1877.02.15

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 77.

τῆς 15 Φεβρουαρίου 1877.

(Τρίτη)

Ἐκφωνηθέντος τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου καὶ τῆς Βουλῆς εὑρεθείσης ἐν ἀπαρτίᾳ, ἀνεγνώσθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως καὶ ἐπεκυρώθησαν.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μεταβαίνομεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, πρὸ τούτου ὁ κ. Ῥοῦφος ἐζήτησε τὸν λόγον.

§2Γ. ΡΟΥΦΟΣ. Κύριε πρωθυπουργὲ, ὁ κ. Κατσικόπουλος μὲ εἶχε παρακαλέσει νὰ τὸν εἰδοποιήσω ἐὰν θὰ εἰσαχθῶσιν οἱ νέοι φορολογικοὶ νόμοι, διὰ νὰ ἔλθῃ ἐνταῦθα καὶ νὰ παρασταθῇ κατὴν συζήτησιν αὐτῶν. Τὸν εἰδοποίησα δι’ ἐπιστολῆς μου, ὅταν ὑπεβλήθησαν. Μοὶ ἀπήντησεν, ὅτι πρὸ τῆς ἐλευσομένης Κυριακῆς δὲν δύναται ν’ ἀναχωρήσῃ, ἐκείνην δὲ τὴν ἡμέραν ἀνεχώρησε καὶ ἔφθασεν εἰς τὸ Γύθειον, ὅπου ἔπρεπε νὰ εὕρῃ τ’ ἀτμόπλοιον· ἐπειδὴ δὲ μοὶ ἔγραψε κατόπιν ἐὰν θὰ ἐξακολουθήσουν αἱ συνεδριάσεις τῆς Βουλῆς μοὶ ἐτηλεγράφησεν ἐκεῖθεν καὶ λέγει· 4 μ. μ. Κυριακή· ἐὰν δὲν λάβω τηλεγράφημα, ὅτι θὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ Βουλὴ, δὲν ἀναχωρῶ». Τὸ τηλεγράφημα αὐτὸ ἔλαβον τὴν 8 καὶ 40 λεπτὰ τῆς Δευτέρας καὶ ἀμέσως τοῦ ἀπήντησα νὰ ἔλθῃ, διότι ἡ Βουλὴ θὰ ἐξακολουθήσῃ. Ἐν τούτοις ὁ κ. Κατσικόπουλος δὲν τὸ ἔλαβεν, ἀλλ’ ἐνῷ τὴν 13 ἔπεμψα τὸ τηλεγράφημα αὐτὸ καὶ παρεδόθη κατὰ τὴν ἀπόδειξιν, σήμερον τὴν 12ην λαμβάνω τὴν ἑξῆς εἰδοποίησιν ἐκ τοῦ τηλεγραφείου Ἀθηνῶν· «τηλεγράφημά σας ὑπ’ ἀριθ. δεῖνα πρὸς τὸν βουλευτὴν Κατσικόπουλον μένει ἀνεπίδοτον, τοῦ ἀποδέκτου ἀναχωρήσαντος διὰ Σπάρτην.» Ἐπειδὴ δὲ ὁ κ. πρωθυπουργὸς καὶ ὁ πρόεδρος παρεκάλεσε τοὺς βουλευτὰς ἐγγράφως νὰ ἔλθωσιν ἐνταῦθα, τὸν παρακαλῶ νὰ ἐνεργήσῃ ἀνακρίσεις, διὰ τῶν ὁποίων ν’ ἀποδειχθῇ διὰ ποῖον λόγον τὸ τηλεγράφημα δὲν ἐδόθη ἐγκαίρως, διότι ὀφείλω νὰ σᾶς ἀναγγείλω, ὅτι ὁ ἄνθρωπος μὲ τὸν ὁποῖον ἔστειλα τὸ τηλεγράφημα ἐπιστρέψας μοὶ εἶπεν, ὅτι τὸ τηλεγράφημα δὲν θὰ ἀποδοθῇ, διότι ὁ ὑπάλληλος ἐν ἀρχῇ δὲν ἠθέλησε νὰ μοὶ δώσῃ ἀπόδειξιν, κατόπιν μοὶ ἔδωσε καὶ ἔπειτα μὲ εἶπεν, ὅτι εἶναι πολὺ νύκτα, ἦτο δ’ ἐννάτη. Παρακαλῶ λοιπὸν νὰ γείνουν ἀνακρίσεις, διότι δὲν νομίζω, ὅτι εἶναι πρέπον νὰ ἐπανέλθωμεν εἰς ἐποχὴν, τὴν ὁποίαν πάντες ἀπευχόμεθα.

§3ΒΑΡΒΙΤΣΙΩΤΗΣ. Ὁ κ. Χρηστόπουλος ἔχει ἐπιστολὴν τοῦ κ. Κατσικοπούλου καὶ δύναται ν’ ἀπαντήσῃ εἰς τὸν κ. Ῥοῦφον.

§4ΚΟΛΙΑΤΣΟΣ. Οἱ βουλευταὶ Ἀττικῆς ὑποβάλλομεν ἀναφορὰν τῶν κατοίκων τοῦ χωρίου Κεραταίας ἐξαιτουμένων θεραπείαν τῶν δικαίων αὐτῶν παραπόνων. Ἰδοὺ τὶ συμβαίνει. Τὸ χωρίον Κεραταίας εἶναι πανάρχαιον, ἔχει σταφίδας, ἀμπελῶνας, τὸ ἥμισυ δὲ τῶν κτημάτων αὐτῶν ἀνῆκον εἰς τοὺς κατοίκους, τὸ δ’ ἕτερον εἰς τὸν Ἰμβραΐμ Μεσογίτην τὸν ὀθωμανόν. Τὸ μέρος τὸ ἀνῆκον εἰς τὸν ὀθωμανὸν ἠγόρασαν 66 ἐκ τῶν 200 κατοίκων κατὰ τὸ 1832. Κατὰ τὸ 1861 ὁ δῆμος Λαυρίου καὶ οἱ κάτοικοι ἐφάνησαν ἀπειθεῖς εἰς ἐκλογικὰς διατάξεις τῆς τότε Κυβερνήσεως καὶ πρὸς ἐκδίκησιν ἠγέρθη κατ’ αὐτῶν ἀγωγὴ περὶ κατοχῆς ἑνὸς δάσους, τὸ ὁποῖον περιείχετο μεταξὺ τῶν κτημάτων των, ἡ ἀγωγὴ αὕτη ἀπέτυχε· μετὰ ταῦτα ἠγέρθη ἀγωγὴ περὶ διεκδικήσεως τοῦ δάσους, διότι τό δάσος αὐτὸ δὲν ἐδηλώθη κατὰ τὸν νόμον ἐγκαίρως. Μετὰ ταῦτα ἐπῆλθε τὸ Λαυριωτικὸν ζήτημα, ὅλοι ἐνομίζαμεν, ὅτι ἡ Λαυριωτικὴ χώρα ἅπασα περιέχει θησαυρούς, ἐδικάσθη ἡ κοινότης Κεραταίας μετὰ τοῦ δημοσίου καὶ ἐξεδόθη τελευταῖον ἀπόφασις τῶν ἐφετῶν, ἡ ὁποία δὲν εἶχεν ὁρίσει ὅρια τοῦ δάσους, ἀλλ’ ἐν τῇ ἀποφάσει ἀνεφέροντο ὅρια ἐντελῶς ἀδιάκριτα. Ἡ ἀπόφασις αὕτη κατὰ τὸ πλεῖστον ἀνῃρέθη, τὸ δημόσιον δὲ ἤδη ζητεῖ ν’ ἀφαιρέσῃ ἀπὸ τοὺς κατοίκους ὄχι πλέον τὸ δάσος, ἀλλὰ καὶ τὰς καλύβας καὶ τὰς ἀμπέλους καὶ τοὺς ἀγροὺς, τοὺς ὁποίους κατεῖχον καὶ ἐνέμοντο πρὸ ἀμνημονεύτων χρόνων. Οἱ κάτοικοι λοιπὸν διὰ τῆς ἀναφορᾶς ταύτης λέγουν εἰς τὴν Βουλὴν καὶ εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἀφίνομεν ὑπὲρ τοῦ δημοσίου πᾶσαν τὴν γῆν, ἡ ὁποία περιέχει ἴχνος δάσους, ἀφίνομεν ὑπὲρ τοῦ δημοσίου τὴν γῆν, ἐπὶ τῆς ὁποίας ὑπάρχουν σκωρίαι καὶ ἐκβολάδες, ἀλλὰ τὴν καλύβην μας, τὸν ἀγρόν μας, τὸν ὁποῖον πρὸ ἀμνημονεύτων χρόνων κατείχομεν, τὴν ἄμπελον, αὐτὰ νὰ μᾶς δημεύσῃ τὸ δημόσιον; Θὰ παρακαλέσω λοιπὸν τὴν μὲν Βουλὴν νὰ διατάξῃ τὴν τύπωσιν τῆς ἀναφορᾶς ταύτης καὶ νὰ τὴν παραπέμψῃ εἰς τὴν ἐπὶ τῶν ἀναφορῶν ἐπιτροπὴν, ἡ ὁποία μελετήσασα ἐπισταμένως ὅλα τ’ ἔγγραφα νὰ φέρῃ μίαν γνωμοδότησιν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, τὴν δὲ Κυβέρνησιν ἐπίσης νὰ σκεφθῇ, ὅπως ληφθῇ ἓν μέτρον συμβιβάζον τὰς δικαίας ἀπαιτήσεις τῶν κατοίκων αὐτῶν, διότι δὲν πρέπει νὰ ἐγείρωνται καθ’ ἑκάστην ἀγωγαὶ, διότι ἐδικάσθη μετὰ τοῦ δημοσίου μόνον ἡ κοινότης, ἀλλὰ τὸ ἥμισυ τὸ ἀγορασθὲν παρὰ τοῦ Ἰμβραὴμ Μεσογίτου ἠγοράσθη μόνον παρὰ 66 κατοίκων.

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγκρίνει ἡ Βουλὴ νὰ τυπωθῇ;

§6ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§7ΡΙΚΑΚΗΣ. Τὸ ἀντικείμενον, κύριοι, περὶ τοῦ ὁποίου θέλω λαλήσει περιστρέφεται εἰς τὴν ἐνέργειαν τοῦ ὑπουργείου τῆς Δικαιοσύνης. Νομίζω, ὅτι εἶναι ζήτημα, διὰ τὸ ὁποῖον ἡ Βουλὴ ἔχει καθῆκον νὰ ἐκφράσῃ μίαν ὁποιανδήποτε γνώμην ἢ τουλάχιστον νὰ συστήσῃ εἰς τὸν ἁρμόδιον ὑπουργὸν νὰ ληφθῇ πρόνοια, ὅπως δοθῇ μία λύσις ὁποιαδήποτε εἰς τὸ ζήτημα αὐτό. Τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἀπό τινος ἀπασχολεῖ, δύναμαι νὰ εἴπω, τὴν κοινωνίαν σπουδαίως, καὶ βεβαίως θ’ ἀπησχόλησε καὶ τὸν ἁρμόδιον ὑπουργὸν, εἶναι τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἐπαρουσιάσθη, ὅτι εἷς κατάδικος καταδικασθεὶς ἐπὶ λῃστείᾳ κρατεῖται, ἐνῷ ἐπαρουσιάσθησαν δικαστικαὶ ἀμφισβητήσεις περὶ τῆς ἐνοχῆς του. Ἐὰν ἐζῶμεν εἰς ἄλλην ἐποχὴν, βεβαίως θὰ ἦτο ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἐδύνατο νὰ διέλθῃ ἀπαρατήρητον, ἀλλὰ ζῶντες εἰς τὴν σημερινὴν ἐποχὴν, ἐν Κράτει, ἐν ᾧ δυνάμεθα νὰ καυχηθῶμεν, ὅτι ἡ δικαιοσύνη διανέμεται μὲ τὴν μεγαλειτέραν δραστηριότητα, καὶ ὅτι πᾶν τυχὸν ἐκ πλάνης ἢ ἄλλου λόγου προερχόμενον ἀδίκημα ἐπανορθοῦται διὰ τῶν νομίμων μέτρων, νομίζω, ὅτι ζήτημα τοιοῦτον δὲν ἔπρεπε νὰ διέλθῃ ἀπαρατήρητον. Δὲν θέλω νὰ ἐπέμβω εἰς τὸ δεδικασμένον, οὔτε εἰς τὰς πράξεις, αἱ ὁποῖαι ἔλαβον χώραν ἐνώπιον τῶν δικαστηρίων τελευταῖον, διότι ἂς μοὶ συγχωρήσῃ ὁ ἁρμόδιος ὑπουργὸς νὰ εἴπω ὅτι εἶναι ἀντικείμενον, τὸ ὁποῖον δὲν ἔπρεπε νὰ διατρέξῃ τὴν ὁδὸν, τὴν ὁποίαν διέτρεξε, δὲν ἔπρεπε δηλαδὴ νὰ ζητηθῇ ἡ βεβαίωσις ἢ μὴ τῆς ἀθωότητος τοῦ καταδίκου ἐκ νέου, ὅπως μὴ συμβῶσιν ὅσα ἔλαβον χώραν, καὶ ὅσα δυστυχῶς καθ’ ἑκάστην δημοσιεύονται, διὰ νὰ μὴ κατασταθῇ ἡ δικαστικὴ ἐξουσία ἀντικείμενον τοιαύτης δυσαρέστου συζητήσεως· εἶναι ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἀπέβλεπε καθαρῶς τὴν ἐνέργειαν καὶ τὴν ἁρμοδιότητα τοῦ ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης. Ἡ χάρις, κύριοι., τὴν ὁποίαν τὸ Σύνταγμα ἀνέγραψεν ὡς προνόμιον τοῦ Στέμματος, δὲν εἶναι ἁπλῶς ἀπονομὴ εὐεργεσίας· ἡ χάρις ἀποτελεῖ μέρος τῆς ἀπονομῆς τῆς δικαιοσύνης, διὰ τοῦτο ἐδόθη εἰς τὸ Στέμμα, ἐν ὀνόματι τοῦ ὁποίου ἀπονέμεται ἡ δικαιοσύνη, ἀπολύτως καὶ ἄνευ οὐδεμιᾶς προηγουμένης διατυπώσεως καὶ δικαιολογίας. Εἶναι, λέγω, ἓν καθῆκον, τὸ ὁποῖον ἐπιβάλλεται ὁσάκις ἔρχεται νὰ ἐπανορθώσῃ ἓν ἀδίκημα, ἢ ὁσάκις ἔρχεται νὰ κανονίσῃ τὴν ἀληθῆ θέσιν, τὸν ἀληθῆ βαθμὸν τῆς ἀπονομῆς τῆς δικαιοσύνης. Δυστυχῶς ὀφείλω νὰ τὸ ὁμολογήσω, ἐνῷ τὸ ζήτημα τῶν χαρίτων κανονίζεται οὕτω, παρατηρῶ μετὰ λύπης μου, ὅτι, δὲν ἠξεύρω, διὰ ποίους λόγους καθιερώθη μία ἄλλη τακτικὴ εἰς τὴν ἀπονομὴν αὐτοῦ τοῦ προνομίου τοῦ Στέμματος. Ἡ χάρις ἀπονέμεται ἐκ μέρους τοῦ Βασιλέως κατὰ πρότασιν τοῦ ἁρμοδίου ὑπουργοῦ, ὥστε αὐτὸς καὶ μόνος ἔχει τὴν εὐθύνην· ὁ ἁρμόδιος ὑπουργὸς ἔχει τὸ μεγαλείτερον δικαίωμα, τὸ τῆς χάριτος, καὶ διὰ τοῦτο εἰς ἄλλα μέρη ὀνομάζεται ὑπουργὸς τῆς χάριτος. Τελευταῖον ὁ ὑπουργὸς κατώρθωσε κατὰ κακὴν συνήθειαν νὰ ἀπεκδυθῇ τοῦ δικαιώματος αὑτοῦ, νὰ ἀπεκδυθῇ αὐτῆς τῆς εὐθύνης, καὶ νὰ καθιερωθῇ ἡ ἀρχὴ ἵνα ἐπιτροπαὶ ἀπὸ ἀλλότρια πρόσωπα, μὴ ἔχοντα εὐθύνην καὶ δικαιοδοσίαν, γνωμοδοτῶσιν ἐπὶ τῶν χαρίτων. Αὐτὸ ἂν καὶ ἐγένετο βεβαίως μὲ τὴν καλὴν πρόθεσιν, ὅπως γίνεται καλὴ χρῆσις τῆς χάριτος, εἶναι ὅμως ἐπέκδυσις τοῦ δικαιώματος καὶ τοῦ καθήκοντος, τὸ ὁποῖον αὐτὸς καὶ μόνος ὁ ὑπουργὸς ὤφειλε νὰ ἐκπληρώσῃ· διὰ τοῦτο ἀπό τινος καιροῦ βλέπετε τὸ προνόμιον τοῦτο νὰ μὴν ἐξασκῆται, ἐνῷ πολλάκις εἶναι ἀνάγκη νὰ ἐξασκηθῇ, καὶ ὅμως ἐκ φόβου καὶ ἕνεκεν προφυλάξεως ἕκαστος ὑπουργὸς ἀποβάλλει τὴν εὐθύνην καὶ τὴν ἀναθέτει εἰς μίαν ἐπιτροπὴν συγκειμένην ἀπὸ πρόσωπα μὴ ἁρμόδια κατὰ τὸν νόμον καὶ μὴ ἔχοντα κανὲν δικαίωμα νὰ ἐκφέρωσιν ἀπόφασιν περὶ τῆς ἀπονομῆς τοῦ προνομίου τούτου, πρόσωπα τὰ ὁποῖα δύνανται νὰ παρέχωσιν ὅλας τὰς ἐγγυήσεις, ἀλλὰ δὲν ἐνεργοῦσιν ἁρμοδίως, διότι ἐνεργοῦσιν ἐκτὸς τῆς δικαιοδοσίας των. Νομίζω λοιπὸν ἐπὶ τοῦ προκειμένου, καὶ παρακαλῶ τὸν κ. ὑπουργὸν νὰ λάβῃ ὑπὸ σπουδαίαν σκέψιν τὸ ζήτημα τοῦτο, νὰ ἐξετάσῃ ἐὰν κατὰ πλάνην ὁ καταδικασθεὶς μένῃ εἰς τὰς φυλακὰς ἢ εἶναι πράγματι ἔνοχος· τοῦτο εἶναι ἀντικείμενον, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ ἐξακριβωθῇ, ὅπως παύσῃ ἡ συζήτησις, ἥτις συνετάραξε τὰς συνειδήσεις· Ἐγὼ ὁμολογῶ ὅτι καθ’ ἑκάστην λαμβάνω τὴν ἐφημερίδα, ἥτις ἔκαμε, κύριοι, ἔργον της νὰ συζητῇ τὸ θέμα τοῦτο· ταράττομαι καὶ συγκινοῦμαι ζῶν ἐν κοινωνίᾳ ἐν τῇ ὁποίᾳ πιστεύω ὅτι οὐδεὶς πρέπει νὰ εὑρεθῇ ὁ ἀδικηθεὶς, καὶ μολαταῦτα βλέπω καθ’ ἑκάστην τὸ ζήτημα τοῦτο νὰ γίνηται ἀντικείμενον δημοσίων συζητήσεων προσπαθουσῶν νὰ διεγείρουν τὰ αἰσθήματα τῆς φιλανθρωπίας, ἡ δὲ ἁρμοδία ἀρχὴ νὰ τηρῇ νεκρικὴν σιγήν.

