1877.02.08

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 72

τῆς 8 Φεβρουαρίου 1877.

(Τρίτη).

(Μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου εὑρεθείσης τῆς Βουλῆς ἐν ἀπαρτίᾳ, ἀνεγνώσθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως καὶ ἐπικυρώθησαν ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§1ΜΠΑΛΑΦΑΣ. Εἰς τὸ τέταρτον ἄρθρον προχθὲς ἐτέθη ἐξαίρεσις ὅτι αἱ γαῖαι, αἱ ὁποῖαι χρησιμεύουν ὡς ὑδρόμυλοι, ἐξαιροῦνται ἀπὸ τὰς δηλώσεις· ἐπεθύμουν νὰ μάθω ἀπὸ τὸν κύριον ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν ποίας θέσεις ἐννοεῖ. Ὑποθέσατε ὅτι ἔχω θέσιν πλησίον ποταμοῦ, ὅπου δύναται νὰ κατασκευασθῇ ὑδρόμυλος, αὐτὴ ἐξαιρεῖται;

§2ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ (ὑπουργ. Οἰκονομικῶν). Πᾶσα θέσις, εἰς ἣν δύναται νὰ κατασκευασθῇ ὑδρόμυλος, ἐξαιρεῖται, δὲν δύναται νὰ παραχωρηθῇ ὡς ἔχει· αὐτὸ ἐννοεῖ ὁ νόμος, καὶ δὲν εἶναι ἡ μόνη ἐξαίρεσις, ἡ ὁποία ὑπάρχει εἰς τὸν νόμον, ἐξαιροῦνται καὶ ἄλλα· ἐξαιροῦνται τὰ δάση, αἱ ἀρχαιότητες· κατὰ τὸν αὐτὸν δὲ τρόπον δὲν δύναταί τις δυνάμει τοῦ νόμου περὶ διανομῆς τῆς ἐθνικῆς γῆς ν’ ἀποκτήσῃ τὴν κυριότητα θέσεως χρησιμευούσης πρὸς κατασκευὴν μύλου· ἐννοεῖται ἂν ἐξεδόθη παραχωρητήριον, ἀλλάσει τὸ πρᾶγμα· ἀλλὰ μέχρις οὗ ἐκδοθῇ δὲν δύναται νὰ ὑπάγῃ καὶ κατασκευάσῃ μύλον.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι, θὰ ἀνακοινώσω ἔγγραφόν τι τοῦ ὑπουργείου. (Ἀναγινώσκει). Πρὸς τὴν Βουλήν. Τὸ δημοτικὸν συμβούλιον Αἰγιέων διὰ τῆς ὑπ’ ἀριθ. 364 πράξεως ηὐχήθη τὸ ἥμισυ τοῦ ὑπὲρ τοῦ ἐκεῖ κατασκευαζομένου λιμένος φόρου ἐπὶ τοῦ σταφιδοκαρποῦ, τοῦ κατὰ τὸν Νόμον ΡΚΘʹ. ἐπιβεβλημένου καὶ διὰ τοῦ ἀπὸ 4 Μαρτίου 1874 Β. Διατάγματος ἐγκεκριμένου, ἤτοι λεπτὰ 50 κατὰ χιλιάδα ἐνετικῶν λιτρῶν, ἀναβαίνοντος δ’ ἐτησίως εἰς δραχ. 2335 περίπου, νὰ διατεθῇ πρὸς συμπλήρωσιν τῶν ἐξόδων τοῦ ἐκεῖ ἀρτισυστάτου Γυμνασίου. Τῆς εὐχῆς ταύτης τῆς δημοτικῆς ἀρχῆς, ὑποστηριζομένης καὶ ὑπὸ τῆς ἐφορευτικῆς ἐπιτροπῆς τοῦ λιμένος διὰ τῆς ὑπ’ ἀριθ. 14 πράξεως καὶ σκοπούσης τὴν διατήρησιν κοινωφελοῦς ἐκπαιδευτικοῦ καθιδρύματος, λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ εἰσαγάγω σχέδιον νόμου, ὃν παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ ψηφίσῃ. Ἐν Ἀθήναις, τῇ 8 Φεβρουαρίου 1877.

Ὁ ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν

Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ.

ΝΟΜΟΣΧΕΔΙΟΝ.

Ἄρθρον μόνον. Τὸ ἥμισυ τοῦ διὰ τοῦ ἀπὸ 4 Μαρτίου 1874 Β. Διατάγματος ἐγκριθέντος πρὸς κατασκευὴν τοῦ λιμένος Αἰγίου φόρου ἐπὶ τοῦ ἐξαγομένου καὶ μεταφερομένου σταφιδοκαρποῦ διατίθεται πρὸς συμπλήρωσιν τῶν ἐξόδων τοῦ ἐκεῖ Γυμνασίου.

Ὁ ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν

Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ.

§4ΘΕΟΔΩΡΟΥ. Ἐπεθύμουν, κ. πρόεδρε, νὰ μοῦ ἐπιτρέψετε νὰ ὁμιλήσω ὀλίγας λέξεις ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ ἀντικειμένου.

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ ἀπεφάσισε νὰ μὴ προβῇ εἰς ἕτερον ἀντικείμενον πρὶν τελειώσῃ ὁ περὶ στρατολογίας νόμος.

§6Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Νὰ σταλῇ τὸ τηλεγράφημα εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τῶν ἀναφορῶν (θόρυβος).

§7ΘΕΟΔΩΡΟΥ. Ὀλίγας λέξεις, κύριοι, θὰ εἴπω.

§8ΤΙΝΕΣ. Νὰ ὁμιλήσῃ.

§9ΘΕΟΔΩΡΟΥ. Κύριοι, γνωρίζετε ὅτι εἰς τὰ 1861 ὅτε σεισμὸς καταστρεπτικὸς κατέστρεψε τὴν πόλιν τοῦ Αἰγίου, ἡ Κυβέρνησις συνέστησεν ἐπιτροπὰς εἰς διάφορα μέρη πρὸς συλλογὴν συνδρομῶν, συνελέχθησαν πολλὰ χρήματα, τὰ ὁποῖα ὅμως κατακρατεῖ ἡ Κυβέρνησις μέχρι σήμερον. Ἡ Κυβέρνησις παρουσίασε περὶ τούτου νομοσχέδιον πρὸς σύστασιν ἑνὸς Γυμνασίου· περὶ τούτου ζητοῦμεν ν’ ἀποφασίσετε, δὲν ζητοῦμεν, κύριοι, οὔτε ῥοσφέτια, οὔτε τίποτε· ἂν ἡ Βουλὴ δὲν ἀποφασίσῃ, θὰ ζητήσωμεν δι’ ἀγωγῆς τὰ χρήματά μας.

§10ΤΙΝΕΣ. Μετὰ τὸν νόμον περὶ στρατολογίας (θόρυβος).

§11ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Ἠλίας Μεταμορφωτὴς ἀποτείνει αἴτησιν περὶ χορηγίας 20,000 φράγκων πρὸς κατασκευὴν αὐτοδυνάμου μηχανῆς πρὸς ἀντικατάστασιν τοῦ ἀτμοῦ. Ὁ κύριος Δ. Λιναρδάτος ζητεῖ συνδρομὴν πρὸς ἐκτύπωσιν τῶν φιλολογικῶν συγγραμμάτων τοῦ μακαρίτου Θ. Καρούσου. Θὰ σταλῶσιν αἱ ἀναφοραὶ εἰς τὴν οἰκείαν ἐπιτροπήν. Ὁ κύριος ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν κατέθεσε νομοσχέδιον δι’ οὗ ἐπιτρέπεται νὰ χορηγῆται διὰ τὴν συντήρησι τοῦ Γυμνασίου Αἰγίου τὸ ἥμισυ φόρου τινὸς ἐπιβεβλημένου πρὸς κατασκευὴν τοῦ λιμένος Αἰγίου, θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. Μεταβαίνομεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§12ΧΟΪΔΑΣ. Μετὰ σπουδαίαν καὶ ζωηρὰν συζήτησιν προχθὲς ἀπεφάσισεν ἡ Βουλὴ τὸ νομοσχέδιον περὶ προσθέτων φόρων ν’ ἀποσταλῇ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τῶν Οἰκονομικῶν· ἡ ἐπιτροπὴ ἐπεξειργάσθη αὐτὸ καὶ ὑπέβαλε τὴν ἔκθεσίν της. Παρακαλῶ τὸν κύριον πρόεδρον νὰ μᾶς φωτίσῃ διατὶ δὲν ἐξετυπώθη μέχρι τοῦδε ἡ ἔκθεσις καὶ δὲν διενεμήθη.

§13ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διότι ἡ πλειοιοψηφία τῆς ἐπιτροπῆς ἐζήτησε καὶ ἔλαβεν ὀπίσω τὴν ἔκθεσίν της, μόλις δὲ σήμερον κατετέθη καὶ ἐστάλη εἰς τύπωσιν. Μεταβαίνομεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν· ἀντικείμενον εἶναι ἡ γʹ. καὶ τελευταία συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ στρατολογίας· γνωστὸν εἶναι ὅτι τὸν νομοσχέδιον τοῦτο ἐστάλη εἰς ἐπιτροπὴν εἰδικήν, ἡ ὁποία ὑπέβαλεν ἔκθεσιν, ἥτις πρὸ καιροῦ σᾶς διενεμήθη. Ὡς κείμενον θὰ χρησιμεύσῃ τὸ νομοσχέδιον τοῦ ὑπουργείου, ὡς τροπολογία δὲ τὸ τῆς ἐπιτροπῆς.

§14ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Νομίζω δὲ ὅτι ἡ Κυβέρνησις πρέπει ν’ ἀποφανθῇ ὁποίαν γνώμην ἔχει ὡς πρὸς τὰς βάσεις τοῦ νομοσχεδίου τῆς ἐπιτροπῆς.

§15ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Διαφωνοῦμεν ἐπὶ πολλῶν ἀντικειμένων· π. χ· ὡς πρὸς τὸν τρόπον τῆς συντάξεως τῶν καταλόγων, ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τῆς θητείας.

§16ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἄν ἐπὶ τῶν σπουδαιοτέρων συμφωνῆτε, εἶναι σκοπιμώτερον νὰ ληφθῇ ὡς κείμενον τὸ νομοσχέδιον τῆς ἐπιτροπῆς.

§17ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Διαφωνοῦμεν ἐπὶ τῶν σπουδαιοτέρων.

§18Ν. ΣΟΥΤΣΟΣ. Ἄν παραδεχθῶμεν τὸ νομοσχέδιον τοῦ ὑπουργείου, ἡ ἀρχή του εἶναι ὅλως διαφορετικὴ ἐκείνης τοῦ νομοσχεδίου τῆς ἐπιτροπῆς· οὕτως εἰς τὸ μὲν π.χ. ὑπάρχει ἡ κλήρωσις, εἰς τὸ ἄλλο δὲν ὑπάρχει.

§19ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἀρχὴ εἶναι ἡ πάνδημος στρατολογία.

§20Ν. ΣΟΥΤΣΟΣ. Τὸ νομοσχέδιον, κύριοι, τοῦτο συνετάχθη ὑπὸ ἐπιτροπῆς ἀνωτέρων ἀξιωματικῶν, δὲν εἶναι οὔτε τῆς ἐπιτροπῆς τῆς Βουλῆς οὔτε κανενὸς ἄλλου, ἀγνοοῦντος τὰ ἀποβλέποντα τὸν στρατὸν, καὶ πρέπει αὐτὸ νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν.

§21ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Εἶναι ἡ γνώμη σας.

§22ΖΩΧΙΟΣ. Ἡ ἀρχὴ, κύριοι, καὶ τοῦ ἑνὸς νομοσχεδίου καὶ τοῦ ἑτέρου εἶναι ἡ πάνδημος στρατολογία καὶ ἡ μὴ ἀντικατάστασις· αὐταὶ εἶναι αἱ θεμελιώδεις βάσεις· ἐγὼ πολεμῶ καὶ τὰς δύω.

§23Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐὰν ἠθέλετε νὰ συνεννοηθῶμεν καλλίτερα, νομίζω, ὅτι ἠθέλαμεν κανονικώτερον προβῆ εἰς τὴν συζήτησιν. Παραδείγματος χάριν ὑπάρχει διάταξις, ἡ ὁποία εἰσάγει τὴν πάνδημον στρατολογίαν, ἐγὼ νομίζω ὅτι πρέπει ἐνταῦθα νὰ συζητήσωμεν περὶ τούτου. Ὑπάρχει διάταξις, ἡ ὁποία καταργεῖ τὴν κλήρωσιν, πρέπει νὰ ζητήσωμεν ἐπὶ τούτου, ἐνῷ ἐὰν ἀρχίσωμεν συζητοῦντες περὶ ὅλων θέλομεν συγχυσθῆ. Νομίζω, ὅτι προτεινομένου τινὸς νόμου διὰ τοῦ ὁποίου τροποποιοῦνται ἢ μεταβάλλονται καθεστῶτες νόμοι, ἡ ἀρχὴ τοῦ νέου νόμου εἶναι ἡ ἀναγνώρισις τῆς ἀνάγκης τῆς μεταβολῆς τοῦ ἐνυπάρχοντος νόμου. Ἀναγνωρίζομεν ἤδη τὴν ἀνάγκην τῆς μεταβολῆς τοῦ ὑπάρχοντος νόμου, ναὶ ἢ οὔ; τοῦτο ἀποτελεῖ τὴν ἀρχὴν τοῦ νόμου, καὶ ἐπὶ τούτου πρέπει νὰ συζητήσωμεν.

§24ΖΩΧΙΟΣ. Ὁ ἔντιμος συνάδελφός μας εἶπεν, ὅτι πρέπει ν’ ἀποφανθῶμεν ἐὰν πράγματι ὁ ὑπάρχων νόμας εἶναι ἄξιος καταδίκης, ναὶ ἢ ὄχι· ἐγὼ λέγω ὄχι· διότι ἐρωτῶ, ἐφηρμόσθη; Ἡ φύσις δὲν προβαίνει δι’ ἁλμάτων, οὔτε ἡ φρόνησις· ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ὅμως ἀδιακόπως ἅλματα θέλει νὰ κάμνῃ· εἶχεν ἕνα βασιλέα, ὁ ὁποῖος εἶχε μερικὰ ἐλαττώματα· ἔξω, τοῦ εἶπε. Δὲν ἠθέλησε νὰ τὸν φωτίσῃ, νὰ τὸν ὁδηγήσῃ. Εὑρῆκεν ἕνα νόμον, τὸν ὁποῖον δὲν ἠθέλησε νὰ ἐφαρμόσῃ, κάτω, λέγει. Βλέπετε λοιπὸν ὅτι ἡ ἐρώτησις γεννᾶται ἀφ’ ἑαυτῆς, ὁ νόμος ἐφηρμόσθη; καὶ ἐφηρμόσθη εὐσυνειδήτως; καὶ ἀπεδείχθη κακός; Ἂν ὁ νόμος ἦτο κακὸς, θὰ ἦτο κακὸς καὶ διὰ τὰ ἄλλα ἔθνη, τὰ ὁποῖα τὸν ἔχουν· βλέπετε ὅτι τὸ θέμα ὡς τὸ ἔθεσεν ὁ ἔντιμος συνάδελφος, δὲν φέρει καμμίαν ἀλλοίωσιν εἰς τὴν ἐναντιότητά μου, διότι ἐπιμένω, ὅτι αἱ δύω κύριαι βάσεις, τὰς ὁποίας ὁ νόμος παρεισάγει εἶναι κακαὶ, διότι δὲν θὰ ἐφαρμοσθῶσιν. Ἄν παραδεχθῆτε τὰς βάσεις ταύτας, ὅλα τὰ ἄλλα εἶναι τροποποιήσεις. Ἐν πρώτοις σᾶς λέγουν ὅτι ὅλη ἡ Εὐρώπη ἤλλαξε τὸ σύστημα τῆς στρατολογίας· ψεῦδος. Τὸ Βέλγιον, ἔθνος σοφὸν, ὅταν τῷ ὑπεβλήθη τοιοῦτος νόμος, εἶπεν, ὄχι. Ἡ Ὁλλανδία εἶπεν, οὔ, ἡ Σουηδία καὶ ἡ Νορβηγία εἶπον οὔ. Ἡ Ἱσπανία, ἡ Πορτογαλλία δὲν ἀπεδέχθησαν τὸ τοιοῦτον σύστημα. Δὲν εἶναι λοιπὸν ἀληθὲς ὅτι εἰς ὅλα τὰ ἔθνη εἰσήχθη, διότι δὲν συμφέρει. Πῶς θέλετε ἡ Νορβεγία νὰ δεχθῇ τοιαύτην στρατολογίαν, ἡ ὁποία ἔχει 100,00 ναύτας; Ποῖος θὰ ἐμποδίσῃ αὐτοὺς νὰ ἐμπορεύωνται. Τώρα δὲ θὰ ἐξετάσω ἂν συμφέρῃ καὶ εἰς ἡμᾶς, καὶ ἂν δεχθῆτε τὴν γενικὴν στρατολογίαν, πρέπει νὰ ἐξαιρέσητε τοὺς ναύτας, πρέπει νὰ τοὺς ἀφήσετε νὰ ὑπάγουν νὰ ἐμπορευθοῦν· ἐξαιρεῖτε τὸν λογιώτατον, ὁ ὁποῖος ὑπάγει εἰς τὸ γυμνάσιον, καὶ δὲν θὰ ἐξαιρέσητε τὸν ναύτην, ὁ ὁποῖος θὰ φέρῃ χρήματα νὰ ἰσοῤῥοπήσῃ τὸ ἐμπόριόν σας; τὸν ἐξαιροῦν οἱ Γάλλοι. Σᾶς ὑπέδειξα τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ὑπεβλήθη ἐπὶ Ὄθωνος εἰς τὴν Βουλὴν κατὰ τὸ ἔτος 1847. Κατ’ αὐτὸ ἐξαιροῦνται τῆς στρατολογίας οἱ ναῦται. Δὲν πρόκειται δὲ ἀληθῶς περὶ προπαρασκευῶν, διότι αἱ ἀληθεῖς παρασκευαὶ εἶναι ἔργον χρόνου μακροῦ, εἶναι ἔργον 40 ἐτῶν. Μήπως δὲ ἡ Πρωσσία καὶ ἡ Γερμανία ἐφήρμοσαν τὸν νόμον αὐτὸν ἐντὸς ὀλίγων ἐτῶν; Ἀπὸ τῆς καταστροφῆς τοῦ μεγάλου Ναπολέοντος ἤρχισαν, καὶ μόλις ἐπ’ ἐσχάτων συνεπλήρωσαν τὸν νόμον. Ἄς ἔλθωμεν δὲ νὰ τὸν ἐξετάσωμεν Ἑλληνικῷ τῷ τρόπῳ. Ἂν δὲν ἀπατῶμαι, ὁ ἐνιαυτὸς ἔχει 52 ἑβδομάδας, ὅ ἐστὶ 52 Κυριακὰς, ἐνίοτε 53. Προσθέσατε τὰς δεσποτικὰς λεγομένας ἑορτὰς, καὶ ὅτι ὁ εἷς προσκυνεῖ τὸν ἅγιον Ὀνούφριον διότι ἔχει μεγάλα γένεια, ὁ δὲ ἄλλος τὸν ἅγιον Γεώργιον, διότι εἶναι καβαλάρης, καὶ βλέπετε ὅτι πρέπει ν’ ἀφαιρέσητε ἀπὸ τοῦ ἐνιαυτοῦ 150 ἡμέρας ἀργίας. Σεῖς δὲ θέλετε ν’ ἀφαιρέσητε καὶ ἄλλας ἡμέρας ἀργίας διὰ τῆς ἐφεδρείας, ἕνα μῆνα τοὐλάχιστον κατ’ ἔτος. Καὶ πότε θὰ ἐργασθοῦν αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι θὰ χάσουν καὶ διὰ τὴν συγκοινωνίαν ἕνα μῆνα ἀκόμη; Ἠξεύρετε ποῦ κεῖται τὸ ζήτημα τὸ στρατολογικὸν εἰς τὴν Εὐρώπην; Ὁ στρατιώτης ὁ Γερμανὸς συνέρχεται ἐντὸς ἑβδομάδος· ὁ Γάλλος θέλει δύω ἑβδομάδας· ὁ Αὐστριακὸς τρεῖς· ὁ στρατιώτης Ἕλλην δεκατρεῖς. Ἐγὼ σᾶς χαρίζω αὐτὸν τὸν στρατιώτην, τὸν ὁποῖον θὰ ἑτοιμάσητε· ὁ συνάδελφός μας παρουσιάζει αὐτοὺς τοὺς διαβόλους, ἀλλὰ δὲν δύναται νὰ τοὺς συγκεντρώσῃ. Ἄν τοὺς συναθροίσετε, ἐκτὸς τῶν φόρων, τοὺς ὁποίους ἀπαιτεῖ ὁ πρωθυπουργὸς, καὶ τοὺς ὁποίους ἀμφιβάλλω ἐὰν θὰ τοὺς δώσητε, ἐγὼ δὲ δὲν δίδω οὔτε ἓν λεπτὸν, ἔχετε χρείαν καὶ ἑτέρων φόρων, τακτικῶν προσθέτων. Ποῦ ὅμως θὰ τοὺς εὕρετε; Καὶ θὰ εἴπω ἓν πρᾶγμα εἰς τὸν κύριον Τρικούπην, τὸ ὁποῖον δὲν γνωρίζει. Ἔχετε 163 ἱππεῖς, δὲν ἔχουν 163 σκεπάσματα, ἀλλὰ σκεπάζονται μὲ τὰ ἐπισάγματα τῶν ἵππων των.

§25ΚΑΡΑΪΣΚΑΚΗΣ (ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Δὲν εἶναι ἀληθές.

§26ΖΩΧΙΟΣ. Ἔχομεν συναδέλφους ἀξιωματικοὺς, οἱ ὁποῖοι τὸ βεβαιοῦν.

§27ΒΑΛΕΤΤΑΣ. Πρὸ τεσσάρων ἡμερῶν ἦλθεν εἰς τὴν οἰκίαν μου συμπολίτης μου στρατιώτης εἰς ἐλεεινὴν κατάστασιν, ὁ ὁποῖος μοὶ εἶπεν ὅτι ὅλην τὴν νύκτα δὲν ἐκοιμήθη, διότι δὲν εἶχε παρὰ μόνον μίαν βελέντζα, τὸ δὲ κατάστημα ἦτο ψυχρὸν, καὶ μᾶς ἔδωσαν τὰ ἐπισάγματα τῶν ἵππων, τὰ ὁποῖα δὲν ἠδυνάμεθα νὰ ὑποφέρωμεν, διότι ἐβρωμοῦσαν (θόρυβος).

§28ΚΑΡΑΪΣΚΑΚΗΣ. Σᾶς διαβεβαιῶ μὲ τὸν θετικώτερον τρόπον, ὅτι οἱ ὑπάρχοντες ἱππεῖς εἶναι 294 στρατιῶται, ὑπαξιωματικοὶ καὶ μουσικοὶ, ἕκαστος δ’ ἔχει ἀπὸ δύω σκεπάσματα, οἱ πλεῖστοι δ’ ἐξ αὐτῶν ἔχουν καὶ τρία, διότι 30 καθ’ ἑκάστην εὑρίσκονται εἰς ἄλλην ὑπηρεσίαν (θόρυβος).

§29Π. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ἐπειδὴ ὁ κ. ὑπουργὸς ἔκαμε τὴν διαβεβαίωσιν αὐτὴν, ἐγὼ τὸν προσκαλῶ νὰ μᾶς εἴπῃ εἰς ποίαν κατάστασιν εὑρίσκεται τώρα τὸ ἱππικόν. Τί εἶναι τὸ ἱππικὸν τώρα, τί ἔχει; δὲν ἔχει ὁπλισμὸν, δὲν ἔχει ἱπποσκευὴν, δὲν ἔχει τίποτε.

§30ΚΑΡΑΪΣΚΑΚΗΣ (ὑπουργὸς Στρατιωτικῶν). Πολλάκις σᾶς εἶπον περὶ ὁπλισμοῦ.

§31Π. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Περὶ τῶν ἱπποσαγμάτων ἠξεύρω ὅτι πολλάκις ἐσκεπάσθησαν μὲ ἱπποσάγματα.

§32ΚΑΡΑΪΣΚΑΚΗΣ. Ἄλλοτε δὲν ἠξεύρω τὶ ἐκάματε· αὐτὴν τὴν στιγμὴν σᾶς εἶπον εἰς ποίαν κατάστασιν εὑρίσκεται τὸ ἱππικόν.

§33ΖΩΧΙΟΣ. Ἐγὼ ἐλάλησα περὶ ἑνὸς πράγματος, τὸ ὁποῖον τὸ ἐπίστευσα, διότι ὁ ἄνθρωπος, ὁ ὁποῖος μοῦ τὸ εἶπε, εἶναι ἀξιότιμος. Μᾶς ἤλεγξαν ὅτι ὑβρίζομεν τὸν στρατόν. Λάθος, οἱ Ἄγγλοι ἦσαν εἰς τὴν Κριμαίαν καὶ ἐμάχοντο, ἐντὸς δὲ τοῦ βουλευτηρίου ἀπεκάλυπτον τὰς ἐλλείψεις τοῦ στρατοῦ, ὄχι δὲ μόνον ἐντὸς τοῦ βουλευτηρίου, ἀλλὰ καὶ δημοσίᾳ διὰ τῶν ἐφημερίδων, καὶ ἡ ἀποκάλυψις ἐκείνη ἐδιώρθωσε τὰ πράγματα, καὶ ἤλλαξε τὴν κατάστασιν τοῦ στρατοῦ τοῦ Ἀγγλικοῦ. Ἡμεῖς δὲ δὲν θέλομεν νὰ ἀκούσωμεν τίποτε. Ὁ κύριος ὑπουργὸς σᾶς ἔφερε ἕνα πίνακα.

§34ΚΑΡΑΪΣΚΑΚΗΣ. Τί ἄλλο νὰ σᾶς εἴπω.

