1877.01.21

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 64

τῆς 21 Ἰανουαρίου 1877.

(Παρασκευή).

Ὥρα 2½ μ. μ.

Μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου, εὑρεθείσης τῆς Βουλῆς ἐν ἀπαρτίᾳ, ἀνεγνώσθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως καὶ ἐπεκυρώθησαν.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχομεν ἀναφορὰς τῆς κ. Χατζηχρήστου αἰτούσης, προίκισιν καὶ τῆς Χατζημιχάλη αἰτούσης χρηματικὸν ποσὸν ἀπέναντι τῶν ὀφειλομένων. Ὁ κ. Σπηλιωτάκης, πρώην ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, ἀπηύθυνε πρὸς τὸν πρόεδρον τῆς Βουλῆς ὑπόμνημα παρακαλῶν αὐτὸν νὰ τὸ διακοινώσῃ εἰς τὴν Βουλὴν· οἱ θέλοντες νὰ λάβωσι γνῶσιν τοῦ ὑπομνήματος δύνανται νὰ λάβωσιν· εἶναι κατατεθειμένον εἰς τὸ προεδρεῖον. Παρακαλῶ τὸν γραμματέα νὰ ἀναγνώσῃ ἔγγραφον τοῦ ἀντιπροέδρου τῆς ἐπιτροπῆς τῶν Ὀλυμπίων, ὅπερ πραγματεύεται περὶ διατηρήσεως τῶν τίτλων τοῦ μακαρίτου Ζάππα.

§2ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (Ἀναγινώσκει τὸ ἔγγραφον τοῦ ἀντιπροέδρου τῆς ἐπιτροπῆς τῶν Ὀλυμπίων περὶ παραλαβῆς καὶ καταθέσεως τῶν ἐγγράφων τῆς διαθήκης τοῦ Εὐαγ. Ζάππα ἐν τοῖς ἀρχείοις τῆς Βουλῆς).

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κατὰ τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας ἔχω, εἶναι ἀδύνατον νὰ προμηθευθῇ κιβώτιον διὰ 1200 δραχμῶν ὅπως ἀπεφάσισεν ἡ Βουλὴ πρὸς τήρησιν τῶν τίτλων, ἀλλ’ ἀπαιτοῦνται 4,000 δραχ. καὶ τοιοῦτον κιβώτιον πρέπει νὰ παραγγελθῇ.

§4Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐπιθυμοῦσα νὰ μάθω, ἐὰν δὲν ᾖναι δυνατὸν τὰ ἔγγραφα ἤτοι οἱ τίτλοι τῆς ἰδιοκτησίας, νὰ κατατεθῶσιν εἰς ἄλλο μέρος ἢ εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν ἢ εἰς τὴν Τράπεζαν ἢ ἀλλοῦ, ὅπου ὑπάρχει πλήρης ἀσφάλεια.

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἰδοὺ ἡ παράγραφος ἡ ἀφορῶσα τὰ ἔγγραφα (ἀναγινώσκει). Βλέπετε ὅτι ἡ διαθήκη εἶναι ῥητὴ, λέγει ῥητῶς ὅτι πρέπει νὰ δοθῶσιν ἐν τῷ Ἑλληνικῷ Βουλευτηρίῳ πρὸς φύλαξιν αὐτῶν εἰς τὰ ἀρχεῖα· λοιπὸν ἐγὼ θέλω ἀπαντήσει εἰς τὸν πρόεδρον τῆς Ἐπιτροπῆς νὰ τὸν παρακαλέσω νὰ διατηρήσῃ τοὺς τίτλους ἐκεῖ ὅπου ὑπάρχουν σήμερον μέχρις οὗ προμηθευθῶμεν ἓν κιβώτιον κατάλληλον. Ἐπειδὴ δὲ ἡ πίστωσις δὲν ἀρκεῖ τῶν 1200 δραχ. παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ τὴν ἀναβιβάσῃ εἰς 4,000. Εἶναι σύμφωνος ἡ Βουλή;

§6ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§7ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αἱ ἀναφοραὶ θὰ σταλῶσιν εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τῶν ἀναφορῶν, καὶ τὸ προσεχὲς Σάββατον θέλομεν ἐνασχοληθῆ ἐπὶ τῶν ἀναφορῶν· πρέπει δὲ ἡ ἐπιτροπὴ νὰ ὑποβάλῃ μίαν ἔκθεσιν. Ὁ πρόεδρος τῆς Ἐπιτροπῆς μοὶ εἶπεν ὅτι ἐντὸς τῆς Δευτέρας ἢ τῆς Τρίτης θέλει ἔχει τὴν ἔκθεσιν ἐφ’ ὅλων τῶν ἀναφορῶν.

§8Σ. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ διευθυντὴς τῆς Στρατιωτικῆς Σχολῆς Πειραιῶς δυνάμει τοῦ κανονισμοῦ ἀπεμάκρυνεν ἀπὸ τὴν Σχολὴν μαθητάς τινας, οἱ ὁποῖοι ἂν καὶ δὲν ἐπλήρωσαν τὸ ὡρισμένον ποσὸν τῶν διδάκτρων, καὶ κατὰ τοῦτο δὲν δύναταί τις νὰ εἴπῃ τι, διότι ἐφήρμοσε τὸν κανονισμόν, οὐχ ἧττον ὅμως αὐτοὶ εὑρίσκονται καὶ περιφέρονται εἰς τὰς Ἀθήνας ἔνθεν κἀκεῖσε. Εἶπον ὅτι ὁ στρατιωτικὸς κανονισμὸς τοιοῦτόν τι διατάσσει· οὐχ ἧττον ὅμως οἱ γονεῖς, οἵτινες εἶναι μακρὰν, δὲν ἔχουν ποσῶς γνῶσιν τῆς αὐστηρότητος τοῦ κανονισμοῦ, ἑπομένως δὲν γνωρίζουν ὅτι οἱ υἱοί των ἤθελον περιφέρεσθαι τὰς ὁδούς. Οὗτοι ἀπετάθησαν πρὸς τὸ ὑπουργεῖον· τὸ δὲ ὑπουργεῖον εἶπεν ὅτι ὑπάρχοντος τοῦ κανονισμοῦ δὲν δύναται νὰ φέρῃ καμμίαν θεραπείαν. Ἐπειδὴ θὰ ἀρχίσωσι τὰ μαθήματα καὶ δύναται νὰ θεραπευθῇ ἡ ἀνάγκη αὕτη, νὰ τοῖς χορηγηθῇ προθεσμία 2 ἢ 3 μηνῶν, ἥτις εἶναι τοσούτῳ μᾶλλον ἀναγκαία, καθόσον οἱ γονεῖς εἶναι μακράν.

§9ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ (πρωθυπουργός). Τὸ σχολεῖον ὑποτρόφους δὲν ἔχει· κατὰ τὸν τελευταῖον κανονισμὸν οἱ μαθηταὶ διῃρέθησαν εἰς τάξεις καὶ ἕκαστος ὀφείλει νὰ πληρόνῃ τὰ ἔξοδα τῆς διδασκαλίας, τῆς τροφῆς του κλπ. ἀναλόγως τῆς τάξεως 500, 1000, ἢ 1500 δραχμάς. Συνεπείᾳ τῆς συμφωνίας ταύτης εἰσῆλθον πολλοὶ μαθηταὶ, ὅλοι ἐπλήρωσαν ἐκτὸς 5 ἕως 10, οἱ ὁποῖοι καθυστεροῦν ἄλλος 1000 ἄλλος 2000 καὶ ἄλλος 3000 δραχμάς· ὁ διευθυντὴς τῆς σχολῆς ἐφήρμοσε τὸν κανονισμὸν αὐτὸν καὶ ἀπέβαλεν ὅσους δὲν ἐπλήρωσαν· διὰ τοῦτο ὁ διευθυντὴς ἠναγκάσθη νὰ ἀπομακρύνῃ τοὺς μαθητάς· διότι δὲν ἠμπορεῖ τὸ δημόσιον νὰ πληρόνῃ χωρὶς νὰ λαμβάνῃ κατὰ τὸν κανονισμὸν, ἐκτὸς ἐὰν τὸ ἔθνος ἀποφασίσῃ νὰ ἀναλάβῃ εἰς βάρος του καὶ αὐτὴν τὴν δαπάνην.

§10ΤΙΝΕΣ. Ὄχι.

§11ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Ἀφοῦ μέχρι τοῦδε ἐγίνετο καὶ καθυστεροῦντο ποσά τινα πῶς δὲν δύναται νὰ γείνῃ καὶ τώρα;

§12ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἠμποροῦμεν ἡμεῖς ἢ ὁ διευθυντὴς ν’ ἀναστείλωμεν τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ νόμου; Ἐκτὸς ἐὰν ἀναδέχηται τὰ ἔξοδα τὸ δημόσιον.

§13ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Ἐπειδὴ ἐξ ἐλλείψεως τῆς διοικήσεως προῆλθεν ἡ καθυστέρησις, δὲν πρέπει νὰ πάθουν αὐτοί.

§14ΡΙΚΑΚΗΣ. Ἐπικαλοῦμαι τὴν εὐμενῆ ὑμῶν προσοχὴν διότι θὰ εἴπω ὀλίγας λέξεις ἐπί τινος ζητήματος, ὅπερ ἀπαιτεῖ μεγάλην προσοχήν. Εἶναι ἀληθὲς, κύριοι, ὅτι καὶ ἡ Κυβέρνησις εὑρίσκεται ἐντὸς τοῦ νόμου καὶ τοῦ κανονισμοῦ, καὶ ὁ διευθυντὴς ἐξεπλήρωσε τὸ καθῆκόν του· ἀλλὰ νομίζω, ὅτι ἀφοῦ τὸ ζήτημα ἦλθεν εἰς τὴν Βουλὴν εἶναι ἄξιον ἐξετάσεως. Καθ’ ἃς ἔλαβον ἐξωδίκους πληροφορίας καὶ πρὸ ὀλίγου ἤκουσα ἀπὸ τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν οἱ νέοι διαιροῦνται εἰς διαφόρους κατηγορίας· εἶναι μαθηταὶ υἱοὶ ἀγωνιστῶν ὁμολογουμένως, οἱ ὁποῖοι διήνυσαν ὅλην τὴν σειράν των καὶ δὲν ἀπαιτοῦνται παρὰ μόνον 5 μῆνες ἵνα τελειώσωσι τὰ μαθήματά των, ἢ μαθηταὶ, οἱ ὁποῖοι ἀνήκουσιν εἰς οἰκογενείας ἐχούσας κεκτημένα δικαιώματα· θὰ μὲ εἴπητε διατὶ νὰ ἀναδεχθῶμεν τὴν ὑποχρέωσιν; Ὅταν πρόκηται περὶ τέκνων ἀγωνιστῶν καὶ οἰκογενειῶν ἐχουσῶν κεκτημένα δικαιώματα πρέπει νὰ σκεφθῶμεν καλῶς πρὶν ἀποφασίσωμεν τὴν ἐντελῆ καταστροφήν των, ὅπως τῶν τυχαίων ἀνθρώπων.

§15ΤΙΝΕΣ. Ὄχι τυχαίων ἀνθρώπων (θόρυβος).

§16ΡΙΚΑΚΗΣ. Ἐγὼ συνιστῶ καὶ παρακαλῶ τὴν Κυβέρνησιν νὰ φέρῃ ἕνα κατάλογον τῶν μαθητῶν περιέχοντα καὶ τὸν χρόνον τῆς σπουδῆς των, τὰς προόδους τὰς ὁποίας ἔκαμον, καὶ ποίας ὑποχρεώσεις καὶ ὀφειλὰς ἔχουν, διὰ νὰ ἴδωμεν ἐὰν δυνάμεθα καὶ ὀφείλωμεν νὰ προβῶμεν εἰς μέτρον τι ἐξαιρετικόν.

§17ΦΙΛΗΜΩΝ. Ποίους θεωρεῖτε τυχαίους ἀνθρώπους;

§18ΡΙΚΑΚΗΣ. Τοὺς ἀνθρώπους δι’ οὓς δὲν ὑπάρχει ἰδιαίτερος λόγος διακρίσεως.

§19ΦΙΛΗΜΩΝ. Πάντες εἶναι πολῖται Ἕλληνες.

§20Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Νομίζω, ὅτι πταίει ἡ Κυβέρνησις, διότι ζητήματα ἀναγόμενα ἀποκλειστικῶς καὶ καθαρῶς εἰς τὴ ὑπηρεσίαν δέχεται νὰ ἔρχωνται ἐνώπιον τῆς Βουλῆς.