§8ΠΑΠΑΖΑΦΕΙΡΟΠΟΥΛΟΣ. Τί θέλετε νὰ κάμῃ;

§9ΡΙΚΑΚΗΣ. Ἔχω ὑπ’ ὄψιν μου καὶ κηρύττω, ὅτι δυστυχῶς ἡ ὑπόθεσις αὕτη παρετάθη, διότι ἐθεωρήθη ἀντικείμενον προσωπικῶν φιλοτιμιῶν. Δὲν πρόκειται περὶ φιλοτιμιῶν· πρέπει ὅλοι νὰ συντελέσωμεν ἐὰν ὑπάρχῃ ἓν ἀδίκημα νὰ διορθωθῇ· ἂς συλλογισθῶμεν, ὅτι τὸ ἔργον εἶναι μέγα, τὸ καθῆκον σπουδαῖον· πρέπει αὐτὸν τὸν ἄνθρωπον ἢ νὰ τὸν ἀπαλλάξωμεν ἐὰν κατὰ πλάνην κρατεῖται, ἢ ἐὰν ᾖναι ἔνοχος νὰ πείσωμεν τὴν κοινωνίαν, ὅτι ἡ πλάνη δὲν εἶναι ἀληθής, ὅτι ἡ δικαιοσύνη ἐξήσκησε τὸ καθῆκόν της ἐν πλήρει συνειδήσει. Πρέπει αὐτὸ τὸ σκάνδαλον νὰ ἐκλείψῃ ἀπὸ τὴν δημοσίαν συζήτησιν, καὶ ὁ ἁρμόδιος ὑπουργὸς πρέπει νὰ διατάξῃ μίαν ἐξέτασιν αὐστηρὰν καὶ νὰ δώσῃ μίαν λύσιν. Ἐὰν δὲ γεννῶνται ἀμφισβητήσεις, ἂς πεισθῇ ὅτι, ὑπαρχούσης ἀμφιβολίας περὶ τῆς ἐνοχῆς ἑνὸς ἀνθρώπου, εἶναι προτιμότερον ν’ ἀπολυθῇ διὰ τῆς χάριτος παρὰ νὰ ὑπάρχῃ πρόληψις ὅτι ἀθῶος πάσχει.

§10ΠΑΠΑΖΑΦΕΙΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀπόρησα, κύριοι, ἀκούσας τὸν κ. βουλευτὴν Πατρῶν εἰσαγαγόντα ζήτημα ἐντελῶς ἀνεξάρτητον τῆς Βουλῆς, ζήτημα ὑπαγόμενον εἰς τὴν ἁρμοδιότητα τοῦ ὑπουργοῦ καὶ τὴν προνομίαν τῆς Βασιλείας, ζήτημα διατί δὲν δίδεται χάρις.

§11ΡΙΚΑΚΗΣ. Ὄχι τοῦτο, ἀλλὰ νὰ λυθῇ τὸ ζήτημα αὐτό.

§12ΛΟΥΝΤΖΗΣ. Δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα ἡ Βουλὴ νὰ ἐξετάσῃ;

§13ΠΑΠΑΖΑΦΕΙΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ Βουλὴ ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἐξετάσῃ ἐὰν ἡ ὑπηρεσία τοῦ ὑπουργοῦ ᾖναι ἐντὸς ἢ ἐκτὸς τοῦ νόμου, ἀλλ’ ἐὰν ἐγένετο χρῆσις ἢ μὴ τῆς Βασιλικῆς προνομίας αὐτὸ δὲν εἶναι ἔργον τῆς Βουλῆς. Ἐὰν διὰ τῆς χρήσεως τῆς Βασιλικῆς προνομίας, ἣν ἐπροκάλεσεν ὁ ὑπουργός, προσέβαλεν ἐθνικὰ συμφέροντα, τότε βεβαίως ὀφείλει νὰ δώσῃ λόγον· περὶ τούτου ὅμως δὲν πρόκειται. Ὁ κ. βουλευτὴς Πατρῶν ἐζήτησε νὰ ἐκλείψῃ τὸ σκάνδαλον, τὸ ὁποῖον κατ’ αὐτὸν συγκινεῖ τὴν κοινωνίαν μὴ βλέπουσαν λυόμενον τὸ περὶ τοῦ καταδίκου Κοντογιάννη ζήτημα· ἐν ἄλλαις λέξεσι μὴ βλέπουσαν ἀπολυόμενον αὐτὸν τῶν φυλακῶν διὰ τῆς ἀπονομῆς τῆς Βασιλικῆς χάριτος· ἀλλ’ ἐν πρώτοις τοῦτο δὲν εἶναι ἔργον τῆς Βουλῆς. Ἐν τούτοις, ἐπειδὴ συνέπεσεν ἐγὼ νὰ διευθύνω κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην τὸ ὑπουργεῖον τῆς Δικαιοσύνης, ὀφείλω ν’ ἀναφέρω τὰ λαβόντα χώραν. Δύω ἀντιφατικαὶ ἐκθέσεις τῆς εἰσαγγελίας τῶν ἐφετῶν ὑπάρχουν περὶ τοῦ καταδίκου τούτου· ἡ μὲν, στηριζομένη εἰς βούλευμα ἀποφηνάμενον ὅτι δὲν ὑπάρχει ἀφορμὴ κατηγορίας καθ’ ἑνὸς μάρτυρος τῆς ὑπερασπίσεως τοῦ Κοντογιάννη ἐπὶ ψευδομαρτυρίᾳ, ἐγνωμοδότησεν ὑπὲρ τῆς ἀπολύσεως, ἡ δὲ τοὐναντίον ἐθεώρει αὐτὸν ἀνάξιον τῆς χάριτος. Διεξῆλθον ὅλα τὰ ἔγγραφα καὶ ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω, ὅτι δὲν ἠδυνήθην νὰ σχηματίσω πεποίθησιν ἑδραίαν, ἐὰν ὁ καταδικασθεὶς ἦτο ἀθῶος ἢ μή. Προσεκάλεσα ἐπιτροπὴν διὰ νὰ μὲ βοηθήσῃ εἰς τὸν σχηματισμὸν τῆς πεποιθήσεώς μου, ἐπιτροπὴν συγκειμένην ἀπὸ τοὺς ἀνωτέρους λειτουργοὺς τῆς Δικαιοσύνης ἐν Ἀθήναις καὶ αὕτη κατὰ πλειονοψηφίαν εἶπεν, ὅτι δὲν δύναται ν’ ἀπολυθῇ τῶν φυλακῶν καθ’ ὃ μὴ βεβαιουμένης τῆς ἀθωότητος αὐτοῦ. Δὲν ἠρκέσθην εἰς τοῦτο· διὰ νὰ ἀφαιρέσω πᾶν ἴχνος ἀμφιβολίας περὶ τῆς ἐνοχῆς ἢ τῆς ἀθωότητος τοῦ καταδίκου, εὑρὼν ἐκκρεμεῖς κατηγορίας κατ’ αὐτοῦ, διέταξα νὰ εἰσαχθῶσι καὶ νὰ προσκληθοῦν ὅλοι οἱ μάρτυρες τῆς τε ὑπερασπίσεως οἱ βεβαιώσαντες περὶ τοῦ ἄλλοθι τοῦ ἀνθρώπου, καὶ ἐκείνους τῆς κατηγορίας, οἱ ὁποῖοι κατέθεσαν ὅτι εἶναι ἔνοχος, λαβὼν μέρος εἰς τὴν ἀποδοθεῖσαν αὐτῷ ληστείαν, δι’ ἣν κατεδικάσθη. Οἱ μάρτυρες ἐξητάσθησαν ἐνώπιον τοῦ ἐνταῦθα κακουργιοδικείου οἱ δὲ ὁρκωτοὶ ἐβεβαίωσαν, ὅτι ὁ κατηγορούμενος ἦτο ἔνοχος. Τί ἠθέλατε πράξει ὁποιοσδήποτε ἐξ ὑμῶν; ἠθέλατε ἀναλάβει ποτὲ ἐναντίον τοσούτων κατ’ αὐτοῦ ἐκθέσεων τὴν εὐθύνην νὰ προκαλέσητε τὴν ἀπονομὴν χάριτος εἰς ἄνθρωπον, περὶ τοῦ ὁποίου οὐ μόνον δὲν εἶσθε βέβαιοι, ὅτι πράγματι ἀδίκως κατεδικάσθη, ἀλλὰ καὶ περὶ τῆς ἐνοχῆς τοῦ ὁποίου τοσαῦται ὑπάρχουσιν ἀποδείξεις; Τότε βεβαίως ὁ κ. βουλευτὴς εἶχε τὸ δικαίωμα νὰ ἐλέγξῃ τὸν ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης τὸν προκαλέσαντα χάριν εἰς τοιοῦτον ἄνθρωπον, οὐδέποτε δὲ νὰ φέρῃ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς ζήτημα, διατί δὲν ἀπενεμήθη χάρις. Πιστεύω, ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν θὰ δώσῃ οὐδεμίαν προσοχὴν εἰς τὴν πρότασιν τοῦ κ. βουλευτοῦ.

§14ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἀνεγνώσαμεν εἰς τὰς ἐφημερίδας τὸ περιστατικὸν τὸ ὁποῖον ἀνέφερεν ὁ κ. Ῥικάκης, ὅτι ἕνεκα ὑπονοιῶν κατά τινος μάρτυρος ὡς ψευδορκήσαντος ἐξεδόθη βούλευμα τὸ ὁποῖον τὸν ἀπέλυσε, καὶ αὐτὴ εἶναι ἡ κυριωτέρα βάσις τῆς ὑπερασπίσεως τὴν ὁποίαν ἀνέλαβεν ὁ τύπος ὑπὲρ τοῦ ἀνθρώπου τούτου· τὸ βούλευμα αὐτὸ ἀποφαίνεται, ὅτι ἀπολύεται ὁ μάρτυς, διότι δὲν ἐπράχθη ἡ πρᾶξις ὑπὸ τοῦ κατηγορουμένου· ἐπῆλθεν λοιπὸν ἓν δικαστικὸν συμβούλιον καὶ ἀποφάνθη ἐμμέσως ὑπὲρ τῆς ἀθωότητος ἑνὸς καταδικασθέντος.

§15ΠΑΠΑΖΑΦΕΙΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπισημωτέρα τοῦ βουλεύματος εἶναι ἡ ἀπόφασις βεβαίως· τὸ γεγονὸς εἶναι ὅτι πράγματι κατὰ τὴν δίκην, κατὰ τὴν ὁποίαν κατεδικάσθη, ἐγεννήθησαν ὑπόνοιαι καθ’ ἑνὸς μάρτυρος τῆς ὑπερασπίσεως, ὅτι ἐψευδόρκησε ὑποστηρίξας τὸ ἄλλοθι τοῦ Κοντογιάννη καὶ συνελήφθη· κατόπιν δὲ ἐξεδόθη βούλευμα, τὸ ὁποῖον ἀπεφαίνετο, ὅτι δὲν ὑπάρχει ἀφορμὴ κατηγορίας κατὰ τοῦ μάρτυρος τούτου ἐπὶ ψευδορκίᾳ· τὸ βούλευμα τοῦτο τῶν πλημμελειοδικῶν προσβληθὲν δι’ ἀνακοπῆς ἐνώπιον τοῦ ἐφετείου ἔμεινεν ὁριστικὸν καὶ τελεσίδικον. Ἐντεῦθεν δὲ θέλουν νὰ ἐξαγάγωσι τὸ συμπέρασμα, ὅτι ὁ Κοντογιάννης εἶναι ἀθῶος· ἀλλ’ εἶπον ὅτι οἱ ἀνώτεροι τῆς δικαιοσύνης λειτουργοὶ ἀπεφάνθησαν, ὅτι εἶναι ἀνάξιος χάριτος καὶ μετὰ τὴν ἔκδοσιν τοῦ ἀνωτέρω βουλεύματος, ὅπως ἔλαβον ὑπ’ ὄψιν καὶ ἐξετίμησαν....

§16ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Εἶχον ὑπ’ ὄψιν αὐτὴν τὴν ἀπόφασιν;

§17ΠΑΠΑΖΑΦΕΙΡΟΠΟΥΛΟΣ. Μάλιστα, εἶχον ὑπ’ ὄψιν ὅλα τὰ ἔγγραφα καὶ γεγονότα.

§18ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Πῶς εἶναι δυνατὸν ἓν δικαστήριον καλούμενον νὰ δικάσῃ τινὰ διὰ μίαν πρᾶξιν ν’ ἀποφανθῇ, ὅτι εἶναι ἔνοχος διὰ μίαν ἄλλην πρᾶξιν;

§19ΠΑΠΑΖΑΦΕΙΡΟΠΟΥΛΟΣ. Περὶ αὐτοῦ βεβαίως ἐγὼ δὲν θὰ δώσω λόγον.

§20ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Δὲν ἠμπορεῖ νὰ συμβῇ, ἢ καὶ ἂν συνέβη, εἶναι ἐπὶ τοσοῦτον ἀνυπόστατον, ὥστε δὲν πρέπει ποτὲ νὰ ἔχῃ τὴν ἐλαχίστην ἐπιῤῥοὴν, εἴτε εἰς τὴν συνείδησιν τῆς κοινωνίας, εἴτε τὴν διοικήσεως.

§21ΠΑΠΑΖΑΦΕΙΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐδῶ πρόκειται νὰ βεβαιωθῇ ἓν γεγονὸς, ἀδιαφόρως ἂν ἐτηρήθησαν ἢ ὄχι οἱ τύποι· πρόκειται ἤδη νὰ βεβαιωθῇ οὐχὶ δικαστικῶς ἡ ἐνοχὴ τοῦ καταδίκου, ἀλλὰ νὰ συλλεχθῶσιν ὅθεν δήποτε περιστατικὰ δυνάμενα νὰ ὁδηγήσωσι τὸν ἁρμόδιον ὑπουργὸν ὅπως σχηματίσῃ τὴν πεποίθησιν αὐτοῦ ἂν ὁ κατάδικος διέπραξε τὴν λῃστείαν. Νομικῶς βεβαίως δὲν ἠδύναντο νὰ ἀποφανθῶσιν οἱ ἔνορκοι περὶ τῆς ἐνοχῆς τοῦ Κοντογιάννη διὰ τὴν λῃστείαν, δι’ ἣν κατεδικάσθη, καὶ δὲν ἀπεφάνθησαν περὶ τούτου ὡς δικαστήριον· ἀλλ’ οἱ ἄνδρες, πρὸς οὓς ἡ κοινωνία ἐνεπιστεύθη σπουδαιότατον ἔργον, ἐκτιμήσαντες τὰ ἐνώπιον αὑτῶν ἀναπτυχθέντα γεγονότα, ἐβεβαίωσαν, ὅτι ὁ ῥηθεὶς κατάδικος διεπράξατο τὴν λῃστείαν, δι’ ἣν κατεδικάσθη. Μετὰ τὴν βεβαίωσιν δὲ ταύτην οὐδεὶς, φρονῶ, ὑπουργὸς ἔχων ὑπ’ ὄψιν καὶ τὰς γνωμοδοτήσεις τῶν ἀνωτέρων λειτουργῶν τῆς δικαιοσύνης δύναται νὰ προκαλέσῃ τὴν ὑπὲρ τοῦ Κοντογιάννη Βασ. χάριν, ἐκτὸς ἂν νεώτερα περιστατικὰ, ἅτινα εἰσέτι δὲν ἐπῆλθον, βεβαιώσουν τὸ ἀντίθετον τῶν ἤδη ὡς ἀληθῶν θεωρουμένων.

§22ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Κ. Παπαζαφειρόπουλε.....

§23ΠΑΠΑΖΑΦΕΙΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ὑπὸ ἀνάκρισιν δὲν εἶμαι.

