1876.11.10

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 29

τῆς 10 Νοεμβρίου 1876.

(Τετάρτη.)

Κατέχει τὴν ἕδραν τοῦ προέδρου ὁ ἀντιπρόεδρος κύριος Τσαμαδός.

Ὥρα 2 μ. μ.

Μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου, εὑρεθείσης ἐν ἀπαρτίᾳ τῆς Βουλῆς, ἀνεγνώσθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως καὶ ἐπεκυρώθησαν ἄνευ ἀντιῤῥήσεως.

§1ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ (πρωθυπουργός). Κύριοι, συμμορφούμενος πρὸς τὴν ἐκφρασθεῖσαν ἐν τῇ Βουλῇ γνώμην, ἡτοίμασα μερικὰς τροποποιήσεις ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου τοῦ χθὲς συζητηθέντος, ἀλλὰ δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ φθάσωσιν εἰς πέρας σήμερον, διότι πρόκειται νὰ ἐπιθεωρηθοῦν καὶ νὰ διορθωθοῦν τὰ λοιπά. Διὰ τοῦτο παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ τὸ ἀναβάλῃ διὰ σήμερον καὶ νὰ συζητήσῃ ἄλλα νομοσχέδια· ἐν τοιαύτῃ δὲ περιπτώσει, παρακαλῶ νὰ τεθῇ τὸ τρίτον ἀντὶ τοῦ δευτέρου.

§2Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Οἱ κάτοικοι τῶν χωρίων τῆς ἐπαρχίας Πυλίας μοὶ ἀπέστειλαν ἀναφοράν, τὴν ὁποίαν καταθέτω εἰς τὴν Βουλήν, ὅπως ἐπ’ αὐτῆς ἐνεργηθῶσι τὰ νόμιμα.

§3ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἤθελον παρακαλέσει τὸ προεδρεῖον, ὅταν λάβῃ ἀπὸ τὸ ὑπουργεῖον τὰς τροπολογίας, νὰ λάβῃ τὴν καλωσύνην νὰ τὰς τυπώσῃ καὶ νὰ τὰς διανείμῃ.

§4ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ. Λυποῦμαι ὅτι δὲν εἶναι παρὼν ὁ ἁρμόδιος ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν. Ἐπὶ τῆς ἀναφορᾶς τῆς ἐπαρχίας Πυλίας, παρατηρῶ ὅτι ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ νόμου περὶ ἐθνικοϊδιοκτήτων κτημάτων ἔφερε δυσκολίας τινάς, αἱ ὁποῖαι εἶναι καλὸν νὰ ληφθοῦν ὑπ’ ὄψιν ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν. Εἰς πολλὰς ἐπαρχίας παρετηρήθη τὸ κακὸν αὐτὸ, ὅτι μέγα πλῆθος κατόχων ἐθνικῶν γαιῶν, οἵτινες δὲν συνεμορφώθησαν μὲ τοὺς νόμους αὐτοὺς μόνον δι’ ἔλλειψιν χρημάτων, πρόκειται νὰ ἀποξενωθοῦν ἀπὸ κατοχὰς, τὰς ὁποίας πρὸ ἐτῶν πολλῶν καὶ ἐκεῖνοι καὶ οἱ πατέρες των εἶχον· τοῦτο πιστεύω, ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ διορθωθῇ. Σημειώσατε δὲ, ὅπως ὀρθῶς μοὶ παρατηρεῖ ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Καλαβρύτων, ὅτι ἔγειναν καὶ φόνοι ἕνεκα τούτου. Δεύτερον, μεγάλαι ἐκτάσεις γαιῶν, ὅπως γνωρίζετε, χρησιμεύουν διὰ τὴν βοσκὴν τῶν ποιμνίων· ἐντὸς αὐτῶν ὑπάρχουν μερικὰ τεμάχια χρήσιμα εἰς καλλιέργειαν. Αὐτὰ ἐδηλώθησαν, καὶ οὕτω ὁλόκληρος ὁ λειμὼν καθίσταται ἄνευ ὠφελείας. Ὑποθέσατε λειμῶνα χιλιάδων στρεμμάτων περιέχοντα ἔκτασιν γαιῶν καλλιεργησίμων 100 στρεμμάτων· ἐδηλώθησαν αἱ γαῖαι αὗται καὶ ὅλος ὁ λειμὼν καθίσταται ἄχρηστος. Προτείνω λοιπὸν, ὅτι εἶναι ὀρθὸν νὰ ἐξαιρεθῶσιν αἱ γαῖαι, αἱ ὁποῖαι χρησιμεύουν ὡς λειμῶνες, διότι ἄλλως ἡ κτηνοτροφία θὰ καταστραφῇ. Πιστεύω, ὅτι ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν θὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν αὐτὰ καὶ θὰ φέρῃ τὴν δέουσαν θεραπείαν.

