περὶ τῆς συστάσεως τῶν ἐπιμελητηρίων. Σπεύδω νὰ δώσω πλήρεις τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας ἐζήτησαν οἱ κύριοι βουλευταί. Πράγματι, κύριοι, κατὰ τὸ 1863, διὰ διαταγῆς τοῦ ὑπουργοῦ, συνεστήθησαν πέντε ἕως ἓξ ἐπιμελητήρια· ἡ διαταγὴ ἔχει οὕτως (ἀναγινώσκει). «Αὐτὰ τὰ ἐπιμελητήρια διὰ Βασ. διατάγματος τῆς 8 Ἰουλίου 1864 κατηργήθησαν. Ἰδοὺ, κύριοι, τί ὑπηγόρευσε τὴν σύστασιν τῶν ἐπιμελητηρίων. Κατὰ τὴν μεταπολίτευσιν τὴν τελευταίαν, ὁ σάλος ὁ γενικὸς ὑπεισῆλθεν εἰς τὰς τάξεις τοῦ στρατοῦ, καὶ δυστυχῶς ἡ πειθαρχία ἐξέλιπεν ἰδίως εἴς τινα τῶν ταγμάτων, καὶ ἰδίως ἡ διαχείρισις τῶν δημοσίων χρημάτων καὶ τοῦ ὑλικοῦ δὲν ἦτο πλήρης, καὶ ἡ ἐγγύησις δὲν ἦτον ἐπαρκής. Ἐκ τῆς καταστάσεως αὑτῆς, ἥτις ἦτο πραγματικὴ καὶ ἥτις παρουσίαζε ποσὰ λίαν ἐξωγκωμένα, ἡ Κυβέρνησις ἐθεώρησεν ἀναγκαῖον ν’ ἀναθέσῃ εἰς βαθμολόγους, οἱ ὁποῖοι παρεῖχον καὶ περισσοτέραν ἐγγύησιν εἰς τὴν διαχείρισιν, αὐτὰ τὰ Σώματα, τὰ ὁποῖα ἦσαν ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ συγκεντρωμένα εἰς τὰς 6 πόλεις, τὰς ὁποίας ἡ διαταγὴ ἀνέφερεν· αὐτὰ εἶχον ταμεῖον καὶ ἐπλήρωνον τὰς δεκαπενθημερίας καὶ τὸ ὑλικὸν, εἴτε εἰς ὅπλα εἴτε εἰς ἱματισμόν. Ἡ κατάστασις αὕτη παρετάθη ἐπὶ ἓν ἔτος· εὐτυχῶς κατόπιν τὰ πράγματα ἐπανῆλθον εἰς τὴν προτέραν αὑτῶν κατάστασιν, διὰ τὸ ὁποῖον συνετέλεσεν ἡ σύστασις τῶν ἐπιμελητηρίων. Αὐτὸς εἶναι ὁ λόγος τῆς συστάσεως. Τοῦτο καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν πληροφορίαν τοῦ ἐντίμου βουλευτοῦ Ἀττικῆς. Καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν αἰτηθεῖσαν πληροφορίαν, περὶ τοῦ ἐὰν πρόκηται νὰ προκύψῃ δαπάνη ἕνεκα αὐξήσεως προσωπικοῦ, λέγω, ὅτι ἐν πρώτοις, κύριοι, ὀφείλω νὰ εἴπω εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι ἐν τῷ συνταχθέντι νομοσχεδίῳ ἀναγνωρίζεται ἡ ἀνάγκη 13 ἐπιμελητηρίων, ἀλλ’ ἡ στρατιωτικὴ ὑπηρεσία ἐπὶ τοῦ παρόντος δὲν ἀναγνωρίζει, εἰμὴ μόνον δέκα· καὶ ὁ λόγος εἶναι ἁπλούστατος. Ἡ ἐπιτροπὴ, συντάξασα τότε τὸ νομοσχέδιον, εἶχε λάβει ὡς βάσιν τὴν διαίρεσιν εἰς νομούς· ἀλλ’ ἐπειδὴ τρεῖς νομοί, τῆς Ζακύνθου, τῆς Κεφαλληνίας καὶ τῶν Κυκλάδων, δὲν παρέχουσιν ἀφορμὴν νὰ συστηθῶσι διοικητικὰ ἐπιμελητήρια, ἐκ τῶν προτέρων ὑπόσχομαι εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι τὰ τρία ἐπιμελητήρια, διὰ τὸ πρῶτον ἔτος τοὐλάχιστον, δὲν θὰ μᾶς χρησιμεύσωσιν· ἄλλως τε, καὶ ἂν ἡ Βουλὴ θελήσῃ νὰ παραδεχθῇ ὁλόκληρον τὸ σχέδιον, τὸ προσωπικὸν τὸ ὑπάρχον εἰς τὰς διαφόρους θέσεις θέλει ἐπαρκέσει, καὶ θέλομεν ἔχει πλεονάζοντας. Ἐὰν ἡ Βουλὴ παραδεχθῇ τὴν σύστασιν 13 ἐπιμελητηρίων, ἔχομεν ἀνάγκην τοῦ ἑξῆς προσωπικοῦ· 1 ἀντισυνταγματάρχου, —διότι οἱ οἰκονομικοὶ ἀξιωματικοὶ ἐξωμοιώθησαν μὲ τοὺς μαχίμους, — 4 ταγματαρχῶν, 8 λοχαγῶν, 13 ὑπολοχαγῶν, 5 ἀνθυπασπιστῶν καὶ 13 ὑπαξιωματικῶν, ἐν ὅλῳ 44 προσωπικὸν, τὸ ὁποῖον ὑπάρχει. Ἀλλὰ λάβετε ὑπ’ ὄψιν, ὅτι πρέπει νὰ διακρίνωμεν δύω καταστάσεις ἀξιωματικῶν, οἰκονομικοὺς, οἱ ὁποῖοι ἀποτελοῦν μέρος τοῦ οἰκονομικοῦ σώματος, καὶ ἀξιωματικοὺς ἄλλων ὅπλων, ἰδίως τοῦ πεζικοῦ, οἱ ὁποῖοι ἐκτελοῦν ὑπηρεσίαν οἰκονομικήν. Διὰ τῆς καταργήσεως τῶν οἰκονομικῶν ἐπιθεωρητῶν, διὰ τοῦ περιορισμοῦ τῆς ἐργασίας τοῦ στρατιωτικοῦ λογιστηρίου, θέλομεν ἔχει διαθεσίμους ἀξιωματικοὺς 47, διότι ἀπὸ μὲν τὸ ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν θέλομεν λάβει 4, ἀπὸ τοὺς σκαπανεῖς 1, ἀπὸ τὸ πυροβολικὸν 1, ἀπὸ τὰ 10 τάγματα τοῦ πεζικοῦ 10, ἀπὸ τὸ φρουραρχεῖον Ναυπλίας 1, ἀπὸ τὸ φρουραρχεῖον Ἀθηνῶν κτλ. Καθ’ ὅσον δ’ ἀφορᾷ τὰ γραφικὰ ἔξοδα καὶ τὰ ἐνοίκια, σήμερον διὰ τῶν οἰκονομικῶν ἐπιθεωρητῶν πληρώνομεν κατ’ ἔτος ἐνοίκια 65 δραχ. καὶ εἰς γραφικὴν ὕλην 120, ἐν ὅλῳ 185 δραχμάς. Διὰ τῆς ἐγκαταστάσεως τῶν 13 ἐπιμελητηρίων, ἡ δαπάνη θὰ αὐξήσῃ κατὰ 615 δραχμάς, ἐν ὅλῳ 800· ἀναλαμβάνω δὲ τὴν ὑποχρέωσιν, ὅτι ἡ ἐπὶ μεῖζον αὕτη διαφορὰ δύναται νὰ ληφθῇ ἐκ τῶν γραφικῶν ἐξόδων τοῦ ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν.

§25ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Νὰ τυπωθῶσιν αὐτά.

§26ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε ὑπουργὲ, ἐὰν δὲν ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ὑπεβλήθη, νομίζετε, ὅτι δὲν δύνασθε νὰ συστήσητε τὰ 13 ἐπιμελητήρια; Δὲν δύνασθε νὰ τὸ κάμητε καὶ ἄνευ νόμου; Ἀφοῦ ὅλα τὰ Σώματα καὶ ὅλας τὰς στρατιωτικὰς ἀρχὰς διὰ διαταγμάτων τὰς κανονίζετε, πρὸς τί νὰ φέρετε τώρα νόμον περὶ τῶν ἐπιμελητηρίων;

§27ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Αὐτὸ τὸ ποθεῖ πάντοτε ἡ Βουλή.

§28ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ ποθεῖ ὡς γενικὸν μέτρον. Δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ ὑποχρεωθῶμεν ἀπὸ τώρα εἰς ἓν ἀντικείμενον, τὸ ὁποῖον δὲν θεωροῦμεν ἀναγκαῖον καὶ ὠφέλιμον, ἡμεῖς τοὐλάχιστον.

§29ΦΙΛΗΜΩΝ. Πρέπει ὅμως νὰ δώσητε ἓν τέλος εἰς αὐτὸ τὸ νομοσχέδιον.

§30ΣΠ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Κύριε πρόεδρε, νομίζω, ὅτι ὁ κ. Σωτηρόπουλος ἔκαμε μίαν πολλὰ ὀρθὴν ἐρώτησιν· ἀλλὰ τὸ νομοσχέδιον δὲν εἶναι περὶ συστάσεως ἐπιμελητηρίων, εἶναι περὶ πλήρους ἐφαρμογῆς τοῦ λογιστικοῦ νόμου εἰς τὴν στρατιωτικὴν ὑπηρεσίαν, καὶ θέλω νὰ μάθω, ἐὰν τὸ νομοσχέδιον τείνῃ πρὸς τοῦτο.

§31ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ἡ Κυβέρνησις ἔλαβε τὴν πρωτοβουλίαν, διότι ἡ στρατιωτικὴ ὑπηρεσία δὲν παρουσίασε κανὲν παράπονον. Ὑπέρβασις δὲν πρόκειται νὰ γείνῃ.

§32ΦΙΛΗΜΩΝ. Ἡ διαταγὴ τοῦ 1864, διὰ τῆς ὁποίας ἀνῃρέθη ἡ διαταγὴ τοῦ 1863, κατετέθη;

§33ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Θὰ ζητήσω νὰ τὴν εὕρω, ἐὰν ὑπάρχῃ εἰς τὸ ὑπουργεῖον.

§34ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Τὸ ναύκλαστρον, κύριοι, εἶναι τὸ τελευταῖον ὅπλον τῆς ἐπιθέσεως καὶ τῆς ἀμύνης, ὅπερ ἐπασχολεῖ σήμερον ἀνενδότως ὅλον τὸν ναυτικὸν κόσμον. Ἡμεῖς δὲ μὲ τὰς ὀλίγας δυνάμεις μας δὲν ἠδυνάμεθα νὰ καθυστερήσωμεν, καὶ ἑπομένως ἐσυστήσαμεν σχολὴν περὶ τούτου. Ἔχομεν ἀνάγκην ἀνδρὸς εἰδήμονος καὶ εἰδικοῦ περὶ τὰ τοιαῦτα· εὐτυχῶς εὑρέθη ἀξιωματικὸς ἐνταῦθα, ὁ κ. Γκυλδεγαρὸν, ὑπασπιστὴς τῆς Α. Μ. ὅστις ὄχι μόνον εἰδικῶς ἐσπούδασε τὰ τοιαῦτα, ἀλλὰ καὶ ἐδίδαξεν ἐν Δανίᾳ καὶ διεύθυνε τοιαῦτα ἔργα ἐν πολέμῳ. Εἰς τὸν διακεκριμένον ἀξιωματικὸν τοῦτον ἀνετέθη ἡ διεύθυνσις τῆς σχολῆς, καὶ τῷ ἐχορηγήθησαν ἀξιωματικοὶ νοήμονες, ἵνα διδαχθῶσι θεωρητικῶς καὶ πρακτικῶς· ὡσαύτως τῷ ἐδόθησαν καὶ ὑπαξιωματικοὶ καὶ ναῦται ἐκ τῶν καλλιτέρων καὶ νοημονεστέρων τοῦ στόλου. Ἡ δὲ ναυτικὴ σχολὴ τῶν ναυκλάστρων ποιεῖται καθ’ ἑκάστην προόδους ὄχι εὐκαταφρονήτους, χάρις εἰς τὴν δραστηρίαν ἐνέργειαν τοῦ ἀξιωματικοῦ ἐκείνου καὶ τὴν μεγάλην καὶ ἀνεγνωρισμένην αὐτοῦ ἱκανότητα. — Στενοχωρεῖσθε, κ. Πετιμεζᾶ;

§35ΑΘ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Στενοχωροῦμαι, διότι αὐτὴν τὴν συζήτησιν θεωρῶ ἄτοπον, διότι οἱ ὑπουργοὶ δὲν ἔρχονται πρὶν ἐκτελέσουν ἓν ἔργον ἐνώπιον τῆς Βουλῆς νὰ δώσουν λόγον· ἔρχονται μετὰ τὰς πράξεις, καὶ τότε ἡ Βουλὴ ἐξελέγχει αὐτάς. Νὰ ἐπασχολώμεθα δὲ τώρα, ἐνῷ ἔχομεν τόσον ὀλίγας ἡμέρας ἐμπρός μας, εἰς πράγματα τόσον ἐπουσιώδη, εἶναι ἄτοπον, καὶ θαυμάζω διατὶ προεκλήθη αὐτὴ ἡ συζήτησις καὶ ἀπὸ τὰ δύω μέρη.

§36ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ἐγὼ προεκάλεσα αὐτὴν τὴν συζήτησιν;

§37ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ὄχι σεῖς.

§38ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ἀφοῦ λοιπὸν δὲν τὴν προεκάλεσα, πρέπει ν’ ἀκούσητε, διότι πρόκειται περὶ τετελεσμένου γεγονότος.

§39ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Δὲν σᾶς κατακρίνει κανείς· ἔπρεπε μόνον νὰ εἴπητε, ὅτι τὸ σύστημα αὐτὸ τῶν λέμβων τὸ ἐπροτιμήσατε ἀπὸ τὸ ἄλλο σύστημα, τὸ ὁποῖον ὁ νῦν ὑπουργὸς ἔχει. Ἐπειδὴ δὲ ὁ νῦν ὑπουργὸς εἶναι ὑποχρεωμένος ὡς ἐκ τῶν συμβολαίων, τὰ ὁποῖα ὑπεγράψατε, δὲν ἔχει καμμίαν εὐθύνην ὁ νέος ὑπουργός· ἐὰν δὲ τὸ συμβόλαιον δὲν ἦναι ὑποχρεωτικὸν, ὁ νέος ὑπουργὸς ἂς παραγγείλῃ κατὰ τὰς ἰδέας του. Τί ἔρχεσθε καὶ μᾶς φορτόνεσθε; (ἱλαρότης.)

§40ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ἐλπίζω νὰ μεταμεληθῆτε διὰ τὰς παρατηρήσεις σας αὐτάς· διότι πολλάκις Σεῖς ἀπησχολήσατε ἀσκόπως τὴν Βουλὴν, ὡς θέλω τὸ ἀποδείξει κατόπιν.

§41ΧΟΪΔΑΣ. Ὥστε παραδέχεσθε, ὅτι σεῖς ἀσκόπως τὴν ἀπασχολεῖτε.