§24ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Βεβαίως. Κύριε πρόεδρε, ὁ κ. Ῥικάκης δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἀναμίξῃ τὴν Βουλὴν, οὔτε ἐννοεῖ ἡ Βουλὴ νὰ ἀναμιχθῇ εἰς τὰ πράγματα τῆς δικαιοσύνης, ἀλλ’ ἐπειδὴ ὁ διευθύνων τὴν δικαιοσύνην εἶναι συγχρόνως καὶ πολιτικὸν πρόσωπον, εἶναι ὑπουργὸς, ἐπειδὴ ἡ Βουλὴ ἔχει τὸ δικαίωμα περὶ ὅλων τῶν ἀφορώντων τὴν δικαιοσύνην νὰ λαμβάνῃ πρόνοιαν, δι’ αὐτὸν τὸν λόγον γίνεται ἡ σημερινὴ συζήτησις· δὲν πρέπει λοιπὸν καὶ ὁ κ. Παπαζαφειρόπουλος νὰ δυσανασχετήσῃ. Ἔκαμον τὴν παρατήρησιν, ὅτι, ὅταν τις καλῆται νὰ δικασθῇ διὰ μίαν ὡρισμένην πρᾶξιν, ῥυθμίζει τὴν ὑπεράσπισίν του μόνον ἐπ’ αὐτῆς· ἐὰν δὲ τὸ δικαστήριον θελήσῃ ν’ ἀποφανθῇ, ἔστω καὶ ἐμμέσως, περὶ τοῦ ἂν ἔπραξεν ἄλλην πρᾶξιν, τοῦ στήνει ἔνεδραν, καὶ τοιαύτη ἀπόφασις δὲν δύναται νὰ ἔχῃ καμμίαν σημασίαν, διότι εἶναι ἀπόφασις δικαστηρίου ἀναρμοδίως ἀποφανθέντος, καὶ οὐ μόνον ὡς ἀπόφασις δὲν ἔχει τὴν ἐλαχίστην ἀξίαν, ἀλλ’ οὔτε ὡς ἀλήθεια χρήσιμος πρὸς μόρφωσιν πεποιθήσεως οἱουδήποτε χρησιμεύει. Δικαστήριον κατὰ τὸν εἰρημένον τρόπον ἀποφανθὲν ἐστηρίχθη εἰς μόνας τὰς πληροφορίας τῆς κατηγορίας, ἐνῷ οὔτε δικαστικὴ ἀπόφασις, οὔτε κοινὴ ἀλήθεια δύναται νὰ προκύψῃ διὰ τῆς τοιαύτης μεθόδου.

§25ΡΙΚΑΚΗΣ. Δύω λέξεις θὰ εἴπω· ἡ τελευταία δίκη ἔλαβε χώραν, ἀλλ’ ἐξωδίκως ἐτέθη εἰς τοὺς ἐνόρκους τὸ ζήτημα, ἐὰν πείθωνται ὅτι αὐτὸς εἶναι ὁ διαπράξας καὶ τὴν πρώτην λῃστείαν· οἱ ἔνορκοι δημοσίως ἀπήντησαν κατὰ πλειοψηφίαν 7 πρὸς 5, μὲ ἄλλας λέξεις ἡ δικαστικὴ ἐκείνη γνώμη στηρίζεται ἐπὶ μιᾶς καὶ μόνης ψήφου, καὶ οὕτως ἡ ψῆφος ἑνὸς καὶ μόνου ἐνόρκου ἦλθεν ἀπέναντι ἑνὸς δικαστικοῦ βουλεύματος. Μένει εἰς τὸν ἁρμόδιον ὑπουργὸν νὰ ἐνεργήσῃ ὅπως νομίζει πρέπον, διότι πρέπει νὰ ἐκλείψῃ ἓν ζήτημα, τὸ ὁποῖον συνταράττει τὴν κοινωνίαν.

§26ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Ἰωνικὴ Τράπεζα ἀπέστειλεν ἔκθεσιν εἰς τὴν Βουλὴν ἀποβλέπουσαν τὴν νέαν φορολογίαν. Θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ.

§27ΡΙΚΑΚΗΣ. Ἂς προταχθῇ τὸ περὶ τῆς οἰκογενείας τοῦ κυρίου Ῥαπτάκη νομοσχέδιον. (Θόρυβος).

§28ΚΑΡΑΪΣΚΑΚΗΣ (ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Χθὲς ὁ ἔντιμος κ. Δεληγεώργης ἐζήτησε μερικὰς πληροφορίας ἐκ πόσων ταγμάτων θέλει συγκροτεῖσθαι ὁ ἐνεργὸς στρατὸς καὶ ἐκ τίνων βαθμοφόρων θέλουσιν συγκροτεῖσθαι τὰ στελέχη τῶν ταγμάτων τῆς ὑπηρεσίας ἐν καιρῷ εἰρήνης. Ὁ ἐνεργὸς στρατὸς κατὰ τὸ σχέδιον, τὸ ὁποῖον εἶναι ἐκτετυπωμένον, θέλει σύγκεισθαι ἐκ 18 ταγμάτων πεζικοῦ, ἕκαστον τάγμα πεζικὸν θὰ περιέχῃ 4 λόχους, ἕκαστος λόχος 125 ἄνδρας, ἄλλα 18 θέλουσιν εἶσθαι τὰ τάγματα τῆς ἐφεδρείας, ὥστε τὸ ὅλον θέλουσιν εἶσθαι 36 τάγματα τοῦ πεζικοῦ. Ὡσαύτως θὰ περιέχῃ 18 κανονοστοιχίας τοῦ πυροβολικοῦ, καὶ 12 τῆς ἐφεδρείας, 9 λόχους τοῦ μηχανικοῦ, 12 ὕλας τοῦ ἱππικοῦ καὶ τρεῖς τῆς ἐφεδρείας, τρεῖς λόχους τῶν σκευοφόρων καὶ ἕνα λόχον τῶν νοσοκόμων, τὸ ὅλον ἡ δύναμις τοῦ ἐνεργοῦ στρατοῦ θὰ συνίσταται ἀπὸ 12,300, ὁ δὲ στρατὸς τῆς ἐφεδρείας θὰ ᾖναι τριπλάσιος 36,900· δὲν ἀπεφασίσαμεν ὡρισμένως ἂν θὰ ἔχωμεν συντάγματα, ἀλλὰ τὰ τάγματα θὰ ἐνεργῶσιν ἀνεξαρτήτως, καὶ τοῦτο διότι θὰ ἐπιβαρύνωμεν παραπολὺ τὸν προϋπολογισμόν. Οἱ ἀξιωματικοὶ τοῦ στρατοῦ τῆς ἐφεδρείας θέλουν λαμβάνεσθαι ἐκ τῶν σωμάτων τοῦ ἐνεργοῦ στρατοῦ, δηλαδὴ ὁ ὑποδιοικητὴς θὰ ἀποσπᾶται καὶ θὰ βαστᾷ τοὺς στρατολογικοὺς καταλόγους· οἱ διπλοῖ ἀνθυπολοχαγοὶ θὰ χρησιμεύουν διὰ τὸν στρατὸν τῆς ἐφεδρείας, ὁποῖοι ἐν καιρῷ εἰρήνης θέλουν ὑπηρετεῖ εἰς τὸν μόνιμον στρατόν· τέσσαρες μόνον ὑπολοχαγοὶ θὰ σχηματισθῶσιν, οἱ ὁποῖοι ὅμως οὐδὲν δικαίωμα θέλουν ἔχει ἐπὶ τοῦ στρατοῦ ἢ ἐπὶ τῶν συντάξεων· θέλουν φέρει προνόμιον καθόσον εἶναι εἰς τὰ ὅπλα τὸ Ἔθνος. Ἐκτὸς αὐτοῦ τοῦ στρατοῦ ἐλάβομεν ὑπ’ ὄψιν καὶ τὸ σῶμα τῆς χωροφυλακῆς, ἥτις μὲ ὀλίγα χρηματικὰ μέσα θὰ δυνηθῇ ν’ ἀπαλλάξῃ ἐν γένει ὅλον τὸν στρατὸν ἀπὸ τὰ βάρη, τὰ ὁποῖα σήμερον ἔχει· θέλω δὲ φροντίσει νὰ μὴ προσθέσω βαθμοφόρους εἰς αὐτήν, ἀλλὰ νὰ ἐλαττώσω καὶ τοὺς ὑπάρχοντας καὶ αὐξήσω τὸν ἀριθμὸν τῶν ἐνωμοτιῶν· ἐλπίζω μὲ 350,000 δραχμὰς νὰ ἠμπορέσω ν’ ἀπαλλάξω ὅλον τὸν στρατὸν ἀπὸ τὰ ἔργα τῆς χωροφυλακῆς, ἡ δὲ χωροφυλακὴ νὰ καταγίνηται διὰ τὴν δημοσίαν ἀσφάλειαν. Σήμερον εἶναι 1200 χωροφύλακες· θέλουν δὲ γείνει 187 ἔφιπποι καὶ 2340 πεζοί, τὸ ὅλον περίπου 2,500 ἄνδρες. Ἐνταῦθα ἔχω καὶ κατάστασιν οὐ μόνον τῆς ὑπηρεσίας, τὴν ὁποίαν ἐκτελοῦν οἱ χωροφύλακες, ἀλλὰ καὶ τῆς τοποθετήσεως. Δυστυχῶς πρὶν περάσει ὁ στρατολογικὸς νόμος δὲν δύναμαι νὰ ὑποβάλλω τὰ νομοσχέδια ταῦτα, διότι εἶναι ἀτελῆ καὶ θέλω νὰ ἴδω προηγουμένως τί θ’ ἀπογείνῃ ὡς πρὸς τὴν θητείαν καὶ θέλω στείλει τὰ ἔγγραφα εἰς τὴν ἐπιτροπὴν διὰ νὰ συμπληρώσῃ τὸ ἔργον της.

§29ΚΟΛΙΑΤΣΟΣ. Εἰς τὴν χωροφυλακὴν συμβαίνει ἄτοπόν τι διότι ἀνθυπολοχαγοὶ τοῦ τακτικοῦ στρατοῦ ἢ ἄλλων σωμάτων χρησιμεύουν ὡς οἰκονομικοὶ ὑπάλληλοι εἰς τὸ σῶμα τῆς χωροφυλακῆς, ὅπου συμβαίνει πολλάκις νὰ διοικῇ ἐνωμοτάρχης (θόρυβος).

§30ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Κύριε ὑπουργὲ, ὑπελογίσατε τὴν ἐφεδρείαν εἰς τὸ τελευταῖον ἔτος τῆς ἑπταετίας; (θόρυβος καὶ διάλογοι μεταξὺ Δεληγεώργη καὶ ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν).

§31ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Κύριε πρόεδρε, δὲν εἶναι συζήτησις αὐτή, δὲν ἀκούομεν τίποτε.

§32ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχομεν ἤδη τὴν τρίτην συζήτησιν περὶ χορηγίας ἀναπληρωτικῆς πιστώσεως ἐκ δραχμῶν 205,000. (Ἡ Βουλὴ ἐψήφισε τὸ νομοσχέδιον περὶ ἀναπληρωτικῆς πιστώσεως κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον δι’ εἰδικῆς ἐφ’ ἑκάστου αὐτῶν ψηφοφορίας εἰς γʹ. συζήτησιν ἔχον ὡς ἑξῆς)· Ἄρθρον μόνον. Ἐπὶ τῆς χρήσεως 1876 χορηγεῖται ἀναπληρωτικὴ πίστωσις ἐκ δραχμῶν 205,000 καταλογιζομένη ἐπὶ τῶν ἑπομένων κεφαλαίων καὶ ἄρθρων τῶν εἰδικῶν προϋπολογισμῶν τῶν ἐξόδων τῆς χρήσεως ταύτης.

§33ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγένετο λόγος ὅπως ἀναγνωσθῇ εἰς πρώτην ἀνάγνωσιν τὸ νομοσχέδιον περὶ συντάξεως τῆς οἰκογενείας τοῦ κ. Ῥαπτάκη’ ἐγκρίνει ἡ Βουλὴ;

§34ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§35Γ. ΡΟΥΦΟΣ. Προχθὲς ἡ Βουλὴ εἶπε νὰ μείνῃ μόνον τὸ ποσὸν τῶν 2,400 δραχμῶν διὰ τὴν οἰκογένειαν τοῦ κ. Ῥαπτάκη.

§36ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Προχθὲς ἐσύστησα εἰς τὴν Βουλὴν καὶ τὴν κόρην τοῦ Χατζιμιχάλη τοῦ Κρητὸς, ἡ ὁποία ἔχει ἀνάγκην νὰ μείνῃ εἰς τὴν φιλεκπαιδευτικὴν ἑταιρίαν μέχρις Αὐγούστου, μετὰ τοῦτο νὰ παραλάβῃ αὐτὴν ὑπότροφον ἡ ἐκπαιδευτικὴ ἑταιρία· πρόκειται ἀκόμη νὰ συστήσω εἰς τὴν Βουλὴν καὶ ἕνα ἕτερον ἄνδρα ἔχοντα δικαιώματα εἰς τὴν προστασίαν μας καὶ παθόντα ἐξ ἐπιβουλῆς, μένοντα δὲ ἤδη εἰς τὴν Ἑλλάδα καὶ πάσχοντα. (Μετὰ τὰς παρατηρήσεις ταύτας ἡ Βουλὴ ἀπεδέχθη τὸ νομοσχέδιον τῆς πιστώσεως ταύτης κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον δι’ εἰδικῆς ἐφ’ ἑκάστου αὐτῶν ψηφοφορίας εἰς πρώτην συζήτησιν.

§37ΤΙΝΕΣ........