§21ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Τί ἠμποροῦμεν νὰ κάμωμεν ὅταν ἔρχωνται;

§22Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Θὰ σᾶς εἴπω τί θὰ κάμητε καὶ τί ὀφείλετε νὰ κάμετε, ἔχετε ὑπομονήν. Παρουσιάζεται τὸ ζήτημα ὅτι μαθηταὶ διανύσαντες ἀρκετὰ ἔτη τὰς σπουδὰς ἐν τῷ στρατιωτικῷ σχολείῳ καὶ μὴ ἐκπληρώσαντες τὰς ὑποχρεώσεις των ἀπεβλήθησαν δυνάμει τοῦ ὀργανισμοῦ. Ἤκουσα μετὰ λύπης μου ὅτι ἡ καθυστέρησις τῶν διδάκτρων δὲν παρουσιάζεται πρώτην φορὰν καὶ ὅτι καὶ κατὰ τὸ παρελθὸν ἔλαβον χώραν τοιαῦται καθυστερήσεις. Ἡ Κυβέρνησις μὴ δεσμευομένη ἀπὸ οὐδένα νόμον, διότι δυστυχῶς τὰ τοῦ στρατοῦ διέπονται διὰ διαταγμάτων, δύναται νὰ προνοήσῃ περὶ τῆς καταστάσεως αὐτῆς, διότι εἴτε αὐτὴ ἡ ἰδία εἴτε ἡ προκάτοχος ἐδέχθη τὴν μὴ καταβολὴν τῶν διδάκτρων καὶ τὴν ἐξακολούθησιν τῶν σπουδῶν τῶν μαθητῶν τῶν ὁποίων οἱ γονεῖς δὲν ἔχουν καταθέσει, πρέπει νὰ φροντίσῃ περὶ αὐτοῦ ὥστε νὰ μὴ δοθῇ ἀφορμὴ πρὸς συζήτησιν. Νομίζω κατὰ τὴν κρίσιν μου ὅτι δὲν ἐπιτρέπεται εἰς τὴν Βουλὴν νὰ κανονίσῃ περίστασιν κατὰ τὴν ὁποίαν μόνη ἡ εὐθύνη τῶν ὑπουργῶν εἶναι ἡ πρέπουσα διὰ νὰ δώσῃ μίαν διέξοδον εἰς τὴν προκειμένην ὑπόθεσιν. Ὁ Ὑπουργὸς ἢ ἡ Κυβέρνησις ἐπὶ ἰδίᾳ αὐτῆς εὐθύνῃ δύναται νὰ δώσῃ προθεσμίαν καὶ ἐὰν ἐντὸς αὐτῆς τῆς προθεσμίας δὲν κατατεθῇ τὸ τίμημα τότε νὰ ἔλθῃ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς καὶ ν’ ἀναφέρῃ τοὺς λόγους, οὓς ἔχει νὰ εἴπῃ καὶ νὰ παραχωρήσῃ ἡ Βουλὴ μίαν προθεσμίαν. Ἐν ἄλλαις λέξεσι δὲν πρέπει ἡ Κυβέρνησις νὰ δέχηται τὴν ἀθέτησιν τοῦ νόμου καὶ ἐνῷ πρόκειται ν’ ἀναλάβῃ τὴν εὐθύνην τὴν ὁποίαν τῆς ἐπιβάλλουν τὰ καθήκοντά της, τότε νὰ θέλῃ νὰ ἐπιῤῥίψῃ τὴν εὐθύνην εἰς ἄλλην. Δὲν ἐπιτρέπεται εἰς τὴν Βουλὴν, ἥτις εἶναι ἀνεύθυνος, νὰ δώσῃ ὁποιανδήποτε προθεσμίαν, διότι καθ’ ἣν περίπτωσιν ἡ Βουλὴ δώσῃ προθεσμίαν καὶ τὸ καθυστερούμενον ποσὸν δὲν πληρωθῇ, τότε τὰ ἔξοδα, τὰ ὁποῖα θὰ ὑποστῇ τὸ δημόσιον, ποῖος θὰ τὰ πληρώσῃ; Δὲν πρέπει οἱ Ὑπουργοὶ ν’ ἀποφεύγουν τὴν τοιαύτην εὐθύνην, ἄλλως τε ἡ Κυβέρνησις ἔχει τὰ μέσα ἐπὶ ἰδίᾳ αὐτῆς εὐθύνῃ νὰ φέρῃ θεραπείαν τοῦ κακοῦ. Ἐὰν νομίσῃ, ὅτι οἱ νέοι δὲν κατέθεσαν τὸ τίμημα ἕνεκα ἐκτάκτων περιστάσεων, ἂς ἀναλάβῃ τὴν εὐθύνην διὰ νὰ ἐξακολουθήσωσι τὰς σπουδάς των, δὲν ἐπιτρέπεται δὲ νὰ ἀνέχηται μία Κυβέρνησις τοιαύτας ἐρωτήσεις καὶ νὰ μὴ φέρῃ κἀμμίαν γνώμην.

§23Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἐνόμισα, ὅτι ὁ κ. Μαυρομιχάλης ἤθελεν εὑρεθῆ σύμφωνος μὲ τὰς ἰδέας μου καὶ ὅτι ἤθελεν ὑποστηρίξει ὅ,τι καὶ ἐγὼ φρονῶ, ὅτι ἡ Βουλὴ ἔχει δικαίωμα νὰ κρατῇ αὐστηρὸν τὸν ἔλεγχον τῆς τηρήσεως τῶν νόμων. Ὅ,τι ἐγένετο ἐν τῇ στρατιωτικῇ σχολῇ ἐγένετο νομίμως· οὐδεὶς λοιπὸν δύναται νὰ ἐλέγξῃ τὴν Κυβέρνησιν δι’ αὐτὴν τὴν πρᾶξιν· δὲν ἔχομεν δὲ καμμίαν ἐξουσίαν καὶ δικαίωμα διὰ μιᾶς προτάσεως καὶ ἐπερωτήσεως ν’ ἀναιροῦμεν νόμον, διότι τότε θέλει ἀποδειχθῆ ὅτι οἱ νόμοι δὲν ἔχουσι καμμίαν ἰσχὺν ἐν Ἑλλάδι· καὶ δὲν ἔχουσι καμμίαν ἰσχὺν ὅταν ἐνῷ ὁ διευθυντὴς τῆς σχολῆς ἐνήργησε σύμφωνα μὲ τὸν ὀργανισμὸν τῆς στρατιωτικῆς σχολῆς, ἡμεῖς ἐρχόμεθα ν’ ἀνατρέψωμεν τὸν κανονισμὸν αὐτόν· διότι ὁ ὀργανισμὸς τῆς στρατιωτικῆς σχολῆς λέγει ὅτι, ἐὰν ἐντὸς δέκα ἡμερῶν ἀφοῦ εἰδοποιηθῇ δὲν πληρώσῃ, ἀποπέμπεται. Τὸ δημόσιον μέχρι τοῦδε ὑπεβλήθη εἰς ἔξοδα ὥστε οὐδὲ ἡ Βουλὴ ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ κατακρίνῃ τὸν διευθυντὴν τῆς στρατιωτικῆς σχολῆς, διότι ἐνήργησε σύμφωνα μὲ τὸν στρατιωτικὸν νόμον.

§24Σ. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ οὔτε ἐπερώτησιν ἔφερα ἐναντίον τοῦ ὑπουργοῦ, οὔτε κατέκρινα τὸν διευθυντὴν, ἐγὼ μάλιστα ῥητῶς εἶπον, ὅτι ὁ στρατιωτικὸς ὀργανισμὸς ῥητῶς ἀναφέρει τοῦτο, καὶ ὅτι ὁ διευθυντὴς καλῶς ποιῶν ἀπεμάκρυνε τοὺς μαθητὰς, εἶπα δὲ συγχρόνως, ὅτι πρέπει πάντοτε νὰ ἐφαρμόζηται ὁ κανονισμὸς, ἀλλὰ νὰ μὴ πάθουν καὶ οἱ νέοι αὐτοί.

§25Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Δὲν ἔχει δικαίωμα νὰ ἐπιληφθῇ τοῦ ζητήματος τούτου ἡ Βουλή.

§26Σ. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐὰν εἶχε δικαίωμα ἡ Βουλὴ, ἤθελον φέρει ζήτημα νόμου· ἐγὼ ὅμως τώρα ἐζήτησα ὥστε ἡ Βουλὴ ἐν τῇ ἐπιεικείᾳ της νὰ συστήσῃ εἰς τὸν ὑπουργὸν νὰ δώσῃ προθεσμίαν ἑνὸς μηνὸς καθὼς ἔγεινε τοῦτο καὶ ἄλλοτε· ἄλλως δὲ παρατηρῶ εἰς τὸν κ. βουλευτὴν, ὅτι ἡ Βουλὴ ἐν τῇ ἀπείρῳ ἰσχύϊ της ἔχει πάντοτε τὸ δικαίωμα νὰ συνιστᾷ εἰς τὴν Κυβέρνησιν ὅ,τι νομίζει ἄξιον συστάσεως, καὶ ὁ προλαλήσας ἔντιμος βουλευτὴς εὑρέθη νομίζω εἰς περίστασιν τοιαύτην ὥστε νὰ κάμῃ τοιαύτην σύστασιν· δὲν ἔχει δικαίωμα νὰ ἐπιφέρῃ ἀπόφασιν, ἀλλ’ ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ συνιστᾷ εἰς τὴν Κυβέρνησιν.

§27ΚΑΡΑΪΣΚΑΚΗΣ. Ὅ,τι ὤφειλα νὰ πράξω ἐκ τῶν καθηκόντων μου τὸ ἔπραξα· θὰ εἰσέλθωσιν εἰς τὴν σχολὴν ἅμα καταβάλουν τὰ ὀφειλόμενα· ἐγὼ δὲν εἶμαι εἰς θέσιν νὰ ἀναδεχθῶ αὐτὸ τὸ βάρος· ἐὰν ἤμην εἰς θέσιν, ἤθελον τὸ ἀναδεχθῶ.

§28Σ. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Νὰ δοθῇ 15 ἡμερῶν προθεσμία τοὐλάχιστον.

§29ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Θεοχάρης ζητεῖ τὸν λόγον.

§30ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Κύριοι, μεταξὺ τῶν ναυτιλιακῶν ἐγγράφων ὑπάρχει καὶ ἓν ἔγγραφον ὀνομαζόμενον ναυτολόγιον. Τὸ ἔγγραφον τοῦτο εἶναι εἰς μεγαλειτέραν χρῆσιν ἀπὸ ὅλα τὰ ἄλλα ἔγγραφα, διότι ὅλαι αἱ μεταβολαὶ τοῦ πληρώματος σημειοῦνται ἐν αὐτῷ· ὁ πλοίαρχος εἰς οἱονδήποτε μέρος ἂν ὑπάγῃ δι’ αὐτοῦ θὰ παρουσιασθῇ εἰς τὰς ἀρχάς. Ἐν τῷ ναυτολογίῳ σημειοῦνται ὄχι μόνον ὅλαι αἱ μεταβολαὶ τοῦ πληρώματος, ἀλλὰ προσέτι καὶ ὁ χρόνος τῆς ὑπηρεσίας αὐτοῦ, τὸ ὁποῖον σχετίζεται μὲ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ ἀπομαχικοῦ ταμείου. Οἱ ἐργαζόμενοι εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ ναυτικοῦ ἀπομαχικοῦ ταμείου παρετήρησαν ὅτι ὁ χάρτης ἐφ’ οὗ τίθεται ἡ σφραγὶς τοῦ ἐνσήμου χάρτου πρέπει νὰ ᾖναι καλλιτέρας ποιότητος, διότι ἡ χρῆσις τοῦ ἐγγράφου τούτου τὸν καθιστᾷ ἄχρηστον. Καὶ ἔχω, κύριοι, ἐνταῦθα δεῖγμα τοιούτου ναυτολογίου, τὸ ὁποῖον καταστρέφει ὁλόκληρον τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ ναυτικοῦ ἀπομαχικοῦ ταμείου· ἰδοὺ κύριοι (δεικνύει ναυτολόγιον κατεσχισμένον ὡς ῥάκος).

§31ΖΩΧΙΟΣ. Πόσων ἐτῶν εἶναι;

§32ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Τεσσάρων ἐτῶν· ὁ χάρτης εἶναι τοιαύτης ποιότητος ὥστε δὲν δύναται ν’ ἀνθέξῃ εἰς τὴν χρῆσιν, ἡ ὁποία γίνεται τοῦ ἐγγράφου· ἔχω, κύριοι, ἐνταῦθα ὑπόδειγμα ἀγγλικοῦ ναυτολογίου διὰ νὰ ἴδητε πῶς εἶναι καὶ πῶς γίνονται αἱ ἐγγραφαί. Παρακαλῶ λοιπὸν τὸν κύριον ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, ὁ ὁποῖος ἔχει τὴν φροντίδα νὰ προμηθεύεται τὸν χάρτην, νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὰ ναυτολόγια τὰ ἀγγλικὰ καὶ κατὰ ταῦτα νὰ συντάσσωνται τὰ ναυτολόγια.

§33ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Καταθέσατε αὐτὸ τὸ δεῖγμα.

§34ΖΩΧΙΟΣ. Ἂν ζητήσητε τοιοῦτον χάρτην εἰς τὴν Ἀγγλίαν δὲν τὸν εὑρίσκετε· ὁ καλλίτερος χάρτης εἶναι ὁ Ὁλλανδικός, ἀλλὰ πρέπει νὰ πληρώσητε πολλά. Τοῦτο, κύριοι, εἶναι ἀπόδειξις τῆς πλεονεξίας τῶν προξένων, διότι τὰ πλοῖα φεύγουν καὶ δὲν ἐπιστρέφουν· ὁ κ. Τρικούπης σᾶς ὑπέβαλε νομοσχέδιον περὶ ναυτιλίας καὶ παρετάθη ἡ προθεσμία διὰ τέσσαρα ἔτη ἀλλὰ δὲν ἐπέστρεψαν τὰ πλοῖα.