§42ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ὀφείλετε νὰ συμβουλεύσητε τὸν ὑπουργόν σας, ἵνα μὴ φέρῃ τοιαύτας ἔριδας· ὀφείλετε νὰ φέρητε, λέγω, εἰς τὸ καθῆκόν του τὸν ὑπουργόν σας, ὁ ὁποῖος ἔφερε παρακαίρως ἓν ζήτημα, διὰ τὸ ὁποῖον ἐγὼ εἶμαι ἠναγκασμένος νὰ ἀπαντήσω.

§43ΡΙΚΑΚΗΣ. Ἐξακολουθήσατε· ἡμεῖς σᾶς ἀκούομεν.

§44ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Λοιπὸν, κύριοι, ἐπρόκειτο νὰ ἐκλέξωμεν ἓν σύστημα ναυκλάστρων ἐπιθέσεως διὰ τὰς λέμβους. Συνεβουλεύθημεν τὸν κ. Γκυλντεγκρὸν, ἀλλὰ πρὶν δεχθῶμεν τὸ σύστημα, ὅπερ μᾶς ἐπρότεινε, τὸν ἠναγκάσαμεν νὰ τὸ συζητήσῃ, τῇ ἀδείᾳ τοῦ ναυάρχου Δρυμὸν, εὑρεθέντος ἐνταῦθα, μετὰ τοῦ ἐν τῷ Ἀγγλικῷ στόλῳ πλοιάρχου Σέφερ, εἰδικοῦ καὶ διασήμου περὶ τὰ τοιαῦτα ἐν Ἀγγλίᾳ καὶ Εὐρώπῃ.

§45ΛΟΥΝΤΖΗΣ. Δὲν μᾶς ἐνδιαφέρουν αὐτά.

§46ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Πρέπει νὰ ἐνδιαφέρησαι, διότι πρόκειται περὶ περιουσίας τοῦ δημοσίου. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἐντολὴ καὶ σοῦ καὶ τοῦ κυρίου Πετιμεζᾶ. Λοιπὸν οἱ δύω αὐτοὶ ἄνδρες, εὑρεθέντες σύμφωνοι, ἠνάγκασαν ἐμὲ νὰ παραδεχθῶ τὸ σύστημα αὐτὸ, καὶ ἑπομένως παρήγγειλα εἰς τὸν κ. Γιαλούσην νὰ τὸ ἐφαρμόσῃ. Συνάμα, ἐπειδὴ παρὰ τοῦ κ. Γιαλούση μοὶ συνιστᾶτο καὶ σύστημα Ὀλλανδικὸν, παρήγγειλα, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὰ ναύκλαστρα τὰ ῥιπτόμενα ἀπὸ τὴν πρῴραν, νὰ ἐφαρμόσῃ τὸ σύστημα τὸ προτεινόμενον παρὰ τοῦ κ. Γκυλντεγκρόν· καθ’ ὅσον δὲ ἀφορᾷ τὰ ῥιπτόμενα ἀπὸ τὴν πρύμνην, νὰ ἐφαρμόσῃ τὸ Ὀλλανδικὸν, καὶ τοῦτο ἀποδεικνύεται ἐκ τοῦ πρὸς αὐτὸν ἐγγράφου. Ἀλλὰ μολονότι τῷ παρήγγειλα νὰ θέσῃ εἰς ἐνέργειαν τὸ σύστημα τὸ προτεινόμενον παρὰ τοῦ κυρίου Γκυλντεγκρὸν, μολαταῦτα τῷ παρήγγειλα νὰ προσέξῃ νὰ μὴ ἐκτελέσῃ αὐτὸ ὁριστικῶς, πρὶν μοῦ δώσῃ πληροφορίας περὶ τῆς ἀξίας του. Μετὰ τοσαύτης προφυλάξεως ἐξέδωκα τὴν διαταγὴν αὐτήν. Φαίνεται λοιπὸν, ὅτι τὸ σύστημα τοῦτο ὁ κ. Γιαλούσης τὸ συνεζήτησε μετὰ τῶν εἰδημόνων ἐκεῖ ἀνδρῶν, οἵτινες εἴτε ἐκ συμφέροντος, διὰ νὰ ἐξοδεύσουν τὸ ἰδικόν των σύστημα, εἴτε πράγματι ἔχοντες δίκαιον, εἶπον, ὅτι τὸ προτεινόμενον παρὰ τοῦ κ. Γκυλντεγκρὸν σύστημα δὲν συμφέρει νὰ ἐφαρμοσθῇ, ὡς πολύπλοκον καὶ ὡς μὴ φέρον τὰ ἀποτελέσματα, τὰ ὁποῖα ἐδύναντο νὰ φέρουν τὰ ἰδικά των. Ταῦτα, κύριοι, ἐγράφοντο παρὰ τοῦ κ. Γιαλούση, ὅταν ἐγὼ ἐγκατέλιπα τὸ ὑπουργεῖον· καὶ βεβαίως, ἐὰν ἤμην εἰς τὸ ὑπουργεῖον καὶ ἐλάμβανον τὸ ἔγγραφον τοῦ κ. Γιαλούση, διὰ τοῦ ὁποίου ῥητῶς μοὶ λέγει, ὅτι ἀποφεύγει νὰ ἐφαρμόσῃ τὸ ὑποβληθὲν εἰς αὐτὸν σύστημα καὶ ὅτι καθῆκόν του ἱερὸν ἦτο νὰ μοὶ ὑποβάλῃ ὅσας πληροφορίας ἔλαβεν, ἐννοεῖτε βεβαίως, ὅτι, ὅπως καὶ εἰς ἄλλας περιστάσεις ἔπραξα, ἤθελον σκεφθῆ ἐπ’ αὐτῆς τῆς ὑποθέσεως καλῶς πρὶν ἀποφασίσω ὁριστικῶς. Τί ἔλλειψιν λοιπὸν εὗρεν ὁ ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν κατὰ τὴν ἐνέργειάν μου, καὶ ἦλθε μὲ τρόπον ὄχι ὀρθὸν νὰ ἀποπλανήσῃ τὴν Βουλὴν καὶ τὴν κοινὴν συνείδησιν, ὅτι πρόκειται περὶ καταστροφῆς τῶν παραγγελθέντων, ἐνῷ οὐδὲν τοιοῦτον πρόκειται; Ἐὰν ἐλάμβανε τὸν κόπον νὰ μελετήσῃ μετ’ ἐπιστασίας ὅλον τὸν φάκελλον, βεβαίως δὲν ἤθελεν ἔχει τοσοῦτον τολμηρὸν θάῤῥος νὰ φέρῃ ἓν ζήτημα, εἰς τὸ ὁποῖον καταδεικνύεται, ὅτι δὲν εἶχεν οὐδεμίαν γνῶσιν ἀκριβῆ. Ἀλλ’ ὁ Γεννάδιος τραβᾷ τὰ μαλλιά του! Καὶ τὶ ἐνδιαφέρει ἐμέ; Ἐὰν τὸν κύριον Γεννάδιον ἀναγνωρίζῃ ὡς ἁρμόδιον περὶ τὰ τοιαῦτα, τότε πρέπει ὁ κ. ὑπουργὸς ν’ ἀφήσῃ τὴν θέσιν του εἰς αὐτὸν ὡς ἁρμόδιον. Ὁ κ. Γεννάδιος δίδει πληροφορίας ἰδικάς του, λέγει δὲ ἐὰν παρεδέχεσθε τοιοῦτον σύστημα, θὰ ἦτο καλλίτερον· τοῦτο ἔκαμον ἐκεῖνοι, τοῦτο ἔκαμον οἱ ἄλλοι. Ἀλλά, κ. ὑπουργέ, εἶσθε ὑποχρεωμένος νὰ παραδεχθῆτε ὅσα σᾶς γράφει ὁ κύριος Γεννάδιος περὶ τοιούτων πραγμάτων; ὀφείλετε σεῖς ὡς ὑπουργὸς τῶν ναυτικῶν, ὡς ἀξιωματικὸς τοῦ βασιλικοῦ ναυτικοῦ, νὰ ὑποβληθῆτε εἰς τὰς παρατηρήσεις τοῦ κ. Γενναδίου; Τότε δύναται ἕκαστος, ἀναγινώσκων τὴν Revue maritime, νὰ σὲ κάμῃ νὰ τραβᾶς τὰ μαλλιά σου, διὰ νέων πληροφοριῶν, ἃς ἐξ αὐτῆς θὰ πορίζηται. Τὰς παρατηρήσεις ταύτας ὤφειλον νὰ σᾶς φέρω ἀπὸ τοῦ βήματος, κύριε ὑπουργέ, ἵνα ἄλλοτε ἐξετάζητε τὰ πράγματα μετὰ μεγαλειτέρας προσοχῆς. Ὅτι δὲ ὁ νῦν ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν δὲν ἐξήτασε τὰ πράγματα μετὰ προσοχῆς, καταδεικνύεται ἐκ μιᾶς πράξεώς του, τὴν ὁποίαν φέρω εἰς γνῶσιν ὑμῶν. Ἀφοῦ ἡμεῖς ἐβασανίσαμεν τὸ ζήτημα ἐπὶ χρόνον μακρόν, ἀφοῦ συνελέξαμεν δεξιὰ καὶ ἀριστερὰ πληροφορίας, ἀφοῦ συνεβουλεύθημεν ἄνδρας ἐπιστήμονας, κατ’ εὐτυχίαν εὑρεθέντας ἐνταῦθα, καὶ ἐφθάσαμεν τέλος πάντων, κατὰ τὴν κρίσιν του, νὰ μὴ φροντίσωμεν περὶ τῶν ἀληθῶν συμφερόντων τοῦ Κράτους, δὲν εἶναι ἄπορον, κύριοι, νὰ ἀκούσητε, ὅτι ὑπουργός, ὁρκισθεὶς τὴν ἑσπέραν τοῦ Σαββάτου, τὴν Κυριακὴν πρωΐαν περὶ τὴν 7. ὥραν, χωρὶς νὰ λάβῃ τὸν φάκελλον τῆς ὑποθέσεως ὑπ’ ὄψιν του, χωρὶς νὰ μελετήσῃ αὐτὸν σπουδαίως, τηλεγραφικῶς ἀμέσως διέταξε τὸν ἀπεσταλμένον ἐν Ἀγγλίᾳ, τὸν τότε διαταχθέντα νὰ μεταβῇ εἰς Γαλλίαν διὰ τὴν κατασκευὴν ἑτέρων δύω ἀτμολέμβων, νὰ μὴ ἐκπληρώσῃ τὸ σχέδιον τοῦ προκατόχου του ὑπουργοῦ, ἀλλὰ νὰ φροντίσῃ νὰ τοῦ κάμῃ δύω λέμβους ταχύτητος 18–19 μιλίων! Ἤδη σᾶς ἐρωτῶ, κύριοι, εἶναι ἡ πρᾶξις αὕτη ἐλαφρά, ἢ ὄχι; ἔπρεπε νὰ γείνῃ κατόπιν σκέψεως ἐπὶ τοιούτου ἀντικειμένου; Καὶ ἐννοῶ, ὅτι δύνανται νὰ γείνωσι λέμβοι 18 ἢ 19 μιλίων, ἀλλὰ διὰ πλοῖα θαλασσοπόρα οὐδέποτε. Αὐτὸ δὲ τὸ ἔγγραφον, ὅπερ ἔφερε πρὸς δικαιολογίαν του, ἐκ μέρους τοῦ ἐνταῦθα εὑρισκομένου Ζὲν, εἶναι ἀρκοῦν νὰ καταδείξῃ, ὅτι αἱ παρ’ αὐτοῦ παραγγελθεῖσαι λέμβοι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ χρησιμεύσωσι πρὸς τὸν σκοπὸν δι’ ὃν αὗται θέλουσι χρησιμεύσει, διότι ὁ Ζὲν λέγει, ὅτι δύναται πραγματικῶς νὰ κάμῃ λέμβους διανυούσας 18 περίπου μίλια, ἀλλ’ ὅπως καὶ εἰς ἐμὲ εἶπε· pas à vos conditions, ὄχι εἰς τοὺς ὅρους τοὺς ἰδικούς σας, ἀλλὰ χρησίμους μόνον διὰ λιμένας, δύναμαι νὰ κάμω ἀτμολέμβους διανυούσας ὡς ἔγγιστα 18 μίλια, παραδοτέας ἐντὸς 5½ ἢ 6 μηνῶν, καὶ εἰς τὴν τιμὴν τῶν 120,000 φράγκων, ἐνῷ αἱ παραγγελθεῖσαι γίνονται ἀντὶ 97,500. Ὁ κ. Ζὲν λέγει διὰ τῆς ἀναφορᾶς του, ὅτι δύναται νὰ κατασκευάσῃ δύω ἀτμολέμβους σχετικὰς πρὸς ἐκείνας, τὰς ὁποίας κατασκευάζουν οἱ Γάλλοι, analogues dimensions, ἀλλὰ μόνον χρησίμους διὰ τοὺς λιμένας. Ἐν τούτοις τὸ συμβόλαιον τὸ συνταχθὲν ἐν Ἀγγλίᾳ ἀσφαλίζει τὰ πλοῖα, ὡς ὁ κ. Τρικούπης δύναται νὰ πληροφορηθῇ τοῦτο εἰς τὸ συμβόλαιον, διότι εἶναι Ἀγγλιστὶ, ἐγὼ δὲ μετέφρασα μόνον τὸ μέρος, τοῦ ὁποίου εἶχον ἀνάγκην. Τὸ συμβόλαιον λοιπὸν λέγει, ὅτι εἶναι ὑπόχρεως ὁ κατασκευαστὴς νὰ μᾶς παραδώσῃ δύω λέμβους 15 μιλίων, δυναμένης νὰ χρησιμεύσωσι διὰ τὴν γαλήνην, διὰ τοὺς λιμένας καὶ διὰ τὰς θαλάσσας ἐν κυματισμῷ, hi going the shipp, ἐνόπλους ἢ θαλασσομάχους. Ὁ κ. Ζὲν, πρὸς ὃν εἶχον καὶ ἄλλοτε λαλήσει, μοὶ εἶπεν, ὅτι τοιαύτης ταχύτητος μὲ τοὺς αὐτοὺς ὅρους δὲν ἠμπορεῖ νὰ κατασκευάσῃ, ἐκτὸς εἰς μεγαλειτέραν τιμήν. Ἀλλ’ ἐννοεῖτε, ὅτι ἡμεῖς δὲν ἠδυνάμεθα νὰ συναγωνισθῶμεν κατὰ τὸ χρῆμα. Ἔχομεν λοιπὸν ἀνάγκην ἀριθμοῦ ἀτμολέμβων μεγαλειτέρου, διότι κατὰ τὴν τακτικὴν 3 τοιαῦται λέμβοι πρέπει νὰ προσβάλωσιν ἓν πλοῖον, διὰ νὰ φέρουν ἀποτέλεσμα, καὶ ἐν ἀνάγκῃ ὁ ἐλάχιστος ὅρος τῆς προσβολῆς ἀπαιτεῖ δύω. Εἴχομεν λοιπὸν ἐν σχεδίῳ, ἐὰν ἤθελε συμπληρωθῆ τὸ δάνειον, νὰ κατασκευάσωμεν 18 τοιαύτας· ἑπομένως δὲν ἠδυνάμεθα ἀντὶ πάσης θυσίας νὰ ἀποκτήσωμεν πλοῖα, τὰ ὁποῖα δὲν μᾶς ἦσαν χρήσιμα, καὶ τοσούτῳ μᾶλλον, καθ’ ὅσον, κύριοι, ἡ ἀξία δὲν συνίσταται τόσον εἰς τὴν ταχύτητα τοῦ πλοίου καὶ τὴν ἄκραν ἱκανότητα τοῦ πλοίου, ἀλλ’ εἰς τὴν ἀξίαν τοῦ διοικοῦντος αὐτό. Τοῦτο εἶναι ἡ βάσις, δηλονότι νὰ εὕρῃς ἀνθρώπους ἱκανοὺς, δυναμένους νὰ ἐκτελέσωσι τοὺς ὅρους τῆς προσβολῆς, μὲ ἄλλους λόγους, ὀφείλετε νὰ ἔχητε Κανάρας, Θεοχάρας καὶ τοὺς τοιούτους. Τί σημαίνει, ἐὰν ἔχητε πλοῖον ταχύτητος 40 μιλίων, καὶ ὁ ἐπιβαίνων αὐτοῦ ἀξιωματικός, ὅταν τοῦτο χορεύῃ πάντας τοὺς χοροὺς ἐν κυματισμῷ, κυλίεται ἐντὸς τῶν ἐμετῶν, μὴ γνωρίζων κατὰ τὰς στιγμὰς ἐκείνας ποῦ εὑρίσκεται ἡ πρώρα καὶ ποῦ ἡ πρύμνη τοῦ πλοίου; Λοιπὸν ὅταν ὁ διοικῶν δὲν ᾖναι ἄξιος τῆς ἀποστολῆς του, μάταια τότε εἶναι τὰ 50 καὶ 60 μίλια τὴν ὥραν. Διὰ τοῦτο οὐδεμίαν ἔδωσα ἐγὼ προσοχὴν εἰς τὴν ὑπερβολικὴν ταχύτητα· αὐτοὶ δὲ οἱ Ἄγγλοι δὲν μεταχειρίζονται εἰς τὰς τοιαύτας λέμβους μεγάλην ταχύτητα, ὡς τοῦτο μαρτυρεῖ τὸ ἔγγραφον τοῦ κ. Γιαλούση. Οἱ Ὁλλανδοὶ μεταχειρίζονται μεγάλην ταχύτητα, διότι τὰς ἀτμολέμβους μεταχειρίζονται ἐντὸς τῶν ποταμῶν καὶ λιμένων, ὅπου δὲν γίνεται κυματισμός, καὶ ὡς ἐκ τούτου τοῖς ἐπιτρέπεται νὰ μεταχειρίζωνται μηχανὰς ὑψηλῆς πιέσεως εἰς ῥηχὰς λέμβους. Ὅταν ὅμως τὸ σύστημα τοῦτο εὑρεθῇ εἰς κυματισμούς, δὲν δύναται νὰ φέρῃ τὸ αὐτὸ ἀποτέλεσμα, διότι ἐξερχομένης τῆς πρύμνης εἰς τὸ κενὸν καὶ ὁ ἕλιξ στρέφεται εἰς τὸ κενὸν ἄνευ ἀποτελέσματος. Διὰ τοῦτο ἡμεῖς δὲν δυνάμεθα νὰ μεταχειρισθῶμεν τοιούτου εἴδους ἀτμολέμβους, ἀλλὰ ἐνόπλους καὶ ἐν κυματισμῷ, ταχύτητος 12–15 μιλίων. Ὁ ἀριθμὸς εἶναι εὔκολον νὰ λέγεται, ἀλλὰ δὲν κατορθοῦται. Σᾶς φέρω παράδειγμα, τὸ ἑξῆς. Ἐσχάτως τὸ πλοῖον, τὸ ὁποῖον μετέφερε τὴν Δούκισσαν τοῦ Ἐδιμβούργου ἀπὸ τοῦ Κορινθιακοῦ κόλπου εἰς Μελίτην, εἶναι ὡρισμένον νὰ κάμνῃ 17 μίλια τὴν ὥραν· ἐν τούτοις ἀπὸ Καλαμακίου μέχρι Μελίτης ἔκαμε 48 ὥρας μὲ καλὸν καιρόν, δηλονότι 10 μίλια τὴν ὥραν. Μοὶ εἶπε τοῦτο ὁ Ναύαρχος Δρυμὼν· καὶ δὲν πρέπει, προσέθηκε, νὰ θαυμάζετε εἰς τοῦτο, διότι πάντα τὰ πλοῖα, τὰ ὁποῖα ἔχομεν, κατεσκευάσθησαν ὅπως ἔχωσι μεγάλην ταχύτητα, ἀλλ’ ὅταν ἤλθομεν εἰς τὴν πραγματικότητα, ἐστάθη ἀδύνατον νὰ πραγματοποιηθῇ ὁ ὅρος οὗτος. Ταῦτα ἐγὼ εἶχον ὑπ’ ὄψιν μου, ὅταν παρήγγειλα τὰς ἀτμολέμβους. Ἤδη ἐρωτῶ τὸν ὑπουργὸν νὰ εἴπῃ τί σύστημα εἶχεν αὐτὸς ὑπ’ ὄψιν του, ὅταν μετέβαλε τὸ σύστημά μου τοῦτο; Ἐνταῦθα τὸν περιμένω νὰ ἀναπτύξῃ πρακτικῶς καὶ ἐπιστημονικῶς τὸ ζήτημα, καὶ οὐχὶ νὰ προσκολληθῇ εἰς τὰ γραφόμενα τοῦ κ. Γενναδίου.