§38ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ (πρωθυπουργός). Βεβαίως, κύριοι, ἂν ὁ στρατὸς δὲν ἀπαλλαγῇ ὅλων τῶν ξένων καθηκόντων, μὲ τὰ ὁποῖα εἶναι ἐπιφορτισμένος ἤδη, ὅλα τὰ μέτρα μας καὶ ὅλαι αἱ θητεῖαι, τὰς ὁποίας σήμερον καθιεροῦμεν, εἰς τίποτε δὲν δύναται νὰ χρησιμεύσουν· ἐγὼ ἔχω ἐπίσης ἑδραίαν αὐτὴν τὴν ἰδίαν, καὶ διὰ τοῦτο ἀπὸ τὸ 1865 ἐνόμισα, ὅτι ἔπρεπε νὰ αὐξήσωμεν τὸ σῶμα τῆς χωροφυλακῆς ἵνα φθάσωμεν εἰς αὐτὸ τὸ ἀποτέλεσμα, ἀλλὰ κατὰ δυστυχίαν δὲν ἐπέτυχον. Βεβαίως, κύριοι, ὅταν στρατὸς καταγίνεται εἰς ἔργα χωροφύλακος, δὲν εἶναι δυνατὸν οὔτε νὰ ἐκγυμνασθῇ, οὔτε νὰ μορφωθῇ καὶ νὰ ἐκπαιδευθῇ στρατιωτικῶς, διότι ἡ στρατιωτικὴ ἐκπαίδευσις δὲν εἶναι μόνον ἡ ἐκγύμνασις, δὲν εἶναι μόνον νὰ διδαχθῇ μερικὰς κινήσεις, ἀλλ’ εἶναι πλήρης διδασκαλία καὶ ἀνωτάτη θεωρία καθήκοντος πειθαρχίας κλπ. ἀναλόγως τοῦ βαθμοῦ, καὶ μόνον μετὰ τοιαύτην διδασκαλίαν ὁ στρατὸς ἠμπορεῖ νὰ ὀνομασθῇ τοιοῦτος καὶ δύναται νὰ χρησιμεύσῃ οὐ μόνον ὡς σπουδαῖον ὄργανον πολέμου, ἀλλὰ καὶ ὡς μέτρον μορφώσεως καὶ ἐθνικῆς ἀναπτύξεως· ἡ διδασκαλία, περὶ ἧς πρόκειται, σκοπὸν ἔχει καὶ τὴν μόρφωσιν τοῦ στρατιώτου ὡς πολίτου. Ὅπως γίνει λοιπὸν πλήρης πρέπει νὰ ἀπαλλάξωμεν τὸν στρατιώτην ἀπὸ τὰ λοιπὰ ξένα ἔργα καὶ καθήκοντα, μὲ τὰ ὁποῖα εἶναι ἐπιφορτισμένος· ἀλλὰ τὰ μέσα μας εἶναι τόσον ὀλίγα, ὥστε βεβαίως δὲν δυνάμεθα νὰ ἀντικαταστήσωμεν τὰς ὑλικὰς ὑπηρεσίας τοῦ στρατοῦ δι’ αὐξήσεως τοσούτου ἀριθμοῦ χωροφυλάκων, ὥστε τὸ σῶμα αὐτὸ νὰ ἐπαρκῇ εἰς ὅλας τὰς ἀνάγκας· διὰ τοῦτο ἡμεῖς σκεφθέντες περὶ τοῦ ἀντικειμένου αὐτοῦ, ἐθεωρήσαμεν ἀναπόφευκτον νὰ ἐλαττώσωμεν καὶ τὰ πολλὰ ἔργα καὶ τὰς μεγάλας τοιαύτας ἐργασίας· ἐντεῦθεν ὁ νόμος ὁ περὶ προφυλακίσεως καὶ εἰσπράξεως· οὕτως ἐνομίσαμεν, ὅτι περιορίζοντες τὴν προφυλάκισιν ἐλαττοῦμεν τὸν ἀριθμὸν τῶν φυγοδίκων· τροποποιοῦντες τὸ σύστημα τῆς εἰσπράξεως, θέλομεν ἐλαττώσει τὴν στρατιωτικὴν ὑπηρεσίαν ὡς πρὸς τοῦτο καὶ οὕτω δυνάμεθα δι’ ὀλιγωτέρου ἀριθμοῦ ἀνδρῶν νὰ ἐκτελέσωμεν τὰς ἐλαττουμένας ὑπηρεσίας, διότι ὅπως ἔχουσι τὰ πράγματα ἀπαιτεῖται μεγάλη ὑλικὴ δύναμις ἵνα ἐνεργηθῇ ἡ ὑπηρεσία. Εἴμεθα λοιπὸν, κύριοι, σύμφωνοι καὶ πρὸς τὴν ἰδέαν, καὶ πιστεύω ὅτι θὰ γίνῃ δεκτή. Πρέπει νὰ ὁμολογήσωμεν ὅτι αὐτὴ εἶναι ἡ σπουδαία ἔλλειψις ἡμῶν. Ἀποφασίσωμεν λοιπὸν περὶ τῶν σπουδαίων πραγμάτων σπουδαίως νὰ σκεφθῶμεν καὶ ὡς σπουδαῖα νὰ τὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν, ἂν δὲ ἐξακολουθήσωμεν τὸ σύστημα νὰ περιπαίζωμεν ὅλα καὶ νὰ θεωρῶμεν ἑαυτοὺς ἀνικάνους νὰ πράξωμέν τι, ἂν δὲν ἀπομάθωμεν νὰ ὑβρίζωμεν καὶ τὰ ἱερώτερα, οὐδὲν θὰ πράξωμεν· νομίζομεν, ὅτι εἴμεθα σπουδαῖον ἔθνος, σπουδαίως πρέπει νὰ ἐργασθῶμεν καὶ σπουδαίως πρέπει νὰ σκεφθῶμεν, καὶ τότε εἰμποροῦμεν νὰ φθάσωμεν εἰς ἀποτέλεσμα καὶ νὰ σχηματίσωμεν στρατὸν ἀντάξιον τοῦ προορισμοῦ του. Προκειμένου, κύριοι, περὶ θητείας, παρατηρῶ ὅτι διαρκῶς εἶναι εἰς ἀντίθεσιν τὸ στρατιωτικὸν πνεῦμα πρὸς τὰς κοινωνικὰς ἀνάγκας· οἱ στρατιῶται ἀπαιτοῦσι μεγαλειτέραν τὴν θητείαν, διότι θεωρεῖ τελειότερον γυμναζόμενον καὶ πληρέστατον μορφωνόμενον τὸν στρατὸν δι’ αὐτῆς· οἱ πολῖται θέλουν αὐτὴν μικροτέραν, διότι ἡ ἀφαίρεσις ἀπὸ τὴν γεωργίαν, ἀπὸ τὴν βιομηχανίαν, ἀπὸ τὸ ἐμπόριον χειρῶν ζημιοῖ, καὶ τὴν ζημίαν αὐτὴν θέλει πάντοτε ἡ κοινωνία νὰ ἀποφύγῃ· ὑπάρχει διαρκῶς αὐτὴ ἡ πάλη, πρέπει δὲ νὰ ὁμολογήσωμεν ὅτι τὸ πνεῦμα τὸ στρατιωτικὸν ὑπεχώρησε μεγάλως, ἴσως διότι ἡ νεωτέρα τακτικὴ ἐτροποποίησε τὰς ἀνάγκας, οὕτω δὲ ἔφθασεν εἰς μὲν τὴν Γερμανίαν εἰς 3 ἔτη, εἰς δὲ τὴν Ἰταλίαν εἰς 26 μόνον μῆνας, καὶ βεβαίως τὰ ἔθνη τῶν χρόνων τούτων μάλιστα δὲν δύνανται νὰ ζῶσι μόνον στρατιωτικῶς μὴ φροντίζοντα καὶ περὶ τῆς ὑλικῆς ἀναπτύξεώς των, ὅθεν τείνουσι νὰ συμβιβάζωσι τὰς δύω αὐτὰς ἀνάγκας. Ἡμεῖς ἐνομίσαμεν, ὅτι θητεία τριετὴς εἶναι ἀρκετὴ ὅπως ἐκγυμνάσῃ στρατὸν ἱκανὸν νὰ ὑπερασπίσῃ τὴν πατρίδα καὶ ὑποστηρίξῃ τὰ δικαιώματά της· ἀλλ’ ὁ χρόνος αὐτὸς, ὡς παρετηρήσατε, ἐφάνη πολὺς διὰ τὴν Ἑλλάδα· οἱ Ἕλληνες προσπαθοῦσιν ἤδη νὰ ἀποκατασταθῶσιν ὑλικῶς, νὰ ἀναπτυχθῶσι· τὰ τρία ἔτη λοιπὸν φαίνονται πολλὰ, καὶ εἰς τὴν Βουλὴν τὸ αἴσθημα αὐτὸ ἀνεφάνη ζωηρόν· ἡμεῖς ἔχοντες ὑπ’ ὄψιν τὸ πνεῦμα τοῦτο καὶ τὰς ἀνάγκας τοῦ τόπου, γνωρίζοντες ὅτι βεβαίως διὰ τὸ ἔθνος, ἀρχίζον ἤδη νὰ μορφοῦται καὶ νὰ σχηματίζεται ὑλικῶς, θέλουσι περιορισθῆ πολὺ τὰ μέσα τῆς ἀναπτύξεώς του καὶ θέλει βλαφθῆ ὁ τόπος, ἐνομίσαμεν ὅτι θεραπεύομεν τὰς ἀνάγκας ὅλας, ἂν ἐγκολπωθῶμεν τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον παρεδέχθη τὸ νομοσχέδιον. Κατὰ τὸ σύστημα τοῦτο ἡ θητεία ἡ κατὰ νόμον εἶναι τριετὴς, ἀλλ’ ἡ θητεία ἡ πραγματικὴ ἡ ὑποχρέωσις τοῦ πολίτου τοῦ νὰ εὑρίσκεται ὑπὸ τὰ ὅπλα, ἡ ἐνεργὸς θητεία δὲν εἶναι τριετὴς, ἀλλ’ οὔτε πάλιν μονοετὴς, διότι καὶ τὸ μὲν εἶναι πολὺ καὶ τὸ δὲ ὀλίγον διὰ μονοετοῦς θητείας δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ σχηματισθῇ στρατὸς καλὸς ὅπως τὸν ἐννοοῦμεν καὶ ὑπαξιωματικοὶ καλοὶ, καὶ ἐπαναλέγω ὅτι σκεπτόμενοι περὶ στρατιωτικῆς διοργανώσεως τοῦ τόπου δὲν πρέπει νὰ παίζωμεν, ἁπλῶς νὰ καθιερώσωμεν οὐχὶ κατ’ ἐπιφάνειαν τερπνὸν, ἀλλὰ κατ’ οὐσίαν σπουδαῖον καὶ σοβαρόν. Κατὰ τὸ σύστημά μας, κύριοι, καλοῦνται ὅλοι οἱ νέοι εἰς τὰ ὅπλα. Ἂν ὁ προϋπολογισμὸς τὸ ἐπιτρέπει καὶ αἱ ἀνάγκαι τῆς πατρίδος, οἱ καλούμενοι εἰς τὰ ὅπλα δύνανται νὰ ᾖναι καὶ περισσότεροι καὶ ἐπὶ τρία ἔτη, ἀλλὰ τοῦτο ἐπιτρέπεται μόνον, ἂν τὸ ἔθνος εὑρίσκεται εἰς τὴν θέσιν καθ’ ἣν δὲν θέλει νὰ ἐξοπλισθῇ ὅλον, κρατῇ ὀλιγωτέρους ὅσον νὰ ἐκγυμνασθῶσι διὰ νὰ ᾖναι ἕτοιμοι ἐν ὥρᾳ ἀνάγκης καὶ κινδύνου, διότι ὅταν εἶναι πόλεμος ὅλον τὸ ἔθνος ὁπλίζεται, ὅταν δὲ εἰρήνη ὁπλίζει κρατεῖ ἐν ὅπλοις ὅσον τὸ δυνατὸν ὀλιγωτέρους, ἵνα μὴ ἐξαντλῇ ἀσκόπως τοὺς πόρους του. Ἐνομίσαμεν λοιπὸν διὰ τοῦ συστήματος τούτου ὅτι θεραπεύομεν αὐτὰς τὰς ἀνάγκας· ὡς ἐνεργὸν θητείαν ἐν ὁμαλαῖς περιστάσεσι καθιερώσαμεν τὴν διετῆ θητείαν περὶ τῆς ὁποίας χθὲς ὁ κ. Πετιμεζᾶς σᾶς ὡμίλησεν ἐν ἐκτάσει, ἀλλὰ θητείαν ἐνεργὸν, οὐχὶ διαρκῆ, ἁπλῶς δὲ συμπληρουμένην διὰ στρατοπεδεύσεων κατ’ ἔτος ἐπαναλαμβανομένων· οὕτω θεραπεύομεν τὴν ἀνάγκην καὶ συντελοῦμεν εἰς τὴν μόρφωσιν καλοῦ στρατοῦ. Ἂν π. χ. ὁ στρατιώτης μένῃ διαρκῶς ἓν ἔτος εἰς τὰ ὅπλα ἢ καὶ περισσότερον τὸ δὲ ἕτερον ἔτος μένῃ ἐλεύθερος ἀλλὰ κατὰ περιόδους στρατοπεδεύει, καταρτίζεται οὕτω καὶ σχηματίζεται ὅπως ἀπαιτοῦμεν· ὁ στρατὸς μορφοῦται κάλλιον καὶ διδάσκεται εἰς τὴν σκληραγωγίαν καὶ τὴν πειθαρχίαν μόνον ἐν στρατοπέδῳ, ἐν αὐτῷ τελειοποιεῖται· τὸ σύστημα τῆς διετοῦς θητείας, συνδυαζόμενον μὲ τὸ σύστημα τῆς στρατοπεδεύσεως, ἀνταποκρίνεται εἰς τὸν σκοπόν μας· οὕτω οἰκονομοῦνται αἱ ἀνάγκαι τῆς κοινωνίας καὶ αἱ ἀνάγκαι τοῦ στρατοῦ, διότι ὁ πολίτης, ἐνασχολούμενος εἰς στρατιωτικὸν βίον μῆνάς τινας καθ’ ὃν χρόνον ἀφαιρούμενος ἀπὸ τὰ ἔργα του ὀλιγώτερον ζημιοῖ καὶ ἑαυτὸν καὶ τὸ Κράτος, δύναται καὶ καλὸς στρατιώτης νὰ γίνῃ καὶ χρήσιμος παραγωγός. Τὸ σύστημα αὐτὸ συνδυάζοντες μὲ ἄλλας διατάξεις τοῦ νομοσχεδίου νομίζομεν, ὅτι ἀπομακρύνομεν τοὺς φόβους καὶ τὰς ἀμφιβολίας ἐκείνων, οἵτινες θέλουν νὰ ἐλαττώσουν τὴν θητείαν. Τὸ σύστημα τῶν ἐθελοντῶν πληροῖ τὴν ἀνάγκην ταύτην, καὶ ὡς πρὸς τοῦτο ὁμολογῶ ὅτι τὸ σύστημα τῆς ἐπιτροπῆς εἶναι πληρέστερον. Κατὰ τὸ σύστημα τῶν ἐθελοντῶν μαθηταὶ καὶ πολῖται ἠμποροῦν νὰ ὑπηρετήσωσιν ὀλιγώτερον χρόνον παρουσιαζόμενοι ἑκουσίως καὶ καταβάλλοντες τὰ ἔξοδα τῆς συντηρήσεώς των· οὕτω οἱ ἔχοντες συμφέρον ἠμποροῦν νὰ ἐλαττώσουν τὴν θητείαν καὶ ἐλαφρύνουν καὶ τὸν προϋπολογισμὸν καταβάλλοντες τὰ ἔξοδα. Νομίζω λοιπὸν, κύριοι, ὅτι ἐὰν δεχθῆτε τὸ σύστημα τοῦτο θέλετε ἔχει θητείαν, πραγματικὴν τοὐλάχιστον διετῆ, ὅπως σᾶς εἶπον· τότε νομίζω, ὅτι ἱκανοποιοῦνται ὅλαι αἱ ἀνάγκαι. Βεβαίως καὶ ὁ κ. Σ. Πετιμεζᾶς ἐθεώρησεν ὡς ἀναγκαιοτάτην τὴν διετῆ θητείαν, ἀλλ’ ὅτι δύναται νὰ γίνῃ ἐλάτωσις, ἀλλὰ πρὸς βλάβην μεγίστην.

§39Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἐγὼ δὲν εἶχον ὑπ’ ὄψιν μου τὴν εὐκολίαν αὐτήν.

§40ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Νομίζω, κύριοι, ὅτι οὕτω θεραπεύονται ὅλαι αἱ ἀνάγκαι, οἱ φόβοι τοῦ κ. Ῥικάκη διαλύονται, διότι πληρόνων τὰ ἔξοδα τοῦ υἱοῦ του ἠμπορεῖ νὰ διατηρήσῃ ἐπὶ ἓν ἔτος τὴν θητείαν.

§41ΡΙΚΑΚΗΣ. Διατυπώσατε τὴν ἰδέαν σας.

§42ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Εἶναι διατυπωμένη.

§43ΡΙΚΑΚΗΣ. Ἐγὼ εἶπον ὅτι ἐν ἐφεδρείᾳ δύναται νὰ κάμῃ τὰ αὐτὰ γυμνάσια.

§44ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐν ἐφεδρείᾳ ὢν δὲν δύναται νὰ κάμῃ γυμνάσια· ὅταν μεταβῇ εἰς τὴν ἐφεδρείαν τις, ἀπαλλάττεται τῆς πραγματικῆς ὑπηρεσίας, ἀπὸ τὴν ἀνάγκην τῶν στρατοπέδων κτλ. Ἡ ἐφεδρεία εἶναι κατάστασις ἰδιετέρα· ὁ ἔφεδρος μόνον εἰς τὰς ἀνάγκας τῆς πατρίδος καλεῖται· πρόκειται περὶ στρατιωτῶν, οἱ ὁποῖοι εἶναι ὑποχρεωμένοι νὰ ὑπηρετήσουν ὑπὸ τὰς σημαίας καί τοι ἐν ἀδείᾳ. Ἐὰν, κύριοι, μείνετε εἰς τὴν θητείαν ἑνὸς ἔτους, κάμετε κἄτι μὴ ὠφέλιμον, καὶ πραγματικὸν στρατὸν δὲν θέλετε ἔχει, ἀνίκανον δὲ ν’ ἀνταποκριθῇ εἰς τὴν ἀνάγκην καὶ τὸν σκοπὸν, διὰ τὸν ὁποῖον τὸν ἔχετε.

§45ΖΩΧΙΟΣ. Εἰς μίαν Χαναναίαν ἄπιστον ὁ Κύριος εἶπε· «Πίστευεις»; Αὐτὴ δὲ τοῦ ἀπεκρίθη· «Βοήθει μοι τῇ ἀπιστίᾳ.» Παρακαλῶ τὸν κύριον πρωθυπουργὸν νὰ μὲ βοηθήσῃ, διότι ἐγὼ δὲν πιστεύω. Θὰ ἐπικαλεσθῶ δὲ τὸν πρωθυπουργὸν κατὰ τοῦ πρωθυπουργοῦ. Ἂν ἐνθυμεῖσθε, πρὸ ἡμερῶν σᾶς εἶπε, ἢ ἀλλάξατε δρόμον, ἢ ὅ,τι ἔχομεν εἶναι μηδέν. Καὶ ποῖος κυβερνᾷ, κύριε πρωθυπουργέ; Ἐγώ; ὄχι· σὺ εἶσαι ὁ ἡγέτης τῆς πλευρᾶς αὐτῆς. Τόρα μᾶς λέγεις νὰ ἀλλάξωμεν δρόμον!! Τί σᾶς εἶπεν; ὁ τόπος ἀπαιτεῖ θυσίας, τὸ ἐπανέλαβε πολλάκις. Τί σᾶς λέγει σήμερον; ναὶ θυσίας, ἀλλὰ ὄχι θυσίας. Λοιπὸν πίστευε ὕστερον ἀπὸ ὅλα αὐτά. Ἡ Γαλλία, ἡ ὁποία ἐνόμισεν ὅτι πρέπει νὰ γίνουν θυσίαι, εἶπεν ὅτι ὀλιγώτερον τῶν πέντε ἐτῶν στρατὸς δὲν δύναται νὰ γίνῃ. Οὔτε μετὰ ἓν, οὔτε μετὰ δύω, οὔτε μετὰ τρία· ὁ καλὸς στρατὸς εἶναι τοῦ τετάρτου καὶ τοῦ πέμπτου ἔτους. Ἐν παρόδῳ σᾶς εἶπεν ὅτι ἡ ἐφεδρεία εἶναι τίποτε. Τὸ ἐναντίον, οἱ ἔφεδροι καλοῦνται καὶ κατὰ τὸ νομοσχέδιον, καὶ πρέπει νὰ κληθοῦν, τοὺς καλοῦν δὲ καὶ οἱ Γερμανοὶ καὶ οἱ Γάλλοι καὶ ὅλος ὁ κόσμος· ἀλλὰ θέλετε νὰ κατορθωθῇ αὐτὴ ἡ πάνδημος στρατολογία; πρέπει νὰ μὴ ἀνοίξετε τὰς φυλακάς· ἅμα τὰς ἀνοίξετε, ἔχετε στρατιώτας; ὄχι. Σᾶς ἐρωτῶ, ἐὰν χθὲς δὲν ἐῤῥέθη, ὅτι διὰ νὰ κατορθώσωμεν δύναμιν ἀξιόμαχον πρέπει νὰ ἀνοίξωμεν τὰς φυλακὰς καὶ νὰ μὴ καταδιώκωμεν τοὺς κακούργους.

§46ΤΙΝΕΣ. Δὲν ἐῤῥέθη αὐτό.

§47ΖΩΧΙΟΣ. Ἀφοῦ ὑπάρχει νομοσχέδιον, ἀφοῦ ὑπάρχει νόμος ὑποβεβλημένος εἰς τὴν Βουλὴν, τί ἄλλο θέλετε; Λοιπὸν θέλετε ἐγὼ νὰ πιστεύσω εἰς ὅλα αὐτὰ τὰ σχέδια; Πολλάκις σᾶς εἶπον τί συζητοῦμεν; Ἔχετε χρήματα; Σᾶς εἶπεν ὁ πρωθυπουργὸς ὄχι. Θέλετε νὰ στρατολογηθῇ ὅλος ὁ κόσμος. Ἡ Γαλλία μολονότι ἔχει πενταετῆ θητείαν, μετὰ 6 μῆνας ἐπιτρέπει τὴν ἀπαλλαγήν. Μετὰ 6 μῆνας, ἐὰν ἦσαι παρεσκευασμένος, καὶ ἐὰν δύνασαι νὰ δώσῃς τὰς προσηκούσας ἐξετάσεις, μετὰ 6 μῆνας, δύνασαι νὰ ἀπαλλαγῇς, ἐὰν ἔχῃς τὰ προσόντα, τὰ ὁποῖα ὁρίζει ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν· διότι ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν εἰς τὴν Γαλλίαν, εἰς τὴν Γερμανίαν εἶναι ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, ὁ δὲ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν εἰς τὴν Ἑλλάδα δὲν εἶναι ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν. Θέλετε νὰ κάμετε τὸν πολίτην στρατιώτην; ἀποσπάσατέ τον ἀπὸ τὰ πολιτικὰ, σχηματίσατε στρατόπεδα. Διὰ νὰ σχηματίσετε ὑπαξιωματικοὺς χρειάζονται χρόνια πολλά. Ὕστερα ἀπὸ ὅλα αὐτὰ, τί θέλετε νὰ πιστεύω; τὴν μίαν ἡμέραν θέλετε θυσίας, τὴν ἄλλην λέγετε ὅτι δὲν ἔχομεν χρήματα, καὶ ἂς οἰκονομήσωμεν τὰς περιστάσεις. Πιστεύω οὐδὲν, δὲν εἶναι δὲ δυνατὸν νὰ πιστεύω ὅ,τι δὲν πιστεύει ἡ Ἑλλὰς, μετὰ παρέλευσιν δὲ ἑνὸς ἢ δύω ἐτῶν θὰ ἴδετε ὅτι οἱ λόγοι μου εἶναι ἀληθεῖς.