§35ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Εἰς τὴν διαθήκην του ὁ μακαρίτης Στουρνάρης ἀφῆκεν ἐκτελεστὴν τὴν Βουλὴν καὶ τὴν Γερουσίαν· ἡ Βουλὴ εἶχε τότε διορίσει διαχειριστὴν τὸν Χατζῆ Ἀναργύρου νομίζω, καὶ ἔκτοτε διωρίσθη ἄλλος· εἶχον ὅμως μείνει 400,000 δραχμαί, αἱ ὁποῖαι δὲν παρεδόθησαν. Ἐπεθύμουν νὰ μάθω ἀπὸ τὸ ὑπουργεῖον ποῦ εὑρίσκεται αὐτὴ ἡ ὑπόθεσις, ἂν ἡ δίκη ἐγκατελείφθη, ἢ ἐξεδόθη ἀπόφασις καὶ ποῦ εἶναι τὰ ἔγγραφα.

§36ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Θὰ ἐξετάσωμεν.

§37ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μεταβαίνομεν εἰς τὴν ἡμερισίαν διάταξιν· ἐμείναμεν εἰς τὸ Κεφάλαιον Εʹ. ἄρθρον 7ον δημόσια θεραπευτήρια. 77,016. Ἄρθρον 8ον προσωπικὸν Ὑγειονομείων 37200.

§38ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Εἰς τὸ ἄρθρον αὐτὸ προσετέθη ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως νέα θέσις ἐπιθεωρητοῦ τῶν Ὑγειονομείων. Ἐγὼ ἓν πρᾶγμα γνωρίζω ἐκ πείρας ὅτι ὁ τμηματάρχης ἐπὶ τῶν ὑγειονομείων ἔχει ὀλίγην ἐργασίαν καὶ ἡ θέσις τοῦ Ἐπιθεωρητοῦ ἑπομένως θὰ ᾖναι θέσις ἀμεριμνομερίμνης. Ἡ ὑγειονομικὴ ὑπηρεσία εἶναι μικρὰ καὶ ὁ τμηματάρχης ἔχει βοηθοὺς τοὺς ἰατροσυνέδρους. Ἂν ὑπῆρχεν ἀνάγκη τῆς ἐπιθεωρήσεως τῶν ὑγειονομείων, οἱ καταλληλότεροι πρὸς τοῦτο θὰ ἦσαν τὰ μέλη τοῦ ἰατροσυνεδρίου, καὶ ὁ πρόεδρος τοῦ ἰατροσυνεδρίου δύναται νὰ θεωρηθῇ ὡς ὑπάλληλος τοῦ ὑπουργείου καὶ συνεργάζεται μετὰ τοῦ τμηματάρχου. Εἰς τὸν κλάδον τοῦτον ὑπάρχει ὑπηρεσία μόνον ὅταν παρουσιάζονται ἀσθένειαι, ὅτε καὶ ζητεῖται ἔκτακτος πίστωσις, διότι ὁ προϋπολογισμὸς δὲν δύναται νὰ προΐδῃ τὰς ἐκτάκτους αὐτὰς δαπάνας· διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι τὸ ὑπουργεῖον θέλει συναινέσει εἰς τὴν ἀπάλειψιν τοῦ ποσοῦ τῶν 3,810 δραχμῶν.

§39ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ (πρωθυπουργός). Ἰδοὺ διατὶ ἐσημειώθη ἡ θέσις αὐτή. Τελευταῖον ἔτι ἀνεφάνησαν ἀσθένειαι εἰς πολλὰς ἐπαρχίας ἐπικίνδυνοι· παρακαλέσαμεν πολλοὺς ἰατροὺς νὰ ὑπάγουν πρὸς ἐξέτασιν καὶ θεραπείαν, ἀλλὰ δὲν ἐδέχθησαν. Ἐπληρώσαμεν ἀκριβὰ πολλάκις καὶ ἡ ὑπηρεσία δὲν ἐγένετο. Λοιπὸν αὐτὴν τὴν ἀνάγκην ἔχοντες ὑπ’ ὄψιν καὶ αὐτὸ τὸ κακόν, ἀφοῦ παρετηρήσαμεν ὅτι οὐδεμία οἰκονομία ἄλλως ἐπέρχεται, διὰ τοῦ ἐπικρατοῦντος συστήματος, ἐνομίσαμεν ὀρθὸν νὰ τακτοποιήσωμεν καλλίτερον τὴν ὑπηρεσίαν αὐτὴν τοσούτῳ μᾶλλον καθόσον παρουσιάζεται καὶ ἡ ἀνάγκη νὰ ἐξετάσουν τὰ διάφορα ἰαματικὰ ὕδατα. Μὲ παρεκίνησαν δὲ πρὸ πάντων τὰ τελευταῖα δυστυχῆ συμβάντα εἰς διαφόρους ἐπαρχίας εἰς τὰς ὁποίας πολλοὶ ἀπεβίωσαν ἐλλείψει ἰατρῶν καὶ ἐπληρώσαμεν πολλὰ διὰ νὰ στείλωμεν τοιούτους. Οἱ ἰατροσύνεδροι καὶ ὁ πρόεδρος δὲν δύνανται νὰ ὑπάγουν, αὐτοὶ δὲν πληρώνονται τακτικὸν μισθόν Ἂν ἡ Βουλὴ νομίζει ὅτι δὲν ὑπάρχει ἀνάγκη, δύναται ν’ ἀφαιρέσῃ τὸ κονδύλιον· δὲν ἔχω καμμίαν δυσκολίαν ν’ ἀποδεχθῶ τὴν ἀπόφασίν της, ἀλλὰ θέλει βλάψει.

§40ΖΩΧΙΟΣ. Πρόκειται περὶ ἐπιθεωρητοῦ ὑγειονομείων. Ὑπάρχουν πρῶτον ὑγειονομεῖα;

§41ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὑπάρχουν ἡ ὑπηρεσία, καὶ ἂν κατηργήθησάν τινα, δὲν ἔπαθε.

§42ΖΩΧΙΟΣ. Ὅταν τύχῃ ἀνάγκη στείλατε ἰατρούς, ἀλλὰ νὰ παραδεχθῶμεν ἐπιθεωρητὴν ὑγειονομείων εἶναι ἄτοπον.

§43ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Προτείνεται ἡ ἀπάλειψις τῆς θέσεως τοῦ ἐπιθεωρητοῦ τῶν ὑγειονομείων δραχμαὶ 3,840· οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀπάλειψιν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη· ὥστε τὸ ἄρθρον 8ον μένει 33360. Ἄρθρον 9ον Προσωπικὸν τῶν Λοιμοκαθαρτηρίων.

§44Ν. ΜΕΤΑΞΑΣ. Προτείνω τὴν ἀπάλειψιν τῆς πιστώσεως διὰ τοὺς ὑγειονόμους Κερκύρας καὶ Σύρου, διότι τοιοῦτοι δὲν ὑπάρχουν ἐν Πειραιεῖ....................

§45ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δὲν δυνάμεθα νὰ πράξωμεν τοῦτο, διότι ἐδῶ ἔχουν ἰατροὺς καὶ ἐν Πειραιεῖ ἀλλ’ εἰς ἄλλα μέρη δὲν ὑπάρχουν ἐν ἀφθονίᾳ.

§46ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Τὸ ὑγειονομεῖον τῆς Σύρου καθὼς καὶ τῆς Κερκύρας εἶναι ἀπαραίτητον νὰ ὑπάρχῃ, διότι χρησιμεύουσιν ὁσάκις ἐπίκεινται ἀσθένειαι ἐκ τῆς Ἀνατολῆς. Ὁ λιμὴν, κύριοι, τῆς Κερκύρας εἶναι ὁ τελευταῖος, ὅστις ὑπάρχει πρὸς δυσμὰς τῆς Ἑλλάδος ἐξ οὗ πρῶτον μανθάνομεν ἐὰν ἐπῆλθον λοιμικαὶ νόσοι· τὸ αὐτὸ λέγω καὶ διὰ τὸν λιμένα τῆς Σύρου διότι γνωρίζετε ὅτι ἐκεῖ πλησίον εἶναι τὸ λοιμοκαθαρτήριον τῆς Δήλου ὅπου ἡ Κυβέρνησις στέλλει τὰ πλοῖα διὰ νὰ ἐκτελέσουν τὴν καθαρσίν των. Ἐὰν καταργήσωμεν καὶ ταῦτα, θέλομεν ἀφήσει τὸ Κράτος εἰς πᾶσαν ἀσθένειαν.

§47ΜΕΤΑΞΑΣ. Δὲν ἠννόησα νὰ καταργηθῶσι τὰ λοιμοκαθαρτήρια, ἀλλὰ ν’ ἀναθέσετε τὴν ὑπηρεσίαν αὐτῶν εἰς τοὺς Λιμενάρχας.

§48ΜΑΥΡΟΚΟΡΔΑΤΟΣ. Ἔγεινεν ἡ ἀπόπειρα ὅπως ἐπέλθῃ ἡ οἰκονομία τὴν ὁποίαν ἐπρότεινεν ὁ κ. Μεταξᾶς, τῆς καταργήσεως τῆς θέσεως τοῦ διευθυντοῦ τῶν ὑγειονομείων, ἀλλ’ ἡ ἀπόπειρα ἀπέτυχε καὶ ἠναγκάσθη ἡ Κυβέρνησις νὰ ἐπαναφέρῃ τὸ ὑγειονομεῖον εἰς τὴν Κέρκυραν. Γινώσκων καλῶς τὴν ὑπηρεσίαν καὶ τῆς Σύρου καὶ τῆς Κερκύρας παρατηρῶ ὅτι θὰ βλάψῃ ἡ κατάργησις τῶν θέσεων αὐτῶν ἀντὶ νὰ ὠφελήσῃ· διὰ τοῦτο ὑποστηρίζω τὴν διατήρησιν αὐτῶν.

§49ΡΕΒΕΛΑΚΗΣ. Ἐγὼ προτείνω νὰ συστήσωμεν καὶ τὸ Ὑγειονομεῖον Σκιάθου, καὶ ἐνθυμηθῆτε ὅτι εἰς τὰ 1867 ἔσωσε τὸ ὑγειονομεῖον αὐτὸ τὴν Ἑλλάδα ἀπὸ τὸν λοιμόν.

§50ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μεταξᾶς προτείνει τὴν κατάργησιν τῶν Ὑγειονόμων Σύρου καὶ Κερκύρας· οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν αὐτὴν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη, ἑπομένως μένει τὸ ποσὸν 6,720. Ἄρθρον 10ον. Ὑγειονομικὰ ἔξοδα 27,000. Ἄρθρον 11ον. Συνδρομὴ συγγραφῶν συντελεστικῶν εἰς βελτίωσιν καὶ διατήρησιν τῆς δημοσίας ὑγείας 400 δραχμάς. Ἐρχόμεθα ἤδη εἰς τὸ κεφάλαιον 6ον γεωργία καὶ βιομηχανία. Ἐπὶ τοῦ κεφαλαίου 6.

Ἐπὶ τῶν δύο τούτων ἄρθρων ἡ ἐπιτροπὴ φέρει τὰς ἑξῆς παρατηρήσεις· «Ἐπὶ τοῦ κεφαλαίου 6, τοῦ περιλαμβάνοντος πίστωσιν ἐν δυσὶν ἄρθροις ἐκ δραχ. 12,730 διὰ προσωπικὸν καὶ ἔξοδα τοῦ ἐνταῦθα δημοσίου δενδροκομείου, ἡ Ἐπιτροπή, ἔχουσα ὑπ’ ὄψιν ὅτι τὸ δενδροκομεῖον συνέχεται μετὰ τοῦ βοτανικοῦ κήπου, ὑπὲρ οὗ κατὰ τὸν εἰδικὸν προϋπολογισμὸν τοῦ ὑπουργείου τῶν Ἐκκλησιαστικῶν ἀρκεταὶ χορηγοῦνται πιστώσεις, νομίζει ἀρκοῦσαν τὴν διατήρησιν διὰ τὸ δενδροκομεῖον ἑνὸς ἀρχικηπουροῦ πρὸς ὃν νὰ δίδεται ἐπὶ ἀποδόσει λογαριασμοῦ τὸ ἀναγκαῖον χρηματικὸν ποσὸν διὰ τὰς ἐν τῷ σχετικῷ φύλλῳ τῆς λεπτομερείας ἀνάγκας, ὅπερ ἡ Ἐπιτροπὴ ὁρίζει εἰς δρ. 2,400, εἰς τὰς ὁποίας προτιθέμενα καὶ τὰ ἐκ τοῦ δενδροκομείου ἔσοδα ἀρκοῦσι κατὰ τὴν γνώμην τῆς Ἐπιτροπῆς εἰς πάσας τὰς πραγματικὰς ἀνάγκας».

§51ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἀρχικηπουρὸς, κύριοι, δὲν ὑπάρχει, διότι ἀπέθανε καὶ πρὸ καιροῦ δὲν ἀντικατεστάθη· δίδεται μόνον ἓν ἐπιμίσθιον μόνον ἐκ 30 δραχμῶν εἰς τὸν ἐκεῖ κηπουρόν. Ὁ κῆπος περὶ οὗ πρόκειται δὲν χρησιμεύει οὔτε πρὸς παραγωγὴν, οὔτε πρὸς σκοπὸν οἰκονομίας, ἀλλὰ χρησιμεύει εἰς τὸ νὰ προμηθεύῃ τὸν τόπον δένδρων καὶ φυτῶν.

§52ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Δὲν τὸ κάμνει.