§47ΖΩΧΙΟΣ (ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Νομίζω, κύριοι, ὅτι ἦτο καλλίτερον νὰ λείψῃ ἡ συζήτησις αὕτη, διότι τὸ ὄφελος οὐδέν. Λέγων δὲ ταῦτα, ἐννοεῖται, δὲν ἀνακαλῶ.

§48ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Θὰ παρακαλέσω τοὺς ὑπουργοὺς τῶν Στρατιωτικῶν καὶ Ναυτικῶν οὐδέποτε νὰ κάμνωσι λόγον περὶ τῶν προμηθειῶν, διότι συζήτησις περὶ τούτων δὲν πρέπει νὰ γίνεται δημοσίᾳ.

§49ΖΩΧΙΟΣ. Ἔδωσα τὸν ὅρκον τὸ Σάββατον τὸ ἑσπέρας· τὴν δὲ πρωΐαν τῆς ἑπομένης μετέβην εἰς τὸ ὑπουργεῖον, αὐτὸ δὲ μοὶ εἶναι σύνηθες οὐ μόνον τώρα, ὅτε ἤμην ὑπουργός, ἀλλὰ καὶ ὅτε ἤμην ὑπάλληλος εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν. Μεταβὰς δὲ εἰς τὸ ὑπουργεῖον, ἀνέγνωσα ὅσα ἔγγραφα ἦταν πρόχειρα, μεταξὺ δὲ τῶν ἄλλων ὁ ὑπασπιστής μοι παρέδωκε καὶ τὸν φάκελλον τὸν περιλαμβάνοντα τὰ ἔγγραφα τῆς ὑποθέσεως, περὶ ἧς πρόκειται. Ἐγνώριζον δὲ πρὶν εἰσέλθω εἰς τὸ ὑπουργεῖον, τὸ ὁποῖον ἐκυβέρνησα νέος ὢν ὑπὸ τὴν σκέπην τοῦ Κριεζῆ καὶ τοῦ Κανάρη ἐγνώριζον ὅτι αἱ λέμβοι, περὶ ὧν πρόκειται, εἶναι πολεμικαί, καὶ ἐπειδὴ πρόκειται νὰ προσβάλλωσι μεγαλείτερα πλοῖα, βεβαίως πρέπει νὰ ᾖναι ταχύτερα ἐκείνων, ἵνα τὰ φθάσωσιν. Ὁ δὲ προκάτοχός μου διέταξε νὰ κατασκευασθῶσι δύω τοιαῦται, ἔκαμε δὲ συμφωνίαν νὰ διατρέχουν 12 μίλια τὴν ὥραν.

§50ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Εἶναι ὁ ἐλάχιστος ὅρος (θόρυβος)· καὶ πρέπει νὰ γνωρίζῃς εἰς τὴν Ναυτικὴν ἐπιστήμην τί ἐστὶν ἐλάχιστος ὅρος.

§51ΖΩΧΙΟΣ. Ὁ ἔντιμος προκάτοχός μου ἔκαμεν ἔκθεσιν εἰς τὸ ὑπουργικὸν συμβούλιον, ἐν ᾗ λέγει «Συνεπεία ἐνδεχομένων ἐκτάκτων παρασκευῶν». Πρόκειται δηλαδὴ περὶ ἐκτάκτων παρασκευῶν· ἐζήτει δὲ πολλά, ἀλλὰ τὸ ὑπουργικὸν συμβούλιον τοῦ ἔδωκεν ὀλίγα. Ἔλαβε δὲ πίστωσιν 550,000 δραχμῶν· εἶπε δὲ σήμερον, ὅτι εἶχε σκοπὸν νὰ κατασκευάσῃ 18 τοιαύτας λέμβους καὶ νὰ δαπανήσῃ 2 ἑκατομμύρια.

§52ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ἂν συνεπληροῦτο τὸ δάνειον.

§53ΖΩΧΙΟΣ. Εἰς τὰς παραγγελίας του δὲ λέγει, ὅτι αἱ λέμβοι αὗται πρέπει οὕτω πως νὰ κατασκευασθῶσιν, ὥστε νὰ χρησιμεύωσιν ἐν ἀνάγκῃ καὶ δι’ ἑτέρας ὑπηρεσίας, π. χ. ῥυμούλκησιν πλοίων, μετακόμισιν ἀτόμων, δηλαδὴ ἤθελε νὰ τὰ κάμῃ πορθμεῖα. Νὰ ἔχωσι δὲ, γράφει, ταχύτητα οὐχὶ ὀλιγωτέραν τῶν 12 μιλίων. Ὁ κ. Μπούμπουλης γνωρίζει, ὅτι οἱ Ἄγγλοι ἔχουσι δύω εἰδῶν μίλια.

§54ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Τὸ ἓν ἠξεύρω ἐγὼ, 60 μίλια εἰς τὴν μοῖραν.

§55ΖΩΧΙΟΣ. Ἔχουν δύο εἰδῶν μίλια, 69 εἰς τὴν μοῖραν καὶ 60 εἰς τὴν μοῖραν. Τὸ δὲ συμφωνητικὸν ἀναφέρει μίλια, οὐχὶ ἀπὸ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα γνωρίζει ὁ κ. Μπούμπουλης, ἀλλ’ ἀπὸ τὰ ἄλλα, τὰ λεγόμενα νομικά. Ἔδωσε δὲ ὁ κ. Μπούμπουλης καὶ παραγγελίαν εἰς τὸν ἀπεσταλμένον τῆς Κυβερνήσεως, δι’ ἕκαστον μίλιον ὀλιγώτερον τῶν συμπεφωνημένων νὰ δίδῃ ἀποζημίωσιν ὁ ναυπηγός· ἡ δὲ συμφωνία ἔγεινε δι’ ἕκαστον ⅒ μιλίου ὀλιγώτερον νὰ δίδῃ ἀποζημίωσιν 25 λίρας. Τί θὰ συμβῇ δέ; Ἂν ᾖναι ἡ ταχύτης μικροτέρα τῆς συμπεφωνημένης, αὐτὸς θὰ σᾶς πληρώσῃ ἀποζημίωσίν τινα, ἀλλὰ θὰ σᾶς δώσῃ δύω ἄχρηστα σκάφη.

§56ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Δὲν ἐμελέτησες τὸ συμφωνητικὸν, ἀλλὰ ζητεῖς νὰ διαβουκολήσῃς τὴν Βουλὴν, καὶ ὑποπίπτεις εἰς ὀγκωδέστατον ἐπιστημονικὸν λάθος (θόρυβος καὶ ἱλαρότης).

§57ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀπαγορεύονται ἐκφράσεις μὴ κοινοβουλευτικαί.

§58ΖΩΧΙΟΣ. Εἰς τὸ συμβόλαιον ἔπρεπε νὰ προστεθῇ ὁ ἐλάχιστος τῆς ταχύτητος ὅρος (θόρυβος καὶ διακοπαὶ ὑπὸ τοῦ κ. Μπούμπουλη). Αἱ δύο λέμβοι ἦσαν παρηγγελμέναι νὰ κατασκευασθῶσιν οὕτως, ὥστε νὰ πολεμοῦν καὶ ἐκ τῆς πρώρας καὶ ἐκ τῆς πρύμνης. Εἶχε δὲ παραγγείλει ὁ προκάτοχός μου νὰ μεταβῇ ὁ ἀπεσταλμένος εἰς τὴν Γαλλίαν νὰ συμφωνήσῃ μὲ οἶκόν τινα, τοῦ ὁποίου ὁ ἀντιπρόσωπος σήμερον εἶναι εἰς τὰς Ἀθήνας. Ἐγὼ δὲ ἐτηλεγράφησα εἰς Παρισίους πρὸς τὸν ἀπεσταλμένον νὰ μὴ προβῇ εἰς συμφωνίαν κατωτέραν τῶν 19 μιλίων. Μετὰ δύο ἡμέρας λαμβάνω τὸ ἔγγραφον τοῦτο, εἰς τοῦ ὁποίου τὴν ἀνάγνωσιν παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ προσέξῃ.

§59ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Πάλιν μὲ τὸν Γεννάδιον (θόρυβος).

§60ΖΩΧΙΟΣ. Εἶναι ὁ ἀπεσταλμένος τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, πρὸς ὃν ὁ ἀξιότιμος προκάτοχός μου ἔγραφεν. Ἂν δὲν τὸν ἔκρινεν ἄξιον, βεβαίως δὲν θὰ τοῦ ἔγραφε. Ὁ Γεννάδιος δὲ πατρώζει· ὁ γέρων Γεννάδιος ἐμαίνετο ὑπὲρ τῆς πατρίδος, ὁ νέος Γεννάδιος πατρώζει.

§61ΦΙΛΗΜΩΝ. Τὸ ἔγγραφον περιέχει πράγματα, τὰ ὁποῖα δὲν πρέπει ν’ ἀναγνωσθῶσι (θόρυβος).

§62ΖΩΧΙΟΣ. Κάμνω δὲ καὶ ἑτέραν παρατήρησιν· ὅτι ὁ ὑπουργὸς τῶν ναυτικῶν καὶ ὁ ἀπεσταλμένος τῆς Κυβερνήσεως συνέγραψαν συνθηματικήν τινα γλῶσσαν καὶ ἐτελεγράφησαν ἀμοιβαίως, ἀλλὰ δὲν ἐκαταλάμβανον ὁ εἷς τὸν ἄλλον (ἱλαρότης).

§63ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Δὲν εἶναι ἀληθὲς (θόρυβος).

§64Ι. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Παρακαλῶ τὴν Βουλὴν ν’ ἀποφασίσῃ ὅτι ἀρκεῖται εἰς τὰ λεχθέντα.

§65ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὄχι· ὄχι.

§66ΖΩΧΙΟΣ. Ἀπ’ ἀρχῆς τοῦ λόγου μου εἶπον νὰ φεισθῶμεν τῆς συζητήσεως. Ἰδοὺ, κύριοι, τηλεγράφημα. «Σήμερον ἐλάβομεν τὸ τηλεγράφημα ὑμῶν, ὅπερ ὅμως εἶναι ὅλως ἀκατάληπτον.»

§67ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Παρακαλῶ, τὸν λόγον (θόρυβος).