§48ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν εἶναι ἄλλος ἐγγεγραμμένος ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου.

§49Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ἔχω ἀνάγκην, κύριοι, κατόπιν τῆς χθεσινῆς ὁμιλίας τοῦ ἐντίμου ὑπουργοῦ τῶν Ναυτικῶν καὶ τῆς σημερινῆς τοῦ κυρίου πρωθυπουργοῦ νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλὴν σκέψεις τοιαύτας, αἵτινες θὰ ἀποδείξουν πράγματι ὅτι καί τοι σήμερον ἠκούσαμεν τὸν κ. πρωθυπουργὸν δηλώσαντα εἰλικρινῶς ὅτι ἐγκρίνει θητείαν διετῆ, τὸ νομοσχέδιον ἔχει πράγματι μονοετῆ. Πρῶτον κατ’ ἀρχὴν ἀποκρούω τὴν διετῆ θητείαν· θὰ ἀποδείξω δὲ κατόπιν, ὅτι ἐνῷ δὲν εἶναι ἐπαρκὴς διὰ νὰ μορφώσῃ ἰδίως ὑπαξιωματικοὺς, οἱ ὁποῖοι θεωροῦνται λίαν ἀναγκαῖοι καὶ ἀπαραίτητοι διὰ τὸν ὀργανισμὸν ἑνὸς στρατοῦ, ἔχει καὶ τὸ ἐλλάττωμα τὸ νομοσχέδιον ὅπως ἔχει, νὰ μὴ σχηματίσῃ οὔτε στρατιώτας καλοὺς, διότι τὸ νομοσχέδιον, ὅπως ἔχει, καθιεροῖ τὴν μονοετῆ θητείαν. Εἶπε πολὺ ὀρθῶς ὁ κ. πρωθυπουργὸς ὅτι συζητοῦσα ἡ Βουλὴ τὸν νόμον αὐτὸν τὸν λίαν σπουδαῖον, πρέπει πράγματι νὰ σκεφθῇ σπουδαίως, διότι ἐὰν σκεφθῇ ἄλλως θὰ ἐπηρεάσῃ τοῦτο ὁλόκληρον τὸν τόπον. Καὶ χθὲς εἰς τὴν ὁμιλίαν ἀνέφερα τοῦτο, καὶ μετὰ τὰ ὅσα εἶπεν ὁ ἔντιμος κ. πρωθυπουργὸς ἡ Βουλὴ ἀπεδέχθη, ὅτι εἰς τὸ μέλλον ὁ στρατὸς δὲν θὰ ᾖναι ὁ αὐτὸς τοῦ παρελθόντος· ἀπεδέχθη τὴν ἀρχὴν ὅτι εἰς τὸ μέλλον ὁ Ἑλληνικὸς στρατὸς θὰ καταγίνεται ἀποκλειστικῶς εἰς τὰ στρατιωτικὰ αὑτοῦ ἔργα· ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἀναλαμβάνει ἤδη τὴν ὑποχρέωσιν νὰ ἐνεργήσῃ ὅλην τὴν ἄλλην ὑπηρεσίαν τοῦ Κράτους διὰ παντὸς ἄλλου μέσου ἐκτὸς τοῦ μέσου, διὰ τοῦ ὁποίου μέχρι τοῦδε ἐπραγματοποίει, δηλαδὴ διὰ τῆς τακτικῆς δυνάμεως τοῦ τόπου. Θὰ αὐξήσῃ τὴν χωροφυλακὴν, θὰ σχηματίσῃ ἴδια σώματα· τέλος πάντων ἡ Κυβέρνησις σήμερον ἀναλαμβάνει τὴν ὑποχρέωσιν νὰ ἐνεργήσῃ ὅλην τὴν ἄλλην ὑπηρεσίαν τοῦ Κράτους εἰς τὸ μέλλον μετὰ τὴν ψήφισιν τοῦ νόμου αὐτοῦ καὶ τὸν ὀργανισμὸν τοῦ στρατοῦ οὐχὶ διὰ τοῦ στρατοῦ.

§50Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἔχει χρήματα; διότι χωρὶς χρήματα δὲν ἔχει τίποτε.

§51Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Κατὰ συνέπειαν καὶ χθὲς καὶ σήμερον ὑπεστήριξα ὅτι τοῦ λοιποῦ ὁ στρατὸς θὰ καταλάβῃ θέσιν ἐν τῇ κοινωνίᾳ, διότι ἄλλως ἐὰν δὲν μεταβάλῃ μορφὴν καὶ λάβῃ τὴν προσήκουσαν θέσιν, προτιμότερον νὰ τὸν διαλύσωμεν, διότι, ὅπως ἔχει, εἶναι πολυδάπανος, ἐπιζήμιος, καὶ τέλος πάντων οὐδὲν καλὸν παρέχει εἰς τὴν κοινωνίαν. Ἀφοῦ λοιπὸν ἅπαξ παρεδέχθημεν στρατὸν, ὁ ὁποῖος ὑπάρχει εἰς τὰ πλεῖστα τῶν εὐνομουμένων κρατῶν, πρόκειται νὰ ἐξετάσωμεν ἤδη ἐὰν ἡ διετὴς θητεία εἶναι ἐπαρκὴς νὰ μορφώσῃ τοιοῦτον στρατόν. Κύριοι, γνωρίζετε ὅτι ἐὰν ἔχῃ ὁ θεσμὸς αὐτὸς, ἡ ὑποχρέωσις τοῦ πολίτου πρὸς τὸ Κράτος νὰ ὑπηρετήσῃ εἰς τι ὅπλον, πλέον τῶν 40 ἐτῶν ὕπαρξιν, μόλα ταῦτα ὁ θεσμὸς αὐτὸς εἶναι ἀφόρητος· κατεστάθη δὲ κατὰ μείζονα λόγον τοιοῦτος, ὡς ἐκ τῶν διαφόρων καταχρήσεων, αἵτινες ἔλαβον χώραν· ἀλλὰ καὶ ἄνευ τούτου, ἡ πολιτεία, ὅπως σήμερον ἔχει, δὲν ἐννοεῖ νὰ παράσχῃ εἰς τὸ Κράτος οὔτε στιγμὴν ν’ ἀπασχοληθῇ ἀπὸ τὰ ἰδιωτικά της ἔργα, διότι πραγματικῶς ἡ κοινωνία διατρέχει τὸ στάδιον τῆς ἀναγεννήσεώς της· εὑρίσκεται ὁ τόπος εἰς ἐποχὴν καθ’ ἣν πρόκειται νὰ οἰκοδομήσῃ ἐφ’ ὅλων τῶν ἀντικειμένων, καὶ τῇ ἀληθείᾳ ἡ ἐλαχίστη ὑποχρέωσις πρὸς ἐθνικὴν ὑποχρέωσιν εἶναι λίαν ἐπαχθὴς, καὶ διὰ τοῦτο βλέπετε ὅ,τι συμβαίνει μέχρι τοῦδε. Ἐννοεῖτε ὅτι τὸν πολίτην δι’ αὐτοῦ τοῦ συστήματος τὸν εἰσάγετε εἰς μίαν κατάστασιν, τῆς ὁποίας δὲν δύναται νὰ ἔχῃ καμμίαν συναίσθησιν. Ὁ χρόνος, κύριοι, εἶναι τὸ μόνον μέσον, τὸ ὁποῖον δύναται νὰ μεταβάλῃ τὰ αἰσθήματα, τὰ ὁποῖα εἶναι ἔμφυτα εἰς πάντα ἄνθρωπον, ὁ χρόνος εἶναι τὸ μόνον μέσον διὰ τοῦ ὁποίου δυνάμεθα νὰ κατορθώσωμεν, ὥστε ὁ θεσμὸς νὰ φέρῃ τοὺς καρποὺς τοὺς ὁποίους ἐπιθυμοῦμεν. Διὰ τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου, κύριοι, αὐτὸς ὁ σκοπὸς δὲν ἐπιδιώκεται, διότι δὲν συμβαδίζει μὲ τὰ πράγματα, τὰ δὲ πράγματα εἶναι τὰ ἑξῆς. Κατὰ τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας ἐθεώρησε λίαν ὑπερβολικὰς ὁ ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν, ὅτι ἡ Ἑλλὰς θὰ δώσῃ ἀπογραφὴν 4–4½ χιλιάδων, εἰς πάντα λέγω ὅτι ἐὰν λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τοὺς νόμους περὶ δυνάμεως τοῦ στρατοῦ, θέλει ἰδεῖ ὅτι δὲν δύναται πλέον τῶν 50 ἀτόμων....

§52ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΝΑΥΤΙΚΩΝ. Κατὰ τὸ νέον σύστημα ὅλη ἡ δύναμις θὰ λαμβάνεται ἐκ τῶν ἐγγεγραμμένων.

§53Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ἰδοὺ τὶ λέγει ἡ ἐπιτροπὴ, ἥτις μετέφρασε τὸν Γαλλικὸν νόμον (ἀναγινώσκει). Ἀλλὰ ἐγὼ διὰ νὰ συμφωνήσω μὲ τὸν ὑπουργὸν τῶν Ναυτικῶν παραδέχομαι ὅτι θὰ γίνουν 5,000 διὰ τὸ τακτικὸν τῆς ξηρᾶς, ἀφαιροῦμεν δὲ τὰς 4,000 διὰ τὸν ναυτικόν. Ἔχομεν κατ’ ἔτος 5,000 ἐκ τῆς ἀπογραφῆς διὰ τὸν στρατὸν τῆς ξηρᾶς, ἔχομεν καὶ πέντε χιλιάδας ἄνδρας μὴ στρατολογημένους καὶ διαρκῶς μένοντας εἰς τὸν στρατὸν τῆς ξηρᾶς, καὶ εἶναι κατὰ τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1877...(ἀναγινώσκει). Ἔχομεν λοιπὸν 5,000 ἄνδρας, οἱ ὁποῖοι δὲν στρατολογοῦνται, καὶ 5,000 ὅπου θὰ ἔλθουν κατ’ ἔτος ἀπὸ τὰς διαφόρους ἐπαρχίας τοῦ Κράτους καὶ 10,000 ἄνδρας διαρκῶς ἐκ τῶν ὁποίων οἱ 5,000 εἶναι νεοσύλλεκτοι. Βλέπετε λοιπὸν ὅτι διὰ τῆς διατάξεως αὐτῆς ἡ Κυβέρνησις λέγει ρητῶς, ὅτι δὲν ἐννοεῖ νὰ κρατήσῃ στρατὸν περισσότερον οὐδὲ ὥραν, ἅμα ἔλθῃ νέα ἀπογραφὴ, καὶ ἅμα ἡ νέα ἀπογραφὴ μὲ τὴν ἄλλην τὴν δύναμιν ἀποτελεῖ τὴν τακτικὴν δύναμιν, τοὺς ἄλλους θὰ τοὺς διώξῃ. Ἔχομεν λοιπὸν τὴν ὑπάρχουσαν δύναμιν τοῦ στρατοῦ, ἥτις βεβαίως εἶναι συνέπεια τῶν ἐσόδων τοῦ Κράτους καὶ τὰ ὁποῖα πιστεύω μετὰ δύω ἢ τρία ἔτη δὲν θὰ αὐξήσουν, ὥστε θὰ ἔχωμεν τὴν αὐτὴν δύναμιν ἄλλως ὡργανισμένην· ἀλλὰ ὑπ’ αὐτὴν τὴν ἔποψιν, ἔχοντες λοιπὸν τοὺς αὐτοὺς ἀριθμοὺς, ποῖον θὰ ᾖναι τὸ ἀποτέλεσμα; θὰ ᾖναι ὅτι κατ’ ἔτος ὁ στρατὸς ἀφοῦ θὰ λαμβάνῃ 5,000 νεοσυλλέκτους θὰ μένουν ἓν ἔτος καὶ τὸ ἐρχόμενον θὰ ἀναχωροῦν, διότι θὰ ἔλθῃ ἡ νέα ἀπογραφὴ, ἡ ὁποία μὲ τὴν ἄλλην δύναμιν θὰ ἀποτελῇ τοὺς 12,000 ἄνδρας· ἄρα ὑποχρεωτικῶς καμμία Κυβέρνησις δὲν δύναται νὰ κρατήσῃ εἰς τὰς τάξεις τοῦ στρατοῦ τινὰ πλέον τοῦ ἑνὸς ἔτους. Ἀλλ’ ἂς μοὶ εἴπῃ ἡ Κυβέρνησις καὶ πᾶς τις, ὅστις ὄχι μόνον κατέγινεν εἰς τὰ τοιαῦτα, ἀλλὰ ἔχει τὰς στοιχειωδεστέρας γνώσεις τοῦ ἐπαγγέλματος αὐτοῦ, ἂν ᾖναι δυνατὸν νὰ σχηματισθῇ στρατιώτης κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον ἰδίως δὲ ἀξιωματικός. Τοῦτο δὲν εἶναι πεποίθησις σχηματισθεῖσα ἀνεξαρτήτως ἄλλων γεγονότων, διότι ὑπῆρξα ἄλλοτε ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ εἰς τὸν στρατὸν καὶ γνωρίζω ὅτι ἀπαιτεῖται διαμονὴ χρόνιος πρὸς τοῦτο καὶ ἐν στρατοπέδοις. Ἀλλ’ ἡ διαμονὴ ἐν τῷ στρατοπέδῳ προϋποθέτει διαμονὴν ἐν στρατῶνι, ἄλλως δὲν ἔχει κανὲν ἀποτέλεσμα, εἶναι ὡς νὰ πάρετε ἕνα νέον, ὁ ὁποῖος ἐτελείωσε τὴν ά. τάξιν τοῦ ἑλληνικοῦ σχολείου, νὰ τὸν φέρετε εἰς τὸ Πανεπιστήμιον ν’ ἀκούσῃ μίαν ἐπιστήμην. Ἡ πειθαρχία δὲν διδάσκεται ἐν τῷ στρατοπέδῳ, διδάσκεται ἐντὸς τοῦ στρατῶνος καὶ ὑπὸ τὴν πίεσιν τοῦ στρατῶνος· ἡ ζωὴ τοῦ στρατοπέδου εἶναι ζωὴ ἐλευθέρα· ἡ ζωὴ τοῦ στρατῶνος εἶναι ζωὴ δύσκολος καὶ ὀχληρά. Τὰ στρατόπεδα συνιστῶνται διὰ τὴν ἐκγύμνασιν τῶν ἀξιωματικῶν κυρίως, εἶναι ἡ ἀνωτέρα κλίμαξ τῆς ἐκπαιδεύσεως, εἶναι τὸ Πανεπιστήμιον τῶν ἀξιωματικῶν. Πῶς λοιπὸν θέλετε ἀνθρώπους ἀρχαρίους, ἀκαταλλήλους νὰ τοὺς μεταφέρετε εἰς στρατόπεδα χωρὶς προηγουμένως νὰ τοὺς ἀφήσετε νὰ διαμείνουν εἰς τοὺς στρατῶνας 1, 2, 3 ἔτη; Οἱ ἄνθρωποι οἱ εἰδικοὶ ἐγνωμάτευσαν, ὅτι διὰ νὰ σχηματισθῇ τις ἀξιωματικὸς πρέπει νὰ διατρέχῃ τὸ τρίτον ἔτος τῆς στρατιωτικῆς ἐκγυμνάσεως. Λάβετε δὲ ὑπ’ ὄψιν ὅτι τὰ μεγάλα Κράτη, τὰ ὁποῖα βεβαίως ἔχουν πολλὰς ἀπαιτήσεις, τὰς ὁποίας ἡμεῖς δὲν δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν, ἔχουν καὶ τὰ μέσα, τῶν ὁποίων ἡμεῖς, στερούμεθα. Ἐὰν εἰς τὴν Γαλλίαν, ἡ ὁποία δαπανᾷ 500 ἑκατομ. φράγκων κατ’ ἔτος διὰ τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, φρονοῦν, ὅτι δὲν δύναται νὰ σχηματίσῃ ἕνα ὑπαξιωματικὸν παρὰ μετὰ τὸ τρίτον ἔτος, πῶς θὰ ἔχωμεν ἡμεῖς τὴν ἀπαίτησιν μὲ τὴν ἔλλειψιν τῶν μέσων ἐντὸς ἑνὸς ἔτους νὰ σχηματίσωμεν ὑπαξιωματικούς; Κύριοι, δὲν θὰ ᾖναι ὀρθόν, θὰ ἔχῃ δὲ συνεπείας, αἱ ὁποῖαι θὰ ἐξαναγκάσωσι τὴν Κυβέρνησιν νὰ μεταῤῥυθμίσῃ αὐτὸν τὸν νόμον. Διὰ τοῦτο θὰ παρακαλέσω τὴν Βουλὴν νὰ δεχθῇ τὴν τριετῆ θητείαν πλήρη καὶ ἀκεραίαν, ὁ δὲ κ. πρωθυπουργὸς παραδεχθεὶς τὴν ἐθελουσίαν μονοετῆ κατάταξιν παρέχει μίαν ἄπειρον εὐκολίαν εἰς τοὺς νοήμονας, εἰς τοὺς προωρισμένους διὰ τὰ ἐλεύθερα ἐπαγγέλματα νὰ ὑπηρετοῦν εἰς τὸν στρατὸν ἐπὶ ἓν ἔτος καὶ μετὰ ταῦτα νὰ τεθοῦν εἰς τὴν ἐφεδρείαν.

§54ΚΟΛΙΑΤΣΟΣ. Τότε ποῖοι θὰ μείνουν εἰς τὸν στρατόν; Οἱ ἀπαίδευτοι.