§5ΡΙΚΑΚΗΣ. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι ὁ νόμος τῶν δηλώσεων ἔδωκεν ἀφορμὴν εἰς πολλὰς καταχρήσεις. Ἡ πρακτικὴ ἔδειξεν ὅτι δὲν ἐφηρμόσθη εἰλικρινῶς, καὶ κατὰ συνέπειαν πολλοὶ ἐπροσπάθησαν νὰ ὠφεληθῶσι, καὶ παραμορφόντες τὸν νόμον, νὰ ζημιώσουν καὶ τὸ δημόσιον καὶ τοὺς ἰδιοκτήτας. Παρακαλῶ λοιπὸν τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ συγκεντρώσῃ τὰ δεδομένα, τὰ ὁποῖα ἔχει ὑπ’ ὄψιν, καὶ νὰ καταρτίσῃ ἓν νομοσχέδιον, ὥστε νὰ προλάβωμεν αὐτὰ τὰ ἀδικήματα.

§6ΖΩΧΙΟΣ. Πρό τινων μηνῶν οἱ ἀδελφοὶ Πεταλᾶ κατῆλθον εἰς τὴν Ἑλλάδα καὶ ἔφερον ἀτμοκίνητα, διὰ τῶν ὁποίων ἠθέλησαν νὰ ἐπιχειρήσουν τοὺς περίπλους τῆς Πελοποννήσου. Ἡ Κυβέρνησις ἀντέστη, ἐζήτησε δ’ ἐγγύησιν παρὰ τῶν ἀνθρώπων αὐτῶν, φοβουμένη μήπως ἡ ἀτμοπλοϊκὴ ἑταιρία τὴν καταδιώξῃ καὶ ὑποπέσῃ εἰς ζημίας. Προσέφερον ἐγγύησιν αὐτὰ τὰ ἀτμοκίνητα· καὶ κατ’ ἀρχὰς ἐφάνη ὅτι ἡ Κυβέρνησις τὸ δέχεται, μετὰ ταῦτα ὅμως ἀπεποιήθη καὶ ἐζήτησε χρηματικὴν ἐγγύησιν. Τότε προσέφερον ἐγγύησιν 200,000 δραχμῶν, ἀλλ’ ἡ Κυβέρνησις οὔτε αὐτὸ ἐδέχθη. Φαίνεται δὲ ἐκ τῶν νόμων ὅτι τὸ προνόμιον τῆς ἑταιρίας ἤδη ἔληξε, διότι κατ’ ἀρχὰς εἶχε δοθῆ προνόμιον διὰ 12 ἔτη. Αὐτὰ εἶχον παρέλθει καὶ σιωπηλῶς ἡ ἑταιρία εἰργάζετο. Κατὰ τὸ 1871 ἔγεινε νέα σύμβασις, κατὰ τὴν ὁποίαν τὸ προνόμιον αὐτὸ παρατείνεται μέχρι τοῦ τέλους τῆς ζωῆς τῆς ἑταιρίας. Ἡ ἑταιρία ἔλαβεν ὑπόστασιν κατὰ τὴν 28 Ὀκτωβρίου 1856· λοιπὸν τότε ἤδη αὕτη ἀπέθανε, σήμερον δὲ νομίζω ἡ κυβέρνησις εἶναι πάντη ἐλευθέρα, ὑπάρχει δὲ καὶ ἐπίσημον ἔγγραφον τοῦ διευθυντοῦ τῶν ταχυδρομείων, διὰ τοῦ ὁποίου βεβαιοῦται ὅτι ἡ ἑταιρία ὑφίσταται μέχρι τοῦ Ἰουνίου.

§7ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Τοῦ Ἰουνίου 1877.

§8ΖΩΧΙΟΣ. Τὸ διάταγμα, τὸ ὁποῖον ἐγκρίνει τὸ καταστατικόν, ἐξεδόθη τὴν 28 Ὀκτωβρίου 1856· μέχρι 1876 εἶναι 20 ἔτη. Τὸ ἔγγραφον αὐτὸ τοῦ διευθυντοῦ τῶν ταχυδρομείων λέγει, ὅτι ἡ ἑταιρία ἔχει ἀποκλειστικὸν προνόμιον μέχρι τέλους τοῦ προσεχοῦς Ἰουνίου, καὶ γράφει τὸν Ἰανουάριον 1876. Ἐδῶ ἐπισυνάπτω καὶ ἀναφορὰς διαφόρων ἐμπόρων, οἱ ὁποῖοι συνηγοροῦν ὑπὲρ τῶν ἀδελφῶν Πεταλᾶ, διότι πρόκειται νὰ ἐλαττωθοῦν οἱ ναῦλοι κατὰ 35%. Ἐπειδὴ δὲ ἡ Κυβέρνησις ὑπέβαλε νέαν σύμβασιν χθές, ἐγὼ θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ μὲ ἀκούσητε μίαν ἡμέραν, διότι θὰ συνδέσω τὸ ζήτημα αὐτὸ μετὰ τῶν παρασκευῶν.