§68ΖΩΧΙΟΣ. Ἰδοὺ τὸ ἔγγραφον τοῦ Γενναδίου (ἀναγινώσκει). Ἀλλ’ ἂς καταφρονήσωμεν τὸν κ. Γεννάδιον, τὸν ἀμαθῆ, τὸν ἀνεπιστήμονα, καὶ ἔλθωμεν εἰς τὸν ἀπεσταλμένον, καὶ ἂς ἴδωμεν ὃν καὶ αὐτὸς ἐπικυροῖ ὅτι λέγει ὁ Γεννάδιος (ἀναγινώσκει). «Ἐνόμισα χρέος μου καὶ ἱερὸν χρέος μου πρὸ τοῦ νὰ ἐφαρμόσω ἁπλῶς τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον μοὶ ἔπεμψε τὸ ὑπουργεῖον, νὰ ἐξετάσω σπουδαίως αὐτὸ τὸ ζήτημα τῶν ναυκλάστρων καὶ τῆς installation αὐτῶν. Ὑπέβαλον λοιπὸν τὰ τέσσαρα σχέδια εἰς τὴν κρίσιν τῶν δύο εἰδικωτέρων καὶ ἐμπειροτέρων περὶ τὰ τοιαῦτα, οὓς ἴσως ἔχει ἡ Ἀγγλία, ἡ κρίσις δὲ τῶν κυρίων αὐτῶν ἐν γένει δὲν εἶναι εὐνοϊκὴ διὰ τὸ παρ’ ἐμοῦ προτεινόμενον σύστημα». Τελευτᾷ δὲ λέγων· Εὐθύνην οὐδεμίαν φέρω πλέον ὅσον ἀφορᾷ τὸ σύστημα, ἀφ’ οὗ καὶ διαταχθεὶς παρ’ ὑμῶν οὐδὲν ἐνήργησα, αἰσθανόμενος τὸ σπουδαῖον τοῦ ζητήματος καὶ ἐπιθυμῶν νὰ ἐνεργῶ τὰ πάντα εὐσυνειδήτως. Δὲν ἐπιθυμῶ βεβαίως νὰ ἔλθῃ ἡ ὥρα ὁποῦ νὰ δυνηθῇ ἄτομόν τι νὰ κάμῃ τὴν ἐλαχίστην παρατήρησιν εἰς τὰς ἐνεργείας μου ἐνταῦθα, ἢ νὰ τρέφῃ ὑπονοίας.» Στέλλει δὲ συγχρόνως ἐξ Ἀγγλίας ὁ ὑποναυπηγὸς Γιαλούσης τὰς κρίσεις τῶν τεχνιτῶν, οἱ ὁποῖοι ἀποφαίνονται ὡς ἑξῆς. «Εὑρίσκομεν τὸ σύστημά σας ἀτελὲς, πολυδάπανον, σφαλερὸν, ἐπικίνδυνον.» Ὁ ἀξιότιμος προκάτοχός μου ἔφερεν ὡς μάρτυρα τὸν ἀξιότιμον διευθυντὴν τῆς σχολῆς τῶν ναυκλάστρων· αὐτὸς τοῦ εἶπεν, ὅτι θέλει 15 μίλια νὰ διατρέχουν αἱ λέμβοι, καὶ μίλια ναυτικά. Ἠξεύρετε, ὅτι ὁ Γύλιπος τὴν πρώτην μάχην τὴν ὁποίαν ἔδωσεν εἰς τὰς Συρακούσας τὴν ἔχασεν, ἀλλὰ τὸ ὡμολόγησεν, εἶναι λάθος μου. Καὶ ἡμεῖς ὡς ἄνθρωποι ὑποκείμεθα εἰς λάθη· μήπως ἐγὼ δὲν θὰ κάμω λάθη;

§69ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Καὶ σεῖς θὰ κάμετε λάθος.

§70ΖΩΧΙΟΣ. Μάλιστα, καὶ ἐγὼ, καὶ πρέπει νὰ κάμω λάθη. Ἀκούετε ὑπουργεῖον Ναυτικῶν, καὶ τί νομίζετε; Δὲν ὑπάρχει εἷς ναυπηγὸς, δὲν ὑπάρχει οὐδεὶς γεωγράφος, οὐδεὶς ὑδρογράφος· εἷς ὑπάλληλος μὲ 100 δραχμὰς, ὁ κ..... διευθύνει τὸ ὑπουργεῖον· καὶ θὰ σᾶς παρακαλέσω, ἂν θέλετε νὰ ἔχετε ὑπουργὸν τῶν ναυτικῶν, νὰ φέρετε συμβούλους, ἂν πρόκηται νὰ δαπανήσωμεν ἑκατομμύρια. Δὲν πρόκειται λοιπὸν περὶ μομφῆς κατὰ τοῦ προκατόχου μου· τότε μόνον ἔπρεπε νὰ χολωθῇ, ἂν τὸν κατηγόρουν, ὅτι δὲν εἶναι ἀκέραιος, μὲ τὴν διαφορὰν, ὅτι τὸν νόμον περὶ εὐθύνης ὑπουργῶν δὲν τὸν ἐφοβεῖτο· ἐγὼ τὸν φοβοῦμαι (ἱλαρότης). Αὐτὴ εἶναι ἡ κατάστασις τῶν πραγμάτων· δὲν πρόκειται περὶ κατηγορίας κατὰ τοῦ προκατόχου, τὸ ζήτημα ἦλθε, διότι εἶπεν, ὅτι οἱ ὑπάλληλοι χρεωστοῦν νὰ ὑπακούουν τυφλῶς.

§71ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Νὰ παραγγείλετε εἰς τὸν κ. Γιαλούσην νὰ προσέχῃ εἰς τὰ μίλια, διότι καὶ ὁ Γεώργιος ὁ ναυπηγηθεὶς διὰ 14 μιλίων ταχύτητα κατεσκευάσθη· ἀλλ’ ἐν τούτοις οὔτε 10 δὲν κάμνει.

§72ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ἀφήσατε, κ. ὑπουργὲ τὰ ἔγγραφα, διότι θὰ τὰ παραδώσω εἰς τὸ τυπογραφεῖον.

§73ΔΟΥΜΑΣ. Πρὶν εἰσέλθωμεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ γείνῃ ἡ βʹ. ἀνάγνωσις τοῦ περὶ πυριτιδοποιείου νομοσχεδίου.

§74ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Ὀφείλομεν νὰ ἀφήσωμεν ὅλας αὐτὰς τὰς συμβάσεις καὶ νὰ ἐργασθῶμεν εἰς τὰ κύρια ἔργα· χθὲς κατ’ ἐξαίρεσιν ἔγεινεν ἡ βʹ. ἀνάγνωσις τοῦ νομοσχεδίου περὶ μοναχῶν. Ἡ σύμβασις περὶ φάρων καὶ φανῶν καὶ ἡ σύμβασις τῆς ἀτμοπλοϊκῆς ἑταιρίας θὰ γεννήσουν συζητήσεις μακράς.

§75ΔΟΥΜΑΣ. Ἂς ἐρωτηθῇ ἡ κυβέρνησις περὶ τοῦ πυριτιδοποιείου, ἐπειδὴ ἄλλοτε ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἐπρότεινε τὴν βʹ. ἀνάγνωσιν αὐτοῦ.

§76ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὅταν ὑπεβλήθη τὸ νομοσχέδιον, ὑπεβλήθη συνδεδεμένον μὲ τὰς παρασκευάς· ἂν ἡ Κυβέρνησις νομίζῃ, ὅτι αὐτὸ τὸ κατάστημα εἶναι ἀναγκαῖον πρὸς αὐτὸν τὸν σκοπὸν, νομίζω, ὅτι εἶναι καλὸν νὰ ἀναγνωσθῇ.

§77ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ (ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ἐπειδὴ, κύριοι, προκαλοῦμαι νὰ ἀποφανθῶ ἂν ἡ σύμβασις ἡ συνταχθεῖσα ὑπὸ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως περὶ τοῦ πυριτιδοποιείου θέλῃ χρησιμεύσει εἰς τὴν στρατιωτικὴν ὑπηρεσίαν, λέγω μεθ’ ὅλης τῆς πεποιθήσεως, ὅτι παρὰ πάσης κυβερνήσεως πρέπει νὰ χορηγηθῇ πᾶσα εὐκολία εἰς τὸ κατάστημα αὐτό· διότι τὸ μὲν νέον πυριτιδοποιεῖον δὲν ἐτέθη ἀκόμη εἰς ἐνέργειαν, τὸ δὲ παλαιὸν δὲν δύναται νὰ δώσῃ οὐδὲ μίαν ὀκᾶν. Διὰ τοῦτο εὐχαρίστως ἡ κυβέρνησις ἤθελεν ἰδεῖ ἀναγινωσκόμενον τὸ νομοσχέδιον.

§78ΚΑΝΑΡΗΣ. Ἐγὼ, κύριοι, ἠρώτησα ἀξιωματικοὺς ὑπὸ ὅλας τὰς ἐπόψεις παρέχοντας ἐγγυήσεις εἰλικρινείας πρὸς τὸ δημόσιον συμφέρον, ὡς πρὸς τὴν χρησιμότητα· αὐτοὶ καταδικάζουν τὸ κατάστημα αὐτὸ, ὡς φέρον ζημίαν εἰς τὸ ἔθνος 200,000 δραχμῶν. Ἡ Κυβέρνησις πρέπει νὰ μελετήσῃ καλὰ αὐτὸ τὸ ζήτημα.

§79ΚΑΡΑΛΙΒΑΝΟΣ. Ἂν πρόκηται νὰ μεταβληθῇ ἡ ἡμερησία διάταξις καὶ νὰ ἔλθωμεν εἰς ἀναγνώσεις συμβάσεων, μεταξὺ ὅλων αὐτῶν ὡς τὴν πρωτίστην θεωρῶ ἐγὼ τὴν τῆς ἀτμοπλοϊκῆς ἑταιρίας, καὶ ἰδοὺ διατί· δὲν θέλω νὰ εἴπω, ὅτι ἡ Βουλὴ πρέπει νὰ ἐπιψηφίσῃ τὴν σύμβασιν αὐτὴν, ὄχι· ὀφείλει ὅμως νομίζω, ἡ Βουλὴ, ἀφοῦ ἡ Κυβέρνησις συνῆψε μίαν σύμβασιν μετὰ τῆς ἑταιρίας αὐτῆς, νὰ ἀποφανθῇ οὕτως ἢ ἄλλως, διότι ἡ προθεσμία τῆς ἑταιρίας αὐτῆς λήγει τὴν 9 Ἰουλίου. Τὴν 25 Μαρτίου ἡ ἑταιρία αὐτὴ ἔχει τὴν γενικὴν συνέλευσίν της· ἂν ἡ Βουλὴ ἐπιψηφίσῃ τὴν σύμβασιν, πρέπει νὰ γνωρίζῃ ἡ συνέλευσις, ἂν δὲν τὴν ἐπιψηφίσῃ, ἐπίσης πρέπει νὰ τὸ γνωρίζῃ, διότι ἂν δὲν συμφωνῇ, δύνανται νὰ ζητήσουν τὴν διάλυσιν τῆς ἑταιρίας. Θὰ παρακαλέσω ἑπομένως τὴν Βουλὴν νὰ ἐπιτρέψῃ τὴν μεταβολὴν τῆς ἡμερησίας διατάξεως καὶ τὴν προτίμησιν τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ.

§80ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὔριον θὰ ὁρίσωμεν τὴν ἡμέραν δι’ ὅλας τὰς συμβάσεις. Λοιπὸν μεταβαίνομεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν· εἶναι ἡ τελευταία ἀνάγνωσις τοῦ νομοσχεδίου περὶ αὐξήσεως τῆς εἰς τὰς μοναχὰς τῆς διαλελυμένης Μονῆς τοῦ ἁγίου Κωνσταντίνου χορηγίας. (Ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον εἰς γʹ. συζήτησιν.) Μεταβαίνομεν εἰς τὴν γʹ. συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου περὶ στρατιωτικῶν ἐπιμελητηρίων.

§81ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Κατ’ ἐμὲ, κύριοι, διὰ τοῦ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον ὑπέβαλεν ἡ Κυβέρνησις, οὐδὲν ἄλλο προτίθεται εἰμὴ νὰ ἐπιτύχῃ τὴν αὔξησιν τῆς προκαταβολῆς, τῆς διδομένης εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν, ἀπὸ 500,000 εἰς 1,500,000. Νομίζω δὲ ὅτι, ἂν περιώριζε τὴν ἀπαίτησίν της εἰς τοῦτο καὶ μόνον, δὲν ἤθελεν ἀπαντήσει οὐδεμίαν δυσκολίαν, καθόσον καὶ ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις ἐθεώρησε τοῦτο ἀναγκαῖον καὶ ἀπαραίτητον, διὰ νὰ ὑπαχθῇ καὶ ἡ στρατιωτικὴ ὑπηρεσία εἰς τὰς διατάξεις τοῦ νόμου περὶ δημοσίου λογιστικοῦ. Ὅτι δὲ οὕτως ἔχει τὸ πρᾶγμα, σᾶς παρακαλῶ νὰ λάβητε ὑπ’ ὄψιν τὸ τελευταῖον ἄρθρον τοῦ νομοσχεδίου, κατὰ τὸ ὁποῖον ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ νόμου τούτου θέλει ἀρχίσει ἀπὸ τῆς 1 Ἰανουαρίου 1878· μέχρι δὲ τῆς ἐποχῆς ταύτης, διαλαμβάνει τὸ νομοσχέδιον, «ἐπιτρέπεται κατ’ ἐξαίρεσιν εἰς τὴν στρατιωτικὴν ὑπηρεσίαν νὰ λάβῃ τὰ ἀπαιτούμενα διὰ τὰς ἀνάγκας αὐτῆς κεφάλαια, δι’ ἐνταλμάτων ἐπὶ ἀποδόσει λογαριασμοῦ»· τουτέστιν ἄνευ δικαιολογητικῶν, μὲ ἄλλας λέξεις, προκαταβολικῶς. Καθαρὰ λοιπὸν σᾶς λέγει ἡ Κυβέρνησις, ὅτι τὸν νόμον, τὸν ὁποῖον θὰ ψηφίσητε, δὲν δύναται νὰ τὸν ἐφαρμόσῃ, οὐδὲ δύναται νὰ τὸν ἐφαρμόσῃ καθ’ ὅλον τὸ ἔτος 1877· ζητεῖ δὲ παρ’ ἡμῶν τὴν ἄδειαν, ὅπως μέχρι τέλους τοῦ ἔτους τούτου δύναται νὰ λαμβάνῃ ἐπὶ ἀποδόσει λογαριασμοῦ, τοὐτέστι προκαταβολικῶς καὶ ἄνευ δικαιολογητικῶν, 1,000,000. Ἐπειδὴ δὲ σήμερον ἡ στρατιωτικὴ ὑπηρεσία ἔχει 500,000 διὰ τὰς ἀνάγκας της, ζητεῖ νὰ λάβῃ ἀκόμη 1,000,000, ὅ ἐστὶ καὶ τὸ ὑπουργεῖον τὸ νῦν παραδέχεται ὅ,τι τὸ προκάτοχον ἐπρότεινε. Διὰ τοῦτον, κύριοι, τὸν λόγον, δὲν ἠμπορῶ παρὰ νὰ κηρυχθῶ κατὰ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου, διότι πρὸς τί νὰ βιασθῶμεν αὐτὴν τὴν στιγμὴν νὰ ψηφίσωμεν τόσον κατεσπευσμένως νόμον, ὅστις δὲν πρόκειται νὰ ἐφαρμοσθῇ εἰμὴ μετὰ ἓν ἔτος; μήπως θὰ μᾶς λείψῃ ἐν τῷ μεταξὺ ὁ καιρὸς νὰ τὸν μελετήσωμεν καὶ τὸν κάμωμεν τελειότερον; Ἐκτὸς τοῦ λόγου τούτου, παρατηρῶ, ὅτι τό γε νῦν ἔχον, ἤτοι ὅπως σήμερον διέπονται τὰ τοῦ στρατιωτικοῦ κλάδου, δὲν ὑπάρχει ἐν τῷ νομοσχεδίῳ τούτῳ οὐδεμία διάταξις, ἡ ὁποία νὰ ἔχῃ ἀνάγκην νόμου· ὅλα τὰ περιεχόμενα ἐν τῷ νομοσχεδίῳ τούτῳ δύναται ἡ Κυβέρνησις νὰ τὰ πραγματοποιήσῃ καὶ ἄνευ νόμου. Τί περιέχει τὸ νομοσχέδιον τοῦτο; Περιέχει πρῶτον σύστασιν 13 ἐπιμελητηρίων. Δὲν ἐμβαίνω εἰς τὴν οὐσίαν τοῦ πράγματος, ἀλλ’ ἐρωτῶ τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, ἀφοῦ τὰ πάντα εἰς τὴν στρατιωτικὴν ὑπηρεσίαν κανονίζονται δι’ ὀργανικῶν διαταγμάτων, τί τὸν κωλύει νὰ συστήσῃ καὶ τὰ ἐπιμελητήρια δι’ ἑνὸς βασιλικοῦ διατάγματος; μήπως ὁσάκις παρέστη ἡ ἀνάγκη τῆς συστάσεως στρατιωτικῶν λογιστηρίων, δὲν ἔγεινε τοῦτο διὰ διαταγμάτων; Δύνανται λοιπὸν καὶ ἀπὸ σήμερον, καὶ ὄχι ἀπὸ τὰ 1878, νὰ συστηθοῦν τὰ ἐπιμελητήρια ταῦτα, ἀρκεῖ μόνον νὰ μὴ ἀπαιτήσῃ τοῦτο πλείονας δαπάνας, διότι μόνον αὔξησιν δαπανῶν δὲν δύναται νὰ κάμῃ τὸ ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν, καθόσον τὸ δικαίωμα τοῦτο μέχρι τοῦδε ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία διετήρησεν εἰς ἑαυτὴν καὶ ὡς πρὸς τὸν κλάδον αὐτόν· τὰ ἄλλα δύναται νὰ τὰ κάμῃ ἄνευ τῆς νομοθετικῆς ἀδείας.

