1877.01.20

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 63

Τῆς 20 Ἰανουαρίου 1877.

Ἐκφωνηθέντος τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου καὶ ἐν ἀπαρτίᾳ εὑρεθείσης τῆς Βουλῆς, ἀνεγνώσθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως καὶ ἐπεκυρώθησαν ἄνευ ἀντιῤῥήσεως.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ ἐπιτροπὴ τῶν ἀναφορῶν ὑπέβαλε τὴν ἔκθεσιν αὐτῆς μόνον ἐπὶ μιᾶς ἀναφορᾶς τῆς χήρας τοῦ ἀντιστρατήγου Γραμματικοπούλου. Πολλάκις ὑπέμνησα εἰς τὴν Βουλὴν νὰ προσδιορίσῃ ἡμέραν τινὰ νὰ συζητήσῃ τὰς ἀναφορὰς αὐτὰς, καὶ παρακαλῶ νὰ ὁρίσῃ τὸ μετερχόμενον Σάββατον. Ἡ ἐπιτροπὴ τῶν Οἰκονομικῶν κατέθηκεν τὴν ἔκθεσιν αὐτῆς ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ συστάσεως μετοχικοῦ ταμείου τῶν βουλευτῶν.

§2ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ (ὑπουργὸς Οἰκονομικῶν). Κατ’ αὐτὰς ἐγένοντο δύω συστάσεις ἐκ μέρους τῆς Βουλῆς πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, διὰ τῆς μιᾶς ἐζητήθη, ὥστε νὰ ὑποβληθῇ ἐκ νέου ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν εἰς τὴν Βουλὴν τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον εἶχεν ὑποβάλει τὸ ὑπουργεῖον Ζαΐμη κατὰ τὸ 1871, καὶ διὰ τοῦ ὁποίου ἐχορηγεῖτο προίκισις εἰς τὰς ὀρφανὰς τῶν γερουσιαστῶν καὶ ἄλλων ἐπισήμων ἀνδρῶν, οἵτινες δι’ εἰδικῶν νόμων λαμβάνουν συντάξεις· ἡ Κυβέρνησις, εὑρίσκουσα εὔλογον τὴν πρότασιν ταύτην, καὶ ἀποβλέπουσα εἰς τὰ μεγάλα δικαιώματα καὶ τὰς πολυειδεῖς ἐκδουλεύσεις τῶν οἰκογενειῶν τούτων, ἔτι δὲ ἔχουσα ὑπ’ ὄψιν τὸν ὀλίγον ἀριθμὸν τῶν ὀρφανῶν περὶ τῶν ὁποίων πρόκειται, ἐπαναφέρει τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ἐνώπιον τῆς Βουλῆς συνωδευμένον μὲ κατάλογον ὀνομαστικὸν δεικνύοντα τὰς οἰκογενείας, αἱ ὁποῖαι λαμβάνουν τοιαύτην σύνταξιν, τὰς ὀρφανὰς αἱ ὁποῖαι ἀνήκουν εἰς ἑκάστην οἰκογένειαν καὶ τὰ ποσὰ τῆς συντάξεως, τὴν ὁποίαν λαμβάνουν κατὰ μῆνα καὶ κατ’ ἔτος. Διὰ τῆς δευτέρας ἐσυστήθη εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως λάβῃ πρόνοιαν περὶ τῆς προικίσεως τῆς θυγατρὸς τοῦ πρώην γερουσιαστοῦ Παλαμήδου συνεπείᾳ ἀναφορᾶς τινος, ἡ ὁποία ὑπογεγραμμένη ἀπὸ πολλοὺς βουλευτὰς εἶχεν ὑποβληθῆ εἰς τὸν πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως. Ἡ ὀρφανὴ, τῆς ὁποίας ζητεῖται ἡ προίκισις, ὑπανδρεύθη πρὸ τινων ἐτῶν· ἡ Κυβέρνησις ἐξετάσασα τὸ παρελθὸν εὑρίσκει, ὅτι ἐδόθησαν πολλάκις προικίσεις εἰς ὀρφανὰς, αἱ ὁποῖαι ὅμως δὲν εἶχον ἔλθει εἰς γάμον, διὰ νὰ εὐκολυνθῇ ἡ ἀποκατάστασίς των. Εἰς ἐγγάμους ὀρφανὰς δὲν εὑρίσκει ἢ ἓν μόνον προηγούμενον τὸ τῆς θυγατρὸς τοῦ ἀειμνήστου στρατηγοῦ Μακρυγιάννη, εἰς τὴν ὁποίαν ἐδόθη προίκισις ἐκ στρεμμάτων γαιῶν 300· ἀλλ’ ἐπειδὴ ἐπληροφορήθη ἡ Κυβέρνησις ὅτι ἡ κόρη τοῦ Παλαμήδου εὑρίσκεται εἰς μεγάλας οἰκονομικὰς στενοχωρίας, δὲν διστάζει νὰ ἐπικαλεσθῇ τὸ προηγούμενον τοῦτο καὶ ὑπὲρ αὐτῆς.

§3Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Περίεργον, διὰ τί γίνεται αὐτὴ ἡ ἐξαίρεσις; μὴ ἐξυβρίζετε τοὐλάχιστον τὸν ἀγῶνα, ὁ ἀγὼν ἢ πρέπει νὰ ᾖναι γενικὸς ἢ τίποτε, διότι εἶναι ἐξύβρισις καὶ εἶναι ἐντροπὴ νὰ τὰ κάμνετε αὐτά.

§4ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Προχθὲς, κύριοι βουλευταὶ, κατὰ τὴν συζήτησιν τῆς πιστώσεως τῶν δαπανῶν τῆς παρελθούσης χρήσεως ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέξατο νὰ συζητήσῃ τινὰ κονδύλια δι’ ἔλλειψιν λεπτομερῶν πινάκων δι’ ὧν στηρίζονται τὰ κονδύλια αὐτά· ὁ κ. Ζωχιὸς σᾶς εἶπε, νομίζω, ἐκείνην τὴν ἡμέραν, ὅτι ἐζήτησε ταύτας τὰς πληροφορίας ἀπὸ τὸ ὑπουργεῖον. Πιθανὸν ὁ κύριος Ζωχιὸς νὰ τὰς ἐζήτησεν εἰς τὴν ἐπιτροπὴν, ἀλλ’ οὔτε ὁ πρόεδρος τῆς ἐπιτροπῆς οὔτε οὐδὲν ἄλλο μέλος, οὔτε ἀπὸ τὸν προκάτοχόν μου, οὔτε ἀπὸ ἐμὲ ἐζήτησε τὰς πληροφορίας ταύτας· πρώτην ἤδη φορὰν ἤκουσα αὐτὰς αἰτουμένας κατὰ τὴν προχθεσινὴν συνεδρίασιν· ἑπόμενος λοιπὸν εἰς τὴν ἐπιθυμίαν τῆς Βουλῆς ὑποβάλλω τοὺς πίνακας αὐτοὺς τοὺς λεπτομερεῖς, δι’ ὧν δικαιολογοῦντο τὰ κονδύλια.

§5ΡΙΚΑΚΗΣ. Κατὰ τὴν παρελθοῦσαν σύνοδον ἐψηφίσαμεν ἕνα νόμον, ὁ ὁποῖος νομίζω ὅτι ἂν δὲν ληφθῇ πρόνοια νὰ ἐξηγηθῇ συμφώνως μὲ τὸ ἀληθὲς πνεῦμα αὐτοῦ, θέλει εὑρεθῆ τὸ Δημόσιον ἐκτεθειμένον εἰς σπουδαίας ἀποζημιώσεις. Ἐψηφίσαμεν ἕνα νόμον διὰ τοῦ ὁποίου ἀπηγορεύσαμεν ἐντὸς τῆς περιφερείας τῶν δήμων Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς τὴν βοσκὴν τῶν ποιμνίων, καὶ ὁ λόγος εἶναι ὅτι τὰ ποίμνια βόσκοντα καὶ περιφερόμενα ἐντὸς τῶν φυτειῶν καὶ τῶν ἐλαιώνων τῆς περιφερείας αὐτῆς καταστρέφουσι τὰ κτήματα, καὶ ἂν τὸν λάβωμεν ὑπὸ αὐτὸ τὸ πνεῦμα νομίζω, ὅτι ὁ νόμος αὐτὸς δὲν προσβάλλει τὴν ἐλευθερίαν τῆς ἰδιοκτησίας, οὐδὲ ἀντίκειται εἰς τὸ Σύνταγμα ἐὰν εἰς μέρη, τὰ ὁποῖα δὲν εἶναι ἐκ φύσεως προωρισμένα εἰς λειβάδεια, λαμβάνομεν τὸ μέτρον νὰ ἐμποδίσωμεν τὴν βοσκήν· τοῦτο εἶναι μέτρον κανονιστικὸν διὰ τὸ ὁποῖον δὲν δύναται νὰ ζητήσῃ ὁ ἰδιοκτήτης ἀποζημίωσιν, ἀλλὰ δυστυχῶς διὰ τῆς γενικῆς διατάξεως τοῦ νόμου ἡ ἐφαρμογὴ ἐπεξέτεινε τὸ μέτρον τοῦτο καὶ πέραν τοῦ δέοντος· ἑπομένως καθ’ ὅλην τὴν περιφέρειαν τοῦ δήμου Ἀθηνῶν καὶ εἰς τὰ ἀνεγνωρισμένα ἀπὸ τουρκοκρατίας λειβάδια, εἰς πλεῖστα τῶν ὁποίων δὲν ὑπάρχουσιν οὔτε φυτεῖαι οὔτε ἄλλα κτήματα, τὸ δημοτικὸν συμβούλιον ἀπηγόρευσεν τὴν βοσκήν· τί δὲ συνέβη; ὅσοι εἶχαν ἐνοικιάσει τὰ λειβάδια διεμαρτυρήθησαν κατὰ τῶν ἰδιοκτητῶν, οὗτοι δὲ κατὰ τοῦ δημοσίου, ἑπομένως τὸ δημόσιον εὑρίσκεται ὑπὸ τὴν ἀπαίτησιν σπουδαίας ἀποζημιώσεως· παρακαλῶ ἑπομένως τὴν Κυβέρνησιν νὰ ὑποβάλλῃ πρότασιν νόμου, διὰ τῆς ὁποίας νὰ ὁρισθοῦν τὰ ὅρια ἐντὸς τῶν ὁποίων πρέπει νὰ ἐκτελεσθῇ αὐτὸς ὁ νόμος, καὶ ποία εἶναι ἡ περιφέρεια, ἐντὸς τῆς ὁποίας δύναται τὸ δημοτικὸν συμβούλιον νὰ ἀπαγορεύῃ ἢ ἐπιτρέπῃ τὴν βοσκὴν, ἡ δὲ ἄλλη ἔκτασις νὰ μείνῃ εἰς τὴν ἐλευθέραν διαχείρισιν τῶν ἰδιοκτητῶν.

§6Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἐπανέρχομαι—ἂν καὶ καταλαμβάνω ὅτι εἶναι ἀηδὲς νὰ ἐπαναλαμβάνω καθ’ ἑκάστην τὴν αὐτὴν αἴτησιν,—διότι φρονῶ ὅταν πρόκειται περὶ σπουδαίων γενικῶν ζητημάτων, ὅταν πρόκειται περὶ πραγμάτων, τὰ ὁποῖα ἐνδιαφέρουν τὸν λαὸν, τότε ἡ Βουλὴ ἔχει καθῆκον νὰ ἐνεργῇ μετὰ δραστηριότητος καὶ δικαιοσύνης· ἀπὸ προχθὲς παρατηρῶ ὁσάκις γίνεται λόγος περὶ τοῦ ζητήματος τῶν γαιῶν, ἀντιτάσσεται πάντοτε τὸ ἐμπόδιον τοῦ προϋπολογισμοῦ, καὶ ὅταν πρόκειται νὰ στρέψωμεν τὴν προσοχήν μας εἰς προσωπικὰ συμφέροντα δαπανῶνται ὧραι ὁλόκληροι. Κύριοι, ἐγὼ ἔλαβον ἀφορμὴν ἀπὸ τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας ἔλαβον ἀπὸ τὸν κ. πρωθυπουργὸν, ὁ ὁποῖος μᾶς ἐβεβαίωσεν ὅτι κατὰ τὴν ἐπαρχίαν του ἐφονεύθησαν ἄνθρωποι· καὶ ὅμως, κύριοι, αὐτοὶ οἱ τάφοι, τοὺς ὁποίους ἤνοιξε τὸ ζήτημα τοῦτο δὲν ταράσσουν τὴν Βουλήν· τὴν ταράσσει ὅμως ἂν πρέπει νὰ δώσωμεν 5,000 δραχ. διὰ νὰ ἀνασκάψωμεν τὴν ἱστορίαν τοῦ μεσαιῶνος· διὰ τοῦτο δὲν εἰμπορῶ νὰ ἡσυχάσω ἐνόσῳ ἐπαρχίαι εὑρίσκονται εἰς αὐτὴν τὴν κατάστασιν. Καὶ ὑπάρχει ζήτημα ἄλλο ἱερώτερον ὅταν ἀνοίγονται οἱ τάφοι τῶν συμπολιτῶν σας; τότε εὐδαιμονοῦν αἱ πολιτεῖαι, ὅταν τὸ ὅλον αἰσθάνεται τὸ πάθημα ἑνὸς συμπολίτου· καὶ ὅμως, κύριοι, ἐνῷ πάσχουν οἱ συμπολῖταί σας, ἐνῷ γίνονται τόσα ἀδικήματα, ἐνῷ γίνεται μία τόσον μεγάλη ταραχὴ, ἀδιαφοροῦμεν. Καὶ ποῖον εἶναι τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον πρόκειται νὰ ἀπασχολήσῃ τὴν Βουλήν; ἡμισείας ὥρας συζήτησις.

