1877.02.14

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 76.

Τῆς 14 Φεβρουαρίου 1877

(Δευτέρα)

Ὥρα 2 μ. μ.

Προεδρεύει ὁ ἀντιπρόεδρος κ. Τσαμαδός.

Μετὰ τὴν ἐκφώνησιν τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου, εὑρεθείσης ἐν ἀπαρτίᾳ τῆς Βουλῆς, ἀνεγνώσθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως καὶ ἐπεκυρώθησαν ἄνευ ἀντιῤῥήσεως.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ῥοῦφος ὑποβάλλει πρότασιν νόμου ὡς τροπολογίαν εἰς τὸν νόμον περὶ τῶν ἐν Πάτραις οἰκοπέδων· θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. Ἡ βιομηχανικὴ Τράπεζα τῆς Ἑλλάδος ἔπεμψεν ἀναφορὰν πρὸς τὴν Βουλὴν κατὰ τῆς προτεινομένης φορολογίας ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς τῶν Οἰκονομικῶν τῆς Βουλῆς. Ἡ ἀναφορὰ αὕτη θὰ παραπεμφθῇ εἰς τύπωσιν καὶ διανεμηθῇ εἰς τοὺς βουλευτάς, ὅπως ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ φορολογικοῦ νόμου. Ὁ ἐν Παρισίοις σπουδάζων Σωτήριος Πομερέτος ζητεῖ δι’ ἀναφορᾶς του παρὰ τῆς Βουλῆς ὑποτροφίαν πρὸς ἐξακολούθησιν τῶν σπουδῶν του· θὰ παραπεμφθῇ ἡ ἀναφορά του εἰς τὴν ἐπιτροπὴν ἐπὶ τῶν ἀναφορῶν. Ὁ κ. Περικλῆς Σταύρου ὑπέβαλεν ἀναφορὰν δι’ ἧς ζητεῖ τὴν ταχεῖαν λύσιν τῆς ὑποθέσεως περὶ τῆς ἐν Λευκάδι οἰκίας του.

§2ΜΑΛΕΑΣ. Θὰ παρακαλέσω τὴν Βουλὴν νὰ προτάξῃ τὸ ζήτημα τὸ ἀφορῶν τοὺς ἀποστράτους ἀξιωματικούς, διότι αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι κινδυνεύουν.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν δυνάμεθα νὰ μεταβάλλωμεν τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Ὑποστηρίζουν τὴν πρότασίν σας δέκα βουλευταί; (δὲν ἐγείρονται δέκα βουλευταί).

§4Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, πρό τινος καιροῦ ὑπεβλήθη εἰς τὴν Βουλὴν αἴτησις πολλῶν βουλευτῶν περὶ συστάσεως ἰδιωτικοῦ ταμείου οὐχὶ ἐκ τοῦ δημοσίου πρὸς ὑποστήρηξιν τῶν πολιτευομένων βουλευτῶν, οἱ ὁποῖοι προσβάλλονται ἐνίοτε ἀπὸ τὴν δυστυχίαν, ἡ δὲ δυστυχία καθὼς γνωρίζετε εἶναι ὁ ἄρχων τοῦ κόσμου. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη κατ’ ἀρχὴν τὴν πρότασιν αὐτήν, τὴν παρέπεμψεν εἰς ἐπιτροπήν, ἥτις διεσκεύασεν αὐτὴν εἰς σχέδιον νόμου, καὶ ὑπέβαλλεν εἰς τὴν Βουλήν. Ἀντιῤῥήσεις τότε ἐγένοντο πολλαί. Δι’ ἕνα τῶν συναδέλφων μας, ὁ ὁποῖος σήμερον δὲν ὑπάρχει ἐν τοῖς ζῶσι, ἡ Κυβέρνησις καλῶς ποιοῦσα, κατ’ ἐμέ, ἐζήτησε τὴν συνδρομὴν τῆς Βουλῆς, καὶ ἡ Βουλὴ ὁμοψήφως παρεδέχθη νὰ δοθῇ συνδρομὴ οὐχὶ ἐξ ἰδιωτικοῦ ταμείου ἢ ἐκ συνεισφορᾶς, ἀλλ’ ἐκ τοῦ δημοσίου σύνταξις, καὶ καλῶς κατ’ ἐμὲ ἔπραξεν ἡ Βουλή· δυστυχῶς ἄλλον συνάδελφόν μας προσέβαλλεν ὁ θάνατος τοῦ ὁποίου ἡ οἰκογένεια ἔμεινεν ἔρημος, ἡ δὲ Βουλὴ ὁμοφώνως ἐσύστησεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ χορηγήσῃ βοήθημα μηνιαῖον εἰς αὐτήν, ὥστε καὶ κατ’ ἀρχὴν καὶ κατ’ οὐσίαν καὶ πέραν πολὺ τῆς προτάσεως τῶν βουλευτῶν ἐγένετο δεκτὴ ἡ ἰδέα αὐτή. Παρακαλῶ λοιπὸν τὴν Βουλήν, κ. Πρόεδρε, νὰ δεχθῇ νὰ γείνῃ ἡ πρώτη τυπικὴ ἀνάγνωσις, διότι καὶ ὅσοι εἶναι τῆς ἰδέας νὰ μὴν ὑποστηριχθῇ τὸ νομοσχέδιον ἐκεῖνο, εἶμαι βέβαιος ὅτι κατὰ τὴν πρώτην ἀνάγνωσιν δὲν θὰ ἐπιχειρήσωσι συζήτησιν ὅπως μὴ παρακωλύσωσι τὴν τακτικὴν συζήτησιν τοῦ στρατολογικοῦ νόμου. Κατὰ τὴν τρίτην ἀνάγνωσιν βεβαίως καὶ μεταβολαὶ καὶ ἀντιῤῥήσεις θὰ γίνωσιν· διὰ τοῦτο, ἂν τὴν πρότασίν μου ὑποστηρίζουσι δέκα, διότι ἐγὼ ἐν ἰδίῳ ὀνόματι ὁμιλῶ καὶ μόνος εἶμαι, παρακαλῶ ὑμᾶς, κ. Πρόεδρε, νὰ ζητήσητε τὴν ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς, ἂν συγκατατίθεται νὰ γείνῃ ἀνάγνωσις τοῦ νομοσχεδίου.

§5ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δύναμαι νὰ βεβαιώσω τὸν προλαλήσαντα, ὅτι οὐ μόνον δὲν εἶναι ἀκριβὲς ὅτι οὐδεὶς θέλει ἐπιχειρήσει νὰ συζητήσῃ ἐπὶ τῆς πρώτης ἀναγνώσεως, ἀλλ’ ὅτι καὶ θέλομεν διαμαρτυρηθῆ ἀπὸ τῆς πρώτης ἀναγνώσεως ὅλαις δυνάμεσι κατὰ τοῦ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον θεωροῦμεν ὡς καταστρεπτικὸν τῆς ὑπολήψεως τῆς Βουλῆς καὶ τοῦ Ἔθνους. Ὁ ἀξιότιμος προαγορεύσας εἶπεν, ὅτι ἡ Βουλὴ ἀπεδέχθη τὸ νομοσχέδιον κατ’ ἀρχήν· εὐτυχῶς τοῦτο δὲν εἶναι ἀκριβές· καὶ πρέπει νὰ τὸ εἴπωμεν, ὅτι δὲν εἶναι ἀκριβές, ἀφοῦ ὁπωσδήποτε ἐλέχθη τὸ ἐναντίον. Ἡ Βουλὴ παρέπεμψε τὸ νομοσχέδιον εἰς τὴν ἐπιτροπὴν ἁπλῶς ἵν’ ἀναβάλῃ τὴν συζήτησιν αὐτοῦ, ἡ δὲ παραπομπὴ δὲν ἐμφαίνει παραδοχήν, καὶ τοῦτο ἔπρεπε νὰ ἐξηγηθῇ, ἵνα μὴ ὑποληφθῇ ὅτι τοιοῦτον στίγμα ἐνεκολάφθη εἰς τὴν Βουλήν.

§6Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Δὲν ἠξεύρω, κύριοι, ἐδῶ ἂν μὲ ἀπατᾷ ἡ μνήμη τὸ ἐπαναλέγω, διότι ὅταν ἡ πρότασις εἰσήχθη εἰς τὴν Βουλὴν καὶ ἐγένετο ἡ πρώτη συζήτησις, φρονῶ ὅτι ὁ κύριος πρόεδρος ἐζήτησε τὴν γνώμην τῆς Βουλῆς ἂν παραδέχεται κατὰ τοῦτο τὸ νομοσχέδιον, ὅπως παραπεμφθῇ κατὰ τὸν Κανονισμὸν εἰς τὴν ἐπιτροπήν. Δὲν ταράσσομαι, κύριε πρόεδρε, ἀπὸ τὰς ἰδέας τοῦ ἑνὸς καὶ τοῦ ἄλλου, διότι ὁ εἷς νομίζει ὅτι ἓν πρᾶγμα εἶναι καλὸν, ὁ ἄλλος ὅτι εἶναι κακὸν, ἑπομένως δὲν ταράσσομαι ἂν ἄλλοι ἔχωσι διάφορον γνώμην, ἀποκρούω ὅμως διὰ πάσης δυνάμεως καὶ εἶμαι ἕτοιμος νὰ σηκώσω τὸ χειρόκτι κατὰ πάσης συζητήσεως ὅτι ἡ πρότασις αὐτὴ εἶναι στίγμα καὶ ἀντιβαίνει εἰς τὸ Σύνταγμα· εἶμαι λέγω ἕτοιμος ν’ ἀρχίσω μὲ οἱονδήποτε ἀγῶνα τοιοῦτον καὶ ἐλπίζω ὅτι θέλω νικήσει. Ἓν μόνον λέγω πρὸς ὑμᾶς, κύριε πρόεδρε, καὶ τοὺς ἀντιφρονοῦντας, ὅτι δὲν δύναμαι νὰ κατηγορήσω κατ’ ἀρχὴν ἰδέαν καὶ πρᾶξιν, τὴν ὁποίαν εἶχον ψηφίσει οἱ τότε Ἀθηναῖοι πρὸς τοὺς ὁποίους ἡμεῖς δὲν δυνάμεθα οὔτε κἂν νὰ παραβληθῶμεν. Διὰ τοὺς πολιτικοὺς ἄνδρας ἐλήφθη πάντοτε πρόνοια εἰς ὅλα τὰ ἔθνη πρὸ πάντων εἰς τὰς Δημοκρατίας καὶ ἂν κατὰ τὴν συζήτησιν γίνῃ λόγος θέλω φέρει παραδείγματα ἀκαταμάχητα. Τί ἦτο τὸ πρυτανεῖον τῶν Ἀθηναίων, παρὰ ἡ ἀμοιβὴ τῶν ἀνθρώπων, οἱ ὁποῖοι ὑπηρέτησαν τὸν τόπον; Καὶ κατὰ τί αἱ πολιτικαὶ ὑπηρεσίαι δύνανται νὰ θεωρηθῶσιν μικρότεραι καὶ ταπεινότεραι ἀπὸ τὰς θυσίας, τὰς ὁποίας προσφέρουν οἱ συμβολαιογράφοι, οἱ διδάσκαλοι τῆς Ῥιζαρείου σχολῆς, οἱ κλητῆρες; Εἶναι λέγουν τοῦτο στίγμα! Ὅταν ἐκφέρῃ τις τοιαύτην λέξιν, πρέπει νὰ τὴν ἀποδεικνύῃ, διότι τὸ στίγμα εἶναι συνέπεια ἐγκλήματος καὶ παρανομίας. Ἑπομένως ἂν ἡ πρότασις αὕτη φέρει στίγμα, πρέπει νὰ προηγηθῶσιν αἱ τοιαῦται ἀποδείξεις. Δὲν ταράσσομαι, κύριε πρόεδρε, ἄν τινες θέλουν ἐπ’ ἐμοῦ νὰ στηρίξουν δῆθεν δημοτικότητα, θέλω ἀνεχθῇ ὅλην αὐτὴν τὴν κατάστασιν, ἀλλὰ θέλω ἀγωνισθῇ ἐκθύμως ἵνα τὴν καταστρέψω, διότι ἡ ἀληθὴς δημοτικότης ἔγκειται εἰς τὸ συμφέρον τοῦ τόπου, εἰς τὰς πράξεις τὰς ἀξίας ὑπολήψεως καὶ οὐχὶ εἰς τοὺς κενοὺς λόγους. Ἐνθυμοῦμαι, κύριε πρόεδρε, ὅτι ὅταν κατὰ τὴν Συνέλευσιν πολλοὶ ἀντετάχθησαν εἰς τὴν μισθοδοσίαν τῶν βουλευτῶν πολλοὶ ἠθέλησαν νὰ δημοκοπήσωσιν, ἀλλ’ ὅταν ἔφθασαν εἰς τὰς ἀπολαυὰς πρῶτοι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι κατέκριναν, ἔτρεξαν νὰ λάβουν τὸ ἐπίδομα· ἑπομένως καὶ τότε ὑπῆρξαν ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι ἠθέλησαν νὰ καταδικάσουν πρᾶξιν, τῆς ὁποίας τοὺς καρποὺς ἔγλυψαν ὡς μῦρον τοῦ Πάπα. Διὰ τοῦτο, κύριε πρόεδρε, ἐπιμένω καὶ ἀποτείνομαι εἰς τὴν Βουλὴν, διότι ἐγὼ καμμίαν δύναμιν δὲν ἔχω, νὰ ἀποφανθῇ, ἂν ὑποστηρίζῃ τὴν πρότασίν μου. Ἐὰν πρόκειται δὲ νὰ γίνῃ συζήτησις, δὲν εἶμαι ἐγὼ ὁ ἄνθρωπος, ὁ ὁποῖος ὑποχωρῶ εἰς τὰς συζητήσεις.

§7ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ (πρωθυπουργός). Κύριοι, μόλις ἠρχίσαμεν τὴν συζήτησιν νομοσχεδίου γενικωτέρων συμφερόντων καὶ γενικωτέρας σκέψεως, δὲν εἶναι καλὸν οὔτε συμφέρον πρὸς τὴν τιμὴν τῆς Βουλῆς καὶ τὸ συμφέρον τοῦ τόπου νὰ διακόψωμεν αὐτὴν καὶ νὰ ἀρχήσωμεν νέαν συζήτησιν, ἡ ὁποία ὅπως βλέπετε θέλει γίνει πεισματώδης καὶ παρατεταμένη· διὰ τοῦτο παρακαλῶ νὰ ἀναβάλλητε τὸ ζήτημα τοῦτο, μετὰ δὲ τὴν συζήτησιν τοῦ περὶ στρατολογίας νόμου, νὰ ὁρίσωμεν μίαν ἡμέραν πρὸς συζήτησιν· κατ’ οὐδένα ὅμως λόγον, δὲν πρέπει νὰ διακόψωμεν τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου.

§8ΧΟΪΔΑΣ. Ἐγὼ ἀποκρούω καὶ τὴν πρότασιν τοῦ κ. Πετιμεζᾶ καὶ τὴν πρότασιν τοῦ κ. πρωθυπουργοῦ. Ἐὰν ὁ κ. Πετιμεζᾶς ἔχει τὴν μνήμην ὀξεῖαν ὅπως ἔχει τὴν κρίσιν, θὰ ἐνεθυμεῖτο, ὅτι ἡ Βουλὴ οὐ μόνον δὲν ἀπεδέχθη τὴν ἀρχὴν τοῦ νόμου, οὐ μόνον δὲν παρέπεμψε τὸ νομοσχέδιον εἰς ἐπιτροπὴν, ἀλλ’ εἰς τὴν ὑποβολὴν τῆς προτάσεως πολλοὶ ἠγέρθησαν καὶ κατέδειξαν τὸ ἄτοπον, τὸ παράλογον, τὸ κακόηθες, ὅπως κριτικώτατα καὶ λίαν εὐγλώττως εἶπεν εἷς τῶν συναδέλφων μας, ὁ κ. Ῥάλλης. Ὁ κ. Πετιμεζᾶς δέχεται εὐχαρίστως τὸ χειρόκτιον τῆς τοιαύτης συζητήσεως· καὶ ἡμεῖς δεχόμεθα τοῦτο καί τοι γινώσκομεν καὶ τὴν δεινότητα τῆς κρίσεως αὐτοῦ καὶ τὸ ἀκαταμάχητον τῶν ἐπιχειρημάτων του, καὶ τὸ ἀκαταμάχητον τῆς δεινότητός του τῆς ῥητορικῆς· ἂς εἶναι βέβαιος ὅμως ὁ κ. Πετιμεζᾶς, ὅτι μ’ ὅλην τὴν δεινότητα τῶν ἐπιχειρημάτων του, ἐν τῇ μάχῃ ταύτῃ ἡττηθήσεται, διότι ἡ ἰδέα τὴν ὁποίαν ὑποστηρίζει καὶ παράλογος εἶναι καὶ τὸ σῶμα τῆς Βουλῆς ὑβρίζει. Ἀποκρούω δὲ καὶ τὴν ἰδέαν τοῦ κ. πρωθυπουργοῦ, ὁ ὁποῖος διϊσχυρίζεται, ὅτι πρόκειται περὶ γενικῶν συμφερόντων καὶ περὶ νομοσχεδίων, τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ προταχθῶσιν. Ἀλλὰ μήπως μόνον περὶ στρατολογικοῦ νομοσχεδίου πρόκειται; δὲν ἔχομεν τόσα ἄλλα ζωτικὰ ζητήματα νὰ συζητήσωμεν; Καὶ ἂν ὁ κ. πρωθυπουργὸς δεχθῇ νὰ συζητηθῇ τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ περὶ συντάξεως καὶ ἀφοῦ συζητηθῶσιν ὅλα τὰ νομοσχέδια, θέλω ἀντιταχθῇ, διότι ἡ ἰδέα του εἶναι ἐσφαλμένη, καὶ διότι τοιοῦτο νομοσχέδιον ὑβρίζει τὴν τιμὴν ἡμῶν. Ἐπεκαλέσθη τὸ ἀρχαῖον πρυτανεῖον τῶν Ἀθηνῶν ὁ κ. Πετιμεζᾶς. Ἐγηροτρόφουν οἱ Ἀθηναῖοι τοὺς ἀγωνισθέντας πολιτικοὺς ἢ στρατιωτικούς, ἀλλὰ δὲν προεκάλουν αὐτοὶ οἱ γηροτροφούμενοι νόμον συντάξεως προστατεύοντα τὰ αὐτοῖς συμφέροντα. Ὅταν θὰ ἔλθῃ ἡ συζήτησις ἐκείνη, καὶ ἐγὼ θὰ ἐπικαλεσθῶ τὸν νόμον ἐκεῖνον καὶ θὰ καταδείξω, ὅτι διὰ τῶν ἰδίων ἐπιχειρημάτων πίπτει ἡ ἰδέα, τὴν ὁποίαν ὑποστηρίζει ὁ κ. Πετιμεζᾶς διὰ τοῦ πρυτανείου.

§9Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἀπαντῶ εἰς τὸν κ. πρωθυπουργόν. Ἐγὼ εἶπον νὰ γίνῃ ἡ πρώτη ἀνάγνωσις· ἡ ψῆφός μου δὲν δύναται νὰ προκαλέσῃ οὔτε αὐτὴν τὴν ὑποστήριξιν τῆς προτάσεως, καὶ διὰ τοῦτο ἀναφέρομαι πάλιν εἰς τοὺς κυρίους βουλευτὰς καὶ τοὺς παρακαλῶ νὰ ὑποστηρίξωσι 10 ἐξ αὐτῶν ἐὰν θέλωσι τὴν πρότασίν μου.

§10ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Κύριοι, εἶμαι εἷς ἐκ τῶν μᾶλλον ἐνδιαφερομένων καὶ μᾶλλον ὑποστηριζόντων τὴν πρότασιν, περὶ ἧς πρόκειται· ἀλλὰ προτείνω καὶ ἐγὼ τὴν ἀναβολὴν τῆς συζητήσεως οὐχὶ διὰ τὸν λόγον, τὸν ὁποῖον ἀνέφερεν ὁ κ. πρωθυπουργὸς, ἀλλὰ διὰ νὰ συζητήσωμεν ἐδῶ καὶ ἀποδείξωμεν τί εἶναι στίγμα εἰς τὴν Βουλὴν καὶ τί δὲν εἶναι, διότι, κ. πρόεδρε, δὲν πιστεύω, ὅτι εἶναι στίγμα εἰς τὴν Βουλὴν πρότασις ἀφορῶσα τὸν οἰκογενειακὸν κανονισμὸν ἑνὸς σώματος, μὴ σχετιζόμενον τὸ παράπαν μὲ τὸ δημόσιον ταμεῖον· στίγμα διὰ τὴν Βουλὴν εἶναι, ὅταν αὕτη κατακερματίζεται εἰς τμήματα πολλὰ καὶ στρατόπεδα πρὸς ἐπιδίωξιν τῆς ἐξουσίας (θόρυβος)· στίγμα διὰ τὴν Βουλὴν εἶναι ὅταν κατατρίβεται ὁ χρόνος (θόρυβος). Ὅσοι λέγουν, ὅτι εἶναι στίγμα διὰ τὴν Βουλὴν ἡ πρότασις αὕτη, πρέπει νὰ συλλογίζωνται, διότι ὅταν ἔλθωμεν εἰς τὴν συζήτησιν θὰ ἀποδείξωμεν κατὰ τίνα τρόπον στιγματίζεται ἡ Βουλή.