§82Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Αὐτὴν τὴν στιγμὴν ὑπάρχουν ἐπιμελητήρια ἐσχηματισμένα διὰ Βασιλικῶν διαταγμάτων.

§83ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀλλὰ θὰ μοῦ εἴπῃ τις, δὲν εἶναι καλὸν νὰ παύσῃ αὐτὸ τὸ ὁποῖον γίνεται εἰς τὸν στρατιωτικὸν κλάδον καὶ νὰ ἔμβωμεν εἰς μίαν τάξιν, ὥστε καὶ τὰ Σώματα καὶ αἱ θέσεις αἱ στρατιωτικαὶ νὰ γίνωνται διὰ νόμου, καὶ οὐχὶ διὰ διαταγμάτων; Αὐτὸ πολλάκις τὸ ἐσύστησα καὶ πρῶτος ἤθελον ἐπικροτήσει, ἂν ἔβλεπον ἕνα ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν νὰ φέρῃ γενικὸν νομοσχέδιον, δι’ οὗ νὰ ἀπεκδυθῇ τοῦ δικαιώματος τοῦ δημιουργεῖν θέσεις καὶ νὰ ὑποβάλῃ τοὺς ὀργανισμοὺς τοῦ στρατοῦ εἰς τὸ κῦρος τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας· ἀλλὰ ἀφοῦ δὲν γίνεται τοῦτο σήμερον δι’ ὅλα τὰ Σώματα καὶ δι’ ὅλους τοὺς κλάδους τῆς στρατιωτικῆς ὑπηρεσίας, δὲν βλέπω διατί νὰ γείνῃ ἐξαιρετικῶς διὰ τὰ στρατιωτικὰ ἐπιμελητήρια, διὰ τὸ ὁποῖον μακροτάτη συζήτησις ἤθελε προκληθῆ. Ἐπίσης ἡ διάταξις τοῦ νομοσχεδίου τοῦ νὰ μὴ ἐκδίδωνται ὅλα τὰ ἐντάλματα ἀπὸ τὸν ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, ἀλλὰ νὰ ἀνατεθῇ ἡ ἔκδοσις αὐτῶν εἰς δευτερεύοντας διατάκτας, δὲν ἔχει ἀνάγκην νομοθετήσεως, διότι κατὰ τὸν λογιστικὸν νόμον ὅλα τὰ ἐντάλματα ἐκδίδονται ἀπὸ τοὺς ὑπουργοὺς, ἀλλ’ οἱ ὑπουργοὶ ἔχουν τὸ δικαίωμα νὰ μεταβιβάζουν τὰς πιστώσεις πρὸς τοὺς ἐπιτρόπους αὐτῶν, οἱ δὲ ἐπίτροποι τῶν ὑπουργῶν, εἰς τοὺς ὁποίους μετεβιβάζοντο ἑκάστοτε αἱ πιστώσεις, ὁρίζονται διὰ Βασιλικῶν Διαταγμάτων· ἑπομένως καὶ σήμερον ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, ἐὰν δὲν θέλῃ νὰ ἐκδίδῃ ὅλα τὰ ἐντάλματα ἀπὸ τὸ ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν, εἶναι ἐλεύθερος νὰ ἀναθέσῃ τοῦτο εἰς οἱανδήποτε ἀρχήν. Τρίτον, ἡ προκαταβολὴ, τὴν ὁποίαν τὸ νομοσχέδιον ζητεῖ καὶ ἡ ὁποία θέλει ἀντικαταστήσει τὴν μέχρι τοῦδε ὑπάρχουσαν προκαταβολὴν τῶν 500,000 δραχμῶν, καθ’ οὓς ἔκαμον ὑπολογισμοὺς, εἶναι μικροτέρα τῶν 500,000 δραχμῶν, τὰς ὁποίας ἔχει σήμερον· ὥστε δὲν ἔχει ἀνάγκην νὰ ζητήσῃ παρὰ τῆς Βουλῆς αὔξησιν. Δι’ ὅλους αὐτοὺς τοὺς λόγους καὶ διὰ νὰ μὴ χάνωμεν τὸν καιρὸν, ἤθελεν εἶσθαι προτιμότερον νὰ περιορισθῶμεν εἰς τὴν τελευταίαν διάταξιν τοῦ νομοσχεδίου τούτου, κατὰ τὴν ὁποίαν νὰ δύναται ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν νὰ ἐκδίδῃ ἐντάλματα μέχρις 1,000,000 ἄνευ δικαιολογητικῶν ἐγγράφων, τὸ ὁποῖον ἰσοδυναμεῖ μὲ αὔξησιν τῆς προκαταβολῆς. Ἀφοῦ τὸ ὑπουργεῖον δὲν ἐγκρίνει τὴν πρότασιν ἡμῶν περὶ αὐξήσεως τῆς προκαταβολῆς, δὲν ἔχω δυσκολίαν νὰ παραδεχθῶ τὸν τύπον τοῦ νομοσχεδίου, διότι καὶ τὸ ἓν καὶ τὸ ἄλλο εἰς τὸ αὐτὸ καταλήγουν. Ἀλλ’ ἀφοῦ ἀπεφάσισε τὸ ὑπουργεῖον νὰ ὑποβάλῃ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, εὑρίσκομαι εἰς ἀπορίαν διατὶ δὲν περιέλαβεν εἰς αὐτὸ καὶ τὸ δεύτερον ἄρθρον τοῦ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον εἶχεν ὑποβάλει ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις· δι’ αὐτοῦ δίδεται ἡ ἄδεια εἰς τοὺς ὑπουργοὺς τῶν Στρατιωτικῶν καὶ Ναυτικῶν νὰ ἐνεργῶσι προπληρωμὰς διὰ προμηθείας ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ ἀνωτέρας τῶν 3,000 δραχμῶν. Κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ λογιστικοῦ νόμου, τοιαῦται προκαταβολαὶ δὲν ἐπιτρέπονται, καὶ ἑπομένως ἡ πρότασις, τὴν ὁποίαν τὸ προκάτοχον ὑπουργεῖον ἔφερεν, εἶναι ἀπαραιτήτως ἀναγκαία, διὰ νὰ μὴ ᾖναι ὑπεύθυνοι οἱ ἁρμόδιοι ὑπουργοὶ, ὁσάκις ἄνευ λογαριασμῶν καὶ ἀποδείξεων πληρόνουν, εὑρισκόμενοι εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ἐμβάσωσιν ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ διάφορα πράγματα. Ἀλλ’ ἐὰν ἡ Κυβέρνησις δὲν τὸ θέλῃ, δὲν εἶμαι ἐγὼ ὅστις ὀφείλω νὰ τὴν παροτρύνω εἰς τοῦτο.