§9Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἐλεύθερος ὁ συναγωνισμός.

§10ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ (πρωθυπουργός). Θὰ εἴπω δύω λέξεις. Ἡμεῖς συνηγοροῦμεν καὶ εἴμεθα πρὸ πάντων ὑπὲρ τῆς νέας αὐτῆς ἑταιρίας τοῦ Πεταλᾶ. Ὅταν ὁ Πεταλᾶς παρουσιάσθη εἰς ἡμᾶς, μετ’ εὐχαριστήσεως τὸν ἐδέχθημεν, καὶ ἐγὼ μάλιστα τὸν ἐνεψύχωσα. Ἔκαμε τὴν αἴτησιν ὁ ἄνθρωπος, ἀλλ’ ἐγεννήθη τὸ ζήτημα, ὅτι ὀφείλομεν νὰ μὴ ἐπιτρέψωμεν αὐτῷ, διότι συνεπεία τῆς συμβάσεως, ἡ ὁποία ἴσχυε καὶ ἰσχύει ἀκόμη, εἴμεθα ὑπόχρεοι πρὸς ἀποζημίωσιν. Συνεκαλέσαμεν δικηγορικὸν συμβούλιον, καὶ, μετὰ διαφόρους καὶ ἐκτεταμένας συζητήσεις, συνεφώνησαν ὅλοι, ὅτι τῳόντι ἐὰν συνοδεύωμεν τὰ ἀτμόπλοια μὲ τὰ λιμενικὰ ἔγγραφα, παραβιάζομεν τὸν νόμον καὶ δίδομεν δικαίωμα πρὸς ἀποζημίωσιν.

§11ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Αἰωνίως αὐτό;

§12ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐνόσῳ ὑπάρχει ἡ σύμβασις. Ἐγὼ καὶ μόλα ταῦτα ἤθελον νὰ εὕρω διέξοδον, διὰ νὰ τεθῇ εἰς ἐνέργειαν ἡ συγκοινωνία δι’ αὐτῶν τῶν ἀτμοπλοίων, καὶ τότε ἐπροτείναμεν, ἐὰν δὲν ᾖναι δυνατὸν νὰ ἀσφαλισθῶμεν ἀπὸ αὐτὸν τὸν ἄνθρωπον καὶ ἐὰν ἔχωμεν ἔπειτα δικαστήρια καὶ καταδικασθῶμεν, νὰ ἤμεθα ἀσφαλεῖς. Καὶ τῳόντι, κατ’ ἀρχὰς ὁ ἄνθρωπος αὐτὸς μᾶς παρουσίασε πρὸς ἀσφάλειαν τὰ πλοῖα, ἀλλὰ τοῦτο δὲν ἦτο ἀσφάλεια. Μετὰ ταῦτα ἐπρότεινεν ἄλλην ἐγγύησιν, ἀλλ’ ἐγγύησιν προσωπικὴν ἐκ μέρους του, τὴν ὁποίαν δὲν ἠμπορούσαμεν νὰ δεχθῶμεν. Ἰδοὺ διατὶ δὲν ἠμπορούσαμεν νὰ πραγματοποιήσωμεν ὅ,τι ἐπρότεινεν αὐτὸς καὶ ὅ,τι ἐπεθυμοῦμεν καὶ ἡμεῖς. Διὰ τοῦτο διετάξαμεν τὰς ἀρχὰς νὰ μὴ δίδουν τὰ ἀναγκαῖα ἔγγραφα. Καὶ τὸ ζήτημα τῆς προθεσμίας ἐξητάσθη, καὶ ἐκ τῶν πληροφοριῶν, τὰς ὁποίας συνελέξαμεν τότε ἀπὸ τὴν ὑπηρεσίαν, εὑρέθη ὅτι ἡ προθεσμία λήγει τὸν Ἰούλιον τοῦ 1877.

§13ΚΑΡΑΛΙΒΑΝΟΣ. 7 Ἰουλίου 1877.

§14ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Διὰ τοῦτο περιμένομεν ἕως οὗ δεχθῇ ἡ Βουλὴ τὴν σύμβασιν. Ἑπομένως τὸ ζήτημα περὶ οὗ πρόκειται θὰ λυθῇ ἐντὸς ὀλίγων ἡμερῶν καὶ θὰ λείψῃ αὐτὸ τὸ παράπονον.