§11ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ ὑποστηρίζοντες τὴν πρότασιν τοῦ κ. Πετιμεζᾶ νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται ὑπὲρ τοὺς δέκα βουλευτάς). Θὰ ἐρωτήσω τὴν Βουλὴν ἤδη. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν μεταβολὴν τῆς ἡμερησίας διατάξεως, κατὰ τὴν πρότασιν τοῦ κ. Σ. Πετιμεζᾶ, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη. Μεταβαίνομεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§12ΚΟΣΟΝΑΚΟΣ. Θὰ παρακαλέσω τὸν κύριον ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν ὑπουργὸν, ἵνα λάβῃ πρόνοιαν περὶ τῶν νέων ἐκείνων τῶν δοκίμων τοῦ ναυτικοῦ, οἵτινες δοκιμασθέντες νομίμως ἐπέτυχον καὶ οἵτινες ἐτέθησαν ὕστερον εἰς κατάστασιν ἀμφίβολον καὶ μετέωρον. Νομίζω, ὅτι ἡ δοθεῖσα ἱκανοποίησις τῶν νέων ἐκείνων δοκίμων τῶν ἀναγνωρισθέντων διὰ Βασιλικοῦ Διατάγματος ὡς ἀξιωματικῶν συμφέρει καὶ συμβάλλει καὶ εἰς αὐτὴν τὴν τάξιν τῶν πλοίων εἰς τὰ ὁποῖα ὑπηρετοῦσι καὶ εἰς τὴν ὑπηρεσίαν ἐν γένει τῶν πλοίων ἐκείνων. Ἐλπίζω λοιπὸν ὅτι ὁ κ. ὑπουργὸς δὲν θέλει βραδύνει νὰ δώσῃ τὴν προσήκουσαν ἱκανοποίησιν εἰς τοὺς νέους τούτους, οἱ ὁποῖοι ἐν τοῖς πλοίοις ὑπηρετοῦντες κατέχουσι θέσεις ἀνωτέρας, αἱ ὁποῖαί εἰσι κεναὶ καὶ αἱ ὁποῖαι ἀνήκουσιν εἰς αὐτούς. Παρακαλῶ τὸν κ. ὑπουργὸν νὰ σπεύσῃ νὰ θεραπεύσῃ τὸ ἀδίκημα τοῦτο.

§13ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Πρὸ καιροῦ παρεκάλεσα τὸν ἀξιότιμον ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ καταθέσῃ εἰς τὴν Βουλὴν προσωρινὴν κατάστασιν τῆς χρήσεως τοῦ 1876. Ἔκτοτε παρῆλθον 3 μῆνες καὶ ἡ ἔκθεσις δὲν κατετέθη, ἐν τῷ μεταξὺ δὲ παρῆλθεν ὁλόκληρον τὸ δωδεκάμηνον τῆς διαχειρίσεως, καὶ ἤδη τρέχομεν τὸν 14 μῆνα τοῦ οἰκονομικοῦ ἔτους, ὅτε τὸ ἔργον θὰ εἶναι εὐκολώτατον καὶ ἐντελές. Παρακαλῶ λοιπὸν τὸν κύριον ὑπουργὸν νὰ καταθέσῃ τὴν προσωρινὴν κατάστασιν τῆς διαχειρήσεως τοῦ 76 μετὰ ὑπολογισμῶν τῶν ἀποτελεσμάτων τῆς χρήσεως ὅπως γίνεται πάντοτε πρὸς πληροφορίαν τῆς Βουλῆς καὶ ἰδίως διότι θὰ χρησιμεύσῃ διὰ τὴν σπουδὴν τῶν νομοσχεδίων περὶ φόρων, διότι αὐτοῦ θέλομεν στηριχθῆ ὅπως ἐνοήσωμεν ἂν ἔχωμεν ἀνάγκην νέων φόρων καὶ πόσου ποσοῦ.

§14ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶχε γίνει μέχρι τέλους Ὀκτωβρίου, τώρα θὰ γίνῃ μέχρι τέλους Δεκεμβρίου. Θέλομεν τὴν κατάστασιν ταύτην πρὸς πληροφορίαν σας.

§15ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Συγχρόνως κάμνω καὶ τὴν ἑξῆς παρατήρησιν εἰς τὸν ἀξιότιμον ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν. Πρὸ πολλοῦ καιροῦ ἐθεωρήθη ἀναγκαία ἡ κατάθεσις τοῦ σχεδίου τοῦ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ, καὶ οἱ λόγοι οἱ ὁποῖοι συνηγόρουν ὑπὲρ αὐτῆς τῆς προτάσεως ἐξετέθησαν ἐν πλάτει, διότι ἐγένετο δὶς περὶ τούτου συζήτησις. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν εἶχεν εἰπεῖ ὅτι τὸ ἔργον εἶχε παραδοθῆ εἰς τύπωσιν, καὶ ἡ Βουλὴ νὰ ἐννοήσῃ ὅτι πρόκειται περὶ ἡμερῶν τινων. Παρῆλθε τόσος καιρὸς καὶ εἰσέτι δὲν ὑπεβλήθη. Δὲν ἐννοῶ νὰ ἐκβιάσω τὸν ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν ὅπως ὑποβάλλῃ εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον δὲν θέλει νὰ ὑποβάλῃ νομίζων ὅτι δὲν εἶναι ὁ κατάλληλος καιρός· ἂς καταθέσῃ ὅμως εἰς τὸ γραφεῖον τοῦ προεδρείου ὡς πληροφορίαν ἰδιαιτέραν τῶν βουλευτῶν, οἱ ὁποῖοι συζητοῦσι τὸ στρατιωτικὸν νομοσχέδιον, ἓν ἀντίτυπον τοῦ ὀργανισμοῦ. Ἀλλ’ ἐὰν καὶ τοῦτο δὲν θέλει νὰ κάμῃ —μολονότι ἔπρεπε νὰ τὸ κάμῃ διότι ὁ νόμος περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ θὰ σύγκειται ἀπὸ δύω τυπογραφικὰ φύλα τὸ πολὺ, τὸ δὲ Ἐθνικὸν τυπογραφεῖον τυπόνει δύω τὴν ἡμέραν καὶ ἐὰν εἶχε δώσει τὸ πέμπτον τῆς ἐργασίας νὰ γίνεται καθ’ ἑκάστην τὸ ἔργον θὰ ἦτο περατωμένον —ἀλλ’ ἐὰν καὶ τοῦτο, ὡς εἶπον, δὲν θέλει νὰ κάμῃ, παρακαλῶ νὰ μᾶς δώσῃ τὰς ἑξῆς πληροφορίας· πρῶτον κατὰ τὸν ὀργανισμὸν τοῦ στρατοῦ ἐκ πόσων ταγμάτων θὰ σύγκειται ὁ ἐνεργὸς στρατὸς, δεύτερον ὁποῖοι βαθμοφόροι θέλουν συγκροτεῖ τὰ στελέχη τῆς ἐφεδρείας ἐν καιρῷ εἰρήνης.

§16ΚΑΡΑΪΣΚΑΚΗΣ. Βάσιν τοῦ ὀργανισμοῦ ἔλαβεν ἡ ἐπιτροπὴ τὸν Γαλλικὸν ὀργανισμὸν, ἀλλὰ δὲν ἐτυπώθη εἰσέτι· ἐλπίζω ὅσον τάχιστα νὰ τελειώσῃ ἡ τύπωσις.

§17ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Αὐτὰς τὰς πληροφορίας ἐὰν δὲν δύνασθε νὰ μᾶς τὰς δώσετε σήμερον, νὰ μᾶς τὰς δώσετε αὔριον.

§18ΜΑΝΕΤΑΣ. Θὰ παρακαλέσω τὸν κύριον ὑπουργὸν τῶν Ναυτικῶν νὰ ἐκφράσῃ μίαν γνώμην ἐπὶ τῆς ἐπερωτήσεως τοῦ κ. Κοσσονάκου.

§19ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Θὰ φροντίσω νὰ κάμω ὅ,τι εἶναι δυνατὸν κατὰ τοὺς νόμους.

§20ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μεταβαίνομεν εἰς τὴν τρίτην συζήτησιν περὶ δωρεᾶς τοῦ δάσους Μπάφι· ὁ κύριος Κανάρης ἔχει τὸν λόγον.

§21ΚΑΝΑΡΗΣ. Εἶναι τοιοῦτον, κύριοι, τὸ ὑπὸ συζήτησιν θέμα, ὥστε πολλὰ μὲν δύναταί τις νὰ σκεφθῇ ἐπ’ αὐτοῦ, ἀλλ’ ὀλίγα δύναται νὰ εἴπῃ, καὶ ῥήτωρ ἐὰν εἶναι· ἐγὼ δὲ, ὅστις, ὡς γνωρίζετε, δὲν εἶμαι ῥήτωρ, δὲν δύναμαι ἢ νὰ εἴπω ὀλίγιστα. Νομίζω, ὅτι τὸ ὑπουργεῖον, ὅταν εἰσήγαγε τὸ συζητούμενον νομοσχέδιον, ἐγνώριζεν, ὅτι ἡ Βουλὴ ἓν ἐκ τῶν δύω ἔχει δικαίωμα νὰ πράξῃ· ἢ νὰ ἀποῤῥίψῃ αὐτὸ ἢ νὰ δωρήσῃ τὸ ἐθνικὸν κτῆμα πρὸς τὸν Βασιλέα, οὐδέποτε ὅμως νὰ τὸ πωλήσῃ. Ἴσως θὰ ἀντιτάξῃ τις, ὅτι τὰ δάση δὲν προστατεύονται δυστυχῶς, καὶ οὐδεμία περὶ αὐτῶν λαμβάνεται πρόνοια, ἕνεκα δὲ τούτου τὸ πρᾶγμα δὲν εἶναι ἄξιον λόγου. Ἀλλ’ οἱ ἀρχαῖοι ἔλεγον, ὅτι οὐδὲν εἶναι καλὸν, ἐὰν δὲν γίνηται καλῶς. Ὅταν ἡ Κυβέρνησις, διὰ τὸ ἔκτακτον τῶν περιστάσεων, ζητῇ νὰ ὑποβάλῃ τὸν τόπον εἰς θυσίας, εἰς αἷμα, καὶ εἰς χρήματα· ὅταν πάντες οἱ ἀρχηγοὶ τῶν κομμάτων ἀναγνωρίζωσιν ὅτι αἱ περιστάσεις εἶναι κρίσιμοι, καὶ ὅτι ὁ τόπος πρέπει νὰ ὑποβληθῇ εἰς ἐκτάκτους θυσίας, εἶναι πρέπον ἡ Βουλὴ νὰ συζητῇ τοιαῦτα νομοσχέδια; Ἐὰν ἄλλοτε ἐζητήθη τοιαύτη τις παραχώρησις, ὡς ἔμαθον (καὶ πιστεύω ὅτι αἱ πληροφορία μου δὲν εἶναι ἀνακριβεῖς), δὲν ἐγένετο δὲ ἕνεκα τῶν περιστάσεων, αἱ σημεριναὶ περιστάσεις τὸ ἐπιτρέπουσιν;

§22Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Νὰ μὴ χάσωμεν τὰ εἰσοδήματα.

§23ΚΑΝΑΡΗΣ. Ἐγὼ, κύριε Πετιμεζᾶ, δὲν εἶμαι ῥήτωρ. Νομίζω ὅμως, ὅτι ὅσον μικρὰ καὶ ἂν φαίνεται ἡ ζητουμένη παραχώρησις, ἕνεκα τῶν περιστάσεων, εἶναι πολὺ μεγάλη, καὶ δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον νὰ συζητῇ περὶ τοιούτων ἀντικειμένων ἡ Βουλὴ σήμερον, ὅτε τὸ ἔθνος δὲν δύναται νὰ εὕρῃ δάνειον δέκα ἑκατομμυρίων. Αὐτὸ δὲν σᾶς κάμνει ἐντύπωσιν; Καὶ ἰδιώτης τις, ὁ Βοῦρος π. χ. ἐὰν ἐζήτει τόσον δάνειον, ἤθελε τὸ ἐπιτύχει. Οἱ Γάλλοι λέγουσιν en avant les épaulettes. Ἡ ἱστορία δὲ διδάσκει, ὅτι τοιοῦτος εἶναι καὶ τοῦ Ἕλληνος ὁ χαρακτήρ. Οἱ πρῶτοι τοῦ ἔθνους ὀφείλουσι νὰ προηγῶνται εἰς τὰς θυσίας. Τὸν τοιοῦτον δὲ χαρακτῆρα τοῦ Ἕλληνος οἱ ὑπουργοὶ, οἵτινες εἶναι Ἕλληνες, δὲν ἔπρεπε τόσον πολὺ νὰ παραγνωρίσωσι. Θὰ σᾶς ἀναφέρω ἓν παράδειγμα, τὸ ὁποῖον ἡ ἱστορία θὰ ἐξυμνήσῃ δεόντως. Ὁ δὸν Πέτρος τῆς Βρασιλείας εἰς περιστάσεις ἴσως ὀλιγώτερον σοβαρὰς διὰ τὸ ἔθνος ἐκεῖνο, ἔσπευσε πρῶτος εἰς τὰς θυσίας, καὶ κατ’ ἔτος καταθέτει ὑπὲρ τοῦ ναυτικοῦ τετρακοσίας χιλιάδας φράγκων. Θέλετε νὰ πράξωμεν ἔργα σπουδαῖα· ἀλλὰ τὰ ἔργα ταῦτα δὲν δύνανται νὰ κατορθωθῶσι παρὰ μόνον διὰ θυσιῶν. Ὅθεν προτείνω τὴν ἀναβολὴν τῆς συζητήσεως ἐπὶ δύω ἢ τρεῖς ἡμέρας· ἐὰν δὲ μετὰ ταῦτα τὸ ὑπουργεῖον ἐγκρίνῃ, μάλιστα.

§24ΤΙΝΕΣ. Ὁ λόγος;

§25ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δὲν βλέπω τὸν λόγον καὶ διὰ τοῦτο νὰ προχορήσωμεν.

§26ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Κανάρης δὲν κάμνει πρότασιν ἀναβολῆς, ἀλλὰ ἐπιχείρημα ἀναβολῆς ἔφερεν.

§27ΚΑΝΑΡΗΣ. Νὰ μείνῃ ἐπὶ δύω τρεῖς ἡμέρας, ἐκτὸς ἐὰν τὸ ὑπουργεῖον νομίζει ὅτι δὲν χρησιμεύει.

§28ΤΙΝΕΣ. Ἐρωτήσατε τὴν Βουλήν.

§29ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Παρακαλεῖται τὸ ὑπουργεῖον νὰ δηλώσῃ τὴν γνώμην του.

§30ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐδηλώσαμεν ὅτι δὲν ἔχομεν λόγον ἀναβολῆς.

§31ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀναβολὴν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρεται εἷς). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου περὶ δωρεᾶς τοῦ δάσους Μπάφι παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου. (Κατόπιν ἐγένετο δεκτὸν τὸ ἄρθρον καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου εἰς τὴν τρίτην καὶ τελευταίαν ἀνάγνωσιν.) Εἶναι ἡ δευτέρα ἀνάγνωσις τοῦ περὶ χορηγίας ἀναπληρωτικῆς πιστώσεως ἐκ δρ. 207,000.

§32ΖΩΧΙΟΣ. Νομίζω, ὅτι παρεισέφρησεν ἓν λάθος, ὁ μὲν ὑπουργὸς ζητεῖ 1000 δρ. ἡμεῖς δὲ ἔχομεν 3,000 δρ. «Καθόσον δ’ ἀφορᾷ τὴν ἐπὶ τοῦ κεφαλαίου ἐπισκευαὶ καταστημάτων ἐκ 3,000 δρ. ταύτην περιορίζω εἰς 1000». Ὁ ὑπουργὸς ζητεῖ 1,000, θέλετε σεῖς νὰ τοῦ δώσετε 3,000 Ὁ ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν ὁ κ. Μπούμπουλης.

§33ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶχον σκοπὸν νὰ τὸ ἀναγγείλω αὐτὸ, καὶ ἑπομένως νὰ περιορίσω τὴν πίστωσιν.

§34ΖΩΧΙΟΣ. Μίαν ἄλλην παρατήρησιν· ὡς δικαιολογία τῆς ἀναπληρωτικῆς πιστώσεως εἶναι ἡ ἐπισκευὴ τῆς «Ὄλγας».

§35ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὸ ἐψηφίσθη.

§36ΖΩΧΙΟΣ. Οἱ ἄνθρακες; ὄχι. Λοιπὸν τοὺς γαιάνθρακας καὶ τὴν τροφὴν νὰ τὴν δώσωμεν καὶ τὴν μισθοδοσίαν νὰ τὴν δώσωμεν· ἀλλὰ ἐδῶ δὲν πρόκειται περὶ αὐτοῦ, ἐδῶ εἶναι ἄλλο κονδύλι «Ἑλληνικὴ ἀτμοπλοϊκὴ ἑταιρία 9,285 καὶ 65 διὰ γαιάνθρακας». Τὸ ποσὸν εἶναι περίεργον, διότι τὸ ποσὸν εἶναι τοιοῦτον ὥστε ἀπαιτοῦνται 70,000 δραχμαί. Διὰ νὰ καταρτισθῇ ἕν ἄρθρον κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον, χρειάζεται ἢ τέχνη ἢ θαῦμα, καὶ ἐπειδὴ δὲν εἶναι καὶ ἐπειδὴ ποσὸν ἀνθράκων δὲν εἶναι, ἐσημειώθη τὸ ποσὸν διὰ νὰ γίνῃ ὁ ἀριθμὸς στρογγυλός. Εἶναι κατόπιν 4–5 κονδύλια ἀπὸ 4,900 καὶ 2,600 καὶ καθ’ ἑξῆς, τὰ ὁποῖα δὲν ἐχρειάσθησαν διὰ τὴν Ὄλγαν· ἀλλὰ παρατηρήσατε, ἡ Ὄλγα ἀνεχώρησε ἀπὸ τὸν Πόρον, εἶχεν ἄνθρακας, μετέβη εἰς τὴν Ζάκυνθον, ἐπῆρε κάρβουνα ἀπὸ δύω πρόσωπα, τὸ αὐτὸ ποσὸν καὶ τὸ αὐτὸ χρῆμα. Καὶ τώρα δὲν πρόκειται περὶ τοῦ ὑπουργοῦ ἀλλὰ περὶ τῆς καταστάσεώς μας. Ἦτον ἓν πλοῖον εἰς τὴν Θεσσαλονίκην καὶ δὲν εἶχε γαιάνθρακας, πίστωσιν δὲν εἶχε, χρήματα δὲν εἶχε καὶ ἠναγκάσθη ἡ Κυβέρνησις νὰ ναυλώσῃ καράβι καὶ νὰ στείλῃ κάρβουνα ἀπὸ τὸν Πόρον. Ἔγιναν αὐταὶ αἱ παρετηρήσεις, αἱ ὁποῖαι δὲν ἀναφέρονται, εἰς τὸν ὑπουργὸν τῶν Ναυτικῶν, καὶ αἱ ὁποῖαι ἀποδεικνύουν ὅτι ἡ θάλασσα καπίνεται, ἐὰν ἐμποδισθῶσι τὰ ῥεύματα τῶν ποταμῶν, ἐνόσῳ ὅμως εἶναι αἱ πιστώσεις αἱ ἔκτατοι, αἱ συμπληρωτικαὶ κτλ. δὲν θὰ τελειώσουν πώποτε. Αὐταὶ αἱ παρατηρήσεις ἔγιναν ἁπλῶς καὶ ὁ κ. ὑπουργὸς εἶναι εἰς κατάστασιν νὰ σᾶς ἐξηγήσῃ.