§84ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ (πρωθυπουργός). Θαυμάζω, κύριοι, διατὶ ἐπιμένει ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Τριφυλίας ἀποκρούων ἕνα νόμον, ὅστις θὰ πραγματοποιήσῃ μίαν εὐχὴν τῆς ὑπηρεσίας, καὶ πρὸ πάντων τῆς Κυβερνήσεως, πρὸ χρόνων πολλῶν ἐκφρασθεῖσαν. Τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ὑπεβλήθη, σκοπεύει νὰ ἐξεύρῃ τὰ μέσα, διὰ τῶν ὁποίων θὰ δυνηθῇ τὸ Κράτος νὰ ὑποβάλῃ εἰς τὸν αὐστηρὸν ἔλεγχον, εἰς ὃν ὑποβάλλεται πᾶσα ἄλλη οἰκονομικὴ διαχείρισις, καὶ τὴν στρατιωτικὴν οἰκονομικὴν διαχείρισιν. Ὁ κ. Σωτηρόπουλος, ὡς ἐρχόμενος πολὺ συχνὰ εἰς τὴν ἐξουσίαν καὶ διοικῶν καὶ διαχειριζόμενος τὸν εἰδικὸν κλάδον τοῦ ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν, ἔπρεπε μᾶλλον νὰ αἰσθάνηται εὐχαρίστησιν ὅτι τοῦ παρουσιάζεται μία εὐκαιρία, ὅτε δὲν ἔχει πολὺ σοβαρὰς ἀσχολίας, ὄχι μόνον νὰ συζητήσῃ, ἀλλὰ νὰ συντρέξῃ διὰ τῶν φώτων του καὶ τῆς πείρας, τὴν ὁποίαν κέκτηται, πῶς νὰ γείνῃ τοῦτο τὸ νομοσχέδιον καλλίτερον· ἀφοῦ ὁ σκοπὸς εἶναι τόσον καλὸς καὶ συντελεῖ εἰς τὴν τακτοποίησιν τῆς οἰκονομικῆς διαχειρίσεως, ἔπρεπε νὰ ᾖναι ὁ καλλίτερος θιασώτης. Ἀντὶ τούτου, τὸν εὑρίσκω ἀποκρούοντα καὶ τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου καὶ τὸ ὑπάρχον ἐν αὐτῷ σύστημα, διὰ λόγων ἀκατανοήτων δι’ ἐμὲ, καὶ διὰ τοῦτο, ἀρχόμενος τοῦ λόγου μου, εἶπον, θαυμάζω καὶ ἀπορῶ δι’ αὐτό. Ἐὰν τοὐλάχιστον ὁ κ. Σωτηρόπουλος ἤθελεν ὑποβάλει λόγους δυναμένους νὰ πείσωσιν ἓν σοβαρὸν Σῶμα ὅτι ὁ νόμος εἶναι περιττὸς, δὲν θὰ εἶχον τὸ δικαίωμα νὰ εἴπω ὅ,τι εἶπον· ἀλλ’ ὅσα εἶπεν, ἂς μοὶ συγχωρήσῃ νὰ τῷ εἴπω, ὅτι δὲν ἔχουν αὐτὸν τὸν χαρακτῆρα. Ἐν πρώτοις σᾶς εἶπεν, ὅτι ὅσα τὸ νομοσχέδιον ἔχει δύνανται οἱ ὑπουργοὶ νὰ τὰ κανονίσωσι διὰ Β. Διαταγμάτων, διότι ἐπεκράτησε διὰ Β. Διαταγμάτων νὰ γίνωνται. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι οὕτως ἐγίνοντο τὰ πράγματα εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν, ἀλλ’ εἶναι ἐπίσης ἀληθὲς, ὅτι γενικὴ ἐξεφράσθη εὐχὴ νὰ παύσῃ αὐτὸς ὁ τρόπος. Ὁμολογῶ, εἶπεν ὁ κ. Σωτηρόπουλος, ὅτι αὐτὸ εἶναι εὐκταῖον, ἀλλ’ ὅταν παρουσιασθῇ εἷς ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, ὁ ὁποῖος νὰ παρουσιάσῃ ἓν γενικὸν σύστημα διὰ νὰ ἐκλείψῃ αὐτὸ τὸ σύστημα, τότε θὰ συναινέσω. Καὶ διατί δὲν συναινεῖτε εἰς τὴν μερικὴν κατάργησιν; ἔχετε τόσην ἀφοσίωσιν εἰς τὰ καθολικὰ μέτρα; καὶ διατί τὴν ἔχετε; νομίζετε ὅτι καὶ τὰ μερικὰ μέτρα, τὰ σύμφωνα μὲ τὴν εὐχήν σας, δὲν σᾶς χρησιμεύουν; περὶ τίνος δὲ μέτρου μερικοῦ γίνεται λόγος; περὶ τῆς ὑποβολῆς εἰς αὐστηρὸν ἔλεγχον τῆς οἰκονομικῆς διαχειρίσεως τοῦ ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν. Εἶναι τοῦτο ἀνάξιον νὰ συζητήσῃ συνάδελφος τόσον σοβαρὸς ἀπὸ τοῦ βήματος σήμερον, ὥστε νὰ προσφύγῃ εἰς τὴν ἰδέαν, ὅτι ὅταν ἔλθῃ γενικὸν σύστημα, τότε θὰ ᾖναι τὸ ἔργον ἄξιον τοῦ Κοινοβουλίου; Αὐτὸ εἶναι δι’ ἐμὲ ἀκατανόητον. Ἤθελον ἐννοήσει τὸν κύριον Σωτηρόπουλον, ἐὰν ἐπεχείρει νὰ ἀποδείξῃ εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι ἡ μεταβολὴ τοῦ ὑπάρχοντος συστήματος εἰς τὴν οἰκονομικὴν διαχείρισιν τοῦ στρατοῦ, διὰ τοῦ συστήματος τὸ ὁποῖον ἔχομεν ἐνώπιόν μας, εἶναι ἀνωφελὴς, ὅτι δὲν θὰ φέρῃ τὴν ποθουμένην βελτίωσιν, ὅτι θ’ ἀφήσῃ καὶ εἰς τὸ μέλλον τὸν ἔλεγχον ἀτελῆ. Ἐὰν τοῦτο ὁ κ. Σωτηρόπουλος ἐπεχείρει ν’ ἀποδείξῃ καὶ κατώρθονε ν’ ἀποδείξῃ, πάλιν ἤθελε δώσει ὑπόστασιν εἰς τοὺς λόγους μας. Ἀλλ’ ἀφοῦ δὲν τὸ ἔπραξεν, ἀφοῦ εἰς τὴν ἐξέτασιν τοῦ νομοσχεδίου δὲν προέβη, ἀφοῦ τὸ ἄτοπον τῶν διατάξεων δὲν τὸ κατέδειξεν, ἡ ἐπιμονή του νὰ σᾶς συστήσῃ τὴν ἀπόῤῥιψιν τοῦ νομοσχεδίου, τὸ λέγω καὶ πάλιν, εἶναι ἀκατανόητος. Ἡμεῖς ὑποστηρίζομεν αὐτὸ τὸ νομοσχέδιον, μὲ τὴν πεποίθησιν, τὴν ὁποίαν μᾶς ἐμπνέει διὰ τὴν ὀρθότητα αὐτοῦ ὁ καταρτισμὸς αὐτοῦ, ὅτι εἶναι ἔργον διὰ πολλοῦ χρόνου κυοφορηθὲν ὑπὸ τῶν δοκιμωτέρων ὑπαλλήλων ὅλων τῶν κλάδων τῆς οἰκονομικῆς ὑπηρεσίας, οἱ ὁποῖοι ἠδύναντο νὰ συντρέξωσιν εἰς τὸν καταρτισμὸν τοῦ ἔργου, οἱαδήποτε καὶ ἂν ᾖναι ἡ ἐποχὴ, καὶ διὰ τοῦτο μετὰ θάῤῥους τὸ ὑποστηρίζομεν καὶ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, διότι τὸ ἔργον ἡ Βουλὴ γνωρίζει ὅτι προέρχεται ἀπὸ τὴν ἐργασίαν τοιούτων ἀνθρώπων, ἀφοῦ εἶναι λίαν γνωστὸν ὅτι τοιαῦτα νομοσχέδια δύνανται νὰ διασκευασθῶσι μόνον ὑπὸ εἰδικῶν ἀνθρώπων. Ἠμποροῦν νὰ ᾖναι ἄλλοι σοφοὶ, ἀλλ’ ἀκόμη δὲν ἔχουν τὴν πεῖραν τὴν εἰδικὴν, καὶ ὡς αὐτοὺς εἶναι ἀδύνατον νὰ δώσωσι μίαν γνώμην· ἐπειδὴ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν αὐτὴν συνεκεντρώθησαν πάντες, ὅσοι ἠδύναντο νὰ δώσωσι τὴν εἰδικωτέραν τῶν γνωμῶν, διὰ τοῦτο τὸ ἔργον εἶναι ἄξιον τῆς Βουλῆς καὶ τῆς ψήφου αὐτῆς, καὶ ἴσως διὰ τοῦτο προέρχεται ἡ ἀδυναμία τοῦ κ. Σωτηροπούλου νὰ τὸ ἐξελέγξῃ. Ὁ κ. Σωτηρόπουλος, ὑποθέτω, δὲν ἠμπορεῖ ν’ ἀνεχθῇ τοῦτο, ὅτι πλὴν τῆς τελευταίας διατάξεως τοῦ νομοσχεδίου ὑπάρχουν καὶ ἄλλαι διατάξεις, αἱ ὁποῖαι ἔχουν πολὺ εὐρὺν προορισμόν. Ἐὰν ἦτο, λέγει, μόνη ἡ διάταξις τοῦ τελευταίου ἄρθρου, τότε τὸ ἐδεχόμην. Ἠξεύρετε διατί; τὸ ἐγνωρίσατε πρὸ ὀλίγου, διότι προσεπάθησε νὰ σᾶς πείσῃ ὅτι ἡ διάταξις τοῦ τελευταίου ἄρθρου εἶναι ἐπανάληψις καὶ ἀντιγραφὴ τοῦ νομοσχεδίου τὸ ὁποῖον εἶχε φέρει· τότε καταντᾷ τὸ ζήτημα ζήτημα προσωπικῆς φιλοτιμίας. Δὲν ἐπιθυμεῖ ὁ κ. Σωτηρόπουλος νὰ ψηφίσητε ἕνα νόμον, ὁ ὁποῖος δὲν παρουσιάσθη ὑπ’ αὐτοῦ, ἐνῷ αὐτὸς δὲν παρουσίασε νόμον περὶ αὐτοῦ τοῦ πράγματος. Ἀλλ’ αὐτὰ ἐπιτρέπονται εἰς ἡμᾶς ὡς ἄτομα νὰ τὰ λέγωμεν, εἶναι ζημία ὅμως μεγάλη, ἐὰν τὸ κοινοβούλιον δώσῃ προσοχὴν εἰς αὐτά. Τὸ κοινοβούλιον θέλει ἐξετάσει, ἀκοῦον τοὺς ὑπὲρ καὶ ἐναντία τοῦ νομοσχεδίου ἀγορεύοντας, ἐὰν τὸ νομοσχέδιον ᾖναι ἄξιον τῆς ψήφου του, ἐὰν θὰ φέρῃ εἰς τὸν σκοπὸν τὸν ὁποῖον πάντοτε τὸ κοινοβούλιον ἐπιδιώκει καὶ ἐξέφρασε, τοῦ νὰ ὑποβληθῶσιν εἰς τὸν ἔλεγχον τοῦ νόμου καὶ τὰ οἰκονομικὰ τοῦ στρατοῦ, καὶ ἅμα τοῦτο εὕρῃ, οἱ λόγοι τοῦ κ. Σωτηροπούλου δὲν θὰ ἔχουν τὴν παραμικρὰν εἰς τὸ πνεῦμα τοῦ κοινοβουλίου ἐπιῤῥοήν. Δι’ αὐτὸν τὸν λόγον, ἀρχόμενος τῆς ὁμιλίας του ὁ κ. Σωτηρόπουλος, ἐνθυμεῖσθε τί σᾶς εἶπε· τὸ προκείμενον νομοσχέδιον δὲν σημαίνει τίποτε ἄλλο, παρ’ ὅτι ἡ Κυβέρνησις θέλει νὰ λάβῃ 1,500,000 καὶ τὴν ἄδειαν νὰ τὰ ἐξοδεύῃ ἄνευ ἐλέγχου. Ἀλλὰ δὲν εἶναι αὐτὸς ὁ σκοπός. Ὑπάρχει ἡ διάταξις τοῦ τελευταίου ἄρθρου· ἀλλὰ διατί; Εἶναι διάταξις, τὴν ὁποίαν θέλομεν ἡμεῖς νὰ καταστήσωμεν διαρκῆ κατάστασιν ὅπως εἶναι τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ἐγὼ ἔφερον; Ὄχι· τὸ τελευταῖον ἄρθρον λέγει, μέχρις οὗ ἐκτελεσθῇ ὁ παρὼν νόμος, θέλει ἰσχύει τὸ ἑξῆς· εἶναι διάταξις διαβατική, ἀναπόφευκτος, τὴν ὁποίαν ἀπαιτεῖ ἡ μετάβασις ἀπὸ τοῦ σημερινοῦ συστήματος εἰς τὸ διαδεχθησόμενον αὐτό· δὲν εἶναι μέτρον, τὸ ὁποῖον προτείνομεν πρὸς θεραπείαν τῆς σημερινῆς ἀνωμαλίας τῆς στρατιωτικῆς οἰκονομικῆς καταστάσεως, ἀλλ’ εἶναι ἀνάγκη, ἐπιβαλλομένη διὰ τὸ μεταξὺ διάστημα, ἕως οὗ παρασκευασθῶσι πρὸς ἐκτέλεσιν τοῦ νόμου οἰκονομικοὶ κανονισμοί. Πρὸς ἐκτέλεσιν τοῦ νόμου ὑπάρχει ἀνάγκη κανονισμῶν, οἱ ὁποῖοι ἀπαιτοῦνται ὅπως τεθῇ εἰς ἐνέργειαν ὁ νόμος, ἀπαιτεῖται δὲ καὶ διάστημα μέχρις οὗ αὐτοὶ οἱ κανονισμοὶ ἐκδοθοῦν. Ζητοῦμεν προσωρινῶς νὰ ὑπάρχῃ αὐτὴ ἡ θεραπεία, καὶ σᾶς τὸ ὁμολογῶ, δὲν θὰ σᾶς ἐζητούσαμεν καὶ αὐτὴν τὴν μεταβατικὴν διάταξιν, ἐὰν δὲν ἐφηρμόζετο πρώτην φορὰν ἐφ’ ἡμῶν εἷς νόμος περὶ εὐθύνης, διότι τὸ παρὰ πάντων τῶν ὑπουργῶν γενόμενον καὶ οὐδέποτε ἀξιόποινον θεωρηθὲν δύναται νὰ γείνῃ τοιοῦτον δι’ ἡμᾶς, διότι ἀφοῦ εἶναι γνωστὸν ὅτι κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον ἐγίνετο ἡ ὑπηρεσία τῶν ἐνταλμάτων καὶ ἐντολῶν τοῦ ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, βεβαίως ἠδύνατο νὰ ἐξακολουθήσῃ καὶ εἰς τὸ μέλλον· ἀλλ’ ἡμεῖς τώρα ἔχομεν νόμον περὶ εὐθύνης. Αὐτὸ τὸ ὁποῖον ἐγίνετο εἶναι παράβασις ἂν ὄχι τῆς οὐσίας, ἀλλὰ τοῦ τύπου τοῦ νόμου, καὶ δὲν ἠμποροῦμεν νὰ φορτωθῶμεν τὴν εὐθύνην αὐτήν. Ἀφ’ ἑτέρου τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἐκτελεσθῇ μετὰ εἰκοσιτέσσαρας ὥρας, οὔτε μετὰ δύω, τρεῖς ἢ πέντε μῆνας, ἀλλ’ ἀπαιτεῖται χρονικὸν διάστημα ἑπτὰ μηνῶν. Παρακαλοῦμεν διὰ τὸ μεταξὺ διάστημα νὰ ἐπιτρέψητε τὸ μέτρον τοῦ ν’ ἀναβάλωμεν τὴν παρουσίασιν τῶν δικαιολογητικῶν ἐπὶ μόνον τέσσαρας μῆνας· ἐντὸς τεσσάρων μηνῶν θὰ τὰ προσάγωμεν, καὶ ἐπειδὴ θὰ γείνουν αἱ δέουσαι πιστώσεις, διὰ τοῦτο προσδιωρίσθη τὸ ποσὸν τὸ ὁποῖον ἀναφέρει τὸ ἄρθρον. Διὰ τοῦτο, κύριοι, παρακαλῶ τὴν Βουλὴν, ἀφοῦ ἔχει ἐνώπιόν της ἓν ἔργον τὸ ὁποῖον ἐξεπονήθη ὑπὸ τῶν πλέον ἁρμοδίων προσώπων, καὶ διὰ τοῦ ἔργου αὐτοῦ πρόκειται νὰ θεραπευθῇ τόσον μεγάλη ἀνάγκη καὶ νὰ ἐπιτευχθῇ τόσον χρήσιμος εἰς τὴν τακτοποίησιν τοῦ λογιστικοῦ τοῦ Κράτους ἀρχὴ, παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ τὸ παραδεχθῇ. Ἐὰν ὁ κ. Σωτηρόπουλος ἢ ἄλλος τις τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων ἔχῃ παρατηρήσεις, δύναται ν’ ἀποδείξῃ ὅτι τὸ περιεχόμενον αὐτοῦ κατὰ πολὺ ἢ ὀλίγον εἶναι ἐσφαλμένον καὶ δύναται νὰ διορθωθῇ διὰ τούτου ἢ ἐκείνου τοῦ τρόπου, προθυμότατα καὶ ἡ Βουλὴ καὶ ἡ Κυβέρνησις δύναται νὰ δεχθῇ τὴν βελτίωσιν. Ἀλλὰ τὸ νὰ ἀποῤῥίψητε τὸ νομοσχέδιον, διότι δύναται νὰ κανονισθῇ ἡ ὑπηρεσία διὰ Β. Διαταγμάτων, αὐτὸ εἶναι ἄτοπον ἐκ μέρους τοῦ Κοινοβουλίου λεγόμενον. Τὸ Κοινοβούλιον ἠμπορεῖ ν’ ἀνέχεται, ν’ ἀκούῃ, νὰ λαμβάνῃ γνῶσιν ὅτι διὰ διαταγμάτων κανονίζεται ἡ ὑπηρεσία τοῦ ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν· ἀλλὰ νὰ εἴπῃ, ὅτι εἶναι τὸ νομοσχέδιον περιττὸν, ὅτι δὲν τὸ ψηφίζει, τὸ θέτει κατὰ μέρος, διότι ἡ Κυβέρνησις ἠμπορεῖ διὰ διαταγμάτων νὰ κανονίζῃ τὰ πράγματα ὅπως θέλει, αὐτὸ δὲν ἁρμόζει εἰς Κοινοβούλιον. Ν’ ἀνέχηται, νὰ μανθάνῃ, ν’ ἀκούῃ, νὰ σιωπᾷ, τὸ ἐννοῶ· ἀλλὰ νὰ κάμῃ πρᾶξιν τοιαύτην, τοῦτο εἶναι λογικόν; Ἅμα πέσῃ αὐτὸς ὁ πρῶτος λόγος, δὲν μένει παρὰ μόνον νὰ ἐρωτήσω τὸν κ. Σωτηρόπουλον, τί νομίζετε πρὸς βελτίωσιν τοῦ νόμου κατάλληλον;

§85Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Παρακαλῶ τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, ὅστις καὶ μέλος τῆς ἐπιτροπῆς ἥτις συνέταξε τὸ νομοσχέδιον ἦτο, καὶ διευθυντὴς τοῦ Λογιστηρίου, νὰ εἴπῃ εἰς τὴν Βουλὴν, ἐὰν ὁ περὶ δημοσίου λογιστικοῦ νόμος ἐφηρμόσθη εἰς τὸν στρατὸν καὶ εἰς ποῖον σημεῖον προσέκοψε· τὸν παρακαλῶ νὰ μοὶ δώσῃ ἀπάντησιν, διότι ἔχω σκοπὸν νὰ ὁμιλήσω.