§53ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Τόσον πολὺ τὸ κάμνει, ὥστε ἔχει ἀπὸ τὴν πώλησιν τῶν δένδρων τῶν τιμωμένων 10 λεπτὰ εἴσπραξιν 2,000 δραχ. τὸ δημόσιον· φαντασθῆτε λοιπὸν πόσας χιλιάδας δένδρων ἐκποιεῖ.

§54ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Δὲν εἶναι γραμμένον εἰς τὰ ἔσοδα.

§55ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Καὶ μήπως εἶναι γραμμένον ἰδιαιτέρως τὸ ποσὸν τὸ προερχόμενον ἐκ τῆς ἐνοικιάσεως τῶν καρπίμων δένδρων τοῦ κήπου τούτου.

§56ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι γεγραμμένον εἰς τὸν ἀπολογισμόν.

§57ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἡ Κυβέρνησις, νομίζει, ὅτι ἡ ὕπαρξις τοῦ κήπου εἶναι λίαν χρήσιμος καὶ τὸ δημόσιον ὀφείλει ἕνεκα τούτου νὰ ὑποβληθῇ εἰς μικρὰ ἔξοδα.

§58ΡΟΥΚΗΣ. Ἂν ὑπάρχῃ κανὲν δένδρον εἰς τὴν Ἑλλάδα ἐκ τοῦ κήπου τούτου ἐπρομηθεύθη.

§59ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ἐρωτήσω τὴν Βουλὴν, οἱ παραδεχόμενοι τὴν γνώμην τῆς ἐπιτροπῆς ἐπὶ τοῦ ἄρθρου ά. καὶ βʹ. νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη. Ἄρθρον 3ον. Προσωπικὸν σχολείου τεχνῶν, 47,520. Ἡ πλειοψηφία τῆς Ἐπιτροπῆς προτείνει ὅπως αἱ πιστώσεις τοῦ ἰδίου κεφαλαίου, αἱ σημειούμεναι ἐν τῷ προϋπολογισμῷ ὑπὲρ τοῦ σχολείου τῶν τεχνῶν, ἐλαττωθῶσιν ἡ μὲν τοῦ ἄρθρου 3, περιλαμβάνοντος τὸ προσωπικὸν τοῦ σχολείου τῶν τεχνῶν, ἐκ δραχ. 47,520 εἰς δραχ. 40,000, ἡ τοῦ ἄρθρου 4, περιλαμβάνοντος ἔξοδα τοῦ σχολείου τῶν τεχνῶν, ἀπὸ δρ. 13,109, εἰς δραχ. 8,000, ἡ δὲ τοῦ 5 ἄρθρου, περιλαμβάνοντος ἔξοδα ὑποτρόφων, νὰ περιορισθῇ εἰς δραχ. 9,000, ἀπαλειφομένης τῆς πιστώσεως 5,000 δραχμῶν πρὸς ἀποστολὴν εἰς Γαλλίαν ἢ Ἰταλίαν δύω ὑποτρόφων.

§60ΧΟΪΔΑΣ. Ὅταν ἐπρόκειτο περὶ τῶν δένδρων τῶν χορηγουμένων εἰς τὸν λαὸν ἡ Ἐπιτροπὴ ἐπρότεινε μείωσιν· ὅταν πρόκειται περὶ προσώπων, προτείνει αὔξησιν.

§61ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὰ μέλη τῆς ἐπιτροπῆς ὑποστηρίζουν τὴν πρότασίν των.

§62ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι.

§63ΖΩΧΙΟΣ. Κύριε πρόεδρε, καθηγητὴς τῆς φυσικῆς 100 δραχμάς!

§64ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ὅλοι πέρνουν τόσα, εἶναι ἐπιμίσθιον.

§65ΒΑΛΕΤΤΑΣ. Κύριε πρόεδρε, προτείνω καὶ ἐγὼ μίαν αὔξησιν ὅπως δοθῇ εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἓν ποσὸν, ὅσον κρίνει ἀναγκαῖον 1,200 δρ. ὅπως προσληφθῇ καθηγητὴς τῆς στενογραφίας εἰς τὸ σχολεῖον τῶν τεχνῶν. Γνωρίζετε κάλλιστα ὅτι μόνοι στενογράφοι ὑπάρχοντες ἐν Ἑλλάδι, εἶναι οἱ στενογράφοι τῆς Βουλῆς. Ἐὰν τούτων τινὲς οἱ ὁποῖοι εἶναι σπουδασταὶ, ἐκλέξωσιν ἄλλο ἐπάγγελμα, θὰ μείνωμεν ἄνευ στενογράφων. Νομίζω λοιπὸν καλὸν νὰ δοθῇ ἓν ποσὸν 1,200 δραχμῶν ὅπως εἷς τῶν στενογράφων διορισθῇ καθηγητής.

§66ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§67ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ ἐπιτροπὴ προτείνει ἐλάττωσιν τοῦ ἄρθρου 3ου ἐκ δρ. 47,520 εἰς δρ. 40,000, χωρὶς ὅμως ν’ ἀναφέρῃ ποίαν ἐλάττωσιν.

§68ΚΟΛΙΑΤΣΟΣ. Κύριε πρόεδρε, εἶναι βέβαιον, ὅτι εἰς τοὺς καθηγητὰς τοῦ σχολείου τῶν τεχνῶν δίδομεν ὀλιγώτερον μισθὸν παρ’ ὅσον ἐδώσαμεν εἰς αὐτοὺς ὅταν ἦσαν ὑπότροφοι.

§69ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Πιστεύω ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ δὲν θὰ ἐπιμείνῃ· τὸ κατ’ ἐμὲ ἠσχολήθην πολὺ καὶ ἐζήτησα τὴν γνώμην πολλῶν ἂν πρέπῃ νὰ καταργήσωμεν ἕδρας καὶ ποίας, ἀλλὰ δὲν ἠμπόρεσα νὰ φθάσω εἰς ἀποτέλεσμα. Ἡ σχολὴ αὕτη μέχρι τοῦδε ἐπρομήθευσεν ὅλα τὰ ἀτμόπλοια μὲ μηχανικούς, ἔδωσε γεωμέτρας, ἔδωσε ζωγράφους.

§70ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἐπιμένει ἡ ἐπιτροπή.

§71ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Παρακαλῶ ὅμως τὴν Βουλὴν ἀντὶ τούτου νὰ προσθέσῃ δρ. 3751, διότι ἠγοράσαμεν τελευταῖον ἕνα λέβητα διὰ τὸ ἐργοστάσιον.

§72ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§73ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Νὰ προσθέσῃ ἀκόμη 700 νομίζω δρ. διὰ τὴν καπνοδόχον τοῦ ἐργοστασίου. Περὶ τοῦ Καθηγητοῦ τῆς στενογραφίας δὲν ἔχω ἀντίῤῥησιν.

§74ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις.

§75ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ἡ ἐπιτροπὴ παρῃτήθη τῆς προτάσεώς της ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 3ου. Ὁ βουλευτὴς Θήρας ἐπρότεινε νὰ προστεθῇ ποσὸν 1200 δραχ. δι’ ἐπιμίσθιον ἑνὸς καθηγητοῦ τῆς στενογραφίας· οἱ παραδεχόμενοι τὴν προσθήκην αὐτὴν, παρακαλῶ νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται πάντες). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Τὸ ἄρθρον λοιπὸν αὐξάνει εἰς 48,720. Εἰς τὸ ἄρθρον 4ον ὁ κ. ὑπουργὸς ἐπρότεινε νὰ αὐξηθῇ κατὰ 3751 δρ. πρὸς πληρωμὴν νέου λέβητος, καὶ δεύτερον δρ. νέων 700 διὰ τὴν δαπάνην τῆς κατασκευῆς νέου κλιβάνου καὶ νέας καπνοδόχου· οἱ παραδεχόμενοι τὴν προσθήκην αὐτὴν, παρακαλῶ νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται πάντες). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Αὐτὸ τὸ ποσὸν προστίθεται εἰς τὰς 13,109 δραχ. καὶ 60 λεπτά.— Τί εἶναι αὐτά; 60 λεπτὰ δὲν βάζουν ποτὲ εἰς προϋπολογισμόν. Νὰ τὰ ἀφαιρέσητε.

§76ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Βάλλετε μίαν δραχμήν.

§77ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 5ον· Ὑπότροφοι 14,000 δραχ. Ἡ ἐπιτροπὴ προτείνει μειώσεις.

§78ΜΠΟΥΤΟΣ. Παρῃτήθη ἡ ἐπιτροπή.

§79ΔΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ ἐπιτροπὴ εὑρίσκεται εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ζητήσῃ συγνώμην ἀπὸ τὴν Βουλὴν, διότι ἠπατήθη εἰς τὰς κρίσεις της περὶ τοῦ πνεύματος τῆς Βουλῆς, περὶ οἰκονομικῶν, τόσῳ μᾶλλον καθόσον εὑρέθησαν πρόσωπα ἐν τῇ Βουλῇ σπουδαῖα, τὰ ὁποῖα ἤθελον νὰ φέρουν οἰκονομίας 3,000,000, καὶ παραιτούμεθα ἀπὸ τὰς οἰκονομίας· κάθε ἡμέραν ὅμως θὰ εὕρητε τὸ δημόσιον ταμεῖον κλειστὸν, καὶ ὅσῳ τὸ εὑρίσκω κλειστὸν, τόσον ἀπελπίζομαι περὶ τῶν πραγμάτων.

§80ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι ἔχει ἄδικον καὶ ἡ ἐπιτροπὴ καὶ ὁ κ. Δανόπουλος. Βεβαίως ἡ Βουλὴ ἐμπνέεται ἀπὸ πνεῦμα οἰκονομίας, καὶ ἡ ἐπιτροπὴ εἶναι λίαν ἀξιέπαινος καὶ ἀξία τῆς εὐγνωμοσύνης τῆς Βουλῆς· διαφωνοῦμεν μόνον, διότι νομίζομεν, ὅτι μερικαὶ οἰκονομίαι δὲν εἶναι ἐφικταὶ, διότι οἰκονομία δὲν σημαίνει μόνον νὰ ἐλαττώσῃ τις τὰ ἔξοδα, ἀλλὰ νὰ τὰ ἐλαττώσῃ καταλλήλως, διότι ἡ ἐλάττωσις βλάπτει ἐνίοτε· νομίζομεν, ὅτι μερικαὶ τῶν οἰκονομιῶν τῆς ἐπιτροπῆς δὲν εἶναι κατάλληλοι· ὅσαι εἶναι καταλλήλως, μετ’ εὐχαριστήσεως τὰς παραδεχόμεθα.

§81ΔΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὰ ἔχουν καλῶς εἰς μίαν ὁμαλὴν κατάστασιν πραγμάτων. Ἡμεῖς ἠπατήθημεν νομίζοντες, ὅτι προσεγγίζομεν εἰς ἀνώμαλον κατάστασιν, καὶ ἐνομίσαμεν, ὅτι τὸν Βοτανικὸν κῆπον καὶ πολλοὺς μισθοὺς καὶ ἐπιμίσθια εἰμπορούσαμεν νὰ ἀναβάλωμεν ἐπὶ ἓν ἔτος, διότι φόρους νέους δὲν εἴμεθα εὐδιάθετοι νὰ ἐπιβάλωμεν διὰ τὰς ἐκτάκτους ἀνάγκας.

§82ΖΩΧΙΟΣ. Κύριε πρόεδρε, ὑπάρχει ἐδῶ σημείωσις 5,000 δρ. πρὸς ἀποστολὴν δύω ὑποτρόφων· τί νὰ σπουδάσουν;

§83ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἓν ἀπὸ τὰ μαθήματα τῆς σχολῆς.

§84ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὄχι· αὐτοὶ στέλλονται διὰ νὰ σπουδάσουν νέαν μέθοδον ἐφευρεθεῖσαν πρὸς διατήρησιν τοῦ βομβυκοσπόρου.