§37ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ. Βεβαίως, κύριοι, ἡ πίστωσις περὶ ἧς ὁ λόγος ἀφορᾷ τὴν διαχείρισίν μου, ὀφείλω λοιπὸν νὰ σᾶς δώσω λόγον· ἀλλὰ πρὶν σᾶς δώσω λόγον ὀφείλω νὰ ἐννοήσω τί εἶπεν ὁ κ. Ζωχιὸς, διότι ὡμίλησε μεταφυσικῶς καὶ οὐχὶ φυσικῶς. Ἐρωτῶ τὸν κύριον Ζωχιὸν, ἐὰν ἐπρόκειτο νὰ ἀποστείλῃ τὸν «Γεώργιον» εἰς τὴν Κωνσταντινούπολιν, διὰ τὴν ἐπιστροφὴν τί ἤθελε κάμει; Ἤθελε παραγγείλει τὸν πρόξενον νὰ συνεννοηθῇ μὲ τὸν κυβερνήτην τοῦ πλοίου νὰ ἀγοράσουν γαιάνθρακας· τὸ τὸ αὐτὸ ἤθελε κάμει ὅταν ἡ «Ὄλγα» ἀνεχώρει εἰς Τουλῶνα καὶ ἐπρόκειτο νὰ ἐπιστρέψῃ. Ἡ «Ὄλγα» προσωρμίσθη κατὰ πρῶτον εἰς Ζάκυνθον, διότι δὲν ἠδύνατο περισσότερον νὰ προχωρήσῃ· κατόπιν προσωρμίσθη εἰς τὴν Μεσσήνην, ἀπὸ τὴν Μεσσήνην εἰς τὴν Μάλταν νομίζω, καὶ ἐκεῖθεν εἰς Τουλῶνα· εἰς τὸν δρόμον εὑρέθη εἰς ἀνάγκην, δὲν εἶχε γαιάνθρακας· τί ἠθέλετε νὰ κάμῃ; Ἡ «Ἀμφυτρίτη» ἐστάλη εἰς τὴν Τεργέστην, ἐπρομηθεύθη ἐκεῖθεν τοὺς γαιάνθρακας, ἀλλ’ ἐκεῖθεν; ἠγοράσαμεν γαιάνθρακας, τῇ συμπράξει τοῦ προξένου μετὰ τοῦ Κυβερνήτου. Εἴπετέ μοι, κ. Ζωχιὲ, εἰς τί ἄλλο θέλετε νὰ σᾶς ἀπαντήσω; Ἐστάλη ὁ Γεώργιος εἰς τὴν Θεσσαλονίκην καὶ ἐτελείωσαν οἱ γαιάνθρακές του· ἐστείλαμεν ἐντεῦθεν· ἐστάλη ἡ Σαλαμινία εἰς Κωνσταντινούπολιν, τὸ αὐτὸ συνέβη· αὐτὰ εἶναι τόσον ἁπλᾶ, ὥστε δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ τὰ ἐξηγήσῃ τις.

§38ΖΩΧΙΟΣ. Ὁ κ. πρώην ὑπουργὸς εἶπεν ὅτι ἐλάλησε πρακτικῶς ἐγὼ δὲ μεταφυσικῶς. Κ. πρώην ὑπουργὲ τῶν Ναυτικῶν, τί εἶναι σημειωμένον εἰς τὸν πρϋπολογισμόν; εἰς τὸν προϋπολογισμὸν ἔχετε σημειώσει διὰ κάρβουνα; βεβαίως· τί ζητεῖς λοιπὸν ἀπὸ ἐμέ; ἐδῶ πρόκειται περὶ ἀναπληρωματικῆς ἢ συμπληρωματικῆς πιστώσεως. Σοὶ ἐδόθησαν χρήματα, ἐκεῖνα μόνον ἔπρεπε νὰ δαπανήσῃς, δὲν ἠδύνασο νὰ δαπανήσῃς ἄλλα χρήματα.

§39ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ. Ἔπρεπε νὰ γνωρίζῃς πῶς συνέβη αὐτό· δὲν ἔπρεπε νὰ στείλῃ τὸν Γεώργιον ἡ Κυβέρνησις εἰς τὴν Θεσσαλονίκην;

§40ΖΩΧΙΟΣ. Ὅλα τὰ ἔθνη ἔχουν εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοιαῦτα ἔξοδα.

§41ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ. Δὲν ἐξεύρομεν ὅτι θὰ χαλάσῃ ἡ Θεσσαλονίκη καὶ θὰ ᾖναι ἀνάγκη νὰ στείλωμεν τὸ Γεώργιον.

§42ΖΩΧΙΟΣ. Νομίζω, ὅτι τὰ πλοῖα δὲν θὰ τὰ ἔχετε δεμένα· ἐζητήσατε γαιάνθρακας καὶ ἡ Βουλὴ σᾶς τοὺς ἔδωσε· ἐκεῖνα τὰ χρήματα ἔπρεπε νὰ δαπανήσετε καὶ οὐχὶ ἄλλα· αὐτὸ σᾶς λέγω ἐγώ, εἶναι πρακτικόν; ἡ διαχείρισις τῆς Βουλῆς εἶναι ὅτι κρατεῖ τὸ πουγγί· ὅπως τὸ κρατοῦν οἱ ἐρωτόληπτοι, οὕτω τὸ κρατοῦμεν καὶ ἡμεῖς δεμένο μὲ πράσο.

§43ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ. Καλλίτερα δὲν θὰ διαχειρισθῇς σὺ τὸ ὑπουργεῖον.

§44ΖΩΧΙΟΣ. Τὸ βέβαιον εἶναι ὅτι ζητεῖς πίστωσιν.

§45ΧΟΪΔΑΣ. Ἐὰν ἦτο ἄλλος εἰς τὴν θέσιν τοῦ κ. Αὐγερινοῦ πόσας ἐπιτιμήσεις θὰ τοῦ ἀπέτεινεν ὁ κ. Πρόεδρος! Ὁ κ. Ζωχιὸς δὲν παρεπονέθη.

§46ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ζωχιὸς δὲν ἐπεκαλέσθη τὴν συνδρομήν σας.

§47ΖΩΧΙΟΣ. Κύριοί μου σᾶς ἔκαμα μίαν ἁπλῆν παρατήρησιν ὅτι ἐκάματε δαπάνην διὰ τὴν ὁποίαν ὑπῆρχον χρήματα καὶ ἐὰν δὲν ὑπῆρχον χρήματα κακῶς ἔπραξεν ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν νὰ μὴ σημειώσῃ ἓν ποσὸν εἰς τὸν προϋπολογισμόν· καὶ πότε ἐγένετο τοῦτο; κατὰ τὸν Μάϊον, τὸν Ἀπρίλιον, τὸν Ἰούνιον δηλαδὴ εἰς τὰ μέσα τοῦ ἐνιαυτοῦ· καὶ βλέπετε ὅτι προσετέθησαν καὶ ἐννέα τόσαι χιλιάδες δραχμαί· τώρα, πότε τὰ ἔλαβον; τώρα, ἀργότερα, δὲν ἐξεύρω.

§48ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ (ὑπουργὸς Ναυτικῶν). Εὐτυχῶς, κύριοι βουλευταί, ἀνέκαθεν ὑπῆρξε συνήθεια οἱ προϋπολογισμοὶ τοῦ ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν, ἰδίως ἐπὶ τοῦ ὑλικοῦ, νὰ συντάσσωνται μετὰ μεγίστης οἰκονομίας μὴ λαμβανόντων ὑπ’ ὄψιν τῶν ὑπουργῶν τὰς ἐκτάκτους κινήσεις καὶ ἀνάγκας τῆς ὑπηρεσίας. Ἐκ τῶν ἐκτάκτων ὅθεν περιπτώσεων προῆλθεν ἡ ἀνάγκη τῶν πιστώσεων, αἵτινες ὑπεβλήθησαν ὑπὸ τὴν ἔγκρισιν ὑμῶν. Βεβαίως ὑπῆρχε προϋπολογισμὸς κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος, ἀλλ’ ὁ τότε ὑπουργὸς δὲν ἠδύνατο νὰ προνοήσῃ περὶ ἐκτάκτων κινήσεων τῶν πλοίων· εἶχεν ὑπ’ ὄψιν τὰς κινήσεις τὰς ἐνδεχομένας ἐντὸς τοῦ Κράτους χωρὶς ποτὲ νὰ ἔχῃ ὑπ’ ὄψιν κατὰ τὴν σύνταξιν τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐκείνας, αἵτινες ὑπέβαλον τὸ δημόσιον εἰς ἐκτάκτους δαπάνας. Λοιπὸν ὁ προκάτοχός μου δὲν εἶχεν ὑπ’ ὄψιν τὰς περιστάσεις, ἕνεκα τῶν ὁποίων ἠναγκάσθη νὰ στείλῃ πλοῖα εἰς Θεσσαλονίκην καὶ εἰς Κωνσταντινούπολιν, κινήσεις μὴ προβλεπομένας ὑπὸ τοῦ τακτικοῦ προϋπολογισμοῦ. Ἑπομένως δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γείνῃ ἀντίῤῥησις ἐπὶ ὅλως ἐκτάκτων δαπανῶν. Καθόσον ἀφορᾷ, κύριοι, τὸ κονδύλιον τῆς ἑταιρίας, ὁμολογῶ καὶ θὰ φέρω κατάστασιν ἐκ τῆς ὁποίας θέλετε παρατηρήσει, ὅτι εἰς τὸ προηγούμενον ἔτος ἦτο τοσαύτη ἡ ἐλάττωσις τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν, ὥστε ἐὰν ἔλειπεν ἡ ἑταιρία νὰ συνδράμῃ τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν, τὸ ὁποῖον ἐπαναλαμβάνω καὶ δύναμαι διὰ καταστάσεων καὶ πινάκων νὰ σᾶς τὸ ἀποδείξω, ἤθελε σταματήσει ἡ ὑπηρεσία. Καὶ δὲν εἶναι, κύριοι, ἡ πρώτη φορὰ, καθ’ ἣν ἡ ἑταιρία ἦλθεν εἰς συνδρομὴν τῆς ὑπηρεσίας τοῦ ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν. Ἡ ἀτμοπλοϊκὴ ἑταιρία πολλάκις ἔδωκεν ὑλικὸν ἄφθονον πρὸς συντήρησιν τῆς ὑπηρεσίας τοῦ ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν· καὶ ὡς θέλετε ἰδεῖ, ἐλλειπούσης τῆς ἑταιρίας, ἡ ὑπηρεσία τοῦ ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν καὶ τοῦ ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν καὶ τῶν Ἐσωτερικῶν ἤθελε σταματήσει καὶ δὲν ἤθελε κάμει βῆμα ἄνευ τῆς συνδρομῆς αὐτῆς. Ἡ ἑταιρία δὲν προεκάλει ταῦτα, ἀλλὰ τὸ δημόσιον μετ’ ἐπιμόνους παρακλήσεις· αὕτη δὲ ἤνοιγεν ὡσαύτως τὰς ἀποθήκας της καὶ συνέδραμε τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως θέλω σᾶς ἀποδείξει τοῦτο, εἰς πολλὰς περιστάσεις.

§49ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ψηφοφορεῖται ἡ ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου· οἱ παραδεχόμενοι παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἀναγινώσκεται τὸ μοναδικὸν ἄρθρον· (ἀναγινώσκει). Οἱ παραδεχόμενοι παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Οἱ παραδεχόμενοι καὶ τὸ σύνολον παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη τὸ νομοσχέδιον εἰς τὴν βʹ. αὐτοῦ ἀνάγνωσιν. Μεταβαίνομεν εἰς τὸν περὶ στρατολογίας νόμον· ἐμείναμεν τὴν Παρασκευὴν εἰς τὸ ἄρθρον 26. Ἔχει τις τὸν λόγον;

§50Ν. ΣΟΥΤΣΟΣ. Προχθὲς κατὰ τὴν λῆξιν τῆς συνεδριάσεως ἔκαμα τὴν παρατήρησιν, ὅτι ἐν τῷ μητρώῳ, ὅπως τὸ ἐννοεῖ καταρτιζόμενον καὶ ἰσχύον ἡ Κυβέρνησις, δὲν δύνανται νὰ ἐγγραφῶσιν οὐχὶ μόνον οἱ Ἕλληνες οἱ μὴ πολῖται Ἕλληνες, ἀλλὰ οὐδὲ ἐκεῖνοι οἵτινες ἀπέκτησαν τὸ δικαίωμα τῆς ἰθαγενείας, καὶ ἑπομένως οἱ μὲν θέλοντες ἐκ τούτων νὰ καταταχθῶσι εἰς τὸν στρατὸν, θεωροῦντες τοῦτο τιμὴν, δὲν θὰ ἐγίνοντο δεκτοί, οἱ δὲ θεωροῦντες τοῦτο ὡς βάρος καί τοι κτησάμενοι τὰ δικαιώματα τοῦ πολίτου Ἕλληνος θὰ ἦσαν ἀπηλλαγμένοι τοῦ βάρους τούτου, ἐνῷ ὤφειλον νὰ ὑποστῶσι τοῦτο ὡς καὶ οἱ λοιποὶ πολῖται Ἕλληνες. Διὰ τοῦτο κρίνω ἀναγκαῖον νὰ παρακαλέσω τὸν κ. ὑπουργὸν ὅπως ὑποβάλῃ τροπολογίαν, διὰ τῆς ὁποίας νὰ ἐπέλθῃ ἡ δέουσα ἐπὶ τοῦ προκειμένου διόρθωσις.

§51ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἂν πρόκηται περὶ τῶν ἀποκατεστημένων καὶ ἀποκτησάντων τὰ δικαιώματα τῆς ἰθαγενείας περὶ τούτου θὰ γείνῃ πρόβλεψις εἰς τὸ ἄρθρον 90· ἂν πρόκηται περὶ τῶν ἄλλων, διὰ αὐτοὺς δὲν εἶναι ὑποχρεωτικὴ, ἐνῷ δὲν ἀπέκτησαν τὰ δικαιώματα τῆς ἰθαγενείας καὶ δὲν μένουν εἰς τὴν ἐξουσίαν μας.

§52ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρ. 26. Διὰ τὸ πρῶτον μετὰ τὴν δημοσίευσιν τοῦ παρόντος νόμου ἔτος, μετὰ τὴν ὑποβολὴν εἰς τὴν διοικητικὴν ἀρχὴν τοῦ ἑτέρου τῶν ἀπογράφων, διὰ δὲ τὰ ἑπόμενα ἔτη κατὰ τὸ πρῶτον δεκαπενθήμερον τοῦ Ἰανουαρίου μηνὸς, ἡ διοικητικὴ ἀρχὴ συντάσσει ἐκ τοῦ μητρώου κατάλογον τῶν ἀγόντων τὸ 21 ἔτος τῆς ἡλικίας αὐτῶν ἐν ἑκάστῳ δήμῳ καὶ πέμπει αὐτὸν εἰς τὸν οἰκεῖον δήμαρχον, ὅστις ὑπὸ ἰδίαν εὐθύνην, ἀποκλειομένης τῆς ἀγνοίας, σημειοῖ ἐντὸς τῶν ἑπομένων δεκαπέντε ἡμερῶν τοὺς τυχὸν ἀποβιώσαντας, τοὺς ἀπολέσαντας τὸ δικαίωμα τῆς Ἑλληνικῆς ἰθαγενείας, τοὺς νομίμως μεταγαγόντας εἰς ἄλλον δῆμον τὸ δημοτικὸν αὐτῶν δικαίωμα καὶ τοὺς ὑπαγομένους εἰς τοὺς ἀποκλεισμοὺς τοῦ ἄρθρου 6 τοῦ παρόντος νόμου. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ 26 ἄρθρον παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται πολλοί.) Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 27. Ὁ κατάλογος οὗτος ἐπιστρέφεται μετὰ τῶν σημειώσεων τοῦ δημάρχου εἰς τὴν διοικητικὴν ἀρχὴν, ἥτις συντάσσει ἐπὶ τῇ βάσει αὐτοῦ τὸν στρατολογικὸν ἑκάστου δήμου κατάλογον καὶ πέμπει αὐτὸν ἐπικεκυρωμένον πρὸς τὸ κατὰ τὸ ἄρθρον 38 στρατολογικὸν συμβούλιον.

§53Ν. ΣΟΥΤΣΟΣ. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ γείνῃ ἡ ἑξῆς διόρθωσις «τὸν στρατολογικὸν ἑκάστου δήμου κατάλογο τοῦ ἐπιόντος ἔτους», διότι παρατηρεῖτε εἰς τὸ ἄρθρον 26 ἔχει «τῶν ἀγόντων τὸ 21 ἔτος τῆς ἡλικίας»· ἡμεῖς δὲ ἀπεφασίσαμεν τὸ 21 συμπεπληρωμένον, ὅπερ θέλουσιν ἔχει κατὰ τὸ ἐπιὸν ἔτος. Ἐκτὸς τούτου κατὰ τὸ Σύνταγμα ἡ Βουλὴ ἀποφασίζει τὸν τοῦ ἐπιόντος ἔτους ἀριθμὸν τῶν στρατολογουμένων. Καὶ ἐνόσῳ εἴχομεν τὸν παλαιὸν νόμον, τὸ πρᾶγμα ἦτο ἀδιάφορον, ἀλλ’ ἤδη πρέπει νὰ ἠξεύρωμεν ἐκ τῶν προτέρων πόσους κατὰ τὸ ἐπιὸν ἔτος θέλομεν ἔχει ἄγοντας τὴν αὐτὴν ἡλικίαν, ὥστε ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ποσοῦ τούτου νὰ ὁρίσωμεν τὸν ἐν τῷ νόμῳ ἀριθμὸν τῶν στρατευσίμων. Διὰ αὐτοὺς τοὺς δύω λόγους πρέπει νὰ προστεθῶσι τὰ ἑξῆς «τοῦ ἐπιόντος ἔτους.»

§54ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὁ πρῶτος λόγος δὲν εἶναι ἀκριβὴς, διότι ἐπὶ τῇ βάσει τῆς δυνάμεως θὰ προσδιορίζεται ὁ ἀριθμὸς, μάλιστα αὐτὸ εἶναι ἡ βάσις τοῦ νομοσχεδίου, δηλ. ὁ ἀριθμὸς τῆς δυνάμεως. Ἑπομένως ἀναλόγως τοῦ ἀριθμοῦ θὰ προσδιορίζηται καὶ ὁ χρόνος τῆς θητείας· ἐὰν ἡ δύναμις εἶναι 16,000 καὶ ἔχομεν 8,000 νὰ συλλέξωμεν, οἱ νεοσύλλεκτοι θὰ κάθωνται 3 ἔτη εἰς τὴν θητείαν· αὐτὸ εἶναι τὸ σύσταμα τοῦ νομοσχεδίου· ἑπομένως ἡ βάσις εἶναι ὁ ἀριθμὸς καὶ κατ’ αὐτὸν θὰ προσδιορίζηται ἡ θητεία.

§55Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Νὰ μᾶς δώσητε τὴν ἐξήγησιν πῶς ἐννοεῖτε, ὅτι ἡ Βουλὴ εἰς τὸ μέλλον θὰ νομοθετῇ τὴν δύναμιν τοῦ στρατοῦ· ἂν ἔχωμεν ὑπ’ ὄψιν τὰ κείμενα θὰ στρατολογήσωμεν 3,000 ἄνδρας· αὐτὸ λαμβάνει χώραν μέχρι σήμερον καὶ ἡ ἡλικία τῆς ἐφετεινῆς ἢ τῆς ἐρχομένης ἀπογραφῆς θὰ παρουσιάσῃ νέους ἔχοντας τὴν ἡλικίαν 21 ἔτος συμπεπληρωμένον, 6, 7, 8 χιλιάδας· λοιπὸν βλέπετε ὅτι ἔχομεν 7 χιλιάδας τοιούτους· λοιπὸν ἐννοεῖται ὅτι θὰ στρατεύσητε καὶ τὰς 7,000;

§56ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Μάλιστα.

§57Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ἔχετε καὶ μόνιμον δύναμιν 6,000 ὥστε θὰ ἔχετε θητείαν μονοετῆ.

§58ΚΑΡΑΪΣΚΑΚΗΣ (ὑπουργὸς Στρατιωτικῶν). Ἡ θητεία θὰ ἐξαρτᾶται ἀπὸ τὴν κατάστασιν τὴν οἰκονομικὴν τοῦ ἔθνους καὶ ἀπὸ τὴν νεοσυλλεξίαν.

§59ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Πρέπει νὰ ἐννοήσετε ἓν πρᾶγμα, ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς στρατὸς ἔχει δύναμιν διαρκῆ συγκροτουμένην ἀπὸ ὑπαξιωματικοὺς, ἀξιωματικοὺς, τεχνίτας, χωροφύλακας, εὔζωνας, 5 ἕως 6 χιλιάδας ἄνδρας, μονίμους καὶ διαρκεῖς, οἱ ὁποῖοι δὲν στρατολογοῦνται, ὥστε θὰ ἔχετε 12,000 ἄνδρας· ἐν ἄλλαις λέξεσιν, ἅμα ἔρχονται οἱ νεοσύλλεκτοι, θὰ ἦσθε ὑποχρεωμένοι νὰ τοὺς διώξετε, ὥστε ἡ θητεία σας εἶναι ἑνὸς ἔτους.

