1877.02.23

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 84

τῆς 23 Φεβρουαρίου 1877.

(Τετάρτη).

Ὥρᾳ 2½ μ. μ.

Μετὰ τὴν ἐκφώνησιν τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου, εὑρεθείσης ἐν ἀπαρτίᾳ τῆς Βουλῆς, ἀνεγνώσθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως καὶ ἐπεκυρώθησαν. Κατέχει τὴν ἕδραν τοῦ προέδρου ὁ ἀντιπρόεδρος κύριος Τσαμαδός.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ἀφεντούλης ὑποβάλλει εἰς τὴν Βουλὴν ἀναφορὰν, δι’ ἧς κατακρίνει τὴν πρότασιν τοῦ κυρίου Καραλιβάνου, κατὰ τὴν ὁποίαν οἱ φοιτηταὶ δὲν δύνανται νὰ λάβωσι δίπλωμα, ἂν δὲν ἐπιδείξωσι τὴν περὶ τὰ στρατιωτικὰ ἄσκησίν των (θόρυβος).

§2ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Νὰ παραπεμφθῇ εἰς τὰ ἀρχεῖα.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ νομοσχέδιον περὶ στρατολογίας ὡς ἐτροποποιήθη δὲν ἐτυπώθη εἰσέτι, ὅπως ψηφισθῇ ἐν συνόλῳ· διὰ τοῦτο μεταβαίνομεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§4ΚΟΝΤΟΣΤΑΥΛΟΣ. Παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ ἐπιτρέψῃ τὴν ἀνάγνωσιν τῶν δύω νομοσχεδίων περὶ τῆς συστάσεως προξενείων ἰδίως ἐν Ἀλβανίᾳ. Περὶ τούτου πολλάκις ἐποιησάμην λόγον εἰς τὴν Βουλὴν προσθεὶς ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ τοῦ προϋπολογισμοῦ εἶχεν ἐγκρίνει καθ’ ὁλοκληρίαν τὴν σύστασιν τῶν περὶ ὧν πρόκειται προξενείων. Παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ ἐπιτρέψῃ τὴν πρώτην ἀνάγνωσιν.

§5ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μετὰ τὰ φορολογικά.

§6ΦΙΛΗΜΩΝ. Κύριε πρόεδρε, πρό τινων ἡμερῶν ὑπεβλήθη εἰς τὴν Βουλὴν ἀναφορὰ ἐκ μέρους τῶν κτηματιῶν τῆς ἐπαρχίας Ἀττικῆς διὰ τῆς ὁποίας ὑποβάλλουν παραστάσεις εἰς τὴν Βουλὴν παραπονούμενοι κατὰ τοῦ ὑπερόγκου φόρου, ὁ ὁποῖος ἐπεβλήθη διὰ τοῦ νόμου περὶ φορολογίας τῶν προϊόντων τῆς γῆς ἐπὶ τῆς σταφίδος τῆς καλουμένης σουλτανίνας. Ἡ ἀναφορὰ αὕτη παρεπέμφθη εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τῶν ἀναφορῶν· νομίζω ὅμως ὅτι ὀρθότερον θὰ ἦτο ἂν ἀπεστέλλετο εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τῶν Οἰκονομικῶν, ὅπως φέρῃ γνωμοδότησιν. Συγχρόνως δὲ παρακαλῶ νὰ τυπωθῇ καὶ νὰ διανεμηθῇ εἰς τοὺς κ. Βουλευτάς.

§7ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Νὰ σταλῇ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τῶν Οἰκονομικῶν.

§8Γ. ΡΟΥΦΟΣ. Κύριοι, πρὸ ἡμερῶν ἔκαμα ἐπερώτησιν εἰς τὸν ὑπουργὸν τῶν Ναυτικῶν περὶ ἀπονομῆς τῆς συντάξεως τῆς χήρας Καστελιώτου, ὁ δὲ ὑπουργὸς ὑπέβαλε διὰ τοῦ ὑπ’ ἀριθμὸν 1187 ἐγγράφου του εἰς τὴν Βουλὴν 16 ἔγγραφα. Τὸ πρῶτον εἶναι ἀντίγραφον ἀποσπάσματος ἐκ τοῦ μητρῴου τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ Β. Ναυτικοῦ τοῦ τηρουμένου ἐν τοῖς ἀρχείοις τοῦ Β. ναυστάθμου κατὰ τὸ ὁποῖον ὁ Ἰωάννης Καστελιώτης ἐπανῆλθεν εἰς τὴν ὑπηρεσίαν κατὰ τὸ 1855 ὡς λιμενάρχης Μεσολογγίου, κατόπιν ἐτέθη εἰς διαθεσιμότητα, ἐπανῆλθε πάλιν εἰς ἐνέργειαν, κατόπιν εἰς διαθεσιμότητα καὶ πάλιν εἰς ἐνέργειαν ὅτε τὴν 17 Ὀκτωβρίου 1866 ἀπεβίωσε. Τὸ δεύτερον εἶναι ἡ ἔγκρισις πρὸς σύνταξιν τῆς χήρας τοῦ Καστελιώτου ἐν τῷ ὁποίῳ ὑπάρχουσι δύω ἔγγραφα, τὸ μὲν τοῦ δημάρχου Ὕδρας ὅτι ὁ γάμος τοῦ ἀποβιώσαντος Καστελιώτου δὲν διελύθη διὰ διαζυγίου, οὐδὲ ἔλαβε χώραν μεταξὺ τῆς γυναικὸς αὐτοῦ Μαριγὼς θυγατρὸς Γεωργίου Καλογερᾶ Αἰβαλλιώτου, καὶ αὐτοῦ χωρισμὸς ἀπὸ τραπέζης καὶ κοίτης, καὶ ὅτι ἀφῆκε δύω υἱοὺς καλουμένους Βασίλειον καὶ Παναγῆν ἀποκατεστημένους καὶ ἐγγάμους· τὸ πιστοποιητικὸν φέρει ἡμερομηνίαν 5 Δεκεμβρίου 1866. Τρίτον ὑπάρχει ἓν ἐκμαρτύριον ἑνὸς ἱερέως Καλούδη ἐκδοθὲν τὴν 19 Μαΐου 1866 ἐν Ἀθήναις, ἐν τῷ ὁποίῳ λέγει ὅτι εὑρισκόμενος ἐν Σπέτσαις, ἐστεφάνωσε τὸν Ἰω. Κασελιώτην μετὰ τῆς Μαριγὼς Γεωρ. Καλογερᾶ κατὰ τὸ ἔτος 1853. Τέταρτον τὴν αἴτησιν αὐτῆς τῆς χήρας Καστελιώτου. Τὰ ἔγγραφα ταῦτα ὑπέβαλεν ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν πρὸς τὴν ἐπιτροπὴν τῶν ναυτικῶν τῶν συντάξεων διὰ νὰ ἐξελέγξῃ τοὺς τίτλους ἐπὶ τῶν ὁποίων ἔπρεπε ν’ ἀπονεμηθῇ ἡ σύνταξις, ὁ δὲ εἰσηγητὴς δι’ ἐγγράφου τῆς ἐπιτροπῆς τῆς 7 Ἀπριλίου 1875 λέγει ὅτι ἐξετάσας τὰ ἔγγραφα εὗρεν ὅτι ἡ χήρα δὲν προσήγαγε τὴν περὶ γάμου ἄδειαν τοῦ Βασιλέως κατὰ τὸν νόμον, τὸ δὲ πιστοποιητικὸν τῆς τελέσεως τοῦ γάμου δὲν φέρει ὡρισμένην τὴν ἡμερομηνίαν. Συνεπείᾳ τοῦ ἐγγράφου τούτου ὁ ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν κ. Τριγγέτας διὰ τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 1830 ἐγγράφου του τῆς 10 Ἀπριλίου 1875 πρὸς τὴν χήραν Καστελιώτου λέγει τὰ ἑξῆς· «Τὰ δικαιολογητικὰ ἔγγραφά σας, ἅπερ ὑπεβάλατε, εὑρέθησαν ἐλλειπῆ καὶ κατὰ συνέπειαν οὐδὲν ἐνηργήθη πρὸς ἐκτέλεσιν τῆς αἰτήσεώς σας· ἐγκαίρως ἐγένετο γνωστὸν εἰς τὸν παρουσιάσαντα τότε τὴν αἴτησίν σας κύριον Ἰω. Ὀρεινὸν ὅτι ἐλλείπει ἡ ἀπὸ τοῦ Βασιλέως ἄδεια γάμου τοῦ συζύγου σας, καθὼς καὶ ἡ ἡμερομηνία καθ’ ἣν ἐτελέσθη ὁ μετ’ αὐτοῦ γάμος σας κατὰ τὸ 1853 ἔτος ἐν Σπέτσαις ὑπὸ τοῦ ἱερέως Ι. Καλούδη.» Μετὰ ἓν ἔτος ἡ χήρα διὰ νεωτέρας αἰτήσεώς της ὑπέβαλε πάλιν τὸ ἐκμαρτύριον τοῦ ἱερέως Καλούδη φέρον μίαν ὑπογραφήν του ἰδίᾳ ὅτι τὴν 4 Φεβρουαρίου ἐτελέσθη ὁ γάμος, ἰσχυρίζεται δὲ ὅτι καθ’ ἣν ἐποχὴν ἐξεδόθη ἐγκύκλιος τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Ναυτικῶν καθ’ ἣν οὔτε ἀξιωματικός, οὔτε ὑπαξιωματικός, οὔτε ναύτης, οὔτε στρατιώτης ἠδύνατο νὰ νυμφευθῇ ἄνευ τῆς ἀδείας τοῦ ὑπουργείου, ὁ σύζυγός της Ι. Καστελιώτης διετέλει ἐν διαθεσιμότητι καὶ ἑπομένως δὲν ἔλαβε γνῶσιν αὐτῆς, καὶ ὅτι ὁ νόμος τοῦ 53 δὲν ἴσχυεν ὡς πρὸς αὐτόν. Τὴν αἴτησίν της αὐτὴν ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν κ. Αὐγερινὸς ἔπεμψε πρὸς τὸν Εἰσηγητὴν ἐπὶ τῆς ἐπιτροπῆς τῶν ναυτικῶν συντάξεων, ἥτις συνελθοῦσα τὴν 30ην Μαΐου τοῦ 1876 εἶπεν ὅτι ἐκ τῆς ἐξετάσεως τῶν ἐγγράφων εἶναι δίκαιον ν’ ἀπονεμηθῇ ἡ σύνταξις καὶ ἀπεδείχθη ὅτι ἡ διαθεσιμότης ἔδιδε δικαίωμα εἰς αὐτὸν νὰ μὴ λάβῃ γνῶσιν τῶν ἐγγράφων, τὰ ὁποῖα ὁ ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν εἶχεν ἐκδώσει. Ἀλλ’ ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν Αὐγερινὸς ἐσταμάτησε τὴν ἀπόφασιν τῆς ἐπιτροπῆς καὶ ἀπέστειλε πρὸς τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον, τὸ ὁποῖον τὴν 16ην Ἰουνίου ἀπεφήνατο, ὅτι κατὰ τὰ προσαγόμενα ἔγγραφα ὁ Ἰω. Καστελιώτης ἀπεστρατεύθη μὲ τὸν βαθμὸν τοῦ ἀντιπλοιάρχου διὰ τοῦ ἀπὸ 7 Μαΐου 1875. Βασιλικοῦ Διατάγματος, ὅτι μετὰ τῆς αἰτούσης ἦλθεν εἰς δεύτερον γάμον τὴν 4ην Φεβρουαρίου 1853 ἐξ οὗ δὲν προῆλθον τέκνα καὶ συνέζησε μετ’ αὐτῆς μέχρι τῆς ἀποβιώσεώς του.......... καὶ ὅτι αὕτη μένουσα εἰς τὴν χηρείαν της ἐξαιτεῖ ν’ ἀπονεμηθῇ αὐτῇ ἡ ἀνήκουσα σύνταξις. Ἐπειδὴ κατὰ τὴν ὑπ’ ἀριθ. 3302 24 Ἰουλίου 1846 ἐγκύκλιον διαταγὴν τοῦ ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν ὑπουργείου πᾶς αὐτῷ ὑπαγόμενος ναυτικὸς προτιθέμενος νὰ ἔλθῃ εἰς γάμου κοινωνίαν ὤφειλε νὰ λάβῃ προηγουμένως παρ’ αὐτοῦ τὴν προσήκουσαν ἄδειαν γάμου· τοιαύτη δ’ ἐπὶ τοῦ προκειμένου δὲν προσάγεται· ὁ δὲ προτεινόμενος ἰσχυρισμὸς ὅτι ὁ σύζυγος τῆς αἰτούσης διετέλει ἐν διαθεσιμότητι κατὰ τὸν χρόνον τῆς νυμφεύσεώς του καὶ δὲν ἔλαβε γνῶσιν τῆς ἀνωτέρω διαταγῆς διὰ νὰ συμμορφωθῇ μὲ αὐτὴν, καὶ ὅτι τελεσθέντος τοῦ γάμου πρὸ τῆς ἐκδόσεως τοῦ Νόμου ΣΚΗ τοῦ 1853, οὐδεμία διάταξις παρεβιάσθη, εἶναι ἀνίσχυρος πρὸς δικαιολόγησιν, αʹ) διότι τὰ πρὸ τοῦ ἀνωτέρω νόμου ὑπὸ τοῦ ὑπουργείου διαταχθέντα περὶ γάμου εἶναι ὑποχρεωτικὰ διὰ τοὺς εἰς αὐτὸ ὑπαγομένους ἄνδρας· βʹ) διότι ὁ χρόνος τῆς διαθεσιμότητος ἦτο καὶ ὁ χρόνος ὑπηρεσίας συνάμα, καὶ ὡς τοιοῦτος προσεμετρήθη μετὰ τῶν λοιπῶν ὑπηρεσιῶν του, θεωρηθεισῶν συνεχῶν ἀπὸ 7 Φεβρουαρίου 1833 ἕως 30 Ἀπριλίου 1865 κατὰ τὸν κανονισμὸν τῆς συντάξεώς του, συνεπείᾳ τοῦ ὁποίου ἀπενεμήθη αὐτῷ ἡ ἐκ δραχμῶν 288 μηνιαία σύνταξις διὰ τοῦ ἀνωτέρω διατάγματος τῆς 7 Μαΐου 1865 καὶ γʹ) διότι διὰ τοῦ ἀνωτέρω νόμου ΣΚΗʹ τοῦ 1853 οὐ μόνον δὲν κατηργήθησαν αἱ πρὸ αὐτοῦ περὶ γάμου διατάξεις, ἀλλ’ ἀπεναντίας ἐτέθη ῥητῶς ἐν αὐτῷ (ἄρθρ. 22) ὅτι οὐδεὶς γάμος παρέχει (τῇ χήρᾳ) δικαίωμα συντάξεως μὴ τηρηθεισῶν «Τῶν περὶ νυμφεύσεως τῶν ναυτικῶν εἰδικῶν διατάξεων» ἕπεται ὅτι μὴ προσαγομένης ἤδη τῆς τοιαύτης ἀδείας, ἡ αἴτησις τῆς αἰτούσης εἶναι ἀποῤῥιπτέα. Ἀπορίπτονται αἱ ἀπὸ 11 Μαΐου 1867 καὶ τῆς 25 Μαΐου 1876 δύω αἰτήσεις τῆς Μαρίας χήρας τοῦ ἀποβιώσαντος ἀποστράτου ἀντιπλοιάρχου Ἰω. Καστελιώτου περὶ ἀπονομῆς συντάξεως. Ἀντίγραφον τῆς παρούσης πράξεως, ὑπογεγραμμένον παρὰ κ. Προέδρου καὶ τοῦ Γραμματέως, κοινοποιηθήσεται διὰ τοῦ τοῦ κυρίου γενικοῦ ἐπιτρόπου τῆς ἐπικρατείας πρὸς τὸ ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν ὑπουργεῖον.» Μετὰ τὴν ἔκθεσιν τῆς ἀποφάσεως ταύτης τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου τὸ ὑπουργεῖον ἐσταμάτησε πᾶσαν ἐνέργειαν, ἀλλὰ τὴν 10ην Ἰανουαρίου 1877 ὁ νῦν ὑπουργὸς κ. Μπούμπουλης ἀπηύθυνε τὸ ἑξῆς ἔγγραφον πρὸς τὸ ὑπουργικὸν συμβούλιον· «Ἡ Μαρία χήρα τοῦ ἐν ἀποστρατίᾳ Ἰω. Καστελιώτου κ.λ.π. «Ἐν τούτοις καθ’ ἃ καὶ ἡ ἐπιτροπὴ τῶν Ναυτικῶν συντάξεων ἀποφαίνεται, ὁ εἰρημένος ἀξιωματικὸς Ἰωάννης Καστελλιώτης διετέλει εἰς διαθεσιμότητα ἀπὸ 1 Ἰουλίου 1843 μέχρι τοῦ 1855, ἡ δὲ ἐγκύκλιος τοῦ ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν περὶ ἀδείας γάμων τῶν ἀξιωματικῶν ἐξεδόθη κατὰ τὸ ἔτος 1846 καὶ ἐκοινοποιήθη πρὸς μόνους τοὺς ἐν ἐνεργείᾳ ἀξιωματικοὺς, αὐτὸς δὲ δὲν εἶχε γνῶσιν τῆς διατάξεως ταύτης ὡς διατελῶν ἐν διαθεσιμότητι κατὰ τὸ 1853 ἔτος, ὅτε ἐνυμφεύθη τὴν ἀναφερομένην χήραν Μαρίαν, ἑπομένως δὲν προῆλθεν ἐξ αὐτοῦ ἡ μὴ ἐκτέλεσις τῆς περὶ ἀδείας γάμου διατάξεως. Ἕνεκα δὲ τῆς ὑπαρχούσης διαφωνίας μεταξὺ τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου καὶ τῆς ἐπιτροπῆς τῶν Ναυτικῶν συντάξεων, παρακαλῶ τὸ ὑπουργικὸν Συμβούλιον νὰ ἐπιφέρῃ τὴν γνώμην του ἐπὶ τοῦ προκειμένου». Τὸ δὲ ὑπουργικὸν συμβούλιον δι’ ἀποφάσεώς του τὴν 20 Ἰανουαρίου συνελθὸν ἀπεδέχθη τὴν γνώμην τοῦ κυρίου ὑπουργοῦ τῶν Ναυτικῶν, ὁ ὁποῖος ὑπέβαλε πρὸς τὸν Βασιλέα διάταγμα ἐναντίον τῆς γνωμοδοτήσεως τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου, διὰ τοῦ ὁποίου ἀπενεμήθη πρὸς τὴν χήραν τοῦ Καστελλιώτου σύνταξις δραχμῶν 72, καὶ διετάχθη νὰ πληρωθῇ ἀφ’ ἧς ὑπέβαλε τὴν αἴτησίν της ἤτοι ἀπὸ τοῦ 1866, δηλαδὴ νὰ λάβῃ ποσὸν 8,781 διὰ τὰς παρελθούσας συντάξεις. Συνεπείᾳ τῆς ἀποφάσεως τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου ὁ ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν ἀπέστειλε πρὸς τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον τὰ σχετικὰ ἔγγραφα τῆς συντάξεως αὐτῆς ὅπως ἐγγραφῇ εἰς τὸν κώδικα τῶν συντάξεων. Τὸ δ’ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον τὴν τετάρτην γενικὴν συνεδρίασιν τῆς 2 Φεβρουαρίου 1877 ἀπεφήνατο ὅτι ἡ σύνταξις ἀπεδόθη παρανόμως, τὸ δὲ δικαίωμα τοῦτο ἔχει τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον κατὰ τοὺς κειμένους νόμους· «ἐπειδὴ, ὅπως τὸ ἴδιον λέγει, κατὰ τὸ καταστατικὸν αὑτοῦ, καθῆκον ἔχει πρὸς τοῖς ἄλλοις νὰ ἐπιτηρῇ καὶ νὰ καταγγέλλῃ καὶ τῶν ὑπουργῶν τὰς χρηματικὰς διαχειρίσεις, προτείνω ν’ ἀποφανθῇ τὸ Συνέδριον, ὅτι παράνομον θεωρεῖ τὴν ὑπὸ τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Ναυτικῶν ἀπονεμηθεῖσαν σύνταξιν τῇ χήρᾳ Καστελιώτου καὶ νὰ παρακληθῇ ὁ κ. Ἐπίτροπος τῆς Ἐπικρατείας νὰ διαβιβάσῃ τὴν ἀπόφασιν τοῦ Συνεδρίου εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν καὶ εἰς τὸ τῶν Ναυτικῶν ἵνα προκληθῇ ἡ ἀκύρωσις τῆς ἀπονεμηθείσης συντάξεως. Τὸ δὲ Συνέδριον, ὁμοφώνως δεξάμενον τὰς παρατηρήσεις καὶ τὰς προτάσεις τοῦ κ. Προέδρου, ἀπεφήνατο νὰ ἐνεργηθῶσι τὰ ὑπὸ τούτου προτεινόμενα.» Ὁ δὲ κ. Πρόεδρος ὑπέβαλεν εἰς τὴν Βουλὴν, καὶ πολλὰ δικαίως, τὴν αἴτησιν ταύτην, διότι ἡ Βουλὴ πρέπει ν’ ἀποφανθῇ ἐπὶ ζητήματος τόσον σπουδαίου, καὶ πρέπει νὰ θέσῃ φραγμὸν ὥστε οἱ κύριοι ὑπουργοὶ νὰ μὴ ἀπονέμωσι συντάξεις μετὰ τὴν ἔκδοσιν νόμου ῥητοῦ. Ἐνθυμοῦμαι, κύριοι, ὅτι κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ νόμου περὶ συγχωνεύσεως τῶν πολιτικῶν συντάξεων μετὰ τοῦ δημοσίου εἰς ἄρθρον ἕκτον ἀναφέρονται τὰ ἑξῆς· «αἱ κατὰ τὸν ΜΓʹ. τῆς 10 Δεκεμβρίου 1864 ᾐτιολογημέναι ἐκθέσεις τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου περὶ ἀπονομῆς τῶν συντάξεών εἰσιν ὑποχρεωτικαὶ διὰ τὸν ὑπουργόν.» Τὸν νόμον τοῦτον ὅταν ὑπέβαλεν ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν συνώδευσε καὶ μὲ ἔκθεσιν καὶ ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 6 παρατηρεῖται «ὅτι ἡ ἐκ μέρους τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου τῶν συντάξεων ἐξέλεγξις κατὰ τὸν ΜΓ νόμον τῆς 13 Μαρτίου 1864 εἶναι ἡ μᾶλλον ἀποχρῶσα ἐγγύησις πρὸς τὴν ἄπταιστον ἀπονομὴν πάσης συντάξεως, ἑπομένως καθίσταται πλέον περιττὸν νὰ ἐνδιατρίβῃ ὁ ὑπουργὸς εἰς τὴν ἐξέτασιν αὐτῶν.» Ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν ἀπένειμε τὴν σύνταξιν αὐτὴν μετὰ τὴν ἔκδοσιν τοῦ νόμου αὐτοῦ, ὁ ὁποῖος ἐδημοσιεύθη εἰς τὴν Ἐφημερίδα τῆς Κυβερνήσεως τὴν 19 Ἰανουαρίου καὶ ἐτοιχοκολλήθη ἐν τῇ Νομαρχίᾳ τὴν 20. Ἐν τούτοις τὴν 24 Ἰανουαρίου ἐναντίον τῶν διατάξεων τοῦ ἰσχύοντος νόμου ἐξέδωκε τὸ διάταγμα δι’ οὗ ἀπέδιδε τὴν σύνταξιν παρὰ τὴν ὑποχρέωσιν τὴν ὁποίαν εἶχε τοῦ νὰ ὑπακούῃ εἰς τὰς ἀποφάσεις τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου. Ἐν τῷ φακέλλῳ τῶν ἐγγράφων ὑπάρχει καὶ ἔγγραφον διὰ τοῦ ὁποίου ἐμφαίνεται ὅτι ἡ χήρα Καστελιώτου ἐνῷ τὸ διάταγμα ἐξεδόθη τὴν 25 ὑπεγράφη ἀπὸ τὸν Βασιλέα τὴν 24, ἐγνώριζεν ἐν Ναυπλίῳ ὅτι ἀπενεμήθη εἰς αὐτὴν ἡ σύνταξις, διότι ὁ πληρεξούσιος αὐτῆς Μπακόπουλος τὴν 26 Ἰανουαρίου ἐν Ἀθήναις 1867 γράφει τὴν ἑξῆς ἀναφορὰν πρὸς τὸ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν ὑπουργεῖον. «Ἡ μετὰ βαθυτάτου σεβασμοῦ ὑποφαινομένη Μαριγὼ χήρα Ἰωάννου Καστελιώτου ἀντιπλοιάρχου δηλῶ, ὅτι διαμένω ἐν Ναυπλίῳ, δι’ ὃ παρακαλῶ τὸ Σ. ὑπουργεῖον ὅπως διατάξῃ τὴν χορήγησιν τῆς ἐσχάτως ἀπονεμηθείσης μοι συντάξεως ἐπὶ τοῦ ταμείου Ναυπλίου ὅπου θὰ διαμένω.» Ὑποθέτω δὲ ὅτι ἀπὸ τὰ ἀνάκτορα δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ κατέλθῃ τὴν 26 τὸ ἔγγραφον ὥστε νὰ τὸ γνωρίζῃ. Κύριοι, μετὰ τὴν ἀπόφασιν τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου καὶ μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τῶν νόμων κατὰ τοὺς ὁποίους ἀπονέμονται αἱ συντάξεις, νομίζω περιττὸν νὰ ἐνδιατρίψω περισσότερον. Ὁ κ. ὑπουργὸς θὰ ἔλθῃ ν’ ἀποδείξῃ ὅτι ἡ σύνταξις ἀπενεμήθη νομίμως. Μετὰ τοῦτο θέλω ἀνέλθῃ πάλιν ἐπὶ τοῦ βήματος ὅπως ἐξετάσω τὴν ὑπόθεσιν.