§35ΖΩΧΙΟΣ. Ἐγὼ σᾶς λέγω τοῦτο· δέχεσθε τὴν γενικὴν στρατολογίαν; Θὰ ἀφαιρέσετε πλῆθος ἀνθρώπων ἀπὸ τὰ ἔργα των, καὶ θὰ ἐπιβάλεται νέους φόρους ἐκτὸς τῶν ἄλλων τῶν προσθέτων. Διορθώσατε τὸ ὑπάρχον, καταρτίσατε τὸ ὑπάρχον, δότε εἰς τὴν ὑπάρχουσαν δύναμιν ζωὴν καὶ νεῦρα. Ἰδοὺ διατὶ εἶμαι ἐναντίος τῆς γενικῆς στρατολογίας. Εἰς τὴν Ἱσπανίαν ὑπεβλήθη νόμος τοιοῦτος καὶ ἐγένετο δεκτὸς ἐπὶ Σεῤῥάνου· δὲν ἐφηρμόσθη ὅμως καθὼς καὶ ἐδῶ δὲν θὰ ἐφαρμοσθῇ καὶ ὅσα ἂν θέλετε κάμετε. Ἡ Ἑλλὰς εἶναι φύσει διῃρημένη, δὲν ἠμπορεῖτε νὰ συναθροίσετε τοὺς στρατολογουμένους. Ὁ νόμος ὑπεβλήθη ἐκ νέου, ἀλλ’ ἀπεῤῥίφθη· εἶχεν ὅμως καὶ μερικὰς σοφὰς διατάξεις. Ἡ ἀντικατάστασις εἰς τὴν Ἑλλάδα εἶναι ψεῦδος, διότι οἱ ἀναπληρωταὶ αὐτοὶ δὲν εἶναι Ἕλληνες, καὶ ἂν ζητήσετε σήμερον τοὺς ἐφέδρους, ἀντὶ 10000, μόλις θὰ εὕρητε 50, διότι εἶναι ὅλοι ξένοι.

§36ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δι’ αὐτὸ ἀπαγορεύεται καὶ ἡ ἀντικατάστασις.

§37ΖΩΧΙΟΣ. Ὁ ἱσπανικὸς νόμος εἶχε κάτι τι σοφόν· ἐδέχετο ἀντικατάστασιν ἀπὸ τῆς αὐτῆς ἐπαρχίας καὶ ἀπὸ τῆς αὐτῆς κληρώσεως· τὸν Κερκυραῖον, Κερκυραῖος, καὶ ἀπὸ τῆς αὐτῆς κληρώσεως. Καὶ ὁ ἀντικαταστάτης ἔπρεπε νὰ ᾖναι συγγενὴς τοῦ κληρωθέντος καὶ εἰς βαθμὸν στενόν. Καὶ μολονότι ἐγένοντο ὅλαι αὐταὶ αἱ εὐκολίαι, ἡ Ἱσπανία ἀπεδοκίμασεν αὐτὸν τὸν νόμον. Σημειωτέον δὲ, ὅτι τοιοῦτον νομοσχέδιον ὑποθέτει πληθυσμὸν μέγαν, ἀναρίθμητον, διότι εἰς τὸν πόλεμον δὲν μάχονται πλέον στρατοὶ, ἀλλὰ γίνονται λαῶν ἐπιδρομαί. Μετὰ τὴν τελευταίαν νίκην οἱ Γερμανοὶ συνεπλήρωσαν τὸν στρατολογικὸν νόμον καὶ ἐπρόσθεσαν εἰς τὸν στρατὸν λαοῦ σμήνη. Ὁ πόλεμος δὲ σήμερον, ὡς εἶπον, εἶναι ἐπιδρομὴ ἀλλοφύλων. Ἀλλ’ ἡ ἐπιδρομὴ ἀπαιτεῖ σμήνη. Ποῦ ὅμως εἶναι ὁ πληθυσμὸς αὐτὸς ὁ Ἑλληνικός; Ὅλα δύνασθε νὰ τὰ κάμετε, ἀλλ’ ἡ πάνδημος στρατολογία εἶναι ἀδύνατον, διότι συνεπάγει καταστροφήν. Διὰ νὰ παρασκευάσετε δὲ τοὺς πάντας ἀπαιτεῖται χρόνος καὶ χρήματα. Τὰ πλοῖα πρότερον εἶχον 40 ναύτας πλήρωμα, τώρα ἓξ μόνον. Οἱ Ὑδραῖοι ἄλλοτε εἶχον πλατύτατα στέρνα, τώρα τὰ ἔχουν στενά. Εἶχον ὑψηλὸν ἀνάστημα, τώρα τὸ ἀνάστημα αὐτῶν εἶναι μικρὸν, διότι κακῶς τρέφονται. Συμπεραίνων δὲ τὸν λόγον μου, λέγω ὅτι εἶμαι ἐναντίος τῆς γενικῆς στρατολογίας, διότι ὁ τόπος δὲν θὰ τὴν δεχθῇ, καὶ ἐὰν ψηφισθῇ, ἡ πιστὴ αὐτῆς ἐφαρμογὴ δὲν θὰ γείνῃ. Τὴν ἀντικατάστασιν τὴν δέχομαι κατὰ τὸν ἱσπανικὸν νόμον· ἂν δὲ ἐπιμένετε καὶ δεχθῆτε τὰ πάντα, πρέπει νὰ ἐξαιρέσητε τοὺς ναύτας.

§38ΡΑΛΛΗΣ. Εἶναι ἐξῃρημένοι· ἄρθρον 67.

§39ΖΩΧΙΟΣ. Δὲν εἶναι ἐξῃρημένοι, καὶ πρέπει νὰ τοὺς ἐξαιρέσητε, διὰ τὸν ἁπλούστατον λόγον, ὅτι ἡ εἰσαγωγὴ εἶναι μεγάλη, ἡ δὲ ἐξαγωγὴ εἶναι μικρά. Πῶς δὲ ἔρχεται ἡ ἰσοῤῥοπία; φέρουν τὰ ἐλλείποντα οἱ ναῦται.

§40ΡΑΛΛΗΣ. Ποῦ εἶναι καταγεγραμμένοι οἱ ναῦται;

§41ΖΩΧΙΟΣ. Εἶναι εἰς τὸ ναυτικὸν μητρῷον, ἔχουν ἰδίαν ἀπογραφήν.

§42ΡΑΛΛΗΣ. Ἰδέτε τὸ ἄρθρον 37.

§43ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ζητεῖ τις τὸν λόγον ἐπὶ τῆς ἀρχῆς;

§44ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Οὐδείς.

§45ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται πολλοί). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη.

§46ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Κύριε πρόεδρε,........

§47ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ ἐπιτροπὴ μεταβάλλει κατά τι τὸ πρῶτον ἄρθρον.

§48ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Τί ἐννοεῖ ἡ λέξις «αὐτοπροσώπως». Ἐὰν ἐννοῇ τὴν κατάργησιν τῆς ἀντικαταστάσεως, ἀρκετὸν εἶναι τὸ ἄρθρον 4.

§49ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὀφείλω νὰ ἐξηγήσω τοὺς λόγους τῆς διαφορᾶς τοῦ νομοσχεδίου τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῶν τροπολογιῶν τῆς ἐπιτροπῆς. Τὸ σχέδιον τῆς ἐπιτροπῆς δὲν συνετάχθη παρ’ αὐτῆς ὡς ἔχει. Ἡ ἐπιτροπὴ συνέταξεν αὐτὸ ἐξ ἀντιπαραβολῆς τοῦ νομοσχεδίου τοῦ ὑποβληθέντος ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως κατὰ τὴν παρελθοῦσαν σύνοδον καὶ τοῦ νομοσχεδίου τοῦ ὑποβληθέντος παρ’ αὐτῆς κατὰ τὴν παροῦσαν σύνοδον. Ἐν τῷ νομοσχεδίῳ τῷ πρώτῳ εὑρίσκετο ἡ λέξις «αὐτοπροσώπως,» εἶχε δὲ διαγραφῆ ἐν τῷ δευτέρῳ. Δὲν ἐθεωρήσαμεν ἀναγκαῖον νὰ διαγράψωμεν τὴν λέξιν, καί τοι κατόπιν εὑρίσκεται διάταξις, ἥτις ἀναπληροῖ τὴν λέξιν ταύτην, διότι ὁ νόμος, τὸν ὁποῖον πρόκειται νὰ ψηφίσωμεν, εἶναι κατὰ κανόνα μετάφρασις τοῦ γαλλικοῦ νόμου, ἐνομίσαμεν δὲ, ὅτι, ὅπου δὲν ἔχομεν λόγον τινὰ ν’ ἀπομακρυνθῶμεν ἀπὸ τοῦ κειμένου τοῦ γαλλικοῦ νόμου, ἦτο καλὸν νὰ ἀφήσωμεν αὐτὸ ὡς ἔχει, διότι κατόπιν ἐν τῇ ἑρμηνείᾳ τοῦ νόμου τούτου, προσφεύγοντες εἰς τοὺς Γάλλους ἑρμηνευτὰς καὶ τὴν γαλλικὴν νομολογίαν, θ’ ἀπαντῶμεν ἐκ τῶν τοιούτων μεταβολῶν προσκόμματα, ὅταν μάλιστα ἀφαιρεῖται λέξις, ἥτις κατὰ τὴν οἰκονομίαν τοῦ νομοσχεδίου εἶναι ἀναγκαία.

§50ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Δὲν εἶναι λόγος αὐτὸς, κ. πρόεδρε· τὸ ὑπηρετεῖν «αὐτοπροσώπως» ὑποθέτει, ὅτι δύναμαι νὰ ὑπηρετήσω καὶ δι’ ἄλλου. Ὅταν ὑπάρχῃ ῥητὴ διάταξις, ὅτι καταργεῖται ἡ ἀντικατάστασις, τὸ «αὐτοπροσώπως» εἶναι πλεονασμός.

§51Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Νομίζω, ὅτι εἶναι ἀναγκαία ἡ λέξις νὰ τεθῇ· εἰς τὸ γαλλικὸν κείμενον ἐτέθη, διότι, καί τοι καταργουμένης τῆς ἀντικαταστάσεως, ὑπῆρχεν εἰς τὴν διάννοιαν πολλῶν βουλευτῶν τῶν συνταξάντων τὸ γαλλικὸν νομοσχέδιον νὰ ἐξαιρεθῶσι τῆς προσωπικῆς ὑπηρεσίας δι’ ἑνὸς μέσου, τὸ ὁποῖον παρουσιάσθη κατὰ τὴν συζήτησιν τῆς Γαλλικῆς Συνελεύσεως, καὶ τὸ ὁποῖον ἡ Γαλλικὴ Συνέλευσις ἀπέῤῥιψε· διὰ τοῦτο, ἂν θεωρηθῇ περιττὸν, νομίζω, ὅτι δὲν βλάπτει, ἐνῷ ἂν διαγραφῇ ἠμπορεῖ κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου νὰ ἐγερθοῦν συζητήσεις.

§52ΡΙΚΑΚΗΣ. Νομίζω, κ. πρόεδρε, ὅτι ἡ διαίρεσις εἶναι ἀναγκαία, διότι τὸ 1 ἄρθρον περιέχει δύω οὐσιώδεις διατάξεις καὶ τὸ πνεῦμα τοῦ νομοσχεδίου καὶ τῆς Βουλῆς εἶναι ν’ ἀποφασίσῃ ἐπὶ ἑνὸς ἑκάστου ἀντικειμένου ἰδιαιτέρως. Τὸ ἄρθρον 1 καθιεροῖ τὴν ὑποχρέωσιν παντὸς πολίτου Ἕλληνος, ἀλλὰ καὶ μίαν δευτέραν, ὅτι πρέπει νὰ ᾖναι ἡ ὑπηρεσία «αὐτοπρόσωπος·» ἐγὼ νομίζω, ὅτι αὐταὶ αἱ δύω ὑποχρεώσεις πρέπει νὰ ᾖναι διακεκριμέναι· νομίζω, ὅτι δὲν πρέπει πρὶν φθάσωμεν εἰς τὸ 4 ἄρθρον νὰ ψηφίσωμεν πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον δύναται νὰ πολεμηθῇ παρά τινων.

§53ΦΙΛΗΜΩΝ. Ὄχι μόνον ὁ γαλλικὸς νόμος ἔχει τὴν λέξιν «αὐτοπροσώπως» ἀλλὰ καὶ ὁ ἰταλικὸς τοῦ 1875. Βεβαίως δὲν δυνάμεθα νὰ παραδεχθῶμεν, ὅτι οἱ τὴν λέξιν ταύτην θέσαντες νομοθέται, πεπειραμένοι, ἁπλῶς καὶ ὡς ἔτυχε τὴν ἔθεσαν. Καὶ τῶν ἄλλων Κρατῶν οἱ νόμοι τὴν αὐτὴν ἐπαναλαμβάνουσι λέξιν. Ἄλλως τε δὲν βλάπτει, νομίζω, ἡ ἐπανάληψις αὕτη.

§54ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ (πρωθυπουργός). Κύριοι, ὁ περὶ οὗ πρόκειται νόμος ἀφορᾷ εἰς γενικὰ καὶ μεγάλα συμφέροντα τοῦ τόπου· εἰσάγει δὲ ἓν σύστημα νέον καὶ διὰ τοῦτο πρέπει νὰ συζητήσωμεν αὐτὸν ἄνευ προσωπικῶν φιλοτιμιῶν, ἄνευ πλαγίου σκοποῦ, νὰ φροντίσωμεν ἅπαντες, νὰ εὕρωμεν τὴν ἀλήθειαν, καὶ κατὰ τίνα τρόπον πραγματικῶς καὶ ἀληθῶς θέλει ἐφαρμοσθῆ, εἰς τοῦτο ἀμφιβάλλει ὁ κ. Ζωγιός. Θ’ ἀκούσητε τοὺς λόγους, κύριοι, οἵτινες μᾶς ὡδήγησαν νὰ εἰσαγάγωμεν μερικὰς νέας ἰδέας μὴ ἐγκρινομένας ὅμως ἀπὸ ἁρμόδια τῷ ὄντι πρόσωπα, καὶ ὅμως δὲν ἐδιστάσαμεν νὰ εἰσάξωμεν τὰς ἰδέας αὐτὰς, διότι οὕτω ἐνομίζομεν ὅτι ὁ νόμος περὶ οὗ πρόκειται δύναται νὰ ἐφαρμοσθῇ ἐπωφελῶς εἰς τὸν τόπον μας. Κύριοι, διὰ νὰ φθάσωμεν εἰς τὸ ἀποτέλεσμα αὐτὸ δὲν πρέπει νὰ λύωμεν προκαταρκτικῶς τὰ ζητήματα· νὰ τὰ συζητοῦμεν ἐν τῷ οἰκείῳ τόπῳ, οὕτω ἐγὼ θέλω συζητήσει καὶ πρῶτος λέγω ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ ἔχει δίκαιον εἰς τὸ ζήτημα τῆς κληρώσεως, τὸ νομοσχέδιον λύει τὸ ζήτημα ἐκ τῶν προτέρων, ἐνῷ ἡ ἐπιτροπὴ τὸ ἀφίνει ἐκκρεμὲς, ἵνα λυθῇ ἐν ἁρμοδίῳ χρόνῳ. Διὰ τοῦτο θὰ παρακαλέσω τὴν Βουλὴν νὰ δεχθῇ τὸ ἄρθρον ὡς εἶναι συντεταγμένον ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς, διότι δὲν λύει τὸ ζήτημα, τὸ ἀφίνει ἐκκρεμές.

§55ΖΩΧΙΟΣ. Ἂς γείνῃ τώρα ἡ συζήτησις.

§56ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δὲν εἰμπορεῖ νὰ γείνῃ τώρα ἡ συζήτησις, διότι παρακατιὼν ὑπάρχει ἄρθρον πλῆρες ἀφορῶν τὴν ἀντικατάστασιν. Νομίζω λοιπὸν ὅτι ἕκαστον ζήτημα πρέπει νὰ τὸ ἀφήσωμεν εἰς τὴν οἰκείαν αὐτοῦ θέσιν· ἡ λέξις «αὐτοπροσώπως» νομίζω, ὅτι εἶναι περιττὴ, ἀφοῦ ἔχομεν τὸ ἄρθρον 4ον. Τὸ καθ’ ἡμᾶς θέλετε ἰδεῖ ὅτι θέλομεν ὑποστηρίξει τὰς ἰδέας μας ἀλλὰ δὲν θέλομεν ἀποβλέψει εἰς προσωπικὴν φιλοτιμίαν, τὴν ὑπαγάγομεν εἰς τὸ κοινὸν συμφέρον· διὰ τοῦτο καὶ ἡ ἐπιτροπὴ πιστεύω ὅτι δὲν θέλει ἐπιμείνει νὰ νομίζῃ ἀπταίστους τὰς προτάσεις, τὰς ὁποίας ὑπέβαλε.

§57ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τὸ ἄρθρον τοῦτο ἐμπεριέχεται εἰς τὸ ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως κατὰ τὴν παρελθοῦσαν Σύνοδον ὑποβληθὲν νομοσχέδιον καὶ ἡ ἐπιτροπὴ οὐδεμίαν τροποποίησιν ἔφερεν εἰς τὸ ἄρθρον· ἀλλ’ ὀφείλω νὰ παρατηρήσω ὅτι, ἐὰν τὸ ἐπιχείρημα τοῦ ἀγορεύσαντος ἔχει σπουδαιότητα ὡς πρὸς τὸ δεύτερον μέρος τοῦ ἄρθρου αὐτοῦ, τὸ ὁποῖον ἐμπεριέχεται ἐν τῷ ἄρθρῳ τετάρτῳ, τὸ ἀφορῶν εἰς τὴν ἀντικατάστασιν θὰ ἔχῃ τὴν αὐτὴν σπουδαιότητα καὶ ὡς πρὸς τὸ πρῶτον μέρος τὸ ἀφορῶν εἰς τὴν πάνδημον στρατολογίαν, ἥτις ἐμπεριέχεται εἰς τὸ ἄρθρον 2· διατί λοιπὸν δὲν λέγει τὸ αὐτὸ καὶ περὶ τῆς πανδήμου στρατολογίας; Ἐὰν παραδεχθῶμεν ὡς πρὸς τὴν πάνδημον στρατολογίαν, ὅτι ὀφείλομεν νὰ λύσωμεν τὸ ζήτημα γενικῶς, ἐπίσης πρέπει νὰ λύσωμεν γενικῶς καὶ τὸ περὶ τῆς ἀντικαταστάσεως ἐπιφυλασσόμενοι τὰς λεπτομερείας νὰ κανονίσωμεν ὡς πρὸς τὸ πρῶτον ἐν τῷ δευτέρῳ ἄρθρῳ καὶ ὡς πρὸς τὸ δεύτερον ἐν τῷ τετάρτῳ ἄρθρῳ. Ὁ λόγος διὰ τὸν ὁποῖον ἐτέθη ἡ λέξις αὐτοπροσώπως εἶναι ὅτι ὁ νόμος αὐτὸς δὲν εἶναι ἡμέτερος ἀλλ’ εἶναι μετάφρασις ἐκ τοῦ Γαλλικοῦ οὐχὶ τυφλοῖς ὄμμασι γενομένη, ἀλλ’ ἐξ ἀντιπαραβολῆς καὶ ἐξ ἐκτιμήσεως τῶν ἀναγκῶν τοῦ τόπου. Ὁσάκις ὑπάρχει λόγος ἀποχρῶν ἵν’ ἀπομακρυνθῶμεν τοῦ νομοσχεδίου ἐκείνου πρέπει νὰ τὸ πράξωμεν, οὐχὶ ὅμως καὶ ἄνευ τοιούτου λόγου ἐπὶ ζητημάτων ἀφορώντων εἰς τὸν τυπικὸν καταρτισμὸν τοῦ νόμου. Ὁ λόγος ὅτι ἐπαναλαμβάνεται καὶ ἐν τῷ τετάρτῳ ἄρθρῳ ἡ αὐτὴ ἰδέα, δὲν εἶναι ἱκανὸς ἵνα ἐξαλειφθῇ ἐκ τοῦ πρώτου ἄρθρου, διότι κατὰ τὴν οἰκονομίαν τοῦ Γαλλικοῦ κειμένου τίθενται ἐν τῷ πρώτῳ κεφαλαίῳ αἱ γενικαὶ ἀρχαὶ, αἵτινες ἐν τοῖς ἄλλοις ἀναπτύσσονται. Ἀφοῦ δὲ ἀποδεχόμεθα τὴν ἀναγραφὴν κεφαλαίου γενικῶν ἀρχῶν, θὰ ἦτο ἀτελὴς ἡ ἀναγραφὴ, ἂν δὲν περιλαμβάνῃ ἁπάσας τὰς θεμελιώδεις ἀρχὰς τοῦ πρώτου ἄρθρου· ἄλλως, δέον νὰ ἐξοβελίσωμεν ὁλόκληρον τὸ ἄρθρον 1 ὡς καὶ τὸ 2.

§58ΡΑΛΛΗΣ. Τὸ πρῶτον ἄρθρον συνοψίζει τὰς δύω μεγάλας ἀρχὰς, τῆς πανδήμου στρατολογίας καὶ τῆς μὴ ἀντικαταστάσεως.

§59ΡΙΚΑΚΗΣ. Ἐὰν ἡ Βουλὴ θέλῃ νὰ συζητήσωμεν τὸ περὶ ἀντικαταστάσεως, τότε ἔχω τὸν λόγον.

§60ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ ἐπιτροπὴ προτείνει νὰ τεθῇ ἐν τῷ πρώτῳ ἄρθρῳ ἡ λέξις αὐτοπροσώπως.

§61ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Νομίζω, ὅτι θὰ ἐρωτήσητε τὴν Βουλὴν ἂν θέλῃ ν’ ἀποφασίσῃ τὸ ζήτημα ἐν τῷ πρώτῳ ἄρθρῳ.

§62Σ. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐὰν ἀποφασισθῇ νὰ τεθῇ, τότε θὰ ἔλθωμεν εἰς τὴν συζήτησιν.

§63ΡΑΛΛΗΣ. Θέσατε εἰς ψηφοφορίαν τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου· καὶ ποία εἶναι ἡ ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου; δὲν εἶναι ἡ πάνδημος στρατολογία ἀφ’ ἑνός, καὶ ἡ ἀπαγόρευσις τῆς ἀντικαταστάσεως ἀφ’ ἑτέρου;

§64ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὄχι.

§65Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἐγὼ νομίζω, ἀφοῦ ἔγεινε τόσος λόγος ἐπ’ αὐτοῦ, ἂς τεθῇ τὸ ζήτημα τῆς ἀντικαταστάσεως.

§66ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ἐρωτήσω τὴν Βουλὴν ἐὰν ἐπιθυμῇ νὰ ἐπιληφθῇ τοῦ ζητήματος τῆς ἀντικαταστάσεως. Οἱ ἐπιθυμοῦντες ν’ ἀρχίσῃ ἡ συζήτησις τοῦ περὶ ἀντικαταστάσεως νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη, ὥστε ἡ συζήτησις θὰ περιστραφῇ καὶ περὶ τὸ ἄρθρον πρῶτον καὶ περὶ τὸ ἄρθρον τέταρτον τοῦ νομοσχεδίου. Τίς ζητεῖ τὸν λόγον;

§67ΡΙΚΑΚΗΣ. Ἐγὼ, κ. πρόεδρε.

§68ΤΙΝΕΣ. Ὅστις εἶναι ὑπὲρ τῆς ἀντικαταστάσεως νὰ ὁμιλήσῃ.

§69ΡΙΚΑΚΗΣ. Τὸ ζήτημα, κύριοι, νομίζω ὅτι εἶναι σπουδαιότερον, τὸ νομοσχέδιον τὸ ὁποῖον συζητοῦμεν εἶναι σπουδαιότατον, εἶναι ἀνώτερον παντὸς ἄλλου συμφέροντος τοῦ τόπου, εἶναι νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ συζητήσωμεν μετὰ πάσης τῆς ἀνοχῆς, μετὰ πάσης τῆς λεπτολογίας, διότι εἶναι νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον δύναται νὰ ἔχῃ σπουδαιοτάτας συνεπείας διὰ τὸν λαὸν καὶ διὰ τὸν τόπον. Δὲν εἶναι λοιπὸν νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον δυνάμεθα νὰ παραδεχθῶμεν εἴτε ἀνατρέχοντες εἰς ἄλλας νομοθεσίας εἴτε συμβουλευόμενοι ξένους νόμους εἴτε ὅπως δήποτε ἀκολουθοῦντες ἀρχὰς καὶ ἰδέας παραδεχθείσας εἰς ἄλλους τόπους. Ὁ περὶ ἀπογραφῆς νόμος πρέπει νὰ συμβαδίζῃ μὲ τὰς ἰδέας τοῦ τόπου, μὲ τὸν πληθυσμὸν αὐτοῦ, μὲ τὰς ἀνάγκας του καὶ ἐν γένει μὲ τὴν ἀνατροφὴν τοῦ τόπου, διὰ τὸν ὁποῖον συντάσσεται. Ἀντεγράψαμεν, κύριοι, ἕνα νόμον, διότι ἐνομίσαμεν ὅτι ἡ Γερμανία ἔγεινε μεγάλη διότι εἶχε νόμον τοιοῦτον, ὅτι ἡ Γαλλία κατώρθωσε μέγα τι διότι κατώρθωσε ν’ ἀποσπάσῃ ἀπὸ τὰς ἑστίας τὰ μέλη τῶν οἰκογενειῶν καὶ νὰ τὰ παρατάξῃ ἀπέναντι τῶν ἐχθρῶν. Ὄχι, κύριοι, δὲν εἶναι ἡ πάνδημος στρατολογία, ὁ νόμος αὐτὸς, ὅστις ἔφερε τ’ ἀποτελέσματα, εἶναι ἡ ἀνατροφὴ πολλῶν ἐτῶν. Δὲν πρέπει λοιπὸν νὰ μὴ ἐξετάσωμεν τ’ ἀποτελέσματα, διότι μεγάλα δυστυχήματα δύνανται νὰ ἐπέλθωσιν ἐκ τούτου εἰς τὸν τόπον. Ποία εἶναι ἡ Ἑλλὰς, κύριοι; Κράτος νεαρὸν, μικρὸν, ἔχον πληθυσμὸν λίαν περιωρισμένον ἀναλόγως τῆς ἐκτάσεώς του, στερούμενον βιομηχανίας, γεωργίας, ἀνατροφῆς, Κράτος ἔχον ἀνάγκην νὰ φροντίζῃ περὶ τῶν μέσων τῆς συντηρήσεως, Κράτος τοῦ ὁποίου οἱ πόροι οἱ ἐσωτερικοὶ δὲν ἀρκοῦν εἰς συντήρησίν του· καὶ ἔρχεσθε εἰς τοιοῦτον Κράτος μετὰ τόλμης νὰ καθιερώσητε ἕνα τοιοῦτον νόμον, ὅστις θὰ φέρῃ ὅλας τὰς τάξεις εἰς ταραχὴν καὶ θὰ ἀναστατώσῃ ὅλον τὸ Κράτος· διατί; διὰ νὰ ἔχωμεν τὴν εὐχαρίστησιν νὰ λέγωμεν ὅτι μιμούμεθα τὴν Γερμανίαν καὶ τὴν Γαλλίαν!! Δὲν συλλογίζεσθε, κύριοι, διὰ τῶν διατάξεων αὐτῶν ὁποίαν ἀναστάτωσιν θὰ φέρετε εἰς τὴν Ἑλλάδα; Ἡ γεωργία, ἡ βιομηχανία, τὸ ἐμπόριον, τὰ πάντα, κύριοι, θὰ καταστραφῶσιν ἀπέναντι τῆς μωρᾶς ἰδέας νὰ ἑτοιμάσητε τὸ ἔθνος. Τί κακὸν ἔφερεν ἡ ἀντικατάστασις, κύριοι, μέχρι τοῦδε;

§70ΧΟΪΔΑΣ. Κατὰ τῆς πανδήμου στρατολογίας ἢ ὑπὲρ τῆς ἀντικαταστάσεως εἶσθε;

§71ΡΙΚΑΚΗΣ. Ὑπὲρ τῆς ἀντικαταστάσεως.