§60ΚΑΡΑΪΣΚΑΚΗΣ (ὑπουργὸς Στρατιωτικῶν). Σήμερον ἔχομεν τὰ εὐζωνικὰ τάγματα, τὰ ὁποῖα δὲν θὰ ὑπάρχουν, διότι καὶ αὐτὰ θὰ λαμβάνωνται ἐξ ἀπογραφῆς· μένει λοιπὸν διαρκὴς καὶ μόνιμος δύναμις, 3, 4,000. Ἔχομεν ἀκόμη 8,000· ἡ δὲ ἡλικία δὲν θὰ φθάσῃ ποτὲ τὰς 6,000.

§61ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ (πρωθυπουργός). Τὸ δυσκολώτερον πρᾶγμα εἰς τὸ ζήτημα περὶ οὗ πρόκειται βεβαίως εἶναι ἡ θητεία· καὶ διὰ τοῦτο θὰ παρακαλέσωμεν τὴν Βουλὴν νὰ τὸ μελετήσῃ σπουδαίως· διότι ἀφ’ ἑνός εἶναι ἡ πολυχρόνιος θητεία, ἡ ὁποία εἶναι οὐσιῶδες στοιχεῖον διὰ τὴν καλὴν κατάστασιν τοῦ στρατοῦ, ἀφ’ ἑτέρου εἶναι τὸ πνεῦμα καὶ ἡ τάσις τοῦ τόπου νὰ μὴν ἦναι ὑπὲρ τῆς πολυχρονίου θητείας. Βεβαίως ἔχομεν ἀνάγκην στρατοῦ, ἀλλὰ νὰ μὴ κάμωμεν ἓν πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον νὰ ἦναι ἀσυμβίβαστον πρὸς τὰ ἤθη καὶ τὰς ἀνάγκας τοῦ τόπου· εἶναι ζήτημα λοιπὸν, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ ἐξετασθῇ μετὰ προσοχῆς μεγάλης· τὸ καθ’ ἡμᾶς τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον παρουσιάζομεν, δεχόμεθα ἀπὸ ἑνὸς ἕως τρία ἔτη, καὶ αὐτὸ κανονίζεται ἀπὸ τὸν ἀριθμὸν τῆς δυνάμεως· διότι ἂν τῷ ὄντι ὁ ἀναγκαῖος στρατὸς προσδιορισθῇ εἰς 6,000 καὶ ἡ ἡλικία εἶναι 6,000, βεβαίως ἡ θητεία εἶναι ἑνὸς ἔτους, ἐὰν ἡ δύναμις προσδιορισθῇ περισσοτέρα, ἡ θητεία αὐξάνει· ἀλλὰ δὲν πρόκειται σήμερον νὰ συζητήσωμεν τοῦτο· διὰ τοῦτο, νομίζω, ὅτι εἶναι ματαία ἡ συζήτησις ἐπ’ αὐτοῦ· καὶ τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον παρουσίασεν ὁ κ. Σοῦτσος, καὶ αὐτὸ ἐσυζητήθη· ἀλλὰ καὶ περὶ τούτου πάλιν δὲν πρόκειται σήμερον· ὅταν θὰ ἔλθῃ περὶ τοῦ κανονισμοῦ τῆς θητείας, τότε θὰ λύσωμεν καὶ αὐτὸ τὸ ζήτημα.

§62ΣΟΥΤΣΟΣ. Ἐγὼ εἶπον ὅτι πρέπει νὰ προστεθῇ «τοῦ ἐπιόντος ἔτους»· διότι κατὰ τὸ ἄρθρον 60 τοῦ Συντάγματος ἡ Βουλὴ κατ’ ἔτος ψηφίζει τὴν στρατολογίαν, δηλ. τὸν ἀριθμὸν τῶν μελλόντων νὰ στρατολογηθῶσι. Λοιπὸν πρέπει ἡ Βουλὴ ἐκ τῶν προτέρων νὰ γνωρίζῃ πόσους ἔχει τοὺς ἄγοντας αὐτὴν τὴν ἡλικίαν.

§63ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Αὐτὴν τὴν πληροφορίαν δύναται νὰ τὴν λάβῃ ἡ Κυβέρνησις ἀπὸ τὰ μητρῷα.

§64ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ὁ κ. Σοῦτσος προτείνει ὥστε εἰς τὸ ἄρθρον 27 μετὰ τὴν λέξιν «κατάλογον» νὰ τεθῇ ἡ φράσις «τοῦ ἐπιόντος ἔτους»· οἱ παραδεχόμενοι τοῦτο νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἀπεῤῥίφθη. Ταύτην τὴν στιγμὴν μοῦ ἐκοινοποιήθη ἔκθεσις τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος περὶ τοῦ οἰκονομικοῦ ζητήματος· θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 27 ὡς ἀνεγνώσθη νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται πολλοί). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 28. Κατὰ τοῦ οὕτω συντασσομένου κατ’ ἔτος στρατολογικοῦ καταλόγου οὐδεμία ἐπιτρέπεται ἔνστασις· ὑποβάλλονται δὲ μόνον αἰτήσεις ἐξαιρέσεως ἐπὶ ἀνικανότητι, ἀποκλεισμῷ καὶ ἀπωλείᾳ τῆς ἑλληνικῆς ἰθαγενείας, προσέτι δὲ ἀπαλλαγῆς ἢ ἀναβολῆς κατὰ τὰς διατάξεις τῶν ἄρθρων 31, 32, 33, 34 καὶ 36.

§65ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Θὰ ἐρωτήσω τὸν κ. πρωθυπουργὸν, τὶ ἐννοεῖ ἡ ἡλικία τοῦ 35 ἔτους, διότι εὑρίσκω μεμονωμένην ἐνταῦθα τὴν ἡλικίαν ταύτην ἐν τῷ νόμῳ. Σχετίζει ὁ κ. ὑπουργὸς τὴν ἡλικίαν ταύτην πρὸς ἀπόκτησίν τινα δικαιωμάτων. Ἂν δὲν τὴν σχετίζῃ διατὶ τὸ 35ον ἔτος; βεβαίως πρέπει νὰ θέσωμεν τὸ 40ον περὶ οὗ γίνεται μνεία ἐν ἄρθρῳ 2 ὡς ἀνωτάτου ὅρου ἡλικίας ὑποχρεωτικῆς.

§66ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. 40.

§67ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 28 ὡς ἐτροποποιήθη ὑπὸ τοῦ κ. Τρικούπη νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται πολλοί). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 29. Οὐδεὶς τῶν μὴ ἐγγραφέντων ἐν τῷ στρατολογικῷ καταλόγῳ δύναται νὰ ἐγγραφῇ κατὰ πρῶτον ἐν τῷ ἐκλογικῷ καταλόγῳ, στερούμενος συγχρόνως καὶ τοῦ δικαιώματος τοῦ ἐκλογίμου. Πρὸς ἔλεγχον τούτου, προστίθεται ἐν τῷ ἐκλογικῷ καταλόγῳ στήλη ἐμφαίνουσα ὁλογράφως τὸν ἀριθμὸν τοῦ στρατολογικοῦ καταλόγου. Οὐδεὶς ἐπίσης τούτων δύναται νὰ διορισθῇ ἐν οἱᾳδήποτε δημοσίᾳ ἢ δημοτικῇ ὑπηρεσίᾳ· διατελῶν δὲ ἐν τοιαύτῃ, παύεται αὐτοδικαίως. Ἡ τοῦ προηγουμένου ἐδαφίου διάταξις ἐφαρμόζεται καὶ ἐπὶ τῶν μὴ τυχὸν ἐγγραφέντων ἐν τῷ μητρώῳ, μὴ συμπληρωσάντων δὲ τὸ 35 ἔτος τῆς ἡλικίας αὑτῶν. Δύνανται ὅμως οὗτοι κατὰ πᾶσαν σύνοδον τοῦ στρατολογικοῦ συμβουλίου νὰ αἰτήσωνται τὴν ἐγγραφὴν αὑτῶν, ἥτις καὶ διατάσσεται ὑπὸ τοῦ εἰρημένου συμβουλίου, ἐὰν οἱ αἰτοῦντες ἔχωσι τὰ νόμιμα προσόντα.

ΤΜΗΜΑ Βʹ.

Περὶ ἐξαιρέσεως, ἀπαλλαγῆς καὶ ἀναβολῆς.

§68ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ (πρωθυπουργός). Κύριοι, ἡ ἐπιτροπὴ παρουσίασεν ἐπὶ τοῦ κεφαλαίου αὐτοῦ σπουδαίας τροπολογίας· ἠκολούθησε τὸ σύστημα τὸ Γαλλικόν. Ἡμεῖς εἴχομεν ὑπ’ ὄψιν τὰς δυσκολίας καὶ τὰς ἀνάγκας τοῦ τόπου, καὶ ἐνομίσαμεν ὅτι ἔπρεπε νὰ ἀποφύγωμεν τὰς ἐξαιρέσεις, διὰ νὰ ἀποφύγωμεν τὰ ἀδικήματα, τὰ ὁποῖα λαμβάνουσι χώραν· ἀλλά, κύριοι, τὸ ζήτημα τῷ ὄντι εἶναι μεγάλης σπουδαιότητος, καὶ ἡ Βουλὴ πρέπει νὰ τὸ μελετήσῃ, ἂν ὅλοι οἱ μονογενεῖς καὶ οἱ κηδεμονεύοντες ἀδελφοὶ κτλ. ἂν αὐτοὶ πρέπει νὰ ἐξαιρῶνται· ἡμεῖς δεχόμεθα μόνον μίαν ἐξαίρεσιν, τοῦ ὀρφανοῦ κηδεμονεύοντος τὴν οἰκογένειαν. Θὰ ἰδῆτε πολλὰς ἐξαιρέσεις εἰς τὸ νομοσχέδιον τῆς ἐπιτροπῆς, αἱ ὁποῖαι εἶναι πολὺ σπουδαῖαι καὶ παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ τὰς μελετήσῃ.

§69ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 30. Ἐξαιροῦνται τῆς στρατιωτικῆς ὑπηρεσίας οἱ νέοι ὅσοι ἕνεκα σωματικῆς ἢ διανοητικῆς βλάβης εἰσὶν ἀνίκανοι διὰ πᾶσαν ἐνεργὸν ἢ βοηθητικὴν ὑπηρεσίαν τοῦ στρατοῦ. Οἱ παραδεχόμενοι νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται πολλοί). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 31. (Ἀναγινώσκεται).

§70ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ ἐπιτροπὴ ἐν τῷ ἄρθρῳ τούτῳ ἀναγράφει τὰς ἐξαιρέσεις, τὰς ὁποίας ἂν θέλετε σᾶς ἀναγινώσκομεν.

§71ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα· (ἀναγινώσκονται).

§72Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Φρονῶ, ὅτι τὸ κεφάλαιον αὐτὸ συνδέεται πρὸς τὰς ὑποχρεώσεις τῶν ἀτόμων, τὰς ὁποίας ὁ νόμος πρόκειται νὰ ἐπιβάλῃ· καθόσον δὲ αἱ ὑποχρεώσεις εἶναι βαρύτεραι κατὰ τοσοῦτον αἱ ἐξαιρέσεις πρέπει νὰ ᾖναι περισσότεραι· βλέπετε ἐν τῷ νομοσχεδίῳ τῆς Κυβερνήσεως θητείαν μονοετῆ, διετῆ, τριετῆ, τεταρτοετῆ, ἄγνωστον, καὶ διατί; διότι δὲν ἠθέλησε νὰ ὑποδείξῃ εἰς τὴν Βουλὴν ποία κατ’ αὐτὴν εἶναι ἡ ἀναγκαία δύναμις εἰς τὸν τόπον. Εἶναι πρωτοφανὲς νὰ παρουσιάζεται Κυβέρνησις φέρουσα στρατολογικὸν νόμον καὶ νὰ μὴν ἔχῃ ἐκ τῶν προτέρων πεποίθησιν, στηριζομένην εἰς τὴν πεῖραν καὶ τὰ στοιχεῖα τῆς ὑπηρεσίας τὴν ὁποίαν διαχειρίζεται, πόσος εἶναι ὁ ἀναγκαῖος χρόνος διὰ νὰ μορφώσῃ στρατιώτας καὶ ὑπαξιωματικούς· μᾶς ἀφίνει εἰς ἓν χάος ἀδιέξοδον, διότι σᾶς εἶπε πρὸ ὀλίγου ὁ πρωθυπουργὸς ὅτι ἡ θητεία κατὰ τὸ νομοσχέδιόν μου εἶναι λίαν ἐλαστική, ὥστε ὁ κατατασσόμενος ἐν τῷ στρατῷ δὲν γνωρίζει. Λοιπὸν εἰσερχόμενοι εἰς τὸ στάδιον τῶν ἐξαιρέσεων καὶ τῶν ἀπαλλαγῶν πρέπει ἐκ τῶν προτέρων νὰ γνωρίζομεν τὰς ὑποχρεώσεις, δηλαδὴ τὴν θητείαν, καὶ τὸ ζήτημα τοῦτο συνδέεται μὲ τὰς ὑποχρεώσεις, τὰς ὁποίας ἀναλαμβάνει τὸ ἄτομον, καὶ μὲ τὸν στρατόν, τὸν ὁποῖον δύναται τὸ Κράτος νὰ διατηρήσῃ. Τὸ σύστημα τοῦ ὑπουργείου ὡς πρὸς τὰς ἐξαιρέσεις εἶναι ὅλως ἀντίθετον τοῦ συστήματος τῆς ἐπιτροπῆς. Ὁ γαλλικὸς νόμος, ὁ ὁποῖος ἔχει μεγάλην θητείαν, ἔχει περισσοτέρας ἐξαιρέσεις, τὸ δὲ σχέδιον τῆς Κυβερνήσεως ἔχει θητείαν ἀόριστον. Διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι συμφέρει νὰ συζητήσῃ ἡ Βουλὴ πρῶτον τὸ ζήτημα περὶ τῆς θητείας.

§73ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Μάλιστα, δὲν ἔχομεν ἀντίῤῥησιν.

§74ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ὁ κ. Μαυρομιχάλης προτείνει νὰ συζητηθῇ ἤδη τὸ ζήτημα τῆς θητείας.

§75ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§76ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τότε θὰ μεταβῶμεν εἰς τὸ ἄρθρον 48.

§77ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ὁ νέος νόμος, κύριοι, τὸν ὁποῖον ἀπό τινων ἡμερῶν συζητοῦμεν, εἶναι ἀποτέλεσμα τῶν νέων ἰδεῶν, αἵτινες ἀπὸ δέκα περίπου ἐτῶν ἐπικρατοῦν. Τὸ σύστημα τῆς πανδήμου στρατείας καὶ τὸ σύστημα τοῦ μεγάλου ἀριθμοῦ ἐπέβαλεν εἴς τινα Κράτη τὴν ὑποχρέωσιν νὰ ἐλαττώσουν τὴν θητείαν, ἀλλὰ τὰ Κράτη ἐκεῖνα κατώρθωσαν διὰ τοῦ νόμου, τὸν ὁποῖον ἐψήφισαν, νὰ συνδυάσουν τὰς δύω ἰδέας. Ἐνταῦθα καταλαμβάνει τὴν ἕδραν τοῦ προέδρου ὁ ἀντιπρόεδρος κ. Τσαμαδός. Ἐπεθύμουν πρὶν ἀντιτάξω ἰδέας κατὰ τοῦ νομοσχεδίου τῆς Κυβερνήσεως ν’ ἀκούσω τὸν ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν πῶς διὰ τοῦ συστήματός του δύναται νὰ μορφώσῃ στρατιώτας καὶ ὑπαξιωματικοὺς ἰδίως ὑπὸ τὴν ἔποψιν τοῦ βαθμοῦ τῆς ἐκπαιδεύσεως, ὁ ὁποῖος ἀπαιτεῖται σήμερον. Τότε πιθανὸν νὰ παραδεχθῶ τὴν γνώμην τοῦ ὑπουργοῦ, ὁ ὁποῖος ἐξεῦρε μέσα, τὰ ὁποῖα μέχρι τοῦδε αἱ ἄλλαι Εὐρωπαϊκαὶ Κυβερνήσεις δὲν κατώρθωσαν νὰ ἐξεύρουν ἄλλως, θὰ ἔχω τὴν εὐκαιρίαν ν’ ἀναιρέσω συγχρόνως καὶ τὰς ἰδέας τοῦ νομοσχεδίου, αἱ ὁποῖαι εἶναι λίαν συνοπτικαί, καὶ τὰς ἰδέας τὰς ὁποίας θὰ ἐκφέρῃ ἢ ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἢ ὁ κ. πρωθυπουργός.

§78ΚΑΡΑΪΣΚΑΚΗΣ (ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ὁ ὀργανισμὸς τοῦ στρατοῦ καὶ αἱ ἰδέαι τῆς Κυβερνήσεως προσεχῶς θὰ σᾶς ὑποβληθῶσιν, ἑπομένως ὁ κ. Μαυρομιχάλης θὰ ἴδῃ ἐν ἐκτάσει ποίαν ἰδέαν ἔχει πρὸς μόρφωσιν τοῦ στρατοῦ. Τὸ μέχρι τοῦδε σύστημα κατεδικάσθη γενικῶς ἀπὸ ὅλους. Ἡμεῖς ἐθεωρήσαμεν ὅτι ἕνεκα τῶν ὀλίγων μέσων, τὰ ὁποῖα ἔχει τὸ Ἔθνος, πρέπει νὰ προσπαθήσωμεν νὰ γυμνάσωμεν ὅλους, ὥστε ὁ φόρος αὐτὸς εἴτε βαρύς, εἴτε ἐλαφρῶς, νὰ διανεμηθῇ εἰς ὅλας τὰς τάξεις. Ἤλθομεν πολλάκις εἰς συζήτησιν περὶ τῆς θητείας καὶ τέλος ἐπείσθημεν ὅτι ἡ θητεία δὲν πρέπει νὰ ᾖναι ὀλιγωτέρα τῶν τριῶν ἐτῶν, καὶ ὅτι οὐδεὶς πρέπει νὰ ἐξαιρεῖται ἐκτὸς ἕνεκα φυσικοῦ ἐλαττώματος· ἀλλ’ ἐὰν τὸ ἔθνος δὲν δύναται νὰ διατηρήσῃ ὅλον τὸν στρατόν, ἐὰν ἡ ἡλικία ἡ παρουσιαζομένη εἰς τὰ ὅπλα εἶναι ἀνωτέρα τῶν μέσων, ὅπως σήμερον δίδομεν ἄδειαν εἰς τοὺς στρατιώτας τοὺς ὑπεραρίθμους θὰ δίδωμεν εἰς τοὺς ἀρχαιοτέρους. Βεβαίως θὰ τεθοῦν ὑπ’ ὄψιν σας ὅλαι αὗται αἱ οἰκονομίαι, διότι οὔτε ὑπεράριθμοι ὑπαξιωματικοὶ θὰ ὑπάρχουν, οὔτε ἀρχηγοὶ τοῦ μηχανικοῦ, οὔτε πλῆθος ἀξιωματικῶν ὥστε νὰ ἠμπορέσωμεν τὸ περισσεῦον νὰ διαθέσωμεν εἰς στρατιώτας. Ἕως χθὲς εἴχομεν δύναμιν περισσοτέραν εἰς τὸν προϋπολογισμόν, καὶ διὰ τοῦτο διέταξα τοὺς διοικητὰς τῶν σωμάτων νὰ στείλουν εἰς ἄδειαν τοὺς ἀρχαιοτέρους. Ὡς πρὸς τὴν ἐκπαίδευσιν θὰ σᾶς ὑποβληθῇ νομοσχέδιον.