§9ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ (ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Τῳόντι, κύριοι, ὀφείλω μυρίας εὐγνωμοσύνας εἰς τὸν ποιήσαντα τὴν ἐπερώτησιν διὰ τὴν σύνταξιν τὴν ἀπονεμηθεῖσαν εἰς τὴν χήραν Καστελιώτου· ὀφείλω λέγω εὐγνωμοσύνας μεγάλας καθόσον ἴσως τὸ κοινὸν καὶ ἴσως περισσότερον ὑμεῖς ὑποθέσητε, ὅτι ἐγὼ πράγματι ἠδίκησα τὸ δημόσιον, πράγματι παρεβίασα τοὺς νόμους τῆς πολιτείας, διὰ τοῦτο δὲ τῷ ὀφείλω εὐγνωμοσύνας ἵνα μάθῃ καὶ ἡ κοινὴ συνείδησις καὶ ἡμεῖς αὐτοὶ ἂν ἐγὼ εἰς τὴν προκειμένην περίστασιν περαβίασα τὰ συμφέροντα τοῦ δημοσίου καὶ τοὺς κειμένους νόμους. Εἰς δύω κυρίως περιορίζεται ἡ ἐπερώτησις τοῦ πρὸ ὀλίγου καταβάντος τοῦ βήματος τούτου, δηλονότι καθόσον ἀφορᾷ τὴν οὐσίαν καὶ δεύτερον τοὺς τύπους, τουτέστι τὴν παραβίασιν τοῦ νόμου, τὸν ὁποῖον πρὸ ὀλίγου ἐπεψηφίσατε περὶ τῶν πολιτικῶν συντάξεων. Ἡ χήρα Καστελιώτου, κύριοι, οὔτε εἰς τὴν Ὕδραν, οὔτε εἰς τὰς Σπέτσας, οὔτε εἰς τὰ Ψαρὰ ἀνήκει· ἀτυχῶς δι’ αὐτὴν κατάγεται ἐκ τῶν Κυδωνιῶν τῆς Μικρᾶς Ἀσίας. Ἡ χήρα αὐτὴ οὐδένα προστάτην ἔχει· εἶχε δὲ σύζυγον ἡ χήρα, αὐτὴ εἶχε σύζυγον ἕνα ἐκ τῶν διακεκριμένων ἀγωνιστῶν τῆς μεγάλης ἐκείνης ἐποχῆς· ἡ χήρα Καστελιώτου οὐδόλως μὲ ἐπλησίασεν οὐδὲ κατ’ ὄψιν γνωρίζω αὐτήν· ὅτε ἦλθεν εἰς τὸ ὑπουργεῖον, ὁ εἰσηγητὴς τῆς ἐπιτροπῆς τῶν συντάξεων μοῦ ὑπέβαλε τὰ ἔγγραφα τὰ ἀφορῶντα τὴν σύνταξιν τῆς χήρας ἐκείνης· τὰ ἐξήτασα μετὰ τῆς μεγαλειτέρας προσοχῆς, συνεκάλεσα τὴν ἐπιτροπὴν καὶ συνεζήτησα τὴν ὑπόθεσιν ἐν πάσῃ λεπτομερείᾳ, καὶ πραγματικῶς ἀνεκάλυψα ὅτι ἡ χήρα ἠδικεῖτο καὶ ἠδικεῖτο σφόδρα, εἶχε τὸν νόμον ὑπὲρ αὐτῆς ὡς θέλω σᾶς τὸ ἀποδείξει· εἶχε δὲ ὑπὲρ αὐτῆς ἐκτὸς τοῦ νόμου καὶ αὐτὴν τὴν γνωμοδότησιν τοῦ Ἐλεκτικοῦ Συνεδρίου κατὰ πολὰς περιστάσεις ὡς διὰ τῶν πραγμάτων θέλω σᾶς τὸ ἀποδείξει. Ἡ χήρα Καστελιώτου ἦλθεν εἰς γάμον μετὰ τοῦ ἀντιπλοιάρχου Καστελιώτου πρὶν ὑπάρξῃ νόμος ἀπαγορεύων τὴν νύμφευσιν· ἡ χήρα Καστελιώτου ἐνυμφεύθη κατὰ τὸ 1853, ὅτε νόμος δὲν ὑπῆρχε περὶ νυμφεύσεως, ὑπῆρχε μόνον μία ἐγκύκλιος τοῦ ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν ἐκδοθεῖσα κατὰ τὸ 1846· ἡ ἐγκύκλιος αὕτη ἐκτὸς ὅτι κατὰ τὸν νόμον δὲν εἶναι ὑποχρεωτικὴ διότι ἡ ἐγκύκλιος ἑνὸς ὑπουργοῦ δὲν δύναται νὰ ἔχῃ ἰσχὺν νόμου· ἀλλ’ ἔστω, διὰ μίαν στιγμὴν παραδέχομαι ὅτι ἡ ἐγκύκλιος αὕτη εἶχεν ἰσχὺν νόμου· ἡ ἐγκύκλιος αὕτη δὲν ἐδημοσιεύθη διὰ τοὺς διαθεσίμους, ἑπομένως ὁ Καστελιώτης ὅτε ἐνυμφεύετο ἦτο διαθέσιμος καὶ γνῶσιν τῆς ἐγκυκλίου δὲν εἶχε· κατὰ τὰ 1846 ἐξεδόθη ἐγκύκλιος ὑπὸ τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Ναυτικῶν πρωθυπουργοῦντος τοῦ Κανάρη καὶ ὑπουργικοῦ γραμματέως ὄντος τοῦ Ζωχιοῦ· ἡ ἐγκύκλιος εἶναι γεγραμμένη τῇ χειρὶ τοῦ Ζωχιοῦ· ἡ ἐγκύκλιος λέγει οὕτω «πρὸς τὸ διευθυντήριον τοῦ......»· ἑπομένως οὐδεμία γνωστοποίησις ἐγένετο πρὸς τοὺς διαθεσίμους· οἱ διαθέσιμοι κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην δὲν κατεῖχον τὴν θέσιν, ἣν σήμερον κατέχουν· ὁ ἀγὼν ἐπέβαλεν εἰς τὸ δημόσιον πολλοὺς ἀξιωματικούς· τούτους διώρισεν εἰς ἀξιωματικοὺς ἐν ἐνεργείᾳ καὶ εἰς ἀξιωματικοὺς ἐν διαθεσιμότητι καὶ τοὺς ἐθεώρησε τοσοῦτον κεχωρισμένους μεταξύ των ὥστε οἱ διαθέσιμοι κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην ἠδύναντο νὰ ταξειδεύουν ἐμπορευόμενοι χωρὶς νὰ ᾖναι ὑπὸ τὰς ἀμέσους διαταγὰς τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Ναυτικῶν· ὅλοι λοιπὸν οἱ ἀγωνισταὶ τῆς ἐποχῆς ἐκείνης ἠδύνατο νὰ ταξειδεύωσιν ἄνευ ἀδείας· δὲν ἦτο λοιπὸν ἡ ἐγκύκλιος ὑποχρεωτικὴ διὰ τοὺς διαθεσίμους, καθόσον αὕτη δὲν ἐκοινοποιήθη πρὸς αὐτούς· ὁ δὲ νόμος ὁ κανονίζων τὰ περὶ νυμφεύσεως ἐγένετο μετὰ τὸν γάμον τοῦ ἀποστράτου ἀντιπλοιάρχου Καστελιώτη. Ὡς γνωρίζετε, κύριοι, κατὰ τὸ διάταγμα τοῦ 1843 οὔτε νόμος οὔτε διάταγμα οὔτε ἐγκύκλιος δύναται νὰ ἔχῃ ἰσχὺν, ἂν δὲν δημοσιευθῇ διὰ τῆς ἐφημερίδος τῆς Κυβερνήσεως· ἡ ἐγκύκλιος αὕτη οὐδένα τύπον ἐξ αὐτῶν ἔλαβε, λοιπὸν δὲν δύναται νὰ ἔχῃ ἰσχὺν νόμου. Πότε δύναται νὰ δώσῃ ἰσχύν τινα νόμου εἰς τὴν ἐγκύκλιον αὐτήν; μετὰ τὴν ἔκδοσιν τοῦ νόμου τοῦ 1853.

§10ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Διατάξατε παρακαλῶ, κ. πρόεδρε, νὰ φέρουν τὰς ἐφημερίδας τῆς Κυβερνήσεως τοῦ 1835.

§11ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Λοιπὸν ἰσχυρίζομαι ὅτι ἡ ἐγκύκλιος αὐτὴ δὲν εἶχεν ἰσχὺν νόμου· ἀλλὰ καὶ ἂν ὑποθέσετε ὅτι εἶχεν ἰσχὺν νόμου, εἰς τὸν διαθέσιμον Καστελιώτην δὲν ἐκοινοποιήθη ὅπως ἐν αὐτῇ τῇ ἐγκυκλίῳ διαλαμβάνεται ῥητῶς ποῦ καὶ ποῦ πρέπει νὰ κοινοποιηθῇ, καὶ ποῖοι ἀξιωματικοὶ πρέπει νὰ λάβωσι γνῶσιν τῆς ἐγκυκλίου· μόνον δύναταί τις νὰ ὑποθέσῃ ὅτι ἡ ἐγκύκλιος αὐτὴ ἔχει ἰσχὺν νόμου μετὰ τὴν ἔκδοσιν τοῦ νόμου τοῦ 1853 λέγοντος οὕτω ἐν ἄρθρῳ 23 (ἀναγινώσκει). Ἐδῶ πιθανόν τις νὰ ὑποθέσῃ ὅτι ἡ ἐγκύκλιος αὐτὴ νομοποιεῖται διὰ τοῦ νόμου τούτου· ἀλλὰ σᾶς ἐρωτῶ εἶναι δυνατὸν νόμος τις ἐκδοθεὶς σήμερον νὰ ἔχῃ ὀπισθοδρομικὴν δύναμιν; βεβαίως ποτὲ δὲν ἠκούσθη τοῦτο· ναυτικαὶ εἰδικαὶ διατάξεις δὲν ὑπῆρχον ποτὲ πρὸ τοῦ νόμου τούτου, ἐκτὸς τῆς ἐγκυκλίου· οὐδεμία λοιπὸν διάταξις ὑπῆρχεν ἀπαγορεύουσα τὴν νύμφευσιν. Καὶ ταῦτα λέγω ἐγώ, κύριοι, πρὸς ὑπεράσπισίν μου, ἂς ἴδωμεν τί λέγει τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον ἐπὶ ὁμοίας φύσεως ὑποθέσεως, ὄχι ἐπὶ μιᾶς ἀλλ’ ἐπὶ πολλῶν, ἐπὶ πλείστων· ἂν μοῦ ἦτο δυνατὸν νὰ φέρω ὅλους τοὺς ὄγκους τῶν φακέλλων δι’ ὧν ἀπενεμήθησαν συντάξεις ὁμοίας φύσεως, ἠθέλετε ἰδεῖ ὁποίας φύσεως εἶναι αἱ ἀποφάσεις τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου. Ἡ χήρα, κύριοι, τοῦ Περδίκη.....εἶχε ζητήσει τὴν σύνταξίν της κατὰ τὰ 1866· αὐτὴ εὑρίσκετο ἀπαραλλάκτως εἰς τὴν αὐτὴν θέσιν εἰς ἣν εὑρίσκεται καὶ ἡ χήρα Καστελιώτου, εἰς δεύτερον γάμον καὶ αὐτὴ ὅπως καὶ ὁ σύζυγός της εἰς βʹ. γάμον ὅπως καὶ ὁ Καστελιώτης· τὸ Συνέδριον τότε ἔλαβε τὰ ἔγγραφα τῆς ἐπιτροπῆς τῆς συντάξεως, ἀπέῤῥιψε τὴν σύνταξιν, διότι δὲν εἶχε τὴν ἄδειαν γάμου· ἀφοῦ ἀπέῤῥιψε τὸ Συνέδριον τὴν σύνταξιν διὰ τὸν λόγον ὅτι δὲν ἔφερεν ἄδειαν γάμου, ὁ εἰσηγητὴς, καὶ σᾶς ἀναγινώσκω τὴν ἔκθεσιν (ἀναγινώσκει). Εἰς αὐτὴν δὲ ὁ εἰσηγητὴς τῆς ἐπιτροπῆς κάμνει τὴν ἑξῆς ἔκθεσιν· (ἀναγινώσκει). Ταύτην λοιπὸν, κύριοι, τὴν δικαιολογητικὴν ἔκθεσιν ἔπεμψε τὸ ὑπουργεῖον πρὸς τὸ Συνέδριον, καὶ τὸ Συνέδριον ἐλθὸν δι’ ἑτέρας του πράξεως ἀνομολογεῖ ὅτι δὲν ἔχει δίκαιον καὶ ὅτι πράγματι ἡ χήρα αὐτὴ δὲν ὑπάγεται εἰς τοὺς κανόνας τοῦ νὰ λάβῃ ἄδειαν γάμου, καὶ ἐκδίδει ἑτέραν ἀπόφασιν τὴν ἑξῆς· (ἀναγινώσκει). Ἡ μὲν ἐξεδόθη τὸν Δεκέμβριον τοῦ 1865, ἡ δὲ τὸν Νοέμβριον τοῦ 1866. Λοιπὸν βλέπετε ὁποίαν γνώμην εἶχε τὸ Συνέδριον· δὲν ἠθέλησα νὰ φέρω τὸν ὀγκωδέστατον ἐκεῖνον φάκελλον ἐξ οὗ ἠθέλατε ἰδεῖ τόσας συντάξεις ἀπονεμηθείσας οὕτω, διότι εὗρον κατ’ εὐτυχίαν μου ὁμοίαν καὶ ἀπαράλλακτον περίστασιν ὡς ἐκείνην τῆς χήρας Καστελλιώτου. Ἐγὼ λοιπὸν, κύριοι, παρηνόμησα ἢ ἐκεῖνοι οἵτινες ἐξέδωκαν ἀπόφασιν ἐπιπόλαιον, ῥίψαντες μίαν χήραν ἀπροστάτευτον εἰς τὰς ὁδοὺς 10 ἔτη; Καὶ δὲν ὤφειλον ἐγὼ, ὑπουργὸς ὢν, ἔχων συνείδησιν, νὰ ἱκανοποιήσω τὸ δικαίωμα μιᾶς ἀπροστατεύτου χήρας, τὴν ὁποίαν οὔτε προσωπικῶς γνωρίζω; Ἀλλὰ μ’ ὅλα ταῦτα καί τοι συζητήσας ἐπὶ πολλὰς ἡμέρας τὴν ὑπόθεσιν ταύτην, ἀπεφάσισα νὰ μὴν ἐκδώσω τὴν ἀπόφασιν, καί τοι δυνάμει τῶν νόμων ἠδυνάμην νὰ τὴν ἐκδώσω, ἀμφισβητουμένης τῆς ὑποθέσεως μεταξὺ τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου καὶ τῆς ἐπιτροπῆς, μ’ ὅλα ταῦτα ἔφερον τὴν ὑπόθεσιν εἰς τὸ ὑπουργικὸν Συμβούλιον, διὰ νὰ λάβω καὶ τοῦ ὑπουργικοῦ Συμβουλίου τὴν γνώμην καὶ τὴν πεποίθησιν ἂν πράγματι ἐγὼ εἶχον τὴν ἄδειαν ἢ δίκαιον εἰς τὰς ἐκτιμήσεις τῶν γεγονότων. Ὅτι δὲ, κύριοι, ἡ ἀπόφασις τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου δι’ ἐμὲ δὲν ἦτο ὑποχρεωτική, τοῦτο ἀποδεικνύεται διὰ διαφόρων ἀποφάσεων τοῦ Ἀρείου Πάγου, διὰ τῶν ὁποίων ἀποφαίνεται ὅτι ἡ γνωμοδότησις τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου δὲν εἶναι ὑποχρεωτικὴ διὰ τὸν ὑπουργόν. Εἶχον δὲ πρὸς ἐνίσχυσίν μου καὶ μίαν ἀπόφασιν ἀπαράλλακτον ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου, καὶ σύμφωνον πρὸς τὰς ἀποφάσεις τοῦ Ἀρείου Πάγου, μίαν ἀπόφασιν τοῦ ὑπουργικοῦ συμβουλίου, συγκροτηθέντος κατὰ τὰ 1869 προεδρευομένου ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου κ. Ζαΐμη καὶ ὑπὸ τῶν ὑπουργῶν Δηλιγιάννη, Πετσάλη, Σούτσου, Αὐγερινοῦ, Σαράβα καὶ Τριγγέτα, διὰ τοῦ ὁποίου πρακτικοῦ ἀποφαίνονται ῥητῶς καὶ κατηγορηματικῶς ὅτι ἡ γνωμοδότησις τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου δὲν ἦτον ὑποχρεωτικὴ διὰ τὸν ὑπουργόν.

§12ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Νὰ μὲ σημειώσετε, κ. πρόεδρε, νὰ δώσω μίαν ἐξήγησιν.

§13ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ταῦτα εἶχον νὰ εἴπω ὡς πρὸς τὴν οὐσίαν καὶ ὡς πρὸς τὰ προηγούμενα. Βλέπετε λοιπὸν, κύριοι, ὅτι συμφώνως πρὸς τὰ παραδεδεγμένα, πρὸς τοὺς νόμους καὶ πρὸς τὰς ἀποφάσεις αὐτοῦ τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου, ἡ χήρα Καστελλιώτου ἐδικαιοῦτο νὰ λάβῃ τὴν σύνταξιν, καὶ ἑπομένως ἐξέδωκα τὴν ἀπόφασιν περὶ τῆς ἀπονομῆς τῆς συντάξεως τῆς χήρας Καστελιώτου· μένει τὸ κύριον καὶ τὸ τελευταῖον, ἡ ἔκδοσις τοῦ τελευταίου νόμου. Ἐδῶ τῇ ἀληθείᾳ ἠδύναντο οἱ προσπαθήσαντες ὁπωσδήποτε, νὰ εὕρωσι σῶμα ἐγκλήματος ἵνα μὲ καταγγείλωσι ἐνώπιον τῆς κοινῆς συνειδήσεως. Σᾶς ἐρωτῶ λοιπὸν, κύριοι, ὅταν ἐσυζητεῖτο ὁ νόμος περὶ πολιτικῶν συντάξεων, ἂν εἴς τινος τὴν κεφαλὴν διῆλθέ ποτε, ὅτι συντάττοντες τὸν νόμον περὶ πολιτικῶν συντάξεων, εἴχομεν σκοπὸν νὰ διαλάβωμεν καὶ τὰς ἐνεργείας τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν καὶ τῶν Ναυτικῶν. Ἐντεῦθεν, κύριοι, ἐξήγησα ἐν πάσῃ εἰλικρινείᾳ τὸν νόμον ἐκεῖνον, ὅτι δὲν μὲ κωλύει, διότι ἂν τὸ τοιοῦτον ἤθελε συμβῇ, ἂν ἐδίδετο ἡ ἐλαχίστη νύξις ὅτι ὁ νόμος αὐτὸς ἀφώρα καὶ τὰ ὑπουργεῖα τῶν Στρατιωτικῶν καὶ Ναυτικῶν, ἤθελον διαμαρτυρηθῆ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, καὶ ἤθελον ζητήσει τοὐλάχιστον ἐχέγγυά τινα διὰ τὴν διεξαγωγὴν τῶν συντάξεων παρὰ τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου, ἠθέλομεν ζητήσει καὶ ἡμεῖς οἱ ὑπουργοὶ τῶν Στρατιωτικῶν καὶ Ναυτικῶν ἐν τῷ συνεδρίῳ ἐκείνῳ νὰ λάβωσι μέρος κατὰ τὴν διεκδίκασιν τῶν συντάξεων, εἷς ἀξιωματικὸς τῶν Στρατιωτικῶν καὶ εἷς τῶν Ναυτικῶν, διότι τὸ Συνέδριον σύγκειται ἀπὸ ὑπαλλήλους γινώσκοντας καλῶς τὰς περιστάσεις τῶν πολιτικῶν ὑπαλλήλων, συνδέεται διαφοροτρόπως μετ’ αὐτῶν καὶ γνωρίζει τὰ παθήματα καὶ τὰς ἀνάγκας των. Τὸ Συνέδριον λοιπὸν εἶναι ξένον τῶν παθημάτων καὶ τῶν ἀναγκῶν τῶν στρατιωτικῶν καὶ ναυτικῶν. Θὰ εἴχομεν λοιπὸν ἀνάγκην νὰ θέσωμεν καὶ ἡμεῖς ἐχέγγυά τινα εἰς τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον, ἵνα αἱ ἀποφάσεις αὐτοῦ ἐξέρχωνται ἀπροσωπολήπτως, καὶ ἑπομένως δι’ αὐτὸν τὸν λόγον δὲν ἐκάμαμεν κανένα λόγον κατὰ τὴν συζήτησιν τῶν πολιτικῶν συντάξεων. Σᾶς ἐρωτῶ, καὶ ἀποτείνομαι εἰς τὴν εὐσυνειδησίαν ὑμῶν, ὅταν ἐσυζητήσαμεν τὸ θέμα περὶ πολιτικῶν ὑπαλλήλων, ἐὰν ἐῤῥίφθη λέξις περὶ τῶν ἀποφάσεων τῶν ὑπουργείων τῶν Στρατιωτικῶν καὶ Ναυτικῶν· ὅλη ἡ συζήτησις περιεστράφη εἰς τὸ ζήτημα τῶν πολιτικῶν ὑπαλλήλων καὶ εἰς τὰς ἀποφάσεις τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν· ἐδῶ ὁ νόμος ἠθέλησε νὰ θέσῃ φραγμὸν, καὶ ἠθέλησε νὰ καταστήσῃ ὑποχρεωτικὰς τὰς ἀποφάσεις τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου, εἰς οὐδενὸς δὲ τὴν συνείδησιν εἰσῆλθε, ὅτι ἀφορᾷ καὶ τὰ ὑπουργεῖα τῶν Στρατιωτικῶν καὶ Ναυτικῶν. Ἐνταῦθα, κύριοι, ἐρχόμενος εἶχον πλήρη συνείδησιν περὶ τοῦ πράγματος, καὶ εἶχον καὶ τὴν πεποίθησιν ὅτι ὁ νόμος δὲν ἀφώρα τὰ ὑπουργεῖα τῶν Στρατιωτικῶν καὶ Ναυτικῶν. Ἐὰν εἶχον τὴν ἐλαχίστην ἀμφιβολίαν, ἤθελον ὑποθέσει ὅ,τι ὁ βουλευτὴς ἐκ Πατρῶν εἶπεν, ὅτι ἡ χήρα αὐτὴ ἔμαθε πρὸ δύω ἢ τριῶν ἡμερῶν τοῦτο· ἐὰν εἶχον σκοπὸν νὰ παραμορφώσω τοὺς νόμους, νὰ δολιευθῶ τοὺς νόμους, δὲν εἶχον καιρὸν πρὸ τόσου χρόνου νὰ ἐκδώσω τὸ βασιλικὸν Διάταγμα, ἀλλὰ νὰ φυλάξω τὴν 23 ὅταν ἐτέθη ἐν ἰσχύει ὁ νόμος, καὶ τότε νὰ ἐκδώσω τὸ Διάταγμα; Ἐντεῦθεν θέλετε πεισθῆ, κύριοι, ὅτι κατὰ τὴν ἐνέργειάν μου ὑπῆρξεν ἡ μεγαλειτέρα εἰλικρίνεια, οὐδεὶς δὲ πλάγιος σκοπὸς συνετέλεσεν εἰς τὴν ἀπονομὴν τῆς συντάξεως. Λοιπὸν ἐὰν πράγματι ὁ νόμος δεῖται ἑρμηνείας, τοῦτο μένει εἰς τὴν Βουλὴν νὰ ἐξηγήσῃ τὸν νόμον· ἀλλὰ ποτὲ ἡμεῖς οἱ τῶν Στρατιωτικῶν καὶ Ναυτικῶν ὑπουργοὶ δὲν ἐνοούσαμεν ὅτι εἰς τὸν νόμον περὶ πολιτικῶν ὑπαλλήλων ὑπαγόμεθα καὶ ἡμεῖς. Δὲν εἶχον λοιπὸν σκοπὸν νὰ παραμορφώσω ἢ νὰ δολιευθῶ τὸν νόμον, διότι ἂν εἶχον πλάγιον σκοπὸν ν’ ἀπονείμω μίαν σύνταξιν ἀδίκως πρὸς τὴν χήραν Καστελιώτου, εἶχον τὸν καιρὸν νὰ τὴν κάμω, ὥστε νὰ μὴ εὑρεθῶ εἰς αὐτὴν τὴν διαφορὰν τῆς 23 καὶ 24. Ἐνήργησα λοιπὸν εἰς τὴν προκειμένην ὑπόθεσιν ἐν ὅλῃ τῇ εἰλικρινείᾳ, βέβαιος ὢν ὅτι ἐτήρησα τοὺς νόμους τῆς πατρίδος, καὶ ὅτι δὲν ἐδολιεύθην τὸν νόμον. Τοιαύτη ὑπῆρξε λοιπὸν ἡ ἐνέργειά μου κατὰ τὴν ἀπόδοσιν τῆς συντάξεως τῆς χήρας Καστελιώτου, ἔχω δὲ ἀκόμη ὑπὲρ ἐμοῦ καὶ αὐτὴν τὴν ὑπογραφὴν τοῦ μέχρι τοῦδε διαμένοντος παρὰ τῷ Ἐλεγκτικῷ Συνεδρίῳ, καὶ ἀκόμη τὴν τελευταίαν ἀπόφασιν τὴν ὁποίαν σᾶς ἀνέγνωσα, καὶ ἡ ὁποία εἶναι ὁμοία καὶ ἀπαράλλακτος μὲ τὴν ὑπὸ συζήτησιν περὶ διανομῆς συντάξεως εἰς τὴν χήραν Καστελιώτου.

§14ΡΙΚΑΚΗΣ. Νὰ μοὶ δώσητε μίαν πληροφορίαν· διὰ ποῖον λόγον ὑπεγράψατε τὸν νόμον;

§15ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ἀτυχῶς, καὶ λέγω ἀτυχῶς, διότι δὲν ἔφερα νόμον, τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν διευθύνεται ἀπὸ στρατιωτικοὺς ἀξιωματικοὺς καὶ ἀπὸ πολιτικοὺς ὑπαλλήλους, καὶ ἑπομένως εἶχον καθῆκον διὰ τοὺς πολιτικοὺς ὑπαλλήλους νὰ ὑπογράψω τὸν νόμον τοῦτον.