§72ΧΟΪΔΑΣ. Τότε πῶς συμβιβάζονται αὐτά;

§73ΡΙΚΑΚΗΣ. Διαφέρει τὸ ἓν ἀπὸ τὸ ἄλλο.

§74ΠΑΠΑΖΑΦΕΙΡΟΠΟΥΛΟΣ. Διὰ ξένων;

§75ΡΙΚΑΚΗΣ. Δι’ ἀντικαταστατῶν.

§76ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ. Ποῦ θὰ τοὺς εὕρωμεν;

§77ΡΙΚΑΚΗΣ. Ἐγὼ ἠξεύρω τὶ ὁμιλῶ. Νομίζετε, ὅτι αὐτὰ τὰ ζητήματα λύονται οὕτως; Τὰ ἀποτελέσματα θὰ τὰ ἴδητε μίαν ἡμέραν.

§78ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὴ διακόπτετε, κύριοι.

§79ΡΙΚΑΚΗΣ. Λοιπὸν, κύριοι, λέγω καὶ πάλιν ὅτι ἡ ἀντικατάστασις, ἡ ὁποία δὲν ἔγινε παραίτιος κακῶν εἰς τὴν Ἑλλάδα, ἀρκεῖ νὰ γίνεται καλὴ αὐτῆς χρῆσις, εἶναι ἀναγκαία. Ὑπάρχουσι περιστάσεις, τὰς ὁποίας ὁ νόμος δὲν δύναται νὰ προΐδῃ, ὑπάρχουσι πολλάκις πρόσωπα, τὰ ὁποῖα δὲν δύνανται νὰ χρησιμεύσουν, καὶ τὰ ὁποῖα ἀδύνατον διὰ τῆς προσωπικῆς των ὑπηρεσίας καὶ αὐτοπροσώπως νὰ ὑπηρετήσουν, καὶ ταύτην τὴν ὑπηρεσίαν δύνανται νὰ τὴν προσφέρουν δι’ ἀντικαταστάσεως.

§80ΙΩ. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ἠμπορεῖ τις δι’ ἀντιπροσώπου νὰ γυμνασθῇ;

§81ΡΙΚΑΚΗΣ. Πρέπει, κύριοι, νὰ κάμωμεν διακρίσεις τῆς ὑπηρεσίας, τὴν ὁποίαν ὀφείλει νὰ κάμῃ ὁ τακτικὸς στρατὸς, καὶ τῆς ἀνάγκης νὰ ἐκγυμνάσωμεν ὅλους τοὺς πολίτας· ἄλλη εἶναι ἡ δύναμις, ἥτις θὰ ᾖναι διαρκὴς, καὶ ἄλλο εἶναι τὸ ζήτημα τῆς στρατιωτικῆς ἐκπαιδεύσεως, εἰς τὴν ὁποίαν δύναται τὸ ἔθνος νὰ ὑποβληθῇ. Ἰδοὺ ἡ ἰδέα τὴν ὁποίαν ἔχομεν καὶ λέγομεν· καθόσον ἀφορᾷ τὴν στρατιωτικὴν ὑπηρεσίαν, δύναται νὰ ἀναπληρωθῇ διὰ τοῦ μέσου τῆς ἀντικαταστάσεως, ἐνῷ ἡ στρατιωτικὴ ἐκπαίδευσις πρέπει νὰ ᾖναι μία, καὶ αὐτὴ δύναται νὰ γείνῃ χωρὶς νὰ ὑπάρχῃ λόγος νὰ ἐγκαταλείπουν οἱ πολῖται τὰ ἔργα των, τὰς ἑστίας των, καὶ νὰ ὑποβάλλωνται εἰς τὴν τακτικὴν ὑπηρεσίαν, ὅπερ δύναται νὰ φέρῃ σπουδαῖον κλονισμόν· θέλετε τοῦτο; ὑπάρχουσιν ἄλλοι τρόποι καὶ περὶ τούτων φροντίσατε· ἀλλὰ προκειμένου περὶ τῆς τακτικῆς στρατιωτικῆς ὑπηρεσίας, ἥτις ἔχει ὡρισμένην θητείαν, καὶ ἀποσπᾷ τὸν στρατεύσιμον διαρκῶς ἐκ τῆς οἰκογενείας του, πιστεύω, ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἀφαιρέσητε τὴν ἀντικατάστασιν, διότι λέγω δὲν πρέπει νὰ λάβητε ὑπ’ ὄψιν τὰ ἄλλα ἔθνη, ἀλλὰ τὴν Ἑλλάδα. Ἡ Ἑλλὰς εὑρίσκεται εἰς ἐνεργὸν κατάστασιν, προσπαθοῦσιν αἱ διάφοροι τάξεις ν’ ἀποκατασταθῶσι· δὲν ἔχετε γεωργίαν, βιομηχανίαν, κανένα πόρον, ἀπὸ ἐκείνους, οἵτινες εἶναι ἐνεργοὶ καὶ θέλετε νὰ ἐγκαταλείψωσι τὰ ἔργα των οἱ πολῖται καὶ διὰ μιᾶς στρατιωτικῆς διατάξεως νὰ ἀναστατώσητε τὴν τάξιν τῆς κοινωνίας;

§82Π. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Τότε διαλύσατε καὶ τὸν ὑπάρχοντα στρατόν.

§83ΡΙΚΑΚΗΣ. Ὄχι, διότι αὐτὸς θὰ ὑπάρχῃ πάντοτε διὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ· δύνασθε, ὅπως εἶπεν ὁ κ. Ζωχιὸς, νὰ πράξετε τοῦτο, ἀλλὰ ν’ ἀφήσητε τὴν ἀντικατάστασιν.

§84ΡΑΛΛΗΣ. Γνωρίζετε πόσοι ὑπαξιωματικοὶ εἶναι ἀντικαταστάται εἰς τὸν στρατόν; ἠξεύρετε ἐὰν ᾖναι ἐπάγγελμα εἰς τὸν στρατὸν τοῦτο;

§85ΡΙΚΑΚΗΣ. Ἂς μὴ γείνῃ ἐπάγγελμα· νὰ ᾖναι ὅπως εἶπεν ὁ κύριος Ζωχιός. Ἡ ἰδέα μου εἶναι νὰ ἀφεθῇ ἡ θύρα ἀνοικτὴ, ἀλλ’ ὅσον δυνατὸν περιωρισμένη, ὥστε νὰ δύναται ἐν καιρῷ ἀνάγκης νὰ πραγματοποιηθῇ, διότι ὁ ἐντελὴς ἀποκλεισμὸς θὰ γείνῃ παραίτιος μεγαλειτέρων δυστυχημάτων.

§86ΖΩΧΙΟΣ. Καλὸν εἶναι ἀφοῦ δεχθῆτε τὴν πάνδημον στρατολογίαν νὰ δεχθῆτε καὶ τὴν μὴ ἀντικατάστασιν· διατί; διὰ νὰ μὴ ἐφαρμοσθῇ ὁ νόμος. Δὲν θὰ ἐφαρμοσθῇ, καὶ περὶ αὐτοῦ νὰ ἦσθε βεβαιότατοι. Δεχθῆτε τὴν πάνδημον στρατολογίαν, καὶ μὴ δεχθῆτε τὴν ἀντικατάστασιν διὰ νὰ κοιμῶμαι ἥσυχος, ὅτι δὲν θὰ ἐφαρμοσθῇ ὁ νόμος. Τί πρέπει νὰ γείνῃ; νὰ προστεθῇ, ὅτι ἀντικαταστάτης γίνεται δεκτὸς ἀπὸ τὸ αὐτὸ χωρίον ἢ τὴν αὐτὴν ἐπαρχίαν ἢ τὸ Ἑλληνικὸν κράτος, ἀλλὰ συγγενὴς, τοὐλάχιστον πρῶτος ἐξάδελφος. Καὶ τί γίνεται μετὰ ταῦτα; θὰ ἔλθετε εἰς τὰς ἐξαιρέσεις, ἢ ὄχι; ἐξαιρεῖται ὁ Παῦλος, ὁ Γιάννης, ὁ Κώστας. Καὶ ποῖος θὰ τὸν ἐξαιρέσῃ; Κάμω λοιπὸν αὑτὴν τὴν τροπολογίαν «ἐκ τῆς αὐτῆς ἐπαρχίας, ἢ ἐκ τοῦ αὐτοῦ νομοῦ, ἀλλὰ συγγενής.»

§87Ν. ΣΟΥΤΣΟΣ. Κύριοι βουλευταὶ, ὑποβάλλω πρότασιν συμβιβάζουσαν τὰς διεστώσας γνώμας. Ὑποτίθεται, ὅτι ἡ θητεία εἶναι τριετὴς, καὶ ὅτι μέρος τῶν κατ’ ἔτος στρατολογουμένων θὰ ὑπηρετήσῃ τρία ἔτη καὶ μέρος ἓν ἔτος. Νομίζω ὅθεν, ὅτι δυνάμεθα νὰ συμβιβάσωμεν τὸ αὐτοπρόσωπον τῆς ὑπηρεσίας μὲ τὴν ἀντικατάστασιν. Νομίζω, ὅτι δυνάμεθα καὶ πρέπει νὰ κάμωμεν τοῦτο. Ὑποθέσατε, ὅτι εἰς ἡμᾶς ὁ κλῆρος ἀπεφάσισε νὰ ὑπηρετήσωμεν τριετῶς, εἰς ὑμᾶς δὲ μονοετῶς, εἴμεθα καὶ τὰ δύω μέρη ὑπόχρεα νὰ ὑπηρετήσωμεν ἓν ἔτος, ἡμεῖς δὲ περιπλέον καὶ δύω· διατί δι’ αὐτὰ νὰ μὴ δυνάμεθα νὰ ἀντικατασταθῶμεν ἀμοιβαίως; Ἡ αὐτοπρόσωπος ὑπηρεσία ὑπάρχει, διότι ὅλοι θὰ ὑπηρετήσωμεν αὐτοπροσώπως ἓν ἔτος. Δὲν βλέπω τί ἐμποδίζει, ἀφοῦ ἡμεῖς ὑπηρετήσαντες ἓν ἔτος καταστρεφόμεθα ὑπηρετοῦντες ἄλλα δύω, ν’ ἀντικατασταθῶμεν δι’ ὑμῶν ὑπηρετησάντων ἐπίσης ἓν ἔτος, ἀλλὰ δυναμένων καὶ εὐχαριστουμένων ἀντὶ ἡμῶν νὰ ὑπηρετήσητε ἄλλα δύω. Βεβαίως δὲ ἔχοντες τὴν πρὸς τοῦτο κλίσιν καὶ διάθεσιν ἔσεσθε καὶ κρείττονες ἡμῶν στρατιῶται. Οὕτως ἡ καθολικὴ ἀντικατάστασις ἀπαγορεύεται, παρέχεται δὲ καὶ εὐκολία εἰς τοὺς μὴ δυναμένους νὰ ὑπηρετήσωσιν ἐπὶ τρία ἔτη νὰ μὴ καταστραφῶσι διὰ τῆς καταστροφῆς τῶν συμφερόντων αὐτῶν. Ἐὰν δὲ ἡ Βουλὴ θέλει, δυνάμεθα νὰ προσθέσωμεν, ὅτι οἱ ἀμοιβαίως ἀντικαθιστάμενοι πρέπει νὰ ᾖναι ἐκ τῆς αὐτῆς ἐπαρχίας. Οὕτω καὶ εἰς ἄλλους στρατοὺς τῆς Εὐρώπης, εἰς οὓς εἶναι παραδεδεγμένη ἡ καθολικὴ στρατολογία, ἐπιτρέπεται, ἐπιτρεπομένης τῆς ἀμοιβαίας ἀνταλλαγῆς τῶν ἀριθμῶν τῆς αὐτῆς ἀπογραφῆς τῆς αὐτῆς ἐπαρχίας.

§88ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Τὸ πλημμελὲς δὲν εἶναι ἡ ἀντικατάστασις, ἀλλ’ ἡ ἐξαίρεσις ἐκ μέρους τοῦ στρατολογικοῦ συμβουλίου· ὁπωσδήποτε εἰς τὴν τάξιν τὴν στρατιωτικὴν γίνονται καταχρήσεις· καὶ ἐπειδὴ εἴμεθα ἐν γνώσει τοῦ πράγματος, ὀφείλομεν νὰ ἐκτιμήσωμεν τὴν πρότασιν σπουδαιότερον. Ἐγὼ φέρω ἄλλην πρότασιν συμβιβαστικήν. «Ἡ ἀντικατάστασις ἐπιτρέπεται μετὰ τριῶν μηνῶν ὑπηρεσίαν.» Ἐντὸς τριῶν μηνῶν δύναται νὰ γείνῃ ἡ ἐκγύμνασις, διότι εἰς τὴν Ἑλβετίαν γίνεται ἐντὸς 40 ἡμερῶν.

§89ΚΑΡΑΪΣΚΑΚΗΣ. Ἀφοῦ τελειώσουν τὴν ἐκγύμνασίν των, μετὰ 3 μῆνας;

§90ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Ἀπὸ τῆς κατατάξεως γίνεται ἐν τῇ ἐνεργείᾳ στρατιώτης τέλειος εἰς τὸ πυροβολικὸν καὶ ἱππικὸν καὶ εἰς τὴν Ἑλβετίαν. Ὁ σκοπός μας εἶναι νὰ ἐκγυμνασθῶσιν ὅλοι οἱ Ἕλληνες καὶ ὄχι νὰ ἔχωμεν ὅλον τὸν ἄῤῥενα πληθυσμὸν εἰς τὰ ὅπλα. Ὁ σκοπός μας εἶναι νὰ ἀσκηθῇ στρατιωτικῶς ὁ πολίτης, μένει δὲ εἰς τὴν διοίκησιν νὰ τὸν καταστήσῃ ἐντὸς τριῶν μηνῶν στρατιώτην. Δυνάμεθα δὲ νὰ δεχθῶμεν καὶ ὑποτροπολογίαν, «ὅτι δὲν ἐπιτρέπεται καὶ τότε ἡ ἀντικατάστασις, ἐὰν δὲν ἀποτελειώσῃ τὴν ἐκμάθησιν τῶν γυμνασίων.» Ἐν τούτοις γενικὴ βάσις ἠμπορεῖ νὰ ᾖναι αὐτό· διότι μὴ φρονεῖτε, ὅτι ἡ στρατιωτικὴ ἀνατροφὴ τοῦ ἔθνους ἔχει νὰ πάθῃ ἐκ τῆς ἀντικαταστάσεως, ἐὰν τὴν ἐπιτρέψητε μετὰ τρεῖς μῆνας. Εἰς τὴν Γαλλίαν ὑπάρχει ἄλλος λόγος, διότι ὑπάρχει ἐκεῖ τάξις, ἥτις ἐπιζητεῖ νὰ ὑπηρετῇ ὡς στρατιώτης. Εἶναι θλιβερὸν νὰ ἀποῤῥίψωμεν ὁλοτελῶς τὴν ἀντικατάστασιν, διότι φαντασθῆτε ἕνα γεωργὸν, ὅστις ἔχει ἕνα υἱὸν μεγάλον καὶ δύω τρεῖς ἄλλους μικροὺς, καὶ αὐτὸς διευθύνει τὸ ἄροτρον, καὶ ἴσως καὶ μὲ αὐτὸ τὸ ζευγάρι τρέφει τὴν οἰκογένειάν του· διὰ τρεῖς μῆνας ἠμπορεῖ νὰ λείψῃ καὶ καταγίνῃ ἀνενδότως νὰ γείνῃ καλὸς στρατιώτης, ἀλλὰ τὸ νὰ λείψῃ καθ’ ὁλοκληρίαν σχεδὸν θέλει ἐπέλθει καταστροφὴ εἰς τὸν οἶκον.

§91Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Τὸ πιστεύετε, ὅτι εἰς 40 ἡμέρας δύναται νὰ ἐκγυμνασθῇ τις;

§92ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Αὐτὸ γίνεται εἰς ὅλην τὴν Εὐρώπην. Ἂς ἀρκεσθῶμεν εἰς αὐτὸ, ἀλλὰ ἂς γείνῃ καὶ μία ὑποτροπολογία· ἀλλὰ ἐγὼ αὐτὸν τὸν φόβον δὲν τὸν ἔχω.

§93ΖΩΧΙΟΣ. Ὁ ἔντιμος συνάδελφός μας εἶπεν, ὅτι ἐντὸς τριῶν μηνῶν σχηματίζεται ὁ στρατιώτης. Οἱ Γάλλοι ἐδέχθησαν μονοετεῖς ἐθελοντὰς καὶ ἀπέτυχον, μολονότι οἱ ἐθελονταὶ αὐτοὶ ἦσαν λόγιοι. Εἶπον, ὅτι ὁ στρατός μας δὲν εἶναι ἀξιόμαχος, διότι οἱ ἀξιωματικοὶ δὲν γνωρίζουν τοὺς στρατιώτας, καὶ οἱ στρατιῶται δὲν γνωρίζουν τοὺς ἀξιωματικούς. Ἐὰν ὁ στρατιώτης συνίσταται εἰς τὸ ἓν, δύω, τότε ἐτελείωσε. Καὶ ἡμεῖς μετὰ 24 ὥρας εἴμεθα στρατιῶται. Ἀλλ’ αὐτὰ λέγονται εἰς τὰ μικρὰ παιδιὰ· στρατιώτης εἶναι ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος αἰσθάνεται τὴν σιδηρὰν χεῖρα τῆς πειθαρχίας ἐπάνω του. Ἀλλὰ τὴν ἀντικατάστασιν θέλετε δὲν θέλετε θὰ τὴν δεχθῆτε. Ἐνῷ στρατολογεῖται ἐφέτος 9,000, ὁ προϋπολογισμὸς δέχεται μόνον 3,000, τί θὰ γείνουν οἱ ἄλλοι;

§94ΚΑΡΑΪΣΚΑΚΗΣ. Ὅταν ἔλθουν, θὰ ἰδῆτε.

§95ΖΩΧΙΟΣ. Οἱ ἄλλοι θὰ ὑπάγουν ἔφεδροι.

§96Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ὄχι, θὰ ὑπηρετήσουν ὅλοι.

§97ΖΩΧΙΟΣ. Τότε ἔπρεπε νὰ εὕρητε καὶ τὸ ἀπαραίτητον χρῆμα, ἐκτὸς ἂν ᾖναι χάρτινοι οἱ στρατιῶταί σας· ἐὰν δὲν ἔχετε χρήματα, τότε ὁ νόμος εἶναι μηδέν. Ὅταν δὲ προχωρήσωμεν εἰς τὴν συζήτησιν, θὰ εὕρητε τὰς δυσκολίας, αἱ ὁποῖαι θὰ ἀναφανοῦν, διότι ὅταν παίζω μόνος εἰς τὸ σπίτι μου, κερδίζω πάντοτε· ὅταν ὅμως ἀντιπαραταχθῶ, χάνω· τὸ τέλος δὲ εἶναι, ὅτι δεῖ, δεῖ χρημάτων, ὅλος δὲ ὁ νόμος σας εἶναι χάρτινος, καθὼς δυστυχῶς εἶναι χάρτινον καὶ τὸ βασίλειον.

§98Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ἡ ἀντικατάστασις ἔχει, κύριοι, τόσους κατηγόρους, ὥστε δὲν θέλω καὶ ἐγὼ νὰ προστεθῶ μεταξὺ τῶν πολλῶν· ἐπειδὴ ὅμως συζητουμένου τοῦ ζητήματος αὐτοῦ ὑπεβλήθη ὑπὸ τοῦ κυρίου Σούτσου μία τροποποίησις τῆς μὴ καταργήσεως τῆς ἀντικαταστάσεως ἀπολύτως, ἀλλὰ τῆς ἀναγνωρίσεως τῆς ἀντικαταστάσεως δι’ ἑνὸς ἄλλου πλαγίου μέσου, διὰ τοῦτο ἐθεώρησα ἀναγκαῖον νὰ εἴπω ὀλίγας λέξεις. Ἡ ἀντικατάστασις, κύριοι, πρέπει νὰ καταδικασθῇ, ὅπως τὴν κατεδίκασαν ὅλα τὰ κράτη, τὰ ὁποῖα ἔχουν πεῖραν. Ἡ Ἑλλὰς βεβαίως δὲν ἔχει αὐτὴν τὴν πεῖραν, ἔχει ὅμως ἄλλην πεῖραν, ὅτι εἶναι θεσμὸς, ὁ ὁποῖος εἰσάγει τὴν κακοήθειαν εἰς τὸν στρατὸν καὶ εἰς τὴν κοινωνίαν, ὁ ὁποῖος εἰσάγει ἀλλοδαποὺς εἰς τὸν Ἑλληνικὸν στρατόν. Ἐκτὸς δὲ τῶν ἠθικῶν λόγων ὑπάρχει καὶ ὁ λόγος τῆς ἰσότητος, τὸ δικαίωμα τοῦ πλουσίου πρὸς τὸν πένητα. Ἡ ἀντικατάστασις εἶναι εὐεργέτημα διὰ τοὺς ὀκνηροὺς καὶ διὰ τοὺς πλουσίους· δὲν πρόκειται νὰ εὐεργετήσητε τὸν γεωργὸν θεσπίζοντες τὴν ἀντικατάστασιν, διότι ὁ σήμερον ὑποβαλλόμενος νόμος χορηγεῖ ὅλας τὰς ἐξαιρέσεις, αἱ ὁποῖαι ἐπιβάλλονται ἀπὸ τὸ κοινωνικὸν συμφέρον καὶ ἀπὸ τὴν φιλανθρωπίαν. Ἡ ἀντικατάστασις ὠφέλησε μόνον τὴν πλουσίαν τάξιν, διότι οἱ χωρικοὶ ἰδίως ἐν Ἑλλάδι, οἱ ὁποῖοι ἐν τῷ τίτλῳ αὐτῷ φέρουν καὶ τὸν τίτλον τοῦ πένητος, δὲν δύνανται, ἐκτὸς ὀλιγίστων ἐξαιρέσεων, νὰ πληρώσουν μίσθωμα ἀντικαταστάσεως, τοσούτῳ μᾶλλον καθόσον αἱ γεωργικαὶ οἰκογένειαι εὐτυχῶς μέχρι σήμερον εἶναι πλούσιαι εἰς τέκνα. Ἡ ἀντικατάστασις ἔχει δὲ καὶ τὸ ἄλλο ἐλάττωμα, νὰ εἰσάγῃ εἰς τὸν τακτικὸν στρατὸν τὰ τελευταῖα στρώματα τῆς κοινωνίας. Ἠναγκάσθην νὰ εἴπω ὀλίγας λέξεις ἀπέναντι τῆς ἰδέας τοῦ κυρίου συναδέλφου ἐκ Σύρου, ὅτι νὰ καταργήσωμεν μὲν τὴν ἀντικατάστασιν διὰ τῆς μιᾶς χειρὸς, νὰ τὴν ἔχωμεν δὲ διὰ τῆς ἑτέρας.

§99ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀλλαγὴ θέσεως εἶναι, καὶ αὐτὴν τὴν ἀρχὴν ἐδέχθητε καὶ εἰς τὸ νομοσχέδιον.

§100ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ἔχετε λάθος.

§101ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Νὰ σᾶς ἀναγνώσω τὴν διάταξιν τοῦ ἄρθρου 37. «Διὰ Β. Διατάγματος θέλουσιν ὁρισθῆ αἱ περιστάσεις, καθ’ ἃς δύναται νὰ ἐνεργηθῇ ἀνταλλαγὴ μεταξὺ νέων προωρισμένων διὰ τὸν κατὰ θάλασσαν στρατὸν καὶ διὰ τὸν κατὰ γῆν ἐκ τῶν εἰς τὴν αὐτὴν ἀπογραφὴν ἀνηκόντων.»