§79ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ποῖον εἶναι;

§80ΚΑΡΑΪΣΚΑΚΗΣ. Εἶναι ἡ διατήρησις τῆς Στρατιωτικῆς Σχολῆς, ἡ ὁποία θὰ δίδῃ ἀξιωματικοὺς εἰς τὰ τεχνικὰ ὅπλα καὶ ἐνίοτε καὶ εἰς τὰ μὴ τεχνικά· ἐν ἀνάγκῃ θὰ στέλλωνται εἰς τὸ ἐξωτερικὸν διὰ νὰ σπουδάσουν εἰδικοὺς κλάδους· ὁμοίως θὰ συστηθῇ σχολὴ τῶν ὑπαξιωματικῶν πρὸς ἐκπαίδευσιν τῶν ἀξιωματικῶν, οἱ ὁποῖοι θὰ πρόκειται ν’ ἀντικαταστήσουν τοὺς ἀξιωματικούς. Ἐὰν παραδεχθῶμεν τὰ συντάγματα — διότι ἕως τώρα τὰ μέλη τῆς ἐπιτροπῆς, δηλαδὴ ὅλοι οἱ ἀνώτεροι ἀξιωματικοὶ δὲν ἀπεφάσισαν ἀκόμη ἐὰν θὰ ἔχωμεν συντάγματα ἢ τὰ μεμονωμένα τάγματα — ἐὰν θὰ ἔχωμεν τὰ συντάγματα, ἐννοεῖται οἴκοθεν ὅτι οἱ ὑποδιοικηταὶ τῶν συνταγμάτων θὰ ᾖναι διδάσκαλοι τῶν σωμάτων· ἐὰν ᾖναι τάγματα, θὰ ᾖναι μέσα εἰς τὰ τάγματα χωρὶς νὰ ᾖναι μεγαλειτέρα δαπάνη παρὰ 100 ἢ 200 δρχ. κατ’ ἔτος εἰς ἕκαστον τάγμα· μετὰ ταῦτα δὲ θὰ ὑπάγουν διὰ τοῦ συναγωνισμοῦ εἰς τὴν σχολὴν τῶν ἀξιωματικῶν, ὅπου δίδοντες ἐξετάσεις καὶ ἐπανερχόμενοι εἰς τὰ σώματα θὰ ἔχουν σειρὰν διὰ τὰς χηρευούσας θέσεις τῶν ἀξιωματικῶν. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἰδέα τὴν ὁποίαν θέτω ὑπ’ ὄψιν σας· ἀλλ’ εὐχαρίστως θὰ παραδεχθῶ οἱανδήποτε βελτίωσιν, διότι δὲν θέλω ἀπὸ μίαν φιλοτιμίαν ἄκαιρον νὰ ζημιωθῇ ὁ στρατὸς ἢ τὸ ἔθνος. Ἴσως ἐφέτος μόνον θὰ ἔχητε νεοσυλλέκτου, 3,500, ἄλλοτε ἐλαμβάνατε 1,000· καὶ πόσοι νομίζετε εἶναι ἀντικαταστάται; τὸ ἥμισυ· ὥστε, ἂν ἠθέλατε νὰ καλέσητε τὴν ἐφεδρείαν, θὰ εἴχατε μόλις 1,500. Λοιπὸν διὰ τοῦ συστήματος αὐτοῦ θὰ ἔχετε βεβαίαν τὴν ἐκγύμνασιν ἄνω τῶν δύω ἐτῶν. Ἐὰν τὸ ἔθνος δὲν ἔχει τὰ μέσα, καὶ μέχρι τοῦδε τί ἤθελε κάμει; ἤθελεν ἐλαττώσει τὸν στρατὸν, οὕτως ἔγεινεν εἰς τὰ 1842.

§81ΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Λοιπὸν θέλετε θητείαν τριετῆ;

§82ΚΑΡΑΪΣΚΑΚΗΣ. Βεβαίως, ἡ δὲ Βουλὴ θ’ ἀποφασίζῃ κατ’ ἔτος τὴν δύναμιν του στρατοῦ ἀναλόγως τῶν μέσων.

§83ΡΙΚΑΚΗΣ. Δὲν εἶναι καλλίτερον νὰ τεθῇ μονοετὴς θητεία;

§84ΚΑΡΑΪΣΚΑΚΗΣ. Δὲν εἰμπορεῖ, διότι ὑποθέσατε ὅτι δὲν φθάνει ἡ ἡλικία. Θὰ ἔρχεται πρῶτος ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος ἦλθε πρὶν, καὶ αὐτὸς θ’ ἀπαλάττεται πρίν.

§85ΣΟΥΤΣΟΣ. Εἰς τὸν νόμον τοιαύτη διάταξις δὲν ὑπάρχει.

§86ΚΑΡΑΪΣΚΑΚΗΣ. Ὑπάρχει. Ἡ ἰδέα μας εἶναι ὁ πρῶτος ἐρχόμενος νὰ φεύγῃ καὶ πρῶτος, νὰ μὴ στέλῃ χωροφύλακας νὰ τὸν συλλαμβάνουν ἀλλὰ νὰ ἔρχηται ἐξ ἀνάγκης.

§87Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ἐπροκάλεσα, κύριοι, τὸν ἔντιμον ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν νὰ μοὶ λύσῃ τὸ ζήτημα μὲ τοιαύτην μικρὰν θητείαν πῶς δύναται νὰ μορφώσῃ στρατόν· ἀλλὰ μὲ ὅλην τὴν πρόθεσιν τὴν ὁποίαν εἶχε δὲν μὲ ἐξησφάλισεν, διότι ὁ κ. ὑπουργὸς περιωρίσθη εἰς γενικὰς ἰδέας τῶν ὁποίων ἡ ἐφαρμογὴ εἶναι ἄγνωστος καὶ δὲν ἠξεύρομεν ἂν θὰ λάβῃ χώραν καὶ ἂν θὰ ἐπιτύχῃ, διὰ τοῦ νομοσχεδίου δὲ αὐτοῦ θὰ παύσωμεν εἰς τὸ μέλλον ἔχοντες ὑπαξιωματικοὺς ἄνευ τῶν ὁποίων στρατὸς κατὰ τὴν κρίσιν μου δὲν εἰμπορεῖ νὰ ὑπάρξῃ.

§88ΚΑΡΑΪΣΚΑΚΗΣ. Δὲν συμφωνοῦμεν μὲ τὸν γαλλικὸν κανονισμὸν, διότι τὴν θητείαν τῶν ὑπαξιωματικῶν θὰ τὴν ἀφήσωμεν, τὴν ἀντικατάστασιν θ’ ἀφήσωμεν ἀόριστον εἰς τὴν ἔγκρισιν τοῦ ὑπουργοῦ ἐπὶ τῇ συστάσει τοῦ σχετικοῦ σώματος.

§89ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Εἶπον καὶ ἄλλοτε ὅτι δυστυχῶς τὸ τόσον σπουδαῖον αὐτὸ νομοσχέδιον δὲν ἐμελετήθη πρεπόντως πρὸ πάντων δὲ ὑπὸ τὴν καθαρῶς στρατιωτικὴν ἔποψιν. Καὶ καθόσον ἀφορᾷ τὸν κ. πρωθυπουργὸν τὸν εὑρίσκω πάντοτε συνεπῆ, διότι ὁ κ. πρωθυπουργὸς εἰς τὴν μεγάλην θητείαν ἢ εἰς τὰς πολλὰς ὑποχρεώσεις εἶναι πολὺ δύσκολος, ἀλλὰ δὲν ἐπρέσβευον ὅτι οἱοσδήποτε καὶ ἂν εἶναι ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἔπρεπε νὰ μιμηθῇ τὸν προϊστάμενόν του ἐπὶ τοιούτων ζητημάτων, διότι ἡ ὕπαρξις μονίμων στρατῶν εἶναι ἴσως μία ἀνισότης εἰς συνταγματικὰ πολιτεύματα, ἀλλὰ εἶναι ἀνάγκη ὅλων τῶν Κρατῶν. Διὰ τοῦ προτεινομένου νομοσχεδίου, κύριοι, προκηρύσσεται ἀναφανδὸν ἡ πλήρης παραλυσία ἐν τῷ στρατῷ, ἔχομεν δὲ πρόσφατον παράδειγμα καὶ λίαν διδακτικὸν ἰδίως εἰς τὰς σημερινὰς περιστάσεις, ἔχομεν στρατὸν παραταχθέντα πλέον τῶν 60,000 καὶ ἡττώμενον δὶς καθ’ ἑκάστην, καὶ γνωρίζετε περὶ τίνος στρατοῦ ὁμιλῶ. Ἔχετε δὲ καὶ ἓν ἄλλο ἔτι χαρακτηριστικώτερον παράδειγμα, ὅτι ἀφοῦ κατεστράφη ὁ μόνιμος στρατὸς τῆς Γαλλίας εἰς τὸ Σεδὰν καὶ εἰς τὸ Μὲτς, δὲν ἠδυνήθη οὔτε ὁ μέγας πατριωτισμὸς, οὔτε αἱ μεγάλαι θυσίαι, οὔτε τὰ ἄπειρα αἵματα, τὰ ὁποῖα ἔῤῥευσαν ὡς ποταμοὶ εἰς τὸ ἔδαφος τῆς Γαλλίας, νὰ σώσουν τὴν ὕπαρξιν αὐτῆς· 800,000 Γάλλων μετὰ τὴν προδοσίαν τοῦ Μὲτς ἐπολέμησαν ὡς ἥρωες, ἐσφάγησαν, ἐθυσιάσθησαν, ἀλλὰ τὴν Γαλλίαν δὲν τὴν ἔσωσαν. Αὐτὸν τὸν στρατὸν πρόκειται νὰ δημιουργήσωμεν σήμερον, στρατὸν μὴ ἀνατραφέντα ἐπὶ πολὺ εἰς τοὺς στρατῶνας, μὴ δυνάμενον νὰ ὑπηρετήσῃ ἕνεκα τῆς μικρᾶς θητείας δὶς ἢ τρὶς εἰς τὰ στρατόπεδα, μὴ δυνάμενον νὰ μορφώσῃ ὑπαξιωματικοὺς καὶ κατὰ συνέπειαν ἐν μιᾷ ἀνάγκῃ δεδομένῃ θὰ παρατάξωμεν ἄνδρας ὡπλισμένους ἄνευ ἐκπαιδεύσεως, ἄνευ ὁδηγῶν, θὰ τοὺς θέσωμεν θύματα καὶ θὰ πέσουν ὡς θύματα, ἀλλ’ ἄνευ οὐδενὸς ἀποτελέσματος. Ἀλλ’ οἱ θιασῶται τῶν μεγάλων ἀριθμῶν ἐλησμόνησαν ὅτι ὁ ἀριθμὸς ὡς ἀπόλυτον στοιχεῖον δὲν εἶναι ἐπαρκές. Ὅταν δὲν ἑνοῦται μὲ τὰ στοιχεῖα, τὰ ὁποῖα ὀφείλει νὰ ἔχῃ ἓν συντεταγμένον σῶμα, ὁ ἀριθμὸς ἐπιταχύνει τὴν καταστροφήν. Ὁ στρατὸς τοῦ Μὲτς δὲν ἦτο πλέον τῶν 220,000, ἀλλ’ ἐμπεριεῖχεν ὅ,τι ἐκλεκτὸν εἶχε ἡ Γαλλία ὡς πρὸς τοὺς βαθμοφόρους. Οἱ τρεῖς στρατοί, οἱ ὁποῖοι ἐσχηματίσθησαν ἀκολούθως ὑπὸ τοὺς μᾶλλον διακεκριμένους στρατιώτας, οἱ ὁποῖοι σήμερον κατέχουν τὰς ἐπιφανεστέρας θέσεις ἐν τῷ τόπῳ καὶ οἵτινες συνεκροτοῦντο ἀπὸ 800,000 ἀνδρῶν, ἐπολέμησαν ὡς ἥρωες, ἀλλὰ δὲν ἠδυνήθησαν ν’ ἀνθέξουν εἰς τὴν ἐπιμονὴν, εἰς τὴν ἐκπαίδευσιν καὶ τὴν πειθαρχίαν τοῦ Πρωσσικοῦ στρατοῦ. Ἦτο λοιπὸν ὄχι ἔλλειψις τῶν στρατιωτῶν, οἱ ὁποῖοι πώποτε δὲν ἔστρεψαν τὰ νῶτα, ἦτο ἡ ἔλλειψις ἐκπαιδεύσεως, ὁδηγῶν καὶ βαθμοφόρων. Κατήντων οἱ λόχοι νὰ διοικῶνται ἀπὸ ἕνα ὑπαξιωματικὸν, ὁ ὁποῖος ἐν καιρῷ μάχης δὲν ἠδύνατο νὰ ὁδηγήσῃ 200 ἢ 180 ἄνδρας. Κατήντων οἱ λόχοι νὰ μὴ ἔχουν παρὰ τρεῖς ὑπαξιωματικοὺς ἀνεπαρκεῖς μὲ ὅλην τὴν καλὴν θέλησιν καὶ τὴν ἐκπαίδευσιν νὰ ὁδηγήσουν καὶ νὰ συμβουλεύσουν εἰς τὸ πεδίον τῆς μάχης 50 ἢ 40 ἄνδρας ἕκαστος. Ἦτο λοιπὸν ἡ ἔλλειψις βαθμολόγων, διότι ἀφοῦ κατεστράφησαν οἱ βαθμολόγοι εἰς τὸ Μὲτς καὶ τὸ Σεδὰν ἡ Γαλλία καὶ ἑκατομμύρια μαχητῶν ἐὰν εἶχεν ἦτον ἀδύνατον νὰ νικήσῃ. Σήμερον λοιπὸν μᾶς εἶπεν ἡ Κυβέρνησις, θέλω νὰ ἐξοπλίσω ὅλον τὸν τόπον. Ἀλλὰ δὲν ἀρκεῖ τοῦτο.

§90ΚΑΡΑΪΣΚΑΚΗΣ. Νὰ τὸν ἐκγυμνάσω.

§91ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Δὲν ἐκπαιδεύονται τὰ στρατιωτικὰ σώματα εἰς τὸ διάστημα ἑνὸς ἔτους. Καὶ σήμερον, κύριοι, μὲ τὴν ὑπάρχουσαν δύναμιν, ἥτις ὁριστικῶς ἀπασχολεῖται εἰς ἀλλότρια ἔργα, δὲν ἔχετε οὐδεμίαν ἐκπαίδευσιν, ἐνῷ ἔχετε τριετῆ θητείαν· εἰς ποίαν θέσιν λοιπὸν θὰ εὑρεθῆτε καὶ σεῖς καὶ τὸ ἔθνος, ὅταν ζητήσητε ὑπὸ τοιούτους ὅρους ἐκπαίδευσιν εἰς τὸ διάστημα ἑνὸς ἔτους; Εἴπατε καὶ δικαίως, ὅτι τὸ παρελθὸν σύστημα κατεδικάσθη, ἀλλὰ δὲν τὸ κατεδικάσαμεν, κύριοι, διὰ νὰ δημιουργήσωμεν χειρότερον, ἢ διὰ νὰ κάμωμεν παραχωρήσεις χωρὶς νὰ ἐξασφαλίσωμεν οὐ μόνον τὸ μέλλον τοῦ τόπου, ἀλλὰ καὶ τὸ παρόν, διότι διὰ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ εἰσάγετε τὴν πλήρη ἀποσύνθεσιν εἰς τὸν στρατὸν καὶ μόνον θὰ ἔχετε τὴν ὑποχρέωσιν νὰ δαπανᾶτε 10,000,000 κατ’ ἔτος. Ἡ θητεία ἐν Ἑλλάδι ἀπὸ τοῦ 33 ἦτο τριετὴς καὶ μὲ ὅλα τὰ ἐλαττώματα τοῦ δικαιώματος τῆς ἀντικαταστάσεως ἐπήρκησεν εἰς ὅλας τὰς ἀνάγκας, αἵτινες ἔκτοτε παρουσιάσθησαν εἰς τὴν Κυβέρνησιν τοῦ τόπου. Ἡ θητεία αὕτη κατὰ τὸ 60 ἢ 61 ἐσμικρύνθη εἰς τρία ἔτη καὶ ἐσχηματίσθησαν δέκα ἐφεδρεία, ἵνα δοθῶσι μερικοὶ βαθμοί· τί δὲ συνέβη ἔκτοτε; ὅτι καί τοι τοῦ νόμου ῥητῶς ὁρίζοντος, ὅτι ὁ στρατιώτης ὑπηρετεῖ τρία ἔτη, οἱ ἄνδρες ὑπηρέτουν πλέον τῶν τριῶν ἐτῶν, καὶ τοῦτο προήρχετο ἕνεκα τῆς καθυστερήσεως τῶν κληρούχων. Ὑποθέτω, κύριοι, ὅτι διὰ τοῦ προτεινομένου συστήματος πρόκειται νὰ στήσωμεν παγίδα διαρκῆ καὶ μόνιμον πρὸς τοὺς στρατευομένους εἰσάγοντες αὐτοὺς εἰς τὸν στρατὸν χωρὶς νὰ γνωρίζωσι ποῖαι εἶναι αἱ ὑποχρεώσεις των, καὶ κατὰ πόσον δύνανται νὰ ἐκτελέσωσιν αὐτάς. Τὰ πράγματα θέλουσιν ἀποδείξει μετὰ τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ νόμου, ἂν οἱ ἄνδρες δὲν θέλουν ὑπηρετεῖ πλέον τῶν τριῶν ἐτῶν· καὶ ἡ πάνδημος στρατολογία διὰ τῆς ἐφαρμογῆς θὰ ἐγκαταλειφθῇ καὶ ἡ ἡλικία τοῦ ἔτους δὲν θὰ στρατολογῆται καὶ θὰ ἐπανέλθωμεν λεληθότως εἰς τὸ παλαιὸν σύστημα, καὶ δὲν εἶναι παράδοξον νὰ εὑρεθῇ καὶ κανὲν μέσον ἵνα εἰσαγάγωμεν τὸν θεσμὸν τῆς ἀντικαταστάσεως. Θέλω σᾶς ἀποδείξει δι’ ἀριθμῶν, ὅτι τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον δημιουργεῖται διὰ τοῦ νομοσχεδίου, εἶναι ὑπὸ στρατιωτικὴν ἔποψιν ἐντελῶς ἀνυπόστατον. Ἔχω ὑπ’ ὄψιν μου πάντοτε, ὅτι ἐν καιρῷ εἰρήνης ἡ δύναμις τοῦ στρατοῦ θὰ ᾖναι ἡ ὑπάρχουσα 12,280 ἄνδρες· εἰσαγομένης τῆς γενικῆς κληρώσεως μεθ’ ὅλας τὰς δυνατὰς καὶ ἀκριβεῖς πληροφορίας, μεθ’ ὅλας τὰς ἐξαιρέσεις, τὰς ὁποίας θέλετε κάμει, οἱ ἄνδρες οἱ κριθησόμενοι ἱκανοὶ διὰ νὰ καταταχθοῦν εἰς τὸν στρατὸν μιᾶς ἡλικίας θὰ ἦναι πλείονες τῶν 6,000, ὀλιγώτεροι δὲ τῶν 7. Ἀλλ’ ἐγὼ παραδέχομαι τὸ ἔσχατον ὅριον 6,000 ἄνδρες· ἀλλὰ πλὴν αὐτῶν ἔχομεν ἓν διαρκὲς προσωπικὸν τοῦ ὁποίου δὲν δυνάμεθα ν’ ἀπαλλαγῶμεν, ἔχομεν τὸ σῶμα τῶν ἀξιωματικῶν, τῶν ὑπαξιωματικῶν, τὴν χωροφυλακήν. Ὁ κ. ὑπουργὸς μᾶς ὑπεσχέθη ὅτι θὰ καταλύσῃ τοὺς εὐζώνους.

§92ΚΑΡΑΪΣΚΑΚΗΣ. Θὰ γείνουν τακτικὰ τάγματα μὲ τὴν διαφορὰν, ὅτι θὰ φοροῦν φουστανέλα, καὶ θὰ ἔρχωνται ἐκ τῆς κληρώσεως.