§16ΡΙΚΑΚΗΣ. Οἱ ὁποῖοι ὑπάγονται εἰς τὸν νόμον τῶν πολιτικῶν συντάξεων;

§17ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Μάλιστα.

§18Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐπειδὴ ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν ἔκρινεν ἀναγκαῖον νὰ ὑπομνήσῃ πρᾶξίν τινα τοῦ ὑπουργικοῦ συμβουλίου τοῦ 1869, τῆς ὁποίας καὶ ἐγὼ μετέσχον, διὰ τοῦτο νομίζω ἀναγκαῖον νὰ δώσω τὴν ἑξῆς πληροφορίαν, διὰ νὰ μὴ ὑποληφθῶ ὑπέχων κατά τι τὴν εὐθύνην τῶν νῦν γενομένων. Πρὸ τοῦ τελευταίου νόμου περὶ συντάξεως τῶν πολιτικῶν ὑπαλλήλων, ἴσχυεν ὁ νόμος τοῦ 1864, ὁ ὑπὸ τῆς Συνελεύσεως ψηφισθείς. Ὁ νόμος αὐτὸς προετάθη ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ἔτους ἐκείνου, τῆς ὁποίας μετεῖχον πολλοὶ ἐκ τῶν ἐντίμων συναδέλφων, οἵτινες καὶ νῦν ὑπάρχουσιν ἐν τῷ Βουλευτηρίῳ, ἤτοι ὁ κ. Κουμουνδοῦρος, ὁ κ. Μαυρομιχάλης καὶ ἄλλοι. Ἡ ἐπιτροπὴ τότε ἔκρινεν ἀναγκαῖον ν’ ἀναθέσῃ εἰς τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον τὴν ἐξέλεγξιν, ἀλλὰ τὸ δικαίωμα τοῦτο, τὸ ὁποῖον ὁ νόμος τοῦ 1864 ἀνέθηκεν εἰς τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον, ἀπεδόθη διὰ νὰ φωτίζηται ἐκεῖνος, ὅστις πρόκειται ν’ ἀποδώσῃ τὴν ἀπονομὴν τῆς συντάξεως, ἦτον στοιχεῖον φωτισμοῦ τοῦ ὑπουργοῦ, ὅστις ἐπρόκειτο νὰ σχηματίσῃ τὴν πεποίθησίν του καὶ ἐπὶ τῇ βάσει ταύτῃ νὰ ὑποβάλῃ πρότασιν. Ἑπομένως τὸ ὑπουργικὸν συμβούλιον τοῦ 1869 ἐφήρμοσε τὸν νόμον· δὲν παρέβη τὸν νόμον, οὔτε ἔδωκεν ἀφορμὴν νὰ κατηγορηθῇ κατὰ τὴν σημερινὴν συνεδρίασιν.

§19ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Δὲν εἶπον ὅτι παρέβη τὸν νόμον.

§20ΖΩΧΙΟΣ. Ὁ ἀξιότιμος ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν ἐλάλησε, νομίζων, ὅτι πρόκειται περὶ τῆς συντάξεως τῆς χήρας Καστελιώτου, ἀλλὰ δὲν πρόκειται περὶ αὐτῆς· πρόκειται περὶ ἄλλου τινὸς σπουδαιοτέρου καὶ μεγαλειτέρου. Περὶ τίνος; Ὁ πρόεδρος τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου ἐν δημοσίᾳ συνεδριάσει τῆς Βουλῆς ἐκολάφισε τὴν Κυβέρνησιν· αὐτὸ εἶναι τὸ ζήτημα. Τώρα, εἶχε δίκαιον ὁ πρόεδρος τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου ἢ ἄδικον; Αὐτὸ πρέπει νὰ ἐξετάσῃ ἡ Βουλὴ.

§21ΤΙΝΕΣ. Ὄχι μόνον ὁ πρόεδρος....

§22ΖΩΧΙΟΣ. Ὅταν λέγω ὁ πρόεδρος, ἐννοῶ τὸ Συνέδριον. Τοῦτο εἶναι τὸ θέμα καὶ τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον εἶναι πολὺ ἀνώτερον τῆς συντάξεως τῆς δυστυχοῦς αὐτῆς χήρας. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν ἐζήτησε νὰ φέρῃ ἀποδείξεις ὅτι ἡ σύνταξις ἀπενεμήθη δικαίως καὶ νομίμως. Ἐγὼ θὰ τολμήσω νὰ διϊσχυρισθῶ τὸ ἐναντίον, καὶ σᾶς παρακαλῶ νὰ μοὶ συγχωρήσητε νὰ διηγηθῶ τὴν ἱστορίαν περὶ ναυτικῶν συντάξεων, διότι ἐγὼ ὁ ἴδιος ἔχω γράψει τὴν ἐγκύκλιον διαταγὴν τοῦ ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν, καὶ ἐγὼ ὁ ἴδιος ὑπεβλήθην εἰς τὸν κανόνα αὐτὸν, καὶ ἐχρημάτισα καὶ πρόεδρος τῆς ἐπιτροπῆς τῶν συντάξεων. Κατὰ τὸ 1834 ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν καὶ τῶν Ναυτικῶν ἦτο ὁ στρατηγὸς Σμάλτ, ἐξέδωκε δὲ διὰ τῆς ἐφημερίδος τῆς Κυβερνήσεως ἐγκύκλιον ὑπουργικήν· (περιέχεται εἰς τὴν ἐφημερίδα τοῦ 1834, σελ. 63) «Ὁ στρατιωτικὸς, ὅστις νυμφεύεται ἄνευ τῆς ἀδείας τῶν ἀνωτέρω του νὰ παιδεύεται, ἐὰν ᾖναι στρατιώτης, μὲ 3 μηνῶν φυλάκισιν, ἐὰν ᾖναι ὑπαξιωματικὸς μὲ τὸν καταβιβασμὸν ἐκ τῆς θέσεώς του, ἐὰν ᾖναι ἀξιωματικὸς νὰ λαμβάνῃ τὴν ἄφεσίν του, ὁ δὲ γάμος νὰ θεωρῆται ἄκυρος. 1834, 29 Ἰανουαρίου.» Τῆς ἐγκυκλίου ταύτης ἔλαβε γνῶσιν καὶ τὸ ναυτικὸν διευθυντήριον τὸ τότε, εἰς αὐτὸν δὲ τὸν κανόνα ὑπεβλήθησαν ὅλοι, καὶ ὁ ἀοίδιμος ναύαρχος Μιαούλης. Βλέπετε, ὅτι ἡ διαταγὴ ἀναφέρει καὶ τοὺς τύπους· ἐγὼ δὲ ὑπεβλήθην εἰς αὐτὸν τὸν κανόνα κατὰ τὸ 1836 δηλ. δύω ἔτη κατόπιν. Εἰς αὐτὸν τὸν κανόνα ὑπεβλήθη καὶ ὁ ναύαρχος Μιαούλης, καὶ ἐννοεῖτε, ὅτι, ἂν ὁ ναύαρχος Μιαούλης ἔκαμνεν ἄτοπόν τι, οὐδεὶς ἤθελε τολμήσει νὰ τὸν κατηγορήσῃ. Κατὰ τὸ 1846 ἤμην διευθυντὴς τοῦ ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν, ὑπουργὸς ἦτον ὁ ναύαρχος Κανάρης. Ἐπειδὴ ναῦταί τινες ἠθέλησαν νὰ νυμφεύωνται ἄνευ ἀδείας, δὲν κατεφύγαμεν εἰς τὴν τιμωρίαν, ἀλλ’ ἐξεδώκαμεν ἐγκύκλιον λέγουσαν. «Οὔτε ἀξιωματικὸς, οὔτε ὑπαξιωματικὸς, οὔτε στρατιώτης, οὔτε ἄλλος τις τῶν ἐν τῷ ναυτικῷ ὑπηρετούντων δύναται τοῦ λοιποῦ νὰ νυμφευθῇ ἄνευ ἀδείας. Ἡ παροῦσα νὰ δημοσιευθῇ εἰς πάντας τοὺς διευθυντὰς τῶν Βασιλικῶν πλοίων, κτλ.» Ὅταν λέγωμεν πρὸς τοὺς διευθυντὰς τῶν πλοίων, δὲν ἐννοοῦμεν μόνον αὐτούς· ὅταν λέγωμεν πρὸς τὸν διοικητὴν τοῦ λόχου τῶν τεχνιτῶν, δὲν ἐννοοῦμεν μόνον αὐτόν· ὅταν λέγωμεν πρὸς τὰς λιμενικὰς ἀρχὰς, δὲν ἐννοοῦμεν μόνον αὐτάς. Πρέπει δὲ νὰ μάθητε ποία ἦτο κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην ἡ διάκρισις μεταξὺ ἀξιωματικῶν. Δὲν ὑπῆρχε διάκρισις ἄλλη μεταξὺ ἀξιωματικῶν, εἰ μὴ μόνον ἡ ἑξῆς. Οἱ μὲν ἦσαν εἰς ἐνέργειαν, οἱ δὲ διαθέσιμοι, δηλ. δὲν ἦσαν εἰς ἐνέργειαν. Οἱ ἐν ἐνεργείᾳ ἐμισθοδοτοῦντο μὲ καλλίτερον μισθὸν, οἱ δὲ διαθέσιμοι μὲ μικρότερον, ἀλλὰ ἦσαν ἐλεύθεροι καὶ νὰ πορεύωνται ὅπου ἤθελον καὶ νὰ ἐμπορεύωνται. Εἰς ποῖον ὅμως ἦσαν ὑποκείμενοι; Εἰς τὸν ὑπουργὸν τῶν Ναυτικῶν, διότι ἂν τοὺς ἐκάλει, ἔπρεπε ν’ ἐπανέλθουν. Νομίζω δὲ, ὅτι ἀπατᾶται ὁ ὑπουργὸς λέγων, ὅτι δὲν ὑπέκειντο εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν, διότι ὄχι μόνον ὑπέκειντο εἰς τὰς λιμενικὰς ἀρχὰς, αἱ ὁποῖαι κατὰ τὸν νόμον εἶχον τὸ δικαίωμα τῆς ἀπογραφῆς, ἀλλὰ καὶ ἐμισθοδοτοῦντο ἀπὸ τὰς λιμενικὰς ἀρχάς. Αἱ λιμενικαὶ ἀρχαὶ εἶχον ταμεῖον, ἀπὸ τὸ ὁποῖον ἐλάμβανον τὸν μισθόν των ὅλοι οἱ λεγόμενοι διαθέσιμοι. Αὐτὴ ἦτον ἡ ἀρχὴ, πρὸς τὴν ὁποίαν τὸ ὑπουργεῖον ἐκοινοποίει τὰς διαταγάς του. Ἦλθε κατόπιν ὁ νόμος τοῦ 1853 ὁ περὶ συντάξεων. Ὁ ἔντιμος δὲ ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν σᾶς ἀνέγνωσε τὸ ἄρθρον 22 τοῦ νόμου, τὸ ὁποῖον λέγει, ὅτι ὁ γάμος εἶναι ἄκυρος.....

§23Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ὄχι ἄκυρος, δὲν δίδεται σύνταξις.

§24ΖΩΧΙΟΣ. Ἂς ᾖναι, δὲν δίδεται σύνταξις.

§25ΤΙΝΕΣ. Ἀναγνώσατέ το.

§26ΖΩΧΙΟΣ. Τὸ ἀνέγνωσε ὁ ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν, τώρα ἐγὼ δὲν τὸ ἔχω πρόχειρον.

§27Ι. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Διάταγμα εἶναι ἢ ἐγκύκλιος; Διότι ἰδοὺ τί ἔχει «Ἡ Α. Μ. διέταξεν ........»

§28ΖΩΧΙΟΣ. Διέταξε διὰ διατάγματος.

§29ΤΙΝΕΣ. Δὲν ὑπάρχει διάταγμα.

§30ΜΙΛΗΣΗΣ. Δὲν ὑπάρχει διάταγμα, ἐὰν δὲν δημοσιευθῇ.

§31ΖΩΧΙΟΣ. Ὁ Σμάλτ ἦτον Ἀντιβασιλεύς.

§32ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἐδῶ εἶναι ἡ ἐφημερίς· εὕρετέ το.

§33Ι. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Σᾶς παραπέμπω καὶ εἰς τὸν Καλλιγᾶν, ὅστις τὸ λέγει καὶ εἰς τὸ οἰκογενειακόν του δίκαιον.

§34ΖΩΧΙΟΣ. Μᾶς συνέλαβον!!! Συνέλαβον τὸν Σμάλτ τὸν στρατηγὸν ψευδόμενον. «Ἡ Α. Μ.» Εἰς τὰ 1834 ἠξεύρετε τί ἐσήμαινε τὸ «Ἡ Α. Μ;» ἦτον Α. Μ. Ἡ διαταγὴ ὑπεγράφη τὴν 19 Ἰανουαρίου καὶ ἐδημοσιεύθη εἰς τὰς 29 Ἰανουαρίου.

§35ΤΙΝΕΣ. Διαβάσετέ το.

§36ΜΙΛΗΣΗΣ. Τὴν ἐγκύκλιον τὴν εἴδαμεν, τὸ διάταγμα νὰ μᾶς δείξῃς.

§37Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Τότε εἶχε τὸ δικαίωμα ὁ Βασιλεὺς νὰ δίδῃ καὶ νὰ καθαιρῇ βαθμούς· αὐτὸ θὰ εἴπῃ «διέταξε».

§38ΖΩΧΙΟΣ. Ὁ βασιλεὺς ἦτον Α. Μ. Δὲν εἴδατε σεῖς τὴν βασιλείαν εἰς τὴν ἐποχὴν ἐκείνην. «Διέταξε» τὴν 19 Ἰανουαρίου, ἐδημοσιεύθη δὲ τὴν 29 τοῦ 1834, ὅτι «ὁ στρατιωτικὸς, ὅστις νυμφεύεται ἄνευ τῆς ἀδείας τῶν ἀνωτέρων του νὰ παιδεύεται, ἐὰν ᾖναι στρατιώτης, μὲ 3 μηνῶν φυλάκισιν, ἐὰν ᾖναι ὑπαξιωματικὸς, μὲ καταβιβασμὸν ἀπὸ τὸν βαθμὸν διὰ πάντοτε, ἐὰν δὲ ἀξιωματικὸς λαμβάνει τὴν ἄφεσίν του, ὁ δὲ γάμος εἶναι ἄκυρος». Αὐτὰ διέταξεν ὁ αὐθέντης διὰ τοὺς ὑπηρέτας του. Ἀλλὰ λέγουν, ποῦ εἶναι τὸ διάταγμα; Ποῦ τὸ ἤξευρα, ὅτι ὁ ὑπουργὸς τῆς Ἐκπαιδεύσεως θὰ εἴπῃ, φέρε τὸ διάταγμα; (ἱλαρότης). Ἀφῆστε αὐτὰ, εἶναι ἐντροπή. Αὐτὰ τὰ λέγουν εἰς τὰ εἰρηνοδικεῖα. Ἂς ἴδωμεν τί λέγει ὁ νόμος.

§39ΛΑΠΑΣ. Τὸ διάταγμα ἐκοινοποιήθη; Περίεργον πρᾶγμα!!!

§40ΖΩΧΙΟΣ. Ἂς ἴδωμεν τί λέγει ὁ νόμος, καὶ ἂν ὁ νόμος ἐδέχθη τοῦ Σμάλτ τὴν ἐγκύκλιον. Ἰδοὺ τί λέγει ὁ νόμος· «Εἰς τὰς προβλεπομένας ὑπὸ τῶν προηγουμένων ἄρθρων περιπτώσεις οὐδεὶς νόμος παραχωρεῖ δικαίωμα συντάξεως, μὴ τηρηθεισῶν τῶν περὶ νυμφεύσεως διατάξεων». Ἐξεδόθη μετὰ ταῦτα νόμος, κανονίζων τοῦτο; Ὄχι. Ποῦ ἀναφέρεται ὁ νομοθέτης; Εἰς τὴν ἐγκύκλιον τοῦ Σμάλτ. Δὲν τὸ ἠμφισβήτησε, δὲν εἶπε, τοῦ λοιποῦ θέλω τοῦτο ἢ τοῦτο, ἀλλὰ τὸ ὑπάρχον ἐκανόνισε διὰ νόμου, ἀφοῦ ἐπῆλθε τὸ Σύνταγμα. Ἰδοὺ ἡ διαφορά· δὲν ὑπάρχει δὲ ἀξιωματικὸς τοῦ ναυτικοῦ ἔκτοτε, ὁ ὁποῖος νυμφευθεὶς δὲν ἔλαβεν ὅλα τὰ μέτρα του. Διατί; Διότι ἤξευρε τί θὰ πάθῃ. Ἂς ἔλθωμεν τώρα εἰς τὸ ἄλλο ζήτημα· πότε ἀπέθανεν ὁ Καστελιώτης; πότε ἐζήτησε τὴν σύνταξίν του; τί συνέβη εἰς τὴν σύνταξιν; Δὲν εἶναι, λέγω, ἔνοχος ὁ ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν, εἶναι ἡ Κυβέρνησις. Ὁ ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν εἶναι κατὰ τοῦτο ἔνοχος, ὅτι ἔχει τὸ ἕκτον τῆς εὐθύνης, διότι ἡ Κυβέρνησις τοῦ ἁγίασε καὶ τοῦ εὐλόγησε τὴν πρᾶξίν του. Ἐὰν δὲν ἔπραττε τοῦτο ἡ Κυβέρνησις, δὲν ἠδύνατο νὰ τὸ πράξῃ ὁ ὑπουργός. Ἀλλὰ δὲν πρόκειται περὶ τούτου, πρόκειται, ἐὰν ἐτηρήθησαν οἱ νόμοι. Ἰδοὺ ἡ ἀναφορὰ τῆς χήρας. Αὐτὴ συνετάχθη ἐν Ὕδρᾳ τὴν 11 Ὀκτωβρίου 1866, ἐλήφθη ὅμως μετὰ ταῦτα καὶ ἔγεινεν τὴν 11 Μαΐου 1867. Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν ἦτον ὁ κ. Γρίβας, ἐγὼ δὲ τότε ἤμην πρόεδρος τῆς ἐπιτροπῆς τῶν συντάξεων, Ὁ τρόπος τῆς ἐξελέγξεως εἶναι οὗτος· παραπέμπονται τὸν εἰσηγητὴν τὰ ἔγγραφα, ὁ δὲ εἰσηγητὴς συναθροίζει τὰ ἔγγραφα καὶ τὰ διαβιβάζει εἰς τὴν ἐπιτροπήν. Τὴν αἴτησιν τὴν εἶχε κάμει ἡ χήρα ἢ ὁ ἐπίτροπός της. Βλέπετε, ὅτι ὁ Γρίβας δὲν ἐπελήφθη τῆς ὑποθέσεως αὐτῆς, διότι δὲν ἦτον ἔργον του, ἦτο τῆς ἐπιτροπῆς, ὡς καὶ ὁ κ. Τριγγέτας. Ἡ ἐπιτροπὴ δὲ δὲν προέβη, διότι δὲν ὑπῆρχον ἀποχρῶσαι ἀποδείξεις. Κατὰ τὸ 1875 ἐξηκολούθησεν ἡ ἐργασία, ἀλλὰ ἔγεινεν ἓν θαῦμα. Ὁ εἰσηγητὴς τῶν ναυτικῶν συντάξεων κατὰ τὸ 1875 λέγει· «Μεταξὺ τῶν ἐγγράφων τῆς ὑπηρεσίας μου εὗρον τὴν ὑπ’ ἀριθ. τάδε ἀπὸ 11 Μαΐου 1867 ἐπίσημον διαταγὴν ἐπὶ αἰτήσεως συντάξεως· φρονῶ δὲ, ὅτι ἕνεκα ἐλλείψεων δὲν προεχώρησεν ἡ ὑπόθεσις· τὸ ὑπουργεῖον τί θέλει νὰ πράξω;» Τὸ ὑπουργεῖον ἔδωκε τὴν ἑξῆς ἀπάντησιν· «Ἐπειδὴ λείπουν τὰ ἔγγραφα τὰ περὶ γάμου.....» Ὑποβάλλεται κατόπιν νέα αἴτησις· ὑπουργὸς δὲ τῶν Ναυτικῶν ἦτον ὁ κ. Αὐγερινός· συγκαλεῖται ἡ ἐπιτροπὴ καὶ ὁ αὐτὸς εἰσηγητὴς ἀναμασσᾷ καὶ λέγει· «νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ λάβῃ σύνταξιν.» Τὸ ὑπουργεῖον παρέπεμψε τὴν ἀπόφασιν εἰς τὸ Συνέδριον· τὸ δὲ Συνέδριον ἀπεδοκίμασε τὴν πρᾶξιν. Ὁ τότε ὑπουργὸς δὲν προεχώρησε, διότι φαίνεται δὲν ἤθελε νὰ εὑρεθῇ εἰς περιπλοκάς. Σημειωτέον ὅτι πρὸ τοῦ νόμου τοῦ 1863 ὁ ὑπουργὸς ἀπεφαίνετο περὶ τῶν συντάξεων, ἀλλὰ μετὰ τὴν γνώμην, καθὼς εἶπεν ὁ ἔντιμος συνάδελφός μας κ. Δηλιγιάννης, τοῦ Συνεδρίου, ἡ ὁποία δὲν ἦτον ὑποχρεωτική. Ὁ νῦν ὑπουργὸς, νομίζων ὅτι ἀδικεῖται ἡ χήρα, ὑπέβαλε τὴν ὑπόθεσιν εἰς τὸ ὑπουργικὸν συμβούλιον κακῶς, τὸ δὲ ὑπουργικὸν συμβούλιον ἀπεφάνθη μετὰ τὴν ἔκδοσιν τοῦ περὶ εὐθύνης νόμου καὶ μετὰ τὴν ἔκδοσιν τοῦ νόμου, ὁ ὁποῖος λέγει ὅτι αἱ ἀποφάσεις τοῦ Συνεδρίου εἶναι ὑποχρεωτικαὶ διὰ τὸν ὑπουργόν. Λέγει ὁ ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν, ὅτι ὁ νόμος αὐτὸς δὲν ἀποβλέπει τοὺς ναυτικούς· ἀλλὰ σᾶς ἀνεγνώσθη ἡ ἔκθεσις τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, ὁ ὁποῖος προενόησε περὶ πάσης συντάξεως, καὶ ὁ ὅρος αὐτὸς ἐτέθη, διότι τὸ Συνέδριον εἶχε τὴν ἰδέαν ὅτι οἱ ὑπουργοὶ αὐθαιρέτως ἢ χαριζόμενοι ἔδιδον συντάξεις. Ἐὰν ἡ γνώμη τοῦ κυρίου ὑπουργοῦ ἦτον ὀρθὴ, θὰ ἔλεγεν, ἐξαιροῦνται αἱ συντάξεις τῶν ναυτικῶν καὶ τῶν στρατιωτικῶν. Αὐτὴ εἶναι ἀληθὴς ἀφήγησις τῶν πραγμάτων, ἐξ ὧν πολλὰ σᾶς εἶπεν ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν, πολλὰ ὅμως δὲν τὰ ἐγνώριζε, διότι ἦσαν ἀρχαιότερα, καὶ πολλὰ ἐξήγησεν ὅπως αὐτὸς ἐνόμιζεν ὅτι ἦσαν ὀρθά. Τελευτῶν σᾶς λέγω, ὅτι συνερχόμεθα ἐντὸς τοῦ βουλευτηρίου καὶ νομίζομεν, ὅτι εἴμεθα ἀνεύθυνοι ἀντιπρόσωποι τοῦ κυριάρχου λαοῦ. Εἴμεθα ἀντιπρόσωποι, ἀλλὰ κάπως ἔχομεν εὐθύνην· ἐπειδὴ δὲ εἴμεθα 190, νομίζομεν, ὅτι ἔχομεν τὸ 1|190 τῆς εὐθύνης. Μικρὸν τὸ πρᾶγμα εἶναι, καὶ καθεὶς τὸ ἀναδέχεται. Γνωρίζετε ὅμως, ὅτι οἱ ἀναβαίνοντες τὰς Ἄλπεις, ἐπειδὴ κινδυνεύουν νὰ πέσουν εἰς χαράδρας, εἶναι συνδεδεμένοι μὲ σχοινιὰ ὁ ἕνας μὲ τὸν ἄλλον. Ἀπαράλλακτα εἴμεθα καὶ ἡμεῖς ὅλοι, καὶ ἐὰν ἔπταισεν ἡ πλειοψηφία, μέρος τοῦ παραπτώματος ἀντανακλᾷ εἰς τὴν μειονοψηφίαν, καὶ τ’ ἀνάπαλιν, καὶ εἴμεθα ὑπεύθυνοι συνδεδεμένοι, καὶ τὸ πταίσιμον πίπτει εἰς τὴν Βουλήν. Μᾶς εἶπε δὲ καὶ ὁ ἐκ Γόρτυνος ἀξιότιμος βουλευτὴς, ὅτι εἴμεθα διὰ κρέμασμα, διότι τίποτε δὲν ἐπράξαμεν, ἐκτὸς μόνον τοῦ περὶ εὐθύνης νόμου· ἀλλὰ καὶ αὐτὸς ἐγεννήθη ἑπταμηνίτικος. Νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ προσέξωμεν, διότι ἠμποροῦμεν νὰ διαφωνῶμεν ὡς πρὸς τὰς πολιτικὰς αἱρέσεις, ἀλλ’ ἐπὶ τέλους εἴμεθα ἀδελφοί, καὶ ὁ μῶμος ὁ ῥιπτόμενος εἰς τὸ ἓν μέρος ἀντανακλᾷ εἰς τὸ ἄλλο. Σημειωτέον δὲ ὅτι ἡ χήρα αὐτὴ ἐσιώπησεν ἀπὸ τοῦ 1869 μέχρι τοῦ 1875. Σᾶς εἶπον, ὅτι θὰ σᾶς λαλήσω εἰδικῶς περὶ τοῦ πιστοποιητικοῦ τοῦ γάμου, τὸ ὁποῖον λέγει, ὅτι ἐνυμφεύθη κατὰ τὸ 1853, προσετέθη δὲ ἔπειτα, ὅτι ἐνυμφεύθη κατὰ τὴν 4 Φεβρουαρίου, ὁ δὲ νόμος ἐξεδόθη τὸν Ἀπρίλιον. Τοῦτο νομίζω ἐπηρέασε τὴν γνώμην τοῦ ὑπουργείου.

