1877.02.09

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 73

τῆς 9 Φεβρουαρίου 1877.

(Τετάρτη.)

Μετὰ τὴν ἐκφώνησιν τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου, εὑρεθείσης τῆς Βουλῆς ἐν ἀπαρτίᾳ, ἀνεγνώσθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως καὶ ἐπεκυρώθησαν ἄνευ ἀντιῤῥήσεως.

§1ΚΑΡΑΪΣΚΑΚΗΣ (ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Προχθὲς ὁ ἔντιμος βουλευτὴς κύριος Π. Μαυρομιχάλης ἔδωσε πληροφορίας οὐχὶ ἀκριβεῖς περὶ τῆς καταστάσεως τοῦ στρατοῦ, καὶ ἵνα μὴ ἡ Βουλὴ ἔχῃ ἐσφαλμένας πληροφορίας, ἀπεφάσισα νὰ σᾶς ὑποβάλω κατάστασιν τοῦ στρατοῦ. Ἐκ ταύτης θέλετε ἰδεῖ ὅτι ἡ δύναμις τοῦ στρατοῦ συνίσταται ἐκ 318 ἵππων, 204 ἱππέων, ἔχει σκεπάσματα 546, ἱπποσάγματα 223 καὶ ἱπποσκευὰς 228, ἑπομένως ἕκαστος στρατιώτης ἔχει ἀνὰ 2 σκεπάσματα· εἶναι ἀληθὲς ὅτι κατ’ αὐτὰς ὑπῆρχε μέγα ψῦχος, ἀλλ’ οἱ στρατιῶται δὲν ἔχουν παρὰ δύω σκεπάσματα. Ἐπειδὴ ἡ κατηγορία ἐγένετο κατ’ ἐμοῦ, ἠθέλησα νὰ μάθω πόσοι ἀσθενεῖς εὑρίσκονται εἰς τὸ νοσοκομεῖον, ἔμαθον δὲ ὅτι εὑρίσκονται 16 ἀσθενεῖς, ἐκ τῶν ὁποίων 3 ἐκ περιπνευμονίας, οἱ δὲ λοιποὶ ἐξ ἄλλων νοσημάτων· εἶναι ἀληθὲς ὅτι ὁ διοικητὴς παρὰ τὰς διαταγάς μου ἔδωσεν εἰς αὐτοὺς ἱπποσάγματα, ἀλλὰ τοῦτο ἐγένετο παρὰ τὴν διαταγήν μου. Σᾶς ὑποβάλλω καὶ τὴν κατάστασιν τῶν νεοσυλλέκτων τοῦ 1876, οἵτινες ὑπηρετοῦν εἰς τὸν στρατόν· τὸ ὅλον εἶναι 3,363 ἐκτὸς τῶν ἐξαιρεθέντων. Θέλω δὲ κατόπιν μετ’ ὀλίγας ἡμέρας σᾶς ὑποβάλει καὶ τὴν κατάστασιν ἑκάστου τάγματος.

§2ΡΙΚΑΚΗΣ. Νομίζω ὅτι εἶναι καλὸν νὰ δώσητε εἰς τὸν διοικητὴν τοῦ ἱππικοῦ νὰ ἐννοήσῃ, ὅτι καθῆκον εἶχε νὰ ἀναφέρῃ εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν τὴν κατάστασιν τοῦ Σώματος, καὶ οὐχὶ νὰ κάμῃ χρῆσιν τῶν ἱπποσαγμάτων, διότι καὶ οἱ στρατιῶται εἶναι ἄνθρωποι.

§3Π. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ἐγὼ, κύριοι, χθὲς δὲν εἶχον σκοπὸν νὰ κατηγορήσω τὸν ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, ὅταν ἔδωσα πληροφορίας εἰς τὸν κύριον Βαλέτταν· ἠθέλησα μόνον νὰ ἐκθέσω τὴν κατάστασιν τοῦ ἱππικοῦ, περὶ τοῦ ὁποίου καὶ πάλιν σᾶς λέγω, ὅτι δὲν χρησιμεύει εἰς τίποτε ἄλλο παρὰ εἰς τὸ νὰ ἐξοδεύῃ τὸ δημόσιον χρήματα· ἵππους, κύριοι, δὲν ἔχετε οὔτε ἱπποσκευὰς, οἱ δὲ ὑπάρχοντες ἵπποι μόλις ἠμποροῦν νὰ ὑπάγουν μέχρι Δαφνίου. Ἡ κατάστασις τέλος τοῦ Σώματος εἶναι ἐλεεινὴ, καὶ ἡ Κυβέρνησις πρέπει νὰ συλλογισθῇ ἂν πρέπῃ νὰ διατηρήσῃ τὸ Σῶμα, τὸ ὁποῖον εἶναι πολυέξοδον· ἐὰν σπάσῃ, κύριοι, ἕνας χαλινὸς, ἐὰν σπάσῃ ἕνας ἱπποζωστὴρ, δὲν ἔχετε πῶς νὰ τὸν ἀντικαταστήσητε. Αὐτὰ εἶπον, ἦτο δὲ περιττὸν ὁ κύριος ὑπουργὸς νὰ μὲ διαψεύσῃ.

§4ΚΑΡΑΪΣΚΑΚΗΣ. Ἐγὼ εἶπον ὅτι κακῶς σᾶς ἐπληροφόρησαν,

§5Π. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ἐγὼ ἀνήκω εἰς τὸ Σῶμα αὐτὸ καὶ δὲν εἶχον ἀνάγκην νὰ λάβω ἄλλοθεν πληροφορίας (θόρυβος).

§6ΦΙΛΗΜΩΝ. Παρακαλῶ τὸν κύριον ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν νὰ μᾶς πληροφορήσῃ πόσοι ὑπηρετοῦν εἰς τὸν στρατὸν ὡς ἀντικαταστάται.

§7ΚΑΡΑΪΣΚΑΚΗΣ. Χθὲς, ἐπειδὴ ἐγένετο ἐνταῦθα λόγος, ἐζήτησα πληροφορίας ἀπὸ τὰ ἐνταῦθα Σώματα, ἔμαθον δὲ τὰ ἑξῆς· ὅτι οἱ ἀντικαταστάται εἰς τὸ ἱππικὸν εἶναι 126 ἐπὶ δυνάμεως 290, εἰς τὸ πυροβολικὸν 224 ἐπὶ δυνάμεως 500 ἀνδρῶν, εἰς τὸ πεζικὸν δὲ, εἰς τὸ τάγμα τὸ ὁποῖον εἶναι ἐνταῦθα, 158. Αὐτὰς τὰς πληροφορίας ἐζήτησα καὶ τὰς ὑποβάλλω εἰς τὴν Βουλὴν ὅπως ἦναι ἐν γνώσει.

§8ΡΙΚΑΚΗΣ. Ἡ χήρα ἑνὸς ἀγωνιστοῦ, τοῦ ὁποίου αἱ ἐκδουλεύσεις εἰσὶ γνωσταὶ ἐκ τῆς ἱστορίας τῆς νεωτέρας Ἑλλάδος· ὑποβάλλει ἀναφορὰν, εἰς τὴν ὁποίαν ἐπισυνάπτει καὶ πιστοποιητικὸν ὅλων τῶν ἐπισημοτέρων στρατηγῶν τῆς Ἑλλάδος. Εἶναι ἡ χήρα τοῦ Ἀναστασίου Στριφτόμπολα, ὁ ὁποῖος ἐπρωταγωνίστησεν εἰς τὸ Λεβίδι, προσέρχεται δὲ εἰς τὴν Βουλὴν καὶ ἐκθέτει, ὅτι δὲν ἔλαβεν οὔτε συνδρομὴν, οὔτε ἀμοιβὴν καμμίαν, διότι ὁ σύζυγός της ἔλαβε μὲν ἓν φαλαγγιτικὸν γραμμάτιον, ἀλλὰ δὲν τὸ ἐπραγματοποίησε, διότι ἠγέρθη δίκη· ζητεῖ ἑπομένως τὴν συνδρομὴν τῆς Βουλῆς δι’ ἑαυτὴν καὶ διὰ τὴν ὀρφανὴν κόρην της. Εἶναι δίκαιον ἡ Βουλὴ νὰ συστήσῃ τὴν ἀναφοράν της εἰς τὴν Κυβέρνησιν.

§9ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§10ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ παραπεμφθῇ εἰς τὴν οἰκείαν ἐπιτροπήν.

§11ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ (πρωθυπουργός). Ἀνταποκρινόμενος εἰς τὴν εὐχὴν τῆς Βουλῆς, ὑποβάλλω αἴτησιν περὶ χορηγίας πιστώσεως 6,000 δραχμῶν ἐπὶ τῆς χρήσεως τοῦ 1877, ἡ ὁποία θὰ χρησιμεύσῃ διὰ τὴν οἰκογένειαν τοῦ ἀποθανόντος Ῥαπτάκη.

§12ΤΙΝΕΣ. Ν’ ἀναγνωσθῇ διὰ ά. φοράν.

§13ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Συναινεῖ ἡ Βουλὴ;

§14ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα. (Ἀναγινώσκεται.)

§15ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Δι’ αὐτὴν ὅλον τὸ ποσόν;

§16ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ (πρωθυπουργός). Ὄχι· δι’ αὐτὴν μὲν 200 δραχμαὶ κατὰ μῆνα διὰ τὸ ἔτος τοῦτο, τὸ δὲ λοιπὸν ποσὸν θὰ χρησιμεύσῃ διὰ τὴν θυγατέρα τοῦ Κρητὸς Χατζῆ Μιχάλη, ἡ ὁποία ἐκπαιδεύεται εἰς τὴν Φιλεκπαιδευτικὴν ἑταιρίαν.

§17ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ψηφοφορεῖται ἡ ἀρχή.

§18ΤΙΝΕΣ (ἐξ ἀριστερῶν). Νὰ τυπωθῇ πρότερον καὶ νὰ διανεμηθῇ.

§19Σ. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν δυνάμεθα νὰ μεταβάλωμεν τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§20Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἔχομεν τὸν περὶ στρατολογίας νόμον (θόρυβος).

§21ΡΩΜΑΙΟΣ. Ὁ δυστυχὴς Ῥαπτάκης δὲν εἶχε τὴν εὐτυχίαν νὰ γεννηθῇ εἰς τὸν Μωριᾶ· ἦτο Ἑπτανήσιος.

§22Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Αὐτὰ εἶναι ἀνάξια ἀπαντήσεως.

§23Σ. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Τόσοι καὶ τόσοι ἀγωνισταὶ ἀπεβίωσαν, αἱ δὲ γυναῖκές των εἶναι πτωχαί· νὰ μείνωμεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§24ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλει ἡ Βουλὴ αὔριον νὰ συζητήσῃ;

§25ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§26ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Σωκράτης Ἀλεξόπουλος ἐκ Γαστούνης ὑποβάλλει ἀναφοράν, ἐν ᾗ ἐκτίθησι σύστημα οἰκονομικόν. Θὰ παραπεμφθῇ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τῶν οἰκονομικῶν.

§27ΡΙΚΑΚΗΣ. Πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν ἐψηφίσαμεν νόμον, διὰ τοῦ ὁποίου ἐδώσαμεν ἔκτασιν γῆς εἰς τὰς οἰκογενείας τῶν Ἀλβανῶν, αἵτινες ἐπρόκειτο νὰ μεταναστεύσωσιν ἐξ Ἰταλίας· καθὼς ὅμως ἔμαθον, ὅσαι οἰκογένειαι μετηνάστευσαν δὲν εὗρον προστασίαν καὶ διατελοῦσιν εἰς κακὴν κατάστασιν.

§28ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἠσθένησεν ὁ μηχανικός, διετάξαμεν δὲ τὸν Νομάρχην νὰ στείλῃ ἄλλον μηχανικὸν καὶ τὸν συνοδεύσῃ μὲ τὴν ἀναγκαίαν δύναμιν· ἐζητήσαμεν δὲ καὶ λόγον ἀπὸ τὸν Νομάρχην τί ἔκαμε καὶ ὁποῖα ἔλαβε μέτρα.

§29ΡΙΚΑΚΗΣ. Ἐγὼ ἤκουσα ὅτι εἶναι ἐκτεθειμέναι εἰς τὸ ὕπαιθρον.

§30ΑΘ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Εἰς τὴν ὑπόθεσιν αὐτὴν ἔχω καὶ ἐγὼ πληροφορίας. Φαίνεται ὅτι αἱ ἀρχαὶ ἐκεῖ δὲν συνεμορφώθησαν μὲ τὰς διαταγὰς τῆς Κυβερνήσεως καὶ δὲν ἔδωσαν καὶ τὴν ἀπαιτουμένην προσοχὴν εἰς τὴν τόσῳ ἱερὰν ὑπόθεσιν· αἱ πληροφορίαι, τὰς ὁποίας ἔχω, εἶναι ὅτι ἐκ τῆς Ἰταλίας προσῆλθον πολλαὶ οἰκογένειαι ἐξ αὐτῶν τῶν Ἀλβανῶν, ὅταν δὲ ἦλθον εἰς τὰς Πάτρας, κάτοικοί τινες ἑνὸς χωρίου ἔξωθεν τῶν Πατρῶν, Περιβολακίου, καθὼς καὶ κάτοικοι ἄλλων μερῶν καὶ τῶν Πατρῶν, ἢ, ἄλλως εἰπεῖν, τραμποῦκοι, μετεμορφώθησαν ὡς Ἀλβανοὶ Ἰταλοὶ καὶ ἐπῆγαν νὰ πάρουν γαίας· ἀκόμη ἤκουσα ὅτι αἱ οἰκογένειαι αἱ προσελθοῦσαι δὲν ἐχαρακτηρίσθησαν σύμφωνα μὲ τὸ πνεῦμα τοῦ νόμου, ἀλλὰ μία οἰκογένεια, διότι ἐτύγχανε νὰ ἔχῃ δύω ἢ τρία μέλη, ἐθεωρεῖτο ὡς ἀπαρτίζουσα πλειοτέρας οἰκογενείας. Ἤκουσα δὲ καὶ ἄλλο τι, τὸ ὁποῖον γνωρίζει ὁ κύριος ὑπουργός, διότι εἶχον τὴν τιμὴν νὰ τὸν παρακαλέσω νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὴν ὑπόθεσιν· αἱ ἀρχαὶ μετέβησαν εἰς τὸν τόπον τῆς ἀποικίας καὶ ἐξεδίωξαν ἀνθρώπους οἱ ὁποῖοι εἶχον κατοχὴν ἐπὶ τῶν τόπων ἐκείνων, διὰ τῆς καλλιεργείας, πρὸ 80 ἐτῶν· ἐντεῦθεν θὰ γεννηθῶσι δίκαι κατὰ τοῦ δημοσίου. Παρακαλῶ τὸν κύριον ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ δώσῃ σπουδαίαν προσοχὴν ἐπὶ τοῦ ζητήματος αὐτοῦ.

§31ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἀληθῶς, κύριοι, παρουσιάσθησαν ἄνθρωποι τοιοῦτοι, ὡς εἶπεν ὁ κύριος Πετιμεζᾶς, ἀλλ’ ἀνεκαλύφθησαν καὶ ἀπεμακρύνθησαν, διετάχθησαν δὲ αἱ ἀρχαὶ νὰ μὴ παραχωρήσωσιν εἰς τοὺς μετανάστας παρὰ γαίας ἀκαλλιεργήτους καὶ μὴ κατεχομένας. Ἐπεστήσαμεν δὲ ἐφ’ ὅλων τούτων τὴν σύντονον προσοχὴν τῶν ἀρχῶν.

§32ΖΩΧΙΟΣ. Πρὸ ἡμερῶν παρεκλήθη ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν νὰ μᾶς φέρῃ τὸν στρατιωτικὸν ὀργανισμόν, μᾶς εἶπε δὲ ὅτι εἶναι ὑπὸ τύπωσιν· δὲν ἐτυπώθη εἰσέτι;

§33ΚΑΡΑΪΣΚΑΚΗΣ. Ὁ ὀργανισμὸς τοῦ στρατοῦ τυπώνεται, ἀλλὰ καὶ ἂν τυπωθῇ, δὲν δύναμαι νὰ τὸν ὑποβάλω, διότι δὲν γνωρίζω ὁποίας μεταβολὰς θὰ κάμητε ἐπὶ τοῦ στρατολογικοῦ νόμου. Τὸ αὐτὸ ἐγένετο καὶ εἰς τὴν Γαλλίαν· πρότερον ἐψηφίσθη ὁ στρατολογικὸς νόμος, ἔπειτα ἦλθεν ὁ ὀργανισμὸς τοῦ στρατοῦ εἰς τὰ 1875.

§34ΧΟΪΔΑΣ. Τότε πρὸς τί τυπόνετε τὸν νόμον; (θόρυβος.)

§35ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μεταβαίνομεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν· ἐμείναμεν εἰς τὸ ἄρθρον 2 τοῦ νόμου περὶ στρατολογίας. Ἄρθρον 2. (Ἀναγινώσκεται.) Τὸ ἄρθρον 2 τῆς ἐπιτροπῆς ἔχει σπουδαίαν διαφοράν.

§36ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Τὸ ἄρθρον 2 τῆς ἐπιτροπῆς εἶναι καλλίτερα συντεταγμένον, διότι δὲν λύει τὸ ζήτημα τῆς κληρώσεως καὶ ἀφίνει νὰ λυθῇ εἰς τὸ οἰκεῖον ἄρθρον, καὶ καλῶς θὰ πράξῃ ἡ Βουλὴ νὰ δεχθῇ τὸ ἄρθρον τῆς ἐπιτροπῆς.

§37ΖΩΧΙΟΣ. Καὶ ὡς πρὸς τὴν ἡλικίαν;

§38ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἡμεῖς ἐσημειώσαμεν τὸ 20 ἔτος, διότι, κατὰ τὰς πληροφορίας τὰς ὁποίας ἐλάβομεν, εἰκοσαετὴς νέος δύναται νὰ ὑπηρετήσῃ ἀβλαβῶς.

§39ΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἤδη ὑπηρετοῦσιν ἀπὸ τὸ 18 ἔτος.

§40ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ναί, ἀλλὰ πολλοὶ ἠσθένησαν καὶ ἐβλάφθησαν. Δὲν γνωρίζω διατὶ ἡ ἐπιτροπὴ ἀφῄρεσε τὸν δεύτερον παράγραφον. Ἡμεῖς ἐννοοῦμεν ὅτι εἰς περίστασιν, καθ’ ἣν τὸ ἔθνος θέλει νὰ λάβῃ τὰ ὅπλα, πρέπει νὰ μὴ συνέλθουν ἄοπλοι ἀτάκτως, ἀλλὰ νὰ ὑποταχθοῦν εἰς κανόνα, διὰ νὰ μὴ ἔχωμεν πάλιν τὰ πολυθρύλλητα καπετανάτα.