§102ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ἔχετε πολὺ λάθος· αὐτὸ ἐτέθη διὰ τοὺς ναύτας, οἱ ὁποῖοι εἶναι ἐγγεγραμμένοι εἰς τὸ μητρῷον τῶν ἐργατῶν τῆς θαλάσσης, διότι ἐὰν φέρωμεν ἕνα Σπετσιώτην εἰς τὸν στρατὸν ἐνῷ ὑπάρχει ἀριθμὸς εἰς τὸ ναυτικόν, θὰ ἀδικήσωμεν καὶ αὐτὸν καὶ τὴν ὑπηρεσίαν. Αὐτὸς λοιπὸν θὰ ὑπηρετήσῃ, ἐνῷ ὁ κ. Σοῦτσος, λέγει νὰ ὑπηρετήσῃ ἓν ἔτος, τὰ ἄλλα δὲ 2 ἔτη νὰ πληρώσῃ, ἐν ἄλλαις λέξεσι θὰ μεταφέρωμεν πάλιν τὸ χρῆμα εἰς ἓν καθῆκον ἑνὸς πολίτου. Ἐγὼ ἀποδέχομαι μίαν στιγμὴν ὅτι ἀντικαταστάται ἀπό τινων ἐτῶν δὲν εἶναι πλέον ἀλλοδαποί, ἀλλ’ εἶναι πολῖται Ἕλληνες· αὐτὸ ὅμως δὲν εἶναι ζήτημα διὰ νὰ δεχθῶμεν τὴν ἀντικατάστασιν, διότι διὰ τῆς ἀντικαταστάσεως γνωματεύομεν ὅτι τὸ καθῆκον εἶναι χρηματικόν, ὅτι δύναται νὰ ἀνταλλαχθῇ ἀντὶ 500 ἢ 1000 δραχμῶν. Αὕτη εἶναι ἡ πρότασις τοῦ κ. Σούτσου, ἡ ὁποία εἶναι ἀποβλητέα, καθὼς καὶ ἡ ἰδέα τοῦ κ. Ζωχιοῦ ἢ τοῦ κ. Ῥικάκη ὑπὲρ τῆς ἀντικαταστάσεως. Ἄλλως τε, κύριοι, παρ’ ἡμῖν ὑπάρχει ἡ ἐξαιρετικὴ αὕτη περίστασις, διότι εἴμεθα μικρὸν κράτος καὶ εἴμεθα καὶ πτωχοί, ἀλλὰ καί τοι ὄντες τοιοῦτοι δὲν ἀπαλλοτριούμεθα μερικῶν δικαιωμάτων, τὰ ὁποῖα ἡ ἱστορία καὶ αἱ παραδόσεις μᾶς ὑποχρεοῦν νὰ πρεσβεύωμεν καὶ ἕνεκα τούτου πρέπει τὸ κοινοβούλιον ἅμα ἀποδέχεται τὴν πάνδημον στρατολογίαν νὰ ἀποῤῥίψῃ τὴν ἀντικατάστασιν ὑπὸ οἱανδήποτε μορφήν, διότι εἶναι ἐκ τῶν τόπων ἡ Ἑλλάς, ἥτις, καί τοι πτωχὴ καὶ μικρά, ἔχει ἀνάγκην νὰ ἐκγυμνάσῃ στρατιωτικῶς ὅλους τοὺς κατοίκους, διότι ἐὰν πρόκηται ἡ Ἑλλὰς νὰ διεκδικήσῃ εἰς τὸ μέλλον δικαιώματα κεκτημένα, δὲν θὰ τὰ διεκδικήσῃ διὰ μόνον τοῦ σμικροῦ καὶ ὀλίγου στρατοῦ της, ἀλλὰ διὰ τοῦ ἔθνους, ὁ δὲ μικρὸς στρατὸς θὰ θεωρηθῇ ὡς μικρὸς πυρήν, εἰς τὸν ὁποῖον θὰ εἰσέλθουν ὅλαι αἱ δυνάμεις τοῦ κράτους· αὐτὸ τὸ σύστημα ἕνεκα ἀνάγκης ἡ Πρωσία ἠναγκάσθη νὰ τὸ ἀποκτήσῃ ἀπὸ τὰ 1815. Ἡ Γαλλία ἀπὸ τὰ 1832 μέχρι προχθὲς δὲν τὸ ἠκολούθησε, καὶ σήμερον ὑπάρχουν ἄνθρωποι λίαν διακεκριμένοι δοξάζοντες ὅτι τὸ σύστημα τῆς πανδήμου στρατολογίας θὰ βλάψῃ τὸν τόπον. Ἡ πλειοψηφία ὅμως τοῦ ἔθνους καὶ οἱ στρατιωτικοί, οἱ ἀποδίδοντες εἰς τὸν ἀρχαῖον νόμον τῆς ἀπογραφῆς τὰ τελευταῖα γεγονότα, ἐπιμένουν νὰ εἰσαχθῇ ὁ θεσμὸς αὐτός. Καὶ ἐὰν κατ’ ἀρχὰς δὲν δύναται νὰ εὐδοκιμήσῃ, αὐτὸ ὀφείλεται εἰς τοὺς ἀνθρώπους, οἱ ὁποῖοι ἀρέσκονται εἰς τὸ παρελθὸν ἢ τὴν λεγομένην ὑπηρεσίαν· οἱ ἄνθρωποι ὅμως, οἱ ὁποῖοι εἶναι μᾶλλον ἀνεπτυγμένοι καὶ βλέπουν μακρύτερον, τὸ ἀπεδέχθησαν, καὶ ἂν σήμερον παρουσιάζει ἡ ἐφαρμογὴ ἀτελείας τινάς, αὗται ὁσημέραι ἐκλείπουν. Εἶναι λοιπὸν ἀνεπόφευκτος συνέπεια τῆς πανδήμου στρατολογίας ἡ κατάργησις τῆς ἀντικαταστάσεως, τοσούτῳ μᾶλλον, διότι ἀφοῦ ὅλοι οἱ Ἕλληνες εἶναι ὑπόχρεοι, δὲν θὰ εὑρεθῇ κἀνεὶς διὰ νὰ ἀντικαταστήσῃ. Τὸ δὲ σύστημα τοῦ κ. Σούτσου δὲν δύναται νὰ ἐπικρατήσῃ, διότι γίνεται χάριν τῶν πλουσίων, καὶ θέλει νὰ εἰσάξῃ εἰς τὸν στρατὸν ἄτομα μισθωτά, δὲν ἔχει δὲ καὶ λόγον ὑπάρξεως, διότι καὶ τὸ νομοσχέδιον τῆς Κυβερνήσεως καὶ τὸ τῆς ἐπιτροπῆς ἔχει ἐπὶ ἓν ἔτος ἐθελουσίαν κατάταξιν, διότι πᾶς ὁ ἔχων προσόντα τινά, δύναται νὰ καταχθῇ ἐπὶ ἓν ἔτος, ἀφοῦ πληρώσῃ τὴν διατροφήν του καὶ τὸν ἱματισμόν του· ὥστε ἐὰν ὁ υἱὸς τοῦ κ. Σούτσου θέλει μετὰ ἓν ἔτος νὰ ἀπέλθῃ καὶ νὰ πληρώσῃ, δύναται νὰ καταταχθῇ ὡς μονοετὴς ἐθελοντής. Κατὰ συνέπειαν φρονῶ, ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν δύναται νὰ δεχθῇ τὴν ἀντικατάστασιν ὑπὸ οἱανδήποτε μορφήν.

§103Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Κύριοι, ἡ ἀντικατάστασις εἶναι σπουδαῖόν τι διὰ τοὺς στρατοὺς ἐν γένει, πρὸ πάντων διὰ τὸ ἠθικὸν τοῦ στρατοῦ καὶ ἀκόμη διὰ τοὺς δεσμοὺς τοῦ στρατοῦ μετὰ τοῦ ἔθνους. Εἰς τοὺς ἀρχαίους χρόνους μικρὰ κρατίδια διὰ νὰ μετασχηματισθῶσιν εἰς δυνάμεις πολεμικὰς, ἀπεφάνθησαν τὴν πάνδημον στρατείαν· τὴν ἐξετέλουν δὲ μετὰ τοσαύτης αὐστηρότητος, ὥστε ἡ Σπάρτη καὶ αἱ Ἀθῆναι ἐθεωροῦντο μᾶλλον στρατόπεδον παρὰ πόλεις· οὐχ’ ἧττον αἱ Ἀθῆναι καὶ αἱ Θῆβαι ἔπραξαν τὸ ἴδιον καὶ τ’ ἀποτελέσματα ὑπῆρξαν παμμέγιστα. 9,000 οἰκογένειαι κατεῖχον τὴν Σπάρτην καὶ ἡ Σπάρτη κατώρθωσε νὰ ὑποτάξῃ τὸν κόσμον καὶ νὰ κυριαρχήσῃ. Οἱ Ῥωμαῖοι, διὰ τοῦ στρατιωτικοῦ συστήματος τοῦ Ῥωμύλου, κατώρθωσαν νὰ κυριεύσουν τὸν κόσμον. Οἱ Ἀθηναῖοι δὲν ἐξῄρουν κανένα τῆς στρατιωτικῆς ὑπηρεσίας, καὶ ὅσοι ἐμελετήσατε τὴν ἱστορίαν, θέλετε ἰδεῖ, ὅτι ποῦ μὲν ὁ Σωκράτης στρατιώτης ἔσωσε τὸν Ἀλκιβιάδην, ποῦ δὲ ὁ Ἀλκιβιάδης τὸν Σωκράτην. Ὁ λόγος δὲν εἶναι τοῦ ἀριθμοῦ μόνον· καὶ φρονεῖτε, ὅτι ὁ ἀριθμὸς εἶναι στρατός; Ὅπως ὁ ἀνὴρ μένει ἄνθρωπος ἁπλοῦς, ἐὰν δὲν ἔχῃ φρόνημα, οὕτως ὁ στρατὸς εἶναι ὅμοιος, ἐὰν δὲν ἔχει φρόνημα, εἶναι ὁμὰς ὡπλισμένων ἀνθρώπων. Πῶς θέλετε νὰ σχηματήσητε τὸ φρόνημα τοῦτο ἐν τῷ στρατῷ ἀπὸ ἀνθρώπους μὴ ἔχοντας τοιοῦτον φρόνημα; θέλετε οἱ ἄνθρωποι οἱ ἔμμισθοι νὰ ἔχουν φρόνημα, τὰ πουλημένα κρέατα, καθὼς τὰ ὀνομάζουν; καὶ δὲν ἐννοεῖτε ὅτι οἱ ἐξ ἐπαγγέλματος ἀντικαταστάται σύρουν πλεῖστα ἐγκλήματα; καὶ ἕνας ἐκ τῶν λόγων, ὁ ὁποῖος ἔκαμε τὸν περὶ ἀπογραφῆς νόμον μισητὸν, εἶναι, διότι ἐντὸς τῶν τάξεων τοῦ στρατοῦ ὑπῆρχον ἄνθρωποι τοιοῦτοι ἀντικαταστάται. Ὅσοι, κύριοι, δὲν ὑπηρέτησαν ἐντὸς τῶν τάξεων τοῦ στρατοῦ εἶναι ἀδύνατον νὰ ἐννοήσουν τὸ κακὸν, τὸ ὁποῖον γεννᾷ ὁ ἀντικαταστάτης. Ἔρχομαι νὰ σᾶς εἴπω μόνον ἓν παράδειγμα· ἐὰν ἀνοίξητε τὰ βιβλία τῶν στρατοδικείων, θέλετε εἰδεῖ, ὅτι τὰ ¾ τῶν δικαζομένων εἶναι ἀντικαταστάται. Ὅταν ἐπενοήθη ἀπὸ τῆς Γαλλίας πρώτην φορὰν ὁ περὶ ἀπογραφῆς νόμος, ὁ ὁποῖος ἔκαμε τὰ θαύματα, ὅσα ἐγένοντο ἀπὸ τὸν καιρὸν τῆς ἐπαναστάσεως μέχρι τοῦ 1815, ὁλόκληροι ἐπαρχίαι καὶ ὁλόκληροι τάξεις ἀνθρώπων ἐταράχθησαν, συνώμοσαν καὶ εἰς πολλὰ μέρη ἐπανέστησαν· ἔπρεπε νὰ ὑπάρχῃ ἡ σιδηρᾶ ἐκείνη ἐξουσία τῆς Συνελεύσεως διὰ νὰ δυνηθῇ διὰ τῆς λαιμητόμου νὰ ἐφαρμώσῃ τὸν νόμον αὐτόν· ἀλλὰ δὲν παρῆλθον παρὰ 4 ἔτη καὶ αἱ τάξεις τοῦ στρατοῦ, ἐντὸς τῶν ὁποίων κατετάχθησαν στρατιῶται δικηγόροι καὶ ἰατροὶ καὶ ἄνθρωποι τῆς καλῆς κοινωνίας, ἐστολίζοντο ἀπὸ στρατάρχας, στρατηγοὺς καὶ ἀνωτέρους ἀξιωματικοὺς ἐξ ὅλων τῶν ἐπισήμων οἰκογενειῶν τῆς Γαλλίας καὶ οὕτως ἡ Γαλλία ἐθριάμβευσε παντοῦ, διότι ἐσχημάτισε στρατὸν φρονηματίαν, ὅπως ἐσχημάτισε διὰ τῆς γενικῆς στρατολογίας ἡ Γερμανία σήμερον. Καὶ τί θέλετε νὰ φέρωμεν τὴν ἱστορίαν τῶν ξένων ἐθνῶν καὶ τὴν ἀρχαίαν; τί κατώρθωσε νὰ φρονηματήσῃ τὸν λαὸν τῆς Ἑλλάδος κατὰ τὴν ἐπανάστασιν; ἡ κατάταξις ὅλων τῶν ἐνδόξων οἰκογενειῶν ἐντὸς τοῦ στρατοῦ ἔκαμε τὸν λαὸν νὰ γίνουν ἥρωες. Ὅπου δὲν ὑπάρχει ἀνδρία δὲν ὑπάρχει καταφρόνησις πρὸς τὸν θάνατον. Κύριοι, ἡ στρατολογία εἶναι φόρος τοῦ αἵματος, ὁ νόμος, τὸν ὁποῖον θὰ ψηφίσητε, ἅμα δημοσιευθῇ εἰς τὴν ἐφημερίδα τῆς Κυβερνήσεως, θὰ εἰσέλθῃ ἐν ὅλῃ αὐτοῦ τῇ μεγαλοπρεπείᾳ νὰ καθήσῃ ἐν τῇ ἑστίᾳ ἑκάστου πολίτου. Νόμος λοιπὸν, ὁ ὁποῖος ἔρχεται νὰ ἀφαιρέσῃ ὅ,τι ἀγαπητὸν τῇ οἰκογενείᾳ, εἶναι βεβαίως νόμος λυπηρός· ἀλλὰ δύναται νὰ ὑπάρξῃ ἔθνος, καὶ ἔθνος, τὸ ὁποῖον ἔχει μεγάλην ἀποστολὴν, δύναται νὰ βαδίσῃ εἰς τὸν προορισμὸν, δύναται νὰ ἐμπνεύσῃ φρόνημα καὶ εἰς τοὺς ἔσω καὶ εἰς τοὺς ἔξω ἄνευ θυσιῶν καὶ θυσιῶν αἵματος; καὶ ποία φορολογία, ποία ὑποχρέωσις δὲν εἶναι δυσάρεστος; ἀλλ’ οἱ ἄνθρωποι δὲν ἐξετάζουν τόσον εὐτελῶς τὰ ζητήματα. Καθ’ ἑκάστην αἰτιώμεθα ὅλων τῶν ἐξουσιῶν ἢ μᾶλλον εἰπεῖν τῶν Κυβερνήσεων καὶ λέγομεν ὅτι παρημελήσαμεν σπουδαῖα πράγματα, παρημελήσαμεν νὰ παρασκευάσωμεν τὸν τόπον αὐτόν· ἀλλὰ, φαίνεται, λέγομεν τοὺς λόγους αὐτοὺς μόνον διὰ νὰ ἀκούωνται. Ἐὰν ᾖναι τοῦτο, εἶναι ἀξιοθρήνητον διὰ τὸ μέλλον τοῦ τόπου τὸ φρόνημα τοῦτο. Ἐὰν ἀληθῶς σπουδάζητε, ἐὰν ἔχητε καθήκοντα νὰ ἐκπληρώσητε, τὰ ὁποῖα σᾶς ἄφησεν ἡ ἐποχὴ καὶ ὁ ὅρκος τῶν πατέρων σας, ὀφείλετε νὰ στρέψητε ἐκεῖ τὴν προσοχήν σας· ὀφείλετε πρῶτοι νὰ δώσητε παράδειγμα κατατάσσοντες εἰς τὴν πλέον ἔντιμον καὶ ἔνδοξον θέσιν τὰ τέκνα σας. Ἴσως ἀκούσω ἀπό τινας τῶν συναδέλφων μου, ὅτι ἐγὼ τέκνα δὲν ἔχω. Ναί· ἀλλὰ σᾶς λέγω, ὅτι δὲν ὑπάρχει οἰκογένεια πολυαριθμοτέρα τῆς ἰδικῆς μου· καὶ ἂν σεῖς δύνασθε ν’ ἀντιτάξετε ἕνα, ἔχω ἔχω ν’ ἀντιτατάξω 300. Ἐὰν δ’ ἕκαστος θέλῃ νὰ ἐναγκαλιασθῇ τὸ τέκνον του καὶ νὰ χωθῇ εἰς μίαν τρύπα, τότε καλλίτερον εἶναι νὰ ὑπάγῃ νὰ γίνῃ ἐχῖνος. Ἀλλ’ ἀπαντῶ εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι λέγουν δὲν ἔχω τέκνα· καὶ δὲν ἔχω αἷμα καὶ σάρκα; δὲν εἶναι τοῦτο πολύτιμον, ἂν πρόκηται νὰ τὸ θυσιάσω; Εἰς τοιαῦτα βέβαια μικρολογήματα δὲν θέλω ν’ ἀπαντήσω. Λέγω ὅμως πρὸς ὑμᾶς ἀκόμη, ἐξοβελίσατε διὰ παντὸς μέσου τὴν ἀντικατάστασιν. Δὲν θέλω νὰ κατακρίνω τὸ παρελθὸν, τὸ ὁποῖον ἡ ἱστορία διέγραψε μὲ τὰ μελανώτερα χρώματα· μόλα ταῦτα θὰ σᾶς εἴπω ὀλίγα. Τί εἶναι ἡ ἀντικατάστασις; ὅλοι οἱ ἀναχωροῦντες ἀπὸ τὴν πατρίδα των κακοῦργοι, οἱ μὴ δυνάμενοι νὰ ζήσωσι, οἱ ἀνίκανοι εἰς πᾶσαν ἐργασίαν φθάνουν εἰς τὰ παράλια τῆς Ἑλλάδος, ἐγγράφονται εἰς τὰ δημοτολόγια, καὶ οἱ δήμαρχοι προθύμως τοὺς ἐνέγραφον, ὅπως σώσωσιν ἐκείνους, ὑπὲρ τῶν ὁποίων ἐνδιαφέροντο καὶ ἔρχονται εἰς τὸν στρατὸν ὡς ἀντικαταστάται. Κύριοι, κατὰ τὴν ὁροθετικὴν γραμμὴν ὑπῆρχε τάγμα ὁλόκληρον, ὅτε ἐγὼ ὑπηρέτουν, ὅτε καὶ ἡ κατάπτωσις ἦτο ὀλιγωτέρα, ὅπου μὲ τὸ ἥμισυ αὐτοῦ δὲν ἠδυνάμεθα νὰ συνεννοηθῶμεν, ἦτο ὅλοι φερμένοι ἀπὸ τὴν Ἀνατολήν· καὶ δὲν ἤξευρον τὴν γλῶσσάν μας· εἰξεύρετε δὲ τί ἐγένετο καὶ ὁποίαν προσοχὴν ἔσχομεν; μόλις ἐπλησίαζον τὴν μεθόριον γραμμὴν ἢ ἐλῄστευον καμμίαν οἰκογένειαν καὶ ἔφευγον ἢ καὶ ἡμεῖς ἐφοβούμεθα μὴ μᾶς φονεύσουν καὶ φύγουν ὅπως καὶ συνέβησαν τοιαῦτα παραδείγματα, διότι οἱ ἄνθρωποι οὗτοι ἔφυγον ἀπὸ τὴν Ἀνατολὴν, ἦλθον εἰς τὸν Πειραιᾶ, ἔγειναν ἀντικαταστάται καὶ ἐστάλησαν εἰς τὴν μεθόριον γραμμὴν καὶ μᾶς ἐπροίκισαν μὲ ὅλας τὰς κακίας, τὰς ὁποίας ἔφερον μεθ’ ἑαυτῶν· φωνὴ κατὰ τῆς ἀντικαταστάσεως ἠγέρθη ἀπὸ τὰ 45, ἡ Κυβέρνησι ὅμως δὲν ἤθελε νὰ καταργήσῃ αὐτὴν, διότι ὁ περὶ ἀπογραφῆς νόμος δὲν εἶχε ἐξοικιωθῆ μὲ τὸν τόπον καὶ δὲν ἐξοικιοῦνται εὐκόλως τοιοῦτοι νόμοι, δὲν ἦσαν δὲ ἀκόμη ἀνεπτυγμέναι αἱ ἐπιστῆμαι ἐνταῦθα, αἱ τέχναι, καὶ κατὰ συνέπειαν ἐχορηγοῦντο ὅλα τὰ μέσα εἰς τὴν κοινωνίαν ὅπως προχωρήσωσιν αὐταὶ αἱ ἐπιστῆμαι ὀλίγον εἰς τὸν τόπον· σήμερον ὅμως δὲν ὑπάρχουσι οἱ λόγοι οὗτοι, ἑπομένως φρονῶ ὅτι εἶναι ἔγκλημα νὰ στρατολογοῦμεν καὶ νὰ ἀγοράζωμεν τὴν κακοήθειαν. Καὶ μὴ πιστεύετε ὅτι ἐν ὥρᾳ κινδύνου οἱ κακοήθεις αὐτοὶ θά προτάξωσι τὰ στήθη των ἵνα σώσωσι τὴν πατρίδα· αὐτὰ τὰ πουλημένα κρέατα, ὡς τὰ ὀνομάζομεν, δὲν θὰ ἀντιπαραταχθῶσιν ἵνα σώσωσι τὴν τιμὴν καὶ τὴν περιουσίαν τῶν οἰκογενειῶν σας. Ἂν ἐξετάσετε, κύριοι, τὴν παρακμὴν τῶν ἐθνῶν, θέλετε ἰδεῖ ὅτι πολλὰ ἔθνη κατεστράφησαν ὅταν οἱ πολῖται αὐτῶν ἐγκατέλειψαν τὰ ὅπλα καὶ ἔφεραν μισθωτοὺς νὰ ὑπερασπισθῶσι τὴν χώραν των. Δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ καταφύγω εἰς παραδείγματα, διότι πιστεύω ἐξ ἁπαλῶν ὀνύχων ἀνεγνώσατε καὶ ἐμάθετε αὐτὰ τὰ πράγματα, ἐμάθετε, ὅτι τὰ ἔθνη, τὰ ὁποῖα παρέδωκαν τὴν ὑπεράσπισιν αὑτῶν εἰς μισθωτοὺς, αὐτὰ ἢ ἐγένοντο δοῦλα αὐτῶν τῶν μισθωτῶν ἢ κατεστράφησαν. Δὲν εἶναι λοιπὸν ὁ λόγος τῆς καταργήσεως τῆς ἀντικαταστάσεως ἡ ἐκγύμνασις τῶν Ἑλλήνων εἰς τὰ ὅπλα, ἀλλ’ ὑπάρχει λόγος ὑψηλότερος κείμενος ἐκεῖ ὅπου σᾶς εἶπον. Ἄν, κύριοι, ὑποθέσετε ὅτι μεταξὺ τοῦ ὀλιγαρίθμου ἑλληνικοῦ στρατοῦ καταταχθῶσι χίλιοι νέοι καλῶν οἰκογενειῶν, δὲν θέλουσι παρέλθει δύω ἔτη καὶ θέλετε θαυμάσει τὸν μικρὸν αὐτοῦ στρατὸν τὸν ὁποῖον θὰ ἔχετε πρὸς ὑπεράσπισιν τοῦ τόπου καὶ θέλετε ἰδεῖ ὅτι αὐτὸς θὰ χρησιμεύσῃ οὐ μόνον ὡς φυτώριον λαμπρὸν διὰ τὴν ὑπηρεσίαν, ἀλλὰ καὶ ὡς πηγὴ φρονήματος διὰ τὸν τόπον· θέλει συνδέσει τὸν στρατὸν μὲ ὅλας τὰς οἰκογενείας καὶ δὲν θὰ τολμᾷ κανεὶς νὰ παραλείψῃ τὸ καθῆκόν του ὡς πρὸς τὴν ἐκπαίδευσιν καὶ τὴν διδασκαλίαν, διότι αἱ κυβερνήσεις βλέπουσαι μὲ ἓν βλέμμα τὰς τάξεις τοῦ στρατοῦ, μὲ τὸ ἕτερον θὰ βλέπωσι τὰς οἰκογενείας αὐτῶν, αἱ ὁποῖαι ἵστανται ἀντικρύ. Αὐτὰ, κύριοι, εἶναι ἐν συντόμῳ τὰ τῆς ἀντικαταστάσεως· προσθέτω δὲ εἰς ταῦτα, ὅτι θέλετε κλείσει ἀκόμη καὶ πηγὴν ἑτέρου ἀδικήματος. Αὐτοὶ οἱ λεγόμενοι ἀντικαταστάται ἤνοιξαν καὶ ἐμπόριον· εἰς τὸν τόπον ἐσχηματίσθησαν μεσῖται, οἱ ὁποῖοι προμηθεύουν αὐτὰ τὰ πωλημένα κρέατα, λαμβάνοντες δὲ τὰ γραμμάτια, πολλάκις δὲν παρουσιάζουσι τοὺς ἀντικαταστάτας, ἀλλὰ τοὺς καθυστεροῦσι, ἡ κατάχρησις δὲ αὐτὴ ὀλίγον κατ’ ὀλίγον ἐπροχώρησε, διότι ἡ κατάχρησις εἶναι κατήφορος καὶ εὐκόλως παρασύρονται οἱ ἄνθρωποι καὶ εἰς ἔριν εἰς τὴν ὑπηρεσίαν, καὶ οὐ μόνον παρεπέμφθησαν στρατιωτικοὶ ὑπάλληλοι καὶ πολιτικοὶ, ἀλλ’ ἐκλόνισαν κἄπως καὶ τὴν τιμὴν τῆς ὑπηρεσίας ἐν γένει, καὶ δι’ αὐτὸν τὸν λόγον φρονῶ, ὅτι πρέπει νὰ καταργήσητε τὴν ἀντικατάστασιν. Δὲν θέλω νὰ ἐκταθῶ περισσότερον ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου αὐτοῦ, διότι νομίζω, ὅτι ἀρκετὰ ἀνεπτύχθη.