§85ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Μάλιστα, κύριοι. Ὅλα τὰ μεταξουργεῖα ἀνεφέρθησαν εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἕνεκα τῆς καταστροφῆς, τὴν ὁποίαν ἔπαθεν ἡ σκωληκοτροφία πρὸ πολλῶν ἐτῶν, καὶ ἥτις ἐζημίωσε τὴν Ἑλλάδα πολλὰ ἑκατομμύρια. Ἐνησχολήθησαν ἔκτοτε νὰ ἐφεύρουν τὸν τρόπον, ἵνα ἐπαναφέρουν ὑγιᾶ τὸν σκώληκα εἰς τὴν Ἑλλάδα. Ὅλαι αἱ ἀπόπειραι ἀπέτυχον, καὶ τὸ μέσον ἀκόμη τοῦ μεταφέρειν ἀπὸ τὸ ἐξωτερικὸν σπόρον. Εἰς τὴν Γαλλίαν εἷς εἰδήμων εὗρεν, ὅτι εἰμπορεῖ μικροσκοπικῶς νὰ ἐκλέξῃ τὸ ὑγιᾶ σπόρον, καὶ δι’ αὐτοῦ νὰ κάμῃ κουκούλια καλά. Παρεκλήθη λοιπὸν ἡ Κυβέρνησις ν’ ἀποσταλῶσι δύω νέοι δυνάμενοι νὰ χρησιμεύσουν πρὸς αὐτὸν τὸν σκοπὸν νὰ ἔχωσι τὰς προκαταρκτικὰς γνώσεις, νὰ μείνωσιν 8 μῆνας ἐντὸς τῶν ὁποίων, καθὼς εἶναι ἀποδεδειγμένον, δύνανται νὰ διδαχθῶσι τὸν τρόπον διὰ τοῦ ὁποίου εἰμποροῦν νὰ διακρίνωσι τὸν ὑγιᾶ σπόρον. Ἐνομίσαμεν, ὅτι τὴν πρότασιν αὐτὴν ἔπρεπε νὰ δεχθῶμεν, διότι τῳόντι ἐὰν ἐπιτύχῃ, θέλει εἶσθαι πρόξενος μεγίστου καλοῦ, ἐὰν δὲ ἀποτύχῃ, ἡ ζημία θέλει εἶσθαι μικρά. Διὰ τοῦτο θὰ παρακαλέσω τὴν Βουλὴν νὰ δεχθῇ αὐτὸ τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον θὰ χρησιμεύσῃ εἰς λίαν ἐπωφελῆ σκοπόν. Γνωρίζω, ὅτι θὰ μοῦ εἴπωσιν, ὅτι δὲν ὑπάρχουν ἐδῶ νέοι προητοιμασμένοι καὶ κατάλληλοι διὰ τοῦτο, διότι ἐντὸς τόσου μικροῦ διαστήματος δὲν θέλει δυνηθῆ νὰ σπουδάσῃ καὶ νὰ μάθῃ ὅ,τι ἀπαιτεῖται, ὅτι πρέπει νὰ ἦναι προητοιμασμένος λίαν καὶ κάτοχος πολλῶν γνώσεων. Κύριοι, ἐὰν στείλωμεν, θὰ στείλωμεν ἀπὸ τοὺς καλλιτέρους καὶ ἀπὸ τοὺς δυναμένους εὐκολώτερον καὶ ταχύτερον νὰ διδαχθῶσιν.

§86ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Προτείνω, διὰ νὰ μὴ σταλῶσιν ὑπ’ αὐτὴν τὴν πρόφασιν δι’ ἄλλην τινὰ αἰτίαν, νὰ τεθῇ προθεσμία....

§87ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὀκτὼ μηνῶν.

§88ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Νὰ τεθῇ αὐτὸ ἐντὸς τοῦ ἄρθρου.

§89ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἰδοὺ τί λέγει. (Ἀναγινώσκει ἀπόσπασμα μιᾶς ἐκθέσεως.)

§90ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ σημειωθῇ ἐντὸς τοῦ ἐδαφίου, διὰ νὰ μὴ γείνῃ ἄλλο ἄρθρον.

§91ΧΟΪΔΑΣ. Εἰς ποῖον διαγωνισμὸν θὰ ὑποβληθῶσιν οἱ ἀποσταλησόμενοι;

§92ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Θὰ ἐξετασθοῦν ἀπὸ ἐπιτροπὴν ἐὰν ἔχουν τὰς ἀναγκαίας γνώσεις.

§93Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Νομίζω, ὅτι ἡ ἔννοια τῆς ἐρωτήσεως τοῦ ἐκ Κραναίας βουλευτοῦ εἶναι νὰ ὑποδείξῃ εἰς τὴν Κυβέρνησιν ὅτι οἱ ἀποσταλησόμενοι εἶναι προτιμότερον νὰ ἐκλεχθῶσιν αὐτοὶ ἐκ τῆς τάξεως τῶν παραγωγῶν.

§94ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ἐτέθη· «ἀποστολὴ δύω ὑποτρόφων ἐν Γαλλίᾳ ἢ Ἰταλίᾳ διὰ διαγωνισμοῦ ἐπὶ ὀκτὼ μῆνας πρὸς ἐκμάθησιν μεθόδου πρὸς διατήρησιν τοῦ βομβυκοσπόρου 5,000.» Ἄλλη ἀντίῤῥησις δὲν ὑπάρχει. Ἄρθρον 6. Συντήρησις τοῦ καταστήματος καὶ λοιπῶν τῆς πρῴην ἐν Τύρινθι γεωργικῆς Σχολῆς 5000.

§95ΖΩΧΙΟΣ. Κύριε πρόεδρε, ἐδῶ ἔχω ὑπ’ ὄψιν μου ἀναφορὰν ἑνὸς Χριστίνη πρὸς τὸ ὑπουργικὸν Συμβούλιον.

§96ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Κύριοι, ἡμεῖς τὸ δεχόμεθα πληρέστατα αὐτὸ, ἀλλ’ ἐζητήσαμεν νὰ παρουσιάσῃ ἀξιόχρεων ἐγγύησιν ὅτι θὰ ἐκπληρώσῃ ὅσα ὑπόσχεται διὰ τῆς ἀναφορᾶς του.

§97ΤΙΝΕΣ. Αὐτὸς ἔφυγε.

§98ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Κύριε πρόεδρε, ἐπειδὴ κατὰ τὰς ἀρχὰς τοῦ χειμῶνος ἔτυχε νὰ μεταβῶ εἰς Ναύπλιον καὶ μετέβην εἰς τὴν Σχολὴν ταύτην, ὀφείλω νὰ παρατηρήσω εἰς τὴν Βουλὴν καὶ εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὴν ἀθλίαν κατάστασιν αὐτῆς. Αἱ οἰκοδομαὶ σχεδὸν εἶναι κατεστραμμέναι· σᾶς βεβαιῶ δὲ διὰ τοῦ ἐπισημοτέρου τρόπου, ὅτι ἐὰν ἐντὸς ὀλίγου ἡ Κυβέρνησις δὲν τὰς ἐπιδιορθώσῃ, θὰ καταῤῥεύσουν ὅλαι· ἐπληροφορήθην δὲ ἐξωδίκως ὅτι καὶ τὰ δένδρα πωλοῦνται καὶ κατεστράφησαν καθ’ ὁλοκληρίαν. Εἶναι λίαν λυπηρὸν πρᾶγμα νὰ καταστραφῇ μία τοιαύτη σχολὴ, διὰ τὴν ὁποίαν ὁ ἀοίδιμος Καποδίστριας τόσα χρήματα ἐξόδευσε, καὶ ἡ ὁποία εἶναι ἀναγκαία, διότι οὐδεμία ἄλλη τοιαύτη σχολὴ ὑπάρχει καὶ εἶναι ἀδύνατον νὰ ἀπομάθουν οἱ γεωργοὶ ἀπὸ τὸ παλαιὸν ἄροτρον τοῦ Ἡσιόδου. Παρακαλῶ τὴν Κυβέρνησιν νὰ παρουσιάσῃ τὰ κατάλληλα νομοσχέδια.

§99ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Διαβεβαιῶ καὶ ἐγὼ τὴν Βουλὴν ὅτι, ἐὰν ἐξακολουθήσουν νὰ διατελῶσιν αἱ γαῖαι καὶ τὰ καταστήματα ἐνοικιασμένα, θὰ καταστραφοῦν καθ’ ὁλοκληρίαν· τὰ δένδρα πωλοῦνται ἐν πλήρει μεσημβρίᾳ.

§100Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Δὲν ὑπάρχει πλέον δένδρον ἐκτὸς μιᾶς δάφνης, τὴν ὁποίαν εἶχε φυτεύσει ὁ μακαρίτης Καποδίστριας.

§101ΠΑΠΑΛΕΞΟΠΟΥΛΟΣ. Φρονῶ, ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν δύναται νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὴν ἀναφορὰν τοῦ Χριστίνη, καθόσον ὑπέβαλλε νομοσχέδιον περὶ γεωργικῶν σχολῶν ἐκ τοῦ κληροδοτήματος τοῦ Τριανταφυλλίδου· τὸ δὲ κατάστημα τὸ ἐν Τύρινθι εἶναι τὸ καταλληλότερον· παρακαλῶ δὲ τὴν Κυβέρνησιν ἐκ τῆς πιστώσεως τῶν 5,000 δραχ. νὰ προβῇ εἰς ἐργασίας πρὸς ἀνασύστασιν τῆς σχολῆς· ἄλλως, νὰ προτείνῃ τὴν ἐκποίησιν.

§102ΚΑΤΡΙΒΑΝΟΣ. Πρέπει νὰ δεχθῶμεν τὴν πίστωσιν, διότι ὁ νέος ἐνοικιαστὴς κατέστρεψε σχεδὸν τὸ κτῆμα αὐτό.

§103ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Μάλλιστα, ὑπάρχει ὅρος ἐν τῷ συμβολαίῳ ὅτι ἅμα ἡ Κυβέρνησις θελήσῃ νὰ ἀναλάβῃ τὴν διεύθυνσιν τοῦ ἀγροκηπίου, ὁ ἐνοικιαστὴς δὲν δύναται νὰ ἔχῃ ἀπαιτήσεις.

§104ΡΕΒΕΛΑΚΗΣ. Τὸ κατάστημα ἐκεῖνο εἶναι ἐνοικιασμένον, καὶ καθὼς ἐμάθομεν ἐν τῇ ἐπιτροπῇ πρόκειται περὶ διορισμοῦ προσώπων νὰ ἐπιτηρῶσι τί; δὲν γνωρίζω· διότι ἐὰν τὸ κατάστημα ᾖναι σάπιο χρῄζει ἐπισκευῆς, οὐχὶ ὅμως καὶ ὑπαλλήλων, οἱ ὁποῖοι βεβαίως θὰ κάθηνται εἰς Ἄργος. Ἐὰν τῳόντι πρόκειται περὶ ἀνοικοδομῆς τοῦ καταστήματος, δὲν ἔχομεν ἀντίῤῥησιν.

§105ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ (πρωθυπουργός). Ἡ ἀρχική μας ἰδέα ἦτο νὰ προσθέτωμεν διὰ τροπολογίας ἓν κεφάλαιον ἐκ 30 χιλ. ἢ 25 τοὐλάχιστον, διὰ νὰ χρησιμεύσῃ ὁμοῦ μὲ τοὺς τόκους τοῦ κληροδοτήματος τοῦ μακαρίτου Τριανταφυλλίδου πρὸς σύστασιν σχολῶν εἰς διάφορα μέρη· ἐξετάζοντες ὅμως τὸν προϋπολογισμὸν καὶ λαμβάνοντες ὑπ’ ὄψιν τὸ ἐπικρατοῦν πνεῦμα τῶν οἰκονομιῶν εἴδομεν ὅτι θὰ ἦτο δύσκολον νὰ σημειώσωμεν αὐτὸ τὸ ποσόν· διὰ τοῦτο περιωρίσθημεν εἰς τὰς 5,000 ὄχι μόνον διὰ τὸν διορισμὸν προσωπικοῦ, διότι νομίζω ὅτι εἶναι ἀναγκαῖον καὶ τοῦτο, ἀλλὰ καὶ διὰ τὴν ἐπιδιόρθωσιν τῶν οἴκων, μανδρῶν καὶ τῶν τοιούτων, τὰς ὁποίας φθορὰς κάμνει ὁ ἐνοικιαστής· ἂν δὲ μείνουν εἰς χεῖράς του ὀλίγα ἀκόμη ἔτη, θὰ καταστραφοῦν ἐντελῶς.

§106ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Κύριε πρόεδρε, δὲν πρόκειται περὶ τῆς ἐπισκευῆς τῶν καταστημάτων μόνον, πρόκειται ἀκόμη καὶ περὶ τῶν γαιῶν, αἱ ὁποῖαι ἀπαρτίζουν τὴν σχολὴν αὐτήν· τί γίνονται αὐταὶ αἱ γαῖαι παρακαλῶ;...

§107ΤΙΝΕΣ. Εἶναι ἐξηρημέναι.