§41ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Νομίζω, κύριοι, ὅτι ὁ πρὸ ὀλίγου καταβὰς τοῦ βήματος ὤφειλε μετὰ πλείονος δικαιοσύνης νὰ συζητήσῃ, ὅταν πρόκειται νὰ διακριθῇ ποῦ ὑπάρχει τὸ δίκαιον καὶ ποῦ τὸ ἄδικον ἢ μεμπτέον, καὶ ὅταν πρόκηται νὰ ἀποδοθῇ μομφὴ εἰς ἄνθρωπον ἔχοντα τὴν πεποίθησιν, ὅτι καὶ τὸ τελευταῖον ἔγγραφον τοῦ ὑπουργείου, τὸ ὁποῖον διευθύνει, τὸ διεξέρχεται μετὰ τῆς μεγαλειτέρας προσοχῆς παρατηρῶν καὶ τὰ ἐλάχιστα· ὤφειλε νὰ συζητήσῃ μετὰ πλείονος σοβαρότητος καὶ δικαιοσύνης, καὶ ἔπρεπε νὰ ἔχῃ ὑπ’ ὄψιν του ἐὰν τὸ διάταγμα ἐκεῖνο ἦτο νόμος ὑποχρεωτικὸς καὶ διὰ τὸ ναυτικόν.

§42ΜΙΛΗΣΗΣ. Δὲν εἶναι διάταγμα.

§43ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Εἶναι ἐγκύκλιος, ἀλλ’ ἐγὼ παραδέχομαι, ὅτι ἦτο διάταγμα, καὶ λέγω, ὅτι δὲν εἶναι ὑποχρεωτικὸν διὰ τὸ ναυτικόν. Ποία ἀνάγκη ἐπροκάλεσε τὸ συνάδελφόν μου κ. Ζωχιὸν νὰ ἐκδώσῃ τὴν ἐγκύκλιον τοῦ 1846, ἐὰν ἐπρέσβευεν ὅτι τὸ διάταγμα, ἢ ἐγκύκλιος, ἢ νόμος, ὅπως θέλετε, ἀφορᾷ καὶ τὸ ναυτικὸν, καὶ ἐὰν ἐννόει, ὅτι ἡ διάταξις αὕτη περιλαμβάνει καὶ τοὺς διαθεσίμους ἀξιωματικοὺς, οἱ ὁποῖοι ἐταξείδευον κατὰ βούλησιν ὅπως σήμερον δὲν δύνανται πλέον νὰ πράξουν, τίς τὸν ἐμπόδισε νὰ εἴπῃ, ὅτι ἡ παροῦσα δημοσιευθήτω καὶ πρὸς τοὺς διαθεσίμους ἀξιωματικοὺς, ὅπως τοῦτο πράττομεν σήμερον εἰς πάσας τὰς ἐγκυκλίους; Δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον, νομίζω, εἰς τὸν συνάδελφόν μου κ. Ζωχιὸν νὰ λέγῃ, ὅτι εἰς τὰς λιμενικὰς ἀρχὰς ἐνοοῦσε καὶ τοὺς διαθεσίμους. Ὅταν πρόκηται νὰ ἀποδώσῃς μομφὴν εἰς ἕνα ὑπουργὸν, ὀφείλεις μετὰ πλείονας δικαιοσύνης νὰ συζητῇς τὰ πράγματα, καὶ ἂν εὕρῃς ὅτι πράγματι ἐδολιεύθη τὸν νόμον, τότε νὰ φέρῃς τὴν ψῆφόν σου κατ’ αὐτοῦ, ἀλλὰ δὲν πρέπει τὰ ἀτομικὰ καὶ τὰ ὅλως ἰδιαίτερα περιστατικὰ νὰ τὰ συγχύζῃς εἰς τὴν φαρέτραν τῶν πολιτικῶν ζητημάτων. Ἐὰν ἦτον ἀληθὲς, ὅτι ἦτον ἐκ τῶν ὧν οὐκ ἄνευ διὰ τοὺς μὴ λαβόντας γνῶσιν τῆς ἐγκυκλίου ἐκείνης καὶ ὅτι ἡ διάταξις ἐκείνη τοῦ Σμάλτς ἦτον ὑποχρεωτικὴ καὶ διὰ τοὺς ἀξιωματικοὺς τοῦ ναυτικοῦ, διατί λοιπὸν τὸ Ἐλεγτικὸν Συνέδριον ἐξέδωκεν ἀπόφασιν εἰς ὁμοίαν περίστασιν, διὰ τῆς ὁποίας ἀπονέμει σύνταξιν εἰς τὴν χήραν τοῦ ἀντιπλοιάρχου Περδίκη; καὶ ἂν ἦναι ἀληθὲς, ὅτι τὸ Συνέδριον τοιαῦτα ἐπρέσβευεν, διατί εἰς ὅλας τὰς ὁμοίας περιστάσεις ἐξέδωκεν ἀποφάσεις, δι’ ὧν ἐχορήγησεν σύνταξιν; Ὅταν λοιπὸν τὸ Συνέδριον κατήγγειλε τὴν πρᾶξίν μας ὡς παράνομον εἰς τὴν Βουλὴν, ὤφειλε νὰ ἀναδιφήσῃ ὅλα τὰ ἀρχεῖά του καὶ νὰ ἴδῃ, ὅτι εἰς ἄλλας περιστάσεις ἀπεφάσισεν ἄλλως πως, καὶ ἤθελεν ἰδεῖ, ὅτι εἰς τὰς περισσοτέρας περιστάσεις καὶ ἰδίως εἰς τὴν περίστασιν τοῦ Περδίκη μόνον του ὁμολογεῖ, ὅτι ἔσφαλε καὶ δὲν νομίζει, ὅτι ὁ πλοίαρχος αὐτὸς ἦτον ὑποχρεωμένος νὰ συμμορφωθῇ μὲ τὴν ἐγκύκλιον τοῦ 1846, καὶ κατὰ συνέπειαν ἀπένειμε τὴν σύνταξιν. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἀλήθεια, καὶ ὅταν ἔχω τὰ πράγματα, τὸ δίκαιον καὶ τοὺς νόμους ὑπὲρ ἐμοῦ, δὲν ἔχω νὰ ἐξαγάγω σοφιστικὰ συμπεράσματα ἀπὸ τὰς λέξεις μιᾶς ἐγκυκλίου. Ἡ Βουλὴ εἶναι κυρία, καὶ ἂς πράξῃ ὅ,τι νομίζει.

§44Ι. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Κύριε πρόεδρε, ὁ κ. Ζωχιὸς εἰς τὴν ἐρώτησιν, τὴν ὁποίαν εἶχον τὴν τιμὴν νὰ ἀποτείνω, ἐὰν τὸ ἐν τῇ εἰδοποιήσει τοῦ ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν τῆς 29 Ἰανουαρίου 1834 μνημονευόμενον διάταγμα ἐδημοσιεύθη, ἔσχε τὴν καλωσύνην σὺν τοῖς ἄλλοις ν’ ἀπαντήσῃ, ὅτι αὐταὶ εἶναι ἐνστάσεις, αἱ ὁποῖαι λέγονται εἰς τὰ εἰρηνοδικεῖα. Πολλάκις, κύριε πρόεδρε, ἀπὸ τοῦ βήματος ἐλέχθησαν πράγματα, τὰ ὁποῖα οὔτε εἰς τὰ εἰρηνοδικεῖα πρέπει νὰ λέγωνται, ἑπομένως ἠδυνάμην καὶ ἐγὼ μιμούμενος ἄλλους συναδέλφους νὰ εἴπω τοιαῦτα πράγματα, χωρὶς νὰ δύναμαι νὰ κατακριθῶ ἀπὸ τὸν κ. Ζωχιόν· ἀλλ’ ἐπειδὴ συνειθίζω ὅ,τι λέγω νὰ τὸ στηρίζω εἰς τὰ πράγματα, θὰ φέρω μαρτυρίαν, τὴν ὁποίαν, προκειμένου περὶ νομικοῦ ζητήματος, θά μοὶ ἐπιτρέψῃ ὁ κ. Ζωχιὸς νὰ θεωρήσω ὅτι βαρύνει περισσότερον τῆς ἰδικῆς του, τὴν μαρτυρίαν τοῦ κ. Καλλιγᾶ, ὁ ὁποῖος, προκειμένου περὶ τῶν συνεπειῶν τῶν ἀθεμίτων γάμων, λέγει τὰ ἑξῆς· (ἀναγινώσκει). Ὁ κ. Καλλιγᾶς δὲν πιστεύω νὰ ᾖναι ἄνθρωπος ἱκανὸς νὰ λαλῇ μόνον εἰς τὰ εἰρηνοδικεῖα.

§45ΜΥΚΩΝΙΟΣ. Καὶ εἰς τὰ 1834 δὲν ἦτο τῶν Στρατιωτικῶν ὁ Σμάλτς, ἀλλ’ ὁ Μαυροκορδάτος.

§46ΒΑΛΕΤΤΑΣ. Τὰ διατάγματα δὲν ἐδημοσιεύοντο διὰ τῆς ὑπογραφῆς τοῦ Βασιλέως, ἐθεωροῦντο προσηκόντως δημοσιευμένα, ὅταν ὁ ὑπουργὸς διὰ τῆς ὑπογραφῆς του ἐβεβαίωνεν αὐτό.

§47ΜΙΛΗΣΗΣ. Ποῖος τὸ λέγει; ὅλα τὰ διατάγματα φέρουν τὴν ὑπογραφὴν τοῦ Βασιλέως.

§48ΡΙΚΑΚΗΣ. Νομίζω, κύριοι, ὅτι τὸ ζήτημα δὲν ἐτέθη ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου ὑπουργοῦ τῶν Ναυτικῶν εἰς τὴν ἀκριβῆ θέσιν του. Δὲν συζητοῦμεν σήμερον τὴν δολίαν προαίρεσιν τοῦ ὑπουργοῦ, δὲν τὸν θέτομεν ὑπὸ ἀνάκρισιν ἢ ἐξέτασιν, ἐὰν εἶχε τὴν κακὴν πρόθεσιν νὰ παραβιάσῃ τὸν νόμον ἢ νὰ χαρισθῇ εἰς τὴν χήραν αὐτήν· πρόκειται συνεπεία μιᾶς αἰτιάσεως τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου νὰ ἐξετάσωμεν ἐὰν ὁ τελευταῖος νόμος, τὸν ὁποῖον ἐξεδώκαμεν, ἀποβλέπει καὶ τὰς στρατιωτικὰς καὶ ναυτικὰς συντάξεις, καὶ ἂν ἡ σύνταξις ἐχορηγήθη συμφώνως μὲ τοὺς κειμένους νόμους. Πρόκειται λοιπὸν ἀφῃρημένως νὰ ἐξετάσωμεν τὸ γεγονὸς, καὶ νομίζω, ὅτι εἰς οὐδένα δὲν ἐπῆλθεν ἡ ἰδέα νὰ ἀποδώσῃ δολίαν προαίρεσιν εἰς τὸν ὑπουργὸν, διότι τότε θὰ ἦτο περίστασις νὰ ἐξασκήσῃ ἡ Βουλὴ ἄλλο δικαίωμα, τὸ ὁποῖον τὸ Σύνταγμα τῇ χορηγεῖ. Προκειμένου λοιπὸν νὰ ἐξετάσωμεν ἐὰν τὸ διάταγμα αὐτὸ ἐξεδόθη συμφώνως μὲ τοὺς κειμένους νόμους, ἐὰν τὸ ὑπουργεῖον, τὸ ὁποῖον ἐπροκάλεσε τὸ διάταγμα τοῦτο, ἡ Κυβέρνησις ἡ ὁποία ἀπεφάσισε νὰ χορηγηθῇ σύνταξις, συνεμορφώθη ἢ οὒ μὲ τοὺς κειμένους νόμους, πρέπει κατὰ πρῶτον λόγον νὰ ἐξετάσωμεν τὸν τελευταῖον νόμον περὶ συντάξεως, τὸν ὁποῖον κατὰ τὸν Ἰανουάριον ἐψηφίσαμεν. Ἡ ἀμφισβήτησις γεννᾶται ἐπὶ τοῦ 6 ἄρθρου· τὸ ἄρθρον 6 λέγει: «Αἱ κατὰ τὸν νόμον τῆς 13 Μαρτίου 1864 ᾐτιολογημέναι ἐκθέσεις τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου περὶ ἀπονομῆς τῶν συντάξεών εἰσιν ὑποχρεωτικαὶ διὰ τὸν ὑπουργόν». Πρὶν θελήσωμεν νὰ ἐξετάσωμεν ποῖον ἦτο τὸ πνεῦμα τοῦ νομοθέτου ἢ μᾶλλον εἰπεῖν τοῦ ὑπουργοῦ, ὅστις ἐπροκάλεσε τὸν νόμον τοῦτον, ἂς ἀνατρέξωμεν εἰς τὸν νόμον τοῦ 1864 διὰ νὰ ἴδωμεν ποῖον σκοπὸν εἶχεν ὁ νόμος οὗτος, εἰς ὃν ὁ τελευταῖος νόμος ἀναφέρεται. Ὁ νόμος τοῦ 1864 εἶχε τὸν σκοπὸν νὰ θέσῃ ὑπὸ ἐξέλεγξιν καὶ κατὰ συνέπειαν νὰ παρέξῃ ἐγγυήσεις ὑπὲρ τῆς ἀκριβοῦς ἀπονομῆς τῶν συντάξεων· ἐνόμισεν, ὅτι δὲν ἐδύνατο μόνη ἡ ἐκτελεστικὴ ἐξουσία νὰ προκαλῇ ἀλανθάστως τὰ διατάγματα περὶ παραχωρήσεως συντάξεων, ἀλλ’ ἐνόμισεν ὅτι εἶναι μία ἐγγύησις νὰ προεξελεγχθῶσι τὰ δικαιώματα τῶν συνταξιούχων ὑπὸ τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου, ἔθεσε δὲ εἰς ἴσην μοίραν τὰ δικαιώματα τῶν πολιτικῶν, στρατιωτικῶν καὶ ναυτικῶν ὑπαλλήλων, διότι ἐθέσπισεν ὅτι καὶ τῶν τριῶν κατηγοριῶν αἱ αἰτήσεις πρέπει νὰ προεξελέγχωνται ὑπὸ τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου. Ἰδοὺ τί λέγει ὁ νόμος τοῦ 1864 ἐν ἄρθρῳ 1. «Οὐδεμία στρατιωτικὴ, ναυτικὴ ἢ πολιτικὴ σύνταξις, ἐκτὸς τῶν δι’ εἰδικῶν νόμων χορηγουμένων, ἀπονέμεται, ἐὰν προηγουμένως δὲν ἐξελεγχθῇ ὑπὸ τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου κτλ.» Παρατηρεῖτε λοιπὸν ὅτι ἐτέθη ἡ διάταξις ὅτι οὐδεμία σύνταξις δύναται νὰ ἀπονεμηθῇ, ἐὰν προηγουμένως δὲν ἐξελεγχθῇ ὑπὸ τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου. Σημειώσατε δὲ ὅτι αἱ στρατιωτικαὶ καὶ ναυτικαὶ συντάξεις ἐπληρόνοντο ὑπὸ τοῦ δημοσίου ταμείου, μόναι αἱ πολιτικαὶ συντάξεις ἀπετέλουν ἴδιον ταμεῖον, καὶ ὅταν ἦλθεν ἡ στιγμὴ νὰ συγχωνευθῇ καὶ τὸ ταμεῖον τοῦτο μετὰ τοῦ δημοσίου καὶ νὰ τεθῶσιν εἰς ἴσην μοῖραν αἱ πολιτικαὶ συντάξεις μὲ τὰς στρατιωτικὰς καὶ ναυτικὰς, ὁ νομοθέτης ἐνόμισεν, ὅτι ἦτο κατάλληλος ἡ περίπτωσις, ἔχων ὑπ’ ὄψιν τὴν πεῖραν τοῦ παρελθόντος, καὶ νομίζων ὅτι δὲν ἀρκεῖ ὁ νόμος τοῦ 1864 διὰ νὰ παρέξῃ τὰς ἐπιθυμητὰς ἐγγυήσεις, ἀλλὰ ἀπαιτεῖται μία αὐστηροτέρα διάταξις, ἕνας περιορισμὸς μεγαλείτερος, ἐνόμισε κατάλληλον, λέγω, νὰ θέσῃ τὴν διάταξιν τοῦ ἄρθρου 6, καὶ μολονότι ὁμιλεῖ περὶ συγχωνεύσεως τοῦ ταμείου τῶν πολιτικῶν ὑπαλλήλων, μολοντοῦτο ἡ διάταξις αὕτη, ἡ ὁποία ἀπέβλεπεν ὅλους τοὺς ὑπαλλήλους, μὲ γενικὰς διατάξεις συμπεριέλαβεν ὁλόκληρον τὸν νόμον τοῦ 1864. Ἐπαναλαμβάνω νὰ σᾶς ἀναγνώσω τὸ ἄρθρον 6. (Ἀναγινώσκει). Πᾶσα λοιπὸν πρᾶξις, ἥτις κατὰ τὸν νόμον τῆς 13 Μαρτίου ἐκδίδεται ὑπὸ τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου περὶ ἀπονομῆς συντάξεως, εἶναι ὑποχρεωτική. Σᾶς ἐρωτῶ, εἶναι ἀνάγκη νὰ καταφύγητε εἰς ἑρμηνείαν διὰ νὰ μάθητε ποῖαι εἶναι αἱ ἐκθέσεις, καὶ περὶ ποίων συντάξεων πρόκειται ὅταν σᾶς παραπέμπω εἰς ἕνα νόμον; ὑπάρχει πλέον ἡ ἐλαχίστη ἀμφιβολία, ἐκτὸς ἐὰν ὑπάρχῃ ῥητὴ διάταξις ἐξαιρετικὴ, ὅτι ἡ διάταξις εἶναι γενικὴ καὶ ὅτι ὁ νόμος ἐννοοῦσεν ὅλας τὰς ἐκθέσεις, αἱ ὁποῖαι ἀποβλέπουσι περὶ ὅλων τῶν συντάξεων περὶ ὧν προέβλεπεν ὁ νόμος τοῦ 64; Ἄλλως τε, κύριοι, πῶς εἶναι δυνατὸν, ἐὰν θελήσητε νὰ ἑρμηνεύσητε τὸν νόμον τοῦτον, νὰ παραδεχθῆτε ὅτι διὰ τοὺς πολιτικοὺς ὑπαλλήλους ὁ νόμος ἀπῄτησεν ἵνα αἱ ἐκθέσεις τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου ὦσιν ὑποχρεωτικαὶ, τῶν δὲ ἄλλων νὰ μὴ ἦναι; δύνασθε νὰ παραδεχθῆτε ὅτι εἰς τὸ πνεῦμα τοῦ νόμου ἠδύνατο νὰ ὑπάρχῃ τοιαύτη πρόθεσις, ἠδύνατο νὰ ὑπάρχῃ λόγος διὰ τὸν ὁποῖον νὰ ὑπάρχῃ διαφορὰ μεταξὺ στρατιωτικῶν καὶ πολιτικῶν ὑπαλλήλων; Ἀλλὰ, λέγει ὁ κύριος ὑπουργὸς, ἐὰν τὸ ἐγνωρίζομεν, ἠθέλομεν ἀπαιτήσει νὰ λαμβάνῃ μέρος εἰς τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον ἕνας στρατιωτικὸς ἢ ναυτικός. Ἀλλὰ κατὰ τὸν νόμον τοῦ 64 οὐδὲ στρατιωτικὸς οὐδὲ ναυτικὸς ἐλάμβανε μέρος· τὸ δὲ Συνέδριον εἶναι ἀνώτατον δικαστήριον, εἰς τὸ ὁποῖον ὑποβάλλεται ἡ ἐξέλεγξις ὅλων τῶν διαχειρίσεων καὶ τῶν δικαιωμάτων ὅλων τῶν ὑπαλλήλων. Δὲν ἠμπορεῖτε λοιπὸν νὰ εἰπῆτε, ὅτι τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον ἐδημιουργήθη διὰ μόνον τοὺς πολιτικοὺς ὑπαλλήλους· τὸ Συνέδριον εἶναι γενικῶς διὰ πᾶσαν διαχείρισιν· αὐτὸ ἐξελέγχει τοὺς πολιτικοὺς, τοὺς στρατιωτικοὺς καὶ τοὺς ναυτικοὺς λογαριασμοὺς, καὶ ἑπομένως, προκειμένου περὶ συντάξεως, ὄχι μόνον ὁ νόμος τοῦ 64 ῥητῶς ὑποβάλλει τὴν ἐξέλεγξιν τῶν στρατιωτικῶν καὶ τῶν ναυτικῶν συντάξεων εἰς τὸ Συνέδριον, ἀλλ’ ὡς ἐκ τοῦ προορισμοῦ του τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον ἔχει τοιαύτην ἁρμοδιότητα. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι δὲν μένει ἡ ἐλαχίστη ἀμφιβολία, ὅτι τὸ ἄρθρον 6 ἀπέβλεπεν ἐν γένει τὰς ἐκθέσεις, αἱ ὁποῖαι ἐκδίδονται ὑπὸ τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου κατὰ τὸν νόμον τῆς 13 Μαρτίου 1864. Ἄλλως, κύριοι, τὸ μέρος τῆς ἐκθέσεως τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, τὸ ὁποῖον σᾶς προανεγνώσθη, νομίζω, ὅτι εἶναι σαφὲς καὶ ἀναμφισβήτητον, καὶ ἐπιτρέψατέ μοι νὰ σᾶς τὸ ἐπαναλάβω, διότι ἔχει ἐπιῤῥοὴν εἰς τὴν ἑρμηνείαν τοῦ νόμου. Τί λέγει ὁ ὑπουργός; (Ἀναγινώσκει τὴν ἔκθεσιν τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν). Καὶ νομίζετε, ὅτι, προκειμένου περὶ ἀπονομῆς συντάξεως ἤθελεν ὁ νομοθέτης δυσπιστήσει εἰς τὴν κρίσιν καὶ ἐκτέλεσιν τοῦ ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης; ἤθελε δυσπιστήσει εἰς τὴν κρίσιν τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, καὶ ἤθελε νομίσει ἀσφαλέστερον, εὐθύτερον, μᾶλλον δυνάμενον νομικῶς νὰ κρίνῃ καὶ ἀποφασίσῃ, τὸν ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν καὶ τὸν ὑπουργὸν τῶν Ναυτικῶν; Πιστεύετε, ὅτι εἰς τοὺς ὑπουργοὺς ἐκείνους δὲν ἤθελε δώσει τὴν ἐμπιστοσύνην, νὰ τοὺς ἀφήσῃ νὰ κρίνουν συμφώνως μὲ τοὺς κειμένους νόμους, ἀλλὰ νὰ τοὺς ὑποβάλῃ ὑπὸ τὴν ἔγκρισιν τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου, καὶ τοὺς ὑπουργοὺς τῶν Στρατιωτικῶν καὶ τῶν Ναυτικῶν, οἱ ὁποῖοι ὑποτίθεται, ὅτι ὀλιγώτερον ἐνσκήπτουσιν εἰς τὴν ἐξέτασιν τῶν τοιούτων νόμων, ἤθελεν ἀφήσει ἄνευ ἐξελέγξεως καὶ περιορισμοῦ;

§49ΣΩΤ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Πολὺ μᾶς καταβιβάζει, ὅτι ἡμεῖς οἱ στρατιωτικοὶ δὲν γνωρίζομεν κανένα νόμον.

§50ΡΙΚΑΚΗΣ. Περὶ τοῦ προκειμένου ζητήματος, ἐννοῶ, βεβαίως ὁ ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης εἶναι εἰδικώτερος. Λοιπὸν ὁ νομοθέτης ἤθελε θεωρηθῆ, ὅτι παρελογίσθη, ὅτι ἦτο ἀσυνεπής, ὅτι ἐνομοθέτει ἐναντίον τῶν βάσεων, ἐπὶ τῶν ὁποίων ἀνέκαθεν ἐστηρίχθη τὸ σύστημα τῶν συντάξεων καὶ ἐπὶ τῶν προηγουμένων νόμων, ἰδίως τοῦ νόμου τοῦ 61. Ἔρχομαι τώρα κυρίως νὰ συζητήσω, ἐὰν ἡ σύνταξις ἐστηρίζετο εἰς τὸν νόμον περὶ συντάξεως τῶν χηρῶν καὶ ὀρφανῶν τῶν ἀξιωματικῶν. Κατὰ τὸν νόμον τοῦτον καὶ κατὰ τὸ διάταγμα τὸ ἐκτελεστικόν, τὸ πρῶτον τὸ ὁποῖον ἀπαιτεῖται ἀπὸ τὴν χήραν, ἡ ὁποία θὰ ζητήσῃ σύνταξιν, εἶναι νὰ προτάξῃ ἐπίσημον ἀπόδειξιν τῆς ἁρμοδίας ἀρχῆς περὶ τῆς ὑπάρξεως τοῦ γάμου, δεύτερον περὶ τῆς ὑπάρξεως ἀδείας βασιλικῆς διὰ τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ γάμου. Τὸ διάταγμα περὶ ἐκτελέσεως τοῦ νόμου τοῦ 53 λέγει, ὅτι πρέπει νὰ ἐπισυνάψῃ αἴτησιν τῆς ἁρμοδίας ἀρχῆς περὶ τῆς τελέσεως τοῦ γάμου. Σᾶς ἐρωτῶ, τὸ πιστοποιητικὸν τοῦ παπᾶ Καλούδη, τὸ ὁποῖον ἐπισυνάπτει περὶ τῆς τελέσεως τοῦ γάμου, δύνασθε νὰ τὸ θεωρήσετε ἐπαρκοῦν; Πότε ἐτελέσθη ὁ γάμος; Τὸ 1853. Ὑποτίθεται ὅτι προηγεῖται ἄδεια τῆς ἐκκλησιαστικῆς ἀρχῆς καὶ αὐτὴ πρέπει νὰ ᾖναι καταχωρημένη ἐν τῷ πρωτοκόλλῳ· ἐδύνατο ἑπομένως νὰ προσαχθῇ μία ἐκκλησιαστικὴ ἀπόδειξις βεβαιοῦσα τὴν τέλεσιν τοῦ γάμου. Ἐν τούτοις ἐπαρουσίασαν ἓν ἐκμαρτύριον πιστοποιητικὸν τοῦ ἱερέως Παπακαλούδη· συγχωρήσατέ μοι νὰ σᾶς εἴπω ὅτι ὁ Παπακαλούδης εἶναι ἐφημέριος γνωστὸς τῶν Ἀθηνῶν πρὸ πολλῶν χρόνων ἐνταῦθα ζῶν, καὶ εἶναι ζήτημα ἂν αὐτὸς ἐτέλεσε τὸν γάμον. Τὸ ποιστοποιητικὸν ἐξέδωκεν ἐν Ἀθήναις, καὶ φέρει ἐπικύρωσιν τοῦ Μητροπολίτου Ἀθηνῶν.