§41ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὡς πρὸς τὴν τελευταίαν παράγραφον, περὶ τῆς ὁποίας παρατηρεῖ ὁ ἀξιότιμος κ. πρωθυπουργὸς ὅτι ἀγνοεῖ τὸν λόγον, δι’ ὃν διεγράψαμεν αὐτὴν, παρατηρῶ, ὅτι ὁ λόγος εἶναι ὁ ἑξῆς· ὅτι κατὰ τὴν παράγραφον ταύτην δύνανται νὰ τεθῶσιν εἰς ἐμπόλεμον κατάστασιν καὶ νὰ ὑπαχθῶσιν εἰς ὑπηρεσίαν διὰ Β. Διατάγματος ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἔχουσιν ἡλικίαν ἀνωτέραν τῆς πρὸς στρατιωτικὴν ὑπηρεσίαν ἐν εἰρήνῃ ὡρισμένης, ἐνομίσαμεν δὲ ὅτι, ἐὰν ἡ κατάστασις τοῦ τόπου ᾖναι τοιαύτη ὥστε νὰ ᾖ ἀνάγκη ἐκτάκτων μέτρων, ταῦτα δὲν πρέπει νὰ ληφθῶσιν ἄλλως ἢ ὑπὸ τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας, ἥτις καὶ θέλει κανονίσει τὰς ἐκτάκτους ὑποχρεώσεις ἀναλόγως τῶν περιστάσεων. Ὑπάρχουσι καὶ ἕτερα ζητήματα ἐν τῷ ἄρθρῳ τούτῳ, ὡς πρὸς τὰ ὁποῖα διαφέρει τὸ σχέδιον τῆς ἐπιτροπῆς ἀπὸ τοῦ σχεδίου τῆς Κυβερνήσεως. Ὡς πρὸς ἓν ἐξ αὐτῶν ἡ Κυβέρνησις ἀποδέχεται τὴν γνώμην τῆς ἐπιτροπῆς, θεωροῦσα, ὅτι πρέπει νὰ διαγραφῇ ἐν τῷ ἄρθρῳ ἡ περὶ καταργήσεως τῆς κληρώσεως διάταξις· ἑπομένως δὲν ὁμιλῶ περὶ τούτου ἐδῶ. Νομίζω ὅμως, ὅτι τὸ περὶ κληρώσεως πρέπει νὰ συζητήσωμεν πρὶν φθάσωμεν εἰς τὸν οἰκεῖον τόπον, διότι ὑπάρχουσιν ἄλλαι διατάξεις προγενέστεραι, αἱ ὁποῖαι θὰ ἦσαν διάφοροι ἂν ἐπρόκειτο νὰ παραδεχθῶμεν τὴν κλήρωσιν ἢ μή. Τὸ τρίτον ζήτημα εἶναι τὸ τῆς ἡλικίας, καὶ ἐνταῦθα παρουσιάζεται ἀμφιβολία ἂν ἡ κατάλληλος ἡλικία διὰ τὴν ὑποχρεωτικὴν στρατιωτικὴν ὑπηρεσίαν ᾖναι τὸ εἰκοστὸν ἢ τὸ εἰκοστὸν πρῶτον ἔτος συμπεπληρωμένον, διότι καὶ ἡ γνώμη τῶν εἰδικῶν περὶ ταῦτα δὲν εἶναι σύμφωνος. Δὲν διστάζω ὅμως νὰ παραδεχθῶ τὴν ἡλικίαν τοῦ εἰκοστοῦ πρώτου ἔτους, διὰ τὸν ἑξῆς λόγον· διότι οἱαιδήποτε τῶν δύω ἡλικιῶν παραδεχθῆτε, ἡ διάρκεια τῆς ἐνεργοῦ ὑπηρεσίας εἶναι ἡ αὐτὴ, ἑπομένως δὲν ἐλαττοῦται ἡ ἐνεργὸς στρατιωτικὴ δύναμις τοῦ Κράτους, ἐλαττοῦνται μόνον τὰ ἔτη τῆς κατόπιν ὑπηρεσίας, εἴτε τῆς ἐφεδρείας εἴτε τῆς ἐθνοφρουρᾶς· ἀλλὰ τὴν ἐλάττωσιν τῆς δυνάμεως τῆς ἐθνοφρουρᾶς ἀναπληροῦσι τὰ ἐκ τῆς ἀνωτέρας στρατολογικῆς ἡλικίας πλεονεκτήματα, ἀφοῦ μάλιστα, κατὰ τὸ σχέδιον τῆς ἐπιτροπῆς, ἐπιτρέπεται καὶ πρὸ ταύτης ἡ ἐθελουσία κατάταξις. Προσέτι τὸ σχέδιον τῆς ἐπιτροπῆς διαφέρει τοῦ κυβερνητικοῦ περὶ τὰ τῆς ἐθελουσίας κατατάξεως. Ἂν ἡ κατάργησις τῆς ἀντικαταστάσεως ἐγίνετο ἄνευ ἀντισηκώματος, θὰ ἦτο λίαν βαρεῖα διὰ τὸν τόπον. Κατὰ τὸν ξένον νόμον, τὸν ὁποῖον ἡ ἐπιτροπὴ ἀντέγραψε, δίδεται μεγάλη εὐκολία πρὸς πάντα, πρὶν φθάσῃ εἰς τὴν στρατολογικὴν ἡλικίαν, ἵνα ἐγγραφῇ πρὸς ἐθελουσίαν κατάταξιν, καὶ ἀναλαμβάνων τὴν ὑποχρέωσιν τῆς ἰδίᾳ δαπάνῃ συντηρήσεως ἐν τῷ στρατῷ, νὰ ὑπηρετῇ μόνον ἐπὶ ἓν ἔτος.

§42Ν. ΣΟΥΤΣΟΣ. Ὑποστηρίζω καὶ ἐγὼ τὴν ἡλικίαν τοῦ 21 ἔτους συμπεπληρωμένου, διότι εἶμαι εἰς θέσιν νὰ γνωρίζω ἐκ τῆς στατιστικῆς τῶν θανάτων καὶ τῶν ἀσθενειῶν ἐν τῷ στρατῷ ὅτι κατὰ μέγαν ἀριθμὸν προσβάλλονται οἱ ἄγοντες τὸ 19–21 ἔτος τῆς ἡλικίας των. Καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν βʹ. παράγραφον τοῦ 2 ἄρθρου, φρονῶ, οἱανδήποτε, εἴτε τὴν πρότασιν τοῦ πρωθυπουργοῦ εἴτε τὴν τῆς ἐπιτροπῆς, ἀποδεχθῆτε, αὐτὴ ἡ παράγραφος δὲν δύναται νὰ περιλαμβάνηται ἐν τῷ νόμῳ αὐτῷ, ἐν ταῖς κυρίαις αὐτοῦ διατάξεσι, διότι αὐτὸς εἶναι νόμος πάγιος, ἡ δὲ παράγραφος ἀφορᾷ ἔκτακτον περίστασιν· ἠμπορεῖ νὰ τεθῇ εἰς τὸ τέλος τοῦ νομοσχεδίου, εἰς τὰς γενικὰς διατάξεις.

§43ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Νομίζω, ὅτι παρεννόησις λαμβάνει χώραν. Ἡ ἐπιτροπὴ ἐνόμισεν, ὅτι ἐπρόκειτο νὰ ἐπιβληθῶσιν ὑποχρεώσεις διὰ διατάγματος, ἐνῷ ἡμεῖς λέγομεν: τὴν ὑποχρέωσιν ἐπιβάλλει ὁ νόμος, τὸν τρόπον δὲ, κατὰ τὸν ὁποῖον θὰ ἐνεργηθῇ ἡ ὑπηρεσία, θὰ κανονίσωμεν διὰ διατάγματος, ὑφισταμένου πολέμου ἢ παρασκευαζομένου τοῦ ἐθνικοῦ στρατοῦ, καὶ ὅταν ἴσως δὲν θὰ ᾖναι καιρὸς νὰ συγκαλεσθῇ ἡ Βουλή. Λοιπὸν ἂν νομίζῃ ἡ Βουλὴ κατάλληλον αὐτὴν τὴν διάταξιν, ἂς τὴν παραδεχθῇ· εἰς περιστάσεις ἐκτάκτους καὶ δυσκολίας ἀπροβλέπτους ἴσως δὲν θὰ ᾖναι οὔτε καιρὸς οὔτε εὐχέρεια νὰ συγκαλεσθῇ ἡ Βουλὴ, ἵνα νομοθετῇ· θὰ ᾖναι καιρὸς ἐνεργείας, καὶ ταχείας.

§44Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἐγὼ νομίζω ὅτι οὐδεμία ζημία γίνεται ἂν μείνῃ τὸ ἄρθρον ὅπως ἔχει, ἐκτὸς τοῦ πρώτου μέρους, διότι, ἂν ὑπάρχῃ τῷ ὄντι κατάλληλος θέσις νὰ ἀποφασισθῇ τὸ περὶ στρατολογίας, εἶναι ὁ περὶ στρατολογίας νόμος· φυσικῷ τῷ λόγῳ, θὰ ᾖναι περίεργον ἂν πρόκηται περὶ μιᾶς καὶ μόνης διατάξεως νὰ περιμένωμεν νὰ ἔλθῃ ἡ Βουλὴ νὰ τὴν ἀποφασίσῃ· οἱ νόμοι γίνονται πρὸ τῶν ἀναγκῶν, κανονίζονται δὲ κατὰ τὴν στιγμὴν τῆς ἀνάγκης. Διὰ τοῦτο εἶμαι ὑπὲρ τῆς § βʹ. τοῦ ἄρθρου 2· λύομεν ἅπαξ διὰ παντὸς τὸ ζήτημα τῆς στρατολογίας· ὅσον δ’ ἀφορᾷ τὴν ἡλικίαν τῶν 20 ἢ 21, θὰ τὸ ἀποφασίσουν οἱ ἰατροί.

§45ΡΙΚΑΚΗΣ. Ἡ παράγραφος βʹ. ἀποβλέπει ἔκτακτον μέτρον, τὸ ὁποῖον δὲν ἠμπορεῖ ν’ ἀποτελέσῃ μέρος εἰ, νόμον τακτικῆς στρατολογίας· εἶναι μέτρον, τὸ ὁποῖον μόνη ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία δύναται νὰ κρίνῃ, καὶ εἰς τὴν μίαν μὲν περίστασιν νὰ τὸ παραδεχθῇ, εἰς τὴν ἄλλην δὲ νὰ μὴ τὸ παραδεχθῇ. Δὲν ἠμπορεῖτε λοιπὸν νὰ καθιερώσητε ὁριστικῶς σήμερον εἰς ἕνα τακτικὸν νόμον περὶ στρατολογίας μίαν ἐξαιρετικὴν διάταξιν, ἥτις δὲν δύναται νὰ ἐφαρμοσθῇ ἐν ὁμαλαῖς περιστάσεσιν.

§46Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ἀφοῦ πρόκειται ἡ Βουλὴ νὰ συζητήσῃ τὸν νόμον περὶ στρατολογίας, ὅστις θὰ διέπῃ τὸν τόπον ἐν γένει καὶ χωρὶς νὰ ἔχῃ ἀνάγκην ἐκτάκτων περιστάσεων, νομίζω ὅτι πᾶσα διάταξις ἡ ὁποία ἀντιβαίνει εἰς τὸ πνεῦμα τοῦ νόμου εἶναι ἀποῤῥιπτέα. Ὁ νόμος δὲν ἔχει κατὰ νοῦν νὰ κανονίσῃ παρὰ πῶς εἰς τὸ μέλλον ἐν ὥρᾳ εἰρήνης θὰ μορφοῦται τὸ ἔθνος στρατιωτικῶς· ἐκτὸς αὐτῶν τῶν ὅρων, πᾶσα ἄλλη διάταξις δὲν δύναται νὰ ἔχῃ θέσιν ἐν τῷ νόμῳ αὐτῷ· ἄλλως τε, ἂν φρονῇ ἡ Κυβέρνησις ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ παρουσιασθοῦν περιστάσεις αἵτινες νὰ δίδουν χώραν εἰς ἐκτάκτους ἐνεργείας, ἔχει τὸν νόμον τὸν περὶ ἐκτάκτου παρασκευῆς. Ἄλλως τε εἶναι λίαν ἐπικίνδυνον νὰ ἐπιτρέψωμεν ὅπως ἄνθρωποι ἄγοντες τὸ 21–25 ἔτος, ἐν ἀγνοίᾳ τοῦ νομοθετικοῦ σώματος, νὰ προσκαλῶνται. Ἔχω δὲ καὶ ἄλλην δυσκολίαν νὰ παραδεχθῶ τὴν § βʹ. διότι ἡμεῖς ἔχομεν ὑπ’ ὄψιν ὅτι θὰ ψηφίσωμεν τὸν περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ νόμον, ἐντὸς τοῦ ὁποίου θὰ περιληφθοῦν ὅλα αὐτά. Δὲν ὑπάρχει δὲ παράδειγμα εἰς οὐδένα στρατιωτικὸν νόμον τῆς Εὐρώπης τοιαῦται διατάξεις νὰ ᾖναι ἐγγεγραμμέναι.

§47ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Νομίζω ὅτι ὅλα εἶναι περιττά· πλὴν τοῦ ἔτους τῆς ἡλικίας, τοῦ 20 ἢ 21, τὰ ἄλλα πλεονάζουν, διότι ἅμα ἀναγνώσητε τὸ ἄρθρ. 48 τοῦ νομοσχεδίου τῆς Κυβερνήσεως, θὰ ἰδῆτε ὅτι τὰ πάντα ἀναφέρονται ἐκεῖ, εἰς τὸ ἄρθρ. 48, ὁρίζεται ὁ χρόνος τῆς ὑπηρεσίας ἐν τῷ ἐνεργῷ στρατῷ, μετέπειτα ὁ χρόνος τῆς ὑπηρεσίας εἰς τὸν στρατὸν τῆς ἐφεδρείας, ἔπειτα τῆς ἐθνοφρουρᾶς, καὶ μετέπειτα τῆς ἐφεδρείας τῆς ἐθνοφρουρᾶς· τοιουτοτρόπως τὸ ὅριον τῆς ἡλικίας προσδιορίζεται ἐκεῖ ὅπου πρέπει νὰ προσδιορίζηται, ἕκαστος δὲ πολίτης γνωρίζει ὅτι ὅταν φθάσῃ τὴν ἡλικίαν τῶν 20 ἢ 21 ἐτῶν ὑποχρεοῦται νὰ εἰσέλθῃ εἰς τὸν τακτικὸν στρατὸν, ἀφοῦ δὲ διανύσῃ τρία ἔτη, μεταβαίνει αὐτοδικαίως εἰς τὴν ἐφεδρείαν ὅπου θέλει μείνει 7 ἔτη, εἶτα δὲ θὰ μεταβῇ εἰς τὴν ἐθνοφρουρὰν, καὶ ὕστερον εἰς τὴν ἐφεδρείαν τῆς ἐθνοφρουρᾶς. Λοιπὸν δὲν βλέπω διατὶ εἰς τὸ ἄρθρον 2 καὶ ἐκ προκαταβολῆς νὰ προσδιορίζωμεν τὸ ὅριον τοῦ χρόνου, μέχρι τοῦ ὁποίου ὁ πολίτης εἶναι ὑπόχρεως νὰ ὑπηρετήσῃ τὴν πατρίδα, διὰ γενικῆς διατάξεως. Τὸ βʹ. ἐδάφιον τοῦ 2ου ἄρθρου αὐτοῦ ἐκεῖ ἐπίσης εἶναι ὁ οἰκεῖος τόπος νὰ ἀποφασισθῇ παρὰ τῆς Βουλῆς ἂν πρέπῃ νὰ ὑπάρξῃ ἢ ὄχι· διότι εἶναι μόνον, ἠμπορεῖ νὰ προσδιορισθῇ κάλλιον τὸ πρᾶγμα, διότι ἄλλην διάταξιν πιθανὸν νὰ παραδεχθῇ ὁ νομοθέτης περὶ συναθροίσεως τῆς ἐφεδρείας, καὶ ἄλλην διάταξιν περὶ συναθροίσεως τῆς ἐθνοφρουρᾶς. Τὸ ὁμοιόμορφον σύστημα δι’ ὅλους αὐτοὺς τοὺς στρατοὺς μοῦ φαίνεται ὅτι δὲν εἶναι ὀρθόν, καὶ ἂν ἐνθυμοῦμαι καλῶς, εἰς τὰς πλείστας τῶν νομοθεσιῶν διὰ μὲν τὴν ἐφεδρείαν δὲν ἀπαιτεῖται νόμος, διὰ δὲ τὴν ἐθνοφρουρὰν ἀπαιτεῖται πάντοτε νόμος. Τέλος, ὅ,τι καὶ ἂν παραδεχθῆτε, νομίζω ὅτι ἐκεῖ εἶναι ὁ οἰκεῖος τόπος νὰ εἴπωμεν ὅτι ἡ Κυβέρνησις δύναται νὰ προσκαλέσῃ τὴν ἐφεδρείαν, κατὰ τίνα τρόπον δύναται νὰ προσκαλέσῃ τὴν ἐθνοφρουρὰν, κατὰ τίνα τρόπον τὴν ἐφεδρείαν τῆς ἐθνοφρουρᾶς· ἂν θελήσωμεν δὲ διὰ γενικῆς διατάξεως νὰ λύσωμεν ὅλα αὐτὰ τὰ ζητήματα καὶ νὰ προσδιορίσωμεν τὸν τρόπον, κατὰ τὸν ὁποῖον ἡ Κυβέρνησις νὰ δύναται νὰ θέσῃ εἰς κίνησιν ἐκτάκτως τὴν ἐφεδρείαν, τὴν ἐθνοφρουρὰν καὶ τὴν ἐφεδρείαν τῆς ἐθνοφρουρᾶς, πρέπει νὰ τὰ θέσωμεν εἰς τὸν οἰκεῖον τόπον, διότι πρέπει νὰ σεβασθῶμεν καὶ τὴν γνώμην τῶν διαφωνούντων, καὶ ἐκεῖ νὰ συζητηθοῦν.

§48ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Αἱ διατάξεις ἅπασαι τοῦ ά. μέρους ἐπαναλαμβάνονται κατόπιν εἰς τὰ εἰδικὰ μέρη τοῦ νομοσχεδίου· ἑπομένως, ἂν παραδεχθῶμεν τὴν ἰδέαν τοῦ κ. Δεληγεώργη, πρέπει νὰ καταργήσωμεν ὁλόκληρον τὸ πρῶτον μέρος, καὶ δυνάμεθα νὰ τὸ καταργήσωμεν ἄνευ καταστροφῆς τῆς οἰκονομίας τοῦ νομοσχεδίου ἐκ τούτου. Ἀλλ’ εἰς ὅλους τοὺς νόμους περὶ στρατολογίας ἐθεωρήθη πρέπον ἐν ἀρχῇ νὰ τεθῶσιν αἱ βάσεις τοῦ νόμου, κατόπιν δὲ εἰς εἰδικὰ μέρη τοῦ νομοσχεδίου νὰ ἐξηγηθῶσι καὶ ἀναπτυχθῶσιν αἱ βάσεις αὗται· εἰς ἅπαντας τοὺς νόμους τοὺς ὁποίους εἴχομεν πρὸ ὀφθαλμῶν εἴδομεν ἐν ταῖς γενικαῖς διατάξεσι λυόμενον τὸ ζήτημα τῆς ἡλικίας, τὸ ὁποῖον ἐπαναλαμβάνεται κατόπιν εἰς τὸ εἰδικὸν μέρος. Ὡς πρὸς δὲ τὴν ἑτέραν παρατήρησιν, τὴν ἀφορῶσαν εἰς τὴν ὑποχρέωσιν μέχρι τοῦ 40 ἔτους, ὅτι δηλαδὴ κανονίζομεν ταύτην ὁμοιομόρφως, ὁ κ. Δεληγεώργης πλανᾶται. Ἀπ’ ἐναντίας τὸ νομοσχέδιον ἐν ταῖς ἀκροτελευτίοις διατάξεσιν αὐτοῦ, ἔνθα γίνεται λόγος περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ καὶ περὶ τῶν ὑποχρεώσεων ἃς συνεπάγεται ἑκάστη τῶν κατηγοριῶν, λέγει ῥητῶς ὅτι ἰδιαίτερος κανονισμὸς θέλει γείνει περὶ τοῦ ἐνεργοῦ στρατοῦ, ἄλλος περὶ ἐφεδρείας, καὶ ἄλλος περὶ ἐθνοφρουρᾶς καὶ ἐφεδρείας τῆς ἐθνοφρουρᾶς. Ὁποῖαί τινες θὰ ᾖναι αἱ κανονιστικαὶ αὗται διατάξεις, τοῦτο δὲν λύεται ἐν τῷ νομοσχεδίῳ· περὶ τούτου θὰ πραγματευθῶμεν ὅταν τὸ ὑπουργεῖον ὑποβάλῃ τὸν ὀργανισμὸν τοῦ στρατοῦ.