§7ΤΙΝΕΣ. Νὰ προηγηθῇ.

§8ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι ἡ Βουλὴ καλῶς ποιοῦσα σιωπᾷ μέχρι τοῦδε ἐπὶ τοῦ ζητήματος αὐτοῦ, διότι δὲν πρόκειται νὰ προστατεύσωμεν συμφέροντα, ἀλλὰ νὰ καταστρέψωμεν συμφέροντα. Ὁ κ. Πετιμεζᾶς διὰ τῆς προτάσεώς του ζητεῖ ῥητῶς καὶ καθαρῶς νὰ καταργήσῃ νόμους, καὶ νόμον παρασχόντα δικαιώματα εἰς τρίτους, ἡ δὲ κατάργησις αὐτῶν...

§9ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὁμιλεῖ, κύριε πρόεδρε, ἐπὶ τῆς οὐσίας.

§10ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Ἂν πάσχει τις, πάσχει, διότι δὲν συνεμορφώθη μὲ τοὺς νόμους· διὰ τοῦτο προτείνω ἡ Βουλὴ νὰ προβῇ εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ.

§11Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Νὰ προηγηθῇ, κύριε πρόεδρε.

§12ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Πετιμεζᾶς προτείνει νὰ προταχθῇ τὸ νομοσχέδιον περὶ φυτειῶν τῆς συζητήσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ· οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν αὐτὴν νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη.

§13ΤΙΝΕΣ. Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως· (ἐγείρονται πλείους τῶν 15). Ἐνταῦθα γίνεται ψηφοφορία κατ’ ὀνομαστικὴν κλῆσιν Πρωτόκολλον ψηφοφορίας τῶν Βουλευτῶν Ἐπὶ τοῦ ἑξῆς ζητήματος· Παραδέχεται ἡ Βουλὴ τὴν μεταβολὴν τῆς ἡμερησίας διατάξεως ὅπως προταχθῇ ἡ τρίτη συζήτησις τῆς προτάσεως νόμου περὶ τροποποιήσεως διατάξεών τινων τοῦ νόμου περὶ διανομῆς ἐθνικῆς γῆς, ναὶ ἢ ὄχι;

§14ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψηφοφόρησαν ἐν ὅλῳ 98, 48 ὑπὲρ τῆς προτάσεως, 50 κατ’ αὐτῆς· ἑπομένως ἡ Βουλὴ ἀπέῤῥιψε τὴν πρότασιν. Ἔχομεν τὴν τρίτην ἀνάγνωσιν τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἀναπληρωτικῆς πιστώσεως ἐπὶ τῆς χρήσεως τοῦ 1876.

ΝΟΜΟΣΧΕΔΙΟΝ

Περὶ χορηγίας ἀναπληρωτικῆς πιστώσεως δραχ. 242,000 ἐπὶ τῆς χρήσεως 1876. Ἄρθρον μόνον. Ἐπὶ τῆς χρήσεως 1876 χορηγεῖται ἀναπληρωτικὴ πίστωσις ἐκ δραχμῶν διακοσίων τεσσαράκοντα δύω χιλιάδων, ἀριθ. 242,000, καταλογιζομένη ἐπὶ τῶν ἑπομένων κεφαλαίων καὶ ἄρθρων τῶν εἰδικῶν προϋπολογισμῶν τῶν ἐξόδων τῆς χρήσεως ταύτης.

(Γίνεται δεκτὸν εἰς τρίτην συζήτησιν κατ’ ἀρχήν, ἄρθρον καὶ σύνολον). Μεταβαίνομεν εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ὑπουργείου τῆς Ἐκπαιδεύσεως. Χθὲς ἡ Βουλὴ ἔμεινεν εἰς τὸ περὶ ὁπλασκίας κεφάλαιον.

§15ΡΙΚΑΚΗΣ. Τὸ κονδύλιον αὐτό, κύριοι, τὸ ὁποῖον ὡς εἶναι σημειωμένον δὲν ἔχει μεγάλην σημασίαν, πρέπει νὰ δώσῃ ἀφορμὴν εἰς τὸ νὰ συζητήσωμεν μερικὰ ζητήματα, τὰ ὁποῖα νομίζω, ὅτι συνδέονται μὲ τὸ κονδύλιον τοῦτο. Χθὲς παρετήρησα ὅτι ἡ δαπάνη αὕτη, ἡ ὁποία σημειοῦται ὡς σχετιζομένη μὲ τὴν στρατιωτικὴν ἐκπαίδευσιν τῶν μαθητῶν τῶν γυμνασίων, εἶναι δαπάνη ὄχι μόνον μὴ στηριζομένη εἰς νόμον, ἀλλὰ καὶ πράγματι μὴ συμφέρουσα, μὴ ὑπαγορευομένη ὑπ’ ἀνάγκης τινός. Καθ’ ὅσον ἀφορᾶ, κύριοι, τὸν στρατιωτικὸν ὁπλισμὸν καὶ τὴν στρατιωτικὴν ἐκγύμνασιν τῶν μαθητῶν τῶν γυμνασίων, γνωρίζετε ὅτι νόμος δὲν ὑπάρχει. Κατὰ τὴν παρελθοῦσαν σύνοδον ὑπεβλήθη νόμος, ἀλλὰ δὲν ἐψηφίσθη· ἡ δὲ Κυβέρνησις ἐνόμισεν, ὅτι διὰ Βασιλ. Διατάγματος, στηριζομένου εἰς τοὺς ὀργανικοὺς νόμους τῶν γυμνασίων, δύναται νὰ διατάξῃ ὅ,τι διέταξε καὶ νὰ ἐφαρμόσῃ τὰ μέτρα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα διὰ τοῦ ὑποβληθέντος νομοσχεδίου ἐπροτείνοντο. Μένει λοιπὸν νὰ ἐξετάσωμεν ἂν κατὰ τοὺς ὀργανικοὺς νόμους τῶν γυμνασίων δύναται νὰ διατάξῃ τοιοῦτον μέτρον περὶ ἐξοπλισμοῦ τῶν μαθητῶν, καὶ ἂν τὰ διατάγματα δύνανται νὰ στηριχθῶσιν εἰς τοὺς ὀργανικοὺς νόμους, οἱ ὁποῖοι ἀναφέρονται. Ὁ κ. ὑπουργὸς σᾶς εἶπε χθὲς ὅτι κατὰ τὸν ὀργανικὸν νόμον ἐπιτρέπεται καὶ ἐπιβάλλεται εἰς τὰ γυμνάσια γυμναστική· παραδέχομαι τὸ τοιοῦτον· ἀλλ’ εἰς τὴν λέξιν γυμναστικὴ ἐμπεριέχεται καὶ ὁπλισμὸς καὶ στρατιωτικὴ ἐκγύμνασις καὶ ὁ σχηματισμὸς σωμάτων στρατιωτικῶν λαμβανόντων μέρος εἰς δημοσίας στρατιωτικὰς παρατάξεις; ἐννοεῖ νὰ θέσωμεν ὑπὸ τὰ ὅπλα τὴν νεολαίαν καὶ νὰ τὴν ὀργανίσωμεν στρατιωτικῶς; Ἀλλ’ ἐκτὸς τοῦ ὅτι τὸ γράμμα τοῦ νόμου εἶναι φανερὸν καὶ ἀποκλείει πᾶσαν ἀμφιβολίαν, νομίζω ὅμως ὅτι εἷς συλλογισμὸς καταστρέφει ὅλως διόλου καὶ τὴν ἐλαχίστην ἀμφιβολίαν. Πότε ἐξεδόθησαν οἱ ὀργανικοὶ νόμοι περὶ γυμνασίων; Ἐξεδόθησαν καθ’ ἣν ἐποχὴν τὸ ὅπλον ἐδίδετο μόνον εἰς τὸν τακτικὸν στρατιώτην· ἡ ἰδέα τῆς ἐθνοφυλακῆς δὲν εἶχε σχηματισθῆ, ἑπομένως δύνασθε νὰ ἰσχυρισθῆτε, ὅτι ὁ νομοθέτης μὲ τὴν λέξιν γυμναστικὴ ἔδιδε τὰ ὅπλα εἰς τοὺς μαθητάς; Ποτέ, κύριοι. Ἑπομένως νομίζω, ὅτι μολονότι τὸ γράμμα τοῦ νόμου εἶναι σαφές, ἐκ τοῦ εἰρημένου συλλογισμοῦ ἀποκρούεται πᾶσα ἀμφιβολία, ἡ ὁποία δύναται νὰ γεννηθῇ, ὅτι κατὰ τὸ 1833 καὶ 1835, κατὰ τὸ ὁποῖον ἡ ἀντιβασιλεία συνέταξε τοὺς ὀργανικοὺς νόμους, εἶχε τὴν ἰδέαν νὰ ὁπλίσῃ τοὺς μαθητὰς, ὥστε τὰ διατάγματα, τὰ ὁποῖα ἐξεδόθησαν, εἶναι διατάγματα, τὰ ὁποῖα ἀναπληροῦσι νομοθετικὴν διάταξιν. Λοιπὸν, κύριοι, ἄνευ νόμου ἐδύνατο νὰ γείνῃ ὅ,τι ἐγένετο; ἄνευ νόμου δυνάμεθα νὰ εἰσάξωμεν τὴν στρατιωτικὴν ἐκγύμνασιν εἰς τὰ γυμνάσια; νὰ διορίσωμεν προγυμναστὰς καὶ νὰ σχηματίσωμεν τμῆμα στρατιωτικῆς ἐκπαιδεύσεως ὑποβάλλοντες τὸ κράτος εἰς τὴν δαπάνην τοῦ ὁπλισμοῦ, καὶ ζητοῦντες σήμερον πίστωσιν διὰ τὴν ἐπισκευὴν τοῦ ὁπλισμοῦ τῶν μαθητῶν; Δυνάμεθα πάντα ταῦτα νὰ τὰ πράξωμεν ἄνευ νόμου; Νομίζω ὄχι. Ὅ,τι ἐγένετο διοικητικῶς κατ’ ἐμὴν γνώμην δὲν εἶναι νόμιμον, καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει δὲν πρέπει νὰ τὸ νομιμοποιήσωμεν ἡμεῖς διὰ τῆς παραδοχῆς τοῦ κονδυλίου. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου, κύριοι, νομίζω ὅτι ἡ δαπάνη αὐτὴ δὲν εἶναι οὔτε ἀναγκαία· ἀναγνωρίζω διὰ τὴν φάλαγγα τοῦ Πανεπιστημίου, διότι τὸ σῶμα ἐκεῖνο εἶναι νομίμως κατηρτισμένον, ἀλλὰ διὰ τὰ γυμνάσια δὲν εἶναι ἀναγκαία ἡ δαπάνη αὐτὴ, διότι θεωρῶ, ὅτι τὸ μέτρον, τὸ ὁποῖον ἐλήφθη νὰ ὑποβληθῶσιν οἱ μαθηταὶ εἰς τὴν στρατιωτικὴν ἐκπαίδευσιν, δὲν εἶναι ὠφέλιμον· ἀπεναντίας νομίζω, ὅτι εἶναι ἐπιζήμιον εἰς τοὺς μαθητάς. Ἠκούσατε, κύριοι, ὅτι οἱ μαθηταὶ εἶναι 15, 16, 17 ἐτῶν. 17 ἐτῶν τελειώνουν, εἶναι τελειοδίδακτοι τῶν γυμνασίων· καθ’ ὅλους δὲ τοὺς νόμους τῆς ἀπογραφῆς καὶ κατὰ τὸν νόμον τῆς Ἑλλάδος, ἡ ἀπογραφὴ ἄρχεται μετὰ τὸ 18 ἔτος· ἀφοῦ λοιπὸν ὁ νόμος τῆς ἀπογραφῆς ἀναγνωρίζει, ὅτι δὲν δύναται ὁ πολίτης νὰ ὑποβληθῇ εἰς ἐξάσκησιν πρὸ τοῦ 18 ἔτους, πῶς θέλετε νὰ παραδεχθῆτε διὰ τοὺς μαθητὰς τὸ 14 ἢ τὸ 17; Ἀλλὰ νομίζω, ὅτι οἱ μαθηταὶ τῆς στρατιωτικῆς σχολῆς ἀρχίζουν τὰ γυμνάσια χωρὶς ὅπλα, καὶ σεῖς θέλετε νὰ δώσητε ὅπλα εἰς τοὺς μαθητὰς τῶν γυμνασίων; Καὶ δὲν λέγω ὅτι οἱ μαθηταὶ δὲν πρέπει νὰ ἀσκῶνται εἰς τὰ στρατιωτικὰ γυμνάσια, ἀλλ’ ὄχι κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον. Σᾶς εἶπεν ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν ὅτι εἰς τὴν Εὐρώπην ὅλα τὰ ἐκπαιδευτικὰ καταστήματα, τὰ γυμνάσια ἔχουν τὴν στρατιωτικὴν ἐκπαίδευσιν· ἐγὼ τοῦ λέγω ὅτι πουθενὰ δὲν εἶναι ἡ στρατιωτικὴ ἐκπαίδευσις, οὔτε εἰς τὴν Γαλλίαν, οὔτε εἰς τὴν Πρωσσίαν, ὅπου ὑπάρχει ἡ πάνδημος στρατιωτικὴ ἐκπαίδευσις. Λοιπὸν πῶς θέλετε νὰ εἰσάξητε αὐτὸ τὸ σύστημα, ἀφοῦ πουθενὰ, καὶ εἰς αὐτὴν τὴν Πρωσσίαν, ὅπου εἶναι ἡ τροφὴ τοῦ ἔθνους ἡ στρατιωτικὴ ἐκπαίδευσις, δὲν καθιερώθη; πῶς θέλετε εἰς τὴν Ἑλλάδα νὰ τὴν καθιερώτητε, καὶ νὰ βλάψητε καὶ τοὺς νέους καὶ τὸ δημόσιον; Ἔρχομαι καὶ εἰς ἄλλην παρατήρησιν· κατὰ τοὺς νόμους τοὺς κειμένους, ἡ ἐκπαίδευσις εἶναι προσιτὴ εἰς πάντας, ἀλλ’ αὐτὸ καταστρέφεται δι’ ἑνὸς ἄλλου μέτρου, τὸ ὁποῖον ἐλήφθη, ἤτοι ἐὰν δὲν ἔχῃ στολὴν ὁ μαθητὴς δὲν εἶναι δεκτός. Τοιοῦτον διάταγμα ἐξεδόθη. Ἐρωτῶ, δύναται νὰ ἐκδοθῇ τοιοῦτον διάταγμα νὰ ὑποχρεώσῃ τοὺς μαθητὰς νὰ φέρωσι στολήν; Ὄχι, διότι καὶ τοῦτο πρέπει νὰ γίνῃ νομοθετικῶς· διότι καμμία ὑποχρέωσις δὲν ἐπιβάλλεται ἄνευ νόμου, πολὺ δὲ ὀλιγώτερον αὐτὴ, ἀφοῦ μάλιστα γνωρίζετε ὅτι οἱ περισσότεροι μαθηταί εἰσιν ἄποροι, καὶ δὲν δύνασθε νὰ ὑποχρεώσητε τοὺς πτωχοὺς νέους νὰ δαπανήσωσιν 80 καὶ 100 δραχμὰς διὰ στολήν. Τί σᾶς χρεωστοῦν οἱ πτωχοί νέοι; Λοιπὸν νομίζω, ὅτι καὶ τὸ μέτρον τοῦτο ὄχι μόνον δὲν στηρίζεται εἰς τὸν νόμον, ἀλλὰ εἶναι καὶ ἄδικον. Δι’ αὐτοὺς τοὺς λόγους νομίζω, ὅτι τὸ κονδύλιον τοῦτο πρέπει νὰ περιορισθῇ εἰς δραχ. 2,000, αἵτινες νὰ χρησιμεύσουν μόνον διὰ τὸ Πανεπιστήμιον.