§93ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Πλὴν τούτων θὰ ἔχωμεν τὸ ἥμισυ τοῦ τάγματος τῶν σκαπανέων, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ ᾖναι τεχνῖται· θὰ ἔχωμεν τὸ ἥμισυ τοῦ λόχου τῶν τεχνικῶν, οἱ ὁποῖοι δὲν δύνανται νὰ ἔλθουν ἐξ ἀπογραφῆς· θὰ ἔχωμεν ἐν ἄλλαις λέξεσι τέσσαρας χιλιάδας ἄνδρας ἐκτὸς τῶν κληρούχων· θὰ προσθέσητε εἰς αὐτοὺς τὴν μόνιμον δύναμιν τῶν ἐνιαυσίων ἐθελοντῶν, οἱ ὁποῖοι κατὰ μέσον ὅρον θὰ ᾖναι καὶ 200 καὶ 300 πολλάκις, ὥστε θὰ ἔχωμεν ἐν ὅλῳ δύναμιν μόνιμον μὴ ἀποῤῥέουσαν ἀπὸ τὴν κλήρωσιν 4,500 ἄνδρας, ἔχοντες καὶ τὰς 6 τῆς ἀπογραφῆς τῆς ἐφετεινῆς ἢ τῆς ἐλευσομένης θὰ ἔχωμεν 10,500 ἕως 11,000 ἄνδρας. Μᾶς ὑπολείπονται μέχρι τῆς δυνάμεώς μας 1000 ἄνδρες· τί κάμνει ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν; Ὑποθέτω ὅτι ἡ κλήρωσις δὲν ἐνεργεῖται εἰς ὅλον τὸ Κράτος, καὶ ὅτι ἡ θητεία θὰ ἀρχίσῃ ἀπὸ τῆς αὐτῆς ἐποχῆς ἑκάστης ἡλικίας, διότι ἑκάστη ἡλικία ἐκλεγομένη θὰ μεταβαίνῃ εἰς τὴν ἐφεδρείαν, εἰς τὴν ἐθνοφρουρὰν καὶ ἑπομένως ἕκαστος ἀπόγραφος θὰ ἔχῃ οὕτω ἡμερομηνίαν, ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἔχων τὰς πιστώσεις τοῦ προϋπολογισμοῦ καὶ μὴ δυνάμενος νὰ μισθοτροφοδοτήσῃ οὔτε ἕνα στρατιώτην πλέον τοῦ προϋπολογισμοῦ, εἶναι ὑποχρεωμένος νὰ δώσῃ ἀφέσεις πρὸς τοὺς ἀνθρώπους τοὺς ὑπηρετήσαντας ἓν ἔτος, εἰς ἀριθμὸν πόσον νομίζετε; 6,000 ἄνδρας· ὥστε οἱ ἀπόγραφοι τοῦ 77 θ’ ἀπέλθωσι κατ’ ἀνάγκην κατὰ τὴν ἐποχὴν τῆς ἀφυπηρετήσεώς των κατὰ τὰ 78, θὰ μείνῃ δὲ κατὰ τὴν στιγμὴν ἐκείνην μὲ 1000 ἄνδρας μένοντας μετὰ 4500 βαθμοφόρων, τεχνιτῶν καὶ μὲ τὴν κλήρωσιν τὴν νέαν. Αὐτὸ εἶναι τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον δημιουργεῖ τὸ νομοσχέδιον τῆς Κυβερνήσεως. Ὑποθέτω δὲ ὅτι καμμία Κυβέρνησις δὲν θὰ ἐκτελέσῃ τοιοῦτόν τι, διότι θὰ παραδώσῃ τὸν τόπον εἰς πλήρη ἀταξίαν, διότι εἰς τὸ τελευταῖον ἄκουσμα δὲν θὰ ἔχῃ ἄνδρας νὰ στείλῃ, διότι μόνον 1000 ἄνδρες εἰς ὅλον τὸ Κράτος θὰ ᾖναι στρατὸς ἀληθής. Καὶ εἰς τί θὰ καταφύγῃ ἡ Κυβέρνησις; Εἰς τοὺς κληρούχους τῆς ἐλευσομένης ἀπογραφῆς. Καὶ κατ’ ἀρχὰς τοιαύτη ἦτο ἡ διάνοια τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἐνθυμοῦμαι ὅτι ὑπῆρξε διαφωνία μεταξὺ τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ τῶν Στρατιωτικῶν, διότι ὁ μὲν ἔλεγεν ὅτι θὰ φέρῃ κατ’ ἔτος ὅσους προσδιορίσῃ τὸ νομοθετικὸν σῶμα, οἱ δὲ ἄλλοι θὰ μένουν εἰς τὰς ἑστίας των, ὁ δὲ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἔλεγε θὰ φέρῃ ἄλλους καὶ θ’ ἀπολύσῃ ἄλλους, ἀλλὰ θὰ τοὺς κρατήσῃ ἓν ἔτος. Λάβετε δὲ ὑπ’ ὄψιν, κύριοι, ὅτι ἂν μὲ τὸ σύστημα τῆς τριετοῦς θητείας δὲν δύναται νὰ λάβῃ χώραν οὐδεμία στρατιωτικὴ ἐκπαίδευσις, ἀναλογισθῆτε τί θὰ συμβῇ, ἂν διατηροῦντες τὴν αὐτὴν δύναμιν ἔχωμεν μονοετῆ θητείαν! Ἄλλως τε, κύριοι, πρέπει νὰ γνωρίζετε ὅτι διὰ νὰ ὑφίσταται τὸ Κράτος αὐτὰς τὰς δαπάνας τῶν 10,000,000 πρέπει ν’ ἀπολαμβάνῃ κἄτι τι τέλος πάντων· μέχρι σήμερον περιωρίσθημεν εἰς τὸ νὰ καλύψωμεν τὰς τρεχούσας ἀνάγκας τῆς ὑπηρεσίας, ἀλλ’ ἂν διὰ τοῦτο, κύριοι, πρέπει νὰ πληρόνῃ τὸ Κράτος 10,000,000, ἐγὼ κατ’ αὐτῆς τῆς ἰδέας δὲν δύναμαι παρὰ νὰ ἀντισταθῶ, διότι ζημιοῖ πολυειδῶς καὶ πολυτρόπως καὶ τὸν τόπον καὶ τὰ ἄτομα τὰ συγκροτοῦντα τὸν στρατόν. Μάθετε, κύριοι, σήμερον ὅτι ἡ ἐκπαίδευσις τοῦ στρατοῦ δὲν εἶναι ἡ ὑπάρχουσα πρὸ δέκα ἢ δεκαπέντε ἐτῶν ἡ ἐκπαίδευσις τοῦ ἀξιωματικοῦ εἶναι σήμερον μεγάλη· σήμερον συζητεῖται σπουδαίως εἰς τοὺς Εὐρωπαϊκοὺς στρατοὺς τὸ ζήτημα τῶν ἀξιωματικῶν, ἀφοῦ ἀπεδείχθη ἐκ τῆς πείρας, ὅτι νέοι ἐξερχόμενοι ἀπὸ τὴν στρατιωτικὴν σχολὴν δὲν δύνανται νὰ ᾖναι ἀληθεῖς ἀξιωματικοί, ὅτι εἶναι θεωρητικοὶ ἀξιωματικοί, ἀλλὰ δὲν δύνανται νὰ θεωρηθῶσιν ἀξιωματικοί, διότι μεταβαίνοντες εἰς τὰ σώματά των εἶναι λίαν ἀδαεῖς· διὰ τοῦτο ἐσκέφθησαν νὰ καταργήσωσι τὸν βαθμὸν τοῦ ἀνθυπολοχαγοῦ, νὰ ἔχωσι δὲ τοὺς νέους οἱ ὁποῖοι ἐξέρχονται ἀπὸ τὰ στρατιωτικὰ σχολεῖα εἰς τὰ σώματα, νὰ διανύωσι διάφορα στάδια, κατ’ ἔτος νὰ ἐξετάζωνται εἰς ἕκαστον τῶν σταδίων καὶ εἰς τὸ τελευταῖον ἂν ἀποτυγχάνωσι ν’ ἀποπέμπωνται· καὶ αὐτὸ τὸ σύστημα τὸ παρέλαβε σήμερον ὁ στρατὸς τῆς ξηρᾶς ἀπὸ τὸν στρατὸν τῆς θαλάσσης, διότι τὸ ζήτημα τῶν δοκίμων ἐφηρμόσθη καὶ ἐπέτυχε, διότι ἐφ’ ὅσον ὁ δόκιμος δὲν εἶναι ἀξιωματικὸς ὁ βαθμός του εἶναι ἡ διάκρισις τοῦ ὑπουργοῦ, ἅμα δὲ γίνει ἀξιωματικός, ὁ βαθμός του εἶναι ἀναφαίρετος. Ὅταν λοιπόν, κύριοι, ἡ στρατιωτικὴ ἐπιστήμη σήμερον ἀπαιτεῖ ἀπὸ τοὺς νέους, οἱ ὁποῖοι διήνυσαν τέσσαρα καὶ ἓξ ἔτη τακτικὰς σπουδὰς εἰς τὴν στρατιωτικὴν σχολήν, οἱ ὁποῖοι ἐκπαιδεύονται στρατιωτικῶς, νὰ θεωροῦνται ἀκατάλληλοι διὰ νὰ διοικήσουν ἄνδρας ἐν ὥρᾳ πολέμου, πῶς θέλετε νὰ μορφώσητε στρατιώτας καὶ ὑπαξιωματικοὺς νέους πολίτας, οἱ ὁποῖοι τὸ πρῶτον θ’ ἐπιδοθῶσιν εἰς αὐτὸ τὸ ἐπάγγελμα, καὶ οἱ ὁποῖοι θὰ διανύσουν εἰς τὸν στρατόν, ὅπου δὲν ὑπάρχει ἡ ἐλαχίστη ἐκπαίδευσις, εἰς στρατὸν ὅπου ὁ στρατιώτης μόλις ἐκγυμνασθῇ στέλλεται ἀμέσως μὲ τὸν εἰσπράκτορα εἰς ἄλλην ὑπηρεσίαν τοῦ κράτους; Μὴ φρονεῖτε δέ, κύριοι, ὅτι ὁ Ἕλλην οἱανδήποτε νοημοσύνην καὶ ἂν ἔχῃ, δύναται ν’ ἀποβῇ καλὸς στρατιώτης εἰς διάστημα ἑνὸς ἔτους, διότι ἐκτὸς τοῦ ἀλφαβήτου, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ μάθῃ καὶ τὸ ὁποῖον κατὰ τὰς ἰδέας τινῶν εἶναι ἡ ὅλη ἐκγύμνασις τοῦ στρατοῦ, δηλαδὴ ἡ ὁπλασκία, μερικὰ βαδίσματα τὰ ὁποῖα θεωροῦν τινες ὡς τὴν μόνην ἐκγύμνασιν τοῦ στρατιώτου.....ἀλλ’ αὐτὰ σήμερον εἶναι ὅπως ἦσαν τὰ γράμματα τὰ ἰδικά μας κατὰ τὰ 21· οἱ ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι ἔφερον ἐπάνω των ἓν καλαμάρι, ἐθεωροῦντο λόγιοι, ἀλλὰ σήμερον τὰ γράμματα ἐκεῖνα δὲν ἔχουν ἀξίαν. Ἀφοῦ τὸ ἔθνος φρονεῖ, ὅτι ὀφείλει νὰ πληρόνῃ κατ’ ἔτος εἰς τὸν στρατὸν 10,000,000, καὶ ἐπιθυμεῖ ὁ τόπος νὰ συνταχθῇ στρατιωτικῶς καὶ ν’ ἀπολαύσῃ ὅλων τῶν δικαιωμάτων ἐκείνων, τὰ ὁποῖα διάφοροι ἐπικράτειαι ἀπήλαυσαν μέχρι τοῦδε, δὲν πρέπει νὰ θελήσωμεν διὰ μιᾶς ἰδέας, ἡ ὁποία ὅσον δημοτικὴ καὶ ἂν ᾖναι καὶ ἐπαγωγὸς καὶ εὐεργετικὴ εἰς ἄτομα, δὲν πρέπει νὰ θελήσωμεν νὰ προτιμήσωμεν σύστημα βλαπτικόν, ἀλλὰ νὰ προτιμήσωμεν, καθὼς ὀρθῶς καὶ λογικῶς εἶπεν ὁ κ. πρωθυπουργὸς εἰς μίαν τῶν τελευταίων ἀγορεύσεών του, νὰ διαλύσωμεν τὸν ὑπάρχοντα στρατὸν καὶ νὰ ζητήσωμεν ν’ ἀναπτύξωμεν τὸν τόπον διὰ τῆς βιομηχανίας, διὰ τῆς ἀναπτύξεως τοῦ πλούτου. Ἐννοῶ, κύριοι, τὴν ἰδέαν αὐτήν, ἀλλὰ νὰ ἐξακολουθῶμεν διατηροῦντες στρατὸν ἀνίκανον πρὸς μάχην, στρατὸν μὴ ἔχοντα τὰ τελευταῖα στοιχεῖα τῆς ἐκπαιδεύσεως, ἐπιβαρύνοντα τὸν τόπον καὶ καθιστῶντα ἀργὰ καὶ νεκρὰ τὰ ἀποτελοῦντα τὸν στρατὸν πρόσωπα, εἶναι ἀκατανόητον. Σήμερον δὲ ἡ Βουλὴ παρά ποτε ἀναλαμβάνει εὐθύνας, ψηφίζουσα οὕτως ἢ ἄλλως, διότι ἂν καὶ ἡ Κυβέρνησις ἠθικῶς καὶ νομικῶς εὐθύνεται, ἡ σημερινὴ ὅμως Κυβέρνησις ἔχει διάκρισιν, διότι δὲν ὑποστηρίζεται ἀπὸ πλειονοψηφίαν, καὶ ἡ εὐθύνη ἐπιβαρύνει παρά ποτε τὴν Βουλὴν, διότι ἐνῷ ἔχει Κυβέρνησιν, ἥτις κατ’ ἀνοχὴν ζῇ, ὀφείλει νὰ μὴ τῆς ἐπιτρέψῃ νὰ εἰσαγάγῃ νόμον βλαπτικόν. Καὶ ἡ Κυβέρνησις δὲ ὁμολογεῖ, ὅτι ζητεῖ τὰ φῶτά σας, τὴν γνώμην σας, δὲν ἔχει δὲ ν’ ἀντιλέξῃ εἰς τοῦτο, διότι διὰ τοῦ προτεινομένου νομοσχεδίου θὰ ἔχωμεν μὲν τὴν ὑποχρέωσιν ἄνευ ὅμως ὠφελείας. Δὲν εἶναι δὲ εἰς κᾀνὲν μέρος τοῦ κόσμου γνωστόν, ὅτι ἑνὸς ἔτους θητεία ἠδύνατο νὰ μορφώσῃ στρατιώτας, ἰδίως δὲ ὑπαξιωματικούς. Διὰ τοῦτο κατακρίνω τὸ νομοσχέδιον τῆς Κυβερνήσεως, καὶ θὰ παρακαλέσω τὴν Βουλὴν νὰ παραδεχθῇ τὸ σύστημα τῆς ἐπιτροπῆς. Ἰδοὺ δὲ ποῖα εἶναι τὰ πλεονεκτήματα τοῦ συστήματος τῆς ἐπιτροπῆς. Τὸ σύστημα τοῦτο εἶναι τὸ Γαλλικὸν, δι’ αὐτοῦ ἐκγυμνάζονται ὅσον τὸ περισσότερον ἄνδρες, ἀλλὰ δι’ αὐτοῦ δὲν χάνει ὁ στρατὸς τὴν εὐστάθειάν του, ἐν ἄλλαις λέξεσιν ὁ ἐνεργὸς στρατὸς ὁ ὑπάρχων δὲν συγκροτεῖται ἀπὸ νεοσυλλέκτους. Ὑπελόγισεν ἡ ἐπιτροπή σας, ὅτι ἡ κατ’ ἔτος ἀπογραφὴ κατὰ μέσον ὅρον εἶναι τῶν 6,000 ἀνδρῶν καὶ ὅτι ἡ τριετὴς θητεία κατὰ συνέπειαν θέλει δώσει 18,000, εἰς τὰς ὁποίας, ἂν προσθέσωμεν τὴν μόνιμον ἐνεργὸν δύναμιν, θὰ ἔχωμεν 22,000 ἄνδρας· θέλουσα δὲ ἡ ἐπιτροπὴ νὰ συμβιβάσῃ τὴν ἱκανότητα τοῦ ἐνεργοῦ στρατοῦ μὲ τὴν ἐκγύμνασιν ὅλων τῶν πολιτῶν, παρεδέχθη τὸ σύστημα τῆς κληρώσεως. Μετ’ εὐχαριστήσεως δὲ ἤκουσα, ὅτι καταχρήσεις δὲν συμβαίνουσι μετὰ τὴν κλήρωσιν, ὅπου οἱ ἐνδιαφερόμενοι εἶναι παρόντες, διότι προτοῦ τεθῶσιν οἱ κλῆροι εἰς τὴν κληρωτίδα λαμβάνουν γνῶσιν τὰ ἐνδιαφερόμενα πρόσωπα· ἡ κλήρωσις εἶχε κατὰ τὸ παρελθὸν τὸ κακὸν ἕνεκα τῆς νοθεύσεως τῶν καταλόγων, δὲν ἐξεύρω δὲ διὰ τοῦ σημερινοῦ συστήματος κατὰ πόσον οἱ κατάλογοι θὰ βελτιωθῶσιν, ἄλλως τε δὲ καὶ ἡ χώρα ἡμῶν ἐξοικειώθη πρὸς αὐτὸ τὸ σύστημα. Παρεδέχθημεν λοιπὸν τὸ σύστημα τῆς κληρώσεως καὶ εἴπομεν, ὅτι ἔχομεν 6,000 ἄνδρας, ἀλλὰ δὲν δυνάμεθα νὰ τοὺς θέσωμεν νὰ ὑπηρετήσωσι διαρκῶς ἐπὶ τρία ἔτη, διότι δὲν μᾶς τὸ ἐπιτρέπουν αἱ δαπάναι τοῦ τόπου· παρεδέχθημεν λοιπὸν, ὅτι, κατὰ τὸν περὶ στρατοῦ ἐνιαύσιον νόμον, θὰ προσδιορίζωμεν ποία θὰ ᾖναι ἡ δύναμις τοῦ στρατοῦ. Ἐν τῇ δυνάμει ταύτῃ θὰ ὑπάρχωσι τόσοι ἄνδρες, οἱ ὁποῖοι θὰ ὑπηρετήσωσι τρία ἔτη, τόσοι δὲ ἓν ἔτος· διὰ τοῦ συστήματος αὐτοῦ θὰ προσέρχωνται οἱ ἄνθρωποι νὰ λαμβάνωσι κλῆρον, καὶ ἂν τὸ Ἔθνος θέλει τρεῖς χιλιάδας ἄνδρας, τὸ ἐρχόμενον ἔτος θὰ λαμβάνουν 3,000 ἄνδρας ὑποχρεωτικῶς διὰ τρία ἔτη· ἐπειδὴ δὲ ὑπολείπονται ἄλλαι 3,000, οἱ ἄλλοι κλῆροι θὰ ᾖναι ὑποχρεωτικοὶ δι’ ἓν ἔτος, καὶ μετὰ τὸ τέλος θ’ ἀπέρχωνται εἰς τὰς οἰκίας των, ὑποβαλλόμενοι εἰς γυμνάσια ἐνιαύσια, καὶ ἐξακολουθοῦντες τὴν τάξιν τῆς ἀπογραφῆς των μέχρι τριῶν ἐτῶν· μετὰ τὰ τρία ἔτη καθὼς καὶ οἱ τριετεῖς θὰ μεταβαίνουν εἰς τὴν ἐφεδρείαν καὶ οὕτω καθ’ ἑξῆς. Αὐτὸ τὸ σύστημα ἔχει πολλὰ πλεονεκτήματα, ἀλλ’ ἔχει καὶ ἓν ἀδίκημα· διατί ὁ εἷς νὰ ὑπηρετῇ τρία ἔτη καὶ ὁ ἄλλος ἓν ἔτος; Ἀλλὰ τὸ ἀδίκημα τοῦτο, κύριοι, εἶναι καὶ ἀνάγκη ἐπὶ τοσοῦτον ἐφ’ ὅσον τὸ Ἔθνος δὲν θέλει νὰ δαπανήσῃ· ἅμα τὸ Ἔθνος θελήσῃ νὰ δαπανήσῃ, τὸ ἀδίκημα καταστρέφεται, διότι ἀντὶ νὰ ψηφίσῃ δύναμιν 12,000 δύναται νὰ ψηφίσῃ 18. Τὸ ἀδίκημα αὐτὸ γίνεται ὑπὲρ τοῦ Κράτους, δὲν γίνεται ὑπὲρ οὐδενός, καὶ ἀπόδειξις εἶναι, ὅτι ὁ κλῆρος θὰ ὑπερασπίσῃ, οὐχὶ ἡ προστασία καὶ τὰ μέσα. Ἐγὼ ἤθελον συμβουλεύσει τὴν Κυβέρνησιν νὰ παραδεχθῇ τὸ σύστημα αὐτὸ, ἀφοῦ φρονεῖ καὶ ἐπιθυμεῖ νὰ ἔχῃ στρατόν, ὁ ὁποῖος νὰ ὑπηρετῇ εἰς τὴν τριετῆ θητείαν. Ἔχει δὲ τὸ δικαίωμα πάντοτε ἡ Κυβέρνησις νὰ ἐλαττώνῃ τὴν δύναμιν αὐτὴν ἀναλόγως τῶν περιστάσεων, ἢ ἀναλόγως τῆς ἐκπαιδεύσεως τοῦ στρατοῦ. Ἰδοὺ πῶς ἰδίως ὁ Ἑλληνικὸς στρατὸς σήμερον, ὅπως ἔχει, παρουσιάζει αὐτὴν τὴν εὐχέρειαν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, διότι δὲν πρόκειται νὰ καλέσῃ βαθμολόγους, οἱ βαθμολόγοι ὑπηρετοῦν οὐ μόνον εἰς τὸν ὑπάρχοντα στρατόν, ἀλλὰ καὶ εἰς διπλάσιον, ἐνῷ δὲν πρόκειται παρὰ ὀνομαστικῶς ἴσως νὰ τὸν αὐξήσῃ ἀφ’ ἑνός, ἀφ’ ἑτέρου ἔχετε 18,000 ἄνδρας μετὰ τὸ δεύτερον ἔτος· μετὰ τὸ δεύτερον ἥμισυ ἔτος δὲν ἔχετε ἀνάγκας· νομίζετε ὅτι ἡ ἐκπαίδευσις εἶναι πλήρης· ἔχετε τὸ δικαίωμα νὰ τοὺς στείλετε εἰς τὰς ἑστίας των καὶ αὐτὸ τὸ σύστημα ὑπάρχει· καὶ τί συμβαίνει ἰδίως ἐν ὥρᾳ χειμῶνος, ὅτε αἱ ἀνάγκαι τοῦ κράτους ὑποτίθενται ὀλιγώτεραι καὶ ἡ ἐκπαίδευσις δὲν δύναται νὰ γείνῃ ὡς δεῖ; ἀπέρχονται ἄνδρες ἐκ τῶν τῆς ὀργανικῆς δυνάμεως εἰς τὰς ἑστίας των, χάριν οἰκονομίας· δύνασθε λοιπὸν δι’ αὐτοῦ τοῦ μέσου νὰ μὴ φοβῆσθε τὴν κλήρωσιν ὅτι θὰ προξενήσῃ ἀδικίας εἴς τινας, δύνασθε νὰ παραδεχθῆτε τὴν τριετῆ θητείαν, ὅτε τρεῖς χιλιάδας κατ’ ἔτος θὰ συλλέγετε· ἔχετε δὲ σήμερον ἀξιωματικοὺς 789· εἰς 11 χιλιάδας στρατὸν ἀναλογοῦν σχεδὸν 8¾ ἀξιωματικοί, πρὸς 100 στρατιώτας· εἶναι εἷς ἀριθμός, ὁ ὁποῖος εἶναι ἄγνωστος εἰς τὸν εὐρωπαϊκὸν στρατόν· οἱ πλέον πολυδάπανοι στρατοὶ δὲν δύνανται νὰ ἔχουν πλέον τῶν 4 ἢ 5 ἀξιωματικῶν· λάβετε δὲ ὑπ’ ὄψιν ὅτι θεωροῦνται πολυδάπανοι οἱ στρατοὶ αὐτοί, ἐνῷ ἔχουν πολὺ πλείονας ὑποχρεώσεις, διότι διατηροῦν φρούρια, ἐργοστάσια καὶ τὰ τοιαῦτα· καθ’ ἡμᾶς μὲ τὸ προσωπικὸν τὸ ὁποῖον ἔχομεν, ἔχομεν ἀξιωματικοὺς οὐχὶ διὰ νὰ αὐξήσωμεν τὸν στρατὸν κατὰ ⅓ ἀλλὰ νὰ τὸν διπλασιάσωμεν· ἂν σᾶς φαίνηται λοιπὸν βαρὺ τὸ ζήτημα τῆς κληρώσεως, δεχθῆτε τὴν τριετῆ θητείαν, ἔχετε δὲ ὅλας τὰς εὐκολίας ν’ ἀποστέλλετε εἰς τὰς ἑστίας των ἀφοῦ μορφωθῶσιν· νομίζω ὅτι εἶναι ἡ μόνη διέξοδος.