§49ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ἐτελείωσεν ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 2. Ὡς πρὸς τὴν ά. § τοῦ νομοσχεδίου τοῦ ὑπουργικοῦ, μία μόνον ὑπάρχει διαφορά, ἡ τοῦ ἔτους τῆς ἡλικίας, διότι καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν κατάργησιν τῆς κληρώσεως τὸ ὑπουργεῖον συνῄνεσε νὰ ἐκλείψῃ, ὥστε ἡ διαφορὰ περιστρέφεται μόνον περὶ τὸ ἔτος· τὸ ὑπουργικὸν νομοσχέδιον προσδιορίζει τὸ 20 ἔτος τῆς ἡλικίας, τὸ σχέδιον τῆς ἐπιτροπῆς τὸ 21.

§50ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δὲν ἔχομεν ἀντίῤῥησιν.

§51ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πολὺ καλά. Ὑπολείπεται ἡ παράγραφος δευτέρα τοῦ ἄρθρου 2· ἡ ἐπιτροπὴ προτείνει τὴν ἀπάλειψιν τῆς παραγράφου αὐτῆς. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν γνώμην τῆς ἐπιτροπῆς νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται πολλοί). Τὸ ἀποτέλεσμα ἀμφίβολον. Θὰ ἐρωτήσω τὸ ἀντίστροφον· οἱ παραδεχόμενοι νὰ διατηρηθῇ ἡ παράγραφος νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἀπεῤῥίφθη. Ἑπομένως τὸ ἄρθρον 2 γίνεται δεκτὸν ὡς παρὰ τῆς ἐπιτροπῆς ἐπροτάθη. Ἄρθρον 3ον Ὑπουργικοῦ νομοσχεδίου· τοῦτο, καὶ τὸ ἄρθρον 4ον, μὴ τροποποιηθέντα οὐδόλως ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς, ἐγένοντο δεκτὰ ὡς εἶχον ἐν τῷ ὑπουργικῷ νομοσχεδίῳ. (Ἀναγινώσκονται ἀμφότερα καὶ γίνονται δεκτά.) Ἄρθρον 5ον. (Ἀναγινώσκεται.)

§52ΜΑΝΕΤΑΣ. Εἰς τὸ ἄρθρον 5 τὸ «διατάξεις» ἔγεινε «διαταγὰς», καὶ ἡ ἐπιτροπὴ ἀφαιρεῖ τὴν φράσιν «κατὰ τὸν παρόντα νόμον».

§53ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι ἀδιάφορον.

§54ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἔχει σημασίαν, διότι θέλομεν πᾶν Σῶμα συντεταγμένον ἐν ὅπλοις νὰ ὑπάγηται εἰς τοὺς στρατιωτικοὺς νόμους· εἶναι διάταξις ἀναφερομένη εἰς προηγουμένας, κατὰ τὰς ὁποίας δὲν ὑπάγονται εἰς τοὺς στρατιωτικοὺς νόμους Σώματά τινα στρατιωτικὰ συντεταγμένα ἐν ὅπλοις.

§55ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὑπάρχουν διάφορα Σώματα, τὰ ὁποῖα δὲν ὑπάγονται εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν, οἱ δασοφύλακες, οἱ ἀστυνομικοὶ κλητῆρες κλπ. Δι’ αὐτὸ ἐθέσαμεν αὐτὴν τὴν διάταξιν, ὅτι ὁ στρατὸς ὁ κατὰ τὸν παρόντα νόμον συντασσόμενος εἶναι στρατός, ἐνῷ οἱ ἄλλοι δὲν εἶναι τοιοῦτοι.

§56ΣΠ. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ φάλαγξ τοῦ Πανεπιστημίου δὲν εἶναι κατὰ τὸν παρόντα νόμον.

§57ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὄχι.

§58ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τότε μένουσιν αἱ λέξεις «κατὰ τὸν παρόντα νόμον». (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον.) Ἄρθρον 6.

§59Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Παρακαλῶ τὴν ἐπιτροπὴν νὰ διασαφήσῃ τὴν προσθήκην «ὡς καὶ οἱ ὑπὸ ἀστυνομικὴν ἐπιτήρησιν», διότι γνωρίζω ὅτι ἡ ἀστυνομικὴ ἐπιτήρησις εἶναι συνέπεια ἐπιβαλλομένη ῥητῶς ὑπὸ τοῦ ποινικοῦ νόμου· ὡς συνέπεια ποινῆς ἐπιβάλλεται ἐπί τινων ἐγκλημάτων ἐπιδρώντων ἐπὶ τὰ ἤθη. Ἐννοεῖ ἡ ἐπιτροπὴ καὶ τὸ ὑπουργεῖον τοὺς συνεπείᾳ τῶν κειμένων νόμων ὑπὸ ἐπιτήρησιν ὑπαγομένους;

§60ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Εἶναι ἄλλοι;

§61ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Διὰ τοὺς λόγους, τοὺς ὁποίους ἀνέφερεν ὁ προαγορεύσας, διὰ τὴν ἀμφιβολίαν ταύτην, μετεβάλομεν τὴν ἔκφρασιν τοῦ δευτέρου ἐδαφίου τοῦ ἄρθρου τούτου· ἡ διαφορὰ εἶναι μόνον ὡς πρὸς τὴν ἔκφρασιν, ἡ ἔννοια ὅμως διαμένει ἡ αὐτή. Ἡ διαφορὰ μεταξὺ τῶν δύο σχεδίων εἶναι ἡ ἑξῆς· ὅτι κατὰ τὸ νομοσχέδιον τῆς ἐπιτροπῆς ἀποκλείονται τῆς στρατιωτικῆς ὑπηρεσίας οἱ καταδικασθέντες εἰς ἐγκληματικὴν ποινὴν, ἐνῷ κατὰ τό κυβερνητικὸν σχέδιον οὗτοι ἀποκλείονται τῆς στρατιωτικῆς ὑπηρεσίας μόνον ἐφ’ ὅσον διατελοῦσιν ὑπὸ τὴν στέρησιν τῶν δικαιωμάτων. Ὁ δὲ λόγος τῆς διαφορᾶς εἶναι, ὅτι, κατὰ τὴν ἐπιτροπήν, ὁ ἅπαξ καταδικασθεὶς δὲν πρέπει νὰ ἀπολαύῃ τῆς τιμῆς ν’ ἀνήκῃ εἰς τὸν στρατόν, ὅτι οἱ καλούμενοι νὰ ὑπηρετήσωσιν ὑποχρεωτικῶς εἰς τὸν στρατόν, δέον νὰ γινώσκωσιν ὅτι ὁ στρατὸς ἐν ᾧ κατατάττονται δὲν περιλαμβάνει ἀνθρώπους ἐγκληματίας. Τοῦτο ἀπαιτεῖ τὸ συμφέρον τοῦ στρατοῦ. Δὲν παραβλάπτεται δ’ ἐκ τούτου ἡ ἔννοια τῆς ἀποκαταστάσεως, διότι αὕτη καταργεῖ τὴν ἀνικανότητα, ἐνῷ ἐνταῦθα δὲν πρόκειται περὶ ἀνικανότητος νομικῆς, ἀλλὰ περὶ προσόντων.

§62ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Ἔχω ὑποτροπολογίαν. Κύριοι, ἐννοῶ τὴν εὔλογον ἀφορμήν, ἐκ τῆς ὁποίας ὁρμῶνται καὶ εἰς ἄλλα ἔθνη καὶ παρ’ ἡμῖν εἰς τὸ νὰ ἀποβάλλωσι τοὺς ἐγκληματίας, ἵνα μὴ συσχετίζηται τὸ φαῦλον μετὰ τοῦ χρηστοῦ, καὶ ἐσκέφθην περὶ τούτου πῶς νὰ θεραπευθῇ τὸ κακόν, διότι αὐτὸ ἄλλως ἐξεταζόμενον δὲν εἶναι μία συνέπεια ποινῆς ἐπιβαλλομένη, ἀλλὰ ἓν εὐεργέτημα· διὰ τοῦτο ἔχω μίαν τροπολογίαν. Ἀλλ’ ἀφ’ ἑτέρου, αὐτοὶ νὰ ἔχωσι τὴν αὐτὴν τιμὴν μὲ τοὺς ἐπιλοίπους στρατιώτας; οἱ ἐγκληματήσαντες; καὶ αὐτὸ κακόν. Ἔχω λοιπὸν τὴν ἑξῆς τροπολογίαν. «Οἱ ἐγκληματίαι οἱ καταδικασθέντες κτλ....... καλοῦνται ἐν τῷ στρατῷ καὶ ἐκτελοῦσιν ἀγγαρείας.......» Ἠξεύρω ὅτι ἡ ἐπικρατοῦσα γνώμη εἶναι ν’ ἀποβάλλωνται, ἀλλὰ βλέπω ὅτι εἶναι εὐεργεσία ἀποδιδομένη εἰς τὸ ἔγκλημα· ἢ τουλάχιστον νὰ προσθέσωμεν, ὅτι ὑπηρετοῦσι τὴν θητείαν των μετὰ τὴν ἀποκατάστασιν.

§63ΡΟΥΣΣΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ ἄρθρον λέγει «ἐφ’ ὅσον διαρκεῖ ἡ κατάστασις αὕτη».

§64ΖΩΧΙΟΣ. Θέλει ν’ αὐξήσῃ τὸν στρατὸν ὁ ἔντιμος προλαλήσας, προσθέτων αἴσχη. Θὰ ἦναι ἐναντίον τῶν παραδεδεγμένων ὑπὸ ὅλων τῶν ἐθνῶν καὶ ἀτίμωσις πραγματική, ἐὰν γείνῃ παραδεκτὸν τοῦτο. Καὶ τί τὸν θέλεις; νὰ κάμῃ ἀγγαρείας; Ζητεῖς ἀνθρώπους νὰ χύσουν τὸ αἷμά των· εἶναι δυνατὸν ἄνθρωπος ἄτιμος νὰ χύσῃ τὸ αἷμά του;

§65ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀγγαρεῖαι ἐν Ἑλλάδι δὲν ἐπιτρέπονται.

§66ΖΩΧΙΟΣ. Λοιπὸν τί τὸν θέλετε;

§67ΖΕΓΓΕΛΗΣ. Μίαν διασάφησιν παρακαλῶ νὰ μοὶ δώσῃ ἡ ἐπιτροπὴ ἐπὶ τοῦ δευτέρου ἐδαφίου· στεροῦνται τοῦ δικαιώματος τούτου οὗτοι, καταδικασθέντες εἰς ἐπανορθωτικὴν ποινὴν φυλακίσεως τοὐλάχιστον ἐνιαυσίου, ἐστερήθησαν κτλ.» Πρῶτον ἐπιθυμῶ νὰ μάθω, βάσις τῆς τοιαύτης στερήσεως εἶναι ὁ χρόνος τῆς φυλακίσεως ἢ τὸ εἶδος τῆς πράξεως; Βεβαίως, ὑποθέτω, βάσις εἶναι τὸ εἶδος τοῦ ἐπανορθωτικοῦ παραπτώματος· ἄρα καὶ ἐὰν κατεδικάσθησαν εἰς ποινὴν ἐλάσσονα τοῦ ἑνὸς ἔτους, βεβαίως καὶ τότε εἶναι ἐστερημένοι τοῦ δικαιώματος.

§68ΤΙΝΕΣ. Ὄχι.

§69ΖΕΓΓΕΛΗΣ. Τότε ἐγὼ ἀντιλέγω, διότι νομίζω ὅτι ὁ κύριος λόγος τῆς στερήσεως δὲν εἶναι τὸ μέγα τῆς ποινῆς, ἀλλὰ τὸ εἶδος, εἴτε εἰς ἓν ἔτος καταδικασθῇ τις, εἴτε εἰς δύο ἢ τρία, διότι ὁ λόγος εἶναι ὁ αὐτός. Φρονῶ ὅτι πρέπει νὰ τεθῇ, ὅτι ὁσάκις καταδικάζεται διὰ τοιούτου εἴδους παραπτώματα, καὶ ἐπὶ τῇ ὑποθέσει ὅτι ἡ ποινὴ εἶναι ἐλάσσων, νὰ στερῆται. Δεύτερον δὲ λέγει «...... τῶν πολιτικῶν, ἀστυκῶν καὶ συγγενικῶν δικαιωμάτων.» Εἰς τὸν ποινικὸν νόμον δὲν ὑπάρχουν συγγενικὰ δικαιώματα. Νὰ γείνουν ἐπίτροποι καὶ κηδεμόνες, αὐτὸ ἐννοεῖτε; Νομίζω λοιπόν, ὅτι πρέπει νὰ γείνῃ ὡς ἑξῆς· ἐὰν στερηθοῦν τῶν πολιτικῶν ἢ ἀστυκῶν δικαιωμάτων ἐπὶ παραπτωμάτων τοιούτου εἴδους, καὶ ἐπὶ τῇ ὑποθέσει ὅτι στερηθοῦν καὶ ὀλιγώτερον τοῦ ἔτους χρόνον, νὰ ἦναι ἐστερημένοι αὐτοῦ τοῦ δικαιώματος κατὰ τὸν χρόνον αὐτόν.

§70ΣΠ. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε πρόεδρε, βεβαίως εἶναι τιμὴ νὰ ὑπηρετῇ τις εἰς τὸν στρατὸν, ἀλλ’ οὐχ ἧττον εἶναι καὶ βάρος βαρύτατον· καὶ ἀπόδειξις εἶναι, ὅτι πολὺ ὀλίγοι εἶναι ἐκεῖνοι, οἵτινες ἑκουσίως θέλουν νὰ λάβουν τὴν τιμήν. Ἂς μὴ μᾶς ἀπατῶσιν αἱ λέξεις, τὸ πρᾶγμα εἶναι πάντοτε, ὅτι εἶναι βάρος βαρύτατον· ἑπομένως τὸ βάρος αὐτὸ δὲν πρέπει νὰ ᾖναι δικαίωμα καὶ προνόμιον πρὸς τὴν τάξιν ἐκείνην τῶν καταδικασμένων. Διὰ τῆς ἀπολύτου διατάξεως τῆς παραγράφου πρώτης τοῦ ἄρθρου 6 τῆς ἐπιτροπῆς, ἐξαιροῦνται πάντες οἱ εἰς ποινὴν ἐγκληματικὴν καταδικασθέντες· ἐν ἄλλαις λέξεσιν, ἀπαλλάσσονται τοῦ βάρους καὶ μένουν εἰς τοὺς κόλπους τῆς οἰκογενείας αὑτῶν. Αὐτοὶ ἀποκαθιστάμενοι δύνανται νὰ λάβωσι τὰ ἀνώτερα ἀξιώματα τῆς πολιτείας, καὶ αὐτοὺς θέλομεν νὰ τοὺς στερήσωμεν τῆς τιμῆς αὐτῆς; Ἐὰν μεγίστη ἀνάγκη ὑπάρχῃ, νὰ ᾖναι ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν ἐν τῷ στρατῷ τῶν ἀνωτέρων· διατί, ὅστις κάμῃ ἔγκλημα οὐχὶ ἐκ συνηθείας, ἀλλ’ ἐκ στιγμιαίας παραφορᾶς, θέλετε νὰ ἀπαλλαγῇ ἀπὸ τὸν στρατὸν, καὶ νὰ ὑποχρεώσητε τὸν εἰρηνικὸν πολίτην; Ἐὰν εἰς τὸν στρατὸν ὑπάρχῃ πειθαρχία καὶ πολιτικὴ ἀγωγὴ τοῦ πολίτου, τότε πολὺ μᾶλλον πρέπει νὰ τεθοῦν ἐκεῖ καὶ δὲν πρέπει νὰ ἐξαιρεθοῦν. Ἀφοῦ ὁ πολίτης αὐτὸς ἠμπορεῖ νὰ ἔλθῃ καὶ ὡς ἀντιπρόσωπος εἰς τὴν Βουλὴν διὰ τῆς ψήφου τῶν συμπολιτῶν του, καὶ ἀφοῦ ἔχει τόσα πλεονεκτήματα ἀπὸ τὴν πολιτείαν, δὲν πρέπει νὰ ἔχῃ καὶ τὰ βάρη; Δύναμαι νὰ τὸ παραδεχθῶ τοῦτο, ἠξεύρετε πότε; ὅταν στερῆται ἀπὸ ὅλα τὰ δικαιώματα, ὄχι δὲ μόνον ἀπὸ τὰ βάρη. Τὸ ὑπουργικὸν νομοσχέδιον, κατ’ ἐμὲ, εἶναι καλλίτερον καὶ συμφωνεῖ μὲ τὸν κείμενον νόμον περὶ ἀπογραφῆς. Τὸ ὑπουργικὸν νομοσχέδιον, κατ’ ἐμὲ, ἠθέλησε νὰ φροντίσῃ καὶ περὶ τῆς κοινωνίας καὶ περὶ τοῦ βάρους αὐτοῦ· νὰ μὴ ὠθήσῃ τοὺς πολίτας εἰς μερικὰ ἐγκλήματα, διὰ νὰ ἀπαλλαγοῦν. Ἐὰν παραδεχθῆτε τὴν δευτέραν παράγραφον τῆς ἐπιτροπῆς, θὰ τοὺς κάμητε ὅλους ζωοκλέπτας, διότι αὕτη λέγει «ἐφ’ ὅσον διαρκεῖ ἡ κατάστασις αὕτη». Δι’ αὐτοὺς τοὺς λόγους, ὑποστηρίζω τὸ πρῶτον ἐδάφιον τοῦ ἄρθρου 6 τοῦ ὑπουργικοῦ νομοσχεδίου. Ὅσον δ’ ἀφορᾷ τὰ συγγενικὰ δικαιώματα, λέγω, ὅτι δὲν εἶναι παρὰ διὰ νὰ φέρουν σύγχυσιν.

§71ΧΟΪΔΑΣ. Ἐπικαλοῦμαι τὸ διάταγμα τοῦτο (δεικνύει), ἐν ᾧ ἀναφέρονται καὶ αὐτά· ὥστε, βλέπετε, ὑπάρχει νόμος.