§51ΧΟΪΔΑΣ. Περὶ Παπακαλούδη σᾶς λέγω ὅτι αὐτὸς κατεδικάσθη δι’ ἀποφάσεως τῶν ἐν Ἀθήναις Συνέδρων ὡς τελέσας γάμον ἄνευ ἐπισκοπικῆς ἀδείας· τοῦτο δύναται νὰ καταδείξῃ τὸ ποιὸν τοῦ ἀνδρός.

§52ΡΙΚΑΚΗΣ. Ἔμαθον ὅτι ἦτο εἰς τὰς φιλακάς, ἀλλὰ δὲν ἐγνώριζον τὴν πρᾶξιν καὶ διὰ τοῦτο δὲν τὸ ἀνέφερα.

§53ΚΟΛΙΑΤΣΟΣ. Δὲν ὑπάρχει ἐπισκοπικὴ ἄδεια;

§54ΡΙΚΑΚΗΣ. Τίποτε.

§55ΚΟΛΙΑΤΣΟΣ. Μήπως ἦτο ἐπισκοπικὸς ἐπίτροπος;

§56ΡΙΚΑΚΗΣ. Εἰς τὸ ἔγγραφόν του δὲν ἀναφέρεται τοιοῦτόν τι.

§57ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Λοιπὸν θεωρεῖτε τὸν γάμον παράνομον;

§58ΡΙΚΑΚΗΣ. Δὲν τὸ γνωρίζω, ἐγὼ δὲν προσβάλλω τὴν νομιμότητα τοῦ γάμου.

§59ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον δὲν ἀπετόλμησε τοὐλάχιστον νὰ εἴπῃ τοιαῦτα πράγματα.

§60ΡΙΚΑΚΗΣ. Τὸ ἄρθρον 22 τοῦ νόμου λέγει, ὅτι ἀπαιτεῖται νὰ ὑπάρχουσιν πλήρεις αἱ ἀποδείξεις, ὅτι ἐτηρήθησαν αἱ νόμιμαι διατάξεις τῆς νυμφεύσεως· καὶ ὅταν λέγει νομίμους διατάξεις, ἐννοεῖ ὅτι δὲν ἀπαιτεῖται νὰ ὑπάρχῃ μόνον νόμος ἢ Βασιλικὸν Διάταγμα, ἀλλὰ ἀρκεῖ καὶ ἡ ἐγκύκλιος τοῦ 1846, ἥτις προανεγνώσθη. Μένει ἤδη νὰ ἐξετασθῇ τὸ ζήτημα ἂν ἡ ἐγκύκλιος αὕτη ἦτο ὑποχρεωτικὴ διὰ τὸν Καστελιώτην. Ὁ κ. ὑπουργὸς ἀντιλέγει, ἰσχυριζόμενος ὅτι δὲν ἦτο ὑποχρεωτικὴ δι’ αὐτὸν, διότι διετέλει ἐν διαθεσιμότητι καὶ δὲν ἔλαβεν γνῶσιν. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι οἱ ἀξιωματικοὶ οἱ διαθέσιμοι θεωροῦνται ἀξιωματικοὶ ἐν ἐνεργείᾳ, διότι ἡ ὑπηρεσία των λογαριάζεται εἰς τὴν σύνταξιν.

§61ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Τότε ὄχι.

§62ΡΙΚΑΚΗΣ. Καὶ ἑπομένως ὑφίστανται ὅλας τὰς ὑποχρεώσεις τοῦ ἀξιωματικοῦ ἐν ἐνεργείᾳ, καὶ ἑπομένως ἡ διάταξις τῆς ἐγκυκλίου εἶναι ὑποχρεωτικὴ δι’ αὐτούς.

§63ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Τὸ ἴδιον Συνέδριον λέγει, ὅτι δὲν ἦτο ὑποχρεωτικὴ δι’ αὐτούς.

§64ΡΙΚΑΚΗΣ. Ὁ ἐν διαθεσιμότητι ἀξιωματικὸς δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ προσποιηθῇ ἄγνοιαν, ἀφοῦ ἡ ἐγκύκλιος ἐστάλη εἰς ὅλας τὰς ἀρχὰς πρὸς κοινοποίησιν. Τὸ ζήτημα, κύριοι, εἶναι ἂν μετὰ τὸν νόμον τοῦτον ἠδύνατο τὸ ὑπουργεῖον νὰ προκαλέσῃ διάταγμα περὶ συντάξεως ἐναντίον τῆς ἀποφάσεως τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου· τὸ ζήτημα εἶναι νὰ ἴδωμεν ἂν πράγματι καὶ τὸ γράμμα τοῦ νόμου καὶ τὸ πνεῦμα εἶναι τοιοῦτον ὥστε δὲν ἀφίνει ἀμφιβολίαν ὅτι δὲν ἠδύνατο νὰ παραχωρηθῇ σύνταξις, ἢ, ὅπως ἰσχυρίζονται οἱ κύριοι ὑπουργοὶ, ἀποβλέπει μόνον τὰς πολιτικὰς συντάξεις. Εἰς ἡμᾶς μένει, προκειμένου νὰ ἐξετασθῇ ἡ ὑπόθεσις, τῇ αἰτήσει τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου τὸ ὁποῖον προσφεύγει εἰς τὴν Βουλὴν πρὸς ἑρμηνείαν τοῦ νόμου, νὰ λύσωμεν τὸ ζήτημα· ἡ ἐμὴ γνώμη εἶναι ὅτι ὁ νόμος εἶναι γενικὸς, ὅτι δὲν δύναται νὰ ὑπάρξῃ δισταγμὸς ὅτι ἡ σύνταξις, ἥτις παρεχωρήθη, ἀντίκειται προφανῶς εἰς τὸν νόμον.

§65Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἐλπίζω ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν θέλει δώσει πολιτικὴν χροιὰν εἰς ζήτημα καθαρῶς νομικόν· ἀλλὰ καὶ ἂν τοιαύτην γνώμην δώσῃ, καὶ ἐμὲ εἶναι ἀδιάφορον, ἐγὼ θέλω ἐξετάσει τὸ ζήτημα ὑπὸ τὰς δύω ὑπόψεις. Πρῶτον ἂν εἶναι νόμιμος ἡ χορηγηθεῖσα σύνταξις εἰς τὴν χήραν τοῦ Καστελιώτου ἢ ὄχι. Δεύτερον κατὰ τύπους, ἂν δυνάμει τοῦ τελευταίου νόμου εἶχε τὸ δικαίωμα ὁ ὑπουργὸς ἐναντίον τῆς γνώμης τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου νὰ δώσῃ τὴν σύνταξιν ἢ ὄχι· τοῦτο εἶναι τὸ ζήτημα· τοῦτο λέγει ὁ πρόεδρος τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου. Πρὸς τὸν κύριον πρόεδρον τῆς Βουλῆς. Λαμβάνω τὴν τιμὴν, κύριε πρόεδρε, νὰ πέμψω ὑμῖν τὸ ἔγκλειστον ἀπόσπασμα τοῦ κατὰ τὴν χθεσινὴν συνεδρίασιν πρακτικοῦ τοῦ Συνεδρίου, ἐκ τῆς ἀναγνώσεως τοῦ ὁποίου θέλετε εὐαρεστηθῆ νὰ παρατηρήσητε, ὅτι τὸ Συνέδριον διὰ τοὺς ἀναφερομένους ἐν αὐτῷ κυριωτέρους λόγους θεωρεῖ παράνομον τὴν παρὰ τὴν ᾐτιολογημένην γνώμην του ἀπονεμηθεῖσαν σύνταξιν εἰς τὴν χήραν Καστελιώτου μετὰ τὴν δημοσίευσιν καὶ ἰσχὺν τοῦ ΦϞΒʹ. νόμου τῆς 17 Ἰανουαρίου 1877. Φρονῶ, ὅτι ἡ διδομένη ὑπὸ τοῦ Συνεδρίου ἑρμηνεία τοῦ νόμου ἐστὶν ἡ ὀρθή· ἐὰν ὅμως ἐγείρωνται τυχὸν ἀμφιβολίαι ὑπό τινων, ἢ ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως, καλόν ἐστὶν νὰ προκληθῇ ἡ γνώμη τῆς ἐπιψηφισάσης τοῦτον Βουλῆς, ἡ ἐπίσημος ἑρμηνεία. Ἀθῆναι, τῇ 3 Φεβρουαρίου 1877. Ὁ πρόεδρος τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνδρίου.

Α. ΑΘΑΝΑΣΙΑΔΗΣ.

Σᾶς ἐρωτᾷ, φαίνεται ἐκ τούτου ἂν τὸ Συνέδριον ἔχῃ γνώμην καθαράν; τὸ Συνέδριον λέγει φρονεῖ, ὅτι ὁ τελευταῖος νόμος περιλαμβάνει καὶ αὐτὰς τὰς συντάξεις, ἀλλ’ ἐπειδὴ δὲν τολμᾷ νὰ ἐκφράσῃ γνώμην παρακαλεῖ τὴν Βουλὴν νὰ ἐκφράσῃ γνώμην. Κύριοι, δὲν ἔχω σκοπὸν νὰ εἰσέλθω εἰς τὴν οὐσίαν τοῦ γάμου τοῦ Καστελιώτου, διότι νομίζω ὅτι ὁ γάμος ἐκεῖνος ἐτελέσθη καθ’ ὅλας τὰς διατάξεις τὸς Ὀρθοδόξου Ἀνατολικῆς Ἐκκλησίας. Ἄν ὁ ἱερεὺς ὁ τελέσας τὸν γάμον ὑπέπεσεν εἰς ἐγκλήματα κατόπιν ἢ ὄχι, αὐτὸ δὲν δύναται νὰ προσβάλῃ τὴν πρᾶξιν τοῦ γάμου· ἐὰν ᾖναι καλὸς ἢ κακὸς, ἂς δώσῃ λόγον ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ, καὶ ἂν θέλητε, κύριοι, νὰ ἀμφισβητήσητε τὰ πιστοποιητικὰ τῶν ἱερέων ἐν Ἑλλάδι, θὰ κηρύξητε τοὺς περισσοτέρους τῶν γάμων παρανόμους. Τοιαῦτα σφάλματα λοιπὸν δὲν πρέπει νὰ ἐπικαλούμεθα, προκειμένου περὶ τῆς τιμῆς μιᾶς οἰκογενείας ἀνθρώπου ἀγωνιστοῦ. Ἐγὼ, κύριοι, δὲν ἤθελον λάβει ποσῶς τὸν λόγον, ἂν ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Πατρῶν δὲν ὠνόμαζε ὅλως διόλου ἀμαθεῖς περὶ τὴν στρατιωτικὴν νομοθεσίαν τοὺς στρατιωτικούς.

§66ΡΙΚΑΚΗΣ. Δὲν με ἐνοήσατε καλῶς.

§67ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἂς ἔλθωμεν νὰ ἐξετάσωμεν ὑπὸ τὴν ἔποψιν τοῦ νόμου τὸ πρᾶγμα. Ὅσοι ἰσχυρίζεσθε ὅτι κατὰ τὰς στρατιωτικὰς διατάξεις ὁ γάμος εἶναι ἄκυρος ἐπικαλεῖσθε, ὡς ὁ ἔντιμος βουλευτὴς κ. Ζωχιὸς, τὴν ἐγκύκλιον τοῦ στρατηγοῦ Σμάλτς. Ἐπὶ τοῦ προκειμένου, κύριοι, δύω τινὰ ὑπάρχουν, ἢ ὁ γάμος ἐγένετο πρὸ τῆς δημοσιεύσεως τοῦ 1853, ἢ μετά· ἂν ἐγένετο πρὸ τοῦ 53, ὑπάγεται εἰς τὰς διατάξεις, αἱ ὁποῖαι ὑπῆρχον ἀπὸ τοῦ 53 μέχρι τοῦ 52. Μία τῶν διατάξεων ἐκείνων εἶναι καὶ ἡ διαταγὴ τοῦ Σμάλτς· ἀλλ’ αὐτὴ εἶναι ἄκυρος καὶ ὡς τοιαύτην τὴν ἐθεώρησε πάντοτε τὸ ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν, διότι ὁ πρῶτος νόμος, τὸν ὁποῖον ἐξέδωκεν ὁ Βασιλεὺς Ὄθων, εἶναι ὅτι ὅλοι οἱ νόμοι οἱ μὴ δημοσιευθέντες καὶ τὰ διατάγματα δὲν ἔχουσιν ἰσχύν. Ἄν λοιπὸν ἡ ἐγκύκλιος αὕτη ἦτο νόμος, ἔπρεπε νὰ ᾖναι δημοσιευμένη. Τὸν περὶ εὐθύνης ὑπουργῶν νόμον ἡμεῖς ἐψηφίσαμεν· ἐὰν τὸν ἐπεκύρωσεν ὁ Βασιλεὺς καὶ δὲν ἐδημοσιεύθη, δὲν ἔχει καμμίαν ἰσχύν. Ὁ Ἄρειος Πάγος, τὰ Ἐφετεῖα, τὰ δικαστήρια πάντοτε τοιαύτην ἐξέφεραν γνώμην, ἐθεώρησαν ἀκύρους ὅλους τοὺς νόμους καὶ τὰ διατάγματα τὰ μὴ δημοσιευθέντα. Ἐγὼ πολλάκις συνωμίλησα ἐπὶ ἰδικῶν μου ὑποθέσεων μετὰ τοῦ Βασιλείου Οἰκονομίδου, ὁ ὁποῖος εἶναι εἷς τῶν διακεκριμένων νομικῶν, καὶ μοὶ εἶπεν ὅτι δὲν εἶναι νόμος ὁ μὴ δημοσιευθεὶς διὰ τῆς Ἐφημερίδος τῆς Κυβερνήσεως, διότι μόνον διὰ τῆς δημοσιεύσεως λαμβάνει γνῶσιν ὁ πολίτης. Ἡ ἐγκύκλιος, τὴν ὁποίαν ἐπικαλεῖσθε κατὰ τοῦ Καστελιώτου, δὲν ἐδημοσιεύθη, καὶ αὐτὸς εἶναι ὁ λόγος καὶ οὐχὶ ὅτι δὲν εἶναι ὑπόχρεως νὰ εἶχε γνῶσιν τῆς ἐγκυκλίου· ἀλλὰ καὶ ὁ λόγος οὗτος εἶναι ἰσχυρὸς, διότι ἂν ἐγὼ εἶμαι εἰς ἀργίαν καὶ ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν στέλλει μίαν ἐγκύκλιον εἰς τὰς ἀρχὰς ἡ ὁποία δὲν μοῦ κοινοποιεῖται, πῶς εἶναι δυνατὸν ἐγὼ νὰ λάβω γνῶσιν; Νὰ ὑπάγω εἰς τὸ Φρουραρχεῖον; δὲν μοὶ ἐπιτρέπεται· νὰ ὑπάγω εἰς τὸ Ὑπουργεῖον; ὡσαύτως· εἰς ἐφημερίδα δὲν δημοσιεύεται· ποῦ νὰ λάβω γνῶσιν; Εἰς τοιαῦτα λοιπὸν ἐπιχειρήματα δὲν πρέπει νὰ καταφεύγετε διὰ νὰ καταστρέφετε τα δικαιώματα μιᾶς οἰκεγενείας ἀγωνιστοῦ. Πρὸς αὐτοὺς, κύριοι, ἐγὼ οὔτε σχέσιν ἔχω, οὔτε τοὺς γνωρίζω, ἀλλ’ ὡς εὐσυνείδητος ἄνθρωπος δὲν δύναμαι παρὰ νὰ ὁμιλήσω ὑπὲρ τοῦ δικαίου. Ὁ Καστελιώτης, κύριοι, ἦτον εἷς ἐκ τῶν μεγάλων ἀγωνιστῶν· ὁ μέγας, κύριοι, ναύαρχος Μιαούλης, καὶ ὁ ἥρως Κανάρης εἶχον ἀνάγκην τοῦ Καστελιώτου, καὶ δὲν πρέπει νὰ καταστρέψωμεν τὰ δικαιώματα αὐτῶν τῶν ἀνθρώπων. Λέγω εἰς τὸν ἔντιμον βουλευτὴν Πατρῶν ὅτι ἂν ἤμην ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν ἤθελον πράξει ὅ,τι ἔπραξεν ὁ ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν, διότι μέχρι τοῦδε τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον εἶχε τὸ δικαίωμα τοῦ ἐλέγχειν, ὁ δὲ νόμος τοῦ 1864 ἔθεσε περιορισμὸν πλησίον τοῦ ὑπουργοῦ, ὁ ὁποῖος ἔχει τὸ δικαίωμα ν’ ἀπονείμῃ συντάξεις. Εἰς τὸν νόμον, τὸν ὁποῖον ἐψηφίσαμεν προχθὲς, σᾶς ἐρωτῶ, ἐγένετο λόγος ποσῶς περὶ πολιτικῶν ἢ στρατιωτικῶν συντάξεων; Ἐὰν τοιαύτη ἔννοια ἤθελεν ἔλθει εἰς τὴν Βουλὴν, σᾶς λέγω ὅτι ἤθελον ζητήσει νὰ λάβω τὸν λόγον· ἐγὼ τοὐλάχιστον δὲν ἐνόησα τοιοῦτον σφάλμα, διότι οὐδεὶς ἦλθε νὰ εἴπῃ ὅτι εἰς τὸν νόμον αὐτὸν συμπεριλαμβάνονται καὶ αἱ στρατιωτικαὶ καὶ αἱ ναυτικαὶ συντάξεις· ὁ νόμος ἀναφέρεται ῥητῶς εἰς μίαν ἐκ τῶν τριῶν κατηγοριῶν τῶν συντάξεων εἰς τὰς πολιτικάς· δὲν πιστεύω ὅτι εἰς τὰ ἐπίσημα πρακτικὰ τῆς Βουλῆς εἴτε εἰς τὰ ἐστενογραφημένα νὰ γίνεται ποσῶς λόγος περὶ ναυτικῶν ἢ στρατιωτικῶν συντάξεων. Τώρα θὰ εἰπῆτε ἀλλὰ δὲν εἶναι καλὸν νὰ ὑπαχθῶσι καὶ αὐταί; ἐγὼ λέγω ναί· εἴπατέ το ὅμως καθαρὰ καὶ ἐγὼ δὲν εἶμαι ἐναντίος· θέλω μάλιστα νὰ βάλετε μυρίους περιορισμούς. Καὶ νὰ σᾶς εἰπῶ τὴν ἰδέαν μου· πρεσβεύω ὅτι ὀλιγώτερον τὰ ὑπουργεῖα ἐφάνησαν ἀπρόσεκτα εἰς τὴν ἀπονομὴν τῶν συντάξεων παρὰ τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον οὐχὶ ἐκ προθέσεως. Αἱ Κυβερνήσεις, κύριοι, ἐπηρεάζονται ἀπὸ τὴν πολιτικὴν, ἀλλὰ πολὺ περισσότερον τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον. Εὔχομαι δὲ, κύριοι, ἡ Βουλὴ ν’ ἀποφασίσῃ τὴν ἀναθεώρησιν τῶν πολιτικῶν συντάξεων καὶ τῶν στρατιωτικῶν καὶ εἶναι δικαίωμά της, τότε δὲ θὰ πεισθῆτε εἰς ὅ,τι σᾶς λέγω καὶ θὰ θαυμάσητε διὰ τὴν ἀλήθειαν τῶν λόγων μου· ἀπόδειξις, κύριοι, εἶναι ἡ σύνταξις τοῦ κ. Μωραϊτίνη τὴν ὁποίαν ἀπέκρουε τὸ Συνέδριον, ἡ δὲ Κυβέρνησις εἶπε δίδω τὴν σύνταξιν εἰς τὸν Μωραϊτίνην. Ὁ ναυτικὸς, κύριοι, στρατιωτικὸς νόμος ἀναφέρεται εἰς τοὺς νόμους ἐπὶ τοῦ προκειμένου τοῦ στρατοῦ τῆς ξηρᾶς, ὁ δὲ στρατιωτικὸς νόμος ἐπιβάλλει καὶ ποινὰς εἰς τὰς διατάξεις περὶ νυμφεύσεως· ὁ νόμος ὅμως, τὸν ὁποῖον ἐψηφίσαμεν προχθὲς, δὲν περιλαμβάνει διατάξεις περὶ στρατιωτικῶν συντάξεων· εὐχῆς δὲ ἔργον ἦτο νὰ περιελάμβανε· δὲν ἠμπορεῖ ἡ Βουλὴ νὰ ἑρμηνεύσῃ τὸν νόμον· πῶς θὰ τὸν ἑρμηνεύσῃ; θὰ εἰπῆτε γνώμην, ἡ γνώμη σας δὲν ἀξίζει τίποτε· πρέπει νὰ κάμετε νέον νόμον νὰ ἑρμηνεύσετε τὸν παλαιὸν νόμον. Εἶπον τὰ ὀλίγα ταῦτα ὄχι διότι εἶχον σκοπὸν νὰ λάβω τὸν λόγον, ὄχι διότι φροντίζω περὶ τῶν πράξεων τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Ναυτικῶν, διότι ἐγὼ ἐμμένω εἰς τὰς ἰδέας μου τὰς ὁποίας σεῖς γνωρίζετε, ἀλλὰ δὲν ἠδυνάμην παρὰ νὰ ὑπερασπίσω τοὐλάχιστον ἐμαυτὸν, διότι ὁ φίλος μου Ῥικάκης μᾶς ἀπέδωσεν ἄγνοιαν, ὅτι ἡμεῖς οἱ στρατιωτικοὶ ἀγνοοῦμεν τοὺς νόμους. Δὲν εἶναι λοιπὸν ἀληθές· καὶ ἂν ἡμεῖς δὲν γνωρίζωμεν ὅλην τὴν νομοθεσίαν τὴν πολιτικὴν, μοῦ φαίνεται ὅτι πολλοὶ πολιτικοὶ δὲν γνωρίζουν τὴν στρατιωτικὴν νομοθεσίαν, διότι ὁ καθεὶς εἶναι εἰς τὸν κλάδον του· ἀλλὰ σᾶς λέγω καὶ τὸ ἄλλο, ὁσάκις τρέχει καμμία ὑπόθεσις σπουδαία ἔρχονται καὶ ἐρωτοῦν καὶ ἡμᾶς· θὰ εἰπῇ ὅτι ὑποθέτουν ὅτι κάπως ἠξεύρομεν καὶ ἡμεῖς· παρακαλῶ δὲ τοὺς λαλοῦντας ἀπὸ τοῦ βήματος νὰ μὴν ἐπιτίθενται καθ’ ἡμῶν τῶν στρατιωτικῶν, διότι ἐγὼ σᾶς βεβαιῶ ὅτι θὰ ἀπαντήσω.

§68Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Κύριοι, θέλω ἐνδιατρίψει ἰδίως εἰς τὸ καθαρῶς στρατιωτικὸν ζήτημα, διότι φρονῶ ὅτι τὸ νομικὸν ζήτημα μετὰ τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ τελευταίου νόμου καὶ μετὰ τὴν ἐφαρμογὴν τῆς ἀπονομῆς συντάξεων ἰδίως ἀπὸ τοῦ 1863 δὲν δύναται νὰ συζητηθῇ παρὰ ὑπὸ τὸ πνεῦμα τῆς ἀποφάσεως τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου. Ὅταν πρὸ ὀλίγου ἤκουον ὅτι κατὰ τὰ 1834 δὲν ἤρκει νὰ εἴπῃ ἡ κυβέρνησις «διέταξα» ἀλλ’ ὤφειλε νὰ δημοσιεύῃ καὶ διάταγμα, εἰς ἀπάντησιν αὐτοῦ τοῦ ἰσχυρισμοῦ θέλω ἀναγνώσει ὄχι ἐγκύκλιον ἀλλὰ βασιλικὸν διάταγμα τῆς 7 Ἰανουαρίου 1834 ἔχον ἰσχὺν νόμου περὶ τῶν ἄνευ ἀδείας νυμφευομένων στρατιωτικῶν, αὐτοὶ δὲ οἱ νόμοι μᾶς διεῖπον καὶ μᾶς διεῖπον μέχρι τῆς τελευταίας στρατιωτικῆς νομοθεσίας, ἡ ὁποία ἐνομοθετήθη κατὰ τὰ 1861· καὶ τότε διὰ τῆς διατάξεως ὁ γάμος νὰ θεωρῆται ἄκυρος ἠννόει ὁ νομοθέτης ὅτι τὰ ἐκ τοῦ γάμου ἄνευ ἀδείας γεννηθησόμενα τέκνα ὡς καὶ ἡ χήρα δὲν χαίρουσι τὸ πρὸς σύνταξιν δικαίωμα· ἀλλ’ ἀναγράφει, κύριοι, ὁ στρατιωτικὸς ποινικὸς νόμος ῥητῶς ἀπαραλλάκτως τὰς αὐτὰς ποινὰς τὰς ὁποίας ἀνέγραψε τὸ διάταγμα τὸ ἔχον ἰσχὺν νόμου τοῦ 1834, εἶναι δὲ ὁ νόμος αὐτὸς νομίζω τῆς 23 Δεκεμβρίου 1836, ὅπως ἐξεδίδοντο τότε οἱ νόμοι· κατὰ τὸν νόμον αὐτὸν λέγει ῥητῶς «νύμφευσις ἀξιωματικοῦ ἄνευ ἀδείας ἔκπτωσις διὰ παντὸς, νύμφευσις στρατιώτου ἄνευ ἀδείας φυλάκισις τριῶν μηνῶν»... Βλέπετε λοιπὸν ὅτι αἱ διατάξεις αὗται ἴσχυον ἀπὸ τῆς ἐποχῆς τοῦ 1834 καὶ ἐφηρμόζοντο· νὰ σᾶς φέρω δὲ καὶ ἓν παράδειγμα ὅτι ὁ τοιοῦτος νόμος ἐφηρμόσθη εἰς τὸ πρόσωπον ἀξιωματικοῦ τινος τοῦ πεζικοῦ, ὅστις ἐνυμφεύθη κατὰ τὸ 1839 ἄνευ ἀδείας τῆς κυβερνήσεως, ὁ ὁποῖος καθῃρέθη καὶ ἔμεινεν ἀρκετὸν καιρὸν χωρὶς βαθμοῦ· κατὰ συνέπειαν δὲν ἠδύνατο νὰ διατελῇ ἐν ἀγνοίᾳ ὁ μακαρίτης Καστελιώτης τῆς διατάξεως, ἡ ὁποία ἀνεγράφη εἰς τὸν νόμον ἀπὸ τοῦ 1834, καὶ ἀπὸ τῆς ἐποχῆς ἐκείνης μέχρι τῆς ἐποχῆς τοῦ γάμου του ἔλαβε γνῶσιν αὐτοῦ τοῦ πράγματος, διότι συνανεστρέφετο μετὰ τῶν συναδέλφων του.