§55ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Φρονεῖτε, ὅτι ὅλοι οἱ Ἕλληνες θὰ καταθέσουν δι’ ἓν ἔτος 1,000 ἢ 1,500 δραχμὰς διὰ νὰ διατηρηθῶσι καὶ διατραφῶσι;

§56ΚΟΛΙΑΤΣΟΣ. Ἄρα θὰ ἐξαιρῶνται τῶν πλουσίων τὰ παιδιά.

§57ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Τῶν πλουσίων τὰ παιδιὰ τὰ θεωρῶ ἀκατάλληλα διὰ τὸν στρατόν· ἐγὼ θέλω νὰ ὑποβάλλωνται εἰς τὴν ὑποχρέωσιν αὐτὴν, ἀλλὰ δὲν ἐννοῶ, ὅτι οἱ τοιοῦτοι νέοι, οἱ ὁποῖοι ἔχουν ἓν ἄλλο εἶδος διαίτης καὶ ἀνατροφῆς, ἀγαποῦν νὰ μένουν διαρκῶς εἰς τὸν στρατόν· ἄλλως, ὅσοι ἔχουν τοιαύτην ἔφεσιν ἔχουν τὸ στρατιωτικὸν σχολεῖον.

§58ΣΠ. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Φρονεῖτε, ὅτι ἕνας νέος δεκαοκταετὴς ἀνήκων εἰς μίαν οἰκογένειαν, ἡ ὁποία καταγίνεται νὰ τὸν σπουδάσῃ, θ’ ἀφήσῃ τὰ μαθήματά του καὶ νὰ γείνῃ στρατιώτης ἐπὶ ἓν ἔτος; αὐτὸ δὲν γίνεται. Δεύτερον φρονεῖτε, ὅτι ὁ δεκαοκταετὴς νέος δύναται ἐντὸς ἑνὸς ἔτους νὰ ἐκμάθῃ τὴν στρατιωτικὴν τέχνην; διατί τότε δὲν δίδετε αὐτὸ τὸ μέσον εἰς ὅλους τοὺς νέους, παρὰ κατ’ ἐξαίρεσιν εἰς τοὺς πλουσίους;

§59ΚΟΛΙΑΤΣΟΣ. Κατ’ ἔτος ὁ ἀριθμὸς τῶν στρατευσίμων θὰ ᾖναι 5,000, ἐὰν μένουν ἐπὶ 3 ἔτη, τότε θὰ ἔχωμεν 15,000 ἄνδρας, κατ’ ἔτος ἀπαιτοῦνται μόνον 2,000, οἱ ἄλλοι τί θὰ κάμουν; Δὲν εἶναι καλλίτερον νὰ γυμνάζωνται ὅλοι ἐπὶ ἓν ἔτος, παρὰ νὰ ἔχωμεν ἄλλους σκλάβους καὶ ἄλλους μὴ ὑπηρετοῦντας;

§60ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Τὸ νομοσχέδιον τῆς ἐπιτροπῆς αἴρει αὐτὴν τὴν δυσκολίαν διὰ τοῦ συστήματος τῆς κληρώσεως.

§61ΚΟΛΙΑΤΣΟΣ. Ἐὰν δὲν κληρωθῶ, μένω ἀπηλλαγμένος;

§62ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ὄχι, θὰ κληρωθῆτε ὑποχρεωτικῶς μὲ τὴν διαφορὰν, ὅτι σεῖς ἐπὶ ἓν ἔτος καὶ ἐγὼ ἐπὶ τρία. Τώρα ἐπειδὴ τὸ Ἔθνος δὲν δύναται νὰ ἔχῃ ὅλην τὴν ἀπογραφὴν, διὰ τοῦτο παρεδέχθη τὸ σύστημα τὸ μικτὸν τῆς κληρώσεως ἐπὶ τρία ἔτη καὶ ἐπὶ ἓν ἔτος.

§63ΚΟΛΙΑΤΣΟΣ. Δὲν εἶναι ἄδικον αὐτό;

§64ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Εἶναι ἄδικον, διότι δὲν ἠμπορεῖ ὁ τόπος νὰ ἐπιβάλῃ περισσοτέρους φόρους.

§65ΡΕΒΕΛΑΚΗΣ. Διαμαρτύρομαι, δίδομεν χρήματα διὰ τὸν στρατὸν, ὅσα δίδουν ἀναλόγως καὶ τὰ ἄλλα ἔθνη.

§66ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Σκοπὸς ἡμῶν εἶναι νὰ ἐπαρκέσωμεν διαρκῶς εἰς τὰς ἀνάγκας τῆς χώρας. Πρέπει νὰ ἔχετε δὲ ὑπ’ ὄψιν, ὅτι ἀφοῦ ἔχετε μίαν δαπάνην ἀρκετὰ βαρεῖαν, τουλάχιστον νὰ ἔχετε τὰ ὠφελήματα αὐτῆς, νὰ ἔχετε δηλ. στρατὸν τοιοῦτον, ὥστε ἐντὸς μὲν τοῦ τόπου νὰ ἐπιβάλῃ τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ νόμου, ἐν ἀνάγκῃ δὲ νὰ δύναται τριπλάσιος ἀριθμὸς ἀνδρῶν νὰ εἰσέρχεται εἰς τὰς τάξεις του καὶ νὰ δύναται ἐν διαστήματι ὀλίγου καιροῦ νὰ τεθῇ εἰς κατάστασιν πολέμου· διότι ἐὰν πληρώσετε διαρκῶς στελέχη καὶ ἔχετε διαρκῶς νεοσυλλέκτους εἰς τί θὰ σᾶς χρησιμεύσῃ αὐτὴ ἡ δαπάνη; Καὶ ἐὰν εἰς μίαν στιγμὴν ἀναγκασθῆτε ἀντὶ 6,000 νὰ φέρετε 18,000 εἰς τὸν στρατὸν, ὁ ὁποῖος δὲν ἔχει παρὰ 4,000 ὑπαξιωματικοὺς καὶ ἀξιωματικοὺς, κατὰ πόσον θὰ ᾖναι ἐπαρκεῖς αὐτοὶ νὰ τὸν ὁδηγήσουν; διότι διὰ τοῦ συστήματος αὐτοῦ δὲν θὰ ἔχωμεν παρὰ ἓν σχολεῖον διαρκὲς νεοσυλλέκτων, καὶ ἂν παρουσιασθῇ ἀνάγκη νὰ ὑπάγῃ ὁ στρατὸς μέχρι τῆς ὁροθετικῆς γραμμῆς καὶ νὰ ὁδοιπορήσῃ, νὰ κάμῃ ἀναγνωρίσεις στρατιωτικὰς ἐν καιρῷ εἰρήνης, πρέπει νὰ ἔχητε ὑπαξιωματικοὺς μορφωμένους, πρέπει νὰ ἔχητε στρατιώτας πλέον τῶν δύο ἐτῶν, ἄλλως θὰ ἔχετε καταδικασμένους τοὺς ἀξιωματικοὺς καὶ ὑπαξιωματικοὺς τῆς Ἑλλάδος, οἱ ὁποῖοι ὑπάρχουν μέχρι σήμερον, ἀλλὰ θὰ ἐκλείψουν μετὰ πέντε ἔτη, διότι ἅμα φθάσουν εἰς τὴν ἡλικίαν 40 ἐτῶν εἶναι ἄχρηστοι, θὰ ἔχετε λοιπὸν διαρκῶς πρωτοσχόλους μὲ παιδάκια ἑνὸς ἔτους, τὰ ὁποῖα θὰ μανθάνουν τὸ ἀλφάβητον.

§67ΚΟΛΙΑΤΣΟΣ. Τὰ παιδάκια αὐτὰ εἰς τὴν ἐθνοφυλακὴν εἰς ἓξ μῆνας ἐμάνθανον πολὺ καλά.

§68ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Καθὼς σεῖς εἶσθε λοχαγὸς τῆς ἐθνοφυλακῆς.

§69ΚΟΛΙΑΤΣΟΣ. Ἐγὼ ἀπέβαλον ἀξιωματικὸν τοῦ τακτικοῦ στρατοῦ ἀπὸ τὰς τάξεις τῆς ἐθνοφυλακῆς, διότι δὲν ἤξευρε τὰ γυμνάσια.

§70ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Δὲν θέλω εἰς ἀπάντησιν νὰ ἐνθυμηθῶ τί συνέβη εἰς τὰ 1863, ὅτε ἓν τάγμα τῆς ἐθνοφυλακῆς εἰσήρχετο ἀπὸ τὰ γυμνάσια καὶ ἰδὼν στρατιώτας τινὰς ἀτακτοῦντας εἰς τὰ Πατήσια, τὸ τάγμα αὐτὸ διελύθη. Λοιπὸν διὰ αὐτοῦ τοῦ συστήματος δὲν θὰ ἔχωμεν ὑπαξιωματικοὺς ἐν τῷ στρατῷ, καὶ μὴ ἔχοντες ὑπαξιωματικοὺς, δὲν ἔχομεν στρατόν. Λάβετε ὑπ’ ὄψιν ὅτι μετὰ τὴν κατάργησιν τῆς ἀντικαταστάσεως πολλὰ ὀλίγοι ὑπαξιωματικοὶ θὰ ἀνακατατάσσωνται πρὸς τὸν σκοπὸν νὰ γείνουν μίαν ἡμέραν ἀξιωματικοί, τοσούτῳ μᾶλλον καθ’ ὅσον ἐὰν ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἶπεν ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἐφαρμοσθῇ καὶ ἀπὸ τὴν στρατιωτικὴν σχολὴν κατορθωθῇ, ὅπερ εἶναι ἐπιθυμητὸν, νὰ ἐξέλθουν ἀξιωματικοὶ τοῦ πεζικοῦ, αἱ τάξεις τῶν ὑπαξιωματικῶν ἐν τῷ στρατῷ θὰ ᾖναι εὐάριθμοι· ἄνευ δὲ ὑπαξιωματικῶν οἱ ἀξιωματικοὶ εἶναι ἄχρηστοι. Αὐτὰ καθόσον ἀφορᾷ τὸ πεζικόν· ἀλλὰ τί νὰ εἴπῃ κανεὶς διὰ τὸ πυροβολικὸν καὶ τὸ ἱππικόν; ἀφοῦ διὰ τὸ πεζικὸν δὲν ἐπαρκοῦν 3 ἔτη, πῶς θὰ μορφωθῇ ὁ ὑπαξιωματικὸς τοῦ πυροβολικοῦ, τοῦ ὁποίου ἡ ὑπηρεσία εἶναι πολύπλοκος, καὶ αἱ γνώσεις, τὰς ὁποίας πρέπει νὰ ἔχῃ, ἄπειροι, καὶ κατὰ δεύτερον λόγον ὁ ὑπαξιωματικὸς τοῦ ἱππικοῦ; Μέχρι σήμερον ὑπῆρχεν αὐτὸ τὸ δέλεαρ τῆς ἀντικαταστάσεως, ἀλλ’ αὐτὸ ἐξέλειπεν ἤδη· μεθαύριον θὰ ἔχωμεν ἀξιωματικοὺς τοῦ πεζικοῦ ἀπὸ τὸ στρατιωτικὸν σχολεῖον, οἱ δὲ ὑπαξιωματικοὶ δὲν θὰ ἔχουν τὴν προαγωγήν, τὴν ὁποίαν ἔχουν τὴν σήμερον.

§71ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Διατί;

§72ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Διότι ἐὰν ἡ στρατιωτικὴ σχολὴ διαιρεθῇ οὕτω πως, ὥστε μετὰ τὸ 4ον ἔτος νὰ ἐξέλθουν οἱ ἀξιωματικοὶ εἰς τὸ πεζικόν....

§73ΚΑΡΑΪΣΚΑΚΗΣ. Ὄχι· ἐνόησα ὅτι καιρὸς ἤθελεν εἶσθαι ἡ στρατιωτικὴ σχολὴ νὰ δίδῃ ἐνίοτε ἀξιωματικοὺς τοῦ πεζικοῦ, ἀλλὰ θὰ ὑπάρχῃ σχολὴ τῶν ὑπαξιωματικῶν.

§74ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ὁ λόγος λοιπὸν εἶναι ὅτι διὰ τοῦ συστήματος τῶν 2 ἐτῶν, τὸ ὁποῖον ἀπέδειξα ὅτι εἶναι ἑνὸς ἔτους, δὲν δύνασθε νὰ σχηματίσετε ὑπαξιωματικούς, ἄλλως τε κατὰ τὸ νομοσχέδιόν σας ἔχετε προσδιωρισμένον καιρὸν ἐνάρξεως θητείας τὸν Μάϊον. Ὑποθέσατε ὅτι τὴν πρώτην Μαΐου θὰ σᾶς ἔλθῃ μία ἀπογραφὴ καὶ θὰ διώξετε τὴν παλαιὰν, θὰ διώξετε 6,000 ἄνδρας, θὰ μείνετε δὲ μὲ τὰ cadre σας μὲ τὰ στελέχη καὶ μὲ τοὺς νεοσυλλέκτους. Ἐὰν τὴν ἐπιοῦσαν ἑβδομάδα παρουσιασθῇ ἡ ἀνάγκη νὰ ὑπάγουν δύω τάγματα συγκεντρωμένα εἰς μίαν ἐπαρχίαν διὰ μίαν ἀνησυχίαν, μίαν ὑποψίαν, τὶ θὰ ἔχετε τότε;

§75ΚΑΡΑΪΣΚΑΚΗΣ. Θὰ προσκαλέσωμεν ἐκείνους τοὺς ὁποίους ἀπεβάλαμεν.

§76ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Δὲν ἔχετε μέσα.

§77ΚΑΡΑΪΣΚΑΚΗΣ. Θὰ τα ζητήσωμεν δι’ ἐκτάκτου πιστώσεως.

§78Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Αὐτὰ εἶναι παραμύθια, κ. Μαυρομιχάλη. Μὲ τὸ ἐὰν καὶ ἐὰν καὶ ἐὰν δὲν γίνονται νόμοι.

§79ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Μὰ, κ. Πετιμεζᾶ, τὸ μέχρι τοῦδε σύστημα ἀπέλυε τοὺς ἄνδρας κατὰ διαστήματα, τώρα τοὺς ἀπολύει ὅλους συγχρόνως.

§80ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Κάμνετε ἓν οἰκοδόμημα ἄνευ βάσεων.

§81ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Τὸ οἰκοδόμημά μου τὸ στηρίζω εἰς ἀριθμούς, καὶ κατὰ τὰς ἰδέας μου ἐξάγω τὰ συμπεράσματα· αὐτὰ ἐλᾶτε νὰ τὰ ἀποδείξετε ἐσφαλμένα. Λέγω λοιπὸν ὅτι δὲν θὰ ἔχετε εἰς τὸν στρατὸν ἄνδρας διὰ νὰ σᾶς ὑπηρετήσουν εἰς μίαν ἀνάγκην.

§82ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Τὸ ἴδιον σύστημα ἔχομεν.

§83ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ἐθεώρησα καθῆκόν μου καὶ χθὲς καὶ σήμερον νὰ ὁμιλήσω ὄχι διὰ νὰ μεταβάλλω τὰς κρίσεις σας, διότι εἶναι ἐσχηματισμέναι ἤδη, διότι τὸ παρουσιαζόμενον σύστημα παρὰ τῆς Κυβερνήσεως εἶναι λίαν ἐπαγωγὸν πρὸς ὅλους, διότι κάμνει περισσοτέρας παραχωρήσεις, ἀλλὰ διότι ἐθεώρησα καθῆκόν μου ὡς ἀντιπρόσωπος τοῦ κράτους καὶ ἐπειδὴ ἄλλοτε διετέλεσα εἰς τὸ ἐπάγγελμα αὐτὸ, νὰ ὑποστηρίξω αὐτὰς τὰς ἰδέας, διότι πᾶσα ἀντίθετος ἰδέα ἀντεστρατεύετο κατὰ τοῦ ἐπαγγέλματος αὐτοῦ, τὸ ὁποῖον εἶναι ἀναγκαῖον στοιχεῖον εἰς τὴν κοινωνίαν, καὶ διὰ τὸ ὁποῖον ἡ κοινωνία ὑποβάλλεται εἰς μεγάλας δαπάνας.

§84Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. (Ὅρα παράρτημα Βʹ.)