§16ΧΟΪΔΑΣ. Ἐγὼ ἀπὸ δώδεκα χρόνων ἤθελον βάλει νὰ γυμνάζωνται ὄχι ἀπὸ δεκατεσσάρων, διότι ἡ Ἑλλὰς ὕστερον ἀπὸ αὐτὴν τὴν κατάστασιν, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκεται, τοιαῦτα μέτρα πρέπει νὰ μεταχειρισθῇ.

§17ΖΩΧΙΟΣ. Χθὲς, κύριοι, ἀνεφέρθη εἷς φιλοσοφικὸς συγγραφεὺς, τὸν ὁποῖον ἐγὼ δὲν τὸν ἀνέγνωσα, ὁ κ. ὑπουργὸς εἶπεν ὅτι τὸν ἀνέγνωσεν· ἀλλ’ ἐγὼ πιστεύω ὅτι οὔτε τὸν εἶδε. Τώρα σεῖς τί θέλετε νὰ κάμητε; θέλετε νὰ κρεμάσητε μίαν σπάθα εἰς τὰ παιδιὰ; ἀλλὰ ποῖοι ἀπὸ σᾶς ἔχουν παιδιὰ καὶ δὲν τοῖς ἀγοράζουν αὐτὰ τὰ ψευδόσπαθα, τὰ ὁποῖα πωλοῦν ἔξω; μὲ τὰ σωστά σας, κ. ὑπουργὲ, ἐκρεμάσατε σπαθιὰ εἰς τὰ μικρὰ παιδιὰ;

§18ΜΑΝΕΤΑΣ. Σπαθιά; ὄχι.

§19ΖΩΧΙΟΣ. Τουφέκι χωρὶς σπαθὶ γίνεται; Ἅμα δώσετε εἰς τὸ παιδὶ ὅπλον θ’ ἀρχίσῃ τοῦτο (δεικνύει τὸ στόμα του).

§20ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Θ’ ἀποφύγῃ τὰ καφφενεῖα.

§21ΖΩΧΙΟΣ. Μὴ σκανδαλίζεσθε.

§22ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Διότι βλέπω ὅτι εἶναι παλιόλογα.

§23ΖΩΧΙΟΣ. Ἐγὼ ἀνέπτυξα παιδιά. Ὁ Πλάτων λέγει ὅτι οἱ Ἀθηναῖοι κατεστράφησαν ἀπὸ τὴν δημοκοπίαν, ὅτι τὰ θέατρα πολὺ ἔβλαψαν, καὶ ἐσεῖς δι’ αὐτοῦ τοῦ τρόπου θέλετε ν’ ἀντιπαραταχθῆτε ἐναντίον πολεμίων; Τότε ἠδύνασο νὰ μοῦ εἴπῃς τοῦτο ὅταν ἀνέτρεφες παιδιά· ἐνῷ ἐγὼ καὶ ἰδικά μου ἀνέθρεψα καὶ ἄλλα. Ἐτόλμησα νὰ τὰ εἴπω αὐτὰ, διότι μὲ προσέβαλε ὁ κ. πρωθυπουργὸς τῆς Κυβερνήσεως. Κύριοι, αὐτὰ ἤθελον νὰ εἴπω βεβαίως διότι ἐπληροφορήθην ὅτι τόσον βλάπτει τοὺς μαθητὰς τῶν γυμνασίων ὥστε γυμνασιάρχης τις κατήργησε τὰ στρατιωτικὰ γυμνάσια, διότι δι’ αὐτῶν ἐξέπιπτεν ἡ ἐκπαίδευσις· δὲν εἶναι ἔτσι;

§24ΤΙΝΕΣ. Εἶναι ἀληθές.

§25ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ εἴπῃς τέτοια ..........................

§26ΖΩΧΙΟΣ. Ἂς μείνωμεν ἐντὸς τῶν ὁρίων μας διὰ νὰ μὴ γίνωμεν χειρότεροι· αὐτὰ τὰ πράγματα εἶναι γελοῖα καὶ θὰ τὰ αἰσθανθοῦν ὅσοι ἔχουν παιδιὰ καὶ πηγαίνουν σχολεῖον. Αὐτὴ εἶναι μία τρέλλα καὶ θέλετε νὰ πληρώσητε διὰ νὰ κατορθώσητε αὐτὸ τὸ πρᾶγμα;

§27ΜΙΛΗΣΗΣ. Θ’ ἀποφύγουν τὰ καφφενεῖα.

§28ΖΩΧΙΟΣ. Ὅ,τι θέλει ἂς εἴπῃ, κανεὶς ἐδῶ δὲν δύνανται νὰ σᾶς τὸ ἀποτρέψῃ, τοῦτο εἶναι ἀδύνατον καὶ ἂν βασανισθῇ μέχρι συντελείας τῶν αἰώνων.