§69ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ὑποθέτετε ὅτι οἱ νόμοι οἱ στρατιωτικοὶ εἶναι ἐφαρμόσιμοι εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν;

§70Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Μάλιστα. Εἰς δὲ τὰ ὑπουργεῖα τῶν Στρατιωτικῶν καὶ Ναυτικῶν πώποτε καθόσον δύναμαι νὰ γνωρίζω δὲν ἀπανεμήθη σύνταξις παρὰ συναινέσει καὶ τῇ ἐπιδοκιμασίᾳ τοῦ Ἐλεκτικοῦ Συνεδρίου· γνωρίζω τοῦτο εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν ὅτι πολλάκις πράγματι παρεισέφρησε κακὴ συνεννόησις μεταξὺ τοῦ ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν καὶ τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου, πολλάκις συντάξεις ἐφιλονεικήθησαν ἀπὸ τὸ Συνέδριον, κύριοι, ἐπὶ πολὺν χρόνον, οὐδεὶς ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ὅμως ἐξέδωκε διάταγμα περὶ ἀπονομῆς συντάξεως ἐν ἀγνοίᾳ καὶ ἐν ἀποδοκιμασίᾳ τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου· ἡ τοιαύτη ἐφαρμογὴ τοῦ νόμου ἴσχυε μέχρι προχθὲς, διότι δὲν ἔχομεν οὐδὲν προηγούμενον ἐναντίον ῥητῆς γνώμης τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου, ὅτι οἱ ὑπουργοὶ τῶν Ναυτικῶν καὶ Στρατιωτικῶν ὅτι ἐπροκάλεσαν συντάξεις.

§71ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Πολλὰς νὰ σᾶς φέρω.

§72Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Τὸ ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν καμμίαν δὲν ἀπένειμε.

§73Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ἄλλως τε δὲ, κύριοι, ὅταν ἡ ἀρχὴ αὕτη ἐτάχθη εἰδικῶς διὰ νὰ ἐξελέγχῃ τὰς ὑπηρεσίας τὰς ὁποίας ἄτομόν τι προσήνεγκεν εἰς τὴν πολιτείαν, ἡ πεῖρα ἀπέδειξεν ὅτι ἡ γνώμη του εἶναι ἐπικρατεστέρα τῆς τοῦ ὑπουργείου, διὰ τὸν ἁπλούστατον λόγον ὅτι τὰ ὑπουργεῖα τῶν Ναυτικῶν καὶ Στρατιωτικῶν ὑπάρχει πρόληψις ὅτι ὑποστηρίζουν τὰ ἄτομα, τὰ ὁποῖα ὑπηρετοῦν εἰς τὴν ὑπηρεσίαν των· διὰ τοῦτο καὶ ἐντὸς αὐτοῦ τοῦ σώματος ὑπάρχει πρόληψις, ἂν ὄχι ἀληθὴς, ὅτι οἱ μὲν ἀγαποῦν τὸν δεῖνα κλάδον νὰ ἀναπτυχθῇ περισσότερον, οἱ δὲ ὡς ἐκ τοῦ ἐπαγγέλματός των ἀγαποῦν τὸν ἕτερον· διὰ τοῦτο παρὰ τοῦ νόμου ἐτέθη τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον ὡς ἀρχὴ ἀνωτάτη μὴ ἁπτομένη τῆς πολιτικῆς, ἐξασκοῦσα ἔλεγχον ἐπὶ ὅλων τῶν ὑποθέσεων τοῦ κράτους, ἐθεωρήθη ὡς μόνη κατάλληλος ἀρχὴ νὰ ἐκφέρῃ γνώμην· διὰ δὲ τοῦ τελευταίου νόμου ἡ γνώμη ἐθεωρήθη ὅτι ἔπρεπε νὰ ᾖναι ὑποχρεωτική. Μόνον δὲ τὸ διάβημα τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Ναυτικῶν πρὸς τὸ ὑπουργικὸν συμβούλιον εἶναι εἷς ἐνδοιασμὸς σπουδαῖος ὅτι ὁ ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν δὲν ἀνελάμβανε τὴν εὐθύνην νὰ ὑποβάλῃ διάταγμα ἄνευ τῆς ἐγκρίσεως τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου, διὰ τοῦτο ἔφερε τὸ ζήτημα ἐνώπιον τοῦ ὑπουργικοῦ συμβουλίου· κατ’ ἐμὴν δὲ κρίσιν καὶ ὁ ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν καὶ τὸ ὑπουργικὸν συμβούλιον εἶναι ἀναρμόδιοι νὰ δικάσουν τοιαῦτα ζητήματα. Ὥστε νομίζω, κύριοι, ὅτι ἄγνοια νόμου καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὸν ἀποβιώσαντα στρατιωτικὸν ἢ ναυτικὸν δὲν ἐπετρέπετο, διότι διετέλει ἐν πλήρει γνώσει τῶν θεσμῶν τῆς πατρίδος του, οἱ ὁποῖοι τὸν διεῖπον ἀπὸ τὰ 1834, καὶ οἵτινες ὄχι μόνον δικαίωμα δὲν ἔδιδον πρὸς σύνταξιν, ἀλλὰ τὰ μὲν τέκνα του ἐκήρυττον νόθα, αὐτὸν δὲ ἀπέλυον τῆς ὑπηρεσίας. Παρανομία πλήρης πραγματικὴ μετὰ τὸν νέον νόμον τοῦ 1877, ἠθικὴ παρανομία μετὰ τὸν νόμον τοῦ 1853, διότι ὅλοι οἱ ὑπουργοὶ πώποτε δὲν ἀνέλαβον τὴν εὐθύνην νὰ ἀπονείμωσι σύνταξιν πρὶν τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον ἐγκρίνῃ· διὰ τοῦτο φρονῶ, ὅτι ἡ παρέκβασις αὕτη, ἡ ὁποία ἀντιβαίνει ῥητῶς εἰς τὸν νόμον, ὀφείλει νὰ καταδικασθῇ παρὰ τῆς Βουλῆς, διὰ νὰ ὑπάρξῃ ἓν προηγούμενον, τὸ ὁποῖον νὰ συνετίσῃ καὶ τοὺς παρόντας καὶ νὰ συμβουλεύσῃ καὶ τοὺς μέλλοντας.

§74ΖΩΧΙΟΣ. Θὰ προσθέσω ὀλίγας λέξεις εἰς ὅσα εἶπον προηγουμένως. Ὁ ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν διϊσχυρίσθη ὅτι εἰς τὴν γνώμην μου αὐτὴν ἐπηρεάζομαι ἐκ τῶν πολιτικῶν περιστάσεων, δηλ. ἐπάνω κάτω θέλω τὴν θέσιν του. Πῶς; ἀφοῦ ὡς πρόεδρος τῆς ἐπιτροπῆς τῶν συντάξεων ἠρνήθην, πῶς θέλετε ὡς βουλευτὴς νὰ ἔχω γνώμην ἐναντίαν; Τῆς ἠρνήθην τὴν σύνταξιν καὶ τῆς τὴν ἠρνήθην, διότι ἔλειπε ἡ ἄδεια γάμου. Σημειωτέον δὲ ὅτι ὁ μακαρίτης Καστελιώτης ἐγνώριζε τὰ πάντα· δὲν ἦτον ἐξ ἐκείνων τῶν ἀξιωματικῶν, οἱ ὁποῖοι δὲν ἐλάμβανον γνῶσιν. Ἰδοὺ ποῖος ἦτον ὁ Καστελιώτης· (ἀναγινώσκει). «Ἰωάννης Καστελιώτης, ἐκ Σπετσῶν, ὑποπλοίαρχος δευτέρας τάξεως ἐπὶ τοῦ ἀτμοπλοίου ὁ Ἑρμῆς ἀπὸ 7 Φεβρουαρίου 1833. Τὴν 4 Μαρτίου 1834 ὠνομάσθη ἀνθυποπλοίαρχος τοῦ Βασιλικοῦ Ναυτικοῦ, διωρισθεὶς ἐπὶ τοῦ Β. Πάρωνος ὁ Νέλσων. Τὴν 31 Ἰανουαρίου 1835 ἐπροβιβάσθη ὑποπλοίαρχος, διατελέσας καὶ ὡς προσωρινῶς κυβερνήτης τοῦ Β. Κερκούρου ὁ Γλαῦκος, ἀπὸ 29 Ἀπριλίου ἕως 10 Μαΐου ἰδίου ἔτους 1835. Τὸ 1836 μετετέθη ἐπὶ τῆς Ἀθηνᾶς, τὸ δὲ 1841 ἐπὶ τοῦ Β. Κερκούρου ὁ Ναυτίλος, κυβερνήτης τοῦ ὁποίου διωρίσθη τὸ 1842. Τὴν 4 Ἰουνίου 1843 προήχθη Πλωτάρχης, καὶ τὴν 1 Ἰουλίου 1843 μετετέθη εἰς τοὺς διαθεσίμους.» Ἦτον ἐκ τῶν ἐκλεκτῶν, διότι εἶχεν ἀξίαν. Λοιπὸν βλέπετε, ὅτι ἔχει ἓν στάδιον ὁ ἄνθρωπος ἐντὸς τῆς τακτικῆς ὑπηρεσίας, δὲν ἦτο δὲ δυνατὸν νὰ ἠγνόει τὸ διάταγμα. Μετετέθη εἰς τοὺς διαθεσίμους, διότι ἦτο κυβερνητικός. Λοιπὸν δὲν ἦτον ἐκ τῶν διαθεσίμων ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι δὲν ἐγνώριζον τὰ πράγματα· τὰ ἐγνώριζεν. Τώρα, διατί δὲν συνεμορφώθη; Πρέπει νὰ καταβῶ εἰς τὸν Ἅδην νὰ τὸν ἐρωτήσω νὰ μοῦ ἐξηγήσῃ τὴν αἰτίαν. Ἠξεύρω δὲ τοῦτο, ὅτι ἂν ἤμην εἰς τὴν θέσιν τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Ναυτικῶν καὶ τὸ Συνέδριον ἔλεγεν οὐ, δὲν θὰ προεχώρουν, μάλιστα μετὰ τὸν τελευταῖον νόμον. Θὰ ἔλεγον, τί θέλω νὰ ὑπάγω νὰ βάλω τὰ ποδάρια μου εἰς τὸ βάραθρον; Ἂν ὠλίσθησες, κύριε ὑπουργὲ τῶν Ναυτικῶν, τὸ ἤθελες. Τὸ περίεργον δὲ εἶναι, ὅτι ἀντὶ οἱ ἄλλοι ὑπουργοὶ νὰ τοῦ εἴπουν «Ποῦ πᾶς;» τοῦ εἶπον, ἐμπρός. Νομίζω, δὲ ὅτι ὅταν ὑπεγράψατε τὸν νόμον, τὸν ὑπεγράψατε ἐπὶ καλῇ τῇ πίστει, διότι κατὰ τὴν ἰδέαν τοῦ Συνεδρίου ἐγίνοντο καταχρήσεις, καὶ ὄχι μόνον κατὰ τὴν ἰδέαν τοῦ Συνεδρίου, ἀλλὰ καὶ κατὰ τὴν ἰδέαν τῆς Κυβερνήσεως αὐτῆς, αὐτοῦ τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, ὁ ὁποῖος εἶπεν ὅτι πρέπει νὰ θέσωμεν φραγμόν, κατὰ τίνος; Κατὰ τῶν ὑπουργῶν ὅλων ἐκτὸς τῶν δύω; Αὐτὸ εἶναι παράδοξον· καὶ ὅταν ὁ ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ὁμιλῇ περὶ πάσης συντάξεως, δὲν ἐξαιρεῖ κανένα, ὅταν ὁ παππᾶς λέγῃ «Καὶ πάντων καὶ πασῶν» δὲν ἐξαιρεῖ οὔτε ἄνδρα, οὔτε γυναῖκα, οὔτε κανένα. Θὰ ἦτο πολὺ νόστιμον νὰ ἔλεγε ὁ παππᾶς περὶ πάντων καὶ πασῶν, ἐξαιρουμένου τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Ναυτικῶν. Μὰ εἶναι λόγια αὐτά;

§75ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ (ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Ἐρωτῶ ὑμᾶς, κύριοι, ἂν ἐν εἰλικρινείᾳ καὶ μετὰ καλῆς πίστεως ὁ προαγορεύσας πρὸ ὀλίγου ἠγόρευσε· τί σᾶς εἶπε; σᾶς εἶπεν ὅτι αὐτὸς ὑπηρέτησε μέχρι τοῦ 1843, μετὰ δὲ τὸ 1843 ἐτέθη εἰς τοὺς διαθεσίμους· καὶ ἂν ᾖναι ἀληθὲς τὸν ἐρωτῶ, διατί ἐξέδωκε τὴν ἐγκύκλιον τοῦ 1846; ἐκεῖθεν ἐξάγονται τὰ συμπεράσματα ὅτι σὺ ὁ γνωρίζων τὰ πάντα δὲν εἶχες πεποίθησιν ὅτι ὁ νόμος τοῦ Σμὰλτς ἴσχυεν καὶ ἠναγκάσθης νὰ ἐκδώσῃς ἐγκύκλιον! εἶπες λοιπὸν ὅτι εἰς τὸ 1843 ἐτέθη εἰς διαθεσιμότητα· ἔκτοτε μέχρι τῆς ἐποχῆς καθ’ ἣν ἐνυμφεύθη δὲν εἶχε τὴν ὑποχρέωσιν νὰ μάθῃ τὴν ἐγκύκλιόν σου, διότι δὲν τοῦ τὴν ἐκοινοποίησες· λέγεις λοιπὸν ὅτι μέχρι τοῦ 1843 ἦτον ἔξυπνος ἄνθρωπος καὶ ὤφειλε νὰ γνωρίζῃ τοὺς νόμους καὶ τὰ διατάγματα· ἂν εἶναι ἀληθὲς ὅτι ταῦτα ἴσχυον καὶ ἐν τῇ πεποιθήσει τοῦ τότε γενικοῦ γραμματέως, διατί ἐξέδιδες τὴν ἐγκύκλιον τότε τοῦ 1846 διὰ τῆς ὁποίας ἀπηγορεύετο ὁ γάμος εἰς ὅλους τοὺς ἐν ἐνεργείᾳ; Αὐτὴ εἶναι ἡ ἀλήθεια, τὰ ἄλλα εἶναι σοφιστεία.

§76ΒΑΛΕΤΤΑΣ............

§77ΖΩΧΙΟΣ. ........ (θόρυβος).

§78ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Μὴ ζητεῖτε ἐκ τῆς φράσεώς μου νὰ ἐγείρετε τρόπαια.

§79ΒΑΛΕΤΤΑΣ. Ἂν εἴχομεν σκοπὸν νὰ στήσωμεν τρόπαια ἐκ τῶν φράσεών σας, σᾶς βεβαιῶ θὰ εἴχομεν τὰς πυραμίδας τῆς Αἰγύπτου.

§80ΖΩΧΙΟΣ. Ἐγὼ ὁ ταλαίπωρος, ὅταν εἶπον ὅτι ἐξέδωκα τὴν ἐγκύκλιον, εἶπον καὶ τὸ διατί. Τί εἶπον; Καὶ εἶναι γραμμένα εἰς τὰ ἐστενογραφημένα πρακτικά· «Κατὰ τὸ ἔτος 1846, ὅτε ἤμην διευθυντὴς τοῦ ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν, ναῦταί τινες ἐνυμφεύθησαν παρὰ τὰ κείμενα.»

§81ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Εἰς τὴν ἐγκύκλιόν σου δὲν τὸ λέγεις.

§82Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Κύριε πρόεδρε, μίαν μικρὰν διασάφησιν· ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Οἰτύλου εἶπεν, ὅτι θὰ παρουσιάσῃ ἓν Διάταγμα τὸ ὁποῖον θὰ ᾖναι δημοσιευμένον ἐντὸς τοῦ βιβλίου, ἀλλὰ τὰ διατάγματα κατὰ τὸν νόμον δὲν ἔχουν ἰσχύν, πρέπει ᾖναι ἐντὸς τῆς Ἐφημερίδος τῆς Κυβερνήσεως· δεύτερον παρατηρῶ ὅτι ἀληθῶς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν δὲν ἦλθεν ποτὲ εἰς σπουδαίαν σύγκρουσιν μὲ τὸ Συνέδριον παρὰ μόνον εἰς τὰ 1864 ὅταν ἐφηρμόζετο ὁ νόμος, ὅτε ἠγέρθη διχογνωμία· δὲν εἶναι ὅμως ἰσχυρὸν ἐπιχείρημα ὅτι ἐπειδὴ τὸ ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν δὲν εὑρέθη εἰς καμμίαν δυσχέρειαν δὲν ἐπεκτείνεται καὶ ἐπ’ αὐτοῦ. Τρίτον παρατηρῶ ὅτι ὁ νόμος ὁ ποινικός, τὸν ὁποῖον ἐπεκαλέσθησαν, εἶναι ὁ νόμος τοῦ στρατοῦ Καὶ τότε, κύριοι, νόμος περὶ συντάξεως δὲν ὑπῆρχεν, οὔτε σύνταξις ἀπονέμετο παρὰ ὅπου ἤθελεν ἡ Κυβέρνησις· τὰ δικαιώματα δὲν ἐλαμβάνοντο ὑπ’ ὄψιν, καὶ νόμος τοιοῦτος ἔγεινεν πρώτην φορὰν εἰς τὰ 1852· ἀλλὰ καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τοὺς στρατιωτικοὺς ὑπῆρχεν νόμος, ἀλλ’ αὐτὸς ὁ νόμος δὲν εἶχεν ἐφαρμογὴν εἰς τὸ ναυτικὸν διότι καὶ εἰς τὴν Γαλλίαν διὰ τὸ ναυτικὸν ὑπάρχουν ἰδιαίτεροι νόμοι. Νὰ σᾶς φέρω παράδειγμα· εἰς τὰ ναυτικὰ ἐπιβάλλεται ἡ ποινὴ τῆς καταδύσεως, ἐνῷ εἰς τὸν στρατὸν δὲν ἐπιβάλλεται τοιαύτη· καὶ αὐτὸ ἴσχυεν ἕως τὰ 1872. Εἰς τὴν Ἑλλάδα ἐφηρμόσθη ὁ στρατιωτικὸς νόμος, ἀλλὰ τοῦ ναυτικοῦ δὲν ἐδημοσιεύθη ποτέ.

§83ΖΩΧΙΟΣ. Ὑπάρχει ὁ Ἄρειος Πάγος, ὁ ὁποῖος τὰ ἐδημοσίευσεν.

§84Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ὁ Ἄρειος Πάγος δημοσιεύει νόμους;

§85ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅλα ὅσα ἐῤῥέθησαν περὶ τῆς ὑποθέσεως ταύτης δὲν θὰ εἶχον καμμίαν σημασίαν, ἐὰν δὲν ἐπήρχετο ὁ τελευταῖος ἐκδοθεὶς νόμος περὶ συγχωνεύσεως τοῦ ταμείου τῶν πολιτικῶν συντάξεων. Λέγω ὅτι δὲν θὰ εἶχον καμμίαν σημασίαν, διότι πολλάκις εὑρέθη εἰς διαφωνίαν τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον πρὸς τὰ ὑπουργεῖα καὶ τὰ δικαστήρια ἀπεφάνθησαν κατὰ τῆς γνώμης τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου· αὐτὸ τὸ ὁποῖον καθιστᾷ σήμερον τὴν ὑπόθεσιν ἀξίαν λόγου καὶ συζητήσεως, εἶναι ὁ τελευταῖον ἐκδοθεὶς νόμος. Τὸν νόμον αὐτὸν ἐγὼ τὸν εἰσήγαγον εἰς τὴν Βουλὴν καὶ τὸν ἐσυνόδευσα μὲ ἔκθεσιν αἰτιολογικήν. Ὁ νόμος αὐτὸς δὲν ἔχει τὸν σκοπὸν τὸν ὁποῖον ἀνέφερεν ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Πατρῶν κύριος Ῥικάκης, καὶ δὲν εἶναι ἀληθὲς τὸ λεγόμενον ὅτι, ἀφοῦ ἐσυγχωνεύθη τὸ ταμεῖον τῶν πολιτικῶν συντάξεων μὲ τὸ δημόσιον ταμεῖον, ἡ Κυβέρνησις εἶχεν ἀνάγκην νὰ λάβῃ πλειοτέρας ἐγγυήσεις· διότι, ἂν ἐνθυμεῖσθε, ὁ νόμος αὐτός, ὅτε εἰσήχθη ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν, δὲν διελάμβανε τὴν συγχώνευσιν τοῦ ταμείου τῶν πολιτικῶν συντάξεων μετὰ τοῦ δημοσίου ταμείου, ἦτο νόμος περὶ αὐξήσεως τῶν πόρων τοῦ ταμείου τῶν πολιτικῶν συντάξεων· ἡ συγχώνευσις δὲν περιείχετο εἰς τὴν πρότασιν τῆς Κυβερνήσεως, ἐγένετο δὲ κατόπιν· ὥστε τὸ ἐπιχείρημα, τὸ ὁποῖον ἔφερεν ἐνώπιόν σας ὁ κύριος Ῥικάκης, περὶ τοῦ ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἀφοῦ ἠθέλησε νὰ συγχωνεύσῃ τὸ ταμεῖον τῶν πολιτικῶν συντάξεων μὲ τὸ δημόσιον, ἐνόμισεν ὅτι ἔπρεπε νὰ λάβῃ πλειοτέρας ἐγγυήσεις, δὲν στηρίζεται οὔτε ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου, οὔτε ἐπὶ τῆς ἐκθέσεως τὴν ὁποίαν σᾶς ὑπέβαλον. Μένει τώρα νὰ σᾶς εἴπω τί ἐφρόνουν ἐγώ, ὁ ὁποῖος εἶχον τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω τὸ νομοσχέδιον αὐτό. Ἀπὸ τοῦ πρώτου ἄρθρου μέχρι τοῦ τελευταίου δὲν κάμνει λόγον εἰμὴ περὶ τῶν πολιτικῶν συνταξιούχων καὶ τῶν συντάξεων τῶν πολιτικῶν ὑπαλλήλων. Ἑπομένως εἶναι φανερὸν, ὅτι ὅλαι αἱ διατάξεις, αἱ περιεχόμεναι εἰς τὸ νομοσχέδιον ἐκεῖνο, δὲν ἐφαρμόζονται παρὰ εἰς τὰς πολιτικὰς συντάξεις. Οὔτε εἰς τὸν νοῦν μου, οὔτε εἰς τὸν νοῦν τῶν συναδέλφων μου ὑπῆρχεν ἡ ἰδέα, ὅτι διὰ τοῦ νόμου τούτου καθιεροῦμεν διατάξεις ἐφαρμοζομένας εἰς ὅλας τὰς συντάξεις. Καὶ ὅτι, κύριοι, οὕτως ἔχει τὸ πρᾶγμα, σᾶς παρακαλῶ νὰ λάβητε ὑπ’ ὄψιν καὶ ἓν ἄλλο ἄρθρον τοῦ νομοσχεδίου, εἰς τὸ ὁποῖον γίνεται λόγος περὶ ἐκχωρήσεως καὶ κατασχέσεως, τὸ ὁποῖον ἐκφράζεται γενικῶς καὶ ἀορίστως, λέγον· «Αἱ ἐκχωρήσεις καὶ αἱ κατασχέσεις τῶν συντάξεων ἀπαγορεύονται·» καὶ ὅμως διὰ τοῦ ἄρθρου τούτου δὲν ἐνοοῦσε τὸ νομοσχέδιον παρὰ ν’ ἀπαγορεύσῃ τὰς ἐκχωρήσεις καὶ κατασχέσεις τῶν πολιτικῶν συντάξεων, διότι διὰ τὰς ἄλλας εἶναι ἤδη ἀπηγορευμένη. Ὥστε πᾶν ὅ,τι τὸ νομοσχέδιον τοῦτο διαλαμβάνει, ἀποβλέπει μόνον τὰς πολιτικὰς συντάξεις· αὐτὴ ἦτο ἡ ἰδέα, κύριοι, καὶ ἐμοῦ καὶ ὅλων τῶν συναδέλφων. Ἐὰν ἡ Βουλὴ, ἥτις ἐψήφισε τὸ νομοσχέδιον ἠννόει ἄλλως, δύναται νὰ τὸ δηλώσῃ, ἀλλὰ δὲν δύναταί τις νὰ κατακρίνῃ ἕνα ὑπουργὸν, ὁ ὁποῖος εἶχεν αὐτὴν τὴν ἰδέαν καὶ κατ’ αὐτὴν ἐφήρμοσε τὸν νόμον. Αὐτὰ τὰ ὀλίγα εἶχον νὰ σᾶς εἴπω περὶ τῆς ἐννοίας τοῦ νόμου.