§86ΛΕΒΙΔΗΣ (ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Κύριοι βουλευταὶ, ὅταν ἐξεδόθη ὁ νόμος περὶ δημοσίου λογιστικοῦ, ἐτέθη ἄρθρον εἰς τὸν νόμον, διὰ τοῦ ὁποίου τὰ δύω ὑπουργεῖα ἀπηλλάσσοντο τῶν ὑποχρεώσεων τὰς ὁποίας διαγράφει ὁ νόμος διὰ τὰ λοιπὰ ὑπουργεῖα. Ἀφοῦ τοιαύτη διάταξις ὑπάρχει ἐν τῷ νόμῳ, πάλιν διὰ νόμου πρέπει ν’ ἀπαλειφθῇ ἡ διάταξις αὕτη· ὁ νόμος θὰ κανονίσῃ τίνι τρόπῳ θὰ ὑπαχθῶσι καὶ τὰ δύω αὐτὰ ὑπουργεῖα εἰς τὰς γενικὰς διατάξεις τοῦ περὶ δημοσίου λογιστικοῦ νόμου. Δι’ αὐτὸ ἀντικρούω τὴν πρότασιν τοῦ βουλευτοῦ Τριφυλίας, ὅτι δὲν ἀπαιτεῖται νόμος. Ἔφερε δὲ καὶ ἄλλον λόγον, ὅτι δύναται νὰ γείνῃ καὶ διὰ διαταγμάτων. Ἐρωτῶ, ἐὰν εἰς τὸν νόμον τοῦ δημοσίου λογιστικοῦ δὲν ὑπάρχῃ διάταξις περὶ δευτερευόντων διατακτῶν, δύναται τὸ ὑπουργεῖον νὰ μεταβιβάζῃ εἰς δευτερεύοντας διατάκτας τὴν ὑπηρεσίαν ταύτην, τοὐτέστι νὰ ἐλαττοῖ τὴν εὐθύνην αὑτοῦ, διότι οἱ δευτερεύοντες διατάκται ἀναδέχονται τὴν εὐθύνην, τὴν ὁποίαν ἔχει ὁ ὑπουργός; Διὰ ποῖον δὲ λόγον τὰ ἄλλα ὑπουργεῖα καλοῦν δευτερεύοντας διατάκτας; αὐτὸς εἶναι ὁ λόγος τὸν ὁποῖον πρέπει νὰ ἐξετάσωμεν, καὶ ἂν δύναται καὶ τὸ ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν νὰ ἔχῃ δευτερεύοντας διατάκτας. Διὰ τίνα λόγον καλοῦν δευτερεύοντας διατάκτας τὰ ἄλλα ὑπουργεῖα; διὰ τὴν εὐκολίαν τῆς ὑπηρεσίας, διὰ τὴν ἀποκέντρωσιν τῆς ἐνεργείας. Ὑποθέσατε ὅτι ὅλα τὰ ἔξοδα τοῦ Κράτους ἑνὸς ὑπουργείου, ὡς τῶν Ἐσωτερικῶν ἢ τῶν Οἰκονομικῶν, ἤθελον διαταχθῆ ἀπὸ τὸ ὑπουργεῖον· ἠδύναντο τότε οἱ ὑπουργοὶ εἰς τὸ τέλος τοῦ ἔτους νὰ πληρώσωσιν οὔτε τοὺς δύω μῆνας; ὄχι, διότι ὅταν συγκεντρωθῶσιν ὅλα τὰ ἔξοδα εἰς τὸ ὑπουργεῖον πρέπει νὰ γίνουν οἱ πίνακες, νὰ ἐξελεγχθοῦν, καὶ κατόπιν νὰ περάσουν 2 ἢ 3 μῆνες. Διὰ τοῦτο ὁ νόμος ἐπέτρεψε νὰ διορίζουν δευτερεύοντας διατάκτας, εἰς τοὺς ὁποίους νὰ μεταβιβάζεται μέρος τῶν πιστώσεων, καὶ αὐτοὶ νὰ ἐντέλλουν τὰ ἔξοδα. Αὐτὸ λοιπὸν τὸ σύστημα θέλομεν νὰ καθιερώσωμεν καὶ διὰ τὸ ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν, νὰ μὴ συγκεντρόνωνται ὅλα τὰ ἔξοδα εἰς τὸ ὑπουργεῖον, ἀλλὰ νὰ ὑπάρχουν ὑπεύθυνοι διατάκται, ὅπως καὶ εἰς τὰ ἄλλα ὑπουργεῖα. Ἔκαμε καὶ μίαν ἄλλην παρατήρησιν ὁ κ. Σωτηρόπουλος, ὅτι κατ’ αὐτὸ τὸ νομοσχέδιον ἡ πίστωσις τοῦ ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, ἡ προκαταβολὴ αὕτη, ἀντὶ νὰ αὐξήσῃ, θὰ ἐλαττωθῇ. Ἴσα ἴσα αὐτὸς εἶναι ὁ σκοπὸς τοῦ νομοσχεδίου, διότι ὅταν μεταβιβάζωμεν ἡμεῖς τὰς δαπάγας τῶν πιστώσεων, εὐκολωτέρα θὰ γείνῃ καὶ ἡ πληρωμὴ τῶν ἐξόδων καὶ δὲν θὰ ἔχητε ἀνάγκην προκαταβολῆς. Αὐτὸ τὸ εἶπον καὶ εἰς ἄλλην συνεδρίασιν, τὸ ποσὸν θὰ ᾖναι ὀλιγώτερον, διότι τὸ νομοσχέδιον ἀναφέρει τὰ ἄρθρα, τὰ ὁποῖα εἶναι 3 ἢ 4 ἄρθρα τοῦ προϋπολογισμοῦ. Δι’ αὐτοὺς τοὺς λόγους λοιπὸν, λέγω, ὅτι πρέπει νὰ παραδεχθῇ τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ, ἐκτὸς ἐὰν ἡ Βουλὴ θέλῃ νὰ ἐξακολουθῇ ἡ κατάστασις εἰς τὴν ὁποίαν σήμερον εὑρισκόμεθα. Ἰδοὺ, κύριοι, κατάστασις ἐπίσημος τοῦ διευθυντοῦ τοῦ Γενικοῦ Λογιστηρίου, τὴν ὁποίαν ἐζήτησα καὶ μοὶ ἐδόθη, ἐξ ἧς θέλετε ἰδεῖ ποῦ εὑρίσκονται τὰ στρατιωτικά. Ἀπὸ τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1875 ἔμειναν ἀκόμη ἀδικαιολόγητα ἐντάλματα δραχ. 36,085· ἀπὸ τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1876 ἔμειναν ἀδικαιολόγητα 534,842 32|00· ἀπὸ τὸν Ἰανουάριον μέχρι τῆς 25 Φεβρουαρίου ἐξεδόθησαν ἐντάλματα ἀδικαιολόγητα 792,000 δραχμῶν, τὸ ὅλον 1,362,927, πληρωμέναι ἀπὸ τὸ κεντρικὸν ταμεῖον εἰς τὸ φρουραρχεῖον δι’ ἔξοδα στρατιωτικὰ, τὰ ὁποῖα ἔμειναν ἀδικαιολόγητα. Σήμερον τὸ στρατιωτικὸν λογιστήριον ἔχει ἀνάγκην χρημάτων, καὶ ἐγὼ δὲν θεωρῶ ἐντάλματα, ἐὰν δὲν προσάξῃ τὸ φρουραρχεῖον δικαιολογητικὰ ἔγγραφα. Θέλετε λοιπὸν ἡ κατάστασις αὐτῶν τῶν πραγμάτων νὰ ἐξακολουθῇ κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον; Θὰ εἴπητε νὰ λείψῃ αὐτὴ ἡ κατάστασις; βέβαια, διότι τὸ φρουραρχεῖον θὰ ἐξοδεύσῃ διὰ τὰς Ἀθήνας, εἰς δὲ τὰς ἐπαρχίας τὰ ἐπιμελητήρια καὶ τὰ ταμεῖα θὰ πληρόνουν αὐθωρεί. Βλέπετε λοιπὸν, ἡ ἁπλοποίησις τῆς ὑπηρεσίας ἔχει τὸ καλὸν ὅτι θὰ λείψῃ ἡ προκαταβολὴ καὶ δὲν θὰ ὑπάρχῃ παρὰ ἡ τῶν 400,000 δραχμῶν. Μοὶ φαίνεται, ὅτι ἡ τελευταία παρατήρησις εἶναι ἀπάντησις εἰς τὸν ἔντιμον κ. Σ. Πετιμεζᾶν. Ἰδοὺ ποῦ σκοντάπτει ὁ νόμος, διότι βεβαίως τὰ δικαιολογητικὰ ἔγγραφα κατόπιν εἶναι σύμφωνα μὲ τὸν νόμον τοῦ δημοσίου λογιστικοῦ. (Διάλογοι.)

§87Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Δὲν ἔχω σκοπὸν νὰ εἰσέλθω εἰς τὰς μερικὰς διατάξεις τοῦ νομοσχεδίου, διὰ ν’ ἀποδείξω ὄχι μόνον ὅτι δὲν εἶναι ὠφέλιμοι, ἀλλ’ εἶναι καὶ ἐπιβλαβεῖς, διότι τοῦτο θὰ τὸ κάμω κατὰ τὴν γʹ. συζήτησιν. Ἐθαύμασα, κύριοι, ὅταν ἤκουσα τὸν κ. πρωθυπουργὸν στηριζόμενον εἰς τὴν ἰδέαν ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ, συγκειμένη ἐξ ἁρμοδίων προσώπων, κατήρτισεν ἓν νομοσχέδιον, καὶ διὰ τοῦτο τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ εἶναι ἄριστον. Ποία ὅμως εἶναι ἡ ἐπιτροπή; ἡ ἐπιτροπὴ εἶναι 3 ἢ 4 ἀξιωματικοὶ τοῦ στρατοῦ καὶ 3 ἢ 4 πολιτικοὶ ὑπάλληλοι ἅπαντες τοῦ οἰκονομικοῦ κλάδου. Λοιπὸν αὐτοὶ ἐθεωρήθησαν οἱ σοφώτεροι καὶ ἁρμοδιώτεροι νὰ κανονίσωσι τὰ τῆς στρατιωτικῆς ὑπηρεσίας. Ἀλλὰ, κύριοι, ἡ οἰκονομικὴ ὑπηρεσία τοῦ στρατοῦ εἶναι ἁπλῶς οἰκονομικὴ ὑπηρεσία, ὅπως εἶναι ἡ τῶν ταμείων, ἢ εἶναι καὶ ὑπηρεσία διοικήσεως; Ἐὰν ἦτο ἁπλῆ οἰκονομικὴ ὑπηρεσία, ἐμπεριεχομένη εἰς τοπικὰς περιφερείας, ἤθελον ἐννοήσει ὅτι οἱ οἰκονομικοὶ ὑπάλληλοι εἶναι οἱ καταλληλότεροι νὰ δώσωσι τοιαύτην γνώμην· ἀλλ’ ἡ οἰκονομικὴ ὑπηρεσία τοῦ στρατοῦ δὲν ἠμπορεῖ νὰ χωρισθῇ ἀπὸ τὴν διοίκησιν, ἑπομένως τὸ νομοσχέδιον ἐμβαίνει ῥητῶς εἰς τὴν διοίκησιν καὶ δι’ αὐτὸ δὲν εἶναι κατάλληλοι μήτε ἀξιωματικοὶ οἰκονομικοὶ τοῦ στρατοῦ, μήτε πολιτικοὶ οἰκονομικοὶ ὑπάλληλοι. Κύριοι, βλέπω, ὅτι καὶ ἡ νέα Κυβέρνησις ἐπὶ ἐπιτροπῶν βασίζεται, διότι καὶ τὰ στρατιωτικὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα σήμερον μᾶς ὑπέβαλεν ὁ κ. πρωθυπουργὸς, ἐπεξειργάσθησαν ἀπὸ ἔμπειρον εἰδικὴν ἐπιτροπὴν, ὡς μᾶς εἶπε. Δὲν φιλονεικῶ τὴν ἱκανότητα τῶν μελῶν αὐτῆς, ἀλλὰ ἐὰν εἰς τὰ νομοσχέδια τοῦ κ. Κουμουνδούρου ἦναι ὑπογεγραμμένοι ἀξιωματικοὶ, οἱ ὁποῖοι εἶναι καὶ εἰς αὐτὸ, τί θέλετε εἴπει τότε; τὰ μέλη ἐκεῖνα ποῦ εἶχον δίκαιον, εἰς τὰ πρῶτα ἢ εἰς τὰ δεύτερα νομοσχέδια; Λοιπὸν αἱ ἐπιτροπαὶ, ὅσον καὶ ἂν ἦναι ἄξιαι σεβασμοῦ, δὲν πρέπει νὰ ληφθῶσιν ὑπ’ ὄψιν ἀπὸ τὴν Βουλὴν, ἡ ὁποία πρέπει νὰ λαμβάνῃ ὡς βάσιν καθαρῶς τὴν γνώμην τῆς Κυβερνήσεως, διότι ἡ Κυβέρνησις, συγκειμένη ἀπὸ ἑπτὰ ὑπουργοὺς, κατέχει τοὺς ἑπτὰ κλάδους τῆς ὑπηρεσίας καὶ εἶναι ἱκανὴ νὰ συντάξῃ πᾶν νομοσχέδιον· ἡ Κυβέρνησις ἠμπορεῖ καὶ ὀφείλει νὰ συμβουλεύηται ἐπιτροπὰς, ἀλλὰ ἡμεῖς ἐδῶ δὲν ἠμποροῦμεν νὰ ἔχωμεν ἄλλο τι ὑπ’ ὄψιν, εἰμὴ μόνον τὰ κυβερνητικὰ ἔργα. Ὁ κ. πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, αἰτιώμενος τὸν κ. Σωτηρόπουλον, εἶπε πρὸς αὐτόν· ναὶ, τῳόντι αὐτὸ εἶναι ἀντικείμενον τοῦ γενικοῦ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ, ὁ ὁποῖος διέπεται ἀπὸ διατάγματα, ἀλλὰ δὲν εὐχαριστεῖσαι τοὐλάχιστον, ὅτι, ἀφοῦ τὸ ὅλον δὲν ἠμπορεῖ νὰ γείνῃ, γίνεται ἓν μέρος; Καὶ ποῖον μέρος; Τὸ διὰ τὸν στρατὸν ἐλάχιστον, μέγιστον δὲ διὰ τοὺς διαχειριζομένους τὰ χρήματα. Πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν ἀκόμη ὁ ἔντιμος ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν δὲν ἔπαυσεν ἐνοχλῶν τὸν προκάτοχόν του, τὸν κ. Καραϊσκάκην, εἰς πᾶσαν συνεδρίασιν, ποῦ εἶναι ὁ ὀργανισμὸς τοῦ τακτικοῦ στρατοῦ. Ἀλλὰ δὲν εἶδον ἀκόμη τὰ ἰδικά σας νομοσχέδια· δὲν ἠξεύρω, ἐὰν ἐκεῖνο ἦναι περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ, περὶ στρατολογικοῦ νόμου, ἢ περὶ ἐφεδρείας, διότι ὡς νέον σύστημα δὲν ἠμπόρεσα νὰ τὸ χωνεύσω διὰ μιᾶς. Δὲν ἠμπορεῖτε, κύριοι, νὰ προβῆτε εἰς τὴν ὀργάνωσιν τοῦ στρατοῦ, ἀρχίζοντες ἀπὸ τὸ τίποτε. Ὁ κόσμος ἀπὸ τὰς συζητήσεις αὐτὰς ἐνόμισεν, ὅτι ἡ στρατιωτικὴ ὑπηρεσία εἶναι, τίς οἶδε, ποία καταβόθρα τῶν δημοσίων χρημάτων, καὶ ὅτι ἔλεγχος δὲν ὑπάρχει. Λοιπὸν, ἔχων ὑπ’ ὄψιν μου τὸν νόμον τὸν λογιστικὸν, εὗρον εἰς ἓν μέρος τῆς «Ἐφημερίδος τῆς Κυβερνήσεως» καὶ ἓν διάταγμα περὶ ἐκτελέσεως τοῦ νόμου τούτου εἰς τὴν στρατιωτικὴν ὑπηρεσίαν, φέρον τὴν ὑπογραφὴν τοῦ μακαρίτου Κριεζῆ καὶ τοῦ μακαρίτου Χρηστίδου ἐκδεδομένον κατὰ τὰ 1852, ὅτε ὁ Χρηστίδης ἦτο νέος ἀκόμη· διότι ὁ Χρηστίδης εἶναι ὁ νομοθέτης τοῦ λογιστικοῦ νόμου, καὶ αὐτὸς ἐξετέλεσε τὸν νόμον τοῦτον καὶ διέταξε πῶς νὰ ἐκτελεσθῇ· καὶ ὁ Χρηστίδης ἦτο ἱκανώτερος πολὺ ἀπὸ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι γελοῦν ὅταν τὸν ἀναφέρω. Ποῖον δὲ ἐμπόδιον ἀπήντησε τότε ὁ Χρηστίδης, διὰ νὰ ἐφαρμόσῃ τὸν νόμον αὐτόν; Τὴν λεγομένην προκαταβολήν, καὶ διὰ τοῦ ἐκτελεστικοῦ ἐκείνου διατάγματος ὡρίσθη ἡ προκαταβολὴ εἰς 500,000 διὰ τὸν στρατὸν καὶ εἰς 200,000 διὰ τὸ ναυτικόν. Ὁ κ. ὑπουργὸς σᾶς παρουσίασε προηγουμένως ἕνα κατάλογον καὶ σᾶς εἶπεν, ὅτι 1,300,000 ἐλήφθησαν ἀπὸ τὴν στρατιωτικὴν ὑπηρεσίαν, χωρὶς νὰ ἔχουν τὰ δικαιολογητικὰ, καὶ σᾶς εἶπεν, ὅτι ἀπὸ 1 Ἰανουαρίου ἕως σήμερον—πόσα εἶναι κ. ὑπουργέ;

§88ΛΕΒΙΔΗΣ. 700,000.