§29ΜΙΛΗΣΗΣ (ὑπουργὸς Παιδείας κτλ.). Κύριοι, εἶμαι ἠναγκασμένος νὰ ἐπανέλθω εἰς ὅσα εἶπον χθὲς, διότι βλέπετε ὅτι ἐπαναλαμβάνεται ἡ κατηγορία. Ἡ ὁπλασκία, λέγουν, εἶναι πρᾶξις ἀντιβαίνουσα εἰς τοὺς κειμένους νόμους. Χθὲς σᾶς ἀνέφερα ποῦ στηριχθεῖσα ἡ Κυβέρνησις ἐπέτρεψε νὰ ἀσκῶνται δι’ ὅπλων οἱ μαθηταί. Σᾶς εἶπον ὅτι ὁ ὀργανικὸς τῶν τε σχολείων καὶ τῶν γυμνασίων νόμος ῥητῶς διατάσσει ν’ ἀσκῶνται οἱ μαθηταί, οἱ ἐν αὐτοῖς διδασκόμενοι. Ἰδοὺ ἡ νόμιμος βάσις τοῦ μέτρου. Ὁ τρόπος δὲ τῆς ἀσκήσεως δύναται προδήλως νὰ κανονισθῇ διὰ Διατάγματος, καὶ τοῦτο ἐγένετο κατὰ τὸ 1871. Ὁ τότε ὑπουργὸς τῆς Ἐκπαιδεύσεως, συνειδὼς τὴν ἀνάγκην τῆς ὁπλασκίας, προεκάλεσε Διάταγμα, κανονίζον τὸν τρόπον τῆς ἐκτελέσεως αὐτῆς. Ὡς βλέπετε εἶχον ὑπ’ ὄψιν καὶ νόμον ἐπιτρέποντα τὰς στρατιωτικὰς ἀσκήσεις καὶ Διάταγμα πρὸς ἐκτέλεσιν τοῦ νόμου. Ποῦ λοιπὸν ὑπάρχει ἡ παρανομία; Ἀλλά, κύριοι, ὄχι μόνον παράνομον προθυμοποιοῦνται νὰ παραστήσωσι τὸ μέτρον ἀλλὰ καὶ βλαβερὸν καὶ γελοῖον. Εἶμαι βέβαιος ὅμως ὅτι εἰς τὸν ἰσχυρισμὸν τοῦτον ἡ ὀρθοφροσύνη τῆς Βουλῆς θὰ δώσῃ τὴν πρέπουσαν ἀξίαν. Ἡ ἄσκησις διὰ τῶν ὅπλων, ἔχω ἀνάγκην νὰ τὸ εἴπω; συντελεῖ εἰς τὴν εὐεξίαν τοῦ σώματος, εἶναι ἀπολύτως ἀναγκαία εἰς τὴν λειτουργίαν τοῦ πνεύματος, διότι τὸ πνεῦμα διὰ τοῦ σώματος λειτουργεῖ καὶ ἑπομένως ἡ κατάστασις τοῦ ἑνὸς ἐπιδρᾷ ἐπὶ τὴν τοῦ ἄλλου. Ἐκτὸς τούτου ἀπὸ τῶν στρατιωτικῶν ἀσκήσεων προσδοκῶμεν καὶ ἄλλα ἀγαθὰ πολὺ μεγαλείτερα. Δι’ αὐτῶν μορφοῦται τὸ ἦθος τοῦ παιδὸς, διότι συνειθίζει ἐνωρὶς εἰς τὴν πειθαρχίαν, συνειθίζει δηλονότι νὰ πείθεται εἰς κανόνα τινὰ καὶ νὰ ῥυθμίζῃ κατ’ αὐτὸν τὰς πράξεις καὶ τὰ διαβήματά του. Ὅταν δὲ, κύριοι, ὁ παῖς ἐνωρὶς συνειθίσῃ νὰ ὑποβάλῃ ἑαυτὸν καὶ τὰς πράξεις του ὑπὸ ἕνα κανόνα, τὸν τῆς πειθαρχίας, βραδύτερον ἀνδρούμενος καὶ γινόμενος ἐνεργὸς πολίτης, θὰ ὑπακούῃ εὐκόλως εἰς τὸν κανόνα τῆς πολιτείας, εἰς τοὺς νόμους. Δὲν διαφθείρομεν λοιπὸν τοὺς νέους διὰ τῆς ὁπλασκίας, ὄχι· τοὺς καθοδηγοῦμεν τοὐναντίον ἐνωρὶς εἰς τὴν τάξιν, εἰς τὴν πειθαρχίαν καὶ εἰς τὴν ὑπακοὴν πρὸς τοὺς νόμους, οὕτω δὲ μορφώνομεν ἐν γένει τὸ ἦθος αὐτῶν· διότι μὴ λησμονήσετε, ὅτι ἡ ἐξωτερικὴ πειθαρχία καὶ πρὸς τοὺς νόμους ὑπακοὴ κανονίζει διὰ τῆς ἕξεως καὶ τὴν ἠθικὴν τοῦ ἀνθρώπου βούλησιν καὶ ἀνεπαισθήτως μανθάνει οὗτος ν’ ἀκολουθῇ τὸν ἠθικὸν κανόνα. Καὶ ὅταν τοιαῦτα ἔχετε ἀποτελέσματα, ὅταν τοιαύτας ἔχετε ὠφελείας καὶ σωματικὰς καὶ ἠθικὰς καὶ κοινωνικὰς ἐκ τῶν στρατιωτικῶν ἀσκήσεων, δὲν νομίζετε ὅτι εἶναι τῷ ὄντι τολμηρὸν νὰ ἔρχωνται νὰ σᾶς παριστάνουν αὐτὰς ὡς μέτρον κωμικὸν καὶ γελοῖον; Ποῦ δὲ στηρίζονται ἰσχυριζόμενοι ὅτι ἡ ὁπλασκία ἐχάλασε τοὺς μαθητὰς καὶ παρέλυσε τὰ σχολεῖα; Ἐὰν, κύριοι, οἱ τοιαῦτα λέγοντες ἀπὸ τοῦ βήματος ἐλάμβανον τὸν κόπον νὰ ἐρευνήσωσι τὰ πράγματα, ἤθελον πεισθῆ, διότι τοὺς ὑποθέτω εἰλικρινεῖς, ὅτι ταῦτα εἶναι εἰς φανερὰν ἀντίθεσιν πρὸς τοὺς λόγους των. Ἂς ἐρωτήσωμεν τοὺς διευθυντὰς τῶν σχολείων καὶ γυμνασίων ὁποίαν σωτήριον ἐπιῤῥοὴν ἀσκοῦσιν ἐπὶ τοῦ ἤθους τῶν παίδων αἱ ἀσκήσεις καὶ θέλουν μάθει, ὅτι μαθηταὶ δυσάγωγοι ἄλλοτε καὶ σκληροτράχηλοι, οὐδόλως ἢ δυσκόλως ὑπακούοντες εἰς τὰς διαταγὰς τῶν σχολαρχῶν καὶ τῶν γυμνασιαρχῶν, αὐτοὶ οὗτοι σήμερον διὰ τῆς πειθαρχίας τῶν στρατιωτικῶν ἀσκήσεων κατέστησαν ἡμερώτεροι καὶ εὐπειθέστεροι. Ἐν γένει δὲ βεβαιῶ ἐπισήμως, ὅτι οἱ μαθηταὶ διὰ τῶν ἐν ὅπλοις ἀσκήσεων κατέστησαν εὐαγωγότεροι, εὐπειθέστεροι καὶ ἐπιμελέστεροι, καὶ δὲν ἔχω οὐδεμίαν ἀμφιβολίαν, ὅτι ἂν ἐξακολουθήσῃ τὸ σωτήριον τοῦτο μέτρον, θὰ ἔχετε μετ’ οὐ πολὺ νέους ἐντελῶς ἀνταποκρινομένους καὶ εἰς τὴν ἐπιθυμίαν τῶν γονέων καὶ εἰς τὴν ἐλπίδα τῆς πατρίδος. Τοιοῦτοι, κύριοι, οἱ καρποὶ τῆς ὁπλασκίας. Ἀλλὰ ταῦτα, ἐννοεῖται, ἐν παρεκβάσει ἐλέχθησα, διότι δὲν βλέπω ποίαν ἐπιῤῥοὴν ἔχουν εἰς τὸ μικρὸν ποσὸν τῶν 7000 δραχμῶν. Ἡ τῶν 7000 δραχ. πίστωσις εἶναι πάντοτε ἀναγκαία, διὰ τὰ ἔξοδα τῆς φάλαγγος τοῦ Πανεπιστημίου.

§30Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Κύριοι, τὸ ζήτημα ἀνάγκη νὰ ἐξετασθῇ ὄχι ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῆς διαγραφῆς τῆς πιστώσεως, ἥτις εἶναι ἐγγεγραμμένη ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἀλλὰ ὑπὸ τὴν ἔποψιν τὴν δικαιολογητικὴν, ἥτις ἐδόθη ἀπὸ τὸν ἔντιμον ὑπουργὸν τῆς Παιδείας, ἥτις ἀναντιῤῥήτως εἶναι ἐσφαλμένη. Καὶ διατί; Διότι ὡς γνωρίζετε ὅλη ἡ νομοθεσία τῆς ἐν Ἑλλάδι ἐκπαιδεύσεως εἶναι καθὼς ἀντεγράφη ἐκ τῆς γερμανικῆς νομοθεσίας, ἀλλ’ οὐδὲν γερμανικὸν κράτος ἀπὸ τῆς ἐποχῆς ἐκείνης ἠννόησε νὰ δώσῃ τοιαύτην ἑρμηνείαν εἰς τὸν νόμον· καὶ ὁ νόμος οὗτος εἶναι νομίζω, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, τοῦ 1836, οὔτε οὐδεὶς πρὸ τοῦ ὑπουργείου τοῦ σημερινοῦ ἔδωκε τοιαύτην ἑρμηνείαν, ὅτι ὁ νόμος ἐννοεῖ τὴν ἄσκησιν εἰς τὰ ὅπλα τῶν ἐν τοῖς γυμνασίοις φοιτώντων.

§31ΦΙΛΗΜΩΝ. Καὶ ὁ Πετιμεζᾶς ἔδωκε τοιαύτην.

§32ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ἀλλὰ δὲν ἔχομεν ἤδη νὰ ἐπικρίνωμεν τὸ διάταγμα τοῦ 1871, αὐτὸ ἀνήκει εἰς τὸ ἄτομον, τὸ ὁποῖον προέκρινε τὸ διάταγμα, δὲν εἶχον δὲ καμμίαν ὑποχρέωσιν, οὔτε οἱ ἑπόμενοι ὑπουργοὶ, οὔτε τὸ Κοινοβούλιον νὰ δεχθοῦν τοιαύτην ἑρμηνείαν.

§33Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Κύριε πρόεδρε, τὸν λόγον.

§34Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ἡ ἄσκησις εἶναι ἡ λέξις, ἥτις ἔδωκε τὸ δικαίωμα τοῦτο, ἀλλὰ καθὼς σᾶς εἶπον πρότερον, ποτὲ τοιαύτης ἐφαρμογῆς δὲν ἔτυχε εἰς οὐδὲν Γερμανικὸν κράτος. Καὶ σήμερον, ὅτε ἀπὸ τοῦ 1866 ἀπεδείχθη, ὅτι τὸ σύστημα τῆς γενικῆς στρατολογίας καὶ στρατιωτικῆς ἐκπαιδεύσεως πρέπει νὰ ἐπεκταθῇ εἰς ὅλας τὰς τάξεις τοῦ κράτους, κανεὶς δὲν δὲν ἠννόησε τὸ σύστημα αὐτὸ νὰ τὸ φέρῃ μέχρι τῶν μαθητῶν τοῦ Γυμνασίου καὶ ὄχι εἰς τὰ παιδία, ὅπως εἶπόν τινες, ἀλλὰ οὔτε εἰς αὐτὸ τὸ Πανεπιστήμιον. Μόνον εἰς τὸ πρότυπον βασίλειον θέλει νὰ ἐφαρμοσθῇ τὸ τοιοῦτον. Ὥστε τὸ ζήτημα αὐτὸ εἶναι ζήτημα, τὸ ὁποῖον δὲν δύναται νὰ ὑποστηριχθῇ, καὶ κατὰ συνέπειαν πᾶσα δαπάνη γινομένη κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον εἶναι δαπάνη ἀπαλειπτέα. Ἀλλὰ ἔρχομαι εἰς τὸ ζήτημα τὸ πραγματικὸν τῆς ἐφαρμογῆς. Ἐὰν πράγματι ἡ τοιαύτη ἐκπαίδευσις πρόκειται νὰ ὠφελήσῃ τὸν τόπον, πρέπει νὰ τὴν δεχθῶμεν χάριν αὐτοῦ τοῦ μεγάλου καλοῦ, παραβλέποντες καὶ τὸ ἐσφαλμένον τῆς ἑρμηνείας τῆς Κυβερνήσεως. Δὲν γνωρίζω, ἂν ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Παιδείας πρόκειται νὰ ἀναπληρώσῃ τὰς ἐλλείψεις τοῦ ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν καὶ νὰ παρατάξῃ εἰς τὴν πρωτεύουσαν τοῦ Κράτους στρατὸν τοιοῦτον διὰ νὰ δυνηθῇ νὰ ἀνταποκριθῇ εἰς τὴν ἐσωτερικὴν πολιτικὴν τῆς Κυβερνήσεως καὶ κατὰ συνέπειαν νὰ δημιουργήσῃ Ἑλληνικὸν ζήτημα. Καὶ ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω ὅτι ὑπὸ τὸ κράτος τῶν ἰδεῶν αὐτῶν ἐνήργησεν ἡ Κυβέρνησις, ὁμολογῶ, ὅτι ἐπέτυχεν, διότι πράγματι ἀπὸ τῆς ἐποχῆς, καθ’ ἣν ἐδόθησαν ὅπλα εἰς τὰ νήπια, ἀπὸ τῆς ἐποχῆς ἐκείνης ἤρξατο ἡ παρασκευὴ τοῦ Κράτους. Ἀλλ’ ὡς πρὸς τὸ ἀληθὲς πραγματικὸν ἀποτέλεσμα τῆς τοιαύτης ἑρμηνείας τοῦ ὀργανισμοῦ τῶν Γυμνασίων θέλω ἀποδείξει, κύριοι, ὅτι ἐὰν ἡ ἄσκησις εἰς τὰ Γυμνάσια εἶναι ἀναγκαία, τὸ τοιοῦτον ὅμως εἶδος τῆς ἀσκήσεως ἀπομακρύνει τὸν σκοπὸν ἐκεῖνον, διὰ τὸν ὁποῖον οἱ γονεῖς ἔστειλαν τὰ τέκνα των. Δὲν δύναται δὲ νὰ ἀναπληρώσῃ ἡ τοιαύτη στρατιωτικὴ ἐκπαίδευσις τὸ ἄπειρον κενὸν, τὸ ὁποῖον ὑφίσταται ὁ τόπος διὰ τῆς στρατιωτικῆς συντάξεως, καὶ ἡ Κυβέρνησις ὤφειλεν ἀντὶ νὰ μεριμνᾷ πῶς νὰ δίδῃ εἰς τὰ παιδιὰ ὅπλα, πρέπει νὰ μεριμνᾷ πῶς νὰ δώσῃ εἰς τοὺς ἄνδρας τῆς πολιτείας ὅπλα· καὶ ἀντὶ νὰ μεριμνᾷ πῶς νὰ δώσῃ ὅπλα εἰς νήπια 14 ἐτῶν ἀκολουθούμενα ἀπὸ τοὺς ὑπηρέτας των καὶ φέροντας τὰ ὅπλα, καλλίτερον θὰ ἔκαμε νὰ ἔχῃ τὰς τάξεις τοῦ στρατοῦ πλήρεις.