§85ΡΙΚΑΚΗΣ. Ἂν ὁ κύριος Πετιμεζᾶς ἤθελε λυγίσει ὀλίγον ἀκόμη καὶ ἤθελε μὲ πλησιάσει, ἤθελε μὲ ἀπαλλάξει τοῦ κόπου τοῦ νὰ ἐπαναλάβω. Εἶμαι ὅμως ὑπόχρεως, κύριοι, νὰ ἐκθέσω τοὺς λόγους, διὰ τοὺς ὁποίους ἐπιμένω εἰς τὸ ἓν ἔτος, διότι ἐπιθυμῶ νὰ εὑρίσκωμαι ἐν τῇ ἀληθείᾳ καὶ τῇ πραγματικότητι· ἐὰν, κύριοι, εἴχωμεν ὅλα τὰ χρηματικὰ μέσα, ἐὰν εἴμεθα κράτος κατηρτισμένον καθ’ ὅλην τὴν τάξιν, καὶ ἐπρόκειτο νὰ σκεφθῶμεν ὁριστικῶς περὶ τοῦ στρατιωτικοῦ ὀργανισμοῦ ἡμῶν, ἤθελον σᾶς εἰπεῖ ὅτι τὰ τρία ἔτη εἶναι ὀλίγα· ἀλλ’ ὅταν δὲν ἔχωμεν τὰ χρηματικὰ μέσα, ὅταν εἴμεθα ὑπόχρεοι νὰ συμβιβάσωμεν τὸ ποσὸν τοῦ στρατοῦ μας μὲ τὰς χρηματικὰς δαπάνας τὰς ὁποίας θὰ ψηφίσωμεν, ὅταν οἱ πάντες συμφωνοῦμεν ὅτι ἡ στρατολογία ἐξακολουθεῖ νὰ θεωρῆται ἐπαχθὴς εἰς τὸν τόπον, πρέπει νὰ ὁμολογήσωμεν ὅτι οὔτε ἡ θητεία τῶν 18 μηνῶν συμβιβάζεται μὲ τὴν κατάστασίν μας· πρέπει νὰ παραδεχθῶμεν τὴν μονοετῆ, ἥτις δύναται νὰ συμβιβασθῇ μὲ τὰ χρηματικὰ μέσα μας. Ὅταν ὁ στρατιωτικὸς νόμος κατὰ πρῶτον εἰσήχθη εἰς τὴν Ἑλλάδα πρὸ 40 ἐτῶν, ὡς ἐνθυμοῦνται οἱ τῆς ἐποχῆς ἐκείνης, συνεταράχθη ὁ τόπος καὶ αἱ ἐπαρχίαι ἐπαναστάτησαν κατὰ τοῦ νέου νόμου, ἐδέησε δὲ νὰ τὸν ἐπιβάλλουν διὰ τῆς βίας· καὶ ἦτο φυσικόν, διότι εἰς τόπον ἐξελθόντα ἀπὸ ἀγῶνα πολυχρόνιον, ὁ ὁποῖος ὡς ἀρχὴν εἶχε τὴν ἐλευθερίαν, καὶ λαόν, ὁ ὁποῖος ἐπρόκειτο νὰ ἀρχίσῃ ἀπὸ τῆς ἀρχῆς τὴν κοινωνικὴν ὀργάνωσίν του, ἕνας νόμος στρατιωτικὸς δὲν ἠδύνατο παρὰ νὰ φέρῃ τὸν κλονισμόν, τὸν ὁποῖον ἐπέφερε, καὶ ὁ νόμος ἐκεῖνος εἶχε τὴν ἀντικατάστασιν, ἡ ὁποία ἦτο σπουδαῖον μέσον πρὸς ἀνακούφισιν τῆς πιέσεως, τὴν ὁποίαν ὁ στρατιωτικὸς νόμος ἐπέφερεν εἰς τὸ Κράτος· ἀλλ’ ἄραγε μετὰ 40 ἔτη ἐσυνείθησεν ὁ τόπος μὲ τὰς ὑποχρεώσεις αὐτάς; Ὄχι, κύριοι. Ἔχετε τὸ παράδειγμα ὅτι κατ’ ἔτος ἱκανὸς ἀριθμὸς κληρούχων καθυστερεῖ, καὶ ἱκανὸς ἀριθμὸς λειποτακτῶν καταδιώκεται· ἔχετε τὸ παράδειγμα ὅτι πολλοὶ γίνονται ἀνίκανοι σωματικῶς, ἵνα ἀποφύγωσι τὴν ὑποχρέωσιν τὴν στρατιωτικήν. Διὰ τοιούτου τρόπου ἔρχεσθε νὰ ζητῆτε νὰ ἐφαρμόσητε δρακόντειον νόμον γενικῆς στρατολογίας, καὶ νὰ φέρετε θητείαν, ἡ ὁποία θὰ γίνῃ καταθλιπτικωτάτη εἰς ὁλόκληρον τὴν κοινωνίαν; Ἔχετε τὸ παρελθὸν 40 ἐτῶν, τὸ ὁποῖον σᾶς ἐνθαῤῥύνει νὰ καταστήσητε γενικὴν τὴν στρατιωτικὴν ὑποχρέωσιν; ἐκάματε τὸ πρῶτον βῆμα, νὰ καταργήσητε τὴν ἀντικατάστασιν; Πρέπει εἰς τὸν προσδιορισμὸν τῆς θητείας νὰ βαδίσωμεν λίαν περιεσκεμμένως, δι’ αὐτὸ δὲ εἶπον ὅτι, ἂν ἡ κοινωνικὴ κατάστασις μας, ἂν ἡ ἀνατροφὴ τοῦ ἔθνους, ἂν τὰ χρηματικὰ ἡμῶν μέσα ἐπέτρεπον, ἤθελον συνηγορήσει ὑπὲρ τῆς τριετοῦς θητείας· τὰ δύω ἔτη καὶ τοὺς 18 μῆνας δὲν τὰ ἐννοῶ· καταργήσατε τὴν ἀντικατάστασιν, διότι εἴπατε ὅτι εἰς τὸ μέλλον ὁ τόπος πρέπει νὰ διοργανισθῇ στρατιωτικῶς, ἀλλὰ πρέπει ὡσαύτως νὰ καταργήσητε καὶ τὰς ἀγγαρίας, τὰς ὁποίας ὁ στρατὸς ἐκτελεῖ, διότι ὁ πολίτης, κύριοι, δὲν εἶναι ὑποχρεωμένος νὰ ἐκτελῇ τὰς ἀγγαρίας μὲ τὰς ὁποίας τὸν ἐπιβαρύνετε, δὲν εἶναι προωρισμένος νὰ γίνεται φρουρὰ τῶν κακούργων, νὰ συνοδεύῃ τοὺς εἰσπράκτορας, νὰ ἐκτελῇ ποταπὰ ἔργα, διὰ τὰ ὁποῖα δὲν εἶναι προωρισμένος. Ὅταν ἀπαλλάξετε τὸν στρατὸν ἀπό τινων ἀγγαριῶν, ἔχετε τὸ δικαίωμα νὰ ζητῆτε τὸν πολίτην νὰ εἰσαχθῇ εἰς τὴν στρατιωτικὴν ὑπηρεσίαν· ἐνόσω ὅμως ἡ ἀγγαρία ὑφίσταται, δὲν δύνασθε νὰ ἀπαιτήσητε τοιοῦτόν τι· ἂν ὁ νόμος περὶ ἀπολύσεως ὑποδίκων ψηφισθῇ, ἂν καὶ ἐὰν καὶ ἐάν, θὰ θέσετε εἰς τὸν τράχηλον τοῦ λαοῦ βαρείας ὑποχρεώσεις, καὶ νομίζω ὅτι ἡμεῖς ἡ βουλευταὶ ἔχομεν καθῆκον ἀπέναντι τοῦ λαοῦ νὰ μὴ παραδεχθῶμεν βάρη καὶ ὑποχρεώσεις, τὰς ὁποίας δὲν δύναται νὰ βαστάξῃ. Ποσάκις δὲ ἐγένοντο ἐπαγγελίαι καὶ ὑποσχέσεις καὶ ποτὲ δὲν ἐξεπληρώθησαν! θέλετε νὰ γίνω μάντις κακῶν; τί ποτε ἀπὸ αὐτὰ δὲν θὰ γίνῃ· ὁ στρατὸς θὰ ᾖναι φρουρὸς εἰς τὸ μενδρεσέν, θὰ τρέχῃ πρὸς καταδίωξιν τῶν κακούργων καὶ τῶν φυγοδίκων καὶ θὰ παρακολουθῇ τὸν εἰσπράκτορα· αὐτὴ θὰ ᾖναι ἡ τύχη καὶ τὸ μέλλον τοῦ στρατιώτου. Ἐγώ, κύριοι, ὑποστηρίζω τὴν ἐνιαύσιον θητείαν. Ἔπειτα, κύριοι, ἀκούετε ἀπὸ τοὺς εἰδήμονας ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ ἡ ἐκγύμνασις ἐντὸς 6 μηνῶν. Ἡ Κυβέρνησις λέγει, ὅτι ὁ στρατιώτης δύναται νὰ ἀπέλθῃ εἰς τὴν ἑστίαν του· διατί λοιπὸν νὰ μὴ παραδεχθῶμεν ὅτι ἐν διαστήματι ἑνὸς ἔτους δύναται ν’ ἀπομάθῃ ὁ στρατιώτης τὰ καθήκοντά του καὶ νὰ τὸν ἀπαλλάξωμεν; Ἀντιτάττουσιν ὅτι θὰ ἔχωμεν στρατόπεδα· ἀλλ’ ὁ νόμος προβλέπει καὶ λέγει ὅτι οἱ ἔφεδροι ὑποβάλλονται εἰς στρατιωτικὴν ἐκγύμνασιν, καὶ ἂν ὁ στρατιώτης δὲν ἐξαιρεθῇ ἐξακολουθῆ καὶ ἡ γύμνασίς του ἐν τῷ σταδίῳ τῆς ἐφεδρείας· ἂς παραδεχθῶμεν λοιπὸν τὸ ἓν ἔτος· ἂν εἰς τὸ μέλλον βελτιωθῇ ἡ κατάστασίς μας, εἴμεθα εἰς θέσιν νὰ ὁρίσωμεν ἀνώτερον χρόνον.

§86ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν εἶναι ἄλλοι ἐγγεγραμμένοι, ἑπομένως κηρύττω περατουμένην τὴν συζήτησιν περὶ τοῦ ζητήματος τῆς θητείας. Λοιπὸν ὡς πρὸς τὸν χρόνον τῆς θητείας ἔχομεν 4 προτάσεις· 1) θητείαν τριετῆ· 2) θητείαν διετῆ· 3) ἑνὸς καὶ ἡμίσεως ἔτος, καὶ 4) ἑνὸς ἔτους. Ἡ πλέον ἀπομεμακρυσμένη πρότασις εἶναι ἡ τοῦ κ. Ῥικάκη περὶ τῆς μονοετοῦς θητείας· ταύτην θέλω θέσει εἰς ψηφοφορίαν κατὰ πρῶτον.

§87ΤΙΝΕΣ (ἐγειρόμενοι). Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§88ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Μήπως εἶναι μέσον νὰ πέσῃ ὁ νόμος, κ. πρόεδρε;

§89ΡΙΚΑΚΗΣ. Ἐὰν δι’ αὐτοῦ πρόκηται νὰ πέσῃ ὁ νόμος, τότε ἂς πέσῃ.

§90ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Κύριε πρόεδρε, μὲ συγχωρῆτε μίαν διασάφησιν νὰ ζητήσω;

§91ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡσυχάσατε, κύριοι. Ὁ κ. Δεληγεώργης θὰ ζητήσῃ μίαν διασάφησιν.

§92ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἀκριβῶς δὲν γνωρίζω ἐπὶ τίνος ἄρθρου συζητοῦμεν ἤδη, διότι δὲν ἐφύλαξαν τὴν σειράν.

§93ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 48 ἐμείναμεν εἰς τὸ περὶ θητείας, ἀλλὰ ἐσυζητήθη κατ’ ἀρχὴν τὸ ζήτημα.

§94ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Νομίζω, ὅτι αὐτὸ τὸ ζήτημα δὲν εἰμπορεῖ νὰ συζητηθῇ κατ’ ἀρχὴν εἰς τὸ προκείμενον νομοσχέδιον, διότι φρονῶ ὅτι αἱ συζητήσεις περιεστράφησαν κυρίως εἰς τὸ πόσον χρόνον θὰ μείνῃ ὁ στρατιώτης ἐν τῷ ἐνεργῷ στρατῷ καὶ οὐχὶ πόση θὰ ᾖναι ἡ θητεία. Τώρα ὁ κ. πρωθυπουργὸς ὁμιλήσας περὶ ἑνὸς καὶ ἡμίσεως ἔτους τῶν νεοσυλλέκτων ἐν τῷ ἐνεργῷ στρατῷ, ποτὲ δὲν ἠννόησε νὰ ἀπαλειφθῇ ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου, ἥτις ὁρίζει ὅτι εἶναι τριετὴς ἡ θητεία ἐν τῷ ἐνεργῷ στρατῷ· τὸ ὑπουργεῖον δὲν εἶπε ποτὲ ὅτι παραιτεῖ τὴν διάταξιν τοῦ νομοσχεδίου, καθ’ ἣν ἡ θητεία ἐν τῷ ἐνεργῷ στρατῷ θὰ ᾖναι τριετής, εἶπεν ὅμως ὅτι ὁ ὀργανισμὸς θὰ ᾖναι τοιοῦτος, ὥστε θὰ μένουν οἱ νεοσύλλεκτοι ἐν τῷ ἐνεργῷ στρατῷ ἄλλοτε ἓν ἔτος καὶ ἄλλοτε δύω ἔτη. Τὸ ζήτημα αὐτὸ πραγματεύεται νομίζω εἰς ἓν ἄρθρον 52, τὸ ὁποῖον ἔχει ὡς ἑξῆς. «Ἐκ τῶν κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ παρόντος νόμου κατατασσομένων ἐν τῷ στρατῷ νεοσυλλέκτων διατηροῦνται πάντοτε ἐν ταῖς τάξεσι τοῦ στρατοῦ μόνον ἄνδρες ἰσάριθμοι πρὸς τοὺς καθ’ ἕκαστον ἔτος ὑπὸ τοῦ περὶ στρατιωτικῆς δυνάμεως ἐνιαυσίου νόμου ὁριζομένους.» Αὐτὸς ὁ χαρακτηρισμὸς, τὸν ὁποῖον ἔδωκε τὸ ὑπουργεῖον, περιέχει ὡς ἀποτέλεσμα ὅτι ἡ θητεία θὰ ᾖναι τριετής, θὰ μένουν ὅμως ἐν τῷ στρατῷ 1 ἢ 2 ἔτη. Ἐνῷ τὸ ἄρθρον 48 λέγει τὸ ἑξῆς· «Πᾶς Ἕλλην μὴ κριθεὶς ἀνίκανος διὰ πᾶσαν στρατιωτικὴν ὑπηρεσίαν διανύει ἐν τῷ στρατῷ 3 ἔτη· ἐν τῇ ἐφεδρείᾳ αὐτοῦ 7 ἔτη, ἐν τῇ ἐθνοφρουρᾷ 4 ἔτη, καὶ ἐν τῇ ἐφεδρείᾳ τῆς ἐθνοφρουρᾶς 6 ἔτη.» Ζητῶ αὐτὴν τὴν διασάφησιν· ἐννοεῖ τὸ ὑπουργεῖον νὰ θέσῃ εἰς ψηφορίαν τὴν ἀρχὴν τοῦ ἄρθρου 48, ἐνῷ τὸ ἄρθρον αὐτὸ περιλαμβάνει ὅτι ὁ Ἕλλην θὰ ὑπηρετήσῃ 3 ἔτη ἐν τῷ ἐνεργῷ στρατῷ, ἐν τῇ ἐφεδρείᾳ 7, ἐν τῇ ἐθνοφρουρᾷ 4 καὶ καθεξῆς;

§95ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐγὼ ἐννοῶ τὴν ἐνεργὸν ὑπηρεσίαν· ὅτι ἡ θητεία θὰ ἐξακολουθῇ 3 ἔτη, ἀλλ’ ὅτι ἡ ἐνεργὸς θὰ ᾖναι δύω ἔτη. Ἡ ἐξάσκησις αὕτη τοῦ δευτέρου ἔτους θὰ ᾖναι εἰς στρατοπεδεύσεις.

§96ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Δηλαδὴ θὰ μείνῃ ὅπως ἔχει τὸ νομοσχέδιον.— Ἠκούσατε λοιπὸν ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἐννοεῖ νὰ διατηρήσῃ τὴν ἀρχὴν τοῦ ἄρθρου 48 ὅπως ἔχει, ἐννοεῖ ὅμως ἐν τῷ ἄρθρῳ 52, τὸ ὁποῖον περιέχει τὴν διαμονὴν ἐν τῷ ἐνεργῷ στρατῷ, νὰ εἰσάξῃ τοιαύτην διάταξιν ὥστε ὁ στρατιώτης νὰ μὴ μένῃ περισσότερα ἀπὸ 2 ἔτη· καὶ νομίζω, ὅτι δὲν δύναται νὰ γείνῃ καὶ ἄλλως κατὰ τὸ σχέδιον τῆς Κυβερνήσεως. Εἶπεν ὅτι θὰ ἔχῃ ἀνάγκην στρατοῦ 12,000· εἰς αὐτὸν δὲν θὰ ὑπάρχουν οἱ χωροφύλακες, οἱ ἀκροβολισταὶ καὶ λοιποί· κατὰ συνέπειαν θὰ ἀνανεοῦνται διὰ τῆς νεοσυλλεξίας. Ὅταν θὰ ἔχετε 12,000, ὑπολογίζετε δὲ 5 ἢ 6,000 τοὺς νεοσυλλέκτους, τότε ἡ θητεία θὰ ᾖναι διετής· τὸν μέγαν ἀριθμὸν τῆς μονίμου δυνάμεως δὲν τὸν διατηροῦν οἱ νεοσύλλεκτοι, τὸν ἀποτελοῦν οἱ χωροφύλακες, οἱ ἀκροβολισταί, οἱ ἀξιωματικοὶ καὶ ὑπαξιωματικοί, ὥστε μήπως 6,000 θὰ ἔρχωνται ὅλαι; ὥστε δύω ἔτη ἐξ ἀνάγκης θὰ μείνουν οἱ νεοσύλλεκτοι· 12,000 θὰ ᾖναι ὁ στρατός, 6,000 οἱ νεοσύλλεκτοι, ἐὰν σᾶς λείψουν 500 ἰδοὺ ὅτι ἔχετε ὀλιγώτερον ἀριθμόν, εἰμπορεῖ δὲ καὶ νὰ περισσεύσουν 500 ἄνδρες, ἀλλὰ δὲν χρησιμεύει ἡ μεγάλη ποσότης· τὰ 90% ἢ 80% θὰ μείνουν 2 ἔτη· οὗτος εἶναι ὁ κανονισμός, τὸν ὁποῖον ζητοῦμεν νὰ καταστήσωμεν διὰ τοῦ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ καὶ τοῦ νομοσχεδίου, περὶ οὗ πρόκειται. Ἐὰν παραδεχθῆτε τὴν μονοετῆ θητείαν καὶ ἐὰν τῳόντι ἡ ἐτησία νεοσυλλεξία ᾖναι 6,000, τότε πῶς θὰ συμπληρώσητε τὸν στρατόν; πῶς θὰ συμπληρωθῇ διὰ τῆς νεοσυλλεξίας 6,000 ἀνδρῶν στρατὸς ἐκ 12,000, ἔστω 11, ἔστω 10,000; τότε λοιπὸν ἡ μονοετὴς θητεία θὰ ἔχῃ ὡς ἀποτέλεσμα τὴν ἐλάττωσιν τοῦ στρατοῦ. Αὐτὰ τὰ λέγω, διότι δὲν νομίζω, ὅτι θὰ εἴπω τι περιττόν· λέγω δὲ φανερὰ, ὅτι εἶμαι ὑπὲρ τῆς τριετίας, διότι ἤκουσα, ὅ,τι ἐῤῥέθη, ὅτι πολλοὶ ζητοῦν τὴν μονοετίαν διὰ νὰ πέσῃ ὁ νόμος· ἐγὼ τοὐλάχιστον λέγω δημοσίᾳ, ὅτι δὲν ἐπιθυμῶ νὰ πέσῃ ὁ νόμος, ἐξ ἐναντίας ἐπιθυμῶ νὰ καθιερωθῇ ἡ πάνδημος στρατολογία καὶ νὰ καταργηθῇ ἡ ἀντικατάστασις. Αὐτὸ καὶ ὡς πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως τὸ ἐδήλωσα καὶ εἶπα, ὅτι δύω ἀρχὰς ἔχει νὰ ἐκτελέσῃ ἕνας νόμος στρατολογικός. (Ἀναγινώσκει). Λοιπὸν ἐγὼ εἶμαι ὑπὲρ τῆς ἰδέας, τὴν ὁποίαν παραδέχεται τὸ νομοσχέδιον, εἶμαι ὑπὲρ τῆς ἀρχῆς τῆς πανδήμου στρατολογίας καὶ τῆς καταργήσεως τῆς ἀντικαταστάσεως, ἀλλὰ δὲν νομίζω, ὅτι ἡ ἐντολὴ τοῦ κοινοβουλίου εἶναι νὰ ψηφίσῃ αὐτὰς τὰς ἀρχὰς χωρὶς νὰ φροντίσῃ νὰ καταρτίσῃ ἓν νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον νὰ ᾖναι ἐπιδεκτικὸν ἐκτελέσεως, καὶ αὐτὸ δύναται νὰ συμβῇ καὶ δύναμαι νὰ τὸ ἀποδείξω μὲ δύω μόνον λέξεις, ἐὰν ἡ θητεία θὰ ᾖναι διετής. Ποῖαι εἶναι αἱ καθυστερήσεις, τὰς ὁποίας μᾶς ἐβεβαίωσεν ἡ πεῖρα; Καὶ αὐτὰς θὰ ἔχετε καὶ εἰς τὸ μέλλον. Ἐὰν μοι ἐπιτρέπῃ ἡ Βουλή, θὰ εἴπω δύω λέξεις. Ἔχω, κύριοι, εἰς χεῖράς μου κατάστασιν ἐπίσημον φανερώνουσαν τοὺς ἐθελοντὰς, τοὺς κληρούχους καὶ ἀντικαταστάτας κατὰ τὰ ἔτη 1871, 1872. Ἡ καθυστέρησις ὅλων τῶν ἐτῶν εἶναι 11,183· κληροῦχοι κατετάχθησαν 4,913, ἀντικαταστάται προσήχθησαν 3,063, ἐκτὸς δὲ τῶν σωμάτων ἕτεροι 503, εἰς τοὺς εὔζωνας......... τὸ ὅλον 3566· καθυστέρησαν 3517. Λοιπὸν ἔχετε καθυστεροῦντας 3517, ἀντικαταστάτας 3368, ἤτοι ἔχετε 7200, τὰ ⅔ τοῦ ὅλου. Ἠμπορεῖτε νὰ μὲ εἰπῆτε, ὅτι ἦτο τριετὴς ἡ θητεία, τώρα δὲ διετὴς, ἀλλὰ τὸ ἴδιον ἀποτέλεσμα θὰ ᾖναι τώρα μάλιστα, ὅταν δὲν ὑπάρχῃ ἀντικατάστασις· δὲν ἠμπορεῖτε νὰ φύγετε ἀπὸ αὐτοὺς τοὺς ἀριθμούς.