§72ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Κύριοι, μίαν λέξιν. Ἐγὼ δὲν φοβοῦμαι ὅτι ἡ διάταξις θὰ σπρώξῃ τοὺς ἀνθρώπους εἰς ἐγκλήματα, ἀλλὰ νομίζω ὅτι, διὰ τῆς διατάξεως αὐτῆς, καθιεροῦται ὑπὸ ἄλλην μορφὴν ὁ πολιτικὸς θάνατος, τὸν ὁποῖον κατηργήσαμεν, διότι αἰωνίως ὁ καταδικασθεὶς πάσχει ἐλάττωσιν, στερεῖται αἰωνίως ἑνὸς δικαιώματος· τοῦτο εἶναι πολιτικὸς θάνατος, καὶ αὐτὸν τὸν κατηργήσαμεν. Ἡμεῖς εἴπομεν, ὅτι δὲν ἔπρεπε νὰ φέρωμεν αὐστηρότερον νόμον· ὁ ποινικὸς νόμος, ἐπιβάλλων ποινὰς, ὥρισε καὶ τὰ ὅρια. Εἶναι, κύριοι, ἐπιβλαβὲς λίαν, εἶναι ἐπιζήμιον λίαν, νὰ μείνῃ αἰώνιον τὸ στίγμα εἰς τὸν ἄνθρωπον ὅστις ὁπωσδήποτε ὑπέπεσεν εἰς ἔγκλημα, δὲν εἶναι δὲ οὔτε ὠφέλιμον τὸ στίγμα αὐτὸ νὰ τὸν παρακολουθῇ παντοῦ καὶ πάντοτε· θέλει βλάψει μᾶλλον τοῦτο ἢ ὠφελήσει. Ἀφοῦ δὲ ὁ ποινικὸς νόμος οὕτως ὁρίζει τὰ ἐγκλήματα καὶ τὰς ποινὰς, δὲν καθιεροῖ τοιαύτην διάταξιν, διατί ἡμεῖς εἰς ξένον νόμον νὰ ἐπιτείνωμεν τὴν ποινὴν καὶ στιγματίσωμεν αἰωνίως μίαν τάξιν ἀνθρώπων; Καὶ τοσούτῳ μᾶλλον, κύριοι, εἶναι ἄτοπον τοῦτο, ὅσῳ πολλὰ τῶν ἐγκλημάτων, τὰ ὁποῖα τιμωροῦνται ποινικῶς, δὲν εἶναι ἐγκλήματα καθ’ ἑαυτὰ, ἀλλ’ ἀναβιβάζονται εἰς ἐγκλήματα, διότι ἔλαβον χώραν καὶ ἄλλα τινὰ παρεμπίπτοντα περιστατικὰ, σχεδὸν ἀδιάφορα· π. χ. εἷς κλέπτης πράττει πλημμέλημα ἁπλοῦν, κλέπτων· ἐὰν ὅμως ἡ πρᾶξις συνοδευθῇ μὲ ῥῆξιν καὶ μὲ αἰκίας, ἐὰν φέρῃ ὅπλα, τότε τὸ πλημμέλημά του μεταβάλλεται εἰς κακούργημα καὶ τιμωρεῖται μὲ τὴν ἀτίμωσιν, ἐνῷ ἄλλως ἤθελε τιμωρηθῆ μ’ ἁπλῆν φυλάκισιν. Βλέπετε λοιπὸν ὅτι πολλὰ ἐγκλήματα, τὰ ὁποῖα κατ’ οὐσίαν δὲν ἔχουν διαφορὰν, διαφέρουσι κατὰ τὴν ἐπιβαλλομένην ποινήν. Κύριοι, δὲν συμφέρει, οὔτε εἶναι ὠφέλιμον, τὸν πολίτην τὸν ὑποπεσόντα εἰς ἐγκληματικήν τινα πρᾶξιν, ἀφοῦ ὁ νόμος ὁ ποινικὸς τὸν τιμωρεῖ ἐλαφρότερον, ἡμεῖς νὰ ἐπιτείνωμεν τὴν ποινήν, νὰ τὸν στιγματίσωμεν αἰωνίως καὶ νὰ τὸν χωρίσωμεν τῆς κοινωνίας. Νομίζω διὰ τοῦτο ὅτι πρέπει νὰ τὸν στερῶμεν τῆς τιμῆς τοῦ ὑπηρετεῖν εἰς τὸν στρατὸν μόνον ἐνόσῳ εὑρίσκεται εἰς αὐτὴν τὴν κατάστασιν.

§73ΡΙΚΑΚΗΣ. Νομίζω, ὅτι ὅλοι συναινοῦν νὰ ἤμεθα σύμφωνοι μὲ τὸν ποινικὸν νόμον. Τί λέγει ὁ ποινικὸς νόμος; Ἄρθρ. 21 (τὸ ἀναγινώσκει). Ἄρθρον 23 (τὸ ἀναγινώσκει). Βλέπετε λοιπὸν, ὅτι ὁ ποινικὸς νόμος τὸν ἐστέρησε διὰ βίου· λοιπὸν, ἀφοῦ ὑπάρχει μία ἀπόφασις δικαστικὴ, δύνασθε νὰ κάμετε ἐντίον τοῦ νόμου; Ὅ,τι τοῦ ἐστερήθη διὰ βίου, δὲν δύναται οὐδεὶς νὰ τὸ δώσῃ.

§74ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Παρακαλῶ νὰ ἀναγνώσητε τὸ ἄρθρον 23.

§75ΡΙΚΑΚΗΣ. Ἰδοὺ (τὸ ἀναγινώσκει).

§76ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ ἀποκατάστασις;

§77ΡΙΚΑΚΗΣ. Ἡ ἀποκατάστασις εἶναι εἰς τὰς διατάξεις τῆς ποινικῆς δικονομίας.

§78ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ. Ἄρθρον 561, κ. Ῥικάκη, τὸ ὁποῖον λέγει ῥητῶς «ὅλα τὰ ἀποτελέσματα τῆς ποινῆς.»

§79ΡΙΚΑΚΗΣ. Παρακαλῶ αὐτὸ παραπέμπει εἰς τὸ ἄρθρον 21, ὄχι εἰς τὸ 23. Ἡ ἀποκατάστασις ἐπαναφέρει μόνον τὰ δικαιώματα, διὰ τὰ ὁποῖα ῥητῶς ἡ δικαστικὴ ἀπόφασις λέγει, ὅτι τὸν στερεῖ διὰ βίου.

§80ΧΟΪΔΑΣ. Ἐὰν ᾖναι βάσιμοι αἱ ἰδέαι, τὰς ὁποίας ἀνεπτύξατε, τότε ἦτο περιττὸν τὸ κεφάλαιον περὶ ἀποκαταστάσεως.

§81ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ. Κύριε πρόεδρε, τὴν ἐπιτροπὴν δὲν ἐπηρέασε βεβαίως ἡ ἰδέα, τὴν ὁποίαν ἀνέπτυξεν ὁ κ. Ῥικάκης, διότι διὰ τῆς ἀποκαταστάσεως παύουν ὅλαι αἱ συνέπειαι τῆς ποινῆς. Ἐὰν δεχθῶμεν τὴν ἰδέαν τοῦ κ. προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, τότε τὸ νομοσχέδιον ἔχει καλῶς· καὶ τῳόντι, μετὰ τὴν ἀποκατάστασιν ὁ καταδικασθεὶς δύναται νὰ ἀναλάβῃ ὅλα τὰ δικαιώματα καὶ νὰ ὑπηρετήσῃ ἐν τῷ στρατῷ. Ἀλλ’ ἡ ἐπιτροπὴ ἐνόμισε νὰ ἐπεκτείνῃ τὴν στέρησιν καὶ μετὰ τὴν ἀποκατάστασιν, πρῶτον, διότι καὶ ἐν τῷ Γαλλικῷ νόμῳ ὑπάρχει ἀποκατάστασις, καὶ ἐν τούτοις διὰ τοῦ ἄρθρου 7 ἀποκλείονται τοῦ στρατοῦ ὅσοι κατεδικάσθησαν, διότι ἐθεωρήθη, ὅτι εἶναι ἓν τῶν μεγίστων δικαιωμάτων τοῦ πολίτου ἡ στρατιωτικὴ ὑπηρεσία. Ἀλλ’ εἶναι καὶ ἄλλος λόγος, ὁ ὁποῖος συντρέχει· ὁ στρατεύσιμος πρέπει νὰ ἔχῃ τὴν ἡλικίαν τοῦ 21 ἔτους, ἡ ἀποκατάστασις δὲ δὲν ἐπιτρέπεται παρὰ μετὰ παρέλευσιν 5 ἐτῶν ἀπὸ τῆς παρελεύσεως τῆς ποινῆς· ἡ ὀλιγωτέρα ἡλικία τοῦ ἐγκληματίου εἶναι 14 ἐτῶν, ἡ ἐλαχίστη ποινὴ εἶναι 5 ἐτῶν, πρέπει νὰ παρέλθουν 5 ἔτη, ὥστε θὰ τὸν κάμετε στρατιώτην 30 ἐτῶν.

§82ΤΙΝΕΣ. Βεβαίως, μέχρι τοῦ 40.

§83ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ. Λησμονεῖτε, ὅτι ἀπὸ τὸ 24 ἔτος ὁ στρατιώτης τίθεται εἰς ἐφεδρείαν.

§84ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὁ ὑπηρετήσας τίθεται εἰς ἐφεδρείαν.

§85ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ. Λοιπὸν θὰ ἔχωμεν εἰς τὸν στρατὸν ἄνδρας 40 ἐτῶν.

§86ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Μάλιστα, καὶ πρέπει νὰ ἔχωμεν, διότι ἄλλως ὁ νόμος θὰ ἀποτύχῃ. Ἡ οἰκονομία τοῦ νόμου εἶναι τοιαύτη, ὅτι πρέπει νὰ ὑπηρετήσουν ὅλοι εἰς τὴν ἐνεργὸν ὑπηρεσίαν· ὅστις δὲν ὑπηρετήσῃ, δὲν ἀπαλλάσσεται.

§87ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ. Ὁ λόγος αὐτὸς τῆς ἡλικίας εἶναι ὁ δεύτερος, ὁ ὁποῖος ἔκαμε τὴν ἐπιτροπὴν νὰ θεωρήσῃ περιττὴν τὴν κατάταξιν ἐν τῷ στρατῷ τῶν καταδικασθέντων δι’ ἐγκληματικὴν πρᾶξιν, καὶ ἂν ἀπεκαταστάθησαν ἀκόμη. Τώρα ἡ διαφορὰ τῶν δύω σχεδίων ἐν τῷ 2 ἐδαφίῳ εἶναι αὕτη· κατὰ μὲν τὸ σχέδιον τῆς Κυβερνήσεως, ἀποκλείονται οἱ καταδικασθέντες εἰς ἐπανορθωτικὴν ποινὴν φυλακίσεως ὑπερβαινούσης τὸ ἔτος δι’ ἓν τῶν ἐν τῷ ἄρθρῳ 22 τοῦ ποινικοῦ νόμου ἀναφερομένων ἐγκλημάτων· κατὰ δὲ τὸ σχέδιον τῆς ἐπιτροπῆς, ἡ στέρησις ἐπεκτείνεται καὶ εἰς πλημμελήματα, τὰ ὁποῖα δὲν συμπεριλαμβάνονται ἐν τῷ ἄρθρῳ ἐκείνῳ, καὶ ἐν παραδείγματι ἔχομεν τὰ πλημμελήματα τῶν ἐκλογικῶν νόμων καὶ τὴν ζωοκλοπήν. Αὕτη εἶναι ἡ διαφορά. Τὸ τῶν συγγενικῶν δικαιωμάτων εἶναι ὅρος τοῦ νόμου ἀπαραίτητος.

§88ΧΟΪΔΑΣ. Ἀποδέχομαι τὴν ἰδέαν τῆς ἐπιτροπῆς ὡς ὀρθὴν, ἀλλ’ οὐχὶ ὡς πρὸς πάντα τὰ ἐγκλήματα, διότι ὑπάρχουν ἐγκλήματα, εἰς τὰ ὁποῖα δύναται νὰ παρεκτραπῇ καὶ ἡ εὐγενεστέρα φύσις. Ἡ μονομαχία δύναται νὰ ἐπιφέρῃ ποινὴν ἐγκληματικήν· ἀλλ’ εἶναι ἡ μονομαχία ἔγκλημα ἐξ ἐκείνων, τὰ ὁποῖα καταδεικνύουσι πονηρὰν φύσιν, ἢ καταδεικνύει, ὅτι ὁ ἄνθρωπος ἐκεῖνος εἶναι ἀρκούντως φιλότιμος; Δύνασθε λοιπὸν νὰ στερήσητε τῆς τιμῆς, οὐχὶ τῆς ὑποχρεώσεως, καθὼς λέγουν, τοῦ δικαιώματος, οὐχὶ τοῦ καθήκοντος, νὰ ὑπηρετήσῃ τὴν πατρίδα; ὁ ἐν μονομαχίᾳ φονεύσας τὸν ἀντίπαλόν του κατὰ τὰς ἰδέας τινῶν, ὁ μονομαχῶν εἶναι κακοῦργος, εἶναι σκύβαλον τῆς κοινωνίας, δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ προσφέρῃ τὸ αἷμά του ὑπὲρ τῆς πατρίδος. Δεύτερον, ὁ ἐν καταστάσει παραφορᾶς φονεύων τὸν ὑβριστήν του πρέπει νὰ κηρυχθῇ ἀνίκανος νὰ προσφέρῃ τὴν ὑπηρεσίαν του εἰς τὴν πατρίδα; Τρίτον, παρὰ τῶν λεγομένων ἀφοσιωμένων εἰς τὸ καθεστὼς ἢ παρὰ τῶν λεγομένων πατριωτῶν, τῶν ἀρχόντων, τῶν πλουσίων, παρίσταταί τις ὡς κακοῦργος, ὡς προδότης, ὡς θέλων νὰ σαλεύσῃ τὸ καθεστὼς, ν’ ἀνατρέψῃ τὴν νόμιμον Κυβέρνησιν, καὶ εὑρίσκονται ἔνορκοι ἔχοντες τὰς αὐτὰς ἰδέας, οἵτινες ἐκφέρουν παράλογον ἐτυμηγορίαν καὶ κηρύττουν αὐτὸν ἔνοχον ἐσχάτης προδοσίας, ἐνῷ εἰργάσθη ὑπὲρ τῆς πατρίδος του· δύνασθε νὰ ἀρνηθῆτε εἰς αὐτὸν τὸ δικαίωμα νὰ προσφέρῃ τὸ αἷμά του εἰς τὴν πατρίδα; Θὰ συμφωνήσω λοιπὸν μετὰ τῆς ἐπιτροπῆς καὶ θὰ τὴν παρακαλέσω ῥητῶς νὰ ἀναγράψῃ ἐν τῷ ἄρθρῳ, ὅτι ὁ καταδικασθεὶς δι’ ἀτιμωτικὸν ἔγκλημα εἶναι ἀνάξιος νὰ ὑπηρετήσῃ τὴν πατρίδα, ἔστω καὶ μετὰ τὴν ἀποκατάστασιν· ἀλλὰ δι’ ἐγκλήματα, εἰς τὰ ὁποῖα καὶ ἡ εὐγενεστέρα φύσις δύναται νὰ παρεκτραπῇ, δὲν πρέπει νὰ στερήσητε αὐτὸν τὸν ἄνθρωπον τοῦ δικαιώματος νὰ ὑπηρετήσῃ τὴν πατρίδα του. Ἐὰν ὁ κύριος Ῥάλλης εἰς τόσας μονομαχίας, τὰς ὁποίας ἔκαμεν, ἐφόνευε τὸν ἀντίπαλόν του καὶ κατεδικάζετο ἀδίκως, ἠθέλετε στερήσει αὐτὸν τῆς τιμῆς νὰ ὑπηρετήσῃ τὴν πατρίδα; Ἐὰν ὁ κ. Τρικούπης, ὁ γράψας ὑπὲρ τῆς πατρίδος του, κατεδικάζετο παρ’ ἀδίκων καὶ φαύλων ἐνόρκων, ἠθέλετε θεωρήσει αὐτὸν ἀνάξιον νὰ ὑπηρετήσῃ τὴν πατρίδα; Ἐὰν ὁ πρόεδρος τοῦ ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, κατὰ τὸ 1868, ἐφέρετο ἐπὶ τοῦ ἑδωλίου τοῦ κακούργου καὶ ἐπεβάλλετο εἰς αὐτὸν ποινὴ εἱρκτῆς, ἠθέλετε ἀρνηθῆ εἰς αὐτὸν τὴν τιμὴν νὰ ὑπηρετήσῃ τὴν πατρίδα; Διὰ τοῦτο παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ δεχθῇ τὴν γνώμην τῆς ἐπιτροπῆς, ἀλλὰ νὰ ἀναγράψῃ· ἕνεκα πλαστογραφίας, κλοπῆς, ληστείας, καὶ τῶν τοιούτων ἐγκλημάτων, ἀπαγορεύεται εἰς οἱονδήποτε πολίτην νὰ ὑπηρετήσῃ τὴν πατρίδα. Ὁ κ. Ζέγγελης εἶπεν, ἐάν τις καταδικασθῇ εἰς ποινὴν μικροτέραν τοῦ ἑνὸς ἔτους καὶ στερηθῇ τῶν δικαιωμάτων τῶν προβλεπομένων ὑπὸ τοῦ νόμου, τότε τί θὰ γείνῃ περὶ αὐτοῦ; Τὸ ἄρθρον 22, τροποποιηθὲν διὰ Διατάγματος τοῦ Μαΐου 1836, λέγει ῥητῶς, τότε μόνον καταδικάζεταί τις εἰς τὴν στέρησιν τῶν ἀστικῶν, συγγενικῶν καὶ πολιτικῶν δικαιωμάτων, ὅταν καταδικασθῇ εἰς ποινὴν ἐλαφροτέραν, ἀλλὰ συνεπαγομένην τὴν στέρησιν τῶν πολιτικῶν δικαιωμάτων.

§89ΖΕΓΓΕΛΗΣ. Ἐγὼ ἐπροτίμησα τὴν γνώμην τῆς ἐπιτροπῆς, διότι ὑπάρχουν καὶ ἄλλαι διατάξεις· ὑπάρχει ὁ ἐκλογικὸς νόμος, κατὰ τὸν ὁποῖον δύναταί τις νὰ καταδικασθῇ εἰς ἑνὸς μηνὸς φυλάκισιν καὶ εἰς στέρησιν τῶν πολιτικῶν δικαιωμάτων. Ὑποστηρίζω τὴν γνώμην τῆς ἐπιτροπῆς, ἄνευ ὅμως τῶν λέξεων «ὅσοι καταδικασθέντες εἰς ἐπανορθωτικὴν ποινήν.»