§35ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἡμεῖς τώρα τὸν ἔχομεν πλήρη τὸν στρατὸν κατὰ τὸν προϋπολογισμόν.

§36Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Καὶ διὰ τοῦτο σᾶς παρακαλῶ νὰ μοὶ εἴπητε, ἐὰν δίδωνται ἄδειαι.

§37ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Σᾶς τὸ εἶπον ἀπὸ προχθὲς, ἐὰν συζητηθῇ ὁ προϋπολογισμὸς, διότι ὑπερβαίνει τὸ ποσόν.

§38Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Σᾶς εὐχαριστῶ διὰ τὴν ἐξήγησιν, τὴν ὁποίαν μοὶ δίδετε.—Κύριοι, εἶναι λίαν ἄτοπον νὰ συμβιβασθῇ ἡ κατάστασις αὕτη τῶν φοιτώντων εἰς τὰ γυμνάσια πρὸς τὴν στρατιωτικὴν ἐκπαίδευσιν· διότι μὴ πιστεύετε, ὅτι τοιαύτη εἶναι ἡ στρατιωτικὴ ἐκπαίδευσις, διότι καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν εἷς λοχίας νὰ τοὺς μορφώσῃ καὶ νὰ τοὺς προσθέσῃ ἰδέας καὶ βάρη, τὰ ὁποῖα δὲν θὰ χρησιμεύσουν εἰς τίποτε ἄλλο, παρὰ νὰ τοὺς ἀπασχολήσωσιν ἀπὸ τὰς σπουδάς των.

§39ΦΙΛΗΜΩΝ. Εἰς τὴν Ἑλβετίαν πῶς γίνεται;

§40Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ἐὰν, κύριοι, ζητεῖτε ἐλευθερίαν πολίτου καὶ στρατιωτικὴν ἐκπαίδευσιν ὅπως τὴν ἐννοεῖτε, τότε ζητήσατε νὰ παύσῃ ἡ συζήτησις τοῦ προϋπολογισμοῦ καὶ κηρύξατε τὴν πάνδημον ἐκστρατείαν· παύσατε νὰ ζητῆτε τὰς ἐξαιρέσεις καὶ τὰ προηγούμενα, τὰ ὁποῖα ἀπὸ τὰ 1833 ἐλάμβανον χώραν ὑπὲρ τῶν δυνατῶν· ἐὰν θέλετε νὰ συντάξητε στρατιωτικῶς τὸν τόπον, ἀποβάλετε τὰ βάρη, τὰ ὁποῖα ἔχετε, μὴ θέλετε δὲ κρυπτόμενοι ὄπισθεν μιᾶς γελοίας ἰδέας νὰ εἴπητε, ὅτι συντάσσετε στρατιωτικῶς τὸν τόπον, διότι αὐτὸ εἶναι μία γελοία ἐπίδειξις.

§41ΜΙΛΗΣΗΣ. Δὲν εἶναι γελοία ἐπίδειξις· νὰ ἐνθυμηθῆτε τί ἔκαμαν οἱ νέοι κατὰ τὴν μεσοβασιλείαν.

§42Π. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Δὲν ἦσθε σεῖς τότε, καὶ δὲν ἔχετε δικαίωμα νὰ ὁμιλῆτε. Τὴν ἕδραν τοῦ προέδρου καταλαμβάνει ὁ ἀντιπρόεδρος κ. Α. Τσαμαδός.

§43ΧΟΪΔΑΣ. Ἐδῶ ἦτον.

§44ΜΙΛΗΣΗΣ. Ὁ κ. Χοϊδᾶς ἐξεύρει.

§45ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐπιθυμῶ νὰ δώσω μίαν πληροφορίαν. (Ἀναγινώσκει τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ ὑπουργείου τοῦ 1871. τοῦ ὑπουργείου τῶν Ἐκκλησιαστικῶν). «Διὰ τὴν στρατιωτικὴν ἐκπαίδευσιν...... τόσαι χιλιάδες δραχ.»

§46Ι. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Δὲν τὰ εἶχε μελετήσει ὁ κ. Ῥικάκης.

§47Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Εἰς ἀπάντησιν τῆς πληροφορίας, τὴν ὁποίαν ὁ ἔντιμος πρωθυπουργὸς ἔδωκεν, ὅτι τὸ μέτρον τοῦτο ἐλήφθη καὶ κατὰ τὸ 1871, λέγω, ὅτι τοῦτο ἐγένετο ἕνεκα τῶν ἀπείρων ὑπεραρίθμων ἀνθυπολοχαγῶν.

§48Π. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ἤθελον νὰ οἰκονομήσουν τότε τοὺς ὑπεραρίθμους ἀνθυπασπιστὰς, διότι ἔγειναν τετρακόσιοι τόσοι.

§49Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Λοιπὸν, ἐὰν δὲν ἀπατῶμαι, τὸ μέτρον τοῦτο ἐλήφθη κατὰ τὸ 1871, ἐγένετο δὲ διὰ νὰ καλύψῃ τὸ ἔξοδον τῶν ὑπεραρίθμων ἀνθυπασπιστῶν, διότι δὲν ἐνοήθη ποτὲ, ὅτι οἱ μαθηταὶ ἠδύναντο νὰ φέρωσιν ὅπλα, διότι ποτὲ δὲν ἦλθεν αὐτὸ τὸ ζήτημα τοῦ ὁπλισμοῦ, τὸ ὁποῖον τώρα ἐπήγασεν ἀπὸ τὰς προπαρασκευάς. Ἀπὸ τῆς ἡμέρας, καθ’ ἣν καθιερώσαμεν ἐξωτερικὴν πολιτικὴν παρασκευῶν, ἀπὸ τῆς ἡμέρας ἐκείνης ἐδώσαμεν ὅπλα εἰς τοὺς μαθητὰς, διότι ἂν ἦτο πράγματι εἰς τὸν νοῦν τῶν προκατόχων ὑπουργῶν τοιαύτη ἐφαρμογὴ τοῦ νόμου, οἱ μαθηταὶ ἀπὸ τοῦ 1871 ἢ 1872 ἤθελον λάβει ὅπλα, ἀλλὰ δὲν εἶχον εἰς τὸν νοῦν των τοιοῦτόν τι, δὲν ἐνόουν νὰ δώσουν ὅπλα.

§50ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Δὲν εἶχεν ὅπλα ἡ Κυβέρνησις.

§51Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Εἶχεν ἀρκετὰ ἄχρηστα διὰ τοὺς μαθητάς. Δὲν εἶναι λοιπὸν ἀληθὲς ὅτι ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις ἤθελε νὰ διδάξῃ τοὺς μαθητὰς ὁπλασκίαν, διότι τὸ τοιοῦτον ἐπὶ τέλους κατέπαυσεν, ἀλλ’ ἤθελε νὰ ἐξοικονομήσῃ τοὺς ὑπεραρίθμους, ὅπως λαμβάνουν τὸν μισθόν των. Λέγω, κύριοι, ὅτι τοιοῦτον μέτρον κανὲν Κράτος δὲν ἀπεδέχθη, καὶ ἐξ ἐκείνων, ἅτινα πολὺ περισσότερον ἡμῶν καταγίνονται εἰς τὴν στρατιωτικὴν ἐκπαίδευσιν τοῦ τόπου· διότι ἐνωρὶς ἐνόησαν ὅτι ἡ τοιαύτη ἄσκησις, μὴ ἔχουσα κανὲν πλεονέκτημα, ἔχει τοὐναντίον πολλὰ ἐλαττώματα καὶ μεγάλα εἰς τὴν ἐφαρμογήν της, διότι οἱ ἄνθρωποι ἐκεῖνοι ἔκριναν ὅτι οἱ μαθηταὶ δὲν πρέπει ν’ ἀποκλίνωσι τοῦ προορισμοῦ των. Ἀφοῦ λοιπὸν ἓν τοιοῦτον σύστημα τῆς ἐκπαιδεύσεως, ὅπερ μετεφυτεύθη ἐκ τῆς Γερμανίας, ἐπὶ χρονικὸν διάστημα τριακονταετίας ὅλης δὲν ἐξετελέσθη, πῶς ἔρχεσθε σεῖς νὰ δώσετε τοιαύτην ἑρμηνείαν καὶ νὰ κάμετε τοιαύτην ἐκλογήν! Μόνον ἡ ἰδέα ὅτι ὁ τόπος, ὁ ὁποῖος συνέταξε τὸν νόμον ἐκεῖνον, δὲν τὸν ἐφήρμοσεν ἔπρεπε νὰ σᾶς ἐμποδίσῃ νὰ δώσητε τοιαύτην ἐφαρμογήν. Ἄλλως δὲ, κύριοι, ἡ Κυβέρνησις εἶχε τόσον πολλὰς μερίμνας περὶ τοῦ στρατοῦ τοῦ τόπου καὶ περὶ τῆς στρατιωτικῆς συντάξεως, ὥστε δὲν εἶχε καιρὸν νὰ σκεφθῇ καὶ διὰ τὰ παιδιὰ τῶν 14 ἐτῶν. Ἡ Κυβέρνησις ὅμως ἐμερίμνησε περὶ αὐτοῦ διὰ λόγους ἐπιδείξεως. Διὰ τοῦτο ἀποκρούω οὐχὶ ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῆς δαπάνης, ἀλλὰ τῆς ἐφαρμογῆς τὸν τοιοῦτον θεσμὸν, διότι χωρὶς νὰ προσγίγνεται καμμία βελτίωσις εἰς τὸν τόπον, ἀπεναντίας χορηγοῦνται τὰ μέσα ἐκεῖνα, διὰ τῶν ὁποίων οἱ διδάσκαλοι καὶ οἱ γονεῖς παραπονοῦνται.