§86ΚΑΣΒΙΚΗΣ. Κύριοι, θαυμάζω μὲ τὴν ἑρμηνείαν τὴν ὁποίαν ἔδωκεν ὁ κύριος ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἐπὶ τοῦ τελευταῖον ψηφισθέντος παρὰ τῆς Βουλῆς νόμου, διότι φρονεῖ ὅτι ἐφρόντισε μόνον περὶ τῆς συντάξεως τῶν πολιτικῶν ὑπαλλήλων, αἱ ὁποῖαι πηγάζουσιν ἀπὸ κρατήσεις, αἵτινες ἀνεβιβάσθησαν ἀπὸ πέντε εἰς δέκα καὶ δὲν ἐφρόντισε νὰ συμπεριλάβῃ καὶ τὰς συντάξεις τῶν στρατιωτικῶν καὶ ναυτικῶν, αἱ ὁποῖαι ὑπόκεινται εἰς βάρος τοῦ Κράτους. Δὲν εἶναι ἀληθὴς ἡ ἑρμηνεία τὴν ὁποίαν ἔδωκεν· δὲν ἔχω ἀνάγκην νὰ παραβάλω τὸν νόμον τῶν συντάξεων τοῦ 1864, ὅστις περιλαμβάνει τὰς στρατιωτικὰς, ναυτικὰς καὶ πολιτικὰς συντάξεις· ὅταν παραβάλετε τὸν νόμον ἐκεῖνον, θὰ εἰδῆτε ὅτι περιλαμβάνει ὅλας τὰς συντάξεις, καὶ δὲν μοι φαίνεται ἀπέναντι τοῦ ῥητοῦ γράμματος νὰ ὑπάρχῃ ἡ ἐλαχίστη ἀμφιβολία. Τώρα θέλομεν νὰ ἑρμηνεύσωμεν ἕνα νόμον, ὅστις ῥητῶς ἦλθε περὶ συντάξεων, καὶ νὰ εἴπωμεν ὅτι δὲν ἐννοοῦμεν καὶ τοὺς ναυτικοὺς καὶ τοὺς στρατιωτικοὺς, παρὰ μόνον τοὺς πολιτικούς· λοιπὸν μοι φαίνεται ὅτι εἶναι λίαν ἄσκοπον καὶ ἐναντίον τοῦ γράμματος τοῦ νόμου.

§87ΜΙΛΗΣΗΣ. Δὲν ἀναγινώσκετε τὴν ἐπιγραφὴν, ἥτις ἀποτελεῖ τὴν βάσιν τοῦ νόμου;

§88ΚΑΣΒΙΚΗΣ. Οἱ νόμοι, κύριοι Βουλευταὶ, κατανοοῦνται ἐκ τῶν ὑπὸ τοῦ συνόλου διατάξεων· δὲν μοὶ φαίνεται λοιπὸν ὀρθὸν, ὅτι ὁ νόμος ὁ τελευταῖον ψηφισθεὶς, ὅτι ἐννοεῖ μόνον τὰς πολιτικὰς καὶ ὄχι καὶ τῶν ἄλλων κλάδων τὰς συντάξεις.

§89Γ. ΡΟΥΦΟΣ. Κύριοι, μετὰ τὰ λεχθέντα, θεωρῶ περιττὴν πᾶσαν ἀνάπτυξιν· ἀπεδείχθη σαφῶς, ὅτι τὸ ὑπουργεῖον ἐναντίον τῶν κειμένων νόμων ἀπένειμεν τὴν σύνταξιν ταύτην. Δὲν θὰ παρακολουθήσω βεβαίως τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Ναυτικῶν εἰς τὰς ἰδέας του, ὅτι τὸ Ἐλεγκτρικὸν Συνέδριον ἐπιπολαίως ἀπεφάσισεν, ὅτι δὲν ἤξευρε τί ἔκαμεν· αὐτὸ εἶναι κύριος ἕκαστος νὰ τὸ ἐκτιμήσῃ ὅπως θέλει. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν ὅμως δὲν ἠδύνατο νὰ ἀποδώσῃ καμμίαν ἄλλην ἔννοιαν περὶ συντάξεων, διότι διὰ τοῦ ἄρθρου ἐκείνου τοῦ νομοσχεδίου ἐνομιμοποιήθη καὶ ἡ ἐγγύησις, διότι ὁ νόμος τοῦ 1853 παρεδέχθη ὅτι ἡ ἐγγύησις ὑφίσταται. Λοιπὸν δύω ζητήματα ὑπάρχουν, κύριοι· 1ον τὸ ζήτημα ἐὰν ἡ χήρα Καστελιώτου εἶχε δικαίωμα πρὸς σύνταξιν μὴ ὑπάρχοντος πιστοποιητικοῦ τῆς ἀδείας γάμου, καὶ 2ον μετὰ τὸν τελευταῖον νόμον τοῦ 1877 ἐὰν ἦτο ἐπιτετραμμένον εἰς τὸν κύριον ὑπουργὸν τῶν Ναυτικῶν νὰ ἐκδώσῃ διάταγμα ἄνευ τῆς ἀποφάσεως τοῦ Ἐλεγκτρικοῦ Συνεδρίου. Καὶ περὶ τοῦ ἑνὸς καὶ περὶ τοῦ ἄλλου ἐλέχθησαν τόσα, ὥστε εἶναι περιττὸν νὰ τὰ ἐπαναλάβω. Τὸ νὰ στηρίζεταί τις, κύριοι, ἐνῷ ὁ νόμος ἀπαιτεῖ ἐπίσημον πιστοποιητικὸν, εἰς τὴν διαβεβαίωσιν ἑνὸς ἱερέως, ὅστις κατὰ τὸ 1866 ἦτον εἰς Ἀθήνας, ὅτι κατὰ τὸ 1853 ἐτέλεσεν τὸν γάμον, τοὐτέστιν μετὰ δεκαετίαν ἐνθυμεῖται τὰ πάντα... Καὶ ποῦ ὑπογράφεται; Εἰς τὰς φυλακάς. Ὁ νόμος ῥητῶς λέγει ὅτι αἱ συντάξεις ἀποδίδονται, ἀφοῦ προσαχθῶσιν ἐπίσημα ἔγγραφα τῶν ἀρχῶν. Ἡ τοιαύτη διαβεβαίωσις τοῦ ἱερέως δὲν εἶναι ἐπίσημον ἔγγραφον, καὶ μάλιστα ὅτε μετὰ δεκαετίαν λέγει ὅτι ἐνθυμεῖται, ὅτι τὴν τετάρτην Μαΐου ἐπετράπη ὁ γάμος.

§90ΧΟΪΔΑΣ. Ἦτον εἰς τὰς φυλακὰς, διότι ἐν γνώσει διατελῶν τῆς ὑπάρξεως πρώτου γάμου, ἐτέλεσε δεύτερον καὶ ἐγένετο συνεργὸς διγαμίας· λοιπὸν ἄνθρωπος τοιοῦτος εἶναι δύσκολον νὰ ἐκδώσῃ πιστοποιητικὸν ψευδές;

§91Γ. ΡΟΥΦΟΣ. Ὁ κύριος ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ὀχυροῦται ὄπισθεν τοῦ τίτλου τοῦ νόμου, ἐνῷ ἡ ἐξήγησις, τὴν ὁποίαν δίδει, ἰδοὺ πῶς ἐξηγεῖται ἐν τῇ εἰσηγητικῇ τοῦ νομοσχεδίου ἐκθέσει «ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 6 παρατηρῶ................... .......... εἶναι ἡ μόνη ἀποχρῶσα ἐγγύησις............» Καὶ ἂν ἠγέρθη ἡ ἐλαχίστη ἀμφιβολία, ἀφοῦ τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον εἶχεν ἐναντίαν γνώμην, διατί, ἐνῷ ἔχετε ἐνώπιόν σας τὴν Βουλὴν, ἀντιστρατεύεσθε κατὰ τῆς ἀποφάσεως τοῦ Ἐλεγκτρικοῦ Συνεδρίου καὶ ἑρμηνεύετε τοὺς νόμους σφετεριζόμενοι τὸ δικαίωμα, τὸ ὁποῖον ἔχει ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία; Μετὰ τὰ λεχθέντα, κύριοι, ὑποβάλλω τὴν ἑξῆς πρότασιν «ἡ Βουλὴ θεωροῦσα τὴν εἰς τὴν χήραν Καστελιώτου ἀποδοθεῖσαν σύνταξιν μὴ σύμφωνον μὲ τὸν νόμον, μεταβαίνει εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν».

§92Ι. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ἐγὼ ὑποβάλλω ἄλλην πρότασιν «ἡ Βουλὴ, ἀρκεσθεῖσα εἰς τὰ λεχθέντα, μεταβαίνει εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν».

§93Σ. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Φρονῶ, ὅτι ὅπως ἦλθε τὸ ζήτημα ἐνώπιον τῆς Βουλῆς καὶ μετὰ τὴν ἐκτεταμένην συζήτησιν, ἥτις ἐγένετο ἐνώπιόν σας περὶ ἐφαρμογῆς τοῦ νόμου, ἡ πρότασις, τὴν ὁποίαν ἔκαμεν ὁ κ. Μαυρομιχάλης, δὲν λύει τὸ ζήτημα. Σημειώσατε, κύριοι, ὅτι δὲν πρόκειται περὶ ἀποφάσεως τῆς Βουλῆς, ἡ ὁποία σταματᾷ ἕως ἐδῶ, ἀλλὰ πρόκειται περὶ ἀποφάσεως, ἡ ὁποία θὰ καθιερώσῃ μίαν ἀνωτάτην ἀρχήν· ἑπομένως ὅταν ἡ Βουλὴ λέγει, ἀρκεσθεῖσα εἰς τὰ λεχθέντα μεταβαίνω εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, ποίαν λύσιν ἐκφέρει; Δύνανται ὅσοι ἔχουσι τὸ θάῤῥος νὰ εἴπωσι ὅτι ἡ λύσις τὴν ὁποίαν ἔδωκε τὸ ὑπουργεῖον εἶναι σύμφωνος μὲ τὸν νόμον. Αὕτη εἶναι ἡ καλὴ, ἡ λογικὴ ἀπόφασις, πᾶσα ἄλλη ἀπόφασις εἶναι ὑπεκφυγὴ τῆς ὁποίας αἱ συνέπειαι εἶναι πολὺ κακαί. Ἕνεκα τούτου ἂς λείψῃ τὸ «ἡ Βουλὴ, ἀρκεσθεῖσα, μεταβαίνει εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.» Ἑπομένως φρονῶ καὶ πιστεύω ὅτι ἡ Βουλὴ, συμμεριζομένη τὴν γνώμην ὅτι πρέπει τὸ ζήτημα νὰ λυθῇ καθαρῶς, θέλει παραδεχθῆ νὰ τεθῇ εἰς ψηφοφορίαν ἡ πρότασις τοῦ κ. Ῥούφου.

§94Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἤκουσα, κύριε πρόεδρε, τῶν προτάσεων, αἵτινες ἐτέθησαν ὡς θέματα τῆς ψηφοφορίας· ἡ μία τῶν προτάσεων περιέχει τὴν ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς, ὅτι ἡ σύνταξις, ἡ ὁποία ἀπενεμήθη, δὲν ἀπενεμήθη σύμφωνα μὲ τὸν νόμον· ἡ ἄλλη τῶν προτάσεων, ἡ ὑποβληθεῖσα ὑπὸ τοῦ κ. Μαυρομιχάλη, προβάλλει ἵνα ἡ Βουλὴ μεταβῇ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Νομίζω, ὅτι εἶναι σφαλερὸν νὰ παραδεχθῶμεν εἴτε τὴν μίαν, εἴτε τὴν ἑτέραν, καὶ διὰ τοῦτο ἀναγκάζομαι νὰ λάβω τὸν λόγον, διὰ ν’ ἀνακοινώσω εἰς τὴν Βουλὴν τὰς σκέψεις μου, καὶ ἐξαγάγω καὶ τὸ πόρισμα, τὸ ὁποῖον θέλω ἀκολουθήσει. Ἡ συζήτησις, ἥτις ἐγένετο σήμερον, προεκλήθη ὑπό τινος βουλευτοῦ· ὁ βουλευτὴς τῶν Πατρῶν προεκάλεσεν αὐτὴν, οὐδὲ πρέπει νὰ ὑποληφθῶμεν προτραπέντες εἰς ταύτην ὑπό τινος ἐγγράφου, ἐπιθυμῶ μάλιστα, ἐὰν ᾖναι δυνατὸν, τὸ ἔγγραφον, τὸ ὁποῖον ἀπεστάλη, νὰ μὴ μνημονευθῇ. Οἱ λόγοι, οἱ ὁποῖοι μὲ πείθουσι νὰ ἔχω τὴν ἐπιθυμίαν ταύτην, εἶναι, ὅτι τὸ ἔγγραφον τοῦτο δὲν θεωρῶ σύμφωνον μὲ τὴν ὑπάρχουσαν νομοθεσίαν· ὁ πολιτειακὸς ὀργανισμὸς δὲν παρεχώρησε δικαίωμα παραπλήσιον εἰς αὐτὴν τὴν ἀρχὴν, ἥτις ἀπέστειλε τὸ ἔγγραφον πρὸς τὴν Βουλὴν, ὅταν δὲ ἀρχή τις ἐνασκῇ δικαιώματα, τὰ ὁποῖα δὲν παρεχωρήθησαν εἰς αὐτὴν, ἐπέρχεται διατάραξις εἰς τὴν λειτουργίαν τῶν διαφόρων ἀρχῶν, καὶ διὰ τοῦτο ἐπιθυμῶ νὰ μὴ γείνῃ μνεία περὶ αὐτοῦ. Νομίζω, ὅτι δὲν εἶμαι ὑποχρεωμένος ν’ ἀναπτύξω περαιτέρω τὴν πρότασίν μου, παρακαλῶ δὲ τοὺς διστάζοντας ν’ ἀνατρέξωσιν εἰς τὸν καταστατικὸν νόμον τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου καὶ ἐκεῖ θέλουσιν ἰδεῖ κατὰ τινα τρόπον τὸ σῶμα τοῦτο λειτουργεῖ. Ἀλλὰ τὸ ζήτημα προετάθη διὰ τῆς ἐπερωτήσεως τοῦ ἐντίμου ἐκ Πατρῶν βουλευτοῦ. Ὁ βουλευτὴς οὗτος διϊσχυρίσθη, ὅτι ἡ ἀπενεμηθεῖσα σύνταξις δὲν ἐδόθη νομίμως ἢ δὲν ἀπενεμήθη δικαίως· διότι πρῶτον ἡ χήρα Καστελιώτου δὲν ἠδυνήθη ν’ ἀποδείξῃ, ὅτι εἶναι σύζυγος ἐκείνου ὅστις παρέσχε τὴν ὑπηρεσίαν εἰς τὸ κράτος, δι’ ἣν ἀπενεμήθη ἡ σύνταξις· δεύτερον, διότι ἡ σύνταξις δὲν ἔπρεπε ν’ ἀπενεμηθῇ εἰς αὐτὴν, διότι τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον ῥητῶς ἐγνωμοδότησε νὰ μὴ ἀπονεμηθῇ, ἡ δὲ Κυβέρνησις ὤφειλε νὰ συμμορφωθῇ μὲ τὴν διάταξιν τοῦ νόμου. Καλούμενος νὰ δώσω γνώμην ἐπὶ τοῦ πρώτου θέματος, εὑρίσκομαι εἰς τὴν θέσιν νὰ μὴ δώσω ὡρισμένην ψῆφον, διότι δὲν διεσαφηνίσθη τὸ περὶ γάμου ζήτημα κατὰ τὴν συζήτησιν. Τὸ δεύτερον δὲ θέμα, ὅτι ἡ σύνταξις ἐδόθη ἐναντίον τοῦ νόμου εἶναι καθαρόν· νομίζω, ὅτι εἶναι σαφὴς ὁ νόμος τοῦ 1877 διατάσσων, ὅτι αἱ γνωμοδοτήσεις τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου, ἐκεῖναι τὰς ὁποίας ἐκδίδει κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ νόμου τοῦ 1864, εἰσὶν ὑποχρεωτικαί. Ὅταν πρὸ ὀλίγων μηνῶν ἐσυζητεῖτο ὁ νόμος οὗτος, ἦτον ἐπὶ τοῦ βήματος ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ἀνέστην δὲ διὰ νὰ φέρω ἀντίῤῥησίν τινα ἐπὶ τῆς διατάξεως αὐτῆς τοῦ νόμου, ἀλλ’ ἡ Βουλὴ δὲν ἦτο εἰς κατάστασιν νὰ μὲ ἀκούσῃ καὶ προέβη εἰς ἀπόφασιν· ἐνόμιζον, ὅτι δὲν ἔπρεπε ν’ ἀναγνωρισθῶσιν ὑποχρεωτικαὶ αἱ γνωμοδοτήσεις, διότι δὲν ἀφίνουσί τινα ὑπεύθυνον ἐπί τινος διακεκριμένης περιστάσεως. Ἐὰν ὁ ὑπουργὸς ἀρνεῖται ν’ ἀπονείμῃ σύνταξιν, ὑπάρχει μέσον διεξαγωγῆς, ἡ προσφυγὴ πρὸς τὰ δικαστήρια· ἂν ὅμως τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον γνωμοδοτῇ νὰ δοθῇ σύνταξις, ἐν ᾧ δὲν ὑπάρχουσιν ἀνεγνωρισμένα νόμιμα δικαίωμα, ὁ ὑπουργὸς θέλει προκαλέσει τὸ περὶ ἀπονομῆς αὐτῆς διάταγμα, διότι εἶναι ὑποχρεωμένος νὰ ἀκολουθήσῃ τὴν γνώμην τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου· ἀλλὰ δὲν δύναται νὰ θεωρηθῇ ὑπέχων τὴν εὐθύνην διὰ τὴν πρᾶξιν ταύτην, θέλει δ’ εἶσθαι κενὸν νὰ ζητῶμεν εὐθύνην παρὰ τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου. Ἄλλως ἡ εὐθύνη τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου δὲν δύναται νὰ ἀσφαλίσῃ τὴν πολιτείαν. Ἐὰν ἐπρόκειτο λοιπὸν σήμερον, νὰ νομοθετηθῇ τὸ ἄρθρον, ἤθελον κηρυχθῆ ἐναντίος· ἀλλὰ ἐνομοθετήθη· ἡ φράσις τοῦ ἄρθρου, παραπέμποντος εἰς τὸν νόμον τοῦ 1864, εἶναι σαφής, καὶ κατὰ συνέπειαν νομίζω, ὅτι αἱ γνωμοδοτήσεις τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου ἐκηρύχθησαν ὑποχρεωτικαὶ καὶ ὅτι τὸ ὑπουργεῖον δὲν ἐτήρησε κατὰ τοῦτο τὸν νόμον. Ἑπομένως νομίζω, ὅτι δύναμαι νὰ ψηφοφορήσω τὸ ἑξῆς θέμα· «Ἡ Βουλὴ φρονοῦσα, ὅτι ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου 6 τοῦ ἀπὸ 17 Ἰανουαρίου 1877 νόμου ἐφαρμόζεται ἐπὶ τῶν στρατιωτικῶν καὶ τῶν ναυτικῶν συντάξεων, μεταβαίνει εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.»

§95Σ. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ ἐκ Γόρτυνος ἔντιμος βουλευτὴς κηδόμενος τῆς ὑπηρεσίας ἔψεξε τὸ ἔγγραφον τοῦ προέδρου τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου. Ὅσον μὲν ἀφορᾷ περὶ τῆς μερίμνης εἰς τὴν δημοσίαν ὑπηρεσίαν συμφωνῶ πληρέστατα, διότι πραγματικῶς πρέπει νὰ ὑπάρχῃ ἡ ἱεραρχία αὕτη, καὶ νὰ μὴ ἐκτείνηταί τις πλέον τῆς ἐξουσίας τῆς ἁρμοδιότητός του. Ἀλλ’ ἐπὶ τούτου ἂς μοὶ συγχωρήσῃ ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Γόρτυνος νὰ παρατηρήσω, ὅτι τὰς παρατηρήσεις ταύτας ἔκαμε πολὺ ἐξώρας· ἠδύνατο νὰ φέρῃ αὐτὰς ἐνώπιόν μας, ὅταν τὸ ἔγγραφον αὐτὸ ἐτυπώθη καὶ διενεμήθη πρὸ ἡμερῶν, καὶ ὅταν προεῖδεν, ὅτι τὸ ἔγγραφον αὐτὸ ἔμελλε νὰ καταστῇ ἀντικείμενον συζητήσεως, οὐχὶ δὲ σήμερον, ὅτε ἐπὶ τῇ βάσει αὐτοῦ ἐγένετο μία συζήτησις. Ἀλλὰ, κύριοι, ἐπειδὴ τὸ ζήτημα ἦλθεν ἐνώπιόν σας, ἔκαμεν ὁ πρόεδρος τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου ὑπέρβασιν τῆς ἁρμοδιότητός του διὰ τῆς ἀναφορᾶς του πρὸς τὸν πρόεδρον τῆς Βουλῆς; Ὄχι, κύριοι!

§96ΑΛ. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Δὲν πρόκειται περὶ τούτου σήμερον.

§97ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Πρῶτον, κύριοι, ἡ νομοθεσία μας, αὐτὸς ὁ λογιστικὸς νόμος ἀναγνωρίζει εἰς τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον καὶ ἰδίως εἰς τὸν πρόεδρον τὸ καθῆκον τοῦ νὰ ἀναφέρηται ἐτησίως καὶ πρὸς τὸν Βασιλέα καὶ ἔκθεσιν νὰ ἀπευθύνῃ πρὸς τὴν Βουλὴν περὶ τῶν προσκομμάτων, τὰ ὁποῖα ἀπαντᾷ κατὰ τὴν ἐξέλεγξιν τοῦ ἀπολογισμοῦ, καὶ προσκόμματα ἐννοοῦνται ὅλα τὰ διοικητικά. Ἐὰν σήμερον ὁ πρόεδρος τοῦ Συνεδρίου ἔστειλεν εἰς τὴν Βουλὴν τοιοῦτον ἔγγραφον, τοῦτο εἶναι ἓν ἀπόσπασμα τῆς ἐτησίας ἐκθέσεώς του· ἑπομένως συνεμορφώθη μὲ ἀρχὴν καθιερωμένην, καὶ δὲν εἶναι πρώτη φορά. Ἄλλως, ὁ πρόεδρος τοῦ Συνεδρίου, τὸ ἔγγραφον αὐτὸ τὸ ἀπευθύνει πρὸς τὸν πρόεδρον τῆς Βουλῆς, οὐχὶ πρὸς τὴν Βουλήν· ἀλλ’ ὁ κ. πρόεδρος καλῶς ποιῶν τὸ ἐτύπωσε καὶ τὸ διένειμεν. Ὥστε σήμερον ἡ συζήτησις περιεστράφη εἰς αὐτὸ τὸ ἔγγραφον. Αὐτὰ τὰ ὀλίγα εἶχον νὰ εἴπω πρὸς δικαιολογίαν διατὶ ἐπεκαλέσθην τὸ ἔγγραφον τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου ....