§94ΡΙΚΑΚΗΣ. Μετὰ τὴν ὁμιλίαν τοῦ κ. Μαυρομιχάλη, ἡ ὁποία πραγματικῶς εἶναι ὡραία, ἐπιστημονική, νομίζω ὅτι ἦτο τολμηρὸν νὰ ἐπιχειρήσω ν’ ἀπαντήσω, ἐὰν δὲν εἶχον ὑπὲρ ἐμοῦ τὸ πρακτικὸν μέρος, τὸ ὁποῖον δυστυχῶς ἀντίκειται ἐντελῶς εἰς τὸ θεωρητικόν. Ὁ κ. Μαυρομιχάλης ἐπιστημονικῶς πράγματι μᾶς ἀνέπτυξε μίαν θεωρίαν, ἡ ὁποία εἰμπορεῖ νὰ ἐφαρμοσθῇ εἰς μεγάλα κράτη, ὡς ἐφηρμόσθη, ἡ ὁποία ἀπαιτεῖ καὶ τὰ μέσα πρὸς ἐφαρμογήν· ὅταν ὅμως εὑρίσκεσθε εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ προσκόπτετε ἀπέναντι τῆς ἐλλείψεως τῶν μέσων, τότε γεννᾶται ἡ ἀμηχανία ἀπὸ τὴν ὁποίαν οὐδὲ ὁ κ. Μαυρομιχάλης δύναται νὰ ἐξέλθῃ. Αἱ θεωρίαι πραγματικῶς εἰσι λαμπραί· ἐὰν ἐπετύγχανον καὶ εἰς τὴν ἐφαρμογήν, ἔπρεπε ἄνευ συζητήσεως νὰ τὰς παραδεχθῶμεν· ἀλλ’ ὅταν βλέπωμεν ἄλλα κράτη μεγαλεῖτερα, μᾶλλον πολιτισμένα, ἅτινα δὲν ἐτόλμησαν νὰ κάμουν τὸ βῆμα, τὸ ὁποῖον ζητοῦμεν νὰ κάμωμεν, πρέπει νὰ διστάσωμεν, νὰ σταματήσωμεν. Τὸ Βέλγιον, κύριοι, εἰσέτι δὲν ἐφήρμοσεν αὐτὰς τὰς ἰδέας, τὸ Βέλγιον, τὸ ὁποῖον προώδευσεν εἰς τὴν βιομηχανίαν καὶ εἰς ὅλους τοὺς κλάδους, τὸ ὁποῖον ἔχει μεγαλεῖτερον πληθυσμόν, εἶναι οἰκονομικῶς μᾶλλον ἀνεπτυγμένον, δὲν ἐτόλμησεν ἀκόμη νὰ παραδεχθῇ τὰ συστήματα, τὰ ὁποῖα οἱ γείτονές του καθιέρωσαν πρὸ ἓξ ἐτῶν, καὶ εἰς τὴν Ἑλλάδα ἐπῆλθεν ἡ ἰδέα νὰ μεταφυτεύσῃ αὐτὰ ἀπὸ τὴν Γερμανίαν! ἀρκεσθῆτε, κ. Μαυρομιχάλη, εἰς τὰ μέσα, τὰ ὁποῖα ἡ θέσις μας χορηγεῖ καὶ μὴ θέλετε πράγματα διὰ τὰ ὁποῖα δὲν εἴμεθα ἱκανοί· ἀφοῦ δὲν εἴμεθα εἰς κατάστασιν νὰ συντηρήσωμεν μεγαλεῖτερον στρατόν, τί συζητεῖτε περὶ θεωριῶν, αἵτινες δὲν δύνανται εἰς τὴν πρακτικὴν νὰ ἐφαρμοσθῶσιν; Ἂς ἐξετάσωμεν λοιπὸν ποῖαι αἱ ἀνάγκαι μας καὶ ἐπ’ αὐτῶν ἂς παραδεχθῶμεν ἓν σύστημα ἀφοῦ δυστυχῶς προώρως ἠθελήσαμεν νὰ ἐφαρμόσωμεν σύστημα, τὸ ὁποῖον δὲν εἶναι ἐφαρμώσιμον ἐν τῇ Ἑλλάδι. 4,700 στρατιώτας θὰ ἔχωμεν μόνιμον δύναμιν καὶ διαρκῆ· ἀλλὰ δὲν θὰ αὐξήσωμεν τὴν χωροφυλακήν; Ἂν θέλητε νὰ ἔχητε στρατὸν, ὁ ὁποῖος νὰ μὴν εἶναι ὑποχρεωμένος νὰ τρέχῃ ὄπισθεν τῶν εἰσπρακτόρων, ἂν θέλητε νὰ ἔχητε στρατὸν συγκεκροτημένον ὡς δεῖ, πρέπει ν’ αὐξήσητε τὴν χωροφυλακὴν καὶ νὰ ἔχητε ὄχι μόνον 4,700 μονίμους ἀλλὰ 7,000· ποία δύναμις μένει; Νομίζω λοιπὸν ὅτι διὰ νὰ ἤμεθα εἰλικρινεῖς πρὸς τὸν ἑαυτόν μας πρέπει νὰ παραδεχθῶμεν ἀρχὴν, ἥτις δὲν θὰ ὑπόκειται οὔτε εἰς ἐξαιρέσεις οὔτε εἰς ἀδείας· παραδεχθῆτε τὴν μονοετῆ θητείαν, ἀφοῦ ἅπαξ ἀπεφασίσατε ν’ ἀφαιρέσητε ἀπὸ τὰς τάξεις τοῦ λαοῦ ὅλας τὰς χεῖρας, ἀφοῦ σᾶς ἐπῆλθεν ἡ ἰδέα νὰ ἀναστατώσητε τὸ πᾶν διὰ τῶν στρατιωτικῶν θεωριῶν, καὶ ἐνθυμήθητε τοὺς ὅρκους καὶ τὰς ἰδέας τὰς παλαιὰς, τοὐλάχιστον φροντίσατε νὰ μὴ καταστρέψητε τὸν λαὸν ἐντελῶς. Διὰ τῆς μονοετοῦς θητείας θὰ ἔχητε κατ’ ἔτος ὅλην τὴν ἡλικίαν ἐκγυμναζομένην καὶ νομίζω, ὅτι ἑνὸς ἔτους ἐκγύμνασις εἰς τὸν ἐνεργὸν στρατὸν εἶναι ἱκανὴ, ἀφοῦ ἔχετε μετὰ ταῦτα τὴν ἐφεδρείαν· νομίζω, ὅτι ἡ μονοετὴς θητεία εἶναι ἡ βάσις τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ παραδεχθῶμεν, ἡ ὁποία μὲ τὰς ἀνάγκας, τὰ ἤθη καὶ τὰ μέσα τοῦ τόπου δύναται νὰ συμβιβασθῇ. Τί ὠφέλησε, κύριοι, ἡ τριετὴς θητεία μέχρι τοῦδε; ἂν τὸν στρατὸν δὲν δύνασθε νὰ τὸν κρατήσητε συγκεντρωμένον ὑπὸ τὴν σημαίαν, οὔτε ἡ τριετὴς, οὔτε ἡ πενταετὴς θὰ σᾶς χρησιμεύσῃ· κατορθώσατε νὰ τὸν κρατήσητε ὑπὸ τὰς σημαίας του ἓν ἔτος ὁλόκληρον, καὶ βεβαιωθῆτε ὅτι ἓν καὶ μόνον ἔτος εἶναι πλέον ἢ ἐπαρκὲς νὰ μορφώσῃ στρατιωτικῶς ἀνθρώπους ἀνεπτυγμένους, οἷοι θὰ ὦσιν οἱ μέλλοντες στρατεύσιμοι. Δι’ αὐτὸ, κύριοι, τὴν γνώμην τῆς ἐπιτροπῆς κατ’ οὐδένα λόγον δὲν δύναμαι νὰ τὴν παραδεχθῶ, ἡ ὁποία παραδέχεται τὴν τριετῆ θητείαν, τὴν δὲ γνώμην τῆς Κυβερνήσεως δὲν δύναμαι νὰ τὴν παραδεχθῶ, διότι δὲν βλέπω τὸν λόγον διὰ τὸν ὁποῖον πρέπει νὰ παραδεχθῶμεν μίαν θητείαν ψευδῆ, ἡ ὁποία δὲν ἔχει κανένα σκοπὸν πραγματικόν. Ἄλλως τε, κύριοι, ἂν σκεπτώμεθα νὰ ἐκγυμνάσωμεν ὁλόκληρον τὸ ἔθνος εἰς τὰ ὅπλα, πρέπει νὰ σκεφθῶμεν πῶς θὰ ἔχωμεν καὶ μόνιμον στρατόν. Ὅταν λοιπὸν εἰς τὸ τέλος ἑκάστου ἔτους εἶσθε ὑποχρεωμένοι νὰ τοὺς ἀποπέμπητε, δὲν θέλετε ἔχει ποτὲ στρατιώτας θέλοντας νὰ διατρέξωσι τὸ στρατιωτικὸν στάδιον, ἐνῷ κατὰ τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον ἐγὼ ὑποστηρίζω, καὶ τοῦτο δυνάμεθα ν’ ἀποκτήσωμεν· θὰ ἔχωμεν 4–5,000 μονίμους, θὰ ἔχωμεν καὶ 6,000 τῆς ἡλικίας, μᾶς μένουν καὶ 1000, οἱ ὁποῖοι θέλουσι φέρει τὸ δικαίωμα νὰ καταταχθῶσιν μονίμως ἐν τῷ στρατῷ. Διατί λοιπὸν δὲν ἀφίνετε τὰς θύρας ἀνοικτὰς εἰς ἐκείνους οἱ ὁποῖοι δύνανται νὰ μορφωθῶσι στρατιῶται; Παραδεχθῆτε λοιπὸν τὴν μονοετῆ θητείαν δι’ ἐκείνους οἱ ὁποῖοι μόνον ἀνάγκην ἔχουσι νὰ ἐκπαιδευθῶσι στρατιωτικῶς, ἀφήσατε τὸ στρατιωτικὸν στάδιον ἐλεύθερον εἰς ἐκείνους οἱ ὁποῖοι θέλουσι νὰ διατρέξωσιν αὐτό.

§95ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Τῇ ἀληθείᾳ, κύριοι, ἂν οἱ προλαλήσαντες δὲν ἤθελον περιπέσει εἰς ὑπερβολὰς ὑπολογισμῶν, βεβαίως δὲν ἤθελε εὑρεθῆτε εἰς τὴν θέσιν εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκεσθε ἀπέναντι τῶν ἀγορεύσεων τοῦ κυρίου Μαυρομιχάλη καὶ τοῦ κ. Ῥικάκη· ἡ ὑπερβολὴ τῶν ὑπολογισμῶν των τοὺς ἔφερε εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο, ὥστε νὰ διστάζουν ποῖον ἐκ τῶν δύω συστημάτων ὀφείλομεν νὰ παραδεχθῶμεν. Δὲν εἶναι ἀληθὲς, κύριοι, ὅτι ὁ ἀριθμὸς τῆς ἡλικίας θὰ ἀναβῇ εἰς τὰς 6,000· ἐὰν ὑπολογίσωμεν ὅλας τὰς περιστάσεις τοῦ τόπου, τὰς ἀνάγκας ἐκ τῆς βιομηχανίας, τοῦ ἐμπορίου καὶ τοῦ ναυτικοῦ, ἕνεκα τῶν ὁποίων πολλοὶ τῆς ἡλικίας ταύτης ἐκπατρίζονται, θέλομεν εὕρει πραγματικῶς, ὅτι ποτὲ δὲν δύνασθε νὰ φθάσετε νὰ ἔχετε μίαν ἡλικίαν πλέον τῶν 4,500· καὶ ἂν οἱ προλαλήσαντες εἶχον ὑπ’ ὄψιν, ὅτι ἐκτὸς τοῦ στρατοῦ ὑπάρχει καὶ μία ἄλλη δύναμις, ἡ ναυτικὴ, ἤθελον λογαριάσει τοὺς ἀριθμοὺς πολὺ ταπεινοτέρους, καὶ δὲν ἤθελον φθάσει εἰς τὴν ὑπερβολὴν, εἰς τὴν ὁποίαν ἔφθασαν· ὅταν ἔλθετε εἰς τὰ πράγματα, θέλετε ἰδεῖ, ὅτι εἶναι ἀδύνατος ὁ ἀριθμὸς αὐτὸς νὰ ὑπάρξῃ. Ἂν λοιπὸν κάμετε αὐτοὺς τοὺς ὑπολογισμοὺς καὶ ὑποβιβάσετε τὸν ἀριθμὸν εἰς 4½ χιλιάδες, ἂν ὑπολογίσητε τοὺς ἀπογεγραμμένους ἐν τοῖς ναυτικοῖς μητρῴοις, οἵτινες θὰ μεταφέρωνται εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τὴν ναυτικὴν, θὰ ἰδῆτε, ὅτι δὲν θὰ ἔχετε πλέον τῶν 3½ χιλιάδων, καὶ ὅταν ἔλθετε εἰς τὰ πράγματα εἶμαι πεπεισμένος, ὅτι θὰ μὲ ἐνθυμηθῆτε. Καὶ ὅταν ἔχετε 3½ χιλιάδας μόνον, δὲν ἠμπορεῖτε νὰ φθάσητε εἰς τὴν ὑπερβολὴν τοῦ κ. Μαυρομιχάλη, καὶ ἑπομένως ὁ στρατὸς δὲν θὰ σύγκειται τὸ πλεῖστον ἐκ νεοσυλλέκτων, τὸ πολὺ θὰ σύγκειται ἐξ ἡμισείας ἐκ παλαιῶν καὶ ἐξ ἡμισείας ἐκ νεοσυλλέκτων. Βεβαίως, κύριοι, πρέπει νὰ ἐπιμείνητε, ὥστε ἡ θητεία νὰ μὴν ᾖναι μεγάλη· ἀνέκαθεν ἐπρέσβευον ὅτι ἡ θητεία δὲν πρέπει νὰ ᾖναι μεγάλη, διότι ὁ τόπος δὲν τὴν σηκώνει. Τὸ σχέδιον λοιπὸν τῆς Κυβερνήσεως συμβιβάζει καὶ τὸ ἓν μέτρον καὶ τὸ ἄλλο, συμβιβάζει καὶ τὰ καθήκοντα τῆς ἐκπαιδεύσεως τοῦ στρατιώτου καὶ τὰς ἀνάγκας τοῦ τόπου· ἂν σήμερον εἴχετε ἀνάγκην διὰ τοῦ διέποντος συστήματος νὰ ἐκπαιδεύσητε στρατιώτας μὲ θητείαν τριετῆ, σήμερον δὲν ἔχετε ἀνάγκην πλέον τοῦ ἑνὸς καὶ ἡμίσεως ἔτους, διότι σήμερον ὁ στρατὸς θὰ σύγκειται ἀπὸ πλείστους νέους ἀνεπτυγμένους καὶ μορφωμένους, καὶ πλησίον τῶν μορφωμένων ἐκείνων ἀνδρῶν θὰ ὑπάρχουν καὶ οἱ χωρικοί, οἱ ὁποῖοι θὰ βοηθῶνται ἐξ αὐτῶν καὶ δὲν θὰ ἔχωσιν ἀνάγκην τοσούτου χρόνου πρὸς ἐκμάθησιν τῶν στρατιωτικῶν αὐτῶν καθηκόντων· δὲν θὰ ἔχητε ὅλα τὰ περιτρίμματα τῆς ἀγορᾶς, ἀλλὰ θὰ ἔχητε ἀνεπτυγμένους καὶ καλῶς ἀνατεθραμμένους νέους. Συμβιβάσετε λοιπὸν τὸν ἔκτακτον ἀνάγκην τοῦ τόπου μὲ τὰς ἰδιαιτέρας ἀνάγκας καὶ ἐστὲ βέβαιοι, ὅτι πληρέστατα θὰ ἐπιτύχητε εἰς τὸν σκοπόν σας.