§90ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Κύριε πρόεδρε, παρατηρῶ ὅτι ἅπαντες οἱ ὁμιλήσαντες κατὰ τῆς προτάσεως τῆς ἐπιτροπῆς ἐστηρίχθησαν εἰς τὴν ἰδέαν, ὅτι πρόκειται περὶ ποινῆς. Ἀλλ’ ἐνταῦθα δὲν ψηφίζομεν ποινικὸν νόμον· ψηφίζομεν νόμον στρατιωτικὸν, εἰς τὸν ὁποῖον ὁρίζομεν τὰ προσόντα, καὶ ἡ στέρησις τοῦ προσόντος, ὅπως προτείνεται παρὰ τῆς ἐπιτροπῆς, δὲν ἀφορᾷ εἰς ἐπέκτασιν τῆς ποινῆς, διότι τοῦτο θὰ ἦτο ἔργον τοῦ ἐπιθεωροῦντος τὸν ποινικὸν νόμον, ἀλλ’ ἀφορᾷ εἰς τὴν ἰδέαν, ὅτι ἔχουσα ἡ Βουλὴ νὰ κανονίσῃ τὰ προσόντα τοῦ στρατιώτου, νομίζει, ὅτι ὁ καταδικασθεὶς εἰς ποινὴν κακουργήματος ἢ πλημμελήματος δὲν δύναται νὰ ἔλθῃ εἰς τὰς τάξεις τοῦ στρατοῦ, ὅτι οἱ ὑποχρεωτικῶς καλούμενοι νὰ ὑπηρετήσωσιν ἐν τῷ στρατῷ πρέπει νὰ προφυλαχθῶσιν ὑπὸ τοῦ νόμου κατὰ τῆς ἀνάγκης τοῦ νὰ ἔχωσι παραπλεύρως ἄνθρωπον ἐγκληματίαν. Ἐγένετο ἡ ἔνστασις ὅτι τοιουτοτρόπως καθιεροῦμεν τὸν πολιτικὸν θάνατον, ἀλλὰ τοῦτο δὲν εἶναι ὀρθὸν ὅταν δὲν πρόκηται περὶ ποινῆς ἀλλὰ περὶ προσόντος, διότι καὶ εἰς ἄλλας πολλὰς ὑπηρεσίας ἀπαιτοῦνται προσόντα· διὰ νὰ διορισθῇ τις καθηγητὴς, ὀφείλει νὰ ἀποδείξῃ ὅτι ἀπέκτησε διπλώματα· καὶ εἰς τὴν διοικητικὴν ὑπηρεσίαν, ἐὰν εἴχομεν νόμον προσόντων, δὲν θὰ ἐπετρέπετο εἰς τοὺς πολίτας νὰ ὑπηρετήσωσι τὸ Κράτος ἐὰν δὲν εἶχον δίπλωμα Πανεπιστημίου ἢ Γυμνασίου, ἢ, κατὰ τὴν παροῦσαν Κυβέρνησιν, ἀπολυτήριον Ἑλλ. σχολείου. Ἐλέχθη, πῶς ἀπαιτεῖται προσὸν διὰ τὸν στρατιώτην, τὸ ὁποῖον δὲν ἀπαιτεῖται διὰ τὸν πρωθυπουργὸν, διὰ τὸν βουλευτὴν; Ἀλλ’ ἡ παρατήρησις αὕτη, ἐνῷ ἠδύνατο νὰ γείνῃ ἐπίσης περὶ τοῦ διοικητικοῦ ὑπαλλήλου καὶ περὶ τοῦ καθηγητοῦ καὶ τοῦ διδασκάλου, δὲν ἔχει ἐνταῦθα ἐφαρμογὴν, διότι τὸν πρωθυπουργὸν καὶ τὸν Βουλευτὴν ἐκλέγουν ἄλλοι, τὸν πρωθυπουργὸν ἐκλέγει ὁ Βασιλεὺς καὶ ἡ Βουλὴ, τὸν Βουλευτὴν ὁ λαὸς, καὶ ὁ Βασιλεὺς, ἡ Βουλὴ καὶ ὁ λαὸς θὰ ἐξετάσωσιν ἐὰν τὸ πρόσωπον ἔχῃ τὰ προσόντα, καὶ τὸν μὴ ἔχοντα προσόντα δὲν θὰ ἐκλέξωσιν. Ἐδῶ ὅμως πρόκειται περὶ ὑποχρεώσεως ἐκ τοῦ νόμου, ἤτοι περὶ ἐκλογῆς ἐκ τοῦ νόμου· ἑπομένως ὁ νόμος, διὰ τῶν διατάξεων αὐτοῦ, δέον νὰ λάβῃ φροντίδα περὶ τοῦ καταλλήλου αὐτῆς.

§91Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Δὲν ἤμην ἐντελῶς σύμφωνος μὲ τοὺς λόγους, τοὺς ὁποίους ἐξέθηκεν ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου ὡς πρὸς τὴν πρώτην παράγραφον· ἤμην ὅμως ἐντελῶς σύμφωνος μὲ τὸ συμπέρασμα, διὰ τοὺς ἑξῆς λόγους. Ἡ τέλεσις τοῦ ἐγκλήματος, κατὰ τὴν Ἑλληνικὴν νομοθεσίαν καὶ τὴν τῶν ἄλλων εὐνομουμένων ἐθνῶν, μαρτυρεῖ ἐλάττωσιν ἠθικότητος τοῦ αὐτουργοῦ. Ἡ ποινὴ ἐπιβάλλεται πρὸς τὸν σκοπὸν τῆς συμπληρώσεως τῆς ἐλαττωθείσης ἠθικότητος· ἡ ἐκτέλεσις τῆς ποινῆς γεννᾷ τὴν ὑπόνοιαν, ὅτι ὁ ἄνθρωπος προσεγγίζει εἰς τὴν πλήρωσιν τῆς ἠθικότητος· ἡ ἀποκατάστασις εἰς τὰ πολιτικὰ δικαιώματα ἀποτελεῖ τὴν πλήρη βεβαιότητα, ὅτι ἡ ἠθικότης του συνεπληρώθη. Εἰς τὴν ἐξάσκησιν τῶν ἄλλων πολιτικῶν δικαιωμάτων ἐξετάζει ὁ λαὸς ἐὰν ὁ καταδικασθεὶς εἰς ἐγκληματικὴν ποινὴν, κατόπιν δὲ ἀποκατασταθεὶς, ᾖναι ἄξιος νὰ γείνῃ βουλευτής· ὁ Βασιλεὺς καὶ ἡ Βουλὴ ἐξετάζουσιν ἐὰν αὐτὸς ᾖναι ἄξιος νὰ γείνῃ πρωθυπουργός. Ἀλλ’ ἐπὶ τοῦ προκειμένου ὑπάρχει ἡ ἐξέτασις, τὴν ὁποίαν μαρτυρεῖ τὸ Β. Διάταγμα, δι’ οὗ ἀποκατεστάθη. Διὰ τοῦτο ἤμην ὑπὲρ τοῦ κειμένου τοῦ νομοσχεδίου, εἶμαι ὅμως ὑπὲρ τῆς γνώμης τῆς ἐπιτροπῆς ὡς πρὸς τὸ Βʹ. ἐδάφιον, ζητῶ δηλονότι νὰ μὴ συμπεριληφθῶσιν εἰς τὴν ἀνικανότητα οἱ ὑπὸ ἀστυνομικὴν ἐπιτήρησιν διατελοῦντες. Αὐτοὶ ὑπάγονται εἰς δύω κατηγορίας· ἢ εἶναι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἐτέθησαν ὑπὸ ἀστυνομικὴν ἐπιτήρησιν πρὸς συμπλήρωσιν τῆς ποινῆς, καὶ τότε εἶναι ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι διατελοῦν ὑπὸ τὴν στέρησιν τῶν πολιτικῶν δικαιωμάτων· ἢ εἶναι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι κατεδικάσθησαν εἰς ἀστυνομικὴν ἐπιτήρησιν προληπτικῶς, ἤτοι ἐπὶ πταίσματι· καὶ ὡς πρὸς τούτους νομίζω, ὅτι ἤθελεν εἶσθαι πολὺ ἄτοπον νὰ ὑποληφθῇ ὡς συνεπάγουσα ἀνικανότητά τινα ἡ ἀστυνομικὴ ἐπιτήρησις. Διὰ τοῦτο ζητῶ νὰ διαγραφῇ ἀπὸ τὴν παράγραφον ταύτην.

§92ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Νομίζω, ὅτι δὲν ἔπρεπε νὰ μεταφρασθῇ κατὰ γράμμα ὁ γαλλικὸς νόμος. Παρατηρῶ δὲ περαιτέρω, ὅτι ἡ τροπολογία, τὴν ὁποίαν ἐπρότεινα, δὲν ἔχει λόγον πλέον μετὰ τὴν ἐξήγησιν, τὴν ὁποίαν ἔδωκεν ὁ κ. πρωθυπουργὸς, διότι δὲν πρόκειται περὶ καταργήσεως τῆς ὑποχρεώσεως τοῦ ὑπηρετεῖν ἐν τῷ στρατῷ τὸν ἐγκληματήσαντα, ἀλλὰ περὶ ἀναβολῆς ἁπλῶς. Δι’ αὐτὸ δὲ ἀνακαλῶ τὴν τροπολογίαν μου. Δὲν θεωρῶ δὲ κακὸν νὰ ὑπηρετήσῃ ὁ πολίτης, ὁ ὁποῖος ἀποκατέστη ὁπωσδήποτε εἰς τὰ δικαιώματά του, καὶ δι’ ἕτερον λόγον, καὶ διότι ἡ ποινὴ δὲν ἦτο μία ἀλήθεια, ἦτο τύπος· δὲν εὑρίσκω δὲ κακὸν νὰ ὑπηρετήσῃ καὶ ὅταν γείνῃ 30 ἢ 40 ἐτῶν, διότι τότε μάλιστα εὑρίσκεται εἰς ἀκμὴν δυνάμεως καὶ δύναται νὰ χρησιμεύσῃ πρὸς ἄμυναν τοῦ τόπου. Βεβαίως ἡ Βουλὴ δὲν πιστεύω νὰ παραδεχθῇ τὴν προσθήκην τῆς ἀστυνομικῆς ἐπιτηρήσεως, διότι τότε ἀνοίγει ὑπεκφυγὰς τῆς ὑποχρεώσεως, διότι τότε οἱ πλειότεροι θὰ διατελοῦν ὑπὸ ἀστυνομικὴν ἐπιτήρησιν. Διὰ τοῦτο εἶπον, ὅτι δὲν πρέπει νὰ μεταφράζωμεν τοὺς ξένους νόμους κατὰ γράμμα. Δὲν ἠδυνήθην δὲ νὰ ἐννοήσω καὶ τὴν θεωρίαν τοῦ κυρίου Τρικούπη, τὴν περὶ προσόντων. Ἐδῶ πρόκειται περὶ ἐλαττώσεως τῆς πολιτικῆς καταστάσεως τοῦ ἐγκληματίου, δὲν δύναται νὰ γείνῃ λόγος περὶ προσόντων· τὸ προσὸν εἶναι αὔξησις τῆς κοινῆς ἱκανότητος τοῦ κοινοῦ ἀνθρώπου. Καὶ αὐτὴ ἡ θεωρία δὲν δικαιολογεῖ παντάπασι τὴν προσθήκην τῆς ἐπιτροπῆς. Νομίζω δὲ, κύριοι, ὅτι εἶναι καιρὸς νὰ ἔμβωμεν εἰς τὴν ψηφοφορίαν τοῦ ἄρθρου, ὅπως τὸ ὑπουργεῖον διέγραψεν αὐτό.

§93ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δεχόμεθα τὴν διόρθωσιν, δηλαδὴ ν’ ἀπαλειφθῇ ἡ ἀστυνομικὴ ἐπιτήρησις.

§94ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰς τὸ ἄρθρον τοῦτο ἡ ἐπιτροπὴ προσθέτει μίαν παράγραφον. «Μόνοι οἱ Ἕλληνες εἰσὶ δεκτοὶ εἰς τὸν στρατόν.»

§95ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Κύριοι, ἡμεῖς εἰς τὸ νομοσχέδιόν μας, παραλείψαντες τὴν διάταξιν αὐτὴν, ἐννοοῦμεν, καὶ μάλιστα μετὰ τὴν κατάργησιν τῆς ἀντικαταστάσεως, ὅτι ἐπιτρέπεται νὰ εἰσέρχωνται εἰς τὸν στρατὸν οὐ μόνον πολῖται Ἕλληνες, ἀλλὰ καὶ οἱ ἄλλοι Ἕλληνες τῆς Κρήτης, τῆς Θεσσαλίας κλπ. Μετὰ τὴν κατάργησιν τῆς ἀντικαταστάσεως μάλιστα, νομίζομεν ὅτι αὐτὴ ἡ διάταξις δὲν βλάπτει. Ἡ Βουλὴ δύναται νὰ πράξῃ ὅ,τι θέλῃ· ἐγὼ σᾶς εἶπον τὰς ἰδέας ἡμῶν.

§96ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Θὰ ἐνόουν τὸν κύριον πρωθυπουργὸν, ἐὰν ἔφερε πρότασιν ὅπως οἱ Ἕλληνες οἱ μὴ πολῖται Ἕλληνες ἀποκτῶσι τὸ δικαίωμα τῆς πολιτείας εὐκολώτερον, παρ’ ὅσον τὸ ἀποκτῶσιν ἤδη, ἢ καὶ ὅπως τὸ ἀποκτῶσι διὰ τῆς κατατάξεως εἰς τὸν ἑλληνικὸν στρατόν· τοιαύτη πρότασις θὰ ἐτύγχανεν ἀρίστης ὑποδοχῆς ἐν τῇ Βουλῇ. Ἀλλὰ τοιαύτην δὲν προτίθεται νὰ φέρῃ, φέρει δὲ πρότασιν νὰ δοθῇ εἰς τὸν μὴ πολίτην Ἕλληνα ἓν τῶν δικαιωμάτων τοῦ πολίτου Ἕλληνος· τοῦτο εἶναι ἀντίφασις πρὸς τοὺς καθεστῶτας νόμους, καὶ δὲν δυνάμεθα νὰ τὸ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν. Ἄν ἡ διαγραφὴ ἐγένετο δι’ αὐτὸν τὸν λόγον, κατὰ καθῆκον θέλω ἐπιμείνει ὅπως ἡ διάταξις ψηφισθῇ ὡς ἔχει ἐν τῷ σχεδίῳ τῆς ἐπιτροπῆς. Ταὐτοχρόνως ἐξηγῶ καὶ τὴν γνώμην μου, ὅτι πρέπει νὰ ληφθῇ γενικώτερον μέτρον περὶ τῶν Ἑλλήνων μὴ πολιτῶν, ὅπως ἀποκτῶσιν εὐκολώτερον τὸ δικαίωμα τοῦ πολίτου Ἕλληνος.

§97Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Θὰ ἀναφέρω εἰς τὴν Βουλὴν μερικὰ πράγματα τὰ ὁποῖα ἔλαβον χώραν, ὁ δὲ κ. πρωθυπουργὸς νομίζω ὅτι θὰ εὐχαριστηθῇ ἂν ἀκούσῃ αὐτά. Κατὰ τὰ 1859 εἶχον ἔλθει εἰς τὴν Ἑλλάδα Κρῆτες, λαμπροὶ ἄνθρωποι καὶ καλοί, ἐζήτησαν δὲ νὰ καταταχθῶσιν εἰς τὸν στρατὸν, καὶ ἡ Κυβέρνησις τὸ ἐπέτρεψεν. Εἶχον τὴν τιμὴν νὰ ἦμαι λοχαγὸς τοῦ πυροβολικοῦ καὶ εἰς τὸν λόχον εἶχον πλέον τῶν 30· ἀλλ’ αἰφνιδίως γεννᾶται ζήτημα πολιτικόν, ὁ πρέσβυς τῆς Τουρκίας διαμαρτύρεται καὶ ζητεῖ τὴν ἀπόλυσίν των, τινὲς δὲ καὶ ἐξ αὐτῶν ἐζήτησαν τὴν ἀπόλυσίν των, ἐπικαλούμενοι τὸ δικαίωμα τὸ ὁποῖον εἶχον νὰ ἦναι ὑπήκοοι· ἐπὶ τέλους ἡ Κυβέρνησις ἠναγκάσθη, διότι ἐπῆλθε μεγάλη σύγχυσις, νὰ διατάξῃ ν’ ἀπολυθοῦν οἱ ἄνθρωποι αὐτοί, ὡς μὴ ὑπαγόμενοι εἰς τοιαύτας ὑποχρεώσεις. Αὐτὸ τὸ ἀναφέρω εἰς τὴν Βουλὴν, διότι εἶναι ἱστορικόν. Τὴν ἰδέαν τοῦ κυρίου Προέδρου ἐπαινῶ καὶ συμμερίζομαι· ἡμεῖς δὲν ἠμποροῦμεν παρὰ νὰ ἤμεθα Ἕλληνες, καὶ πάντα ὅστις ἐγεννήθη Ἕλλην τὸν δεχόμεθα ἐδῶ, διὰ νὰ ἦναι ὄχι μόνον στρατιώτης ἀλλ’ ὅ,τι θέλει, διότι αὐτὸ εἶναι τὸ πνεῦμα τοῦ Ἔθνους ὅλου. Καὶ βεβαίως, ἀφοῦ ἀποφασίζομεν νὰ θυσιάζωμεν αἷμα καὶ περιουσίαν χάριν τοῦ Ἑλληνισμοῦ, δυνάμεθα ν’ ἀπονείμωμεν τὸ δικαίωμα εἰς τοὺς ἀνθρώπους αὐτοὺς οἱ ὁποῖοι θέλουν νὰ καταταχθοῦν εἰς τὸν στρατὸν. Ἀλλὰ καί τοι συμμερίζομαι τὴν ἰδέαν τοῦ κ. πρωθυπουργοῦ, νομίζω ὅτι καὶ ὁ κ. Τρικούπης ἔχει κάποιον δίκαιον· πρέπει νομοθετικῶς κἄτι τι νὰ γείνῃ, ὅπως ἐπιτύχωμεν τοῦ σκοποῦ, ἀποφύγωμεν δὲ τὰς κακὰς συνεπείας. Δὲν ἐκφέρω γνώμην, καθόσον τὸ ζήτημα εἶναι νομικόν· λέγω ὅμως νὰ γείνῃ δεκτὸν τὸ ἄρθρον 6, ἐν τέλει δὲ νὰ προστεθῇ ὅτι καὶ πᾶς Ἕλλην εἶναι δεκτός, κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ δεῖνα ἢ δεῖνα νόμου. Ἐμὲ φοβίζουν μόνον αἱ περιπλοκαὶ αἱ ἐξωτερικαί, καὶ πιστεύω ὅτι ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν θὰ ἦναι εἰς θέσιν νὰ γνωρίζῃ τοιαῦτα πράγματα.

§98ΚΟΝΤΟΣΤΑΥΛΟΣ (ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Ἴσως προηγουμένως, ἀλλ’ ἐπὶ τῆς ὑπουργείας μου δὲν γνωρίζω τοιοῦτόν τι.

§99ΖΩΧΙΟΣ. Ὁ κ. πρωθυπουργὸς θέλει νὰ ἐννοῶμεν οὐχὶ ὅσα λέγει, ἀλλὰ καὶ ὅσα δὲν λέγει, ὅσα ἔχει ἐν τῷ νῷ. Ἀλλὰ πῶς νὰ ἐμβαθύνωμεν ἡμεῖς εἰς τὸν νοῦν σας! Ὅ,τι ὅμως δὲν τὸ εἴχετε ἐν τῷ νῷ, δῆλον ἐκ τοῦ ἄρθρου 29 τοῦ νομοσχεδίου σας, ὅπου λέγετε «οὐδεὶς τῶν μὴ ἐγγραφέντων ἐν τῷ στρατολογικῷ καταλόγῳ δύναται νὰ ἐγγραφῇ κατὰ πρῶτον ἐν τῷ ἐκλογικῷ καταλόγῳ, στερούμενος συγχρόνως καὶ τοῦ δικαιώματος τοῦ ἐκλογίμου.» Τὸ ἄρθρον λοιπὸν 29 προδίδει τὸν κ. πρωθυπουργόν. Ἀπὸ χθὲς ἤρχισεν ἄλλος χορὸς, καὶ σήμερον ἤρχισε καὶ ἕτερον τροπάρι.

§100ΡΙΚΑΚΗΣ. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι ἀφοῦ ὁ κ. πρωθυπουργὸς ἐξήγησε τὴν γνώμην του, ὅτι τοῦτο δύναται νὰ κανονισθῇ βραδύτερον διὰ διατάξεως· ἑπομένως εἶναι περιττὸν νὰ ἀπαγορεύσωμεν ῥητῶς. Τὸ ἄρθρον 6 τοῦ ὑπουργικοῦ νομοσχεδίου δὲν λέγει τίποτε· ἑπομένως ν’ ἀφήσωμεν καὶ ἡμεῖς ἀόριστον τὸ πρᾶγμα.