§98ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Κύριε πρόεδρε, δὲν ἔχω σκοπὸν νὰ φέρω τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ θέματος, περὶ οὗ ἠγόρευσεν ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Μεσσήνης, διότι παραδέχομαι πληρέστατα τὰς παρατηρήσεις τὰς ὁποίας ἠκούσατε πρὸ ὀλίγου παρὰ τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ Γόρτυνος περὶ τῆς γενομένης ἀνακοινώσεως παρὰ τοῦ προέδρου τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου. Νομίζω, ὅτι ἡ ἀνακοίνωσις ἐκείνη δὲν ἐγένετο πρὸς τὴν Βουλὴν κανονικῶς, καὶ ἦτο ὀρθὸν νὰ μνημονευθῇ τοῦτο, διὰ νὰ μὴ θεωρηθῇ, ὅτι ἡ Βουλὴ ἀνεγνώρισε διὰ τῆς συζητήσεως τὴν πρᾶξιν. Ἀλλὰ δὲν καλούμεθα ἤδη νὰ συζητήσωμεν ἐπὶ τῆς πράξεως ταύτης, ἤδη ἐπὶ τῆς θέσεως τοῦ ζητήματος πρόκειται νὰ καταρτίσωμεν τὸ θέμα, καὶ ὡς πρὸς τὸ θέμα ὀφείλω νὰ παρατηρήσω, ὅτι δὲν συμφωνῶ πρὸς τὸν τρόπον, καθ’ ὃν διετυπώθησαν αἱ γνῶμαι ὑπὸ τῶν μέχρι τοῦδε ἐπὶ τοῦ θέματος ὁμιλησάντων. Δὲν συμφωνῶ μετὰ τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ Οἰτύλου, ὅτι δύναται ἡ Βουλὴ νὰ μεταβῇ ἁπλῶς εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν μετὰ τὴν συζήτησιν ταύτην, διότι, ὡς πείθομαι ἐκ τῆς συζητήσεως, δὲν ἀπεδείχθη τὸ νόμιμον τῆς καταγγελθείσης πράξεως, καὶ μὴ ἀποδειχθέντος τοῦ νομίμου θὰ ἦτο ἄτοπον ἡ Βουλὴ νὰ μεταβῇ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, ὡς εἰ τὰ πάντα εἶχον γείνει τακτικῶς. Ἀφ’ ἑτέρου δὲν φρονῶ, καὶ ὡς πρὸς τοῦτο νομίζω, ὅτι ἡ Βουλὴ ὁλόκληρος εἶναι σύμφωνος, διότι αἱ συζητήσεις τοῦτο ἀπέδειξαν, ὅτι ὑπῆρξε δολία προαίρεσις ἐκ μέρους τοῦ ὑπουργοῦ. Ἀλλ’ ἐὰν δὲν ὑπάρχῃ δολία προαίρεσις, ὑπῆρξε, κατ’ ἐμὴν γνώμην, παράβασις νόμου, καὶ δὲν καλούμεθα ἡμεῖς νὰ ἀποφανθῶμεν περὶ τῆς παραβάσεως ταύτης, ἀλλὰ δὲν δυνάμεθα, πεισθέντες, ὅτι ἐγένετο παράβασις, νὰ μεταβῶμεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν ἄνευ παρατηρήσεως. Ὡς πρὸς τὴν παράβασιν ὅμως δὲν εἶμαι σύμφωνος μετὰ τῶν προλαλησάντων, διότι καὶ ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Μεσσήνης καὶ ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Γόρτυνος θεωροῦσι τὴν παράβασιν ὡς ἀφορῶσαν εἰς τὸ ἄρθρον 6 τοῦ νόμου τοῦ 1877. Κατὰ τοὺς προαγορεύσαντας ἀξιοτίμους βουλευτὰς τὸ ἄρθρον τοῦτο ἀναντιῤῥήτως ἐφαρμόζεται καὶ εἰς τὰς στρατιωτικὰς καὶ εἰς τὰς ναυτικὰς συντάξεις, ἐνῷ κατ’ ἐμὲ δὲν ἐφαρμόζεται ἀναντιῤῥήτως. Κατ’ ἐμὲ τὸ ἄρθρον τοῦτο εἶναι ἀσαφέστατον, καὶ ἐπὶ ἀσαφοῦς ἄρθρου δὲν δύναμαι νὰ μὴ ἀναγνωρίσω εἰς τὸν καλούμενον νὰ ἐφαρμόσῃ αὐτὸ τὸ δικαίωμα νὰ τὸ ἑρμηνεύσῃ κατὰ τὴν ἰδίαν του πεποίθησιν. Δύναμαι νὰ ἔχω ἰδίαν γώμην περὶ τῆς ἐννοίας τοῦ ἄρθρου τούτου, ἀλλὰ δὲν δύναμαι, προκειμένου περὶ ἄρθρου, τὸ ὁποῖον ἀναγνωρίζω, ὅτι δὲν ἔχει καθαρὰν τὴν ἔννοιαν, ὅτι δὲν εἶναι καθαρῶς διατετυπωμένον, νὰ κατακρίνω ἐκεῖνον ὁ ὁποῖος ἄλλως ἑρμήνευσεν αὐτό. Καὶ διὰ τοῦτο, ἐὰν ἡ διατύπωσις τῆς προτάσεως, ἥτις θέλει ὑποβληθῆ εἰς τὴν ψῆφον ἡμῶν, περιελάμβανε γνώμην περὶ τῆς ἐννοίας τοῦ ἄρθρου, οἵαν ἠκούσατε, τουτέστιν ὅτι τὸ ἄρθρον τοῦτο ἀφορᾷ καὶ εἰς τὰς στρατιωτικὰς καὶ εἰς τὰς ναυτικὰς συντάξεις, δὲν ἠδυνάμην νὰ δώσω γνώμην. Ἀλλ’ ἀφ’ ἑτέρου, ὡς εἶπον, θεωρῶ, ὅτι ἐγένετο παρανομία, καὶ ἐγένετο παρανομία ἄλλη κατ’ ἐμέ, ἥτις δὲν ἀπεκρούσθη ἐπαρκῶς ὑπὸ τῶν μελῶν τῆς Κυβερνήσεως. Παρεχωρήθη ὑπὸ τοῦ ὑπουργοῦ μὴ ἔχοντος τὸ δικαίωμα τοῦτο ἐναντίον τῆς γνώμης τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου, παρεχωρήθη ὑπὸ τὴν εὐθύνην αὐτοῦ σύνταξις παρὰ τὸν νόμον, ὅστις ἀπαιτεῖ εἰς τὰς συντάξεις τῶν χηρῶν τῶν ναυτικῶν νὰ προσάγεται ἀπόδειξις τοῦ γάμου τῆς χήρας. Τοιαύτη ἀπόδειξις δὲν προσήχθη, καὶ δὲν θεωρῶ τὰ λεχθέντα περὶ μὴ ἐφαρμογῆς ὡς πρὸς τὴν χήραν Καστελιώτου τῆς ἐγκυκλίου τοῦ 1846 ὡς δυνάμεθα νὰ θεωρηθῶσιν ὡς ἐπαρκῆ. Ἡ ἐγκύκλιος ἐκείνη ἀναντιῤῥήτως ἔχει γενικὴν ἰσχὺν πρὸς ὅλους, καὶ οὐδεὶς δικαιολογεῖται ἐπικαλούμενος τὴν ἄγνοιαν αὐτῆς. Εἴδαμεν δὲ ἐκ τῆς ἀναγνώσεως τῆς ἐγκυκλίου ταύτης, ὅτι ἐκοινοποιήθη εἰς τὰς λιμενικὰς ἀρχὰς, δι’ ὧν ἤθελε περιέλθει εἰς γνῶσιν τῶν ἐν διαθεσιμότητι διατελούντων. Ἡ σύνταξις ἄρα κατ’ ἐμὲ ἀπενεμήθη οὐχὶ νομίμως, καὶ θεωρῶ ἔτι μᾶλλον κατακριτέον τὸν κ. ὑπουργὸν, ὅτι δὲν ἐσταμάτησεν ἐνώπιον τῆς παρατυπίας ταύτης· διότι ἐὰν ἡ ἀσάφεια τὸν ἐδικαιολόγει νὰ δώσῃ τὴν ἰδίαν αὐτοῦ ἑρμηνείαν, ὤφειλε ὅμως, ὅταν ἔβλεπεν ὅτι πρόκειται νὰ γίνῃ παρατυπία τις ἕνεκα αὐτῆς τῆς ἀσαφείας, νὰ θεωρήσῃ τὸ πρᾶγμα ἔτι σπουδαιότερον· καὶ ἐὰν δὲν ὑπῆρχεν ἀσάφεια, αὐτὸ τὸ γεγονὸς, ὅτι τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον εἶχε ἐναντίαν γνώμην, ἦτο ἀρκετὸν νὰ προκαλέσῃ σπουδαιοτέραν προσοχήν. Ἠκούσαμεν παρὰ τῶν εἰδότων ἐνταῦθα, ὅτι στρατιωτικὴ σύνταξις οὐδέποτε παρεχωρήθη ἐναντίον τῆς γνώμης τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου, ἀγνοῶ δὲ ἂν παρεχωρήθη ναυτικὴ σύνταξις ἐναντίον τῆς γνώμης αὐτοῦ· ὥστε τὸ ζήτημα, ἐὰν ὁ νόμος ἐπέτρεπε τοῦτο, οὐδόλως ἐπηρεάζει τὴν ἠθικὴν εὐθύνην, ἥτις ἐπιβαρύνει τὸν ὑπουργὸν, ὅστις ἐναντίον τῆς γνώμης τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου δίδει σύνταξιν παραβαίνων διάταξιν τοῦ νόμου. Διὰ τοῦτο, καί τοι ἀναγνωρίζων ὅτι ὁ ὑπουργὸς δὲν παρέβη εἰς τὴν περίστασιν ταύτην τὸν νόμον ἐκ δολίας προαιρέσεως, νομίζω ὅμως, ὅτι ἀφοῦ δὲν ἐφήρμοσε τὸν νόμον, ἀφοῦ κατὰ τὴν γνώμην μου παρέβη τὸν νόμον, δὲν δύναται ἡ Βουλὴ, συζητήσασα περὶ τούτου καὶ μὴ ἀκούσασα παρὰ τοῦ ὑπουργείου ἀποχρῶσαν δικαιολογίαν τῆς πράξεως ταύτης, νὰ προβῇ εἰς ψηφοφορίαν χωρὶς νὰ μνημονεύσῃ ὅτι δὲν θεωρεῖ νόμιμον τὸ γενόμενον. Ἐπειδὴ δὲ κατὰ τὰς παρατηρήσεις, τὰς ὁποίας εἴχομεν τὴν τιμὴν νὰ σᾶς ὑποβάλλωμεν καὶ ἐγὼ καὶ οἱ φρονοῦντες ὅτι τὸ ἄρθρον 6ον δὲν εἶναι ἐπιδεκτικὸν τῆς ἑρμηνείας τὴν ὁποίαν τὸ ὑπουργεῖον ἔδωσε, συμφωνοῦμεν κατὰ τοῦτο ὅτι ὑπάρχει παρανομία, νομίζω, ὅτι δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ φέρωμεν δύω προτάσεις. Μία πρότασις ἀρκεῖ, διότι ἡ θεμελιώδης ἰδέα εἶναι ἡ αὐτὴ μεταξὺ ἐκείνων καὶ ἡμῶν, τοὐτέστιν ὅτι κατηγορηθὲν τὸ ὑπουργεῖον ὅτι παρηνόμησεν δὲν ἀπέδειξεν ὅτι δὲν ἐγένετο παρανομία. Τοῦτο δὲ ὀφείλομεν νὰ εἴπωμεν καὶ οὐχὶ νὰ βεβαιώσωμεν ὅτι ἐγένετο παρανομία, διότι δὲν καλούμεθα πρὸς τοῦτο, ἀλλὰ καλούμεθα νὰ εἴπωμεν ὅτι θεωροῦμεν τὴν ὑπεράσπισιν τοῦ ὑπουργείου μὴ πλήρη καὶ ὅτι τὸ ὑπουργεῖον δὲν ἀπέδειξε τὴν παρανομίαν μὴ γενομένην. Διὰ τοῦτο προτείνω τὸ ἑξῆς θέμα ψηφοφορίας «ἡ Βουλὴ, μὴ θεωροῦσα ἀποδειχθὲν ἐκ τῆς συζητήσεως τὸ νόμιμον τῆς ἀπονεμηθείσης εἰς τὴν χήραν Καστελιώτου συντάξεως, μεταβαίνει εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.»

§99Γ. ΡΟΥΦΟΣ. Κύριε πρόεδρε, ἐπειδὴ ἡ ἔννοια τῆς προτάσεως τοῦ κ. Τρικούπη εἶναι ἡ αὐτὴ μὲ τὴν ἔννοιαν τῆς ἰδικῆς μας, τὴν συγχωνεύομεν εἰς τὴν πρότασιν τοῦ κ. Τρικούπη.

§100Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Δύω δικαιώματα ἔχει ἕκαστος τῶν Βουλευτῶν, τὸ νὰ ἐκφέρῃ τὴν γνώμην τὴν ὁποίαν ἔχει κατὰ τὴν συζήτησιν, καὶ νὰ προβάλλῃ πρότασιν κατὰ τὴν ψηφοφορίαν· δὲν πρέπει δὲ ποτὲ νὰ προβάλλῃ θέμα ἐπὶ τοῦ ὁποίου δὲν εἶναι δυνατὸν εἴς τινας νὰ φέρωσι ψῆφον. Ἡ πρότασις, ὡς διετυπώθη ὑπὸ τοῦ κ. Τρικούπη, περιέχει τὴν ἔννοιαν ὅτι ἡ σύνταξις δὲν ἀπενεμήθη νομίμως, ὅτι τὸ ὑπουργεῖον δὲν ἀπέδειξε τὸ νόμιμον τῆς ἀπονομῆς τῆς συντάξεως. Ἀλλὰ διὰ δύω λόγους ἠμφισβητήθη ἡ νομιμότης· πρῶτον διὰ τὴν οὐσίαν, καὶ δεύτερον διότι ὁ ὑπουργὸς δὲν συνετάχθη μετὰ τῆς γνωμοδοτήσεως τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου. Ἐὰν ψηφοφορήσω τὴν πρότασιν ὅτι δὲν ἀπεδείχθη ἡ νομιμότης τῆς ἀπονομῆς τῆς συντάξεως, ἐνδέχεται νὰ ὑπονοηθῇ, ὅτι ἀναγνωρίζω ὡς μὴ νόμιμον τὴν ἀπονομὴν τῆς συντάξεως διὰ τὸ πρῶτον μέρος αὐτῆς, δηλονότι διὰ τὴν μὴ ὕπαρξιν δικαιώματος πρὸς σύνταξιν· ἐν ᾧ ἐγὼ φρονῶ, ὅτι ἡ σύνταξις δὲν ἀπενεμήθη συμφώνως μὲ τὸν νόμον, οὐχὶ διότι ἐξετάσας ἐπείσθην ὅτι δὲν ὑπῆρχε δικαίωμα πρὸς σύνταξιν, ἀλλὰ, διότι δὲν ἐτηρήθη τὸ ἄρθρον 6 τοῦ νόμου τοῦ 1877. Ἐὰν ἐπρόκειτο νὰ ἐκφράσω τὴν γνώμην μου οὕτως, ὥστε νὰ διαδηλῶ ἄμεσον καὶ καταφανῆ κατάκρισιν, ἠδυνάμην νὰ ψηφοφορήσω τὴν τροπολογίαν τοῦ κ. Τρικούπη, διότι αὕτη περιλαμβάνει τὴν ἔννοιαν ταύτην, ἐν ᾧ αὐτὸς ὁ κ. Τρικούπης ῥητῶς ἐξηγήθη, ὅτι καὶ αὐτὸς φρονεῖ, ὅτι δὲν ὑπῆρξε δολία προαίρεσις. Ἐγὼ ἔχω ἀληθῶς τὸ φρόνημα τοῦτο, νομίζω δὲ ὅτι δὲν μοὶ εἶναι ἐπιτετραμμένον νὰ ἐκφράσω διὰ τῆς προτάσεως ἔννοιαν, ἡ ὁποία νὰ παριστᾷ τὴν ἄμεσον καὶ καταφανῆ κατάκρισιν. Διὰ τοῦτο ἐπιμένω νὰ ψηφοφορηθῇ ἡ πρότασίς μου.

§101ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ (πρωθυπουργός). Μοὶ φαίνεται, κύριοι, καὶ διὰ τοῦτο λαμβάνω τὸν λόγον, ὅτι ὅλαι αἱ προτάσεις ὅπως συνετάχθησαν ἐμφαίνουν κατάκρισιν. Καὶ περὶ μὲν τῆς προτάσεως τοῦ κυρίου Ῥούφου, οὐδεμία ὑπάρχει ἀμφιβολία, εἶναι καθαρά, καθὼς ἐπίσης εἶναι καὶ τοῦ κυρίου Τρικούπη. Ὁ κ. Τρικούπης ἀμφιβάλλει ἐὰν πρέπει νὰ ἐκφράσῃ ῥητὴν γνώμην ὡς πρὸς τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ ἄρθρου 6 τοῦ νόμου τοῦ 1877, ὁ κ. Τρικούπης νομίζω, ὅτι διὰ τὴν ἀποδιδομένην παράβασιν τοῦ ἄρθρου αὐτοῦ δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἔχῃ γνώμην ὁριστικήν, διότι εἶναι ζήτημα ἀμφισβητούμενον· ἀλλ’ ὁ κ. Τρικούπης θεωρεῖ τὴν ἐνέργειαν τοῦ ὑπουργοῦ, ἢ τοῦ ὑπουργείου τὴν ἐνέργειαν ἐν γένει ἢ τὴν πρὸ τοῦ σταδίου αὐτοῦ ἐνέργειαν ὡς παράνομον καὶ προτείνει τὴν πρότασιν αὐτήν, διότι εἰς τὸ ὅλον τῆς πράξεως εὑρίσκει παρανομίαν. Ὁ κ. Τρικούπης κατὰ τοῦτο διαφέρει ἀπὸ τὸν κ. Δηλιγιάννην, διότι ὁ κ. Τρικούπης δὲν δέχεται ὡς ἀναμφισβήτητον τὴν ἰδέαν τοῦ κ. Δηλιγιάννη, ὅτι ἡ ἔννοια τοῦ νόμου τοῦ 1877 εἶναι ὅπως τὴν ἐξηγεῖ ὁ κ. Δηλιγιάννης, ὅτι δηλαδὴ ἐφαρμόζεται τὸ ἀνέκκλητον τῆς ἐκθέσεως τοῦ Ἐλεκτικοῦ Συνεδρίου καὶ ὡς πρὸς τὰς στρατιωτικὰς καὶ ναυτικὰς συντάξεις. Ἡ διαφωνία αὕτη μεταξὺ δύω προεχόντων τῆς ἀντιπολιτεύσεως ἢ δύω προεχόντων τῆς Βουλῆς εἶναι ἴσως ἀρκετὴ ν’ ἀποδείξῃ καὶ μόνη αὕτη τὸ δίκαιον ἡμῶν. Ὅταν, κύριοι, καὶ αὐτοὶ οἱ ἴδιοι, ὁ εἷς ἐξ αὐτῶν τοὐλάχιστον, ἀμφιβάλλει ἢ συμφωνεῖ μεθ’ ἡμῶν ἰσχυριζομένων, ὅτι καλῶς ἐφηρμόσαμεν τὸν νόμον, ὅτι τοὐλάχιστον δὲν εἴμεθα μεμπτέοι διὰ τὴν τοιαύτην ἐφαρμογὴν τοῦ νόμου τοῦ 1877, τοῦ νόμου τὸν ὁποῖον ἡμεῖς εἰσαγαγόντες οὕτω ἐνοούσαμεν καὶ οὕτω ὑπεστηρίξαμεν, δὲν ἐννοῶ τώρα πῶς δύνασθε νὰ φέρητε μίαν ψῆφον μομφῆς ἐπὶ ἑνὸς ζητήματος, εἰς τὸ ὁποῖον σεῖς μὲν ἀμφιβάλλετε, ἐὰν τῳόντι εἶναι ἀξία μομφῆς ἡ ἐνέργειά μας, ἡμεῖς δὲ σᾶς λέγομεν, ὅτι ἐξ ἀρχῆς καὶ πάντοτε αὐτὴν τὴν ἰδέαν εἴχομεν εἰσαγαγόντες τὸν νόμον, καὶ θέλετε αὐτὴν τὴν πεποίθησίν μας νὰ ἐξηγήσητε ὅπως νομίζητε, καὶ νὰ ἐπιφέρητε μίαν ψῆφον μομφῆς. Νομίζω, κύριοι, λοιπόν, ὅτι τὸ ζητούμενον δὲν εἶναι οὔτε ὀρθὸν οὔτε δίκαιον. Ἐγὼ δὲν εἰσέρχομαι ἀναντιῤῥήτως εἰς τὸ ζήτημα· περὶ αὐτοῦ πολλὰ ἐῤῥέθησαν καὶ ἡ Βουλὴ ἐσχημάτισε μίαν πεποίθησιν. Ἐὰν σήμερον ἐζητεῖτο νὰ λυθῶσι διὰ τὸ μέλλον αἱ ἀμφισβητήσεις αὗται, ἐὰν σήμερον ἐπρόκειτο ἡ Βουλή, ἡ ὁποία οὐδεμίαν ἐπέφερεν εἰς τὸ παρελθὸν ῥητὴν γνώμην ἐπὶ τοῦ νόμου αὐτοῦ, νὰ ἐκφράσῃ τὴν γνώμην, νὰ λύσῃ τὴν ἀμφιβολίαν αὐτήν, ἡ Βουλὴ ἡ ὁποία ἐδέχθη τὸν νόμον ὅπως ἡμεῖς τὸν παρουσιάσαμεν καὶ ἄνευ παρατηρήσεως, ἡ Βουλὴ ἡ ὁποία οὔτε ἐσκέφθη οὔτε ἔλαβεν ὑπ’ ὄψιν τὸ ζήτημα τὸ ὁποῖον ἐσυζητήθη σήμερον καὶ τὸ ὁποῖον συζητεῖται ὄχι διὰ νὰ ἐξηγηθῇ ὁ νόμος παρὰ διὰ νὰ ψηφοφορηθῇ ἡ πρότασις· ἐὰν λοιπὸν ἡ Βουλὴ ἐπρόκειτο σήμερον νὰ εἴπῃ πῶς ἐνοοῦσε τὸν νόμον, τότε ἐνοοῦσα καὶ τὴν συζήτησιν καὶ τὴν ἀμφισβήτησιν καὶ τὸ ὀρθὸν τῆς προτάσεως· ἐνοοῦσα ὅτι ἡ Βουλὴ λαμβάνουσα εὐκαιρίαν ὀρθῶς πράττει λέγουσα ὅτι τὸν νόμον τὸν ὁποῖον ἐψηφίσαμεν ἡμεῖς καί τοι μηδεμίαν λέξιν εἰπόντες, καί τοι μὴ ἐξηγήσαντες τὴν ἔννοιαν, οὕτω τὴν ἐννοοῦμεν καὶ οὕτω νομίζομεν, ὅτι πρέπει νὰ ἐφαρμόζεται εἰς τὸ ἑξῆς. Ἤθελε γεννηθῆ ἔπειτα τὸ ζήτημα ἐὰν αὐτὴ ἡ ἑρμηνεία εἶναι ἑρμηνεία ἔχουσα ἰσχὺν νόμου καὶ αὐθεντικότητα. Τοῦτο ὅμως τὸ ἀφίνω· ἀλλ’ ἡ Βουλὴ νὰ μέμφεται τὴν Κυβέρνησιν ὅτι κακῶς ἐνόησεν ἕνα νόμον, τὸν ὁποῖον οὕτω ἐνοήσαμεν ἐξ ἀρχῆς καὶ τὸν ὁποῖον ὁ κ. Δηλιγιάννης λέγει ὅτι «ἐγὼ ἐὰν μὲ ἀφίνετε νὰ ὁμιλήσω ἤθελα δεχθῆ τὴν ἑρμηνείαν τοῦ ὑπουργείου,» αὐτὸ δὲν τὸ ἐννοῶ. Ἐὰν ἡ Βουλὴ θέλει νὰ πράξῃ αὐτὸ, βεβαίως τὸ πράττει διότι ἡ πλειονοψηφία τὸ θέλει, ἀλλὰ δὲν τὸ πράττει διότι εἶναι δίκαιον, διότι εἶναι ὀρθόν. Ἡ Βουλὴ, ἐπεμβαίνουσα εἰς τὴν συνείδησιν ἡμῶν ὡς δικαστῶν καὶ λέγουσα ὅτι σεῖς ὡς δικασταὶ ἐφηρμόσατε καὶ ἐξηγήσατε τὸν νόμον κακῶς, πράττει, νομίζω, ἓν πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον δὲν πρέπει νὰ πράξῃ, καὶ δὲν εἶναι ὀρθόν. Εἰμπορεῖ νὰ πράξῃ μίαν πολιτικὴν πρᾶξιν διὰ νὰ δείξῃ τὴν πλειονοψηφίαν της, αὐτὸ τὸ ἐννοῶ, ἀλλὰ δὲν εἶναι πρᾶξις ὀρθή. Διὰ τοῦτο ἡμεῖς δεχόμεθα τὴν πρότασιν τοῦ κ. Δηλιγιάννη μὲ μίαν μόνον τροπολογίαν, ἡ ὁποία ἐκπηγάζει ἀπὸ τὴν ἔννοιαν τὴν ὁποίαν ἔχομεν· «Ἡ Βουλὴ, φρονοῦσα ὅτι ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου 6 τοῦ ἀπὸ 17 Ἰανουαρίου τοῦ 1877 νόμου πρέπει νὰ ἐφαρμόζεται καὶ ἐπὶ τῶν στρατιωτικῶν καὶ ναυτικῶν συντάξεων, μεταβαίνει εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν». Ἐννοῶ δηλαδὴ ὅτι εἶναι ἑρμηνευτικὴ διὰ τὸ μέλλον καὶ ὡς τοιαύτην τὴν δεχόμεθα· πᾶσαν ἄλλην πρότασιν ἀποκρούομεν. Ἡ Βουλὴ εἶναι κυρία νὰ πράξῃ ὅ,τι θέλει.

§102Ι. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Κύριε πρόεδρε, ἐγὼ παραιτοῦμαι τῆς προτάσεώς μου καὶ δέχομαι τὴν τοῦ κ. πρωθυπουργοῦ.

§103ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν, κύριοι, ὑπάρχουν τρεῖς προτάσεις. (Ἀναγινώσκει αὐτάς). Ἀναγινώσκονται αἱ προτάσεις τοῦ κ. Τρικούπη, τοῦ κ. Δηλιγιάννη, καὶ τοῦ ὑπουργείου.

§104Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ δεχθῶ τὴν τροπολογίαν, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλεν ὁ κύριος πρόεδρος τοῦ ὑπουργικοῦ συμβουλίου· ἐὰν ἡ Βουλὴ δεχθῇ αὐτὴν, θέλει περιορίσει τὴν ἐνέργειαν τῶν ὑπουργῶν, διότι ἑρμηνεύει ἐκφέρουσα γνώμην, ἐνῷ δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα εἰμὴ νὰ ἑρμηνεύῃ διὰ νόμου.

§105ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ (πρωθυπουργός). Λέγουσα ἡ Βουλὴ ὅτι οὕτως εἰς τὸ ἑξῆς ἐννοῶ νὰ ἐφαρμοσθῇ ὁ νόμος ὡς λέγει ὁ κ. Δηλιγιάννης, περιορίζει τὴν ἐλευθερίαν τῶν ὑπουργῶν, καὶ δὲν περιορίζει αὐτὴν ὅταν ἔρχεται νὰ τὴν κατακρίνῃ διὰ τὴν ἐφαρμογήν; Αὐτὸ εἶναι περισσότερον· καὶ εἰς τὴν μίαν καὶ τὴν ἑτέραν περίπτωσιν ἡ Βουλὴ δίδει τοιαύτην ἐξήγησιν εἰς τὸν νόμον.

§106ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐκ τῶν ὑποβληθεισῶν προτάσεων ἡ τοῦ κυρίου Τρικούπη εἶναι ἀπωτέρα· «Ἡ Βουλὴ, μὴ θεωροῦσα ἀποδειχθὲν τὸ νόμιμον τῆς ἀπονεμηθείσης εἰς τὴν χήραν Καστελιώτου συντάξεως, μεταβαίνει εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν». Οἱ παραδεχόμενοι λέγουσι ναὶ, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν ὄχι. Γίνεται ἡ δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ψηφοφορία. Πρωτόκολλον ψηφοφορίας τῶν Βουλευτῶν Ἐπὶ τοῦ ἑξῆς ζητήματος· Παραδέχεται ἡ Βουλὴ τὴν πρότασιν τοῦ βουλευτοῦ Τρικούπη ἔχουσαν οὕτω· «Ἡ Βουλὴ, μὴ θεωροῦσα ἀποδειχθὲν ἐκ τῆς συζητήσεως τὸ νόμιμον τῆς ἀπονεμηθείσης εἰς τὴν χήραν Καστελιώτου συντάξεως, μεταβαίνει εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν», ναὶ ἢ ὄχι;

§107ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψηφοφόρησαν ἐν ὅλῳ 137, ὑπὲρ τῆς προτάσεως ἐψηφοφόρησαν 70, κατὰ 61, καὶ 6 ἠρνήθησαν· (χειροκροτήματα καὶ ποδοκροτήματα ἐκ τοῦ ἀκροατηρίου). Διαλύεται ἡ Συνεδρίασις Ὥρα 7. μ. μ.