§89ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Οὐδὲν φυσικώτερον, διότι ὁ στρατὸς προπληρώνεται, καὶ εἰς τὸ τέλος τῆς τριμηνίας ὑποβάλλει τὰ ἔγγραφα.

§90ΛΕΒΙΔΗΣ. Πῶς μένουν 500,000 τοῦ 1876;

§91ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἐπιθυμοῦσα νὰ ἀπαντήσῃ εἰς αὐτὸ ὁ ὑπουργὸς τῶν στρατιωτικῶν.

§92ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Εἶναι καθαρῶς λογιστικὸν ζήτημα.

§93ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Εἶναι οἰκονομικὸν ζήτημα τῆς στρατιωτικῆς ὑπηρεσίας.

§94ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Εἶναι χρῆσις, ἡ ὁποία δὲν ἀνήκει εἰς ἐμέ.

§95Σ. Ν. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ὁ ἀξιότιμος ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν ἠθέλησε νὰ σᾶς ἀποδείξῃ, ὅτι αὐτὴ ἡ ὑπηρεσία εὑρίσκεται εἰς τὰ ἔσχατα, καὶ εἶπεν, ὅτι 300,000 δρ. μένουν ἀδικαιολόγητοι ἀπὸ μεσοβασιλείας. Ἐὰν ἤθελε λάβει τὴν καλωσύνην ν’ ἀναγνώσῃ τὴν ἔκθεσιν τῆς προσωρινῆς Κυβερνήσεως πρὸς τὴν Συνέλευσιν, δὲν ἤθελε βεβαίως ἐκφέρει αὐτὴν τὴν κατάραν κατὰ τῆς στρατιωτικῆς ὑπηρεσίας.

§96ΖΩΧΙΟΣ. Δὲν κατεδίκασα.

§97ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Καὶ ἂν μελετήσῃ κανεὶς τὴν ἔκθεσιν, θέλει ἴδει, ὅτι ἡ ἐπανάστασις ἑπόμενον ἦτο νὰ κάμῃ δαπάνας ἐκτάκτους, καὶ νὰ μένουν ἀδικαιολόγητοι. Ῥίψον ἓν βλέμμα εἰς ἐκείνην τὴν κατάστασιν νὰ ἴδῃς τὶ ἔγεινεν εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν καὶ εἰς τὰ ἄλλα ὑπουργεῖα, καὶ πρέπει νὰ ᾖσαι εὐχαριστημένος, φίλε μου, ὅτι εἶναι μόνον 300,000, διότι ἐκτὸς τῆς στρατιωτικῆς καταστάσεως εὑρισκόμενος τότε, σὲ δικαιολογῶ, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐννοήσῃς τὶ ἠδύνατο νὰ γείνῃ καὶ δὲν ἔγεινεν. Εἰς τὰς διατάξεις, ὅταν ἔλθωμεν, θέλετε ἴδει, ἂν αὐτὸ τὸ πρᾶγμα ᾖναι συμφέρον ἢ ὄχι. Ὅταν εἶχον τὴν εὐτυχίαν νὰ διατελέσω ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἐπὶ 24 ὥρας (ἀλλὰ νὰ σᾶς εἴπω τὴν ἀλήθειαν, ἐγὼ διήνυσα τὴν ζωήν μου εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν καὶ δὲν τὰ ἔμαθα τώρα εἰς 24 ὥρας, τὰ ἤξευρα), ἔκραξα τὸν διευθυντὴν τοῦ λογιστηρίου, τὸν κ. Ῥάλλην, καὶ τοῦ λέγω: φέρε τοὺς λογαριασμοὺς τοῦ παρελθόντος ἔτους καὶ κάμε μίαν ἔκθεσιν συνοπτικὴν, ποία ἡ κατάστασις τῆς οἰκονομικῆς ὑπηρεσίας τοῦ ὑπουργείου. Εἶμαι ἐνήμερος, μοὶ λέγει· καὶ πράγματι ἐξετάσας, ηὗρα, ὅτι εἶναι ἐνήμερος. Ἐνῷ δὲ δὲν συνεκεντρώθησαν τοῦ 1877 τὰ χαρτιὰ, καὶ δὲν ἦτο δυνατὸν, ἔρχεται καὶ λέγει ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, τόσα ἑκατομμύρια δραχ. εἶναι ἀδικαιολόγητα. Αὐτὰ τὰ πράγματα δὲν εἶναι δυνατὰ, δὲν ἠμπορεῖς τὴν 1 τοῦ μηνὸς νὰ ἔχῃς ἑτοίμους τοὺς λογαριασμοὺς ἀπὸ τὰ ἀποσπάσματα, τοὺς λόχους· αὐτὰ τὰ πράγματα δὲν γίνονται οὔτε εἰς τὴν Γαλλίαν, οὔτε εἰς τὴν Γερμανίαν, Πρωσσίαν, Αὐστρίαν, οὔτε εἰς τὴν Τουρκίαν ἀκόμη. Ὑποθέτουσιν, ὅτι οἱ Βαυαροὶ, οἵτινες ἐκανόνισαν μετὰ μεγίστης ἀκριβείας τὴν οἰκονομικὴν στρατιωτικὴν ὑπηρεσίαν, ἦσαν ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι δὲν ἤξευρον τί ἔκαμνον; Ἡ στρατιωτικὴ ὑπηρεσία δὲν ἀπέδειξεν εἰς ὅλον αὐτὸ τὸ διάστημα παρὰ ἀσχημίας μέχρι 34,000 δραχ. διὰ τὰς ὁποίας οἱ ὑπόλογοι κατεδικάσθησαν εἰς εἱρκτὴν, καὶ τοῦτο ἀποδεικνύει, ὅτι πράγματι σοφώτατοι ἄνθρωποι ἐκανόνισαν αὐτὰ τὰ πράγματα, καὶ ἡμεῖς τοὺς μεμφόμεθα, διότι αὐτὴ ἡ μεγάλη ἀκρίβεια μᾶς στενοχωρεῖ· ἀλλὰ δὲν τολμᾶτε νὰ ἐξέλθητε, διότι πάλιν τὰ κανονίζετε ὅπως ἦσαν ἐκεῖ. Ἐγὼ, κατεχόμενος ἀπὸ τὰς ἰδέας αὐτὰς, φρονῶ, ὅτι τὸ διάβημα τῆς Κυβερνήσεως εἶναι ἐπικίνδυνον· εὐτυχῶς θὰ ἐφαρμοσθῇ εἰς τὰ 1878, καὶ Κύριος οἶδε τὶ ἔχει νὰ γείνῃ ἕως τότε. Ὅταν ὑπέβαλον τὸ νομοσχέδιον, μᾶς εἶπον· περὶ πλήρους ἐφαρμογῆς τοῦ λογιστικοῦ νόμου εἰς τὰ ὑπουργεῖα τῶν Στρατιωτικῶν καὶ τῶν Ναυτικῶν. Βλέπω ἐδῶ μέσα ἓν Διάταγμα, τὸ ὁποῖον ἀπὸ τὰ 1852 ἐφαρμόζει τὸν νόμον αὐτὸν, ἀλλὰ τότε εἶχε 500,000, καὶ τώρα θέλομεν 1,000,000· καὶ τί φυσικώτερον; Ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ στρατοῦ εἰς τὰ 1852 ἦτο 4 ἑκατομμύρια, καὶ σήμερον εἶναι 8. Ἐκτὸς τούτου, ἐνθυμεῖσθε, μᾶς εἶπον, ὅτι αὐτὸ ἀποβλέπει καὶ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ ναυτικοῦ, καὶ ὁ ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν ἐπιμένει, καὶ μετὰ ταῦτα ὁ ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν εἶπεν ὄχι. Δὲν ἀποδεικνύουν ὅλα αὐτὰ, ὅτι τὸ κατασκεύασμα αὐτὸ ἔμεινεν ἀχώνευτον ἐντελῶς, καὶ μόνη ἡ προκατάληψις, ὅτι ἑπτὰ σοφοὶ ἔκαμον αὐτὸ τὸ πρᾶγμα, εἶναι ἀρκετὴ διὰ νὰ πείσῃ, ὅτι τὸ πρᾶγμα εἶναι ὀρθόν; Ἐγὼ ὅμως, μὲ ὅλην τὴν σοφίαν τῶν ἑπτὰ, δὲν τὸ πιστεύω, καὶ λέγω, ὅτι ἔπρεπε νὰ τρέξῃ τὸν ἔλεγχον τῆς στρατιωτικῆς ὑπηρεσίας, καὶ ὄχι τῆς οἰκονομικῆς. Διὰ τοῦτο λοιπὸν κηρύττομαι καὶ ἐγὼ κατὰ τῆς ἀρχῆς. Οἱ λόγοι, τοὺς ὁποίους εἶπεν ὁ κ. Σωτηρόπουλος, εἶναι πολλὰ φυσικοὶ ὡς πρὸς τὸν σχηματισμὸν διοικητῶν· ἐὰν ἡ Κυβέρνησις νομίζῃ, ὅτι χρειάζονται περισσότερα μέτρα, τὸ ἐννοῶ, ἀλλ’ ὅπως ἔχωμεν 5 ἐπιμελητήρια...

§98ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Αὐτὰ δὲν ἐκδίδουν ἐντάλματα.

§99ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἠμπορούσατε νὰ τὸ κάμετε διοικητικῶς.

§100ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ἡ στρατιωτικὴ ὑπηρεσία δὲν ἔχει παράπονα δι’ αὐτὸ τὸ σύστημα, Ἡ πρωτοβουλία τῆς ἰδέας αὐτῆς ἀνήκει εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν.

§101ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἐγὼ θὰ σᾶς ἀποδείξω, ὅτι τὸ νὰ ἐκδώσητε ἐντάλματα καὶ νὰ κάμητε οἰκονομικοὺς κύκλους στρατιωτικούς, τὸ σύστημα τοῦτο εἶναι ἐπιβλαβέστατον.

§102ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Μὴν εἰσέρχεσθε εἰς τὰς λεπτομερείας, προκειμένου περὶ ἀρχῆς.

§103ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Φοβοῦμαι, κύριοι, πῶς θὰ πάθωμεν καί τι ἄλλο γελοῖον. Ἐάν τις ἀναγνώσῃ αὐτὸν τὸν νόμον καὶ ἴδῃ, ὅτι 13 ἐπιμελητήρια ἡ Ἑλλὰς ἐσχημάτισε, φοβοῦμαι πῶς θὰ νομίσῃ, ὅτι ἔχομεν τοὐλάχιστον 13 στρατιωτικὰ σώματα, 13 divisions, μεραρχίας. Ἡμεῖς ἔχομεν μόλις 13 τάγματα, καὶ πρόκειται νὰ κάμωμεν προσωπικὸν ἀνωτέρων ἀξιωματικῶν, ὅσοι εἶναι καὶ οἱ διοικηταὶ τῶν ταγμάτων· καὶ τοιοῦτόν τι συμβαίνει καὶ εἰς τὸ ναυτικόν. Μοὶ φαίνεται, ὅτι ἐκεῖ εἶναι περίπου 52 ἢ 60 ἀξιωματικοὶ τῆς οἰκονομίας ἐν ἐνεργείᾳ, ἀργίᾳ, διαθεσιμότητι ἐπὶ 14 πλοίων. Φοβοῦμαι λοιπὸν ὅτι καὶ ἐδῶ ὁ σκοπὸς τῶν οἰκονομολόγων, οἱ ὁποῖοι συνέταξαν τὸ νομοσχέδιον, διότι ἦσαν οἰκονομικοὶ ἀξιωματικοὶ, ἦτο διὰ τὸ τρυφερὸν ζήτημα, ὄχι διὰ τὸ συμφέρον τῆς ὑπηρεσίας, ὅτι δηλαδὴ πρόκειται περὶ προαγωγῆς, διότι μὴ ἀκούετε, ὅτι δὲν φέρει ἔξοδα αὐτό· διότι, τὸ εἶπον καὶ ἄλλοτε, κάθε χρόνον τί βλέπομεν εἰς τὸν προϋπολογισμόν; Πῶς θὰ γείνουν ὑπηρεσίαι, μισθοὶ, σπήτια, ἐνοίκια, ὑπηρέται, προαγωγὴ χωρὶς ἔξοδα; τοῦ χρόνου βλέπομεν τί τρέχει. Ἀλλ’ ἐγὼ λέγω, ὅτι, ὅταν ἓν ἔξοδον ᾖναι χρήσιμον, εἶναι μικρολογία νὰ τὸ φιλονεικῆτε. Εἰς τὰ 1821 κατεστρέψαμεν τὴν Ἑλλάδα ὅλην, δὲν ἔμειναν οἶκοι ἐν τῇ Πελοποννήσῳ, ἄμπελοι, τίποτε, οἱ ἄνθρωποι ἀπέθνησκον τῆς πείνης, καὶ ὅταν ἦλθεν ὁ μακαρίτης Καποδίστριας, ἐὰν ὅλην τὴν Ἑλλάδα ἔστιβες μὲ τὰ δύω σου χέρια, δὲν εὕρισκες 10,000,000 γρόσια· καὶ σήμερον ἐν ἀνάγκῃ πρέπει νὰ ὑποκύψῃ τὸ ἔθνος εἰς ὅλα τὰ βάρη, ἐὰν θέλῃ νὰ γείνῃ ἐνδοξότερον. Λοιπὸν ἡ μικρολογία περὶ ὠφελίμων ἐξόδων εἶναι, φρονῶ, ἄτοπος. Εὑρίσκω λοιπὸν, ὅτι ἡ στρατιωτικὴ οἰκονομικὴ ὑπηρεσία εἶναι εἰς πληρεστάτην τάξιν ἐκτὸς τῆς προκαταβολῆς, τὴν ὁποίαν ὅλοι οἱ νόμοι προβλέπουν. Τοιαύτη εἶναι ἡ στρατιωτικὴ ὑπηρεσία· δὲν δύνασθε νὰ τὴν μεταβάλητε μὲ νόμους καὶ σχέδια καὶ μὲ ἰδέας. Λοιπὸν ἐπιμένω, ὅτι τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ εἶναι ἐπιβλαβὲς, καὶ θὰ τὸ ἀποδείξω εἰς τὰ καθέκαστα, καὶ τὰ ἐπιμελητήρια, τὰ ὁποῖα προτείνετε, θὰ φέρουν βλάβην.

§104ΡΙΚΑΚΗΣ. Τὸν λόγον, κ. πρόεδρε.

§105ΠΟΛΛΟΙ. Αὔριον.

§106ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις. (Ὥρα 7 μ. μ.)