§96ΖΩΧΙΟΣ. Ὁ ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν ἐξωμολογήθη (ἱλαρότης) καὶ σᾶς εἶπε τὶ διανοεῖται ἡ Κυβέρνησις· κατὰ τὸ σχέδιον τῆς Κυβερνήσεως θὰ γίνῃ ὁ στρατιωτικὸς κατάλογος, ὁ ὁποῖος θὰ περιέχῃ τὴν ἡλικίαν τοῦ 21 ἢ 22 καὶ 6000 λέγει ἂν ᾖναι αὐτοί. 6000 δὲν θὰ ᾖναι ὅσοι εἶναι ἐδῶ· μὲ τὴν διαφορὰν ὅτι ἡ Γερμανικὴ ἡλικία, ἡ Γαλικὴ ἡλικία ἔρχεται ὁλόκληρος, σεῖς δὲ μᾶς ἀφαιρεῖτε σχεδὸν τὸ ⅓· ὁ ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν εἶπε τὴν ἀλήθειαν· οἱ ναυτικοὶ ἀποδημοῦν, δὲν θὰ ἐπιστρέψουν, οἱ ἐμπορευόμενοι ἀποδημοῦν, δὲν θὰ ἐπιστρέψουν· θέλετε δὲ νὰ παρουσιάσετε δύναμιν μεγάλην ἰσχυρὰν καὶ τὶ σᾶς λέγουν; ἕνα καὶ ἥμισυ ἔτος ἀρκεῖ· διατί; θὰ ἀναμίξωμεν τοὺς εὐγενεῖς καὶ ἀγενεῖς· καὶ οἱ Γερμανοὶ καὶ οἱ Γάλλοι στρατιῶται ἀναμὶξ δὲν ἔρχονται; τὸ νόστιμον εἶναι ὅτι ἠρώτησα τὸν πρωθυπουργὸν ἂν γνωρίζῃ τὴν Τουρκικὴν στρατολογίαν, καὶ εἶπεν ὄχι· καὶ ἄλλοτε ὁ πρωθυπουργὸς εἶπεν ὅτι ἀρκεῖ νὰ παρασκευασθῶμεν ὁπωσοῦν, διότι θὰ πολεμήσωμεν μὲ τοὺς ἀνατολικοὺς καὶ ὄχι μὲ τοὺς δυτικούς. Ἡ θητεία ἡ Τουρκικὴ εἶναι πενταετὴς, ἀλλὰ μᾶλον ὅτι ἔχουν ἐπικείμενον πόλεμον καὶ τὸ ἔθνος ὀργᾷ εἰς τὰ στρατιωτικὰ, δὲν εἶναι δὲ καὶ βιομήχανοι, ἰδοὺ πῶς οἰκονόμησαν τὰ πράγματά των· ἐν κάλπῃ ῥίπτουν 1000 ἀριθμοὺς καὶ 1000 ψηφοδέλτια λευκά· οἱ λαβόντες τὸ λευκὸν τὸ πρῶτον ἔτος δὲν στρατολογοῦνται· ἐπανέρχονται τὸ βʹ. ἔτος· ἂν πάλιν λάβουν λευκὸν ψηφοδέλτιον δὲν στρατολογοῦνται· ἐπανέρχονται τὸ γʹ. ἔτος μέχρι τοῦ ἑ. καὶ ἂν πάντοτε λάβουν λευκὸν ἀπαλλάσσονται τῆς στρατιωτικῆς ὑπηρεσίας. (Καταλαμβάνει τὴν ἕδραν τοῦ προέδρου ὁ κ. Ζαΐμης.) Καὶ αὐτὸ εἰς λαὸν μὴ βιομήχανον, μὴ ἐμπορικόν. Ἀλλὰ εἴτε τὴν μονοετῆ θητείαν παραδεχθῆτε εἴτε τὴν ἑκατονταετῆ, στρατὸν δὲν θὰ ἔχετε· διατί; εἰς τί σᾶς χρησιμεύει ὁ στρατός; νὰ καταδιώκετε τοὺς φυγοδίκους, νὰ συνοδεύετε εἰσπράκτορας κτλ. ἂν δὲν πνίξετε τὸν ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, ὁ ὁποῖος θέλει νὰ συλλέγῃ χρήματα, δὲν θὰ ἔχετε στρατὸν, διότι αἱ ἐργασίαι, τὰς ὁποίας κάμνει ὁ στρατὸς, δὲν εἶναι στρατιωτικαί. Ἡ Κυβέρνησις θέλει προχωρήσει στρατολογοῦσα· δὲν ἔφθασεν ὁ πρῶτος, πάρετε τὸν δεύτερον, τὸν τρίτον· καὶ ὁ κ. Μαυρομιχάλης ἔχει δίκαιον, διότι δὲν ἠμπορεῖτε μὲ ἓν ἔτος καὶ μὲ δύω ἔτη· ἡ Γαλλία εἶχε πενταετῆ θητείαν, καὶ ὁ πενταετὴς στρατιώτης ἠμποροῦσε νὰ θεωρηθῇ ὡς τοιοῦτος. Σᾶς λέγω, ὁποῖον σχέδιον καὶ ἂν ληφθῇ δὲν θὰ ἐφαρμοσθῇ ὁ νόμος, καὶ στρατιώτην δὲν θὰ ἔχωμεν.

§97Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ὁ ἔντιμος συνάδελφός μας κ. Ζωχιὸς κατέβη τοῦ βήματος μὲ τὴν ἀπελπιστικὴν φράσιν, οὔτε γίνεται στρατός, οὔτε θὰ ἦναι· ἐὰν τοῦτο εἶναι ἀληθὲς δι’ ἡμᾶς, θὰ ἦναι καὶ δι’ ὅλον τὸν κόσμον. Εἶναι ἀπελπισία, δὲν ἠμποροῦμεν νὰ ἔχωμεν 20,000 ἀνθρώπους; ἀλλὰ διατὶ ἡ Γαλλία νὰ ἔχῃ 200,000; διατὶ ἡ Γερμανία ἀναλόγως; δὲν εἶναι αὐτὴ ἡ ἀναλογία; Τόρα δυνάμεθα νὰ μεταβάλωμεν τὴν ἀναλογίαν καὶ νὰ ἔχωμεν περισσοτέρους ἢ ὀλιγωτέρους, ἀλλὰ οὐχὶ νὰ εἴπωμεν ὅτι τίποτε δὲν ἠμποροῦμεν νὰ ἔχωμεν, διότι ἐγὼ φρονῶ ὅτι τίποτε εὐκολώτερον δὲν εἶναι ἀπὸ αὐτὸ, ἀπὸ τοῦ νὰ ἔχωμεν. Κύριοι, μὴν ἐκλαμβάνετε τὰ πράγματα, ὅπως οἱ λόγοι δύνανται νὰ τὰ περιπλέξωσι· τὰ πράγματα τὰ στρατιωτικὰ εἶναι ἁπλᾶ, καὶ ἴσως ἁπλούστερα, ἀπὸ ὅ,τι φαντάζεσθε. Μερικοὶ σᾶς λέγουν, κάμετε ἕνα ὀργανισμὸν τοῦ στρατοῦ. Καὶ εἶναι μέγα τι ὁ ὀργανισμὸς τοῦ στρατοῦ; ἐγὼ σᾶς λέγω ὅτι ἁπλούστερον πρᾶγμα εἰς τὸν κόσμον δὲν ὑπάρχει, καὶ ἰδοὺ κάμνω ἕνα ἀπὸ τὸ βῆμα: Ἔχομεν 20,000 στρατιώτας εἰς 40 τάγματα 36 τάγματα· ἐὰν τὸ διαιρέσητε μὲ τὸ 3 ἔχετε 12 συντάγματα, καὶ ἐὰν τὸ διαιρέσητε μὲ τὸ 6 ἢ τὸ 4 ἔχετε δύω ἢ τρεῖς μοιραρχίας. Ἰδοὺ ὁ ὀργανισμὸς, θέσατε ἕνα ἀρχηγὸν καὶ νομίζετε, ὅτι κάμομεν τίποτε ἄλλο; εἶναι μαστοριὰ; εἰς ταῦτα θὰ προσθέσητε, φέρ’ εἰπεῖν, 50 ἢ 100 ἰατροὺς, θὰ προσθέσητε ὑποθέτω ὀλίγους ἐργάτας εἰς τὰ ἐργοστάσια καὶ ἐὰν δὲν ἔχετε θὰ προμηθευθῆτε ἀπὸ ἄλλους τὰ πράγματα. Καὶ μὴ νομίσητε, ὅτι καὶ τὰ μεγάλα ἔθνη δὲν προμηθεύονται, καὶ ἡ Ῥωσσία καὶ Γαλλία πολλάκις ἐπρομηθεύθησαν. Καὶ μὴ νομίζετε, ὅτι ἡμεῖς θὰ ἔχωμεν τὴν ἐξαίρεσιν νὰ μὴ δυνάμεθα νὰ κάμωμεν τίποτε. Δὲν εἶναι, κύριοι, τόσον τὰ πράγματα περίπλοκα ἢ δύσκολα, ὅπως θέλουν νὰ τὰ παραστήσουν. Ἐὰν ᾖναι δύσκολον πρᾶγμα νὰ κάμετε ἀνθρώπους ἐπιστήμονας, τὸ ἐννοῶ, διότι ἔγκειται εἰς τὴν φύσιν τοῦ πράγματος· τοῦτο ὅμως εἶναι ἡ λεγομένη ἐπιστήμη, καὶ ἐπιστήμη εἶναι τὰ πράγματα, τὰ ὁποῖα κυρίως δὲν ἀποβλέπουν τὸ σύνολον τοῦ στρατοῦ, εἶναι ἡ ἐκπαίδευσις μιᾶς τάξεως ἀνθρώπων, οἵτινες ὀνομάζονται ὁδηγοί, ἀξιωματικοί· καὶ ἡ πολεμικὴ δὲν εἶναι ἐπιστήμη, εἶναι τέχνη καὶ καθὼς εἰς ὅλας τὰς τέχνας συντρέχουν αἱ ἐπιστῆμαι τοιουτοτρόπως καὶ εἰς αὐτήν. Ὡς, κύριοι, τὰ μερικὰ πράγματα εἶναι ἁπλᾶ τοῦ στρατοῦ, κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον καὶ τὰ γενικὰ εἶναι ἁπλᾶ. Ὑπῆρχεν ἄλλοτε μία προκατάληψις μεγάλης θητείας, καὶ σημειώσατε ὁ περὶ ἀπογραφῆς νόμος δὲν ὑπῆρχεν. Εἰκοσαετὴς ἦτον ἡ θητεία εἰς τοὺς Ῥώσσους, δεκατετραετὴς εἰς τοὺς Πρώσσους ἐπὶ Φρεδερίκου, ὀκτὼ ἐτῶν εἰς τὴν Γαλλίαν ἐπὶ Ναπολέοντος· ἀλλὰ τοῦτο προήρχετο ἐκ τῆς ἠθικῆς καὶ ὑλικῆς καταστάσεως τῶν τότε τόπων, καὶ κατὰ διάφορον τρόπον ἐσχηματίζοντο· ἀλλὰ σήμερον ἄλλαι ἀνεπτύχθησαν ἰδέαι, ἄλλη κοινωνικὴ κατάστασις ὑπάρχει κτλ. καθόσον αὐτὰ τὰ πράγματα τροποποιοῦνται, τροποποιοῦνται καὶ ὅλα τὰ ἄλλα. Τὸ ναυτικὸν, φέρ’ εἰπεῖν, σήμερον κατέστη ὅ,τι δύσκολον, ἐνῷ ἄλλοτε ἦτον εὐκολώτατον, διότι ἡ ἰδέα τοῦ νὰ σχηματίζωνται πλοῖα τοιαῦτα, ἦτο τοῦ νὰ μὴ καταβυθίζωνται καὶ καθεξῆς· αὐτὴ ἡ ἰδέα ἔφερε τοιαύτην μετατροπήν. Λοιπὸν ἰδοὺ πῶς ἔρχονται αἱ μεταβολαί. Σήμερον πρόκειται περὶ τοῦ ζητήματος τῆς θητείας· ἀλλὰ, κύριοι, ἐλάβατε ὑπ’ ὄψιν ὅτι ἓν ζήτημα δὲν ἠμπορεῖτε νὰ τὸ συζητήσητε μονομερῶς; πρέπει νὰ τὸ συζητήσητε γενικῶς. Ἐγὼ σᾶς λέγω ὅτι ὁ θητεία συσχετίζεται γενικῶς μὲ τὸν προϋπολογισμὸν, καὶ οἱ λέγοντες 3 μῆνας καὶ 6 μῆνας καὶ ἓν ἔτος ἠμπορεῖ νὰ λέγουν πολὺ καλὰ, ἀλλὰ λογαριάζουν καὶ τὰ ἀποτελέσματα; Νομίζετε, ὅτι εἶναι τὸ αὐτὸ πρᾶγμα νὰ ἐξοδεύσῃ τὸ ἔθνος δι’ ἓν ἄτομον ἓν ἔτος καὶ 4 ἔτη; Εἰς τὸν προϋπολογισμὸν γράφεται ἔξοδον τόσον καὶ ἐν τούτοις θὰ ἐξοδευθοῦν τὸ πρῶτον ἔτος τὰ ⅔ τῶν ἐξόδων.

§98Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ἐὰν ἡ κατάθεσις εἶναι 240, τὸ πρῶτον ἔτος θὰ ἐξοδευθοῦν αἱ 120, διότι τὸ πρῶτον ἔτος θὰ λάβουν τὸν μανδύαν, ἐνῷ τὸ δεύτερον δὲν λαμβάνουν.

§99Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Αὐτὸ λέγω ἐγὼ, ὅτι λαμβάνουν ἕνα ἱματισμὸν, τὸν ὁποῖον ὀφείλουν νὰ συντηρήσουν ἐπὶ τρία ἔτη.

§100Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Διὰ νὰ βοηθήσω τὴν ἰδέαν σας λέγω, ὅτι τὸ δημόσιον θὰ δαπανήσῃ μετὰ τὴν λῆξιν τοῦ πρώτου ἔτους ὀλιγώτερα, διότι ὁ ἱματισμὸς θὰ ἦναι ὀλιγώτερος κατὰ τὸ ἥμισυ.

§101Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἐγὼ σᾶς λέγω τοῦτο ὅτι θὰ αὐξήσητε σπουδαίως τὸν προϋπολογισμόν. Ὁ κ. Ῥικάκης σᾶς εἶπε τὶ τὴν θέλετε τὴν θητείαν τὴν πενταετῆ καὶ δεκαετῆ, ἀφοῦ δὲν συντελεῖ εἰς τίποτε καὶ δὲν γίνεται ἐκπαίδευσις; Ἀλλ’ ἀμέσως ὁποῦ ὁ στρατὸς πρόκειται νὰ γείνῃ δὲν πειράζει ἂν ᾖναι 10 ἢ 20 χιλιάδες· ἀλλ’ ἅμα ἀποφασισθῇ, θὰ ζητήσητε νὰ κατασκευάζητε σῶμα ἱκανὸν νὰ πληροῖ τὰς ἀνάγκας τῆς ὑπηρεσίας τῆς πολιτικῆς τοῦ Κράτους. Τὸ εἶπα καὶ δὲν πιστεύω νὰ διέφυγε τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως, τὸ εἶπα, ὅτι ὅταν εὕρωμεν τὸ μέσον νὰ ἀποσπάσωμεν τὸν στρατὸν ἀπὸ τὴν πολιτικὴν καὶ τὸν φέρωμεν εἰς τὸ στρατόπεδον, τότε ὁ κ. Ῥικάκης δὲν ἔχει λόγον, διότι τότε οὔτε ἓν ἔτος ἀρκεῖ, οὔτε καὶ τὰ πολλὰ εἶναι ἀναγκαῖα· δύναται ἓν ἔτος νὰ ἐπαρκέσῃ, ὅταν ὑπάρχουν τὰ μέσα ἄφθονα διὰ νὰ ἔχωμεν τὰς τάξεις ἐκείνας αἵτινες δύνανται ἐντὸς ὀλιγωτέρου ἢ περισσοτέρου χρόνου νὰ μορφωθοῦν. Καὶ τῳόντι ἐὰν κατορθωθῇ ὁ στρατὸς νὰ ἀπομακρυνθῇ, τότε θὰ καταρτισθῇ στρατόπεδον καὶ τότε ἡ ἐκπαίδευσις γίνεται ὄχι μόνον συντόμως ἀλλὰ καὶ ἐπιτυχῶς· διότι σήμερον τί γίνεται; ὑπάρχει μία διοίκησις ἑνὸς τάγματος οἱ δὲ στρατιῶται εἶναι διεσπαρμένοι ἀπὸ τὸ Τέναρον μέχρι Θεσσαλίας· 20 ἐδῶ 50 ἐκεῖ καὶ καθεξῆς· ἐὰν δὲ ἔχετε καὶ ἓν ἔτος θητείαν, δὲν κάμετε τίποτε. Συμφωνῶ λοιπὸν ὅτι ἡ πραγματικὴ ἀνάγκη εἶναι νὰ ᾖναι τριετὴς, ἀλλὰ δὲν ἔχομεν ἀνάγκην νὰ φθάσωμεν εἰς τὸν ἀριθμὸν αὐτὸν, δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ φθάσωμεν μέχρι τῆς τριετοῦς θητείας, πρέπει βεβαίως νὰ τὴν ἐλαττώσωμεν, καὶ εἰς τὸν κ. ὑπουργὸν εἶπα τὴν ἰδέαν μου, ὅτι πρέπει νὰ ᾖναι διετὴς ἡ θητεία, καὶ ἐὰν δαπανήσωμεν κἄτι περισσότερα ἠμποροῦμεν νὰ φθάσωμεν εἰς 18 μῆνας· ὀλιγώτερον τῶν 18 μηνῶν δὲν εἶναι δυνατόν. Φρονῶ δὲ ὅτι αἱ τάξεις τῆς κοινωνίας, αἱ ὁποῖαι ἔχουν ἀνάγκην νὰ ἔχουν περισσοτέραν ἀνακούφισιν, θὰ τύχωσι τῆς μερίμνης τῆς Κυβερνήσεως, διότι τοῦτο εἶναι ἔργον κυβερνητικὸν, καὶ πιστεύω, ὅτι δὲν θὰ ὑπάρξῃ Κυβέρνησις, ἥτις νὰ καταπιέσῃ αὐτὴν τὴν τάξιν, διότι ποῖοι θὰ ᾖναι Κυβέρνησις; ἐγὼ βεβαίως ὄχι, ἀλλὰ σεῖς, οἵτινες ἔχετε δυνάμεις εἰς τὰ κόμματα, σεῖς εἶσθε.

§102ΡΙΚΑΚΗΣ. Μίαν πληροφορίαν. Ἐὰν τὸ Κράτος εὑρεθῇ εἰς θέσιν νὰ ἔχῃ στρατόπεδον καὶ κάμῃ ἐκπαίδευσιν, ἐμποδίζεται ὁ ἐν ἐφεδρείᾳ νὰ ἐκπαιδευθῇ; οἱ ἐν ἐφεδρείᾳ δὲν δύνανται νὰ ἐκπαιδεύωνται;

§103Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἐγὼ ἐξέφρασα τὰς ἰδέας μου περὶ ἐφεδρείας καὶ εἶπον καθαρὰ ὅτι πρέπει νὰ λάβουν μέρος εἰς τὴν ἐκγύμνασιν. Τώρα ὅπως ἐννοῶ ἐγὼ τὸ σῶμα, τὸ ὁποῖον πρόκειται νὰ κάμῃ τὴν πολιτικὴν ὑπηρεσίαν, δύναται αὐτὸ νὰ ἐκπληρώσῃ καὶ τὸν σκοπὸν τῆς ἐκγυμνάσεως τῆς ἐφεδρείας· ἄνευ κέντρου ἡ λέξις ἐφεδρεία εἶναι ἔπη πτερόεντα. Λοιπὸν φρονῶ, ὅτι τὸ δημόσιον συμφέρον ἀπαιτεῖ ἡ θητεία νὰ μὴ ᾖναι μικροτέρα τοῦ 1 καὶ ½ ἔτους. Ἀλλὰ, κύριοι, ὅσον σοφοὶ καὶ ἂν ᾖναι οἱ ἄνθρωποι, οἵτινες ἐφαρμόζουν κατ’ ἀρχὰς τοὺς νόμους, δὲν ἠμποροῦν νὰ ἐννοήσουν ποῖα θὰ ᾖναι τὰ πρακτικὰ ἀποτελέσματα. Ὑποθέσατε ὅτι ὁ νόμος αὐτὸς δὲν εἶναι ἐπαρκὴς εἰς τὰς ἀνάγκας τοῦ τόπου· λοιπὸν σεῖς τί συνήλθατε ἐδῶ νὰ κάμετε; δὲν συνήλθατε νὰ ἴδετε ὅσα ἐψηφίσατε εἶναι ὠφέλιμα ἢ ὄχι; νὰ προσθέσητε, νὰ ἀφαιρέσητε; αὐτὸ εἶναι τὸ ἔργον τῆς Βουλῆς. Προχθὲς μάλιστα ἐθαύμασα ὅτι ὁ κ. Σοῦτσος εἶπε, δὲν δέχομαι αὐτὸν τὸν νόμον, διότι ἀντίκειται εἰς ἄλλους 12. Λοιπὸν σεῖς οἱ ὁποῖοι ἔχετε τὸν νόμον εἰς τὰς χεῖρας δὲν ἔχετε νὰ φοβηθῆτε, διότι τὸν 9βριον θὰ ἦσθε ἐδῶ. Δὲν εἶσθε οἱ νομοθέται σεῖς; καὶ θαυμάζω πῶς ἡ Βουλὴ διστάζει περὶ τῶν ἰδίων της ἔργων. Δὲν εἶναι ὅμως τὸ αὐτὸ καὶ ὡς πρὸς τὸ οἰκονομικὸν μέρος, διότι χρήματα δὲν ἔχομεν καὶ πρόκειται νὰ ἐπιβάλωμεν φόρους. Δι’ αὐτοὺς τοὺς λόγους ἡ πεποίθησίς μου διὰ νὰ γείνῃ στρατὸς εἶναι τὰ δύω ἔτη, ἀλλὰ ὑποχωρῶ, διότι φρονῶ ὅτι ἡ ὑποχώρησις δὲν μὲ βλάπτει καὶ παραδέχομαι τὸ 1½ ἔτος, ὄχι ὀλιγώτερον, διότι τοῦτο τὸ θεωρῶ ἐπιβλαβές.

§104ΤΙΝΕΣ. Αὔριον, διότι αὐτὸ θὰ συζητηθῇ......

§105ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διαλύεται ἡ συνεδρίασις. Ὥρᾳ 6 καὶ 20|60 μ. μ.