§97ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ (πρωθυπουργός). Δὲν συμφωνῶ μὲ τὸν κ. Δεληγεώργην, ὅτι θὰ ἔχωμεν τὰς αὐτὰς καθυστερήσεις, διότι α) ἡ ἐλάττωσις τῆς θητείας θέλει ἐπιφέρει καὶ τὴν ἐλάττωσιν τῶν καθυστερήσεων, β) τὸ σύστημα τῶν ἐθελοντῶν θὰ εὐκολύνῃ μεγάλως τὴν προσέλευσιν τῶν ἀνδρῶν καὶ θὰ ἐλαττώσῃ ἀπείρως τὰς καθυστερήσεις, τὰς ὁποίας ἔχομεν ἤδη, διότι καὶ ἡ κατάταξις τῶν στρατιωτῶν, ὅπως ἐγίνετο, καὶ ἡ τριετὴς θητεία συνετέλουν, ὥστε αἱ καθυστερήσεις ν’ αὐξάνουν. Μὴ λησμονήσετε δὲ, κύριοι, ὅτι ὅπως ὁ στρατὸς συγκροτεῖται ἤδη, οὐδεὶς νέος ὅπως πρέπει ἀποφασίζει νὰ καταταχθῇ· ἑπομένως εἷς λόγος, ὁ ὁποῖος ηὔξανε τὰς καθυστερήσεις, εἶναι καὶ αὐτός· ἀλλὰ ὁ κ. Δεληγεώργης θὰ εἶχεν ἴσως δίκαιον, ἐὰν τὸ σύστημα τῆς τριετοῦς θητείας καθιεροῦτο, τὸ τῆς μονοετοῦς θητείας οὐδαμῶς τὸ νομίζω ὀρθόν.

§98ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Καὶ ἡ διετία δὲν διορθώνει τὸ πρᾶγμα. Ἀφοῦ κατηργήσατε τὴν ἀντικατάστασιν καὶ δὲν ἀφήσατε καμμίαν ἄλλην διέξοδον, αὐτό, τὸ ὁποῖον πράττετε, ὄχι μόνον δὲν διαφέρει ἀπὸ τὴν τριετῆ θητείαν, ἀλλὰ εἶναι καὶ χειρότερον, διότι καὶ τριετία ἐὰν ὑπάρχῃ ὑπάρχει διέξοδος· τώρα ἔχετε τὴν διετίαν, ἀλλὰ δὲν ὑπάρχει ἀντικατάστασις. Λέγετε, ὅτι θὰ ὑπάρχουν ἐθελονταί, ἀλλ’ αὐτὸ δὲν ἀποδεικνύεται ἐκ τῆς παλαιᾶς πείρας, ἀλλὰ εἶναι ἓν συμπέρασμα.

§99ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὁ κ. Δεληγεώργης πλανᾶται, κάμει τοὺς συλλογισμοὺς ἐκ τοῦ παρελθόντος, σᾶς λέγω δὲ ὅτι ὁ νόμος καθιεροῖ εἶδος στρατιωτικῆς ἀσκήσεως ἐλαφρότερον καὶ τακτικώτερον, τὸ ὁποῖον ἐλπίζω νὰ προκαλέσῃ περισσοτέρους εἰς τὸν στρατόν· ἑπομένως αἱ καθυστερήσεις, ὅπως σήμερον, δὲν θὰ λάβουν χώραν· τὸ νομοσχέδιον ἐφαρμοζόμενον ἀκριβῶς τοιαῦτα ἀποτελέσματα θέλει ἔχει· διαφωνῶ δὲ μὲ τὸν κ. Δεληγεώργην, ἰσχυριζόμενον ὅτι θὰ ἔχωμεν τὸ ἴδιον ἐξαγόμενον, ὅπερ καὶ κατὰ τὸ παρελθόν.

§100Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Νὰ γείνῃ μία διασάφησις. Ὁ νόμος καθιεροῖ τὴν πάνδημον στρατολογίαν· ἐδῶ ἐγένετο μία ἐξήγησις περὶ τῶν ταγμάτων τῶν εὐζώνων παρὰ τοῦ βουλευτοῦ Μεσολογγίου, ὅστις σᾶς εἶπεν, ὅτι ἡ κατάταξις προϋπολογίζεται καὶ ὅτι τὰ τάγματα τῶν εὐζώνων ἐπιτρέπεται νὰ συμπληρώνωνται ἀπὸ τοὺς στρατευσίμους· δύνανται νὰ ᾖναι ἐθελονταί; Ὄχι· ἐὰν δὲν ᾖναι στρατεύσιμοι, οὔτε χωροφύλακες δύνανται νὰ γείνουν, διότι ἡ χωροφυλακὴ τρέφεται ἀπὸ τὰς τάξεις τοῦ στρατοῦ. Νομίζω, ὅτι καὶ ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν κατέταξεν 100 τοιούτους καὶ αὐτὸ θὰ συμβαίνῃ πάντοτε. Ἐγὼ λοιπὸν λέγω, ὅτι ἡ αὐτὴ πηγὴ θὰ θρέψῃ ὅλα τὰ σώματα καὶ ἰσχυρίζομαι, ὅτι τὸ σύστημα αὐτὸ εἶναι τὸ μᾶλλον ὠφέλιμον, τὸ ὁποῖον θὰ καλύψῃ ὅλας τὰς καθυστερήσεις, αἱ ὁποῖαι θὰ ὑπάρχωσι· τοῦτο δὲ δὲν πρέπει νὰ τὸ ἀποδώσωμεν εἰς τὸν νόμον μόνον, ὅστις ὑπῆρχεν, ἀλλὰ καὶ εἰς τὴν κατάστασιν τὴν πολιτικὴν καὶ κοινωνικὴν, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρισκόμεθα· νομίζω δε, ὅτι ἐὰν θελήσῃ ἡ Κυβέρνησις νὰ ἐνεργήσῃ τὰς συλλήψεις τῶν κληρούχων, δύναται πάντοτε νὰ τὸ κατορθώσῃ. Δίδω λοιπὸν τὴν διασάφησιν καὶ ἐγώ, ὅτι ἡ γενικὴ καὶ πάνδημος στρατολογία πρέπει νὰ ἐφαρμοσθῇ εἰς ὅλα τὰ σώματα πρὸς ὄφελος αὐτῶν τῶν σωμάτων καὶ τῆς ὑπηρεσίας.

§101ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κηρύττω τὴν συζήτησιν περαιωμένην· ψηφοφορεῖται ἡ πρότασις τοῦ κ. Ῥικάκη, ἡ ὁποία ἔχει ὡς ἑξῆς· «Πᾶς Ἕλλην μὴ κριθεὶς ἀνίκανος διὰ πᾶσαν στρατιωτικὴν ὑπηρεσίαν διανύει ἐν τῷ ἐνεργῷ στρατῷ ἓν ἔτος·» οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν τοῦ κ. Ῥικάκη λέγουσι ναί, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν ὄχι· (γίνεται δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ψηφοφορία). Πρωτόκολλον ψηφοφορίας τῶν βουλευτῶν Ἐπὶ τοῦ ἑξῆς ζητήματος· Παραδέχεται ἡ Βουλὴ τὴν μονοετῆ θητείαν, ναὶ ἢ ὄχι;

Ἐψηφοφόρησαν ἐν ὅλῳ 117, 90 εἶπον ὄχι ἤτοι ἀπέῤῥιψαν τὴν πρότασιν τοῦ κ. Ῥικάκη, 27 εἶπον ναὶ, ἤτοι τὴν παρεδέχθησαν· ἑπομένως ἡ Βουλὴ ἀπέῤῥιψε τὴν πρότασιν περὶ μονοετοῦς θητείας. Ἔρχεται ἡ πρότασις τοῦ κ. Πετιμεζᾶ δι’ 1½ ἔτος· ὁ κ. Πετιμεζᾶς ἐπιμένει;

§102Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ὄχι.

§103ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν τίθενται εἰς ψηφοφορίαν τὰ 2 ἔτη.

§104ΡΙΚΑΚΗΣ. Τὸ 1½ ἔτος τὸ ὑποστηρίζομεν ἡμεῖς.

§105ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Καὶ τὰ δύω νομοσχέδια περιέχουσι τριετίαν, ἀλλὰ τὸ ἓν ἡρμηνεύθη παρὰ τοῦ κ. προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι περιέχει διετίαν, τὸ δὲ τῆς ἐπιτροπῆς τριετίαν καὶ πρέπει νὰ διευκρινισθῇ ποῖον εἶναι τὸ ζήτημα. Ἡ διαφορὰ τῶν δύω νομοσχεδίων στηρίζεται εἰς τοῦτο, ὅτι κατὰ μὲν τὸ νομοσχέδιον τοῦ ὑπουργείου οἱ πλεονάζοντες ἀπολύονται ἐκ τῆς παλαιοτέρας ἀπογραφῆς, κατὰ δὲ τὸ νομοσχέδιον τῆς ἐπιτροπῆς ἐκ τῆς νεωτέρας, τὸ ὁποῖον ὁ κ. ὑπουργὸς ὀνομάζει διετίαν, ἡμεῖς δὲ τριετίαν. Ὁ κ. πρωθυπουργὸς φρονεῖ, ὅτι θὰ ὑπηρετῶσι διετίαν, ἡμεῖς δὲ, οἱ παραδεχθέντες τὴν ἐκ τῆς νεωτέρας ἀπογραφῆς ἀποστολὴν εἰς διαθεσιμότητα, ἐννοοῦμεν, ὅτι οἱ μὲν εὐνοούμενοι ὑπὸ τοῦ κλήρου θὰ ὑπηρετῶσιν ἓν ἔτος, οἱ δὲ μὴ εὐνοούμενοι 3 ἔτη, ὥστε, ἐὰν πρόκηται νὰ τεθῇ εἰς ψηφοφορίαν τὸ ζήτημα τοῦτο, θὰ τεθῇ οὕτω πως· «ἡ Βουλὴ παραδέχεται τὴν ἀποστολὴν εἰς διαθεσιμότητα ἐκ τῆς παλαιοτέρας ἀπογραφῆς ἢ τῆς νεωτέρας;»

§106ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Προτάσεις περὶ διετίας δὲν ἔχετε διατετυπωμένας εἰς τὸ γραφεῖον.

§107ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Πρῶτον ὑπάρχει πρότασις περὶ τριετίας εἰς ἀμφότερα τὰ σχέδια.

§108ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὐτὸ ὑπάρχει. Ἐγὼ ὀφείλω νὰ προτάξω τὰς τροπολογίας.

§109ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τροπολογίαι ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 48 τοῦ ὑπουργικοῦ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον εἶναι καὶ ἄρθρον 36 τοῦ νομοσχεδίου τῆς ἐπιτροπῆς, δὲν ὑπάρχουν· ἀμφότερα δὲ τὰ ἄρθρα ταῦτα λέγουν ὅτι ἡ θητεία εἶναι τριετής.

§110ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἡμεῖς ἐννοοῦμεν, ὅτι κατ’ ἀνώτατον ὅρον εἰς τὴν ἐνεργὸν ὑπηρεσίαν, δὲν δύναται νὰ μείνῃ ὁ πολίτης παρὰ 2 μόνον ἔτη· ἑπομένως ἀναλόγως τοῦ προσδιορισμοῦ τῆς δυνάμεως ἠμπορεῖ νὰ καθήσῃ καὶ 1½.

§111ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. πρωθυπουργὸς τροπολογεῖ τὸ ἄρθρον 48 κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον· «Πᾶς Ἕλλην, μὴ κριθεὶς ἀνίκανος διὰ πᾶσαν στρατιωτικὴν ὑπηρεσίαν διανύει ἐν τῷ ἐνεργῷ στρατῷ δύω ἔτη».

§112ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Κατ’ ἀνώτατον ὅρον δύω ἔτη θὰ μείνῃ ὁ πολίτης ἐν τῷ στρατῷ.

§113ΧΟΪΔΑΣ. Τότε πρέπει νὰ ὑπάρξῃ καὶ κατώτατος ὅρος.

§114ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι, τὸ ὑπουργεῖον, ἐὰν ἠννόησα καλῶς, τροποποιεῖ τὸ ἄρθρον οὕτω· «Πᾶς Ἕλλην, μὴ κριθεὶς ἀνίκανος διὰ πᾶσαν στρατιωτικὴν ὑπηρεσίαν, διανύει ἐν τῷ ἐνεργῷ στρατῷ δύο ἔτη κατ’ ἀνώτατον ὅρον.»

§115ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δύω ἔτη, τὸ ἄλλο εἶναι περιττόν.

§116ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν οἱ παραδεχόμενοι τὴν τροπολογίαν, τὴν ὁποίαν σᾶς ἀνέγνωσα, παρακαλῶ νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη.

§117ΡΙΚΑΚΗΣ ΚΑΙ ΕΤΕΡΟΙ. Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§118ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Τί τὴν θέλουν! Ἐκεῖνοι ποῦ θέλουν τὴν μονοετῆ θητείαν, θὰ ᾖναι λογικῶς καὶ ὑπὲρ τῆς διετοῦς.

§119ΧΟΪΔΑΣ. Δὲν εἶναι οὕτω. Ὑπάρχουν βουλευταί, οἱ ὁποῖοι ἐζήτησαν τὴν μονοετῆ θητείαν, ἀλλ’ ἐπειδὴ δὲν ἐγένετο δεκτὴ εἶναι ὑπὲρ τῆς τριετοῦς.

§120ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπιμένετε εἰς τὴν ὀνομαστικὴν κλῆσιν;

§121ΤΙΝΕΣ. Μάλιστα (ἐγείρονται πλέον τῶν 15).

§122ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν τροπολογίαν λέγουν ναί, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουν ὄχι.

§123ΛΟΥΝΤΖΗΣ. Ποίαν τροπολογίαν;

§124ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὴν ἀνέγνωσα, καὶ δὲν εἰμπορῶ νὰ ἐπαναλάβω κάθε στιγμήν.

§125ΚΥΡΙΑΚΙΔΗΣ. Δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις· παραιτοῦνται τῆς ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§126ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ κύριοι παρῃτήθησαν ἀπὸ τὴν ὀνομαστικὴν κλῆσιν.

§127ΧΟΪΔΑΣ. Δὲν παραιτούμεθα.

§128ΜΑΥΡΟΜΑΡΑΣ. Ἡ πλειοψηφία ἐφάνη ὑπὲρ τῆς διετοῦς θητείας, λοιπὸν εἶναι ματαία ἡ ὀνομαστικὴ κλῆσις.

§129ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ λοιπὸν παρεδέχθη τὴν τροπολογίαν τοῦ κ. πρωθυπουργοῦ ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 48. Αὔριον ἐξακολουθοῦμεν τὴν συζήτησιν. Λύεται ἡ συνεδρίασις. Ὥρα 6½ μ. μ.