§101ΑΘ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Κατὰ τὸ σύνταγμα, κύριοι, δὲν δύναται κανεὶς νὰ ὑπηρετήσῃ οὔτε εἰς στρατιωτικὴν, οὔτε εἰς πολιτικὴν ὑπηρεσίαν, χωρὶς νὰ ἦναι πολίτης Ἕλλην. Ἑπομένως ἡ διάταξις, ὅπως συνετάχθη ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς, εἶναι σύμφωνος πρὸς τὰς διατάξεις τοῦ Συντάγματος, καὶ ὅ,τι ὑπεστήριξεν ὁ κ. Τρικούπης εἶναι ὀρθόν. Ἄν ἡμεῖς κατόπιν θέλωμεν νὰ τροποποιήσωμεν τὸν νόμον περὶ πολιτογραφήσεως, εἶναι ἄλλο ζήτημα καὶ ἀντικείμενον ἄλλου νομοσχεδίου.

§102ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέτω εἰς ψηφοφορίαν τὴν πρώτην παράγραφον τῆς ἐπιτροπῆς. «Μόνοι οἱ Ἕλληνες εἰσὶ δεκτοὶ εἰς τὸν στρατόν.» Οἱ παραδεχόμενοι παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν (ἀμφίβολον τὸ ἀποτέλεσμα). Θέτω τὸ ἀντίθετον. Οἱ μὴ παραδεχόμενοι τὴν παράγραφον ταύτην τῆς ἐπιτροπῆς παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη. Ἐρχόμεθα ἤδη εἰς τὸ ἐδάφιον ά. τοῦ ὑπουργικοῦ νομοσχεδίου. Πρῶτον ὅμως θὰ θέσω εἰς ψηφοφορίαν τὸ ἄρθρον τῆς ἐπιτροπῆς. (Ἀναγινώσκει.) Οἱ παραδεχόμενοι παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται ὀλίγοι.) Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη. Μένει λοιπὸν τὸ πρῶτον ἐδάφιον τοῦ ὑπουργικοῦ νομοσχεδίου. Ἐδάφιον βʹ. Τὸ ὑπουργεῖον ἐπὶ τούτου ἐδέχθη ν’ ἀπαλειφθῇ ἡ δευτέρα παράγραφος, ἡ ἑξῆς· «ὡς καὶ οἱ ὑπὸ ἀστυνομικὴν ἐπιτήρησιν διατελοῦντες». Θέτω πρῶτον εἰς ψηφοφορίαν τὸ ἐδάφιον τοῦ νομοσχεδίου τῆς ἐπιτροπῆς. Οἱ παραδεχόμενοι παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη. Μένει λοιπὸν τὸ ἐδάφιον τοῦ ὑπουργικοῦ νομοσχεδίου, ὡς ἑξῆς. «Οἱ καταδικασθέντες εἰς ἐπανορθωτικὴν ποινὴν φυλακίσεως ὑπερβαινούσης τὸ ἔτος, ἐπί τινι τῶν ἐν τῷ ἄρθρῳ 22 τοῦ ποινικοῦ νόμου ἀναφερομένων πλημμελημάτων, ἐφ’ ὅσον χρόνον διαρκεῖ ἡ στέρησις.»

§103ΡΑΛΛΗΣ. Νὰ τεθῇ καὶ τρίτη παράγραφος «καὶ πάντων ἐκείνων, οἵτινες κατεδικάσθησαν εἰς ἐπανορθωτικὴν ποινὴν συνεπαγομένην τὴν στέρησιν.»

§104ΧΟΪΔΑΣ. Ὁ κ. Ζέγγελης περὶ τούτου ὑπέβαλεν αὐτοτελῆ πρότασιν.

§105ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κανονισμὸς ἀπαιτεῖ αἱ προτάσεις νὰ γίνωνται ἐγγράφως.

§106ΧΟΪΔΑΣ. Χθὲς ὅμως παρεβιάσθησαν αἱ διατάξεις αὗται τοῦ κανονισμοῦ, διότι ὑπεβλήθησαν εἰς ψηφοφορίαν αἱ προτάσεις τῶν κ.κ. Ῥοντήρη, Ζωχιοῦ καὶ ἑτέρων, ἐν ᾧ δὲν ἦσαν ἔγγραφοι. Οὕτω, παρακαλῶ, νὰ γείνῃ καὶ ἐπὶ τοῦ προκειμένου. Τί θὰ γείνωσιν οἱ ζωοκλέπται, οἱ καλπονοθευταί; αὐτοὶ πρέπει ν’ ἀπολαύωσι τῆς τιμῆς νὰ ὑπηρετῶσιν εἰς τὸν στρατὸν, ἀφοῦ ἀπόφασις δικαστικὴ ἐστέρησεν αὐτοὺς τῶν δικαιωμάτων των; (Θόρυβος.)

§107ΚΟΛΙΑΤΣΟΣ. Τὰ ἐν τῷ 22 ἄρθρῳ τοῦ ποιν. νόμου πλημμελήματα δεικνύουσι ψυχὴν μοχθηράν, καὶ ὁ νομοθέτης ἔπρεπε νὰ προβλέψῃ νὰ στερήσῃ τοὺς δράστας αὐτῶν τῶν δικαιωμάτων των καὶ τῆς τιμῆς νὰ ὑπηρετῶσιν εἰς τὸν στρατόν. Ὁ νομοθέτης ἐπέβαλε στέρησιν δικαιωμάτων εἰς τοὺς ζωοκλέπτας ἐπί τινα καιρὸν, πλὴν τῆς ποινῆς των, διότι τὸ κακὸν εἶχεν ἐπιπολάσει· αὐτοὶ ὅμως οἱ ἄνθρωποι δὲν ἔχουσι ψυχὴν μοχθηρὰν, ὡς οἱ ἐν τῷ ἄρθρῳ 22 ἀναγεγραμμένοι. Θέλει συμβῇ δὲ τὸ ἑξῆς ἀτόπημα, ἂν ἀναγράψητε καὶ τούτους ἐν τῷ νόμῳ· πολλοὶ, ἵνα ἀποφύγωσι τὴν στρατιωτικὴν ὑπηρεσίαν, θὰ πηγαίνωσι νὰ κλέπτωσι μίαν γίδα, ἵνα ἀπαλλαγῶσιν ἐπί τινα καιρὸν τῆς ὑποχρεώσεως. Διὰ τοῦτο φρονῶ, ὅτι δὲν πρέπει νὰ γείνῃ δεκτὴ ἡ τροπολογία τοῦ κ. Ῥάλλη.

§108ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ ἄρθρον ἐψηφίσθη· δὲν δύναται πλέον νὰ γείνῃ νέα τροπολογία.

§109ΧΟΪΔΑΣ. Ἡ τροπολογία τοῦ κ. Ζέγγελη ἐγένετο ἐν ᾧ ἔτι συνεζητεῖτο τὸ ἄρθρον· δὲν παρουσιάσθη τώρα πρῶτον. Πρέπει νὰ γνωρίζωμεν ἂν οἱ ζωοκλέπται, οἱ καλπονοθευταὶ, θὰ λαμβάνωσι μέρος εἰς τὸν στρατόν. Διὰ νὰ ἤμεθα συνεπεῖς πρὸς ἡμᾶς αὐτοὺς, πρέπει νὰ παραδεχθῶμεν, ὅτι ὁπωσδήποτε οἱ στερηθέντες τῶν πολιτικῶν δικαιωμάτων αὑτῶν δὲν δύνανται νὰ ὑπηρετήσωσιν ἐν τῷ στρατῷ, διαρκούσης αὐτῆς τῆς καταστάσεως.

§110ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἰδοὺ ἡ τροπολογία τοῦ κ. Ζέγγελη (ἀναγινώσκει).

§111ΖΕΓΓΕΛΗΣ. Περιλαμβάνει ὅλας ἐν γένει τὰς περιστάσεις, κατὰ τὰς ὁποίας ἐπιβάλλεται ἡ στέρησις τῶν πολιτικῶν δικαιωμάτων.

§112ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἰδοὺ καὶ ἡ τροπολογία τοῦ κ. Ῥάλλη. «Ὅσοι καταδικασθέντες εἰς ἐπανορθωτικὴν ποινὴν φυλακίσεως ἐστερήθησαν διὰ τῆς ποινικῆς ἀποφάσεως καθόλου ἢ ἐν μέρει τῶν πολιτικῶν, ἀστικῶν καὶ συγγενικῶν δικαιωμάτων των, ἐφ’ ὅσον διαρκεῖ ἡ κατάστασις αὕτη.» Οἱ παραδεχόμενοι τὴν τροπολογίαν τοῦ κ. Ῥάλλη νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη.

§113ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ τροπολογία τοῦ κ. Ζέγγελη ἀπεῤῥίφθη.

§114ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μεταβαίνομεν εἰς τὸ Βʹ. Μέρος.

«ΤΜΗΜΑ ΠΡΩΤΟΝ»

«Περὶ ἀπογραφικῶν πινάκων.» Τὸ σύστημα τῆς ἐπιτροπῆς εἶναι ἀντίθετον τοῦ συστήματος τοῦ ὑπουργικοῦ νομοσχεδίου· ἑπομένως δὲν δυνάμεθα νὰ προχωρήσωμεν εἰς τὴν κατ’ ἄρθρον συζήτησιν. Πρὸ παντὸς πρέπει νὰ συζητηθῇ ἐν γένει κατ’ ἀρχὴν τὸ τῆς κληρώσεως ζήτημα, ἐκ τῆς ἀποφάσεως δὲ τῆς Βουλῆς, ἂν ἦναι ὑπὲρ τῆς κληρώσεως ἢ κατά, θέλομεν ὁδηγηθῆ ποῖον κείμενον νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν. Λοιπὸν ἄρχεται ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ ζητήματος τῆς κληρώσεως.

§115ΖΩΧΙΟΣ. Μεταξὺ τῶν ἄλλων ἐλλείψεων, στερούμεθα καὶ ληξιαρχικῶν βιβλίων, ἡ Κυβέρνησις δὲ ἀπεφάσισε νὰ τὰ ἀναπληρώσῃ, καὶ δι’ αὐτὸ εἰς τὸ σχέδιόν της λαλεῖ περὶ ἀπογραφῆς· νομίζω ὅμως ὅτι τὸ σχέδιον τῆς Κυβερνήσεως εἶναι ἐλλειπές· ἐκ ταύτης δὲ τῆς ἀπογραφῆς μετὰ ταῦτα σχηματίζει τὸν στρατολογικὸν κατάλογον. Μετὰ δὲ ταῦτα τί γίνεται; Τὸ σχέδιον τοῦ κ. Τρικούπη συμπληροῖ τὰ ἐλλείποντα δι’ ἑνὸς ἄρθρου εἰδικοῦ. Νομίζω δὲ τὸ Κυβερνητικὸν σχέδιον ἀτελές, διότι φθάνει μέχρι τινός, καὶ μετὰ ταῦτα ἐξαντλεῖται ὁ κατάλογος· κατόπιν δὲ οὐδὲν ὑπολείπεται. Καὶ τοιοῦτον μὲν εἶναι τὸ σχέδιον τῆς Κυβερνήσεως· ἡ δὲ ἐπιτροπὴ ἐπενόησεν ἄλλο σχέδιον, φοβουμένη, τί; Τὰς ἀνωτάτας ἀρχὰς, ἐμπιστεύεται δὲ τὰς μικροτέρας, διότι δὲν θέλει νὰ ἐμπιστευθῇ εἰς ὑπουργούς. Ἐπενόησε δὲ ἓν πρᾶγμα ἀλλόκοτον. Κατ’ ἔτος θὰ συνέρχηται ὁ Ἄρειος Πάγος, διὰ ν’ ἀλλάξῃ τὴν σειρὰν τοῦ ἀλφαβήτου. Ἀπὸ νεαρᾶς ἡμῶν ἡλικίας ἐμάθομεν τὸ α, β, γ, δ, κατὰ τὴν ἐπιτροπὴν ὅμως, ἡ ἀλφαβητικὴ αὕτη τάξις πρέπει νὰ μεταβάλληται ὅπως ὁ Ἄρειος Πάγος ἀποφασίσῃ. Κυρίως δὲ ὄχι ὅπως αὐτὸς ἀποφασίσῃ, ἀλλὰ διὰ κλήρου. Ὅθεν ἀντὶ α, β, γ, δ, θὰ ἔχωμεν δ, γ, κ, π. Πρὸς τίνα σκοπόν; Διότι προστιθεμένων τῶν νεοσυλλέκτων, πρέπει ν’ ἀποχωρήσουν στρατευόμενοί τινες, μετὰ ἓν ἔτος. Ποῖοι; Οἱ κατὰ πρῶτον ἐγγεγραμμένοι εἰς τὸν κατάλογον. Εὐλογεῖται ὁ Κύριος, ὁ πανσόφους τοὺς ἁλιεῖς ἀναδείξας.

§116Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Καταπέμψας αὐτοῖς τὸ πνεῦμα τὸ ἅγιον.

§117ΖΩΧΙΟΣ. Καὶ τῷ ὄντι πρέπει νὰ στείλητε τὸ πνεῦμα τὸ ἅγιον εἰς τοὺς συντάσσοντας τοὺς καταλόγους. Διατί; διότι κατὰ τὸ ἄρθρον 13 δεκταὶ γίνονται καὶ ἐπικρατοῦσιν αἱ ἐν τῷ καταλόγῳ ὀρθογραφίαι, διὰ νὰ ἀπολύωνται οἱ κατὰ πρῶτον ἐγγεγραμμένοι, καὶ διὰ νὰ ἤμεθα ἀσφαλεῖς εἰς τὴν κλήρωσιν. Σημειωτέον ὅτι ὑπάρχει καὶ τρίτη ἀπογραφή, ἐκτὸς τῶν εἰρημένων δύω, ἡ ἀπογραφὴ τῶν θαλασσίων ἐργατῶν, ἡ ὑπὸ τοῦ ἀπομαχικοῦ ταμείου γενομένη. Ἡ ἀπογραφὴ ὅμως αὕτη δὲν εἶναι ἀκριβής, αἱ δὲ ἡλικίαι δὲν ἔχουν καμμίαν σημασίαν, διότι ὅταν καταγράφῃ τὸν ναύτην ὁ λιμενάρχης, τὸν ἐρωτᾷ πόσων ἐτῶν εἶναι, ἐκεῖνος δὲ ἀποκρίνεται κατὰ θέλησιν. Διὰ τὴν ἁπλότητά του προτιμῶ τὸ ὑπουργικὸν νομοσχέδιον, ἀλλὰ πρέπει νὰ προστεθῇ εἰς αὐτὸ τὸ συμπλήρωμα, διότι χωρὶς τῆς προσθήκης ταύτης εἶναι ἀκατάληπτον· τὸ συνεπλήρωσε δὲ ἡ Ἐπιτροπή. Ἂν τὴν ἐρωτήσητε ὅμως, διατί καὶ σὺ κατέφυγες εἰς τὴν ἀπογραφήν; Κατέφυγον, λέγει, διὰ νὰ προσδιορίσω τὰς ἡλικίας. Ἀλλὰ δὲν ἀρκεῖται εἰς τὴν ἀπογραφὴν, καταφεύγει δὲ εἰς τὰ ληξιαρχικὰ βιβλία, εἰς πληροφορίας κτλ. Τῆς ἐπιτροπῆς τὸ νομοσχέδιον εἶναι ἀκατάληπτον, ἀνεφάρμοστον, τὸ τοῦ ὑπουργείου εἶναι ἁπλούστερον, ἀλλὰ εἶναι ὅλως διόλου ἀτελές.

§118ΡΑΛΛΗΣ. Συμπληρώσατέ το.