§108ΖΕΓΓΕΛΗΣ. Ἡ γνώμη τῆς ἐπιτροπῆς, μεθ’ ὅλην τὴν ὑπόληψιν τὴν ὁποίαν ἔχω πρὸς τὰ ἀπετελοῦντα αὐτὴν μέλη, εἶναι καὶ ἄδικος καὶ ἐπιβλαβής· εἶναι ἄδικος, διότι σκοπεῖ νὰ καταστρέψῃ καὶ τὴν μόνην αὐτὴν ἀφετηρίαν, τὴν ὁποίαν ἔχομεν πρὸς τὴν γεωργικὴν ἀνάπτυξιν τοῦ τόπου, εἶναι δὲ καὶ ἐπιβλαβής Ἰδοὺ διατὶ ὑποστηρίζω τὴν γνώμην τῶν προτεινάντων τὴν διατήρησιν τῆς σχολῆς αὐτῆς ὡς πρακτικῆς γεωργικῆς σχολῆς, διὰ τὸν διπλοῦν λόγον· πρῶτον μὲν διὰ νὰ ὑπάρξῃ αὐτὴ ἡ ἀφετηρία, καὶ δεύτερον διότι μανθάνω, καὶ μοὶ φαίνεται ἀληθές, ὅτι ἀρχικῶς εἰς τὴν σχολὴν αὐτὴν εἶχον παραχωρηθῆ 15,000 στρέμματα καὶ σήμερον εἶναι μόνον 1500 τὰ μισθωθέντα· χωρογραφικὸν σχέδιον δὲν ὑπάρχει, καὶ καθ’ ἡμέραν δὲν ἠξεύρω πῶς εὑρίσκεται ὁ τρόπος νὰ ἐλαττοῦνται καὶ ταῦτα· δὲν ἐμβαίνω εἰς αὐτὴν τὴν συζήτησιν, παρατηρῶ ὅμως ἂν δὲν ἐπιστηθῇ σπουδαία προσοχὴ ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου, ὀλίγος θὰ παρέλθῃ χρόνος καὶ ὅταν θὰ ἀποφασίσητε νὰ συστήσετε πρακτικὰς γεωργικὰς σχολὰς δὲν θὰ ἔχετε ἀγροὺς διὰ νὰ ἐφαρμόσητε τὴν τοιαύτην διδασκαλίαν· ὑποστηρίζω λοιπὸν τὴν γνώμην νὰ διατηρηθῇ τὸ κονδύλιον αὐτὸ καὶ νὰ αὐξηθῇ καὶ εἰς 10,000, ἀλλ’ ὄχι ὅπως ὁ κ. πρωθυπουργὸς παρετήρησε, τοὐτέστι διὰ τὴν συντήρησιν τοῦ καταστήματος, νὰ προστεθῇ αὐτὸ τὸ ποσὸν διὰ τὴν συντήρησιν πρακτικῆς γεωργικῆς σχολῆς καὶ διὰ μίαν σχολὴν πρακτικήν, 7,000 δρ. μόνον εἶναι ἐπαρκεῖς· μάλιστα, κύριοι, ὡς ἀτομικήν μου γνώμην λέγω ὅτι ἡ ἰδέα τοῦ κ. πρωθυπουργοῦ τουτέστι τοῦ νὰ προσθέσωμεν μεγαλείτερον ποσὸν εἶναι ὀρθοτάτη, ἂν τὸ ποσὸν εἶναι δυνατὸν νὰ καλυφθῇ ἀπὸ τὸ κληροδότημα τοῦ μακαρίτου Τριανταφυλλίδου. Δύναταί τις νὰ μοῦ εἴπῃ, ἰδοὺ ὁ νόμος αὔριον θὰ κανονισθῇ τοῦτο· ἀλλ’ ἐρωτῶ ὅλους ὑμᾶς εἶναι δυνατὸν ὁ νόμος αὐτὸς νὰ περατωθῇ ἐντὸς αὐτῆς τῆς συνόδου; βεβαίως ὄχι· ἰδοὺ διατὶ ὑποστηρίζω νὰ ὑπάρχῃ τοὐλάχιστον αὐτὴ ἡ ἀφετηρία, καὶ εἶμαι βέβαιος ὅτι μὲ ποσὸν δραχ. 7,000 ἠμπορεῖ κάλλιστα πρακτικὴ γεωργικὴ σχολὴ νὰ συντηρηθῇ. Δι’ αὐτὸν τὸν λόγον ἀποκρούω τὴν γνώμην τῆς μειονοψηφίας τῆς ἐπιτροπῆς.

§109ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ (ὑπουργὸς Οἰκονομικῶν). Παρατηρῶ εἰς τὴν Βουλὴν ὅτι οἱ φόβοι τοῦ ἐντίμου προαγορεύσαντος περὶ σφετερισμοῦ καὶ καταπατήσεως τῶν γαιῶν τοῦ ἱπποφορβείου, ἐνόσῳ ἐνοικιάζονται, δὲν εἶναι καθόλου βάσιμοι· διότι αἱ γαῖαι αὗται εἶναι ἀκριβῶς καὶ τακτικῶς καταμετρημέναι, ὑπάρχει δὲ καὶ σχεδιαγράφημα αὐτῶν, ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ὁποίου παρεδόθησαν εἰς τὸν ἐνοικιαστήν· ἑπομένως οὐδεμία καταπάτησις καὶ σφετερισμὸς δύναται νὰ λάβῃ χώραν.

§110ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις;

§111ΧΟΪΔΑΣ. Ἐγένετο ἀντίῤῥησις νὰ ὁρισθῇ εἰς τί νὰ χρησιμεύσουν τόσαι δραχμαὶ διὰ τοὺς φύλακας καὶ τόσαι διὰ τὴν ἐπισκευήν. Θέλω νὰ ὁρισθῇ ὁ μισθὸς τοῦ φύλακος· ἠμπορεῖ νὰ διορισθῇ εἷς φύλαξ μὲ τριακοσίας δραχμὰς κατὰ μῆνα.

§112ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δὲν πιστεύω, κύριοι, ἡ Βουλὴ νὰ ἀσχοληθῇ μὲ μίαν τόσον παράλογον ὑπόθεσιν ὅτι ἠμπορεῖ νὰ πληρωθῇ εἷς φύλαξ μὲ 300 δραχμάς.

§113ΖΕΓΓΕΛΗΣ. Ἐπιμένω εἰς τὴν πρότασίν μου.

§114ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἂν δεχθῇ ἡ Βουλὴ τὴν πρότασίν σας, δὲν θὰ ἀφαιρέσωμεν τὰς 5,000.

§115ΖΕΓΓΕΛΗΣ. Ἐπρότεινα σύστασιν πρακτικῆς γεωργικῆς σχολῆς.

§116Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἡ ἰδική σας πρότασις εἶναι ὅλως διόλου ἀνεξάρτητος, καὶ ἠμπορεῖ νὰ ἐρωτηθῇ ἡ Βουλὴ κατόπιν.

§117ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Χοϊδᾶς προτείνει αἱ 5,000 νὰ ἐξειδικευθῶσιν εἰς δύο ἄρθρα, νὰ ὁρισθῇ ὁ μισθὸς τοῦ φύλακος καὶ βʹ. τὸ ποσὸν πρὸς ἐπιδιόρθωσιν τοῦ καταστήματος. Λοιπὸν οἱ παραδεχόμενοι τοῦτο νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη. — Ὁ κ. Ζέγγελης προτείνει νὰ προστεθῇ ποσὸν 7 χιλ. δραχμ. πρὸς συντήρησιν πρακτικῆς γεωργικῆς σχολῆς ἐν Τυρίθῳ· οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη. Ἄρθρον 7. Ἔξοδα ἐπιτροπῆς ἐπὶ τῆς ἐμψυχώσεως τῆς βιομηχανίας κτλ. δρ. 223,000.

§118ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ ἐπιτροπὴ προτείνει τὴν ἀπάλειψιν τῶν πιστώσεων πρὸς χορηγίαν εἰς τὴν ἐπὶ τῆς ἐμψυχώσεως τῆς ἐθνικῆς βιομηχανίας ἐπιτροπὴν πρὸς συλλογὴν στατιστικῶν πληροφοριῶν καὶ πρὸς ἀπογραφὴν τῶν κατοίκων ἐκ δραχ. 38,000, κατὰ πλειονοψηφίαν δὲ τὴν ἐλάττωσιν τῆς πιστώσεως διὰ τὴν μετοχὴν τῆς Ἑλλάδος εἰς τὴν ἐν Παρισίοις ἔκθεσιν τοῦ 1878 ἀπὸ δραχ. 150,000 εἰς 100,000.

§119ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ (πρωθυπουργός). Ἂν δὲν θέλῃ ἡ Βουλὴ ἀπογραφὴν, εἶναι περιττόν· αἱ 5,000 δραχ. ἐξοδεύονται κατ’ ἔτος πρὸς σημείωσιν τῶν γεννήσεων καὶ τῶν ἀποβιώσεων, ζητεῖται καὶ ἓν ποσὸν διὰ τὴν ἀπογραφήν· ἂν δὲν θέλετε νὰ γείνῃ ἀπογραφὴ, πολὺ καλά.

§120ΔΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ ἐπιτροπὴ ἐνόμισε πῶς τὸ ποσὸν αὐτὸ δὲν εἶναι ἀναγκαῖον διὰ δύω λόγους· πρῶτον, διότι πρὸ 2 ἐτῶν ἐγένετο ἀπογραφὴ καὶ γίνεται κατὰ 5ετίαν ἡ ἀπογραφὴ, καὶ δεύτερον διότι ἡ Κυβέρνησις δι’ ἄλλον λόγον τῆς ὑπηρεσίας διὰ τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ νόμου τῆς στρατολογίας ἔκαμεν ἤδη ἀπογραφήν.

§121ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Ποῦ εἶναι αἱ γυναῖκες καὶ τὰ παιδία;

§122ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὄχι μόνον ἡ ὠφέλεια τὴν ὁποίαν ἡ χώρα ἡμῶν ἀπολαμβάνει ἐκ τῶν στατιστικῶν τούτων πληροφοριῶν, ἀλλὰ καὶ διεθνεῖς ὑποχρεώσεις ἐπιβάλλουσι τὴν ψήφισιν τῆς πιστώσεως ταύτης. Ἠξεύρετε ὅτι ἀντιπροσωπεύεται ἑκάστοτε ἡ Ἑλλὰς εἰς τὰς διεθνεῖς στατιστικὰς συνόδους, ὅτι ἐν ταῖς συνόδοις ἐκείναις, αἱ ὁποῖαι δὲν ἔχουν ἐπίσημον χαρακτῆρα, ὑποστηρίζονται ὅμως ὑπὸ τῶν Κυβερνήσεων, ἀναλαμβάνομεν ἠθικὰς ὑποχρεώσεις, καὶ ἂν ἀπαλείψωμεν τὴν αἰτουμένην πίστωσιν δὲν θὰ δυνηθῶμεν νὰ ἀνταποκριθῶμεν εἰς τὰς ὑποχρεώσεις ταύτας καὶ θὰ εἴμεθα τὸ μόνον κράτος τῆς Εὐρώπης καὶ τῆς Ἀμερικῆς, τὸ ὁποῖον δὲν ἐκτελεῖ τὴν ὑποχρέωσιν.

§123ΤΙΝΕΣ. Μετὰ τῆς Τουρκίας.

§124ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Μετὰ τῆς Τουρκίας. Ἡ ἐργασία αὕτη τῆς ἀπογραφῆς δὲν θὰ γείνῃ ἤδη πρώτην φοράν· ἐγένετο πολλάκις, ἐγένετο ὅμως ἐν διαστήματι δεκαετίας, καὶ νομίζω ὅτι ὀφείλομεν συμφώνως πρὸς τὰς ἀποφάσεις τῶν στατιστικῶν συνεδρίων νὰ συντάμωμεν τὸ διάστημα εἰς πενταετίαν, διότι ἡ χρησιμότης τῶν στατιστικῶν πληροφοριῶν, ὅταν παρέρχεται πολὺς χρόνος, καταντᾷ πολὺ μικροτέρα, πρέπει προσέτι αἱ ἐποχαὶ κατὰ τὰς ὁποίας γίνονται αἱ ἀπογραφαὶ αὗται νὰ ἀνταποκρίνωνται πρὸς τὰς ἐποχὰς καθ’ ἃς γίνονται ἀλλαχοῦ· πλὴν τούτου ὑπάρχει καὶ ἄλλος λόγος καθιστῶν ἀναγκαίαν τὴν ἀπογραφὴν, ὅτι ἡ ἀπογραφὴ εἶναι βάσις τοῦ κανονισμοῦ πολλῶν νομίμων δικαιωμάτων· τὸ δικαίωμα τὸ ἐκλογικὸν τῶν ἐπαρχιῶν στηρίζεται ὡς πρὸς τὸν ἀριθμὸν τῶν ἐκλεκτέων ἐπὶ τῆς ἀπογραφῆς, καὶ ἂν δὲν ἔχωμεν ἀπογραφὴν, θὰ ἔχωμεν ἄλλον τρόπον προσδιορισμοῦ, θὰ ἔχωμεν τὴν αὐθαιρεσίαν τῆς Βουλῆς, κατὰ τὰς ἐξελέγξεις τῆς ὁποίας γνωρίζομεν τὴν σημασίαν. Νομίζω λοιπὸν ὅτι δὲν θὰ ἔχῃ δυσκολίαν ἡ Βουλὴ εἰς παραδοχὴν τῆς προτάσεως, ὅπως προβάλλεται ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ ταυτοχρόνως νομίζω, ὅτι θὰ παραδεχθῇ καὶ τὴν ἐξειδίκευσιν ὅλων τῶν ἐδαφίων, πλὴν τῶν 2 τελευταίων. Λέγω δὲ τοῦτο, διότι ἠξεύρω ὅτι γίνεται χρῆσις τῶν ἐν τοῖς ἐδαφίοις τούτοις πιστώσεων διὰ σκοποὺς περὶ ὧν προνοοῦσιν ἄλλα ἐδάφια τοῦ αὐτοῦ ἄρθρου.

§125ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν οἱ παραδεχόμενοι τὴν γνώμην τῆς ἐπιτροπῆς νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη. Ἐρχόμεθα τώρα εἰς τὴν πρότασιν τοῦ κ. Τρικούπη τῶν τριῶν ἐδαφίων, τὸ ἐδάφιον ά. καὶ βʹ. ἐκ 13,000 θὰ ἀποτελέσωσιν ἄρθρον 7.

§126ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Νὰ ἐπιγραφῇ, «εἰς ἐμψύχωσιν τῆς βιομηχανίας,» διότι ἐπιτροπὴ δὲν ὑπάρχει. Ἄρθρον 8. Διὰ τὴν ἀπογραφὴν τῶν κατοίκων 25,000. Ἐδάφιον 4. Διὰ τὴν μετοχὴν τῆς Ἑλλάδος εἰς τὴν ἐν Παρισίοις παγκόσμιον ἔκθεσιν τοῦ 1878........ 150,000. Ἡ ἐπιτροπὴ προτείνει νὰ ἐλαττωθοῦν εἰς .... 100,000.