§52Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Κύριοι βουλευταὶ, ἤμουν ὁ πρῶτος, ὁ ὁποῖος ἐπροκάλεσα Β. Διάταγμα, διὰ νὰ ὑπαγάγω τοὺς νέους, τοὺς ἐν τοῖς Γυμνασίοις ἐκπαιδευομένους, εἰς τὰς στρατιωτικὰς ἀσκήσεις· ἑπομένως ὀφείλω νὰ ὑπερασπισθῶ τὸ ἔργον μου, διότι ὅ,τι ἔπραξα, τὸ ἔπραξα ἐκ πεποιθήσεως, καὶ πιστεύω, ὅτι ὅταν οἱ νέοι ἀπὸ τὴν κατωτάτην ἐκπαίδευσιν γυμνάζωνται εἰς τὴν πειθαρχίαν γίνονται οὐ μόνον πεπαιδευμένοι καλοὶ, ἀλλὰ καὶ ἠθικοί. Ἄν δὲ ὑπάρχῃ χώρα, εἶπον κατ’ ἐμαυτὸν, ἡ ὁποία ἔχει πρὸ πάντων ἀνάγκην ἀπὸ τῆς νεανικωτάτης ἡλικίας, νὰ ἐκπαιδεύεται στρατιωτικῶς, εἶναι ἡ Ἑλλὰς, διότι ἔχει μίαν ἀποστολήν. Ἐνόμισα δὲ ὅτι δὲν παραβλάπτω ποσῶς καὶ δὲν παρεμβάλλω προσκόμματα εἰς τὴν ἀληθῆ ἐκπαίδευσιν, ἂν προσθέσω εἰς αὐτὴν καὶ τὰ στρατιωτικὰ γυμνάσια, διότι ταῦτα θὰ χρησιμεύουσι ὡς γυμναστικὴ, τὴν ὁποίαν διδάσκονται εἰς ὅλα τὰ μέρη τοῦ κόσμου. Καὶ τίς ποτε θὰ ἔλθῃ νὰ εἴπῃ ὅτι ἡ γυμναστικὴ ἡ συντελοῦσα εἰς τὴν εὐεξίαν καὶ ὑγείαν τοῦ σώματος εἶναί τι κακόν; Ἐνόμισα, ὅτι τὰ γυμνάσια τὰ στρατιωτικὰ δὲν θὰ ἐμποδίσουν τοὺς μαθητὰς ἐκ τῶν μαθημάτων των. Καὶ ἔλαβα παράδειγμα τὸν ἑαυτόν μου. Ἐγὼ ὑπῆρξα μαθητὴς τοῦ στρατιωτικοῦ σχολείου καὶ εἶδον ὅτι τὰ γυμνάσια κατ’ οὐδὲν ἐκώλυον ἡμᾶς εἰς τὰ μαθήματα καὶ ἀπὸ τοῦ νὰ ἐξέλθωμεν τῆς σχολῆς πεφωτισμένοι. Ἄν, κύριοι, δὲν ἔχομεν στρατιωτικὴν ἀνατροφὴν, πταίομεν ἡμεῖς οἱ ἴδιοι, καὶ μὴ δίδωμεν τὴν αἰτίαν ἀλλαχοῦ, διότι ὄντως κατέλαβεν ἡμᾶς νάρκη καὶ ἀποφεύγομεν τὴν στρατιωτικὴν ἀνατροφὴν τοῦ τόπου. Ἐπροκάλεσα λοιπὸν τὸ διάταγμα ἐκεῖνο καὶ ὑπεβλήθησαν τότε ὅλοι οἱ νέοι εἰς τὴν στρατιωτικὴν ἐκπαίδευσιν. Καὶ τῷ ὄντι, κύριοι, καὶ οἱ γονεῖς καὶ οἱ νέοι ἦσαν εὐχαριστημένοι. Καὶ δὲν εἶναι ἀληθὲς αὐτὸ, τὸ ὁποῖον λέγει ὁ κ. Μαυρομηχάλης, ὅτι τὸ διάταγμα ἐκεῖνο ἦλθε νὰ ἱκανοποιήσῃ ὑπεραρίθμους ἀνθυπασπιστάς, ἢ ἀνθυπολοχαγούς· διότι ἀμέσως μετὰ τὸ διάταγμα, μετὰ τὰς προασκήσεις τῶν μαθητῶν καὶ καθ’ ὅλον τὸ διάστημα αὐτῶν διεπραγματεύθην τὴν ἀγορὰν ὅπλων ἀπὸ τὴν Ἑλβετίαν καὶ ὁ κ. Βάτος ὁ διαγγελεὺς τῆς Αὐτ. Μεγαλειότητος ἦτο ὁ ἄνθρωπος, ὃν μετεχειρίσθην, ἵνα ἀγοράσῃ ὅπλα καὶ ἦλθον τὰ δείγματα, ἀλλ’ ἐγὼ δὲν τὰ ἐνέκρινα, διότι ἦσαν ὅπλα ἀπηρχαιωμένα μὲ πυρόπετρας· αὐτὸς εἶναι ὁ λόγος δι’ ὃν δὲν ἠγόρασα ὅπλα. Δὲν νομίζω, κύριοι, ὅτι ἦτο ἔγκλημα καὶ ἔγκλημα μέγα νὰ δώσωμεν εἰς τὴν παιδικὴν ἡλικίαν ὅπλα, ὅπως γυμναζόμενοι ἀποκτήσωσι τὸ στρατιωτικὸν πνεῦμα· ὡς εἰς τὴν Ῥιζάρειον σχολήν, πρὸ τῆς ἡλικίας καθ’ ἣν δύναταί τις νὰ γίνῃ ἱερωμένος εἰσάγομεν παῖδας, ὅπως ἀποκτήσωσι τὴν ἐκκλησιαστικὴν ἀνατροφήν, πολλῷ μᾶλλον τοὺς νέους τοὺς ἐν τοῖς γυμνασίοις ἀσκοῦντες εἰς τὰ ὅπλα, θὰ δώσωμεν εἰς αὐτοὺς βεβαίως στρατιωτικὸν πνεῦμα. Τοὺς ἀνθυπασπιστὰς δὲ, κύριοι, διὰ τὰ γυμνάσια παρελάβομεν ἐκ τοῦ ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, εἰς τὸ ὁποῖον εὑρίσκοντο ἐν ὑπηρεσίᾳ καὶ ἐμισθοδοτοῦντο πολλοὶ τῶν ἀξιωματικῶν καὶ ἀνωτέρων καὶ κατωτέρων. Ἐνομίζαμεν δ’ ἐκ πεποιθήσεως ὅτι ἐπράττομεν ἔργον καλὸν συντελοῦν εἰς τὴν καλὴν ἐκπαίδευσιν τῶν μαθητῶν καὶ εἰς τὴν στρατιωτικὴν ἀνατροφὴν τοῦ τόπου.

§53ΖΩΧΙΟΣ. Βεβαίως τὰ σχολεῖα ἔχουν ἕνα σκοπὸν καὶ ὁ κύριος σκοπὸς εἶναι ἡ μάθησις γραμμάτων, ἐπιστημῶν. Ὁ ἔντιμος προλαλήσας ὑπουργὸς κατὰ τὸ 1871 τῆς Ἐκπαιδεύσεως ἐφήρμοσε τὴν ἰδέαν του νὰ γυμνάσῃ τοὺς μαθητὰς εἰς τὰ ὅπλα· ἔπρεπε ὅμως νὰ ἐρωτήσῃ ποῖα ἦσαν τὰ ἀποτελέσματα τῆς ἰδέας του αὐτῆς, ἔπρεπε νὰ ζητήσῃ τοὺς καταλόγους ἀπὸ τὰ σχολεῖα ἵνα ἰδῆτε τοὺς βαθμοὺς τῶν μαθητῶν καὶ ἤθελεν ἰδεῖ ὅτι ὁ μέσος βαθμὸς τῆς ἀξίας τῶν μαθητῶν ἀφ’ ἧς ἔλαβον τὰ ὅπλα εἶναι τὸ σχεδὸν καλῶς, καὶ τότε ἤθελεν ἰδεῖ ἂν τὸ σχέδιόν του ἔφερε καλὸν ἢ κακὸν, καὶ τὸν βαθμὸν αὐτὸν τὸν δίδουν οἱ καθηγηταὶ χαριζόμενοι.

§54ΜΙΛΗΣΗΣ. Τοῦτο τὸ καταλογίζετε εἰς τὴν ὁπλασκίαν;

§55ΖΩΧΙΟΣ. Σᾶς λέγουν ὅτι ὁ μαθητὴς πρέπει νὰ ἔχῃ πειθαρχίαν· καὶ ἐγὼ λέγω ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἔχῃ· στρατιωτικὴ πειθαρχία σημαίνει παραίτησις θελήσεως τοῦ ὑποδεεστέρου πρὸς τὸν ἀνώτερον· ὁ μαθητὴς ὅμως ἔχει θέλησιν καὶ πρέπει νὰ ἔχῃ· ὁ μαθητὴς πρέπει νὰ ἀντιτάσσεται εἰς τὸν διδάσκαλον.

§56ΦΙΛΗΜΩΝ. Πειθαρχία δὲν θὰ εἰπῇ νὰ μὴ ἔχῃ θέλησιν· λοιπὸν εἶναι κτήνη οἱ στρατιῶται... (θόρυβος). Ἡ βάσις τῆς πειθαρχίας εἶναι ἡ ἐλευθερία (θόρυβος).

§57ΖΩΧΙΟΣ. Ὁ Κύριος πρωθυπουργὸς καὶ ὁ ἔντιμος προλαλήσας ὑπεστήριξαν τὴν ἰδέαν ὅτι διὰ τῆς ὁπλασκίας θὰ μάθουν τὴν πειθαρχίαν οἱ μαθηταί. Πειθαρχία πειθαρχίας διαφέρει. Καὶ ἐπειδὴ ὁμιλεῖτε περὶ πειθαρχίας μὲ συγχωρεῖτε νὰ σᾶς φέρω ἓν παράδειγμα ἱστορικὸν ἀρχαῖον, τὸ διηγεῖται μέγας στρατηγὸς ἀρχαῖος καὶ ἡ περιγραφή του εἶναι ἐκ τῶν λαμπροτέρων· ὁ Κῦρος ἀντιτασσόμενος κατὰ τῶν Ἀσσυρίων ἐν καιρῷ μάχης διέταξε τὸν ὑποστράτηγόν του ν’ ἀνακαλέσῃ τὸν στρατόν· ὁ ὑποστράτηγος ὑπήκουσεν αὐθωρεὶ καὶ ὁ Κῦρος τὸν ἐστεφάνωσε διότι δὲν ἔχασε καιρόν· αὐτὸ θὰ εἰπῇ πειθαρχία· ἡ κεφαλή, οἱ πόδες, αἱ χεῖρες τοῦ στρατοῦ ἀνήκουν εἰς ἕνα. Οἱ Λατῖνοι ἔχουν ἕνα ὁρισμὸν sic volo, sic jubeo· ὁ διδάσκαλος δὲν πρέπει νὰ ᾖναι τοιοῦτος, οὔτε ὁ μαθητὴς πρέπει νὰ τὸν ἀκούῃ· καὶ εἶναι μωρὸς ὁ μαθητὴς ὁ ὁποῖος δὲν ἀντιτάσσει εἰς τὸν διδάσκαλόν του ἀπορίας. Ἐγὼ ἀντετάχθην εἰς τὸν διδάσκαλόν μου ἐνώπιον τοῦ συλλόγου τῶν καθηγητῶν, προϊσταμένου τοῦ Λόρδου, ὅτε ἐνόμισα ὅτι εἶχε δίκαιον, καὶ ἤμην 14 ἐτῶν παιδὶ καὶ διέλυσα τὸν σύλλογον τῶν καθηγητῶν· αὐτὸ εἶναι ἡ ἐλευθερία τοῦ μαθητοῦ. Ἐπειδὴ δὲ ὁ ἔντιμος προλαλήσας ἀνέφερε καὶ τὸν σκοπὸν τοῦ μέτρου τούτου εἰς τὰ 1871, ὁ κύριος Γεννατᾶς εἶναι ἐδῶ καὶ ἂς εἴπῃ πρὸς τίνα σκοπὸν ἦλθεν αὐτὴ ἡ ἰδέα· ἦτο ὅπως ἀποκαταστήσουν τοὺς ἀξιωματικούς, οἱ ὁποῖοι ἦσαν μετέωροι καὶ ἤθελον νὰ εὕρωσι ἕνα εὔλογον λόγον διὰ νὰ δοθῇ εἰς αὐτοὺς τοὺς ἀνθρώπους μισθοδοσία.

§58ΑΘ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ὁ κ. Ζωχιὸς μᾶς εἶπε τὶ ἐστὶ αὐστηρὰ στρατιωτικὴ πειθαρχία, περὶ τούτου δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις· ἄλλο ὅμως εἴπομεν ἡμεῖς εἰς τὸν κ. Ζωχιὸν καὶ εἰς ἄλλο ἀπήντησεν. Ἡμεῖς εἴπομεν, ὅτι θέλομεν νὰ συνειθίσωμεν τοὺς νέους εἰς τὴν πειθαρχίαν, διότι καὶ οἱ μαθηταὶ τῆς σχολῆς τῶν Εὐελπίδων δὲν ὑπάγονται εἰς τοὺς στρατιωτικοὺς νόμους, καὶ ὅμως ἀναφέρονται στρατιωτικῶς, καὶ διὰ τοῦτο ὁσάκις γείνῃ ἀταξία εἰς τὴν σχολὴν, οἱ ἀτακτοῦντες δὲν τιμωροῦνται κατὰ τοὺς στρατιωτικοὺς νόμους, ἀλλ’ ὅπως πᾶς πολίτης, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐφαρμόσωσιν εἰς τοὺς νέους αὐτοὺς στρατιωτικοὺς νόμους, ἕνεκα τῆς ἡλικίας· ἐγὼ εἶπον εἰς τὸν κύριον Ζωχιὸν ὅτι ἐκ πεποιθήσεως ἐπράξαμεν ὅ,τι ἐπράξαμεν, ἀλλ’ ὁ κύριος Ζωχιὸς ἐξ ἄλλων ὑποθέσεων καὶ πληροφοριῶν ὁρμώμενος, ἔφερεν ἄλλα συμπεράσματα. Διαβεβαιῶ αὐτὸν ὅτι δὲν ὑπάρχει κανεὶς πλάγιος λόγος, παρὰ μόνον νὰ ἐκπαιδευθῶσιν οἱ νέοι στρατιωτικῶς, διὰ τοῦτο καὶ ὅταν ἤμην ὑπουργὸς διέταξα τὴν προμήθειαν ὅπλων ὅπως σᾶς εἶπα.