§104Ν. ΣΟΥΤΣΟΣ. Ἡ πρότασις τὴν ὁποίαν ἔκαμα δὲν εἶναι πρότασις παραδοχῆς τῆς ἀντικαταστάσεως, πολλοῦ γε καὶ δεῖ· ἡ πρότασίς μου ἦτο, ὅτι, ἐπειδὴ ὁ νόμος σκοπὸν ἔχει τὴν ἐκγύμνασιν τοῦ Ἕλληνος, εἶπον, ὅτι ἂν τυχὸν ὑπάρχουσι πρόσωπα ἀπογραφῆς τινος, τὰ ὁποῖα δὲν δύνανται ἀπολύτως νὰ ὑπηρετήσωσι εἰς τρία ἔτη, νὰ δύνανται ν’ ἀντικατασταθῶσι ἀπὸ πρόσωπα τῆς αὐτῆς ἀπογραφῆς, δυνάμενα καὶ θέλοντα νὰ ὑπηρετήσωσι ἐπὶ τρία ἔτη, ὥστε δὲ τρέχομεν τὸν κίνδυνον νὰ ἔχωμεν λωποδύτας, καὶ Ἀνατολίτας ἀντικαταστάτας, ἀλλ’ οὗτοι ἔσονται πολῖται ἐγεγραμμένοι εἰς τὰ δημοτολόγια· ἑπομένως, ὄχι μόνον δὲν διατρέχομεν κανένα κίνδυνον, τοῦ νὰ ἔχωμεν εἰς τὸν στρατὸν περιτρίμματα τῆς ἀγορᾶς, ἀλλὰ καὶ θὰ ἔχωμεν τὸ πλεονέκτημα, ὅτι οἱ εἰς τὰς τάξεις τοῦ στρατοῦ ὑπηρετοῦντες ἐπὶ τρία ἔτη οἰκείᾳ θελήσει ἔσονται καλοὶ στρατιῶται. Σημειωτέον προσέτι, ὅτι ὁ νόμος οὗτος κατὰ πρῶτον ἐπιβαλλόμενος εἰς τὸν ἑλληνικὸν λαὸν φανήσεται καταθλιπτικὸς καὶ ὅσον καταθλιπτικότερος εἶναι εἷς νόμος, ἐπὶ τοσοῦτον καὶ παραβιάζεται καὶ δολιεύεται· δίκαιον λοιπὸν εἶναι κατὰ τὴν πρώτην ἐφαρμογὴν νὰ μὴ φανῇ καταθλιπτικός· ἑπομένως ὁ ὅρος οὗτος τῆς προτάσεώς μου ἐπὶ τοῦ παρόντος εἶναι ἀπαραίτητος, μετά τινα δὲ ἔτη ἂν κριθῇ σκόπιμον δύναται νὰ τροπολογηθῇ.

§105ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Κύριοι, ἐγὼ τὸν ἀντικαταστάτην δὲν τὸν θεωρῶ, ὅτι ἀπαλάττει ἄλλον ἀπὸ τὴν στρατιωτικὴν θητείαν καὶ ὑπηρεσίαν, ἀλλ’ ὅτι ἀποτελεῖ μέρος τῆς ἐφεδρείας. Ὡς πρὸς τὸ φρόνημα δὲ τὸ ὁποῖον χρειάζεται νὰ ἔχῃ, λέγω, ὅτι ἐδῶ δὲν πρόκειται περὶ τῆς ἐποχῆς καθ’ ἣν ἐκρηγνύεται πόλεμος μεταξὺ τῆς Ἑλλάδος καὶ ἄλλης χώρας, διότι ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει τὴν ἐκστρατείαν ἐννοῶ καθολικήν· ἐν καιρῷ πολέμου, οὐδεμία ἀντικατάστασις· τὴν ἀντικατάστασιν ἐννοῶ ἐν εἰρήνῃ, διότι ἀπαλάττει τὸν γεωργὸν, ὅστις ἀνατρέφει τὴν οἰκογένειάν του, οὐδόλως δὲ παραβλάπτεται ἐκ τούτου ἡ διοίκησις τοῦ Κράτους. Ἐγὼ προβαίνω, κύριοι, καί τοι μὴ ὢν στρατιωτικὸς, ὅτι στρατὸς δὲν εἶναι ὁ στρατιώτης, ἀλλ’ οἱ ἀξιωματικοὶ καὶ ὑπαξιωματικοί, αὐτοὶ εἶναι τὸ στέλεχος καὶ ἡ βάσις, οἱ δὲ στρατιῶται, οἱ ὁποῖοι θὰ πολεμήσουν, δὲν θὰ ἦναι εἰμὴ στρατιῶται δύω ἐτῶν ἢ ἓξ μηνῶν. Ὁ στρατιώτης, κύριοι, ὁ ὑπηρετήσας καὶ μείνας ἐν τῇ ἑστίᾳ αὐτοῦ ἓξ ἔτη, οὐδὲν γνωρίζει, καὶ ἐν τούτοις αὐτὸν ἐν καιρῷ πολέμου, θὰ τὸν μεταχειρισθῆτε, διότι ἐντὸς τριῶν μηνῶν θὰ ἦναι καλὸς στρατιώτης, καὶ ἀντὶ νὰ καταφεύγω εἰς θεωρίας, σᾶς λέγω, ὅτι ἐντὸς τεσσάρων μηνῶν γίνεται ὁ στρατιώτης ἐν Ἑλβετίᾳ, ἐντὸς τριῶν μηνῶν ἐν Νορβηγίᾳ καὶ Σουηδίᾳ, καὶ ὁ στρατὸς τῆς Νορβηγίας εἶναι ἀνώτερος τοῦ Πρωσσικοῦ, δὲν ὑπάρχει καλλίτερος. Ἔρχομαι εἰς τὴν Ἑλβετίαν, ἡ ὁποία δὲν ἔχει τακτικὸν στρατὸν, καὶ ὅμως κατὰ τὰ 48 ὅτε ἡ Πρωσσία ἠθέλησε νὰ ἐκστρατεύσῃ κατὰ τῆς Ἑλβετίας ἐδέησε νὰ κάμῃ ἐκστρατείαν ἐξ 120,000 στρατιωτῶν διὰ νὰ θεωρηθῇ σπουδαία ἀπέναντι ἐθναρίου ἔχοντος τοιοῦτον ὀργανισμόν. Σᾶς λέγω καὶ ἕτερον, ὅτι οἱ Ἄγγλοι ἔχουν καὶ ἓν σῶμα, τὸ ὁποῖον ὀνομάζουν ἐθνοφυλακὴν, τὸ ὁποῖον καταρτίζεται ἐκ στρατιωτῶν εἰκοσιοκτὼ ἡμερῶν· τώρα παίζουν αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι ἢ σπουδάζουν, καὶ ἐξεύρετε ὅτι οἱ Ἄγγλοι δὲν παίζουν ἐν τῇ διοικήσει. Οἱ Ἄγγλοι ἔχουν πεποίθησιν εἰς αὐτὸ τὸ σῶμα, τὸ ὁποῖον συνίσταται ἀπὸ 250,000 ἄνδρας καὶ γίνονται ἔξοδα καὶ ἐννοοῦν ὅτι ἔχουν στρατὸν μὲ αὐτὴν τὴν ἐξάσκησιν τῶν εἰκοσιοκτὼ ἡμερῶν, αἱ ὁποῖαι ἐπαναλαμβάνονται ἀπὸ καιροῦ εἰς καιρόν· ἀλλ’ ἔστω δὲν θὰ ἦναι ὁ στρατὸς οὗτος, ὁ στρατὸς τῶν τριῶν μηνῶν. Ὁ νόμος, κύριοι, εἶναι σκληρὸς καὶ δὲν θὰ δυνηθῇ νὰ λάβῃ ἐφαρμογὴν ὡς τὸν θέλετε. Ὑποθέσατε, κύριοι, ὅτι εἷς νέος εἶναι μαθητὴς, καλεῖται εἰς τὸν στρατὸν, μένει τρία ἔτη, πῶς θὰ δυνηθῇ αὐτὸς κατόπιν νὰ ἐπαναλάβῃ τὰς σπουδάς του ἐν τῷ Γυμνασίῳ ἢ ἐν τῷ Πανεπιστημίῳ ὅπου τὰς διέκοψε; καὶ μήπως ὅλος ὁ στρατὸς θὰ ἀντικαθίσταται, οἱ ἀντικαταστᾶται εἶναι ὀλίγοι· ἐν Γαλλίᾳ ἦτο μέγας ὁ ἀριθμὸς, διότι ὑπῆρχε τάξις ἐκ τῶν τελευταίων στρωμάτων τῆς κοινωνίας, ἡ ὁποία προσήρχετο ὡς ἀντικαταστάτης, παρ’ ἡμῖν ὅμως οἱ ἀντικαταστᾶται εἶναι οἱ ἔχοντες ῥοπὴν εἰς τὰ στρατιωτικὰ καὶ ἦθος ἀῤῥενωπόν. Ὁ συνάδελφός μας κ. Πετιμεζᾶς εἶπε πολλὰς ὑπερβολὰς, μᾶς εἶπεν ὅτι ὁ μισθωτὸς εἶναι πωλημένον κρέας· τοῦτο εἶναι ὑπερβολή. Ἔχομεν σήμερον τὴν ὁροφυλακὴν μισθωτὴν, ἔχομεν ἐθελοντὰς μισθωτοὺς καὶ αὐτοὶ ὑπηρετοῦν ὡς καὶ οἱ ἄλλοι. Οἱ Ἄγγλοι στρατιῶται εἶναι μισθωτοὶ, προσέρχονται ἐπὶ μισθῷ, καὶ 10,000 Ἄγγλοι δύνανται νὰ ἀντιπαραταχθῶσι πρὸς 40,000 Πρώσσους, αὐτὴ εἶναι ἡ πεποίθησίς μου. Τὸ μισθοφορικὸν κατέστρεψε τὰ ξένα ἔθνη, διότι δὲν κατήγετο ἐξ ἰθαγενῶν, διότι οἱ στρατιῶται ἦσαν ξένοι, ἡμεῖς δὲν λέγομεν νὰ ἦναι ξένοι ἀλλ’ Ἕλληνες, καί τινες μάλιστα ἐπρότειναν νὰ ἦναι καὶ ἐκ τοῦ αὐτοῦ καταλόγου, ἐγὼ ἤθελον ἐπιμείνει οἱ ἀντικαταστᾶται νὰ ἦναι Ἀνατολῖται. Δὲν βλέπω κατὰ τί ζημιοῦται ἡ Ἐλευθέρα Ἑλλὰς ἂν ἔλθῃ ἐξ ἐκείνων τῶν μερῶν ἓν ἀνδράποδον καὶ ἀποχωρήσῃ Ἕλλην πλήρης φρονήματος. Ἂν ἡ διοίκησις εὕρῃ προσκόμματα, διότι εὑρέθησαν καί τινες φαῦλοι καὶ κακοήθεις, τοῦτο δύναται νὰ διορθωθῇ. Τὸ σύστημα τοῦ κ. Σούτσου εἶναι λίαν ὀρθὸν, διότι καὶ ἐν Πρωσσίᾳ ὅπου ὑπάρχει ὁ τελειότατος στρατὸς ἡ ὑπηρεσία καταστρέφεται μετὰ ὑπηρεσίαν ἑνὸς ἔτους. Τὸ σύστημα τοῦ κ. Σούτσου συμβιβάζει τὰς ἀντιθέτους ἰδέας, ἀλλὰ δὲν πιστεύω ἡ Βουλὴ νὰ φθάσῃ εἰς αὐτὸ, ἡ Βουλὴ θὰ προτιμήσῃ τὸ σύστημα τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, διότι εἶναι τελειότερον καὶ διότι ἀποφεύγομεν τὸ κακόηθες μέσον τοῦ κλήρου, τὸ ὁποῖον ἐπάγει ἀμύθητα κακά. Ἠδυνάμην νὰ προχωρήσω μέχρι τοῦ σημείου τοῦ ἑνὸς ἔτους, ἀλλὰ δὲν νομίζω ἡ Βουλὴ ν’ ἀποῤῥίψῃ τὸ σύστημα τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, τὸ ὁποῖον ἁρμόζει καλλίτερον εἰς τὴν κατάστασιν ἡμῶν. Λάβετε ὑπ’ ὄψιν ὅτι, ὅταν λέγομεν πάνδημον στρατείαν δὲν ἐννοοῦμεν νὰ γίνουν ὅλοι στρατιῶται ἐντὸς τριῶν μηνῶν, λαμβάνομεν τὴν μόρφωσιν τῆς μονάδος· ἵνα σχηματίσωμεν πρόσωπα ἀπαιτεῖται περισσότερος καιρός. Ἡ ἀντικατάστασις, κύριοι, πρὸς τούτοις θὰ χρησιμεύσῃ πρὸς διατήρησιν ὑπαξιωματικῶν διακεκριμένων, διότι οἱ ὑπαξιωματικοὶ θὰ σᾶς φεύγουσι μετὰ τὴν θητείαν, πῶς θὰ τοὺς κρατήσητε; βαθμὸν δὲν ἔχετε νὰ τοὺς δώσετε ἀνώτερον. Διατυπώνω λοιπὸν τὴν πρότασίν μου ὅτι ἐπιτρέπεται ἡ ἀντικατάστασις μετὰ τρίμηνον στρατιωτικὴν ἐξάσκησιν, μεταβαίνει δὲ ὁ ἀπερχόμενος εἰς τὴν ἐφεδρείαν ὡς ὑπεράριθμος, καὶ νομίζω ὅτι ἡ Βουλὴ θὰ παραδεχθῇ τὴν τροπολογίαν ταύτην, διότι εἶναι σκληρὸν πρᾶγμα νὰ ἀφαιρέσητε τὸν νέον ἀπὸ τὸ Γυμνάσιον ἢ τὸ Πανεπιστήμιον, ἵνα τὸν κρατήσητε τρία ἔτη. Ἐπειδὴ δέ τινες εἶπον ὅτι ἡ ἀντικατάστασις γίνεται ὑπὲρ τῶν εὐπόρων, σᾶς λέγω ὅτι κανεὶς ἐκ τῶν εὐπόρων δὲν ἀπήλλαξε τὸν υἱόν του διὰ τῆς ἀντικαταστάσεως ἀλλὰ διὰ τῆς ἐξαιρέσεως, τὴν ἀντικατάστασιν ζητεῖ ἡ γεωργικὴ οἰκογένεια, διότι δὲν δύναται νὰ ζήσῃ ἄνευ βραχιόνων.

§106Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ὁ κ. Ῥοντήρης ἀνέβη εἰς τὸ βῆμα καὶ ὡμίλησεν ὡς πατὴρ καὶ μὲ συνεκίνησε· τί θὰ γίνῃ εἶπε τὸ παιδί μου; Καὶ ἂν πρόκειται νὰ κάμωμεν τὸν νόμον διὰ τὸ παιδί σου, τότε λέγω καὶ ἐγὼ ἀποῤῥίψατε τὸν νόμον. Εἶναι κύριοι, πολὺ ὀλίγοι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἔχουν τὰ μέσα νὰ ἐκπαιδεύσουν τὰ τέκνα των, καὶ διὰ τοῦτο εἶναι ὀρθὸν νὰ μεταβαίνουν εἰς τὰς τάξεις τοῦ στρατοῦ, διότι ἀπὸ αὐτοὺς περιμένει ὁ στρατὸς νὰ λάβῃ φρόνημα καὶ νὰ ἀναπτυχθῇ. Μὴ πιστεύητε εἰς ὅσα σᾶς εἶπεν ὁ κ. Ῥοντήρης, ὅτι ἐγὼ εἶπον ὑπερβολὰς, διότι ὁ ἴδιος ὡμολόγησε, ὅτι αὐτὸς δὲν ἦλθε εἰς συνάφειαν μὲ τὸν στρατὸν καὶ ὡμολόγησε τὴν ἄγνοιάν του. Οἱ Πρῶσσοι ἀπεφάσισαν νὰ λύσουν ἓν ζήτημα μὲ τὴν Ἑλβετίαν, σᾶς εἶπεν, καὶ ἔστειλαν 120,000 στρατιωτῶν. Καὶ δὲν μοὶ λέγετε, κύριε Ῥοντήρη, ἀφ’ ἧς ἐποχῆς ἔπαυσεν ἡ πάλη μεταξὺ Βουργουνδίων καὶ Ἑλβετῶν, πότε ἔγεινεν ἐκστρατεία Ἑλβετικὴ; καὶ ποῦ παρετάχθη Ἑλβετικὸς στρατός; Ἀπὸ τὰ 1789 μέχρι σήμερον, εἰς ποίαν ἱστορίαν ἤκουσες, ὅτι ὁ Ἑλβετικὸς στρατὸς παρετάχθη καὶ ἔκαμε ἐκεῖνα τὰ θαύματα;

§107ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Σᾶς ἐπενθυμίζω τὰς δυσχερείας τοῦ Μανσένα καὶ τοῦ....

§108Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἂν ἐκλαμβάνῃς τὸν Σουβάρωφ ὡς Ἑλβετὸν σᾶς συγχαίρω, εἶναι Ῥῶσσος. Ἐγὼ σὲ βεβαιῶ, ὅτι τὸν μᾶλλον ἀνεπτυγμένον καὶ ἂν πάρῃς, εἰς τρεῖς μῆνας δὲν θὰ ἠμπορῇ νὰ μάθῃ νὰ σελώνῃ τὸν ἵππον του· ἐγὼ ἐξῆλθον τῆς Στρατιωτικῆς σχολῆς μετὰ ἑπταετῆ σπουδὴν καὶ ὑπηρέτησα ὡς λοχίας, ὡς ἐπιλοχίας καὶ ὡς πεταλωτὴς ἀκόμη ἓξ μῆνας καὶ εἶχον ὀλίγην ἀνάπτυξιν περισσοτέραν ἀπὸ ἐκείνην, τὴν ὁποίαν ἀποδίδετε εἰς τοὺς κοινοὺς ἀνθρώπους νομίζω· καὶ νομίζετε σεῖς, ὅτι στρατιώτης εἶναι ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος κάμει τὰς κινήσεις τῆς ὁπλασκίας; 42 ἡμέρας ἂν κάμῃς στρατιώτης δὲν θὰ μάθῃς νὰ λύσῃς ἓν ὅπλον, νὰ σκοπεύῃς καὶ νὰ τὸ προφυλάττῃς· ἐὰν νομίζῃς δὲ, κύριε Ῥοντήρη, ὅτι στρατιώτης εἶναι ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος ἐφόρεσε μίαν στολὴν καὶ ἐπῆγεν ἕως εἰς τὸ Δαφνίον, πολὺ πλανᾶσαι. Λοιπὸν βλέπετε ὁ κύριος Ῥοντήρης ἠθέλησε νὰ εἴπῃ, ὅτι ἐγὼ σᾶς εἶπον ὑπερβολὰς καὶ ὑπέπεσεν αὐτὸς εἰς ὑπερβολὰς, αἱ ὁποῖαι εἶναι συγγνωστέαι, διότι ὁ κ. Ῥοντήρης δὲν εἶναι στρατιωτικός. Σᾶς εἶπεν ἀκόμη ἓν πρᾶγμα, ὅτι στρατὸς εἶναι οἱ ἀξιωματικοὶ καὶ κατὰ δεύτερον λόγον οἱ ὑπαξιωματικοί· αὐτὸ δὲν εἶναι ἀληθές. Νομίζετε, ὅτι λόχοι, οἱ ὁποῖοι κατασκευάζουν τὰ χαρακώματα, τὰ στρατόπεδα, τὰς γεφύρας, ὑπερασπίζουν τὰ φρούρια, κάμνουν χιλίων εἰδῶν τεχνιτὰς ἐργασίας, αὐτὰ τὰ πράγματα τὰ κάμνουν οἱ στρατιῶται.... Νομίζετε ὅτι ἠμποροῦν νὰ εἴπουν οἱ ἀξιωματικοί, κατασκευάσατε μίαν γέφυραν καὶ ἡ γέφυρα νὰ κατασκευασθῇ; Εἶναι λανθασμένα αὐτά. «Ἓν μόνον σᾶς προσθέτω, κύριε Ῥοντήρη, διὰ νὰ ἰδῇς, ὅτι οἱ στρατοὶ οἱ ἐκγυμνασμένοι εἰς στρατόπεδον καὶ εἰς ἐκστρατείας εἶναι κάτι τι ὑπεράνθρωπον· σοῦ ἀναφέρω δὲ ἓν παράδειγμα συγκεκριμένον, κατὰ τοῦ ὁποίου δὲν δύνασαι λέξιν ν’ ἀντιτάξῃς· ἠξεύρετε, κύριοι, ἐπὶ τῆς ἐποχῆς τῶν Ῥωμαίων ὅτε οἱ Ἑλβετοὶ λεγόμενοι, εἶναι Γερμανικὸν ἔθνος, ὥρμησαν κατὰ τῆς Ἰταλίας καὶ κατέσφαξαν ὅλους τοὺς στρατοὺς τοὺς ὁποίους ἀπήντησαν, διότι οἱ ἄνθρωποι ἐκεῖνοι δὲν ἐγνώριζον τίποτε ἄλλο εἰμὴ νὰ ἐπιπίπτουν μὲ τὸ ξίφος τὸ ὁποῖον ἐκράτουν διὰ τῶν χειρῶν ὄπισθεν, εἶναι δὲ ὁ τρομερώτερος στρατὸς τὸν ὁποῖον ἀπήντησαν οἱ νικηταὶ τοῦ κόσμου... Οἱ Ῥωμαῖοι ἐχρειάσθη νὰ καλέσωσι τὸν Μάριον νὰ τὸν ὀνομάσωσιν Ὕπατον καὶ ἐναντίον ὅλων τῶν νόμων νὰ τὸν ψηφίσουν πεντάκις Ὕπατον. Τί δὲ ἐχρειάσθη διὰ νὰ μορφώσῃ ἐκεῖνον τὸν στρατόν; ἐργασία στρατοπεδευτικὴ τρομερά. Συνέλαβε τὴν ἰδέαν νὰ συνειθίσῃ τοὺς Ῥωμαίους ἀπέναντι τῶν Ἑλβετῶν καὶ τοὺς ἔκλεισε καὶ τοὺς ὑπεχρέωσε νὰ μεταβάλουν τὴν κοίτην τοῦ Ῥοδανοῦ ποταμοῦ καὶ τοὺς ἔφερεν ν’ ἀποφασίσουν νὰ εἰποῦν ῥίψατέ μας εἰς τὰς τάξεις τοῦ ἐχθροῦ, καὶ γνωρίζετε τ’ ἀποτελέσματα. Λοιπόν, κύριοι, αὐτὰ τὰ πράγματα ἐγένοντο εἰς 42 ἡμέρας; μήτε καφὲ δὲν ἠμπορεῖ νὰ μάθῃ νὰ ψήνῃ τις εἰς 42 ἡμέρας. Εἶναι λοιπὸν ὑπερβολαὶ, αἱ ὁποῖαι συγχωροῦνται εἰς τὸν κ. Ῥοντήρην, ἀλλὰ δὲν πρέπει νὰ τὰς στρέφῃ καὶ ἐναντίον ἡμῶν, οἱ ὁποῖοι λαλοῦμεν ἐκ πείρας καὶ τ’ ἀποδεικνύομεν. Ὁ λόγος τῶν ἐξαιρέσεων, κύριοι, δὲν εἶναι αὐτὴν τὴν στιγμὴν κατάλληλος, διότι ὑπάρχει κεφάλαιον περὶ ἐξαιρέσεως καὶ ἐκεῖ θὰ εἴπωμεν ἐν ἐκτάσει τὰ περὶ ἐξαιρέσεως· βέβαια ἡ ἐξαίρεσις εἶναι ὅ,τι ἠμπορεῖ νὰ φαντασθῇ τις κακόηθες, ἀλλὰ δὲν εἶναι τοῦ παρόντος.