§119ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Κύριοι, τὸ δυσκολώτερον ἀληθῶς ζήτημα, ὁ σκόπελος τῆς εἰλικρινοῦς καὶ ἀκριβοῦς ἐφαρμογῆς τοῦ νόμου, καὶ ἡ πηγὴ, ὅθεν τὰ πλεῖστα τῶν ἀτόπων, εἶναι ἡ σύνταξις τῶν καταλόγων. Ἰδοὺ, κύριοι, διατὶ ἡμεῖς ἐπεστήσαμεν σύντονον τὴν προσοχήν μας καὶ ἐπροσπαθήσαμεν δι’ ὅλων τῶν μέσων ν’ ἀποκλείσωμεν τὰς καλπονοθεύσεις καὶ τὰ ἐγκλήματα· ἐὰν ἐπετύχομεν ἢ ὄχι, θέλετε τὸ κρίνει ὑμεῖς. Ἡ ἐπιτροπὴ, νομίζω, παρεσύρθη, προσηλωθεῖσα πολὺ εἰς τὰ ἐν Γαλλίᾳ ἀποφασισθέντα. Βεβαίως δὲν ἠμποροῦμεν ἡμεῖς νὰ παραβληθῶμεν πρὸς τὴν Γαλλίαν, οὔτε νὰ ἀντιτάξωμεν τὰς γνώσεις τὰς Ἑλληνικὰς πρὸς τὰς Γαλλικάς. Ἀλλὰ, κύριοι, ὅταν πρόκηται περὶ ἐφαρμογῆς νόμων, ὅταν πρόκηται περὶ καταλόγων, πρέπει νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν τὴν ποιότητα τῶν ἀνθρώπων οἱ ὁποῖοι θὰ καταρτίσουν αὐτοὺς τοὺς καταλόγους, τὰς περιστάσεις τῶν πολιτειῶν· ὅτι εἰς τὴν Γαλλίαν ἴσως Εἰρηνοδίκαι, ἢ Πάρεδροι, ἢ Δήμαρχοι, δὲν ἤθελον καταδεχθῆ ποτὲ νὰ ἐγγράψωσι ψεύδη ἐντὸς τοῦ καταλόγου. Κατὰ δυτυχίαν ὅμως, κύριοι, πρέπει νὰ τὸ ὁμολογήσωμεν, εἰς τὴν Ἑλλάδα ἐλάβαμεν πολλάκις παραδείγματα ἀντίθετα, καὶ διὰ τοῦτο ἡμεῖς, ἀπὸ αὐτὰς τὰς ἰδέας ἀναχωροῦντες, ἐφροντίσαμεν ν’ ἀπομακρύνωμεν ὅσον τὸ δυνατὸν περισσότερον αὐτοὺς τοὺς κινδύνους. Ἐνομίσαμεν, κύριοι, πρῶτον, ὅτι κατάλογος μόνιμος καὶ διαρκὴς μὲν δύναται νὰ περιέχῃ ἀτελείας, δύναται νὰ περιέχῃ ἄτοπα, ἀλλὰ διαβατικά, καὶ ἐν τῇ ἀρχῇ μόνον· δηλαδὴ εἶναι δυνατὸν ὁ κατάλογος αὐτὸς τὸν 20 ἐτῶν νέον νὰ τὸν σημειώσῃ 19, 18, 15, ἀλλὰ τέλος θέλει τὸν σημειώσει, ἑπομένως ἡ ἔλλειψις αὐτὴ θὰ ᾖναι διαβατικὴ καὶ προσωρινή, ἑκάστου ἡ σειρὰ θέλει ἔλθει· ἐνῷ, ἐὰν κατ’ ἔτος ἐπιφορτίσωμεν ἐπιτροπὴν πρὸς σύνταξιν τῶν καταλόγων, θέλομεν ἐξακολουθήσει τὴν ἀδικίαν καὶ τὴν νοθείαν. Ἀσφαλέστερον εἶναι νὰ γείνουν οἱ κατάλογοι διαρκεῖς· ἔπειτα θέλομεν ἀποφύγει οὕτω τὴν αἰωνίαν ἀνησυχίαν καὶ τὴν σύγχυσιν τῶν πολιτῶν καὶ τῶν δημοτικῶν ἀρχῶν. Διὰ νὰ κατασκευάσωμεν τοὺς καταλόγους τούτους, πρῶτον οἱ πολῖται ἢ οἱ συγγενεῖς αὐτῶν ὀφείλουν νὰ δηλώσουν ἑαυτοὺς καὶ τὴν ἡλικίαν των· μετὰ τοῦτο συνιστῶμεν ἐπιτροπὴν ἀπὸ τὸ Δήμαρχον, τὸν Εἰρηνοδίκην καὶ τὸν ἐφημέριον ἑκάστου χωρίου, ἡ ὁποία θὰ περιέλθῃ ὅλα τὰ χωρία κατ’ οἶκον νὰ λάβῃ πληροφορίας· μετὰ τοῦτο συνιστᾶται ἑτέρα ἐπιτροπὴ, ἐνώπιον τῆς ὁποίας γίνονται τὰ παράπονα· μετὰ ταῦτα τὰ παράπονα αὐτὰ ὑποβάλλονται εἰς τὸ δημοτικὸν συμβούλιον. Ἐνομίσαμεν ὅτι τὸ δημοτικὸν συμβούλιον, κατὰ γενικὸν κανόνα, ἀντιπροσωπεύει ὅλας τὰς ἰδέας καὶ ὅλα τὰ συμφέροντα τοῦ δήμου, ἑπομένως οὕτως οἱ δημοτικοὶ σύμβουλοι θὰ ἔχωσιν οὐχὶ μόνον τὴν προθυμίαν καὶ τὴν θέλησιν, ἀλλὰ καὶ τὸ συμφέρον νὰ μὴ συγχωρήσωσιν εἰς τοὺς ἀντιπάλους των νὰ ὠφεληθοῦν πρὸς ζημίαν ἐδικήν των· θέλουσι φροντίσει νὰ συνταχθῇ εἰλικρινῶς ὁ κατάλογος, καὶ οὕτω δύναται ν’ ἀνακαλυφθῇ πᾶσα δολιότης καὶ νὰ σημειωθῶσιν ἐν τῷ καταλόγῳ ὅλοι οἱ ὑπόχρεοι. Ἄλλως οἱ μόνοι κατάλληλοι, ὡς δυνάμενοι νὰ γνωρίζουν τὸ προσωπικὸν τοῦ δήμου, εἶναι οἱ δημοτικοὶ σύμβουλοι. Μετὰ τοῦτο δὲ, διότι ἐνδεχόμενον νὰ συμβῶσι λάθη καὶ ἄτοπα, ἕκαστος ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἐφεσιβάλῃ τὰς ἀποφάσεις τοῦ δημοτικοῦ συμβουλίου ἐνώπιον τοῦ Δικαστηρίου, καὶ τοῦτο θὰ λύσῃ τελειωτικῶς ὅλα τὰ παράπονα. Κατὰ συνέπειαν δὲ τῶν ἀποφάσεων τοῦ Δικαστηρίου, θέλει συντάσεσθαι ὁ κατάλογος ὁ διαρκὴς καὶ μόνιμος. Τοιουτοτρόπως ἐνομίσαμεν ὅτι δι’ ὅσων τὸ δυνατὸν περισσοτέρων ἐγγυήσεων ἠσφαλίσαμεν τὴν σύνταξιν τοῦ καταλόγου καὶ ἀπηλλάξαμεν τὴν κοινωνίαν ἀπὸ τὰς ἐνοχλήσεις καὶ τὰ ἄτοπα τὰ ὁποῖα βλέπομεν, καὶ κατὰ τοῦτο νομίζομεν ὅτι εἶναι ὠφελιμότερον τὸ σύστημά μας· οὕτω θέλει λείψει καὶ ὁ ἑκάστοτε πειρασμὸς νὰ ἐγκληματοῦν. Ἐνομίσαμεν δὲ ὅτι, ἀφοῦ ὁ κατάλογος διαρκέσει 20 ἔτη καὶ δοκιμασθῇ καθ’ ὅλην τὴν ἔκτασιν, ὑπάρχει καιρὸς νὰ εἴπωμεν ἂν πρέπῃ νὰ ἐπαναληφθῇ τὸ σύστημα αὐτὸ ἢ νὰ εἰσαχθῇ ἄλλο σύστημα καλλίτερον· ἐνομίσαμεν ὅτι δὲν ἔπρεπε νὰ δεσμεύσωμεν διαρκῶς καὶ ἀκουσίως τὸ ἔθνος δι’ ἑνὸς συστήματος, τὸ ὁποῖον τώρα κατὰ πρῶτον δοκιμάζομεν. Ἄν ἡ Βουλὴ ὅμως νομίζῃ, ὅτι τὸ σύστημα αὐτὸ εἶναι ἐλλειπὲς καὶ πρέπει νὰ συμπληρωθῇ, δύναται νὰ τὸ κάμῃ. Ἡ ἐπιτροπὴ ἀπέναντι αὐτοῦ τοῦ συστήματος ἐδέχθη ἕτερον σύστημα, τὸ ὁποῖον καθ’ ἡμᾶς εἶναι ἀτελὲς· ἡ ἐπιτροπὴ ἐδέχθη δύω συστήματα, ἀλλὰ μὴ ἀλληλοβοηθούμενα, οὕτως εἰπεῖν, καὶ ἑπομένως ἀνωφελῆ, ἀσύνδετα, χωριστά. Τώρα ἡ ἐπιτροπὴ θέλει μᾶς εἰπεῖ διατὶ ἔπραξε τοῦτο. Κατὰ τὸ σύστημα τὸ νέον τῆς ἐπιτροπῆς οἱ κατάλογοι πρέπει νὰ συντάσσωνται κατ’ ἔτος· ἑπομένως κατ’ ἔτος θέλει ἐπαναλαμβάνεσθαι αὕτη ἡ ἐργασία, καὶ κατ’ ἔτος θέλει ἐπανέρχεσθαι ὁ πειρασμὸς τῶν νοθεύσεων καὶ τῶν καταχρήσεων. Ἡ ἐπιτροπὴ πρὸς δὲ ἠρκέσθη εἰς πολλὰ ὀλιγωτέρας ἐγγυήσεις, δὲν ἠθέλησε νὰ ἐπιβάλῃ εἰς τὴν σύνταξιν τῶν καταλόγων ὅλας αὐτὰς τὰς ἐρεύνας, παραπέμπει εἰς ἄλλην ἐπιτροπὴν, συγκειμένην ἀπὸ τὸν Πάρεδρον καὶ τὸν Εἰρηνοδίκην, τὴν σύνταξιν τῶν καταλόγων· εἰς τὴν αὐτὴν ἐπιτροπὴν ἐπιφυλάττεται τὸ δικαίωμα τὸ ἑπόμενον ἔτος νὰ διορθώσῃ τὰς παραλείψεις καὶ τὰ ἄτοπα, διότι θέλει δικάσει αὐτή. Αὗται εἶναι αἱ ἐγγυήσεις τὰς ὁποίας ἡ ἐπιτροπή σας παρεδέχθη. Νομίζω, ὅτι τὸ σύστημα τοῦτο εἶναι ἐλαττωματικόν· τὸ δὲ ἡμέτερον, διορθούμενον βεβαίως, εἶναι ἀσφαλέστερον καὶ προτιμώτερον κατὰ τοσοῦτον μᾶλλον, καθ’ ὅσον τὸ σύστημα τοῦ νομοσχεδίου συνδέεται μὲ δύω ἄλλας διατάξεις· κατὰ τὴν πρώτην, ὁ μὴ ἐγγεγραμμένος εἰς τὸν κατάλογον δὲν ἔχει δικαίωμα οὔτε νὰ ψηφοφορῇ οὔτε νὰ ὑπηρετῇ εἰς τὸν στρατόν, εἶναι ποινὴ, ἥτις βεβαίως θέλει ἐπηρεάσει εἰς τὴν προθυμίαν τῶν στρατευσίμων· κατὰ τὴν δευτέραν, ὁ μὴ ἐγγεγραμμένος εἰς τὸν κατάλογον δὲν ἀπαλλάττεται τῆς ὑπηρεσίας, καὶ ἡ ὑποχρέωσίς του ἀκολουθεῖ ἐπὶ πολύ· ἐνομίσαμεν ὅτι διὰ τῆς ποινῆς τῆς στερήσεως τῶν δικαιωμάτων καὶ διὰ τῆς διαρκείας τῆς ὑποχρεώσεως, συνδεομένης μὲ τὰς ἐγγυήσεις τὰς εἰς τὴν σύνταξιν τῶν καταλόγων ὁριζομένας, ἠμποροῦμεν νὰ ἔχωμεν κατάλογον τέλειον καὶ ἀσφαλῆ. Ἀλλά, κύριοι, καὶ ἀτελείας ἂν ἔχῃ τὸ σύστημα, ἀφοῦ τὸ διορθώσητε, πρέπει νὰ τὸ δεχθῆτε, διὰ ν’ ἀποφύγωμεν τὴν ἀδιάκοπον ἐπανάληψιν τῆς νοθείας καὶ ἀταξίας τῶν καταλόγων, τῆς διαφθορᾶς καὶ τῶν προσπαθειῶν ν’ ἀποφεύγωσι τὰ βάρη οἱ νέοι, καὶ τὰς δολιότητας καὶ πλαστογραφίας αἱ ὁποῖαι γίνονται· νομίζω, κύριοι, ὅτι θ’ ἀποφύγωμεν τὰ τοιαῦτα ἐν τῷ μέλλοντι. Νομίζω, κύριοι, προσέτι, ὅτι δὲν θὰ ὑπάρχῃ μεγάλη προσπάθεια ἀποφυγῆς τῆς ὑποχρεώσεως, διότι ἐλαττοῦμεν τὸν χρόνον τῆς θητείας· βεβαίως τὸ ζήτημα τοῦτο θὰ συζητηθῇ καὶ θὰ παραδεχθῇ ἡ Βουλὴ τὸ καλλίτερον, ἀλλ’ ὅμως ὀφείλω νὰ ἐκθέσω τὰς ἰδικάς μας ἰδέας. Ἡμεῖς δεχόμεθα διετῆ θητείαν, ἓν ἔτος ἐν ἐνεργείᾳ καὶ ἓν ἔτος ἐν διαθεσιμότητι, ἐν ἀδείᾳ. Κατ’ αὐτοῦ τοῦ συστήματος ἠγέρθησαν παράπονα· ἀξιωματικοὶ μᾶς εἶπον, ὅτι ὄχι μόνον εἰς τὰς παρούσας περιστάσεις δὲν συμφέρει τοῦτο, ἀλλὰ καὶ ἄτοπον νὰ δεχθῶμεν τοιοῦτον σύστημα πρωτοφανές, τὸ ὁποῖον πιστεύουν οὐδαμοῦ ἐθεωρήθη ὡς ὀρθόν· ἡ θητεία πρέπει νὰ ᾖναι τριῶν ἐτῶν. Ἡμεῖς, κύριοι, μετὰ δυσκολίας ἐδέχθημεν ἐπὶ τέλους τὰ δύω ἔτη ν’ ἀναβιβάσωμεν εἰς τρία, ὑπὸ τοὺς ἑξῆς ὅμως ὅρους· νὰ μένωσιν εἰς τὸν ἐνεργὸν στρατὸν 1½ ἔτος ἐν ἐνεργείᾳ, τὸ δὲ ὑπόλοιπον ἐν ἀδείᾳ. Τοιουτοτρόπως καταρτίσαντες τὸ σύστημα, ἐνομίσαμεν, ὅτι θέλει κατορθωθῆ οἱ πολῖται εὐκολώτερον νὰ προσέρχωνται εἰς τὸν στρατόν, διότι τὰ βάρη οὕτως εἰσὶ λίαν περιωρισμένα, καὶ οἱ ἐνδιαφερόμενοι δὲν ἔχουν μέγα συμφέρον νὰ ἐγκληματῶσιν ἢ νοθεύωσι τοὺς καταλόγους· ἡ ὠφέλεια εἶναι ὀλίγη, ἐνῷ μεγάλαι αἱ ζημίαι, ἐπὶ τέλους δὲ δὲν κερδίζουσι τίποτε, διότι ἡ ὑποχρέωσις νὰ ὑπηρετήσωσιν ἐξακολουθεῖ. Τοιουτοτρόπως κατηρτίσαμεν τὸ νομοσχέδιον, εἰς τὸ ὁποῖον ἡ ἐπιτροπὴ εἶναι ἐναντία. Τώρα μένει εἰς τὴν Βουλὴν ν’ ἀποφασίσῃ· εἰς αὐτὸν τὸν νόμον δὲν πρέπει νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν οὔτε φιλοτιμίας προσωπικάς, οὔτε διαιρέσεις κομμάτων, διότι πρόκειται περὶ νόμου, ἀφορῶντος εἰς τὰ συμφέροντα ὅλης ἐν γένει τῆς κοινωνίας καὶ ὅλων ἡμῶν.

§120ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἤκουσα μετὰ πολλῆς περιεργείας τῆς ἀγορεύσεως τοῦ κ. πρωθυπουργοῦ, ὁμολογῶ δέ, ὅτι ὅσα εἶπεν εἰς ἔπαινον τοῦ νομοσχεδίου τοῦ ὑπουργικοῦ εἶναι καθ’ ἑαυτὰ ὀρθά. Ἀλλὰ τὰ οὕτως ἐπαινεθέντα δὲν εὑρίσκονται ἐν τῷ νομοσχεδίῳ. Ὁ κ. πρωθυπουργὸς εἶπεν, ὅτι κατὰ τὸ νομοσχέδιον ἅπαξ ἐπὶ εἰκοσαετίαν καὶ πεντηκονταετίαν, ἣν πεντηκονταετίαν δὲν εὗρον ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, ἅπαξ ἐπὶ εἰκοσαετίαν ὁρίζονται αἱ ὑποχρεώσεις τοῦ στρατιώτου, καὶ ἀφοῦ συνταχθῇ ὁ κατάλογος ἅπαξ, λειτουργεῖ κανονικῶς καὶ οὐδεμία ὑπάρχει περὶ αὐτοῦ ἄλλη ἐργασία. Ἐγὼ ὅμως, ἀναγινώσκων τὸ νομοσχέδιον, εὑρίσκω ὅτι κατ’ ἔτος γίνεται τοιαύτη ἐργασία καὶ ὅτι ἡ ἐργασία αὕτη οὐδεμίαν παρέχει ἐγγύησιν. Ἰδοὺ δὲ τί εὑρίσκω ἐν τῷ ὑπουργικῷ νομοσχεδίῳ. «Διὰ τὸ πρῶτον ἔτος εὐθὺς μετὰ τὴν ὑποβολὴν τοῦ ἑτέρου τῶν ἀπογράφων, διὰ δὲ τὰ ἑπόμενα ἔτη κατὰ τὸ πρῶτον δεκαπενθήμερον τοῦ Ἰανουαρίου μηνός, ἡ διοικητικὴ ἀρχὴ συντάσσει ἐκ τοῦ μητρῴου κατάλογον τῶν ἀγόντων τὸ εἰκοστὸν πρῶτον ἔτος τῆς ἡλικίας καὶ πέμπει αὐτὸν εἰς τὸν οἰκεῖον δήμαρχον, ὅστις σημειοῖ τοὺς ἀποβιώσαντας, τοὺς ἀπολέσαντας τὸ δικαίωμα τῆς ἰθαγενείας, τοὺς μεταγαγόντας εἰς ἄλλον δῆμον τὸ δικαίωμα αὐτῶν καὶ τοὺς κατὰ τὸ ἄρθρον 6 ἀποκλειομένους.» Κατ’ ἔτος ὁ δήμαρχος ἐπαναλαμβάνει τὸ ἔργον τοῦτο, καὶ κατ’ ἔτος ὁ κατάλογος οὗτος ἐπιστρέφεται εἰς τὴν διοικητικὴν ἀρχήν, ἥτις κατ’ ἔτος συντάσσει ἐπὶ τῇ βάσει αὐτοῦ τὸν στρατολογικὸν ἑκάστου δήμου κατάλογον· ἑπομένως κατ’ ἔτος ὁ δήμαρχος ἔχει τὸ δικαίωμα ν’ ἀπαλλάττῃ ὅσους θέλει, λέγων ἢ ὅτι ἀπώλεσαν τὰ δικαιώματά των, ἢ ὅτι μετέθεσαν τὰ δημοτικά των δικαιώματα, καὶ καθ’ ἑξῆς. Αὐτὴ εἶναι ἡ οἰκονομία τοῦ νομοσχεδίου, ὅπως ἐγὼ ἀναγινώσκω αὐτό, καὶ εἶναι διάφορος ἐκείνης, τὴν ὁποίαν ἤκουσα ἀπὸ στόματος τοῦ κ. πρωθυπουργοῦ.

§121ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Δὲν ἠμπορεῖ νὰ πράξῃ τίποτε ἀπ’ αὐτὰ ὁ δήμαρχος, διότι ὅλαι αἱ πράξεις αὗται πρέπει νὰ στηρίζωνται εἰς ἔγγραφα ἐπίσημα, καὶ δὲν ἠμπορεῖ νὰ εἴπῃ ὅτι ἔχασέ τις τὰ πολιτικά του δικαιώματα, διότι πρέπει νὰ στηρίζεται εἰς ἀπόφασιν.