§127ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ (πρωθυπουργός). Δὲν ἠμποροῦμεν, κύριοι, ἀπὸ μίαν παγκόσμιον ἔκθεσιν νὰ λείψωμεν· εἰς τὴν Ἀμερικὴν δὲν ἐπήγαμεν, διότι ἀπῃτοῦντο πολλὰ ἔξοδα καὶ αὐτὸ μᾶς ἔβλαψε· τὸ δὲ ποσὸν τῶν 100,000 δὲν ἀρκεῖ.

§128Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἀφοῦ οἱ Γερμανοὶ δὲν θὰ ὑπάγουν.

§129ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Καὶ μ’ ὅλα ταῦτα οἱ βιομήχανοι θὰ ὑπάγουν.

§130ΜΑΥΡΟΚΟΡΔΑΤΟΣ. Ἄν ὑπάρχῃ δαπάνη δικαιολογημένη εἶναι ἡ δαπάνη ἡ ἀναγραφομένη ἐν τῷ προϋπολογισμῷ ὑπὲρ τῆς ἐν Παρισίοις ἐκθέσεως τοῦ 1878· ὅσοι γνωρίζουσιν ὁποῖα ὀφέλη προξενοῦνται εἰς τὰ ἔθνη, τὰ ὁποῖα λαμβάνουν μέρος εἰς τοὺς μεγάλους αὐτοὺς διεθνεῖς διαγωνισμούς, δὲν ἠμποροῦν παρὰ νὰ ὁμολογήσουν ὅτι εἰς τὴν Ἑλλάδα ἀπόκειται νὰ ἀντιπροσωπεύσῃ τὴν πρόοδον τῶν λαῶν ἐν τῇ Ἀνατολῇ· ὅσοι δὲ ἀνέγνωσαν εἰς τὰς ἐφημερίδας τῆς Γαλλίας τὴν εὐχαρίστησιν μετὰ τῆς ὁποίας τὸ μέγα ἐκεῖνο ἔθνος ἀπεδέχθη τὰς ἀποφάσεις τῶν ἐθνῶν ὅσα θὰ μετάσχωσι τῆς διεθνοῦς ἐκθέσεως τοῦ 1878 καὶ τὴν λύπην, μὲ τὴν ὁποίαν εἶδόν τινα ἐκ τῶν ἐθνῶν μὴ μετασχόντα, αὐτὸς δὲν ἠμπορεῖ παρὰ νὰ παραδεχθῇ, ὅτι ἡ Ἑλλὰς πρέπει νὰ λάβῃ μέρος εἰς τὴν ἔκθεσιν ταύτην. Ἡ Ἑλλὰς ἐποιήσατο μεγίστας προόδους μάλιστα ἐν τῷ διανοητικῷ σταδίῳ, ἀλλὰ καὶ ἐν ταῖς τέχναις..... τὰς προόδους ταύτας δὲν ἀμφιβάλλω, ὅτι θὰ δείξῃ καὶ ἐν τῇ ἐκθέσει τοῦ 1878· ἀλλ’ εἰς τὰ ἄλλα ἔθνη οἱ βιομήχανοι δύνανται νὰ δαπανῶσιν ἀφ’ ἑαυτῶν, ὅπως μεταφέρωσι καὶ ἐπιδείξωσι τὰ ἔργα των, εἰς τὴν Ἑλλάδα ὅμως τοῦτο δὲν εἶναι δυνατόν· εἶναι δίκαιον νὰ βοηθήσωμεν τοὺς βιομηχάνους.

§131Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Εἶναι ὡραῖα καὶ τὰ καλὰ λόγια καὶ τὰ καλὰ πράγματα· ποῖος εἶναι ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος δὲν ἐκτιμᾷ αὐτὰ τὰ πράγματα· ἀλλ’ αὐτὰ εἶναι ἀστεῖα, ὅταν ἔχωμεν μυρίας ἄλλας ἐλλείψεις, αἱ ὁποῖαι καθιστῶσι τὴν ἀσφάλειαν τοῦ τόπου ἀμφίβολον· ἡμεῖς τί νὰ πᾶμεν νὰ δείξωμεν τὸ χάλι μας; ἐγὼ φρονῶ ἐν πεποιθήσει ὅτι ἡ Ἑλλὰς πρέπει νὰ ἀπέχῃ ἀπὸ τῶν δαπανῶν αὐτῶν, ὅταν ἔχῃ νὰ δαπανήσῃ εἰς μεγάλας ἐθνικὰς ἀνάγκας, ὅταν περιμένωμεν συνδρομὰς διὰ νὰ ἀγοράσωμεν πλοῖα καὶ ἔπειτα νὰ ζητοῦμεν 150,000 δραχ. διὰ νὰ δείξωμεν ταῖς σκάλτσαις καὶ τὰ κοντογούνια· ἡμεῖς δὲν εἴμεθα εἰς θέσιν διὰ τὸ ἔτος τοῦτο νὰ κάμωμεν ἐπιδεικτικὰς δαπάνας.

§132ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὁ προλαλήσας ἐχαρακτήρισε τὰς δαπάνας ταύτας ὡς ἐπιδεικτικάς, καὶ ἂν ἦσαν τοιαῦται βεβαίως ἡ Βουλὴ ἔπρεπε νὰ τὰς ἀποῤῥίψῃ, ἀλλὰ κατ’ ἐμὴν γνώμην ἡ δαπάνη οὐδόλως εἶναι ἐπιδεικτική· ἀποδεικνύει τὸν σεβασμόν, τὸν ὁποῖον ἔχομεν πρὸς τὴν δημοσίαν γνώμην τῆς Εὐρώπης. Τί θὰ σκεφθῇ ὁ Εὐρωπαϊκὸς κόσμος, ἂν ἴδῃ τὴν Ἑλλάδα ἀπέχουσαν τοῦ παγκοσμίου διαγωνισμοῦ; Νομίζει ἡ Εὐρώπη, ὅτι αἱ ἐκθέσεις συντελοῦσιν εἰς τὴν πρόοδον τῶν ἐθνῶν, ἂν ἡμεῖς φανῶμεν μὴ ἀναγνωρίζοντες τοῦτο ἢ ἂν ἀποδείξωμεν διὰ τῆς μὴ παρουσίας μας, ὅτι δὲν δυνάμεθα νὰ παραστῶμεν εὐπροσώπως, ποίαν περὶ ἡμῶν θέλομεν δώσει εἰς τὴν Εὐρώπην ἰδέαν; ἠξεύρετε ὅτι ἐν Ἀμερικῇ καίτοι ἡ ἔκθεσις ἐκείνη δὲν ἐγένετο ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως, ὡς γίνεται ἡ Γαλλική, οὐχ’ ἧττον, ἐπειδὴ ὑπεστηρίχθη ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως, ἐπῆλθέ τις δυσαρέσκεια διὰ τὴν ἀπουσίαν ἡμῶν, ἀλλὰ δὲν ἠδυνάμεθα νὰ παραστῶμεν ἐκεῖ, διότι αἱ δαπάναι θὰ ἦσαν πολλαπλάσιαι· ὑπελογίσαμεν, ὅτι ἀπητοῦντο ὑπὲρ τὰς 500,000 δραχ. οὐδὲ πίστωσις ὑπῆρχε· καὶ σήμερον δὲ πρέπει νὰ ἀντιπροσωπευθῶμεν πρεπόντως, διότι ἂν κατέχοντες θέσιν ἐν τῇ ἐκθέσει δὲν τὴν κατέχωμεν ὡς πρέπει, δὲν δείξωμεν τὴν ἀληθῆ ἡμῶν πρόοδον ἀποτυγχάνομεν τοῦ σκοποῦ. Διὰ τοῦτο οὐδόλως ἀποδέχομαι τὴν γνώμην τῆς ἐλαττώσεως, πολὺ δὲ μᾶλλον τῆς ἀπαλείψεως· ἀλλ’ ἂν ἀποδέχωμαι τὸ ποσὸν τὸ ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως προτείνομεν, ὀφείλω νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Κυβέρνησιν σύστασιν ὅπως μὴ προβῇ εἰς τὰ τῆς ἐκθέσεως ταύτης, καθ’ ὃν τρόπον προέβη εἰς τὴν ἄλλην ἔκθεσιν· εἶναι ἀνάγκη νὰ διορισθῇ εἰδικὴ ἐπιτροπὴ, ἥτις νὰ προεδρεύσῃ τῶν ἐργασιῶν καὶ ἰδίως εἰς τὸ μέρος ἐκεῖνο τῆς ἐκθέσεως, τὸ ὁποῖον ἀφορᾷ τὴν διὰ τῆς συγγραφῆς κατάδειξιν τῆς προόδου τοῦ τόπου. Τὰ ἐκ τῆς ἀφορμῆς τῶν ἐκθέσεων δημοσιευόμενα ὑπομνήματα ἀποτελοῦσιν ὁλόκληρον βιβλιοθήκην, καὶ ἡ ἐξ αὐτῶν ὠφέλεια θεωρεῖται μεγαλειτέρα τῆς ὠφελείας, ἣν παρέχει ἡ τῶν πραγμάτων ἔκθεσις. Τὰ ἐκτιθέμενα πράγματα ἄνευ τῶν ὑπομνημάτων δὲν παράγουσι τὴν δέουσαν ἐντύπωσιν· καὶ τὰ μὲν πράγματα μετὰ τὴν ἔκθεσιν ἀποσύρονται, μένουσιν ὅμως καὶ μελετῶνται τὰ δημοσιευθέντα ὑπομνήματα. Διὰ τῆς συντάξεως καὶ δημοσιεύσεως τῶν ὑπομνημάτων θὰ προσφέρωμεν τὴν συμβολὴν ἡμῶν εἰς τὸ διεθνὲς ἔργον, ἀλλὰ θὰ ὠφεληθῶμεν ἐξ αὐτῆς καὶ ἡμεῖς αὐτοὶ, διότι οὐδὲν ὠφελιμώτερον εἰς τὰ κράτη τῆς γνώσεως τῶν ἰδίων αὐτῶν δυνάμεων· ὁμολογῶ ὅτι τὸ ἔργον εἶναι δυσχερὲς, ἀλλὰ καὶ διὰ τοῦτο προτρέπω τὴν Κυβέρνησιν νὰ ἐπιληφθῇ αὐτοῦ ἀπὸ τοῦδε.

§133ΖΩΧΙΟΣ. Ὀφείλομεν ν’ ἀντιπροσωπευθῶμεν πρεπόντως· κατὰ τὰς παρελθούσας ἐκθέσεις δὲν ἀντιπροσωπεύθημεν πρεπόντως· οἱ Γερμανοὶ ἀπεφάσισαν νὰ μὴν ὑπάγουν ὄχι διότι ἔχουν ἐχθροὺς τοὺς Γάλλους, ἀλλὰ διότι δὲν δύνανται νὰ ἀντιπροσωπευθῶσι πρεπόντως· ἡ βιομηχανία των εἶναι πολὺ κατωτέρα τῆς Γαλλικῆς καὶ ἐπίτηδες οἱ Γάλλοι διώρισαν τὴν ἔκθεσιν κατὰ τὸ 1878 διὰ νὰ δείξουν, ὅτι εἶναι ἀνώτεροι τῶν Γερμανῶν· ἤθελον παρακαλέσει τὸν κ. Τρικούπην νὰ ἀντιπροσωπεύσῃ τὴν ἔκθεσιν ταύτην, καὶ εἶναι ὁ καταλληλότερος· δὲν ἀμφιβάλλω ὅτι ἤθελεν ἐντραπῆ. Ὅλα δὲ τὰ ἄλλα ἔθνη ἀποστρέφονται ἀπὸ τὴν ἔκθεσιν, μεταβάλλουν τὰ πράγματά των, μεταβάλλουν τὴν βιομηχανίαν των καὶ τὴν κανονίζουν κατὰ τὰ παραδείγματα, τὰ ὁποῖα εἶδον. Ἐρωτῶ τὸν κ. Τρικούπην ποίαν ὠφέλειαν ἐλάβαμεν ἀπὸ τὴν ἔκθεσιν; Καμίαν, μερικὰ βραβεῖα τὰ ὁποῖα δὲν ἔχουν καμίαν ἀξίαν.

§134Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Δὲν πρέπει βεβαίως ἡμεῖς νὰ ἔχωμεν τὴν ἀξίωσιν, ὅτι θὰ παρασταθῶμεν εἰς τὸν μεγάλον κόσμον τῆς Εὐρώπης καὶ ὅτι θὰ θέσωμεν τὴν βιομηχανίαν τὴν ἰδικήν μας εἰς ἴσην μοῖραν μετὰ τῶν μεγάλων καὶ πλουσίων καὶ πρὸ αἰώνων ἀποκατεστημένων ἐθνῶν. Ἀλλὰ παριστάμενοι εἰς τὴν παγκόσμιον ἔκθεσιν θὰ ἀποδείξωμεν, ὅτι τὸ μικρὸν ἡμῶν κράτος ὀργᾷ πρὸς τὸν πολιτισμὸν καὶ τὴν βιομηχανίαν καὶ τὰ ἄλλα, τὰ ὁποῖα ἀποδεικνύουν ἕνα τόπον πολιτισμένον καὶ προαγόμενον. Δὲν ἔχομεν βεβαίως ἡμεῖς τὴν ἀξίωσιν νὰ ἀντιμετρηθῶμεν οὔτε μὲ τὴν Ἀγγλίαν, οὔτε μὲ τὴν Γαλλίαν εἰς τὴν παγκόσμιον ἔκθεσιν· ἔχομεν ἀνάγκην νὰ ἀποδείξωμεν, ὅτι ζῶμεν καὶ ἀναπτυσσόμεθα προαγόμενοι· αὐτὸς εἶναι ὁ κόσμος. Ἐὰν δὲ εἴμεθα καὶ ἡμεῖς Γερμανοὶ ἢ Γάλλοι καὶ ἠδυνάμεθα νὰ παρατάξωμεν 2,000,000 στρατοῦ, ὀλίγον θὰ ἦτο τὸ κακὸν, ἐὰν παριστάμεθα εἰς τὴν παγκόσμιον ἔκθεσιν ἢ ὄχι, ἀλλὰ ἡμεῖς ἔχομεν ἀνάγκην τῆς ψήφου ὅλης τῆς Εὐρώπης, καὶ εἶναι ἀνάγκη ἑκάστοτε νὰ ἀποδεικνύωμεν τὰς προόδους μας. Τότε 100,000 εἶναι ὀλίγαι, πρέπει νὰ προσθέσωμεν ἄλλας τόσας ἵνα γίνουν 200,000.