§59ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Κύριοι, δὲν θὰ κάμω λόγον περὶ τοῦ ἂν τὸ μέτρον τῆς στρατιωτικῆς γυμνάσεως τῶν νέων εἶναι νόμιμον, διότι τοῦτο εἶναι ἐκτὸς πάσης συζητήσεως, καθόσον ἐκρίθη ὑπὸ τῆς Βουλῆς, δι’ ὀλίγων μόνον θ’ ἀπαντήσω εἰς τὸν κ. Ζωχιὸν, πρὸς τοῦτο δὲ εἶμαι ἠναγκασμένος νὰ ὑπομνήσω, ὅτι ἀπὸ τῆς ἐνάρξεως τῆς παρούσης συνόδου μέχρι σήμερον ὁ κύριος Ζωχιὸς νομίζει, ὅτι ἔχει καθῆκον νὰ χλευάζῃ καὶ ἐμπαίζῃ πᾶν ὅ,τι εἶναι σχετικὸν μὲ τὰς προπαρασκευὰς τοῦ ἔθνους. Πρόκειται περὶ γενικῆς στρατιωτικῆς ἐκγυμνάσεως τοῦ ἔθνους; εἶναι γελοῖον, λέγει· πρόκειται περὶ δανείου πρὸς προμήθειαν στρατιωτικῶν ἀντικειμένων; εἶναι γελοῖον σᾶς λέγει· ὅλα εἶναι κατ’ αὐτὸν γελοῖα, καθὼς καὶ τὸ προκείμενον ζήτημα· καὶ διατί εἶναι γελοῖον; ἀκούσατε· διότι ἐθεάθη ἐν Πειραιεῖ παιδίον 14 ἐτῶν ἀδύνατον νὰ φέρῃ ὅπλα συνωδευμένον ὑπὸ τοῦ ὑπηρέτου τῆς οἰκίας του. Τί ἐξηγεῖ τοῦτο; ὅτι ἀναγκαζόμεθα νὰ κάμωμεν τοσαύτην συζήτησιν, διότι τέκνον εὐπατρίδου τινός.......

§60ΦΙΛΗΜΩΝ. Ὄχι εὐπατρίδου, πλουσίου· εὐπατρίδας δὲν ἔχομεν.

§61ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Πλούσιοι, ἔστω. Γνωρίζετε ὅμως ὅτι τοῦτο ἦτο ἐξαίρεσις, διότι κατὰ τὸν κανονισμὸν τοῦ ὑπουργείου τῆς Παιδείας νέοι κάτω τῶν 16 ἐτῶν δὲν ὑπάγονται εἰς τὰς στρατιωτικὰς ἐκγυμνάσεις. Ἐκ τούτου λοιπὸν ἐδημιούργησαν διὰ νὰ κατηγορήσωσι τὸ μέτρον τοῦτο, καὶ ποῖον μέτρον; τὸ μέτρον ἐκεῖνο εἰς τὸ ὁποῖον ἡ Ῥωσσία ἐπὶ τῆς ἐποχῆς τοῦ μεγάλου Πέτρου ὀφείλει τὴν ἀναμόρφωσίν της. Ὅστις ἀνέγνωσε τὴν ἱστορίαν τῆς Ῥωσσίας εἶδεν ὅτι τὰ τοιαῦτα γυμνάσια ἔδωκαν εἰς τὸν μέγαν ἐκεῖνον ἀναμορφωτὴν τοὺς καλλιτέρους στρατιώτας. Ὁ κύριος Ζωχιὸς πρὸς ὑποστήριξιν τῆς ἰδέας του εἶπεν ὅτι ἀνέθρεψε τέκνα καὶ εἶπεν ὅτι εἶναι εἰς θέσιν νὰ δώσῃ πληροφορίας εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι ἡ ἐκγύμνασις καταστρέφει τὴν καλὴν ἀνατροφὴν τῶν τέκνων. Καὶ ἐγὼ εἶμαι πατὴρ καὶ ἔχω δύω τέκνα εἰς τὰ ἐνταῦθα, γυμνάσια· εἶμαι δὲ εἰς θέσιν νὰ πληροφορήσω τὴν Βουλὴν, ὅτι τὸ μέτρον αὐτὸ δίδει εἰς τὰ τέκνα τὴν καλλιτέραν ἀνατροφήν. Ἐὰν ὁ κ. Ζωχιὸς νομίζῃ, ὅτι τὸ φέρειν χειρόκτια καὶ φέρεσθαι. καλῶς ἐν τοῖς σαλωνίοις εἶναι καλὴ ἀνατροφὴ, μὴ πλανᾶται· καλὴ ἀνατροφὴ εἶναι ἐκείνη, ἡ ὁποία καθιστᾷ τὸ τέκνον ἄξιον νὰ ὑπηρετήσῃ τὴν πατρίδα του. Ἐὰν ὁ κ. Ζωχιὸς εἶχε τέκνα φοιτῶντα ἤδη εἰς τὰ γυμνάσια, ἤθελεν εὐγνωμονεῖ πρὸς τὸν ὑπουργὸν τὸν λαβόντα τὸ μέτρον τοῦτο, διότι ἤθελεν ἴδει πρὸς τοῖς ἄλλοις, ὅτι οἱ μαθηταὶ τῶν σχολείων, οἱ ἐνδυθέντες στρατιωτικὴν στολὴν, οἱ ὑποχρεωθέντες νὰ γυμνάζωνται στρατιωτικῶς, δὲν δαπανοῦν τὰς ὥρας των πλέον εἰς τὰ καφενεῖα καὶ εἰς ἄλλας πράξεις μὴ συναδούσας μὲ τὴν ἡλικίαν καὶ τὴν ἀνατροφήν των, καὶ φέρονται καὶ μεγαλοπρεπέστεροι, διότι διὰ τῆς στολῆς εἶναι ἐκτεθειμένοι εἰς τὰς ὄψεις ὅλων. Καὶ πλείονα ἠδυνάμην νὰ εἴπω πρὸς ἀπόκρουσιν τῶν λόγων τοῦ κ. Ζωχιοῦ, ὁ ὁποῖος, ἐπαναλέγω, νομίζει ὅτι ἐκπληροῖ τὸ καθῆκόν του καθιστῶν γελοῖον πᾶν μέτρον τεῖνον πρὸς στρατιωτικὴν γύμνασιν τοῦ ἔθνους. Ὁ κύριος Ζωχιὸς ἠμπορεῖ νὰ φρονῇ, ὅτι ἡ Ἑλλὰς δύναται πνευματικῶς καὶ ἄνευ τῆς χρήσεως ὅπλων νὰ φθάσῃ εἰς τὸν σκοπόν της· ἀλλὰ δὲν δικαιοῦται νὰ ὀνομάζῃ γελοῖα τὰ μέτρα, ἐπὶ τῶν ὁποίων ἡ πατρὶς στηρίζει τὸ παρὸν καὶ τὸ μέλλον αὑτῆς.

§62ΣΩΤ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Θαυμάζω, πῶς οἱ ὑπουργοὶ καὶ πρώην ὑπουργοὶ ὁμιλοῦν μὲ τόσην ἀδιαφορίαν καὶ ὡς περὶ κοινοῦ πράγματος περὶ στρατιωτικῆς ἐκπαιδεύσεως. Γνωστοποιῶ εἰς τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Ἐκκλησιαστικῶν, ὅτι τὰ περὶ στρατιωτικῆς πειθαρχίας ἐκανονίσθησαν διὰ νόμου τοῦ κράτους καὶ εἶναι θεσμός. Ἐκτελοῦνται αὐτὰ εἰς τὰ γυμνάσια καὶ τὰ σχολεῖα; δύνανται νὰ ἐκτελεσθῶσιν; ἐπιτρέπει ἡ νομοθεσία νὰ ἐκτελεσθῶσιν; Τί δὲ εἶναι στρατιωτικὴ ἐκπαίδευσις; Κανὲν ἀφηρημένον πρᾶγμα; Διὰ νόμου τοῦ κράτους εἶναι κανονισμένη, ἐκτελεῖται δὲ εἰς τὴν στρατιωτικὴν σχολήν. Ἐκτελοῦνται αὐτὰ εἰς τὰ σχολεῖα; Τί λαλεῖτε λοιπὸν περὶ στρατιωτικῆς ἐκπαιδεύσεως καὶ πειθαρχίας; Καλὸν εἶναι νὰ εἴπωμεν τὴν ἀλήθειαν. Ἠθελήσαμεν νὰ γυμνάσωμεν τὰ παιδιὰ εἰς τὴν ὁπλασκίαν καὶ σωμασκίαν. Μὴ ἐμπαίζετε τὰς λέξεις πειθαρχικὴ στρατιωτικὴ ἐκπαίδευσις.

§63ΙΩ. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ἡ ὁπλασκία δὲν ἀποτελεῖ μέρος τῆς στρατιωτικῆς ἐκπαιδεύσεως;

§64Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἔχετε πολὺ ταπεινὴν ἰδέαν περὶ στρατιωτικῆς ἐκπαιδεύσεως. Σᾶς ἀπαντῶ μόνον, ὅτι εἶναι ἐπιστήμη, ἡ ὁποία περιλαμβάνει ὅλας τὰς ἐπιστήμας.

§65ΙΩ. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ναί· τὸ ἠξεύρω· τὸ εἴπατε καὶ ἄλλην φοράν.

§66Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Δὲν ἠμπορῶ νὰ εἴπω, ὅτι στρατιωτικὴ ἐκπαίδευσις εἶναι αὐτό. Ἀκούω κάτι τι τοῦ κ. ὑπουργοῦ· ὅταν ὁμιλοῦμεν περὶ τοῦ ἁπλοῦ στρατιώτου, δὲν ἠμποροῦμεν νὰ ὁμιλήσωμεν περὶ στρατιωτικῆς ἐκπαιδεύσεως· διότι ἡ στρατιωτικὴ ἐκπαίδευσις ἀρχίζει ἀπὸ τὸν Μόλτκε καὶ πηγαίνει εἰς τὸν τυμπανιστήν.

§67ΚΟΛΙΑΤΣΟΣ. Ἀντιστρόφως δηλαδὴ· ἀρχίζει ἀπὸ τὸν τυμπανιστὴν καὶ φθάνει εἰς τὸν Μόλτκε.

§68Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Τὸ μέτρον τῆς Κυβερνήσεως ἦτο ἁπλῶς, φρονῶ, νὰ κάμῃ μίαν ὁπλασκίαν εἰς τὰ σχολεῖα, καὶ φρονῶ, ὅτι ἀπέτυχε καὶ ἔβλαψεν. Ἠμπορεῖ προϊόντος τοῦ χρόνου νὰ φέρῃ καρποὺς, ἀλλὰ μέχρι τοῦδε βεβαίως ἔβλαψεν.

§69ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπερατώθη ἡ συζήτησις.

§70ΡΙΚΑΚΗΣ. Νὰ περιορισθῇ εἰς 3000 μόνον διὰ τὴν φάλαγγα.

§71ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν τοῦ κ. Ῥικάκη νὰ ἐγγραφῇ ποσὸν 3000 δραχμῶν διὰ τὴν φάλαγγα τοῦ Πανεπιστημίου παρακαλῶ νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται πολλοί). Εἶναι ἀμφίβολον τὸ ἀποτέλεσμα.

§72ΤΙΝΕΣ. Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§73ΧΟΪΔΑΣ. Ἐγὼ, κύριε πρόεδρε, θὰ ψηφίσω κατὰ τῆς προτάσεως αὐτῆς, οὐχὶ διότι δὲν ἐννοῶ νὰ δοθοῦν 3000 δραχμῶν, ἀλλὰ διότι ἐννοῶ νά γυμνάζωνται καὶ οἱ μαθηταὶ τῶν γυμνασίων.

§74ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, εἴμεθα σύμφωνοι.

§75ΤΙΝΕΣ. Κύριε πρόεδρε, ἐρωτήσατε τὸ ἀντίστροφον.

§76ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ μὴ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν τοῦ κυρίου Ῥικάκη περὶ ἐλαττώσεως τῆς πιστώσεως, παρακαλῶ νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παραδέχθη τὴν πίστωσιν τῶν 7000 δραχμῶν. Ἔχομεν ἀκόμη ἓν κεφάλαιον, τὸ ὁποῖον δὲν περιλαμβάνεται ἐν τῷ προϋπολογισμῷ. Ὁ κ. ὑπουργὸς παρουσίασε τὰ ἔξοδα τῶν κεκλεισμένων καὶ τῶν διαγεγραμμένων χρήσεων. Αὗται ἐτυπώθησαν καὶ διενεμήθησαν, καὶ πρέπει νὰ περιληφθῶσιν ἐν τῷ προϋπολογισμῷ. Λοιπὸν Κεφάλαιον 7, ἄρθρον 1. Ἔξοδα κεκλεισμένων χρήσεων.