§122ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν ὁμιλῶ περὶ τούτου, ἀλλὰ περὶ τῶν ἐν τῷ μητρῴῳ διαγραφῶν, αὗται δὲ γίνονται ὑπὸ τοῦ δημάρχου, ἔχουσαι ὡς μόνην ἐγγύησιν τὴν φράσιν «ἐπὶ τῇ ἰδίᾳ αὐτοῦ εὐθύνῃ.» Τὸ νομοσχέδιον τῆς ἐπιτροπῆς εἰς ἄλλο ἀποβλέπει. Ἐπειδὴ δὲν ὑπάρχουσι τακτικὰ ληξιαρχικὰ βιβλία, ἠθέλησε ν’ ἀναπληρώσῃ τὴν ἔλλειψιν αὐτήν· ἡ ἔλλειψις αὐτὴ εἶναι ἡ μόνη, ἕνεκα τῆς ὁποίας γίνεται ἡ ἐνέργεια αὕτη. Ἐὰν τὸ νομοσχέδιον τῆς Κυβερνήσεως περιεῖχε τὴν ἰδέαν ὅτι πρέπει ἅπαξ νὰ συντάσσηται ὁ κατάλογος, δὲν ἤθελε φροντίσει περὶ συμπληρώσεως, οὐδὲ ἤθελεν ἰδίως φροντίσει περὶ ἐγγραφῆς τῶν κατ’ ἔτος γεννωμένων. Ἐν τῷ νομοσχεδίῳ τῆς ἐπιτροπῆς ἐλήφθη πρόνοια ὅπως ἐγγράφωνται τακτικῶς οἱ ἐντὸς τοῦ ἔτους γεννώμενοι καὶ συμπληροῦται ὁ κατάλογος· ἐλήφθη πρόνοια καὶ περὶ ἄλλων διορθώσεων, αἵτινες εἶναι ἀπολύτως ἀναγκαῖαι, διότι ἡ παράλειψις τῆς ἐγγραφῆς συνεπάγει ἐπαχθεῖς πρὸς τὸν παραλειφθέντα συνεπείας. Ὁ κ. πρωθυπουργὸς ἀνέφερεν ὅτι εἰδικῶς ἐν τῷ νομοσχεδίῳ τῆς Κυβερνήσεως ὑπάρχει, καὶ οὐχὶ ἐν τῷ τῆς ἐπιτροπῆς, ἡ διάταξις περὶ τῆς μεταβολῆς τῶν δημοτικῶν δικαιωμάτων· ἀλλ’ ἐν τῷ νομοσχεδίῳ τῆς ἐπιτροπῆς καὶ περὶ τούτου ἐλήφθη πρόνοια καὶ πλεῖσται ἐλήφθησαν ἐγγυήσεις, ὅπως οἱ κατάλογοι χρησιμεύωσιν ὡς ληξιαρχικὰ βιβλία. Μεταξὺ τοῦ ὑπουργικοῦ νομοσχεδίου καὶ τοῦ τῆς ἐπιτροπῆς ὑπάρχει αὐτὴ ἡ διαφορά, ὅτι κατὰ τὸ νομοσχέδιον τῆς ἐπιτροπῆς συμπληροῦται ἐτησίως ὁ κατάλογος καὶ δύνανται ἐτησίως νὰ ἐγγράφωνται οἱ τυχὸν παραλειφθέντες, ἐν δὲ τῷ ὑπουργικῷ νομοσχεδίῳ ἡ ἀπογραφὴ γίνεται ἅπαξ, τοῦ στρατολογικοῦ καταλόγου συντασσομένου ἐτησίως. Κατὰ τὸ νομοσχέδιον τῆς ἐπιτροπῆς, πρέπει μὲν νὰ ἐκτελεσθῇ ἡ κατὰ τὸ ἄρθρον τοῦ ὑπουργικοῦ νομοσχεδίου ἀπογραφικὴ ἐργασία, ἀλλὰ δὲν εἶναι αὕτη, κατὰ τὸ σχέδιον τῆς ἐπιτροπῆς, ἡ μόνη ἐργασία τὴν ὁποίαν ὀφείλουσι νὰ ἐκτελέσωσιν ἐκεῖνοι, εἰς οὓς ἐπιτρέπει τὸ ἔργον τῆς συντάξεως τῶν ἀπογραφικῶν πινάκων. Ἔχομεν ἄρα κατὰ τὸ σχέδιον τῆς ἐπιτροπῆς, ἐνῷ δὲν ἔχομεν κατὰ τὸ ὑπουργικὸν, πάντα τὰ μέσα πρὸς συμπλήρωσιν τῶν καταλόγων. Ἀλλὰ πλὴν τούτου ἔχομεν περὶ τὴν σύνταξιν τῶν καταλόγων καὶ ἄλλας ἐργασίας, περὶ τῶν ὁποίων ἐζητήσαμεν πλήρεις ἐγγυήσεις· αὗται δὲ αἱ ἐργασίαι διεξάγονται ὑπὸ ἐπιτροπῆς, τῆς ἐν τῷ ἀ. ἄρθρῳ τοῦ δευτέρου μέρους ἀναφερομένης. Ἡ ἐπιτροπὴ αὕτη διὰ διαδικασίας πλήρους ἐξελέγχει τὰ ἐν τῷ πίνακι τοῦ ἄῤῥενος πληθυσμοῦ περιεχόμενα, καὶ μετὰ τὴν ἐργασίαν ταύτην ἐπέρχεται ἡ κλήρωσις. Ἀλλὰ πρὶν ἢ ἐπιληφθῶμεν τῶν τῆς κληρώσεως καὶ ἀποφανθῶμεν ἐὰν τὸ σύστημα τῆς κληρώσεως ᾖναι ἄξιον τῆς ἀποδοχῆς τῆς Βουλῆς, δέον προσέτι νὰ ἐξετάσωμεν τὰ τῆς ἐπιθεωρήσεως τῶν καταλόγων ὑπὸ τοῦ ἀναθεωρητικοῦ συμβουλίου. Καὶ τὸ ὑπουργικὸν νομοσχέδιον διαγράφει ἀναθεώρησιν, ἀλλὰ τὴν κατέστησεν εὐρυτέραν, ἐπιτρέψαν εἰς τὸ στρατολογικὸν συμβούλιον νὰ ἐπιθεωρῇ καὶ οὐσιαστικῶς, τοὺς καταλόγους, τουτέστι νὰ ἐξετάζῃ ὄχι μόνον τὸν τύπον, ἀλλὰ καὶ ὁλόκληρον τὴν διαδικασίαν ἀπὸ τῆς ἀρχῆς μέχρι τέλους· συγχρόνως καθιεροῖ ἐγγυήσεις ἐλάσσονας τῶν ἐν τῷ νομοσχεδίῳ τῆς ἐπιτροπῆς. Πιστεύω, ὅτι ἡ Βουλὴ θὰ προτιμήσῃ τὰς πλειοτέρας ἐγγυήσεις, διότι ὅσας ἔχει τὸ ὑπουργικὸν νομοσχέδιον τὰς περιέχει καὶ τὸ τῆς ἐπιτροπῆς. Ἐνῷ εἰς τὰς ἐγγυήσεις τὰς ὁποίας ἡμεῖς ἐζητήσαμεν ἐπροσπαθήσαμεν ὅσον τὸ δυνατὸν ν’ ἀποφύγωμεν τὴν δημοτικὴν ἀρχὴν καὶ ν’ ἀποδώσωμεν εἰς ἄλλην τὸν ἔλεγχον, ἡ Κυβέρνησις ἀναθέτει ἰδίως εἰς τὸ δημοτικὸν συμβούλιον ταύτην τὴν ἐξέλεγξιν. Ἡμεῖς δὲν συμπεριελάβομεν ἐν τῇ ἐξετάσει τὸν ἀπογραφικὸν πίνακα τοῦ ἄῤῥενος πληθυσμοῦ· ἀντὶ ὅμως αὐτῆς, ἔχομεν ὅλας τὰς ἐγγυήσεις τὰς περιεχομένας ἐν τῇ ἀπογραφικῇ ἐργασίᾳ, ἥτις διεξάγεται ἐπὶ τῇ βάσει τῶν καταλόγων. Ἐν τῇ διαδικασίᾳ ταύτῃ περιλαμβάνεται καὶ ἡ διαδικασία τῆς κατὰ τάξιν κληρώσεως, ὁ δὲ κύριος πρωθυπουργὸς ἐφάνη καὶ ἐν τῇ συζητήσει ταύτῃ καὶ ἐν ταῖς προηγουμέναις ἐννοῶν ὅτι τὸ νομοσχέδιον τὸ κυβερνητικὸν δὲν παρέχει τὴν ἀνάγκην κληρώσεως.

§123ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Διὰ τοῦτο ἐζητήσαμεν ν’ ἀπαλειφθῇ αὐτὸ τὸ δεύτερον ἄρθρον ἡ φράσις αὕτη, διότι ἠμπορεῖ νὰ παράσχῃ ἀνάγκην κληρώσεως.

§124ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Καὶ διὰ τοῦτο εἶναι ἀναγκαῖον νὰ γνωρίζωμεν ἐὰν ἡ Κυβέρνησις παραδέχηται κλήρωσιν ἢ οὔ. Ἐγὼ πείθομαι ὅτι δὲν παραδέχεται τὴν κλήρωσιν, διότι οὐδεμίαν διαδικασίαν περὶ κληρώσεως περιέλαβεν ἐν τῷ νομοσχεδίῳ. Ἐν ταῖς οὐσιαστικαῖς διατάξεσιν οὐδὲν περιέχεται τὸ ὁποῖον εἴτε νὰ συνεπάγηται εἴτε μὴ τὴν κλήρωσιν· ἡ ὑπηρεσία ἐν τῷ στρατῷ εἶναι τριετὴς, ἀπαλλάττονται δὲ ἐκ τῶν νεοσυλλέκτων διὰ μὲν τοῦ νομοσχεδίου τοῦ ὑπουργικοῦ οἱ παλαιότεροι, διὰ δὲ τοῦ τῆς ἐπιτροπῆς οἱ νεώτεροι· αὐτὴ εἶναι ἡ διαφορὰ τῶν δύω σχεδίων. Ἡ ἐπιτροπὴ ὅμως, ἐνῷ παρεδέχθη οὐχὶ τὴν ἀπόλυσιν τῶν παλαιοτέρων, ἀλλὰ τῶν νεωτέρων, ταὐτοχρόνως ὥρισεν ὅτι ἡ ἀπόλυσις θὰ γείνῃ κατὰ σειρὰν κληρώσεως. Ἡ Κυβέρνησις ὤφειλε νὰ μᾶς εἴπῃ τὴν σειρὰν τῆς ἀπολύσεως τῶν παλαιοτέρων. Εἴτε οἱ ἄνδρες τῆς παλαιοτέρας ἀπογραφῆς ἀπαλλάττονται, εἴτε οἱ τῆς νεωτέρας, αὐτὴ ἡ διαφορὰ οὐδεμίαν ἔχει ἐπιῤῥοὴν ἐπὶ τῶν τῆς κληρώσεως· τὸ ζήτημα τοῦτο εἶναι ὅμοιον καὶ ἐν τῷ ὑπουργικῷ σχεδίῳ καὶ ἐν τῷ τῆς ἐπιτροπῆς ἀλλ’ ἐν τούτῳ κανονίζονται τὰ τῆς κληρώσεως, ἐν ἐκείνῳ δὲ οὔ. Ὁ κύριος πρωθυπουργὸς εἶπεν, ὅτι δὲν ἔχει ἀνάγκην νὰ παραδεχθῇ τὴν κλήρωσιν καὶ ὅτι δύνανται οἱ ἄνδρες ν’ ἀπολύωνται κατ’ ἄλλον τρόπον. Σᾶς ὁμολογῶ ὅμως ὅτι δὲν ἠδυνήθην νὰ ἐννοήσω τὸν τρόπον καὶ πῶς οὗτος εἶναι δυνατὸν νὰ ἐφαρμοσθῇ· νομίζω ὅτι ἡ ἰδέα αὐτοῦ δύναται μὲν νὰ ἐκφρασθῇ, δὲν δύναται ὅμως νὰ ἐφαρμοσθῇ. Τὸ κατ’ ἐμὲ, δύω τρόποι κανονισμοῦ τῆς σειρᾶς τῆς ἀπολύσεως τῶν ἀνδρῶν εἶναι μόνοι δυνατοὶ, εἴτε διὰ κληρώσεως, εἴτε κατ’ ἐκλογήν τινος. Τὸν κατ’ ἐκλογὴν προσδιορισμὸν τῆς σειρᾶς τῆς ἀπολύσεως ἀποδέχονταί τινες ξένοι νόμοι. Κατ’ αὐτοὺς ἀποπέμπονται οἱ μᾶλλον ἐξασκηθέντες ἢ παρὰ τῶν προϊσταμένων ἀναγνωριζόμενοι ὡς μᾶλλον καταρτισθέντες, κατὰ τὴν μαρτυρίαν τῶν τῆς ὑπηρεσίας βιβλίων. Ἐὰν τοῦτο προτιμᾷ ἡ Κυβέρνησις, τότε δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ ληφθῇ πρόνοια περὶ κληρώσεως. Ἀλλὰ πιστεύω ὅτι ἐν Ἑλλάδι οὐδέποτε τοιοῦτον σύστημα θὰ ἐπικρατήσῃ, καὶ διὰ τοῦτο ἡ ἐπιτροπὴ ἐνόμισεν ὅτι ὤφειλε νὰ κανονίσῃ τὸν ἄλλον τρόπον, ὅστις μόνος δὲν δύναται νὰ δώσῃ ἀφορμὴν εἰς παράπονον. Καὶ δὲν ἠξεύρω πῶς θὰ δώσῃ ἀφορμὴν εἰς παράπονον ἡ κλήρωσις, ἀφοῦ γίνεται ἐν ἀγνοίᾳ τῶν προσώπων. Κατὰ τὸν κανονισμὸν τῆς ἐπιτροπῆς, ἡ κλήρωσις γίνεται εὐθὺς μετὰ τὸν καταρτισμὸν τῶν καταλόγων, ἐν ᾧ ἔτι χρόνῳ ὁ κληρῶν δὲν γινώσκει πῶς εἶναι καταρτισμένοι οἱ κατάλογοι, ὅπως οἱ συντάξαντες τοὺς καταλόγους δὲν ἐγίνωσκον τὶς ἡ σειρὰ τῆς κληρώσεως τῶν στοιχείων. Ἐδέχθημεν τὴν σειρὰν τῶν στοιχείων τοῦ ὀνόματος, διότι αὕτη προσδιορίζεται ἀνεξαρτήτως ἀπὸ τῶν προσώπων, ἀλλὰ δὲν ἐδέχθημεν τὴν ἀλφαβητικὴν σειρὰν, διότι ἠδύναντο νὰ γείνωσι καταχρήσεις εἴτε δι’ ἐκλογῆς ὀνομάτων, εἴτε γραφομένων αὐτῶν ἐν τῷ καταλόγῳ διὰ τρόπου, ὅστις νὰ ἀλλοιοῖ τὸ ἀποτέλεσμα. Ἐκανονίσαμεν λοιπὸν τὴν σειρὰν διὰ κληρώσεως τῶν στοιχείων ὑπὸ τοῦ Ἀρείου Πάγου. Τοιουτοτρόπως, ὅστις ἀλφαβητικῶς ἔχει ὄνομα ἐκ τῶν τελευταίων, δὲν βλάπτεται ἐκ τούτου, ἀλλὰ κατ’ ἔτος λαμβάνει τὸ ὄνομα αὐτοῦ τὴν σειρὰν ἣν ὁρίζει ἡ ἐνώπιον τοῦ Ἀρείου Πάγου γενομένη κλήρωσις τῶν στοιχείων. Ἐκτὸς τούτου, ἐπαναλαμβάνω, εἴχομεν προσέτι τὴν ἐγγύησιν ὅτι οἱ συντάττοντες τοὺς καταλόγους δὲν γινώσκουσι ποία ἐστὶν ἡ σειρά. Μετὰ τὴν σύνταξιν τοῦ καταλόγου γίνεται ἐνώπιον τῆς ἐπιτροπῆς ἡ κατάταξις, ἐπὶ τῇ βάσει τῆς διὰ κλήρου ἐνώπιον τοῦ Ἀρείου Πάγου καταρτισθείσης σειρᾶς τῶν στοιχείων καὶ ἐγκαίρως δημοσιευθείσης ἐν τῇ Ἐφημερίδι τῆς Κυβερνήσεως. Ὁ δὲ κατάλογος λαμβάνεται ὑπ’ ὄψιν παρὰ τῆς ἐπιτροπῆς ὡς ἔχει καὶ ἄνευ οὐδεμιᾶς μεταβολῆς, καὶ τοῦτο ἔλεξεν ὁ κ. Βουλευτὴς Μέσης, μὴ δοὺς προσοχὴν εἰς τὸν σκοπὸν δι’ ὃν ἐτέθη ἡ διάταξις, διότι καὶ ἂν κακὴ ἦναι ἡ γραφὴ, πάλιν ἡ τύχη θ’ ἀποφασίσῃ περὶ τῆς σειρᾶς καὶ οὔτε θὰ ὠφεληθῇ οὔτε θὰ ζημιωθῇ ὁ στρατεύσιμος ἐκ τῆς κακῆς γραφῆς ὡς πρὸς τὴν σειράν, ἀφοῦ ἡ κλήρωσις τῶν στοιχείων ἐγένετο κατόπιν.

§125ΤΙΝΕΣ. Δὲν ἐξηγήθη ὡς πρὸς αὐτό.

§126ΡΟΥΦΟΣ. Ἡ κλήρωσις ἠμπορεῖ νὰ γείνῃ, ἀλλὰ ἡ σύνταξις τῶν καταλόγων δὲν ὠφελεῖ εἰς τοῦτο.

§127ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὁ κ. βουλευτὴς Μέσης εἶπεν ὅτι δὲν δύναται νὰ γείνῃ κλήρωσις.

§128ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Δὲν ἰσχυριζόμεθα, κ. Τρικούπη, ὅτι διὰ τοῦ συστήματος τοῦ σημερινοῦ τῆς κληρώσεως δὲν ἠμποροῦν νὰ γείνουν καταχρήσεις, ἀλλὰ λέγομεν ὅτι δὲν γίνονται. Καὶ ἠξεύρετε διατί; διότι γίνεται δημοσίᾳ ἡ κλήρωσις καὶ παρίστανται οἱ ἐνδιαφερόμενοι· δὲν ἠξεύρω δὲ ἐὰν εἰς τὴν πρώτην κλήρωσιν ἔγεινε κατάχρησις ἢ ὄχι.

§129ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐὰν ἡ Βουλὴ φρονῇ ὅτι ἐν τῇ κληρώσει δὲν γίνεται κατάχρησις, δὲν ὑπάρχει λόγος νὰ μεταβάλῃ τὸ ὑπάρχον σύστημα τῆς κληρώσεως.

§130ΡΟΥΦΟΣ. Ἐγὼ, κύριε Τρικούπη, δὲν ἐννοῶ διατὶ νὰ γείνῃ αὐτὸ τὸ πολύπλοκον πρᾶγμα.

§131ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐὰν νομίζητε ὅτι δὲν γίνεται κατάχρησις, ἡ μεταβολὴ εἶναι περιττή.

§132Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἔχετε δίκαιον, διότι ἐλάβετε ὑπ’ ὄψιν σας μίαν ὑπόθεσιν.

§133ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Περὶ τούτου ἕκαστος ἔχει τὴν πεποίθησίν του· ὅλοι γινώσκομεν πῶς γίνονται αἱ κληρώσεις, ἀλλ’ ἡμεῖς φρονοῦμεν ὅτι ἔχουν τὰ κατ’ αὐτὰς ἀνάγκην μεταῤῥυθμίσεως. Τὸ ζήτημα τὸ οὐσιαστικὸν καὶ τὸ σπουδαῖον εἶναι, ἐὰν ἡ ἀποστολὴ εἰς τὰς ἑστίας αὐτῶν τῶν πλεοναζόντων θὰ γίνηται ἐκ τῆς παλαιοτέρας ἢ νεωτέρας ἀπογραφῆς. Τοῦτο ὅμως νομίζω ὅτι δὲν θὰ ἐξετασθῇ ἐνταῦθα, διότι ἐνταῦθα πρόκειται νὰ ἐξετάσωμεν κατὰ τίνα τρόπον πρόκειται νὰ συνταχθῶσιν οἱ κατάλογοι. Καθ’ ὅσον ὅμως ἀφορᾷ τὸ θέμα τῆς κληρώσεως, νομίζω ὅτι τὸ ὑπουργικὸν νομοσχέδιον δὲν παραδέχεται τὴν κλήρωσιν, διότι, ἐὰν τὴν παρεδέχετο, ἤθελε συμπεριλάβει διάταξιν περὶ κληρώσεως. Τὰ ζητήματα λοιπὸν, ἐφ’ ὧν δέον ν’ ἀποφανθῇ ἡ Βουλὴ σήμερον, εἶναι τὰ ἑξῆς. Ἀποδέχεται ἡ Βουλὴ τὸν πίνακα τοῦ ἄῤῥενος πληθυσμοῦ ὡς μόνον καὶ ἐπαρκὲς στοιχεῖον τῆς στρατολογικῆς ἐργασίας, κατὰ τὸ κυβερνητικὸν σχέδιον, ἢ προτιμᾷ τὸ σχέδιον τῆς ἐπιτροπῆς, καθ’ ὃ ὁ πίναξ τοῦ ἄῤῥενος πληθυσμοῦ ἀντικαθιστᾷ μόνον τὴν ἔλλειψιν τῶν ληξιαρχικῶν βιβλίων, ἡ δὲ σύνταξις τῶν καταλόγων γίνεται διὰ διαδικασίας ἄλλης· τοῦτο εἶναι τὸ ἓν ἐκ τῶν ζητημάτων. Τὸ δεύτερον ζήτημα εἶναι ἐὰν ἀποδέχηται ἡ Βουλὴ τὴν κλήρωσιν, καὶ ἂν παραδέχηται τὸν τρόπον τῆς κληρώσεως τὸν ὁποῖον ἡ ἐπιτροπὴ προτείνει.

§134ΤΙΝΕΣ. Αὔριον.

§135ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διαλύεται ἡ συνεδρίασις. Ὥρα 6 καὶ ½ μ. μ.