§109ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Φοβούμενος, κύριοι, μὴ συμβῇ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον προεῖπεν ὁ κ. Ζωχιός, τοὐτέστι μὴ ψηφίσωμεν νόμον ὁ ὁποῖος δὲν θὰ ἐκτελεσθῇ, λαμβάνω τὸν λόγον, διότι παρατηρῶ, ὅτι καὶ ἐκεῖνοι οἵτινες συνέταξαν καὶ ἐκεῖνοι οἵτινες ἐτροπολόγησαν τὸ ὑπουργικὸν νομοσχέδιον καὶ οἱ ἀγορεύσαντες ἐπ’ αὐτοῦ δὲν ἐδίστασαν νὰ ὁμολογήσουν ὅτι δὲν παρεξέκλιναν ποσῶς ἀπὸ τὸ Γαλλικὸν σύστημα· κατὰ δὲ τὴν συζήτησιν παρετήρησα, κύριοι, ἐνῷ καταργεῖται εἷς νόμος στρατολογικὸς καὶ εἰσάγεται νέος τοιοῦτος, ὁ καταργούμενος οὐδόλως ἐξετάζεται, ἐνῷ τοῦτο ἔπρεπε νὰ γίνηται, νὰ ἐξετάζηται δηλονότι τὸ καταργούμενον σύστημα διὰ νὰ εὑρίσκηται τί τὸ πλημμελὲς αὐτοῦ, καὶ κατὰ τοῦτο νὰ διορθοῦται. Μεγάλη γίνεται ἀπὸ χθὲς συζήτησις ἐπὶ τοῦ ἐπὶ πόσον καιρὸν δύναται νὰ καταρτισθῇ ὁ στρατιώτης, ἐνῷ ὁ σκοπὸς τοῦ ἄρθρου τὸ ὁποῖον συζητοῦμεν δὲν εἶναι αὐτός· σκοπὸς τοῦ ἄρθρου τὸ ὁποῖον συζητοῦμεν εἶναι ἂν πρέπῃ ἢ δὲν πρέπῃ νὰ ὑπάρχῃ τὸ δικαίωμα τῆς ἀντικαταστάσεως· εἰς τοῦτο λοιπὸν πρέπει νὰ ἐξετάσωμεν τὸ παρελθὸν, ἵνα ἴδωμεν ἂν ἡ χρῆσις τοῦ δικαιώματος τούτου ἔβλαψε τὸ σύστημα τὸ στρατολογικόν. Κύριοι, ἐφήρμοσα ἐπὶ εἰκοσιπέντε ὁλόκληρα ἔτη τὸν στρατολογικὸν νόμον, καὶ διὰ τοῦτο ἔρχομαι μετὰ θάῤῥους νὰ σᾶς εἴπω ποῖα εἶναι τὰ μέρη τὰ πλημμελῆ καὶ κατὰ τί ἡμεῖς αὐτοὶ οἱ ἐφαρμόζοντες τὸν νόμον κατεστήσαμεν αὐτὸν πλημμελῆ. Σᾶς εἶπον, λόγου χάριν, μὲ τρόπον κατ’ ἐμὲ ὑπερβολικὸν, ὅτι αἱ ἀντικαταστάται εἶναι ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον ξένοι ἀλλόγλωσσοι, ἀλβανοί, ἢ τουρκαλβανοί, ἢ ἀνατολῖται ἐν γένει, παραδέχομαι ὅτι ἔγιναν μερικαὶ καταχρήσεις, ἀλλὰ καὶ ἂν ᾖναι ἀληθὲς τὸ τοιοῦτον, εἶναι ἔλλειψις τοῦ νόμου τὸν ὁποῖον καταργοῦμεν; τοὐναντίον· ῥητὴ διάταξις τοῦ νόμου τοῦ 1837 λέγει ὅτι διὰ νὰ γίνῃ τις ἀντικαταστάτης πρέπει νὰ ᾖναι πολίτης Ἕλλην ἢ νὰ ἔχῃ κεκτημένην τὴν Ἑλληνικὴν ὑπηκοότητα· ὄχι μόνον τοῦτο, ἀλλ’ ἀπαιτεῖται νὰ ᾖναι καὶ ἀνεπιλήπτου διαγωγῆς καὶ νὰ μὴ κατεδικάσθη δι’ ἀξιόποινον πρᾶξιν· λοιπὸν ἡ ἀταξία, ἡ ὁποῖα συνέβη διὰ τῆς ἀντικαταστάσεως, προέρχεται ὡς ἐκ τῆς κακῆς ἐφαρμογῆς τοῦ νόμου. Ὁ νόμος, τὸν ὁποῖον καταργεῖτε, ἐξαιρεῖ τοὺς μονογενεῖς, ἐξαιρεῖ τοὺς παρασκευαζομένους διὰ τὸ ἱερατικὸν ἐπάγγελμα, τοὺς μαθητὰς, δὲν ἐξαιρεῖ ὅμως τὰ τέκνα τῶν πλουσίων ἢ ἰσχυρῶν ἑκάστου τόπου, καὶ μολοντοῦτο ἀναφέρομαι εἰς τὴν συνείδησιν ὅλων ὑμῶν ἂν ἓν τέκνον ἠθικῶς ἢ ὑλικῶς ἰσχυρᾶς οἰκογενείας, ὄχι ὑπηρέτησεν, ἀλλ’ ἂν ἐνεγράφη εἰς τοὺς στρατολογικοὺς καταλόγους. Κατὰ τί πταίει λοιπὸν ὁ καταργούμενος νόμος εἰς τοῦτο; ὁ καταργούμενος νόμος ἓν μέρος εἶχε πλημμελὲς ἢ μᾶλλον ἐλαστικόν, τὸ τῆς συντάξεως τῶν καταλόγων.

§110ΡΑΛΛΗΣ. Εἶσθε ὑπὲρ τῆς ἀντικαταστάσεως;

§111ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Ἐν μέρει. Τί θὰ κατορθώσετε νομίζετε διὰ τῆς καταργήσεως τῆς ἀντικαταστάσεως; ἡ πρόθεσις ἐκείνων οἱ ὁποῖοι προτείνουν τὴν κατάργησιν τῆς ἀντικαταστάσεως εἶναι ἀξιέπαινος, ἀλλ’ ἀγνοοῦν τὰς συνεπείας, διότι δὲν εὑρέθησαν εἰς θέσιν νὰ ἐξετάσωσι τὸ τί ἐγένετο μέχρι τοῦδε· βεβαίως ἂν τὸ αἴσθημα τὸ στρατιωτικὸν εἰς τὸν τόπον ἡμῶν ἦτο ἀνεπτυγμένον γενικῶς καὶ ἂν οἱ πάντες ἐθεώρουν ὡς τιμήν των τὴν στρατιωτικὴν ὑπηρεσίαν, ἡ κατάργησις τῆς ἀντικαταστάσεως, χωρὶς νὰ καθιερωθῇ διὰ Νόμου, ἤρχετο αὐτομάτως καὶ ἤθελεν εἶσθαι ἓν ἐκ τῶν μέσων ἐκείνων ἅτινα ἀνυψοῦν τὰ ἔθνη, καὶ καθιστοῦν αὐτὰ ἰσχυρὰ καὶ σεβαστά· ἀλλ’ εἰς τόπον ὅπου οἱ πάντες σκέπτονται πῶς ν’ ἀποφύγουν τὸ βάρος αὐτὸ, πρέπει νὰ εἴμεθα προσεκτικοὶ εἰς τὴν ἐπιψήφισιν τῶν σχετικῶν Νόμων· διότι ἂν παραδεχθῆτε τὴν κατάργησιν τῆς ἀντικαταστάσεως, θὰ ἐπιβαρύνετε τὴν μᾶλλον ἀσθενεστέραν τάξιν τῆς κοινωνίας καὶ ἰδίως τὴν τάξιν τῶν γεωργῶν καὶ κτηνοτρόφων καὶ θὰ ἀφαιρέσετε ἀπὸ τὴν γεωργίαν τὰς χεῖρας, αἱ ὁποῖαι τῇ χρησιμεύουν τόσον πολύ, διότι ἀπὸ τοῦδε σᾶς λέγω, ὅτι οὐδενὸς πλουσίου τέκνον, οὐδενὸς ἰσχυροῦ πολιτικοῦ τέκνον θὰ ᾖναι ἐν τῷ στρατῷ· τί θὰ κατορθώσητε λοιπὸν μὲ τὴν κατάργησιν τῆς ἀντικαταστάσεως; θὰ τὸ ἐπαναλάβω πολλάκις, διότι θέλω νὰ ᾖναι σημειωμένον εἰς τὰ πρακτικὰ, θὰ ἐπιβάλετε ὅλον αὐτὸ τὸ στρατιωτικὸν βάρος εἰς μίαν τάξιν, ἡ ὁποία δὲν διαθέτει οὔτε ὑλικὴν, οὔτε ἠθικὴν προστασίαν. Πῶς ἀξιοῦτε, κύριοι, νὰ ὑπηρετήσουν αὐτοπροσώπως τὰ τέκνα τῶν καλλιτέρων οἰκογενειῶν εἰς τὸν στρατὸν ἐκεῖνον τὸν ὁποῖον σεῖς πολλάκις κατεδικάσατε; εἰς τὸν στρατὸν ἐκεῖνον διὰ τὸν ὁποῖον πρὸ ὀλίγου εἴπατε ὅτι δὲν ἔχει νὰ σκεπασθῇ; εἰς τὸν στρατὸν ἐκεῖνον τὸν ὁποῖον στέλλετε διὰ νὰ καταδιώξετε φυγοδίκους, τὸν ὁποῖον στέλλετε νὰ παρακολουθήσῃ δημοσίους εἰσπράκτορας; θέλετε νὰ ἀκολουθήσῃ καὶ τὸ τέκνον τὸ καλοαναθρεμμένον διὰ νὰ λάβῃ τὰς πλέον κακὰς ἕξεις, νὰ μάθῃ τοὐτέστι διὰ νὰ ζητῇ ἀπὸ τὰς οἰκογενείας τῶν πτωχῶν κόταις καὶ πήταις;

§112Ι. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ἀρκετὰ, κ. Κατσικαπῆ.

§113ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Ἂν διὰ σᾶς εἶναι ἀρκετὰ δι’ ἐμένα εἶναι ἀρκετότερα. Κύριοι, βεβαίως ἐγὼ δὲν ἔχω τὴν πεποίθησιν, ὅτι δύναμαι νὰ μεταβάλω τὰς πεποιθήσεις σας, ἀλλ’ ἤθελον κάμει ἓν ἔγκλημα ἂν δὲν ἐφώτιζον τὴν Βουλὴν ὡς ἐκ τῆς πείρας, τὴν ὁποίαν ἔχω. Ἡ εἰλικρίνεια ἀπαιτεῖ νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι ὁ καταργούμενος νόμος δὲν ἔχει πολλὰς τὰς ἐλλείψεις, ἡμεῖς τὸν κατεδολιεύθημεν καὶ ἂν κανὲν τέκνον τῶν πλουσίων οἰκογενειῶν δὲν κατετάχθη εἰς τὸν στρατὸν εἶναι ἀποτέλεσμα τῆς κακῆς ἐφαρμογῆς τοῦ νόμου. Δὲν τελειώνω ἂν δὲν εἴπω, ὅτι ἀπατῶνται οἱ πιστεύοντες μὲ ἀγαθὴν πρόθεσιν, ὅτι καταργοῦντες τὴν ἀντικατάστασιν καὶ ὑποχρεοῦντες ὅλους τοὺς νέους νὰ ὑπηρετήσουν αὐτοπροσώπως ἐν τῷ στρατῷ, ὅτι θὰ κάμουν κάτι τι δὲν θὰ κατορθώσωμεν τίποτε, τοὐναντίον μάλιστα θὰ ὠθήσωμεν τοὺς γονεῖς τῶν νέων τούτων πρὸς χρῆσιν μέσων ἀθεμίτων ἵνα ἀποφύγωσι τὴν στρατιωτικὴν ὑποχρέωσιν, ἥτις εἶναι τῷ ὄντι ἱερά.

§114Σ. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι βουλευταὶ, τὸ νὰ ἐκπαιδευθῇ τὸ ἔθνος στρατιωτικῶς τοῦτο βεβαίως εἶναι καὶ ἐπιθυμητὸν καὶ ἀναγκαῖον· ἀλλὰ διὰ νὰ ᾖναι ἡ στρατιωτικὴ ἐκπαίδευσις τοῦ ἔθνους τελεσφόρος ἀπαιτεῖται νὰ γίνῃ βαθμηδὸν ἀναλόγως τῶν ἀναγκῶν αὐτοῦ· τὰ ἔθνη δὲν προάγονται διὰ μόνης τῆς στρατιωτικῆς ἀναπτύξεως, ἔχουν ἀνάγκην τῆς ὑποστηρίξεως ὅλων τῶν λοιπῶν κλάδων τῆς κοινωνίας· διὰ μόνης τῆς στρατιωτικῆς ἀναπτύξεως δύνασθε νὰ ἔχετε ἔθνος στρατιωτικῶς ἀνεπτυγμένον, ἀλλὰ νοερῶς ὠπισθοδρομημένον, ἐν ἄλλαις λέξεσι θέλετε ἔχει ἔθνος πολεμικὸν, ἀλλὰ βάρβαρον· μὲ τὴν στρατιωτικὴν ἀνάπτυξιν πρέπει νὰ συμβαδίζωσι καὶ ἡ ἀνάπτυξις τῆς διανοίας καὶ τῶν πόρων τοῦ Κράτους. Διὰ ταῦτα, κύριοι, ἐκεῖνοι, οἵτινες ἐνομοθέτησαν, οἵτινες ἔλαβον ὑπ’ ὄψιν τὴν ἀντικατάστασιν, οἵτινες ἔλαβον ὑπ’ ὄψιν τὰς ἐξαιρέσεις, δὲν εἶχον μόνον τὸ στρατιωτικὸν συμφέρον ὁδηγὸν, ἀλλὰ παρεκινήθησαν καὶ ἀπὸ αὐτὴν τὴν ἀνάγκην τὴν κοινωνικήν. Ὅθεν διὰ τῶν ἀντικαταστάσεων καὶ ἐξαιρέσεων προσεπάθησαν νὰ συμβιβάσωσι τὸ στρατιωτικὸν συμφέρον μὲ τὰς κοινωνικὰς ἀνάγκας· αἱ ἐξαιρέσεις καὶ αἱ ἀντικαταστάσεις δὲν ἐγένοντο χάριν ἀτόμων, ἀλλὰ χάριν σπουδαιοτάτων κοινωνικῶν συμφερόντων· φρονοῦσί τινες σήμερον, ὅτι τὸ ἔθνος ἀπαιτεῖται ἀναγκαίως νὰ ἀναπτυχθῇ στρατιωτικῶς, ἑπομένως ἡ ἡλικία τοῦ ἔτους 22 πρέπει νὰ ὑπηρετῇ ἐπὶ τριετίαν εἰς τὸν στρατὸν, οὔσης τῆς θητείας τριετοῦς· ἀλλ’ οἱ τοιαύτην ἀπόλυτον ἀρχὴν ζητοῦντες νὰ καθιερώσωσι λησμονοῦσιν, ἢ παρορῶσιν, ὅτι καὶ ἡ ἡλικία αὐτὴ εἶναι ἡ ἡλικία ἡ πρακτικὴ, ἡ ἡλικία, ἡ ὁποία ἔρχεται νὰ ἐφαρμόσῃ ἐπὶ τῆς κοινωνίας ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἔμαθε. Πῶς θέλετε τὴν ἡλικίαν αὐτὴν νὰ τὴν ἀπομακρύνετε ἀπὸ τὴν συνδρομὴν πρὸς τὴν κοινωνίαν; πῶς θέλετε πρὸς μεγίστην ἐθνικὴν ζημίαν παροῦσαν καὶ μέλλουσαν νὰ ἀποστερήσητε τὴν κοινωνίαν ἀπὸ τὰς πρακτικὰς ὠφελείας τῆς ἡλικίας ταύτης; πῶς θέλετε νὰ κάμητε ὅλους στρατιώτας, νὰ παραλύσητε τὴν βιομηχανίαν, τὴν γεωργίαν καὶ τοὺς ἄλλους κλάδους, οἱ ὁποῖοι εἶναι ἡ βάσις τῶν κοινωνιῶν; ἐπὶ τριετίαν στρατολογοῦντες κατὰ τὸ νομοσχέδιον τὴν ἡλικίαν τοῦ 22 ἔτους ἀφαιρεῖτε ἀπὸ αὐτὴν ἐν τῷ διαστήματι τῆς τριετίας τρεῖς ἡλικίας ἀποτελούσας ἐπαισθητὸν ἀριθμὸν ἐπὶ τοῦ μικροῦ πληθυσμοῦ τῆς πατρίδος, ἐχούσης ἀνάγκην βραχιόνων ἀκμαίων πρὸς ἀνάδειξίν της· ἂν λάβητε αὐτοὺς ἀπὸ τὴν κοινωνίαν θέλετε ἀποστερήσει τοὺς ἀκμαίους βραχίονας ἀπὸ τὴν γεωργίαν, ἀπὸ τὴν βιομηχανίαν, ἀπὸ τὸ ἐμπόριον, ἀπὸ τὰς ἐπιστήμας. Ἐὰν τὸν βιομήχανον, ὁ ὁποῖος ἤρχισε τὸ ἔργον του καὶ ὁ ὁποῖος διήνυσε τὸ πρῶτον ἔτος του, τὸν ἀποσπάσητε τῆς ἐργασίας του καὶ μετὰ τρία ἔτη τὸν ἀποδώσητε εἰς τὴν κοινωνίαν, τί θέλει πράξει οὗτος; Πῶς θέλει μετὰ τριετίαν δυνηθῆ νὰ ἐπιληφθῇ τὴν διακοπεῖσαν ἐργασίαν του, ἀφ’ οὗ τριετὴς στρατιωτικὸς βίος τὸν ἀπεμάκρυνε τῶν προτέρων ἕξεών του; Ὁ τοιοῦτος θέλει ὑποκύψει εἰς στερήσεις, καὶ ἑπομένως ἡ ἀνάγκη τῆς συντηρήσεως θέλει τὸν ὠθήσει εἰς ἐγκληματικὰς πράξεις, ἂν ἔχῃ τάσιν τινὰ τοιαύτην ὡς ἐκ τοῦ φυσικοῦ χαρακτῆρός του· ἐὰν τὸν σπουδάσαντα τὴν νομικὴν, τὴν ἰατρικὴν καὶ αὐτὴν τὴν φιλολογίαν, ἀποσπάσητε εἰς τὴν στρατιωτικὴν ὑπηρεσίαν μόλις ἀποφοιτήσαντα, καὶ ἔχοντα ἀνάγκην πρακτικῆς ἐφαρμογῆς τῶν σπουδῶν του, θέλει ἀπομάθει οὗτος κατὰ τὴν τριετῆ διαρκῆ στρατιωτικὴν θητείαν ὅ,τι θεωρητικῶς ἔμαθε, καὶ θέλετε ἀποστερήσει τὴν κοινωνίαν ἀπὸ τῆς ἐκ τῆς εὐφυΐας καὶ τῶν σπουδῶν ὠφελείας, θέλετε δὲ καταστήσει δυστυχῆ καθ’ ὅλον τὸν βίον του αὐτὸν τοῦτον, καὶ ματαίας τὰς γενομένας εἰς ἐκπαίδευσίν του δαπάνας καὶ καταβληθέντας κόπους. Αὐτὰ δὲ ταῦτα δύναταί τις νὰ εἴπῃ καὶ περὶ τοῦ γεωργοῦ καὶ ἐμπόρου. Διὰ τοὺς λόγους τούτους αἱ κοινωνίαι εἰς τὴν πρώτην ἀνάπτυξίν των ἐφρόντισαν νὰ συμβιβάσωσι τὴν στρατιωτικὴν ἀνάγκην μὲ τὸ κοινωνικὸν συμφέρον, ἐζήτησαν νὰ μὴ κάμουν ἀργὰς, νεκρὰς τὰς γαίας, διότι εἶπον, ὅτι ἡ ψυχὴ τῶν κοινωνιῶν εἶναι αἱ γαῖαι, ἡ βιομηχανία, τὸ ἐμπόριον καὶ αἱ ἐπιστῆμαι· ποῖος θὰ σᾶς δώσῃ χρήματα πρὸς συντήρησιν τοῦ στρατοῦ, ὅταν τὴν γεωργίαν τὴν καταστρέφετε; Εἶναι ἀπόλυτος ἀνάγκη στρατιωτικῆς ἀναπτύξεως τῆς πατρίδος. Τοῦτο εἶναι ἀνεπίδεκτον ἀντιῤῥήσεως. Οὐχ ἧττον μαθηματικὴ ἀλήθεια εἶναι, ὅτι ὅσῳ μακροτέρα καθίσταται ἡ ἐν τῷ στρατῷ ὑπηρεσία, ἐπὶ τοσοῦτον καλλίτεροι καταρτίζονται στρατιῶται. Ἀλλ’ ἐὰν τὸ συμφέρον τοῦ στρατοῦ ἀπαιτῇ τὴν μακροτέραν ἐν αὐτῷ διαμονὴν τῶν στρατολογουμένων νέων, τὸ συμφέρον ὅμως τῆς κοινωνίας κατ’ ἀντίθετον λόγον ἀπαιτεῖ τὴν ὅσον ἔνεστι βραχυτέραν ἀπομάκρυνσιν τῶν μελῶν τῶν δήμων ἀπὸ τὰς βιωτικὰς ἐργασίας των. Ὅθεν Κυβερνήσεις ὀρθῶς σκεπτόμεναι ὀφείλουσι νὰ συμβιβάζωσι τὰ ἀντίθετα ταῦτα συμφέροντα διὰ νομοθετημάτων καταλλήλων, ὥστε καὶ ὅλοι οἱ νέοι νὰ ἐξασκῶνται στρατιωτικῶς, καὶ ἡ κοινωνία νὰ μὴ ζημιοῦται ἐκ τῆς πολυχρονίου ἀπομακρύνσεώς των, καὶ αὐτοὶ οὗτοι νὰ μὴ καταστρέφωνται. Ἐκ τούτων κατανοεῖτε, ὅτι δὲν εἶμαι ἀπολύτως ὑπὲρ τῆς ἀντικαταστάσεως, ἀλλὰ μετὰ βραχυχρόνιον ἐν τῷ στρατῷ ὑπηρεσίαν. Οἱ τἀναντία φρονοῦντες ἔφερον παράδειγμα τὴν Πρωσσίαν καὶ τὴν Γαλλίαν ἔνθα ἐξωβελίσθη ἐν γένει ἡ ἀντικατάστασις, καὶ ἐπεβλήθη ἡ αὐτοπρόσωπος ὑπηρεσία ἐν τῷ στρατῷ καθ’ ἅπαν τὸ νενομισμένον χρονικὸν διάστημα τῆς στρατιωτικῆς θητείας. Πρὸς τούτους ἐν γένει παρατηρῶ, ὅτι ἀλλοίμονον εἰς τὸ ἔθνος, τὸ ὁποῖον ἂν καὶ εἶναι μικρὸν, θέλει διὰ μιᾶς νὰ παραστῇ μέγα· δυστυχία εἰς τὸ μικρὸν ἔθνος, τὸ ὁποῖον θέλει νὰ κανονίσῃ τὰ καθ’ ἑαυτὸ συμφώνως πρὸς τοὺς κανονισμοὺς τῶν μεγάλων ἐθνῶν, χωρὶς νὰ ληφθῶσιν ὑπ’ ὄψιν αἱ εἰδικαὶ περιστάσεις, ἡ διαφορὰ τῶν ἠθῶν, ἐθίμων καὶ πόρων. Τὴν Αὐστρίαν, τὴν Γαλλίαν, τὴν Πρωσσίαν, φέρετε ὡς παραδείγματα· ἀλλὰ, κύριοι, τὰ ἔθνη ταῦτα εἶναι πρὸ πολλῶν ἐτῶν ἀποκατεστημένα καὶ ἀνεπτυγμένα καθ’ ὅλους τοὺς κλάδους, ἐνῷ τὸ ἡμέτερον ἔθνος εἶναι εἰς τὸν ὀργανισμόν του νῦν καὶ μόλις τώρα προβαίνει εἰς τὴν ἀνάπτυξίν του· τοιαύτης οὔσης διαφορᾶς μεταξὺ τῶν προειρημένων ἐθνῶν καὶ τοῦ ἡμετέρου, ἀναντιῤῥήτως θέλετε ἐπαναγάγει τὴν δυστυχίαν εἰς τὴν πατρίδα, ἐὰν θελήσητε νὰ πράξητε ὅ,τι καὶ αὐτὰ τὰ ἔθνη πράττουσιν. Εἰς τὴν Πρωσσίαν ὄντως ὑπάρχουν νομοθετημένα καὶ γίνονται ὅσα περὶ στρατολογίας μᾶς παρέστησάν τινες, ἀλλ’ ὁποία διαφορὰ ἠθῶν, ἐθίμων, περιστάσεων καὶ ἐθνικῆς καταστάσεως; δὲν ἔχω οὔτε τὴν εἰδικότητα, οὔτε τὴν ἐπιθυμίαν νὰ εἰσέλθω εἰς τὴν ἀνάπτυξιν τοῦ ἐν Πρωσσία στρατιωτικοῦ συστήματος, διότι θεωρῶ τοῦτο ξένον τῆς σφαίρας μου· ἐὰν ἠδυνάμην ὅμως νὰ εἰσέλθω εἰς ἰδιαιτέραν ἐξέτασιν ἤθελον καταδείξει ὁπόσον οἰκτρῶς ἀπατῶνται ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι νομίζουν, ὅτι δύναται εἰς τὴν Ἑλλάδα νὰ γίνῃ ὅ,τι γίνεται ἐν Πρωσσίᾳ. Ἐκεῖ ἔχουν τόσα μέσα, ὥστε δύνανται τὰ πάντα νὰ ἀναπληρῶσι πᾶσαν στέρησιν. Ποῖα μέσα ἔχετε εἰς τὴν Ἑλλάδα; Οὐδέν. Ὑποθέτω, κύριοι, ὅτι εἶναι μία γραῖα ἀδύνατος, ἡ ὁποία ἔχει ἕνα, δύω υἱούς· ἐὰν αὐτὸς ἢ καὶ οἱ δύω ὑποχρεωθῶσι νὰ ὑπηρετήσωσι συγχρόνως εἰς τὸν στρατὸν, ποῖος θέλει συντηρήσει ταύτην καὶ μάλιστα ἂν ἔτι ἔχῃ καὶ τρία τέσσαρα ἀνήλικα τέκνα ἢ κοράσια; Ποία δικαιοσύνη ὑπαγορεύει νὰ ἀφίνῃ ἡ πολιτεία οὕτω τὰ τέκνα της ἀπροστάτευτα καὶ ἄνευ ἐλαχίστης συνδρομῆς; Εἰς τὴν Γερμανίαν περιθάλπονται αἱ τοιαῦται οἰκογένειαι καὶ προστατεύονται ὑπὸ τῶν δήμων ὑποχρεουμένων καὶ ἐχόντων εἰδικοὺς πρὸς τοῦτο πόρους. Εἰς τὴν Ἑλλάδα ὅμως οὐδὲν τοιοῦτον γίνεται ἢ εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ ἐπὶ τοῦ παρόντος. Ἐκ τοιούτων λόγων, κύριοι, ἐπενόησαν τὴν ἀντικατάστασιν πρὸς εὐκολίαν. Ἀλλ’ ἐπειδὴ λόγοι σπουδαῖοι ἀπαιτοῦσι τὴν στρατιωτικὴν ἐκπαίδευσιν πάντων, τὰ δὲ οἰκογενειακὰ καὶ κοινωνικὰ συμφέροντα ἀντίκεινται πρὸς τοῦτο, δυνάμεθα νὰ συμβιβάσωμεν τὴν στρατιωτικὴν ἀνάγκην μὲ τὴν τοῦ κράτους. Δυνάμεθα νὰ κατορθώσωμεν ἕνα συμβιβασμὸν τῶν ἀναγκῶν τούτων διὰ τῆς παραδοχῆς τοῦ ὅρου τοῦ νὰ ἐπιτρέπεται ἡ ἀντικατάστασις μετὰ ἑξάμηνον ἐν τῷ στρατῷ ἐκπαίδευσιν. Τί δύναται νὰ κατορθώσῃ τοῦτο; ἡ ἀπομάκρυνσις τῶν τέκνων ἀπὸ τὰς οἰκογενείας των πρὸς στρατιωτικὴν ἐκπαίδευσιν ἐπὶ ἕξ, ὀκτὼ, δέκα μῆνας, εἶναι ἀνεκτὴ, καὶ ἑπομένως θέλουσιν ὑπηρετήσει προθύμως εἰς τὸν στρατὸν πάντες οἱ δυνάμενοι μετὰ παρέλευσιν ἀσκήσεως ὀλίγων μηνῶν νὰ δώσωσιν ἀντικαταστάτην, ἐν ᾧ τοὐναντίον ἡ διαρκὴς τριετὴς ὑποχρέωσις εἰς τὴν στρατιωτικὴν ὑπηρεσίαν θέλει ὠθήσει εἰς ὑπεκφυγάς. Κύριοι, προσέξατε, ὥστε ἡ γνώμη σας νὰ μὴ ᾖναι σκληρὰ, διότι θέλετε γεννήσει πολλὰ ἀτοπήματα. Κύριοι, δὲν ἔχετε ὑπ’ ὄψιν τὰ μέχρι τοῦδε λαμβάνοντα χώραν ἐπὶ τῶν κληρούχων; πόθεν ταῦτα προέρχονται; ἐκ τοῦ ὅτι ἕκαστος θέλει ν’ ἀποφύγῃ τὴν στρατιωτικὴν ὑποχρέωσιν καὶ μύρια πρὸς τοῦτο μηχανᾶται μέσα, προσφεύγων καὶ εἰς δραπέτευσιν. Ἐὰν λοιπὸν σήμερον ἔλθετε καὶ θελήσετε νὰ καταργήσετε ὁλοσχερῶς καὶ ἀπολύτως τὴν ἀντικατάστασιν, θέλετε ἀναγκάσει πολλοὺς νὰ ἀπομακρυνθῶσιν ἐντεῦθεν, ἢ πολλάκις νὰ συσσωματωθῶσι καὶ διατρίβωσιν εἰς κρησφύγετα πρὸς ὑπεκφυγὴν αὐτῆς τῆς ὑποχρεώσεως. Ναὶ, ἠξεύρετε τί θὰ γίνῃ; ἐὰν μέχρι σήμερον ἔχετε ἀνάγκην ἱκανῶν στρατιωτῶν εἰς ἐκβίασιν καὶ σύλληψιν χιλίων καθυστερούντων κληρούχων, τοῦ λοιποῦ θέλετε ἔχετε ἀνάγκην πέντε καὶ ἓξ χιλιάδων στρατιωτῶν εἰς ἐκβίασιν καὶ προσαγωγὴν πάντων τῶν φερόντων τὴν ἡλικίαν τοῦ 22 ἔτους κατὰ τὸ νομοσχέδιον. Δὲν ἦτο, κύριοι, καὶ ὁ νόμος ὁ περὶ ἀπογραφῆς ὁ αὐτός; αἱ διατάξεις ἦσαν καλαί· ἦτο κακὴ ἡ ἐφαρμογὴ, ἐξ ἧς ἐγεννήθησαν τὰ παράπονα καὶ ὠθήθησάν τινες μέχρι τῆς λῃστείας πρὸς ἐκδίκησιν καὶ ἀποφυγήν. Ἐὰν νῦν καταρτίσητε τοιοῦτον νόμον τοσοῦτον σκληρὸν, φοβοῦμαι μὴ ἐπέλθῃ τὸ κακὸν δεινότερον καὶ συστηματικώτερον. Τὰ ἔθνη τὰ προηγμένα θέλετε νὰ μιμηθῆτε εἰς τὴν στρατιωτικὴν διοργάνωσιν· τοῦτο εἶναι ἐπιθυμητὸν, ἂν ᾖναι κατορθωτόν. Ἔχετε λοιπὸν νὰ δαπανήσητε; Πόσους πόρους ἔχετε; Θέλετε νὰ ἔχετε στρατιώτας; Πρέπει νὰ ἔχητε ὅσους δύνασθε, διότι ἂν θελήσετε νὰ λάβετε περισσοτέρους εἶσθε χαμμένοι. Διὰ νὰ μὴ μακρηγορῶ, κύριοι, καταλήγω, ὅτι οἱ λόγοι οὗτοι μὲ πείθουσιν, ὅτι εἶναι ἀνάγκη ἡ Βουλὴ νὰ μὴ παρασυρθῇ ἀπὸ στιγμιαῖον αἴσθημα ἢ πνεῦμα ἐνθουσιασμοῦ, ἀλλὰ νὰ ζητήσῃ νὰ συμβιβάσῃ τὰς ἀνάγκας τὰς στρατιωτικὰς πρὸς τὴν κατάστασιν τοῦ ἔθνους, ἑπομένως νὰ ἐπιτρέψῃ ἵνα μετά τινα ἐν τῷ στρατῷ αὐτοπρόσωπον ὑπηρεσίαν δύναται ὁ βουλόμενος νὰ δώσῃ ἀντικαταστάτην ἐκ τῶν νέων τῆς ἀπογραφῆς τοῦ αὐτοῦ ἔτους καὶ τοῦ αὐτοῦ δήμου.