§77Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Παρακαλῶ τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς Ἐκπαιδεύσεως νὰ μὲ πληροφορήσῃ ἐὰν τὸ ποσὸν τῶν δραχ. 300, τὸ ὁποῖον περιλαμβάνεται ὡς βοήθημα τοῦ ἐπισκοπικοῦ ναοῦ Νάξου, εἶχε περιληφθῆ ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ 1874 καὶ δὲν ἐπληρώθη ἐντὸς τῆς χρήσεως.

§78ΜΙΛΗΣΗΣ. Εἶχε βεβαίως ἐγγραφῆ.

§79ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἡ ἐπιτροπὴ τοῦ προϋπολογισμοῦ ἀπεφάνθη ἐπ’ αὐτῆς τῆς πιστώσεως;

§80ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὄχι.

§81ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τότε δὲν ἐπιτρέπεται εἰς τὴν Βουλὴν νὰ τὸ συζητήσῃ.

§82ΜΑΥΡΟΜΑΡΑΣ. Ὅλα αὐτὰ τὰ κονδύλια στηρίζονται εἰς δικαιώματα, τὰ ὁποῖα δύνανται νὰ ἐπιδιωχθῶσι καὶ δι’ ἀγωγῆς εἰς τὸ δικαστήριον· ἑπομένως δὲν δύναται κανεὶς ν’ ἀρνηθῇ τὴν πληρωμὴν αὐτῶν. Ἐὰν ὅμως δὲν ψηφίσητε τὰς πιστώσεις αὐτὰς, θὰ κάμουν ὅλοι ἀγωγὰς καὶ θὰ ἐπιβαρύνετε τὸ Δημόσιον.

§83ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Οὐδεὶς προτείνει νὰ μὴ ψηφίσῃ τὰς πιστώσεις, ἀλλὰ προτείνομεν νὰ τὰς ψηφίσωμεν ἀφοῦ τὰς ἐξελέγξωμεν.

§84ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Κύριε πρόεδρε, ἐκ τούτου ὁρμώμενος, παρακαλῶ ν’ ἀποστείλητε εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τὸν πίνακα τὸν ὁποῖον εἰσήγαγον.

§85ΜΙΛΗΣΗΣ. Δὲν εἶχεν ἐκκαθαρισθῆ ὁ κατάλογος, καὶ διὰ τοῦτο δὲν ἐσημείωσα τὸ ποσόν. Τώρα ἐὰν δὲν θέλῃ ἡ Βουλὴ νὰ δεχθῇ αὐτὸ ἄνευ τῆς προεξελέγξεως, ἂς σταλῇ εἰς τὴν ἐπιτροπήν.

§86ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μία πραγματικὴ ἀντίῤῥησις ὑπάρχει ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ δὲν συνέρχεται.

§87ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Δὲν νομίζετε, κύριε ὑπουργὲ, ὅτι εἶναι ἀπηγορευμένον νὰ σταλῇ εἰς τὴν ἐπιτροπήν;

§88ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔξοδα κεκλεισμένων χρήσεων καὶ διαγεγραμμένων ἐγγράφονται εἰς τὸν προϋπολογισμὸν, ἀλλὰ τὸ τακτικὸν ἦτο νὰ σημειωθοῦν ἐξ ἀρχῆς· παρατηρῶ ὅμως ὅτι πολλάκις ἡ Βουλὴ παρεδέχθη καὶ κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ νὰ γείνουν τοιαῦται προσθῆκαι, δι’ ὃν λόγον, καὶ ἐπὶ τῇ προτάσει τῶν ὑπουργῶν ἢ ἄλλων προσώπων, προστίθενται ἄρθρα καὶ κεφάλαια καὶ γίνονται δεκτὰ κονδύλια, τὰ ὁποῖα δὲν ἐπεξειργάσθη ἡ ἐπιτροπή. Τὸ κατ’ ἐμὲ νομίζω, ὅτι δὲν εἶναι ἀταξία, ἐὰν ἡ Βουλὴ θέλῃ νὰ δεχθῇ τὰ κονδύλια αὐτά· ἀφοῦ ὅμως ἐγεννήθη ἀμφιβολία, ἡ Κυβέρνησις δὲν ἐπιμένει.

§89ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Σκεφθῆτέ το καλλίτερον, διότι νομίζω, ὅτι ἔπρεπε νὰ ἔλθῃ εἰδικὸς νόμος.

§90ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐὰν ἡ Βουλὴ δὲν δεχθῇ τὰς ζητουμένας πιστώσεις, ἐννοεῖται ὅτι ἀφοῦ κλείσῃ ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ ὑπουργείου τῆς Ἐκπαιδεύσεως, θὰ γείνῃ νόμος περὶ πιστώσεως.

§91ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μένει ἐκκρεμής.

§92ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐνόσῳ δὲν ψηφίσωμεν τὸν νόμον τοῦ προϋπολογισμοῦ, μένει ἐκκρεμής.

§93ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν τὸ κεφάλαιον αὐτὸ μένει ἐκκρεμὲς μέχρις οὗ ἡ ἐπιτροπὴ φέρῃ τὴν ἔκθεσίν της. Ἡ δήλωσις τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν περὶ προσθήκης 500,000 δρ. ἐστάλη εἰς τὴν ἐπιτροπήν.

§94ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἴσως ἀποσυρθῇ.

§95ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπιθυμεῖ ἡ Βουλὴ νὰ εἰσέλθωμεν εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν;

§96ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§97ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀφήσαμεν τὸν προϋπολογισμὸν αὐτὸν εἰς τὸ Κεφ. Γʹ. Ἄρθρον 3. Ἔξοδα ὑπηρεσίας τῆς Διοικητικῆς Ἀστυνομίας Ἀθηνῶν δραχ. 34,672. Ἡ ἐπιτροπὴ προτείνει τὴν ἐλάττωσιν τῆς πιστώσεως δι’ ἔξοδα ἁμάξης τοῦ διευθυντοῦ κατὰ τὸ ἥμισυ.

§98ΤΙΝΕΣ. Δὲν ἐπιμένει.

§99ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις κατὰ τοῦ ἄρθ. 3. Ἄρθρον 4. Ἀποπομπὴ ἀέργων 3,000 δραχμάς. Ἄρθρον 5. Κίνησις ἀστυνομικῶν ὀργάνων 2,000 δραχμάς. Ἄρθρον 6. Ἀποζημιώσεις φθορῶν ἀστυνομικῶν καταστημάτων 2,000 δραχμάς. Ἄρθρον 7. Καταστήματα φυλακῶν 26,100. Ἡ ἐπιτροπὴ προτείνει τὴν ἐλάττωσιν τῆς πιστώσεως δι’ ἐνοίκιον ποινικῶν διὰ τοὺς πολιτικῶς κρατουμένους φυλακῶν, ἐκ δραχ. 24,100, κατὰ δραχ. 2,100 τοὐλάχιστον, ἀναλογούσας δι’ ἐνοίκια φυλακῶν εἰς τὰ πρωτοδικεῖα, ὧν προετάθη ἡ κατάργησις.

§100ΤΙΝΕΣ. Δὲν ἐπιμένει.

§101ΦΙΛΗΜΩΝ. Περὶ οἰκοδομῆς φυλακῶν ἐλήφθη πρόνοια;

§102ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἄνευ χρημάτων πρόνοιαν νὰ λάβωμεν!

§103ΦΙΛΗΜΩΝ. Αὐτὸ εἶναι οὐσιωδέστατον πρᾶγμα.

§104ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 8. Προσωπικὸν φυλακῶν δρ. 87,048. Ἡ ἐπιτροπὴ ἔχει διαφόρους προτάσεις.

§105ΤΙΝΕΣ. Δὲν ἐπιμένει.

§106ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 9. Διατήρησις καταδίκων δρ. 700,300. Κεφάλαιον Δʹ. Δὲν ὑπάρχει ποσόν. Κεφάλαιον Εʹ. Δημοσία ὑγεία.

§107ΜΑΝΕΤΑΣ. Προτείνω ν’ αὐξηθῇ τὸ ποσὸν δι’ ἐνοίκιον τοῦ καταστήματος τοῦ Μαιευτηρίου κατὰ 100 δραχ. κατὰ μῆνα, ἐπὶ τῷ τέλει τοῦ νὰ μεταφερθῇ τὸ κατάστημα τοῦτο εἰς τὴν οἰκίαν τὴν χρησιμεύουσαν ὡς νομαρχία, αὕτη δὲ νὰ μεταφερθῇ εἰς κεντρικώτερον μέρος, διότι καὶ ἡ ὑπηρεσία καὶ οἱ πολῖται ὑποφέρουν πολύ· δὲν εἶναι παρὰ μικρὰ δαπάνη.

§108ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἦτο τῷ ὄντι παράπονον τοῦ νομάρχου, ἰσχυριζομένου, ὅτι ἡ οἰκία δὲν δύναται νὰ χρησιμεύσῃ πλέον ὡς κατάστημα νομαρχιακὸν, οὔτε τὰ ἀρχεῖα ἠμποροῦν νὰ φυλαχθῶσι ἕνεκα τῆς μεγάλης ὑγρασίας. Ἂν πρόκηται νὰ μετατεθῇ ἡ Νομαρχία, βεβαίως πρέπει νὰ προστεθῇ τὸ ποσὸν, διότι δὲν δυνάμεθα νὰ εὕρωμεν ἄλλην οἰκίαν μὲ μικρότερον ἐνοίκιον, καὶ αὐτὴ ἡ οἰκία εἶναι πολυετῶς ἐνοικιασμένη. Ὁ λόγος διὰ τὸν ὁποῖον προτείνεται ἡ μετάθεσις τῆς Νομαρχίας δὲν δικαιολογεῖ τὸν νέον προορισμόν της, ἀφοῦ δὲν εἰμποροῦν νὰ ζήσουν ὑγιεῖς, πῶς θὰ ζήσουν λεχοῦσαι. Ἐὰν δὲν βεβαιωθῶμεν ἀπὸ τοὺς ἁρμοδίους ἰατροὺς, ὅτι ἡ οἰκία αὐτὴ εἰμπορεῖ νὰ χρησιμεύσῃ ὡς μαιευτήριον, δὲν δυνάμεθα νὰ μεταθέσωμεν τὴν Νομαρχίαν. Ὅταν βεβαιωθῶμεν, ὅτι δύναται ἡ οἰκία αὕτη νὰ γίνῃ μαιευτήριον, τότε βεβαίως θὰ ἐκτελέσωμεν τὴν ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς, θὰ ἐπιτρέψωμεν εἰς τὸν νομάρχην, νὰ μεταφέρῃ ἀλλοῦ τὴν Νομαρχίαν καὶ ἂν ἡ Βουλὴ ἐγκρίνῃ τὸ ποσόν.

§109ΚΟΛΙΑΤΣΟΣ. Λοιπὸν νὰ προστεθῇ.

§110ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγένετο πρότασις νὰ προστεθῶσιν εἰς τὸ ἄρθρ. 4 τοῦ κεφαλαίου 5ου 1200 δραχ. ὑπάρχει ἀντίῤῥησις;

§111ΤΙΝΕΣ. Ὄχι, ὄχι.

§112ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν αἱ 5,000 δραχ. τοῦ ἄρθρου 4 γίνονται 6,200. Ἄρθρον 5ον. Δημόσια λουτρὰ... 1389. Ἄρθρον 6ον. Ἔξοδα αὐτῶν. Μέλη τινὰ τῆς ἐπιτροπῆς ἐπρότειναν αὔξησιν.

§113ΠΑΠΑΚΩΣΤΑΣ. Κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος ἡ Βουλὴ εἶχε ψηφίσει διὰ τὴν κατασκευὴν τῶν λουτρῶν τῆς Ὑπάτης 5000 δραχμάς. Ἀφοῦ τὸ δημόσιον λαμβάνει εἰσόδημα 3–4000 δρ. ὀφείλει νὰ προστατεύσῃ τοὺς ἀνθρώπους νὰ μὴ πνίγωνται· παρακαλῶ λοιπὸν τὴν Βουλὴν νὰ δεχθῇ τὴν αὔξησιν πρὸς τὸν σκοπὸν νὰ διορθωθῇ ἡ λεκάνη αὕτη ὅπου πνίγονται οἱ ἄνθρωποι.

§114ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Προκειμένου περὶ ὑγείας δὲν ἔχω ἀντίῤῥησιν.

§115ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν γνώμην τῆς ἐπιτροπῆς νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη.

§116ΠΑΠΑΚΩΣΤΑΣ. Κάμνω τὴν ἔνστασιν, ὅτι δὲν ὑπάρχει ἀπαρτία.

§117ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις. Ὥρα 5½ μ. μ.