§135ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Κύριοι, μίαν παρατήρησιν θὰ κάμω. Ὁ κ. Τρικούπης εἶπεν ὅτι δὲν παριστάμεθα ἀξιοπρεπῶς. Νομίζω, κύριοι, ἐγὼ ὅτι ἡ μικρὰ Ἑλλὰς ἐντὸς τόσων ὀλίγων ἐτῶν ἀνεπτύχθη καὶ βιομηχανικῶς καὶ ὡς πρὸς τὴν καλλιέργειαν τῆς γῆς καὶ ὡς πρὸς τὸ ἐμπόριον ἀρκούντως· ὁ πολιτισμὸς καὶ ὁ κόσμος δὲν δύνανται ν’ ἀπῄτουν πλείονα τῶν ὅσων ἀνθρωπίνως δύναται μικρὰ, πτωχὴ καὶ περιωρισμένη κοινωνία νὰ πράξῃ· δὲν ἠμπορεῖ δὲ ἡ Ἑλλὰς νὰ ἀποβλέπῃ εἰς μέλλον καὶ νὰ ἔχῃ ἀπαιτήσεις, ἐὰν δὲν ἀποδείξῃ ὅτι εἶναι ἔθνος δυνάμενον νὰ ζήσῃ, προάξῃ καὶ ὑποστηρίξῃ τὸν πολιτισμόν. Νομίζω δὲ ὅτι 150000 δραχ. θὰ ἀρκέσουν, διότι δι’ ὅλα δὲν πληρόνωμεν· ἐὰν παρουσιασθῇ ἀνάγκη, ἡ Βουλὴ εἶναι ἐδῶ, ἀλλὰ κατὰ τοὺς ὑπολογισμούς μας 150000 εἶνε ἀρκεταί.

§136ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐννοῶ ὅτι πρέπει νὰ συνταχθῇ ἔκθεσις.

§137Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Κύριε πρόεδρε, θὰ προσθέσω δύω λέξεις, διότι ὁ κ. πρωθυπουργὸς νομίζει, ὅτι ἡ Ἑλλὰς δὲν πρέπει νὰ μείνῃ κλεισμένη ἀλλὰ ν’ ἀνοίξῃ τὰς πτέρυγας διὰ νὰ δείξῃ τὸ ἀνάστημά της. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι καὶ ὁ κύριος Τρικούπης καὶ ὁ κύριος πρωθυπουργὸς τὴν αὐτὴν πολιτικὴν ἔχουν τῆς ἐπιδείξεως· αὐτὰ τὰ πράγματα δὲν πρόκειται νὰ τὰ πολεμήσω ἐγὼ, ἀλλὰ φρονῶ ὅτι ἡ Εὐρώπη δὲν κάμνει μάταια καὶ γελοῖα πράγματα καὶ δὲν θὰ ἐξετάσῃ τὰ ἔργα μας ψυχολογικῶς, ἀλλὰ ἐπιστημονικῶς, ὥστε δὲν θὰ κατορθώσωμεν νὰ δείξωμεν ἐὰν προωδεύσαμεν. Ἐγὼ δὲν τὰ πιστεύω αὐτὰ τὰ πράγματα, διότι ἡ ἱστορία μᾶς διέσωσε τί δύναται ἡ πολιτική. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι ὁ Θεὸς ἔδωκεν εἰς ὅλους νοῦν, ἀλλὰ ὄχι καὶ κρίσιν, ὥστε αὐτοὶ πρέπει νὰ μάθουν ἐὰν ᾖναι καὶ τί εἶναι ἡ Ἑλλάς. Δι’ αὐτὸν τὸν λόγον κηρύττομαι πάντοτε κατὰ τῆς πτωχαλαζονίας αὐτῆς καὶ θὰ ὑποστηρίξω πᾶν ἐναντίον αὐτῆς.

§138ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Πετιμεζᾶ, πρότασιν δὲν κάμετε, ἀλλὰ μόνον παρατηρήσεις; — Ἡ ἐπιτροπὴ προτείνει τὴν ἐλάττωσιν.

§139ΤΙΝΕΣ. Δὲν ἐπιμένει οὔτε ἡ ἐπιτροπή.

§140ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὥστε αὐτὸ γίνεται ἄρθρον 9ον. Ἄρθρ. 8. Διὰ τὴν ἀπογραφὴν τῶν κατοίκων 25,000. Ἄρθρ. 9. Διὰ τὴν μετοχὴν τῆς Ἑλλάδος εἰς τὴν ἐν Παρισίοις παγκόσμιον ἔκθεσιν τοῦ 1878, 150,000. «Ἄρθρ. 10. Συνδρομὴ θεάτρου, 25,000.»

§141ΦΙΛΗΜΩΝ. Κύριε πρόεδρε, ἐπαναλαμβάνω καὶ ἐφέτος ὃ, καὶ πέρισυ, τὴν ἀπάλειψιν τοῦ κονδυλίου τούτου· πιστεύω ὅτι ἐφέτος ἡ Βουλὴ θέλει δεχθῇ τὴν πρότασίν μου, διότι ἔχει καὶ τὴν πεῖραν ἐπιβεβαιοῦσαν τοὺς λόγους, διότι οἰκτρὸν ναυάγιον ἐπῆλθεν εἰς τὸ Γαλλικὸν θέατρον καὶ πρὸ 15 ἡμερῶν ἔπαυσαν αἱ παραστάσεις, καὶ ἀπὸ ἔτος εἰς ἔτος τὸ θέατρον γίνεται χειρότερον, διότι αἱ δαπάναι αὐξάνουν κατ’ ἔτος. Εἶναι λοιπὸν λίαν περιττὴ ἡ τοιαύτη δαπάνη. Νομίζω δὲ ὅτι καὶ ἡ Κυβέρνησις θὰ δεχθῇ τὴν ἀπάλειψιν τοῦ ποσοῦ, τὸ ὁποῖον δύναται νὰ χρησιμεύσῃ διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ δανείου.

§142ΛΟΥΝΤΖΗΣ. Παρακαλῶ νὰ μᾶς πληροφορήσῃ ὁ κύριος Ὑπουργὸς διατὶ τὸ θέατρον ἔπαυσεν, ἀφοῦ ἔλαβε τοιαύτην ἐπιχορήγησιν.

§143ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἡ ἐπιχορήγησις δὲν εἶναι πλουσία, ἐξοδεύθη τὸν πρῶτον μῆνα εἰς ἐνοίκιον καὶ μεταφορὰν τῶν προσώπων· ἐνοίκιον ἐπληρώθη 14,000, μεταφορὰ τῶν προσώπων 5,000, ἰδοὺ ποῦ ἐπληρώθη τὸ ποσόν· ἕνεκα δὲ τῶν περιστάσεων δὲν συνέρχεται ἀρκετὸς κόσμος καὶ δὲν εἰσέπραξαν ἀρκετὰ χρήματα καὶ ἕνεκα τούτου δὲν ἠμπόρεσαν νὰ ἐξακολουθήσουν τὰς παραστάσεις.

§144ΧΟΪΔΑΣ. Ὑποστηρίζω καὶ ἐγὼ τὴν πρότασιν τῆς ἀπαλείψεως· ἐάν τινες θέλουν τὸ Γαλλικὸν θέατρον, ἂς πληρώσωσιν ἐκ τοῦ ἰδιαιτέρου ταμείου.

§145ΡΙΚΑΚΗΣ. Νομίζω, ὅτι ἡ πρωτεύουσα, ἡ πόλις ἥτις ἔχει ἀξίαν καὶ εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκονται ξένοι καὶ τὴν ἐπισκέπτονται ξένοι, δὲν δύναται νὰ ἐξετασθῇ σχετικῶς μὲ τὰς ἀτομικὰς διαθέσεις καὶ ὀρέξεις· ἑπομένως νομίζω, κύριοι, ὅτι ἡ δαπάνη αὕτη δὲν εἶναι δαπάνη διασκεδάσεως, ἀλλὰ δαπάνη ἀναγκαία εἰς μίαν πόλιν, ὅπως εἶναι αἱ Ἀθῆναι. Νομίζω, ὅτι τὸ καλῶς ἐνοούμενον συμφέρον τῆς πόλεως καὶ τοῦ τόπου ἐπιβάλλει αὐτὴν τὴν ἀνάγκην, καὶ αὐτὸ τὸ ἔξοδον εἶναι ἀπὸ ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα δὲν δύνανται νὰ τεθῶσιν εἰς ἀμφισβήτησιν.

§146ΦΙΛΗΜΩΝ. Ἀπὸ τοὺς ξένους ὅλους ἠκούσαμεν ὅτι δὲν εἶναι θέατρον· θέλετε 200,000 δραχμὰς διὰ νὰ κάμετε θέατρον· μὲ τόσας ὀλίγας χιλιάδας δὲν ἠμποροῦμεν νὰ ἔχωμεν θέατρον ὅπως πρέπει, καὶ διὰ τοῦτο κανεὶς ἐπίσημος ξένος δὲν συχνάζει εἰς τὸ θέατρον.

§147ΖΩΧΙΟΣ. Ἡ Σῦρος ἔχει θέατρον ἴδιον, αἱ Πάτραι, ἡ Ζάκυνθος.

§148ΦΙΛΗΜΩΝ. Ὁ Πύργος.

§149ΖΩΧΙΟΣ. Ἐὰν ὁ κ. πρόεδρος εἶπεν ὅτι δὲν ἀρκοῦν αἱ 25 χιλιάδες, ἂς τὰς κάμουν 50· ἢ πρέπει νὰ τὸ κάμωμεν θέατρον ἢ πρέπει νὰ τὸ ἀπαλείψωμεν.

§150ΧΟΪΔΑΣ. Ἐὰν θέλουν οἱ κάτοικοι τῶν Ἀθηνῶν, οἱ ξένοι καί τινες ἄλλοι νὰ ἔχουν θέατρον, ἂς καταβάλλουν ἐξ ἰδίων.

§151ΣΟΥΤΣΟΣ. Προτείνω καὶ ἐγὼ τὴν ἀπάλειψιν διὰ τὸν ἑξῆς λόγον· αὐταὶ αἱ ὀλίγαι χιλιάδες δραχμαὶ δὲν ἀρκοῦν διὰ τὰ πρὸς τὸ ζῇν των....

§152ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ἐρωτήσω τὴν Βουλὴν, κύριοι. Προτείνεται ἡ ἀπάλειψις τοῦ ποσοῦ τῶν 25,000 δραχμῶν τοῦ ἐγγεγραμμένου διὰ συνδρομὴν θεάτρου. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀπάλειψιν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη.

§153ΤΙΝΕΣ (ἐγειρόμενοι). Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§154ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀπάλειψιν λέγουσιν ναὶ, οἱ δὲ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν ὄχι· (γίνεται δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ψηφοφορία). Πρωτόκολλον ψηφοφορίας τῶν Βουλευτῶν Ἐπὶ τοῦ ἑξῆς ζητήματος· Παραδέχεται ἡ Βουλὴ τὴν γνώμην τῆς ἐπιτροπῆς περὶ ἀπαλείψεως τῆς πιστώσεως ἐκ δραχ. 25,000 διὰ συνδρομὴν θεάτρου, ναὶ ἢ ὄχι;

Ἐψηφοφόρησαν ἐν ὅλῳ 102, 14 εἶπον ναὶ, 58 ὄχι, ἑπομένως ἡ Βουλὴ παρεδέχθη τὸ ποσὸν 25,000 δραχμῶν πρὸς συνδρομὴν θεάτρου. Λοιπὸν κατόπιν ἔχομεν ἄρθρ. 10 «συνδρομὴ εἰς τὸν μουσικὸν καὶ δραματικὸν σύλλογον, ὁμοίως καὶ εἰς τὸν σύλλον Παρνασσοῦ ὑπὲρ τῶν παρ’ αὐτοῦ συντηρουμένων σχολῶν τῶν ἀπόρων παίδων ἀνὰ 5 χιλιάδες ἐφ’ ἕκαστον, τὸ ὅλον 10,000 δραχμαὶ»· ὑπάρχει ἀντίῤῥησις;

§155ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι.

§156ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ἄρθρον 11ον.... (θόρυβος) ὥστε ἐτελείωσεν ὁλόκληρον τὸ κεφάλαιον. Λύεται ἡ συνεδρίασις, ὥρᾳ 6, 10|60.