§115ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Μετὰ πόσους μῆνας;

§116Σ. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Μετὰ ἓξ μῆνας, διότι ἓξ μῆνες εἶναι ἀρκετοὶ νὰ γυμνασθῇ εἷς στρατιώτης, καὶ οἱ ἀπογυμναζόμενοι θέλουσιν εὐκολύνεσθαι εἰς τὴν ἐξασφάλισιν τῶν ἀτομικῶν, οἰκογενειακῶν καὶ κοινωνικῶν συμφερόντων διὰ τῆς ἀντικαταστάσεως, ἐνῷ συγχρόνως ἱκανοποιεῖται καὶ ὁ σκοπὸς τῆς πανδήμου στρατιωτικῆς ἐκπαιδεύσεως.

§117Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Παραδέχεσθε τὴν πάνδημον στρατολογίαν;

§118Σ. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Μάλιστα.

§119ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ (πρωθυπουργός). Κύριοι, εἰσερχόμεθα εἰς σύστημα θυσιῶν· πρέπει καλῶς νὰ τὸ ἐννοήσωμεν καὶ ἕνεκα μάλιστα τῶν περιστάσεων νὰ τὸ παραδεχθῶμεν ἀμέσως. Εἰσερχόμεθα εἰς σύστημα θυσιῶν, διότι αὐτὸ εἶναι τὸ συμφέρον τοῦ τόπου, ἡ κοινὴ ἀπαίτησις τοῦ ἔθνους.

§120ΧΟΪΔΑΣ. Δὲν τὸ ὀνομάζετε σύστημα καθήκοντος;

§121ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Μάλιστα, καθήκοντος. Καὶ εὑρίσκονται, κύριοι, ἀληθῶς εἰς ἀντίθεσίν τινα ἰδιωτικὰ συμφέροντα πρὸς τὰς θυσίας τὰς ἀπαιτουμένας ἀπὸ τὸ κοινὸν συμφέρον, τὸ συμφέρον τοῦ ἔθνους· ἀλλ’ ἵνα ἐξέλθωμεν τῆς σκολιᾶς θέσεως, εἰς ἣν εὑρισκόμεθα, καὶ νὰ ἀποῤῥίψωμεν τὸ ταπεινωτικὸν βάρος, τὸ ὁποῖον μᾶς πιέζει, πρέπει τὰ ἰδιωτικὰ συμφέροντα νὰ ὑποκύψουν εἰς τὰ κοινὰ, διότι ἄλλως, μὴ ἐλπίζωμεν. Ὅ,τι δὲ πράττομεν, ὅ,τι σᾶς συμβουλεύομεν ἤδη, δὲν τὸ πράττομεν κατ’ ἀπομίμησιν τῶν μεγάλων ἐθνῶν, ἀλλὰ κατὰ τὴν ἰδίαν ἡμῶν πεποίθησιν· τὸ πράττομεν διὰ νὰ ἐξασφαλίσωμεν τὴν τιμὴν καὶ τὰ συμφέροντα τῆς πατρίδος ἡμῶν. Καὶ δὲν εἶναι ἀληθές, κύριοι, ὅτι τὸ πνεῦμα τῆς πανδήμου στρατιωτικῆς ἐκπαιδεύσεως δὲν ἐγενικεύθη· ἀληθῶς δὲν ἐφηρμόσθη εἰς ὅλα τὰ μέρη ἔτι, ἀλλ’ ἀπόδειξις ὅτι ἀνεγνωρίσθη ἐν γένει ἡ ἀνάγκη αὕτη, εἶναι ὅτι πανταχοῦ γίνονται ἀπόπειραι πρὸς ἐφαρμογὴν αὐτοῦ. Ἐὰν δὲ δὲν κατωρθώθη νὰ ἐφαρμοσθῇ πανταχοῦ, τοῦτο δὲν ἀποδεικνύει ὅτι δὲν ἀνεγνωρίσθη ἐπιβαλλομένη ἡ ἀνάγκη· καὶ σήμερον ἔτι εἴς τινα μικρὰ κράτη, ὡς εἰς τὴν Ὁλλανδίαν, διατηροῦνται μισθωτοὶ οἱ στρατιῶται. Ἀλλὰ τοῦτο δὲν ἀποδεικνύει τι κατὰ τῆς ἀρχῆς. Νομίζετε, ὅτι τὸ σύστημα τῆς πανδήμου στρατιωτικῆς ἐκπαιδεύσεως εἶναι ἀνάγκη τῶν μεγάλων μόνον σκοπῶν καὶ σχεδίων, καὶ διὰ τοῦτο κυρίως ἐφαρμόζεται ὑπὸ τῶν μεγάλων ἐθνῶν; Τὰ μικρὰ ἔθνη ἔχουσιν ἀνάγκην νὰ παραδεχθῶσι μᾶλλον τὸ σύστημα τοῦτο. Ὅλα λοιπὸν τὰ ἔθνη, καὶ τὰ μικρότερα, ἀνεγνώρισαν τὴν ἀνάγκην αὐτὴν, καὶ ὄχι πλέον πρὸς κατάκτησιν, ἀλλὰ πρὸς ἄμυναν. Αὐτὴ ἡ Δανία γειτνιάζουσα μὲ τὸ μέγιστον Κράτος, τὴν Γερμανίαν, ἔθνος σχετικῶς πτωχὸν καὶ μικρὸν, δὲν παρητήθη ὅμως τῆς ἰδέας τοῦ ν’ ἀποκτήσῃ θαλασσίαν ἰδίως δύναμιν χάριν τῆς ἀσφαλείας της, οὔτε νὰ διοργανίσῃ τὸν στρατόν της· ἡ Νορβηγία καὶ ἡ Σουηδία, περὶ ἧς ἐποιήσατο λόγον ὁ κ. Ζωχιός, ἤδη ἐνασχολεῖται ἐπίσης εἰς τὸν καταρτισμὸν ἰσχυρῆς ναυτικῆς δυνάμεως καὶ σκέπτεται καὶ περὶ στρατοῦ. Τὸ πνεῦμα τῆς ἐποχῆς, πνεῦμα ἄδικον, θεοποιοῦν τὴν δύναμιν ἀπέναντι τοῦ δικαίου, καὶ ὑποβάλλον τὸ δίκαιον καὶ ὑπὸ τὴν πίεσιν τῆς ἰσχύος, ὑπαγορεύει εἰς ἕκαστον νὰ φροντίζῃ περὶ τῆς ἀσφαλείας του· κατὰ τὸ πνεῦμα τῆς ἐποχῆς μας ἀσφάλειαν δὲν ἔχουσιν οὔτε τὰ μεγάλα ἔθνη, οὔτε τὰ μικρὰ, ἐὰν δὲν ἔχουσιν ἰδίας δυνάμεις, καὶ διὰ τοῦτο καὶ τὰ μικρὰ ἔθνη δὲν μένουσιν ἀδρανῆ διότι εἶναι μικρά. Πανταχοῦ λοιπὸν καταβάλλονται προσπάθειαι πρὸς αὔξησιν τῶν ἐθνικῶν δυνάμεων· πανταχοῦ αὐτὴν τὴν στιγμὴν καταγίνεται ἕκαστος νὰ ἑτοιμάσῃ τὰ μέσα τῆς ἐπιθέσεως καὶ τῆς ἀμύνης. Πρόκειται δὲ μόνον ἡμεῖς νὰ ποιήσωμεν ἐξαίρεσιν; Καὶ μήπως, κύριοι, ἡμεῖς ἔχομεν ὀλιγωτέραν ἀνάγκην ὑπερασπίσεως; Μήπως ἡμεῖς ἑκάστοτε δὲν κινδυνεύομεν, χωρὶς νὰ ἤμεθα οἱ αἴτιοι; Καὶ κίνδυνος δὲν εἶναι μόνον ὁ ἐπὶ τῶν ὑλικῶν καταστροφῶν· κίνδυνος ἐπίσης μέγας εἶναι ὁ κίνδυνος τῆς ἀτιμώσεως, ὅπως κατὰ τὸ 1868. Διὰ τὰ ἔθνη ὁ κίνδυνος τῆς ἀτιμίας εἶναι ἐπίσης μέγας καὶ ὀλέθριος, ὡς ὁ τῆς καταλήψεως καὶ τῆς ὑλικῆς καταστροφῆς. Εἴμεθα πλησίον λαῶν, οἵτινες ἑκάστοτε συγκρούονται καὶ ταράσσονται· ἀποτελοῦμεν μέρος οἰκογενείας κολοβωθείσης, ἥτις διεκδικεῖ συχνότατα τὰ κατὰ τὴν ἰδέαν της παραβιαζόμενα δικαιώματα αὐτῆς διὰ μέσων οὐχὶ πάντοτε ἡσύχων καὶ τακτικῶν· ἔχομεν δὲ παραδείγματα τοιαῦτα συνεχῆ. Ὅθεν ἐκτὸς τῶν δυσκολιῶν, τὰς ὁποίας γεννᾷ συνήθως ἀνήσυχος γειτονία, ἡμᾶς ὡς μέλη οἰκογενείας, ἐπαναλαμβάνω, διατελούσης κατὰ τὸ μέγα αὐτῆς μέρος ὑπὸ ξένην δεσποτείαν καὶ συνδεομένης διὰ δεσμῶν, τοὺς ὁποίους ἐκληροδότησεν αὐτῇ ὁ ὅρκος, ὁ δοθεὶς ἐνώπιον τοῦ ἱεροῦ βήματος τῆς ἁγίας Σοφίας κατὰ τὰς ἐσχάτας στιγμάς, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ μὴ μᾶς συγκινῶσι τὰ δεινά των. Διατὶ νὰ τὸ κρύπτωμεν; δὲν ἐξανέστησαν οἱ ἀδελφοί μας πολλάκις πέριξ ἡμῶν καὶ παρὰ τὴν θέλησιν ἡμῶν; καὶ δὲν μᾶς παρέσυραν ἀκουσίως καὶ δὲν ἀνελάβομεν κινδύνους ἀγόνους; Διατὶ συνέβη τοῦτο; Παρασυρόμεθα ὡς μέλη τοῦ αὐτοῦ σώματος. Καὶ ἐὰν, κύριοι, χωρὶς νὰ θέλωμεν, εὑρεθῶμεν εἰς κατάστασιν τοιαύτην ποτέ; καὶ ἐὰν πέριξ ἡμῶν ἐγερθῶσι, θὰ εἴμεθα ἡμεῖς οἱ χωροφύλακες τῆς τάξεως ἄλλων, κλητῆρες τῆς ἀσφαλείας τῶν γειτόνων; καὶ ἐὰν πρὸς τοῦτο ἐπιχειρήσωσι καὶ πάλιν νὰ μᾶς ἐκβιάσωσι, νὰ μᾶς ἐπιβάλωσι νέαν ἀτίμωσιν, θέλετε ἡμεῖς πάντοτε νὰ ὑποκύπτωμεν ἢ νὰ καταφεύγωμεν πρὸς σωτηρίαν μας εἰς τὸ ἔλεος τῶν ξένων, καὶ νὰ κινδυνεύωσιν ἐν τούτοις τὰ πολύτιμα συμφέροντα καὶ δικαιώματα τῶν ἀδελφῶν ἡμῶν καὶ ἡμῶν αὐτῶν, διότι δὲν φροντίζομεν νὰ συγκροτήσωμεν ἰδίαν δύναμιν; Ἡμεῖς δὲν δυνάμεθα νὰ ἐπιβάλωμεν τὴν θέλησίν μας καὶ νὰ περιστείλωμεν τὰς ὁρμὰς πασχόντων, διότι ἀσθενεῖς δὲν ὑποσχόμεθα αὐτοῖς προστασίαν ἀποτελεσματικὴν, ὥστε νὰ ἐμπνεύσωμεν πίστιν καὶ πειθαρχίαν. Καὶ οὕτω, ἐὰν συμβῇ, ἐκεῖνοι τοὺς ὁποίους δὲν δυνάμεθα νὰ παρακωλύσωμεν, νὰ παρασυρθῶσι, πιθανὸν νὰ ὑποφέρωμεν ἡμεῖς. Εἷς τῶν διαβαινόντων ἐσχάτως ξένων μοὶ ἔλεγεν «ἐὰν ἐπαναληφθῶσιν ὅμοια τῶν Κρητικῶν θὰ ἔχητε πόλεμον·» ἦτο τοῦτο ἀπειλὴ περιφρονητική. Ἔχομεν λοιπὸν ἀνάγκην ἀσφαλείας καὶ ὑπερασπίσεως τῆς τιμῆς καὶ τῶν συμφερόντων ἡμῶν, καὶ τούτου θὰ τύχωμεν, ἐὰν ἤμεθα ὁπωσοῦν κατηρτισμένοι, ἐὰν ἔχωμεν καὶ ἡμεῖς δυνάμεις ἱκανὰς νὰ ὑποστηρίξωσι τὰ συμφέροντα ἡμῶν, καὶ νὰ καταστήσωμεν τὴν φωνήν μας ἐπιβλητικήν. Ἡ δύναμις ἡμῶν ἐμπνέουσα πεποίθησιν θὰ χρησιμεύσῃ καὶ οὕτως ὡς ἐγγύησις τῆς τάξεως. Ἰδοὺ λοιπὸν, κύριοι, ὁποία ἰδέα μᾶς παρεκίνησε νὰ ἐγκολπωθῶμεν καὶ σᾶς προτείνωμεν ὅ,τι σᾶς προετείναμεν· ἀπαιτοῦνται τῷ ὄντι θυσίαι, ἀλλ’ ἐὰν δὲν θελήσωμεν νὰ τὰς ἐννοήσωμεν καὶ νὰ τὰς ἀναλάβωμεν, δυνατὸν νὰ ἐπέλθῃ ἀνεπανόρθωτος βλάβη· ἐὰν δὲν δεχθῶμεν τὸ σύστημα τοῦτο, ἀνάγκη τότε νὰ εἰσέλθωμεν καθαρῶς εἰς τὸ σύστημα τὸ ἀντίθετον. Ὅ,τι ἔχομεν τόρα εἶναι ἀλυσιτελὲς, μάταιον· ἔχομεν πλοῖα, ἀλλ’ αὐτὰ δὲν ἀνταποκρίνονται βεβαίως εἰς ἃς ἔχομεν ἰδέας περὶ ναυτικῆς δυνάμεως, καὶ ἐν τούτοις δαπανῶμεν, καὶ ὁ προϋπολογισμὸς ἐξογκοῦται. Ἔχομεν στρατὸν, δι’ ὃν ἐξοδεύονται πολλὰ ἑκατομμύρια καὶ χάριν τοῦ ὁποίου ἀποσπῶνται πολλαὶ χεῖρες τοῦ λαοῦ ἀπὸ τὴν ἐργασίαν αὐτῶν· ἀλλὰ χρησιμεύει πρὸς τὸν σκοπόν μας; δυνάμεθα νὰ τὸν μεταχειρισθῶμεν σπουδαίως; Οὐχί. Λοιπὸν ὅ,τι ἔχομεν εἶναι βάρος καὶ ζημία μᾶλλον· ὅ,τι ἔχομεν βλάπτει τὸν προϋπολογισμὸν, βλάπτει τὴν παραγωγὴν, βλάπτει τὴν βιομηχανίαν καὶ οὐδόλως ἀνταποκρίνεται εἰς τὸν σκοπόν μας καὶ εἰς τὰς ἀνάγκας μας. Ἐὰν θέλετε ν’ ἀποφύγητε τὰς θυσίας, ἐὰν θέλετε νὰ μὴ σταθῆτε εἰς τὸ σημεῖον, εἰς τὸ ὁποῖον σᾶς φέρει τὸ συμφέρον τοῦ τόπου, τότε καταργήσατε καὶ αὐτὸν τὸν ὑπάρχοντα στρατὸν, περιορισθῆτε εἰς τὰς ἀνάγκας τῆς ὑπηρεσίας· οὕτω δὲ θέλετε ἔχει προϋπολογισμὸν ἀρτιμελῆ καὶ ἐλευθέρας τὰς χεῖρας διὰ τὴν γεωργίαν, τὴν βιομηχανίαν κλπ. Θέλετε ἔχει τὰς ἀπολαύσεις, τὴν ἡσυχίαν, ἀλλὰ τὴν ἡσυχίαν λαοῦ τεταπεινωμένου, τοὐλάχιστον ὅμως θέλετε ἔχει τὴν ἡσυχίαν αὐτήν. Ἰδοὺ τὰ δύω ἀντίθετα συστήματα· ἢ πρέπει νὰ ὑποβληθῆτε εἰς θυσίας, ἢ ν’ ἀφήσητε καὶ ὅ,τι ὑπάρχει, ὡς ἀνωφελές. Εἴμεθα ἔθνος μικρόν· δὲν δυνάμεθα νὰ ἐπαρκέσωμεν εἰς πολλαπλᾶς ἀνάγκας, πρέπει νὰ ἐκλέξωμεν σύστημα πλῆρες καὶ νὰ τὸ συνδυάσωμεν μὲ τὰ μέσα μας. Νομίζω, ὅτι τὸ ζήτημα περὶ ἀντικαταστάσεως ἠδύνατο νὰ μὴ λυθῇ σήμερον· ἀλλὰ δὲν εἶναι ζήτημα ὅπως τὸ παρουσίασεν ὁ κ. Σοῦτσος καὶ ὁ κ. Ῥοντήρης. Πιστεύω δὲ ὅτι ὁ κ. Ῥοντήρης δὲν θέλει ἐπιμείνει, διότι δὲν δύναται νὰ θεωρηθῇ στρατιωτικῶς ἐκγεγυμνασμένος, ὅστις ἕνα μῆνα μόνον ἐξησκήθη· καθόσον ἀφορᾷ τὴν πρότασιν τοῦ κ. Σούτσου, ἡμεῖς εἰς τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ὑπεβάλομεν, ὡρίσαμεν τὴν θητείαν τριετῆ μὲν, ἀλλὰ πράγματι ἑνὸς ἢ ἑνὸς καὶ ἡμίσεως ἔτους. Ἐσυμβουλεύθημεν καὶ ἄνδρας εἰδήμονας, βεβαίως ὄχι ὅσον εἶναι οἱ ὑπάρχοντες ἐδῶ ἀξιωματικοί, ἀλλ’ ὁπωσδήποτε εἰδήμονας, ἐλάβομεν ὑπ’ ὄψιν καὶ τὰς ἀνάγκας καὶ τὸ πνεῦμα τοῦ λαοῦ καὶ συνεπῶς ὡρίσαμεν τὴν θητείαν οὕτως. Ἐὰν ἡ Βουλὴ δεχθῇ τὸ σύστημα τὸ ἡμέτερον, τότε ἡ ἰδέα τῆς ἀντικαταστάσεως κατὰ τὸν κ. Σοῦτσον εἶναι περιττὴ, διότι ἡμεῖς δὲν ζητοῦμεν νὰ κρατήσωμεν τον πολίτην εἰμὴ ἓν ἔτος εἰς τὸ στρατόν. Ἰδοὺ ὅτι τὸ ζήτημα ἔπρεπε νὰ λυθῇ μετὰ τὴν ἀπόφασιν ἐπὶ τοῦ ζητήματος τῆς θητείας, καὶ διὰ τοῦτο εἶπον ὅτι παρακαίρως ἦλθε σήμερον. Ἐὰν ὅμως ἡ Βουλὴ πρόκειται ἤδη ν’ ἀποφασίσῃ περὶ τούτου, καὶ ἐπιθυμεῖ ν’ ἀκούσῃ τὴν γνώμην μας, ἥτις εἶναι καθαρὰ, ἡ ἀντικατάστασις πρέπει νὰ λείψῃ. Ἐκτὸς τῶν λόγων, τοὺς ὁποίους ἀνέπτυξαν, ἡμεῖς ἐξετάζομεν καὶ ὑπὸ ἄλλην ἔποψιν πλέον σπουδαιοτέραν καὶ μεγάλης ἀξίας τὸ ζήτημα, περὶ οὗ πρόκειται. Δὲν εἶναι ἀληθὲς, ὅτι τὸ μεγαλεῖόν της ἡ Πρωσσία δὲν ὀφείλει εἰς τὸν στρατιωτικὸν ὀργανισμόν της· βεβαίως ὄχι μόνον διότι ἐσχημάτισε στρατὸν μέγαν, ἀλλὰ καὶ διότι ἐν τῷ στρατῷ ἀδελφοποιοῦνται οἱ πολῖται, διότι ἐν τῷ στρατῷ διδάσκονται νὰ ὑπακούωσιν εἰς τοὺς νόμους, εἰς τὴν πειθαρχίαν, ἐν αὐτῷ ἀναπτύσσεται τὸ αἴσθημα τῆς πατρίδος καὶ τῆς τιμῆς. Ἰδοὺ, κύριοι, ποῖον πνεῦμα ἐδέσποζεν ἐν τῷ Γερμανικῷ στρατῷ καὶ διατὶ κατώρθωσε νὰ κατισχύσῃ τοῦ Γαλλικοῦ, τὸ ὁποῖον εἶχε κατακλύσει ἡ διαφθορὰ καὶ τὸ ἐπικρατῆσαν σύστημα εἶχε φαρμακεύσῃ. Ἰδοὺ διατὶ ὁ ἔνδοξος καὶ ἀκαταμάχητος ἄλλοτε Γαλλικὸς στρατὸς ἡττήθη. Ὁ στρατιώτης καὶ τὸ στρατιωτικὸν πνεῦμα δὲν ἀναπτύσσεται ἐκ τῶν ὀλίγων γυμνασίων· ὁ νέος, ὁ πολίτης, ἐντὸς 3 ἢ 5 μηνῶν μανθάνει βεβαίως νὰ βηματίζῃ καὶ νὰ χειρίζηται τὸ ὅπλον ἴσως, ἀλλὰ δὲν γίνεται στρατιώτης. Τὸ στρατιωτικὸν πνεῦμα, τὸ ὁποῖον ἀποτελεῖ τὸν στρατιώτην, δὲν ἐμπνέεται ἐντὸς ἓξ μηνῶν· ὁ πολίτης πρέπει ἐν τῷ στρατῶνι νὰ σπουδάσῃ τὰ καθήκοντά του, νὰ μάθῃ τὴν ὑπακοὴν εἰς τοὺς νόμους καὶ τὴν πειθαρχείαν, νὰ σκληραγωγηθῇ. Ἰδοὺ διατὶ νομίζομεν, ὅτι ἡ στρατιωτικὴ ἐκπαίδευσις ἑνὸς ἔτους εἶναι ἀπολύτως ἀναγκαία. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου ποῖον θὰ ὠφελήσῃ ἡ ἀντικατάστασις; θὰ ὠφελήσῃ τοὺς πτωχοὺς, τοὺς ἁπλοῦς γεωργούς; οὐχί. Δύναται ὁ πτωχὸς γεωργὸς νὰ συναγωνισθῇ μὲ τὸν πλούσιον; Ὁ πτωχὸς θὰ ᾖναι εἰς κατάστασιν νὰ δώσῃ ἴσως 500 δραχμὰς ἐνῷ ὁ πλούσιος δύναται νὰ δώσῃ χιλιάδας πολλάς. Καὶ ποῖος θὰ προτιμήσῃ τὸν πτωχὸν τοῦ πλουσίου; Ἡ προτίμησις θέλει εἶσθαι ἀποκλειστικῶς ὑπὲρ τοῦ πλουσίου καὶ θέλετε ἀπομακρύνει ἀπὸ τὸν στρατὸν τοὺς νέους ἐκείνους, οἵτινες ὡς ἐκ τῆς θέσεώς των, τῆς καταγωγῆς καὶ τῆς ἀναπτύξεώς των ἔχουσιν ἀνεπτυγμένον τὸ αἴσθημα τῆς τιμῆς, ἐκτιμῶσι μᾶλλον τὴν θέσιν των· ἐμπνεόμενοι δὲ ἀπὸ εὐγενῶν καὶ γενναίων αἰσθημάτων θέλουσι χρησιμεύσει εἰς βελτίωσιν τῆς ἀνατροφῆς τοῦ στρατοῦ, καὶ θέλουσιν ἀνυψώσει τὸ πνεῦμα καὶ τὸ φρόνημα αὐτοῦ. Παραδεκτῆς γενομένης τῆς ἀντικαταστάσεως, χωρικοὶ πάλιν ἁπλοῖ καὶ ἀμαθεῖς θέλουσιν κατατάττεσθαι, καὶ ὁ στρατὸς θέλει μένει εἰς τὴν αὐτὴν κατάστασιν, εἰς τὴν ὁποίαν ἤδη εἶναι. Ὠφελιμώτατα στοιχεῖα θέλετε ἀπομακρύνει λοιπὸν καὶ κάλλιστα νὰ χρησιμεύσωσιν ὡς παράδειγμα. Θέλομεν ἄλλως νὰ συνδεθῇ ὁ στρατὸς μὲ τὴν κοινωνίαν καὶ νὰ καθέξῃ τὴν προσήκουσαν αὐτῷ θέσιν. Ἰδοὺ διατὶ πολεμοῦμεν τὴν ἀντικατάστασιν μὲ ὅλην ἡμῶν τὴν δύναμιν. Ἔχομεν τὴν πεποίθησιν, τὸ ἐπαναλαμβάνω, ὅτι ἡ ἀντικατάστασις θὰ ὠφελήσῃ τὴ τάξιν τῶν πλουσίων μόνον καὶ θέλει βλάψει τὸν στρατὸν καὶ τὴν κοινωνίαν. Θέλομεν νὰ ἐννοήσωσιν ὅλοι ὅτι ἡ θέσις τοῦ στρατιώτου εἶναι ἔντιμος καὶ δι’ αὐτοὺς ἀκόμη τοὺς ἀνωτέρους ἄνδρας τῆς κοινωνίας. Ἤδη ποίαν ἰδέαν ἔχομεν διὰ τὸν στρατόν; ἂς τὸ ὁμολογήσωμεν, κακήν· οὐδεὶς θέλει νὰ εἰσέλθῃ εἰς αὐτόν· ἡ ἀντικατάστασις καὶ τὸ ἔγκλημα ἀπεμάκρυναν τοὺς νέους τῆς καλῆς τάξεως. Θέλομεν λοιπὸν ἤδη καὶ ἡ ἰδέα τοῦ στρατιώτου νὰ ὑψωθῇ. Καὶ ὅταν ἡ θέσις τοῦ στρατιώτου τιμηθῇ ἐπαξίως, καὶ ὅταν ἡ κοινωνία καὶ ὅταν ἅπαντα τὰ μέλη αὐτῆς θεωροῦσιν ὑποχρέους ἑαυτοὺς νὰ ὑπηρετήσωσιν ὡς στρατιῶται, ὅταν ὅλοι ἐνδιαφερώμεθα, διότι ὅλοι θέλομεν στείλει μέλη τῶν οἰκογενειῶν μας εἰς τὸν στρατὸν, ὅταν αἱ συλλογιζόμεναι τάξεις τῆς κοινωνίας ἐνδιαφερόμεναι ἐπιτηρῶσι τὸν στρατὸν, τότε θὰ βελτιωθῇ, θὰ ἐξοικειωθῇ, θ’ ἀποτελέσῃ προσφιλὲς μέρος τῆς κοινωνίας ὁ στρατὸς αὐτὸς καὶ θ’ ἀποκατασταθῇ ἀληθὴς στρατὸς, ἔχων πλήρη συναίσθησιν τῆς θέσεως, τῆς ἀξίας καὶ τῶν καθηκόντων αὐτοῦ, ἀληθὴς φύλαξ τῶν νόμων καὶ τῆς κοινωνίας, καὶ οὐχὶ τύραννος αὐτῆς. Ἰδοὺ λοιπὸν διὰ ποίους σπουδαίους λόγους πρέπει ν’ ἀποκρούσητε τὴν ἀντικατάστασιν. Ὅταν, κύριοι βουλευταὶ, πρόκειται νὰ σκεφθῆτε περὶ γενικῶν συμφερόντων, λησμονήσατε τὰς μικρὰς ἀτομικὰς δυσκολίας· ἄλλως, ἂς δεχθῶμεν ὅτι ἡμεῖς δὲν ἔχομεν ἀποστολὴν μεγαλειτέραν· ἂς καταγινώμεθα εἰς τὴν γεωργίαν, ἂς κατασταθῶμεν βιομήχανοι, ἂς ἀφοσιωθῶμεν εἰς ἀπολαύσεις, ἂς θεατριζώμεθα· οὕτως ἀποφεύγετε πᾶσαν θυσίαν, τὴν ὁποίαν ἀπαιτεῖ ἡ πατρίς· ἡ ἰδέα, ἡ ὑπηρεσία τῆς πατρίδος εἶναι θυσία καὶ διὰ θυσιῶν δύναται νὰ κατασταθῇ μεγάλη καὶ νὰ δοξασθῇ. Νομίζω ὅτι εἰς τὰς παρούσας περιστάσεις, καὶ ὅπως ἔχουσι τὰ πράγματα ἐν γένει, ἀνάγκην ἔχουσιν μεγαλειτέραν νὰ ἐκγυμνασθῶσιν εἰς τὰ ὅπλα οἱ πολῖται τῶν μικρῶν κρατῶν· τῷ ὄντι ἐγγύησις δὲν ὑπάρχει οὐδεμία, μάλιστα διὰ τοὺς μικροὺς, ὡμολογήσατε δὲ ὅτι ἡ βασιλεία τῆς ἰσχύος εἶναι τὸ δεσπόζον πρόγραμμα τῆς παρούσης ἐποχῆς· ἀναγνωρίσατε ὅτι ὁ μὴ δυνάμενος νὰ ὑπερασπισθῇ ἑαυτὸν εἶναι κατεστραμμένος καὶ ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἐλπίζῃ τις ἀπὸ τὴν συμπάθειαν καὶ ὑποστήριξιν ἄλλων, καὶ τοιαῦτα πρόσφατα παράδειγμα ἔχετε.

§122ΧΟΪΔΑΣ. Ἡ μητρυιὰ δὲν ἠμπορεῖ ν’ ἀγαπήσῃ καθὼς ἡ μάνα τὰ παιδιά της.

§123ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Τὰ μεγάλα ἔθνη δύνανται πολλάκις νὰ ὑπερασπισθῶσι καὶ διὰ τῶν συνήθων στρατῶν των, ἐπειδὴ εἰσὶ μεγάλοι καὶ παρόντες αὐτοπροσώπως, ἀλλὰ τὰ μικρὰ ἔθνη πρέπει νὰ ᾖναι ἕτοιμα, ὅλοι οἱ πολῖται νὰ ᾖναι ἐξησκημένοι, διότι εἰς τὸν πόλεμον ἤδη δὲν χρησιμεύει μόνον ἡ ἐπιστήμη, ἀλλὰ καὶ ὁ ἀριθμὸς, καὶ διὰ τοῦτο τὰ ἔθνη φροντίζουν νὰ ἔχωσι ἀριθμὸν, ἵνα ὑπερασπίζωνται ἐν ἀνάγκῃ. Λοιπὸν ἂς ἐκγυμνασθῶμεν, ἂς ἑτοιμαζώμεθα ὄχι νὰ κατακτήσωμεν, ὄχι νὰ προσβάλωμεν, ἀλλὰ νὰ ὑπερασπισθῶμεν ἑαυτοὺς ἐν ἀνάγκῃ καὶ νὰ μὴ μείνωμεν ἡμεῖς ὑποδεέστεροι ἀκόμη καὶ τῶν ἐν τῇ Ἀνατολῇ ὁμοθρήσκων ἡμῶν, τῶν Μαυροβουνιωτῶν, τῶν Σέρβων καὶ τῶν Βουλγάρων, καί τοι ἀποτελοῦντες ἔθνος ἀνεξάρτητον καὶ μὴ ὄντες ἐλάσσονες πρὸς τὰ μέσα. Καὶ εἶναι λυπηρὸν, ἡμεῖς, κύριοι, οἱ ὁποῖοι καυχώμεθα, ὅτι ἔχομεν ἀποστολὴν, ὅτι ἔχομεν μέλλον, ὅτι εἴμεθα ἡ ἑστία τοῦ ἀνατολικοῦ πολιτισμοῦ, τὸν ὁποῖον ὀφείλομεν νὰ διαδώσωμεν, ἡμεῖς νὰ καθυστερῶμεν ἐν τῷ ἀνοιχθησομένῳ σταδίῳ. Συλλογισθῆτέ το καλῶς! Ἡ Ἑλλὰς ζῇ ἤδη μὲ τὰς ἀναμνήσεις, διότι εἰς τὴν Ἑλλάδα ὁ κόσμος δὲν ἀπαντᾷ ἄλλο παρὰ ἀναμνήσεις ἐνδόξους καὶ οὐχὶ παρὸν, πρέπει νὰ τὸ εἴπομεν μὲ λύπην μας, ἐπίζηλον. Σᾶς παρακαλῶ, λοιπὸν, κύριοι, ἐὰν τῷ ὄντι φρονεῖτε ὅπως φρονοῦμεν, ὅπως ἀπῄτησεν ὅλη ἡ Ἑλλὰς νὰ φρονῶμεν, ἐὰν τῳόντι φρονῆτε ὅπως αἱ ἀνάγκαι μας, ἡ θέσις μας, τὸ συμφέρον, ἡ τιμή μας ἀπαιτεῖ, τότε μὴ ἀποβλέψητε εἰς τὰς μικρὰς θυσίας, διότι, ἐὰν ἀποβλέψητε εἰς αὐτὰς, θὰ ἐξακολουθήσητε τὸ σύστημα τὸ νόθον, τὸ ταπεινὸν τὸ μέχρι τοῦδε καὶ θὰ ἔχητε τὰ κακὰ τοῦ παρελθόντος. Πρέπει νὰ φροντίσωμεν βεβαίως νὰ συμβιβάσωμεν τὰς θυσίας αὐτὰς μὲ τὴν θέσιν μας, μὲ τὴν κατάστασίν μας, μὲ τὰ μέσα μας, ἀλλὰ πρέπει νὰ ἐννοήσωμεν ὅτι θὰ ὑποβληθῶμεν εἰς θυσίας, ἐὰν θέλωμεν ν’ ἀλλάξωμεν θέσιν καὶ νὰ εἰσέλθωμεν εἰς τὸ νέον στάδιον, εἰς ὃ μᾶς καλεῖ ἡ τιμή.

§124ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Εἰμπορεῖτε νὰ μοὶ δώσητε μίαν πληροφορίαν· κατ’ ἔτος πόσοι στρατιῶται ἀντικαθίστανται κατὰ μέσον ὅρον;

§125ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Πολλὰ ὀλίγοι, ἔστω, ἀλλὰ σᾶς παρακαλῶ νὰ ἐνθυμηθῆτε ὅτι κατὰ τὸ ὑπάρχον σύστημα ἔρχονται εἰς τὸν στρατὸν οἱ πλέον ἐλεεινοὶ καὶ πτωχοί· φέρετε ὅμως καὶ τοὺς πλουσίους, τοὺς ἀνθρώπους τοὺς ἔχοντας τὰ μέσα, καὶ θὰ ἴδητε τότε εἰς ποῖον ἀριθμὸν θ’ ἀναβῶσιν οἱ ἀντικαταστάται.

§126ΡΙΚΑΚΗΣ. Θὰ λάβω τὸν λόγον, ἀλλ’ αὔριον.

§127ΠΟΛΛΟΙ. Νὰ τελειώσωμεν σήμερον.

§128ΕΤΕΡΟΙ. Αὔριον.

§129ΛΑΠΑΣ. Αὐτὴ ἡ βραδύτης εἶναι ἐντροπὴ καὶ ἀπὸ τὸν κόσμον.

§130ΣΟΥΤΣΟΣ. Τὸ ζήτημα δὲν εἶναι τόσον ἁπλοῦν ὅσον νομίζουσιν, αὐτὸ συνδέεται μὲ τὸ ζήτημα τῆς θητείας. Ἐὰν παραδεχθῶμεν τὴν θητείαν δι’ ἓν ἔτος, τότε δὲν ἔχομεν ἀνάγκην ἀντικαταστάσεως, ἀλλὰ δὲν θὰ ἔχωμεν καὶ στρατόν.

§131Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἡ συζήτησις δὲν ἀφορᾷ τὴν διάρκειαν τῆς θητείας, ἀλλὰ μόνον ἐὰν θὰ παραδεχθῶμεν τὴν πάνδημον στρατολογίαν, τὴν ἀντικατάστασιν ἢ ὄχι, τ’ ἄλλα ζητήματα θὰ συζητηθῶσιν ἀργότερα.

§132ΣΟΥΤΣΟΣ. Ἐὰν ἀποφασισθῇ ἡ θητεία μονοετὴς, τότε ἀντικατάστασις δὲν ἀπαιτεῖται, ὥστε τὰ ζητήματα εἶναι συνδεδεμένα. Πρέπει νὰ λυθῇ τὸ ζήτημα τῆς θητείας πρίν.

§133ΡΙΚΑΚΗΣ. Ἡ συζήτησις θὰ διαρκέσῃ καὶ πρέπει ν’ ἀναβάλλωμεν δι’ αὔριον, διότι παρῆλθεν ἡ ὥρα.

§134ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑποβάλλεται πρότασις ἀναβολῆς καὶ θὰ ἐρωτήσω τὴν Βουλήν. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀναβολὴν ἂς ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται ὀλιγώτεροι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη καὶ ἐξακολουθεῖ ἡ συζήτησις.

§135ΡΙΚΑΚΗΣ. Ὀλίγας λέξεις θὰ εἴπω εἰς ἀπάντησιν τοῦ κ. πρωθυπουργοῦ. Κύριοι, νομίζω, ὅτι ὁ κ. πρωθυπουργὸς παρέστησε τὸ ζήτημα ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῶν νέων πρὸς τὴν πατρίδα θυσιῶν μὲ γενικὰς λέξεις. Νομίζω, ὅτι εἰς τὰς προκειμένας περιπτώσεις ὅλαι αὐταὶ αἱ ὡραῖαι ἰδέαι δὲν ἔχουν ἐφαρμογήν. Πρόκειται περὶ στρατολογίας, ἥτις θὰ ἐφαρμοσθῇ μετὰ ἓν ἔτος, πρόκειται περὶ νόμου παγίου, αἱ δ’ ἐπικείμεναι ἔκτακτοι περιστάσεις εἰσὶ πρὸ τῶν θυρῶν καὶ ζητοῦνται δι’ ἄλλων νομοσχεδίων θυσίαι. Ἂς ἀρκεσθῶμεν λοιπὸν εἰς αὐτὰς καὶ ἂς συμβιβάσωμεν τὸν νόμον τοῦτον ὄχι μὲ τὰ ἔκτακτα μέτρα, ἀλλὰ μὲ τὰ συμφέροντα τοῦ τόπου. Τὸ ζήτημα τῆς ἀντικαταστάσεως δὲν ἔχει τίποτε κοινὸν μ’ ὅλας ἐκείνας τὰς ὡραίας θεωρίας. Ὁ κ. πρωθυπουργὸς λέγει, ὅτι ἐὰν παραδεχθῶμεν τὴν ἀντικατάστασιν, ὑπηρετοῦμεν τοὺς πλουσίους καὶ ὄχι τοὺς πτωχούς· καὶ ἐγὼ λέγω, ἐὰν δεχθῶμεν τὸ νομοσχέδιον, ὑπηρετοῦμεν τοὺς λεγομένους ἰσχυροὺς, καὶ πάντα ἄλλον μὴ ἰσχυρὸν τὸν κατατάττομεν, διότι ἀπαλλάττομεν διὰ τοῦ νομοσχεδίου πάντα, τὸν ὁποῖον τὸ στρατολογικὸν συμβούλιον ἤθελε θεωρήσει ἀνίκανον. Καὶ ποῖον εἶναι τὸ στρατολογικὸν συμβούλιον; Ὁ νομάρχης, εἷς ἀξιωματικὸς καὶ δύω ἐπαρχιακοὶ σύμβουλοι. Τώρα σᾶς ἐρωτῶ, ὁ ἁπλοῦς πολίτης, ὅστις σήμερον δύναται νὰ δώσῃ τὰς 500 δραχμὰς, θὰ δυνηθῇ αὔριον ν’ ἀπαλλαχθῇ, ἢ ὁ ἔχων τὴν εὔνοιαν τοῦ νομάρχου καὶ ἑνὸς συμβούλου ἐπαρχιακοῦ θ’ ἀπαλλαχθῇ εὐκόλως; Θὰ γίνεται λοιπὸν ἀντιστρόφως ἡ κατάχρησις. Πρέπει νὰ σκεπτώμεθα πῶς οἱ νόμοι δύνανται νὰ ἐφαρμόζωνται ἠθικώτερον καὶ ἀκριβέστερον, τὸ δὲ ἔθνος θὰ μεγαλώσῃ ἐὰν ἀρχίσωμεν νὰ εἰσάξωμεν τὴν ἠθικὴν, ἐὰν συνειθίσωμεν νὰ σεβώμεθα πάντες τὸν νόμον. Ὅλαι αὐταὶ αἱ μεγάλαι λέξεις εἶναι ὡραῖαι, ἀλλ’ ἐνόσῳ δὲν ἔχομεν πίστιν καὶ ὑπόληψιν τὰ μέσα λείπουν. Ποῦ θὰ εὕρητε τὰ χρήματα νὰ ἐφαρμόσητε τὰς ὡραίας αὐτὰς θεωρίας; 10,000,000 ζητοῦμεν καὶ δὲν τὰ εὑρίσκομεν. Νὰ μὴ ἀπομακρυνώμεθα λοιπὸν ἀπὸ τὴν ἀλήθειαν, διότι θὰ πέσωμεν εἰς ἀτοπήματα πολὺ μεγαλείτερα τῶν ὑπαρχόντων.

§136ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οὐδεὶς ἄλλος εἶναι ἐγγεγραμμένος, ἑπομένως κηρύττω περατωμένην τὴν συζήτησιν ἐπὶ τῶν ἄρθρων 1ου καὶ 4ου τοῦ νομοσχεδίου. Τὸ κύριον ζήτημα εἶναι ἡ ἀντικατάστασις ὁ κ. Ῥικάκης καὶ ἄλλοι ἐπρότειναν τὴν διατήρησιν τῆς ἀντικαταστάσεως, τὸ δὲ νομοσχέδιον ἔχει ὡς ἀρχὴν τὴν κατάργησιν αὐτῆς. Θὰ τεθῇ λοιπὸν πρὸ παντὸς ἄλλου ζητήματος ἡ κατάργησις τῆς ἀντικαταστάσεως εἰς ψηφοφορίαν· καθόσον ἀφορᾷ τὰς ἄλλας τροπολογίας, αὗται ἠμποροῦν νὰ ψηφοφορηθοῦν ἀκολούθως.

§137ΡΙΚΑΚΗΣ. Πρόκειται περὶ τοῦ 1ου ἄρθρου καὶ αὐτὸ θὰ ψηφοφορηθῇ.

§138ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τώρα θὰ ψηφοφορηθῇ ἡ ἀρχὴ τῆς ἀντικαταστάσεως, ἀκολούθως θὰ ψηφοφορηθοῦν αἱ τροπολογίαι τῶν κυρίων Σούτσου, Ῥοντήρη καὶ Ζωχιοῦ.

§139ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὅταν ἡ Βουλὴ ἀποῤῥίψῃ τὴν ἀντικατάστασιν, τότε ἐτελείωσε.

§140ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ ἄλλη πρότασις εἶναι τροπολογημένη ἀντικατάστασις.

§141ΧΟΪΔΑΣ. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι ἐὰν ἡ Βουλὴ ἀποφανθῇ καὶ πρέπει νὰ ἀποφανθῇ, ὅτι δὲν ἐπιτρέπεται ἡ ἀντικατάστασις, τότε ἐκτὸς τῆς προτάσεως τοῦ κ. Ῥικάκη πίπτουν καὶ αἱ ἄλλαι.

§142ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Ὁ κ. Πρόεδρος ἔχει κατὰ τοῦτο δίκαιον, ὅτι ἡ πρότασις τοῦ κ. Ῥικάκη ἔχει ὡς ἑξῆς· ἡ ἀντικατάστασις ἐπιτρέπεται πάντοτε. Ἀποῤῥιπτομένης αὐτῆς, ἔρχεται ἡ ἰδική μου κατόπιν.

§143ΧΟΪΔΑΣ. Ἐὰν παραδεχθῶμεν κατ’ ἀρχὴν τὴν πάνδημον στρατολογίαν καὶ τὴν κατάργησιν τῆς ἀντικαταστάσεως, πίπτουν ὅλαι. Πρέπει πάντες οἱ Ἕλληνες νὰ ὑπηρετήσωσιν εἰς τὸν στρατόν. Πῶς δύναται ἡ Βουλὴ, ἀφοῦ ἅπαξ ἀποῤῥίψει τὴν ἀντικατάστασιν, νὰ ἐπανέλθῃ πάλιν; Εἶναι σολοικισμὸς, εἶναι ἀντίφασις.

§144ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν θέτω εἰς ψηφοφορίαν τὴν πρότασιν τοῦ κ. Ῥικάκη κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ ἀντικατάστασις διατηρεῖται ἀπολύτως. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν τοῦ κ. Ῥικάκη νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη. Τώρα ὁ κ. Ῥοντήρης ἐπρότεινε τὴν ἀκόλουθον τροπολογίαν, «μετὰ τριῶν μηνῶν ἄσκησιν......

§145ΤΙΝΕΣ. Μετὰ ἓξ μηνῶν.

§146ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Ἔστω μετὰ ἓξ μηνῶν.

§147ΠΡΟΕΔΡΟΣ. «Μετὰ ἓξ μηνῶν ἄσκησιν ἕκαστος στρατιώτης ἔχει τὸ δικαίωμα τῆς ἀντικαταστάσεως, μετατίθεται δὲ ὁ ἀπερχόμενος εἰς τὴν ἐφεδρίαν.» Οἱ παραδεχόμενοι τὴν τροπολογίαν ταύτην ἂς ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη. Ἕπεται ἡ τροπολογία τοῦ κ. Σούτσου, ὁ ὁποῖος δὲν ὑπέβαλε τοιαύτην ἔγραφον, ἀλλὰ προτείνει, ὅτι ἐπιτρέπεται ἡ ἀντικατάστασις μεταξὺ τῶν κληρωθέντων τῆς αὐτῆς ἀπογραφῆς.

§148ΖΩΧΙΟΣ. Ἡ τροπολογία μου εἶναι κατὰ τὸν νόμον τὸν Ἱσπανικὸν, ὅτι ἐπιτρέπεται ἀντικατάστασις ἐκ τῆς αὐτῆς κληρώσεως καὶ τῆς αὐτῆς Ἐπαρχίας.

§149ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν τροπολογίαν τοῦ κ. Σούτσου παρακαλῶ νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν τροπολογίαν τοῦ κ. Ζωχιοῦ παρακαλῶ νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη. Θέτω εἰς ψηφοφορίαν τὸ ἄρθρον 1 τοῦ σχεδίου τῆς ἐπιτροπῆς. «Πᾶς Ἕλλην ὀφείλει νὰ ὑπηρετήσῃ αὐτοπροσώπως ἐν τῷ στρατῷ»· οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον αὐτὸ ἂς ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Μείνατε ἀκόμη ὀλίγον νὰ γείνῃ ἡ ψηφοφορία ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 4ου, τὸ ὁποῖον ἐσυζητήθη. «Ἄρθρον 4ον ἡ ἀντικατάστασις ἀπαγορεύεται· ἡ δὲ ἐκ τῆς στρατιωτικῆς ὑπηρεσίας κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ παρόντος νόμου ἀπαλλαγὴ ἐπ’ οὐδενὶ λόγῳ εἶναι ὁριστική.» Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 4ον ὡς ἀνεγνώσθη τοῦ ὑπουργικοῦ νομοσχεδίου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Λύεται ἡ συνεδρίασις. Ὥρᾳ 6½.