§15ΖΩΧΙΟΣ. Εὔχομαι νὰ ᾖναι ἀληθὲς, ὅτι ἡ ἑταιρία ἔχει δικαίωμα μέχρι τοῦ ἐρχομένου Ἰουλίου.

§16ΚΑΡΑΛΙΒΑΝΟΣ. Αὐτὸ ἀναφέρεται εἰς τὸ καταστατικόν. Ἄρχεται τὸ εἰκοσαετὲς προνόμιον ἀφ’ ἧς ἡμέρας ἄρχεται ὁ πρῶτος πλοῦς, τὸ δὲ «Πανελλήνιον» ἔκαμε τὸν πρῶτον πλοῦν τὴν 7 Ἰουλίου 1857.

§17ΖΩΧΙΟΣ. Καλὰ, τὸ δέχομαι καὶ μᾶς συμφέρει, διότι ἔχομεν ὀκτὼ μῆνας ἀκόμη πρὸ ἡμῶν, καὶ ἐντὸς ὀκτὼ μηνῶν ἠμποροῦμεν νὰ ἔχωμεν 10 ἀτμοκίνητα. Καὶ ἂν ἡ ἑταιρία θέλῃ νὰ ἐξακολουθήσῃ τὸ ἔργον της, ἔχει καλῶς· ἐὰν ὅμως θέλῃ νὰ μᾶς ἀπειλήσῃ, τότε δὲν ἔχομεν ἀνάγκην αὐτῆς, καὶ ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν εἶναι εἰς κατάστασιν διὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ νὰ ἑτοιμάσῃ δέκα ἀτμοκίνητα.

§18Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἀληθῶς.

§19ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Θὰ τὸ συζητήσωμεν.

§20ΖΩΧΙΟΣ. Ἐὰν ἡ Κυβέρνησις δὲν ᾖναι εἰς κατάστασιν ἕως τότε νὰ ἑτοιμάσῃ μίαν ἑταιρίαν, τότε νὰ τὴν πνίξωμεν. Τὸ ζήτημα εἶναι ἁπλοῦν· σοὶ δίδω 40,000,000, δὲν ἠμπορεῖς νὰ κάμῃς τὴν συγκοινωνίαν τῆς Ἑλλάδος, καὶ θέλεις τὴν Κωνσταντινούπολιν; Πρέπει λοιπὸν ἐκ τοῦ προϋπολογισμοῦ νὰ κατασκευάσωμεν δέκα ἀτμοκίνητα· καὶ ὁ κ. Μπούμπουλης ἐὰν ἦτο ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν, καὶ ὁ κ. Θεοχάρης, θὰ τὰ ἔκαμνε, καὶ ὁ ὑπάρχων ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν θὰ τὰ κάμῃ.

§21ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Χθὲς, κύριοι, ὁ κ. πρόεδρος τοῦ ὑπουργικοῦ συμβουλίου ὑπέβαλε δύω συμβάσεις, μίαν περὶ ἀτμοπλοϊκῆς ἑταιρίας καὶ μίαν περὶ φάρων καὶ φανῶν. Ἡ μία εἶναι μετὰ τῆς παρούσης ἀτμοπλοϊκῆς ἑταιρίας, ἡ δὲ ἑτέρα μεθ’ ἑνὸς Γάλλου, ὅστις συνῆψε σύμβασιν μετὰ τῆς Τουρκίας καὶ κατεσκεύασε καὶ διατηρεῖ μέχρι τοῦδε τοὺς φανούς. Ἀμφότεραι αἱ συμβάσεις εἶναι σπουδαιόταται, διότι διὰ τῆς μὲν ὑποβάλλεται τὸ δημόσιον εἰς 500,000 δραχμῶν δαπάνην, διὰ δὲ τῆς ἄλλης ζητοῦνται διὰ νέων φόρων 500,000 ἀπὸ τὴν ἐμπορικὴν ναυτιλίαν. Παρακαλῶ λοιπὸν τὴν Βουλὴν νὰ σταλῶσιν εἰς τὰς οἰκείας ἐπιτροπὰς αἱ συμβάσεις, καὶ οἱ κύριοι ὑπουργοὶ τῶν Ναυτικῶν καὶ τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ ὑποβάλουν τὰ ἑξῆς ἔγγραφα. (Καταθέτει κατάλογον εἰς τὸ Προεδρεῖον.) Κύριοι, ἐκ τῶν ἐγγράφων, τὰ ὁποῖα ζητῶ, θ’ ἀποδειχθῇ, ὅτι καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τοὺς φάρους καὶ φανοὺς ἡ σύμβασις αὕτη εἶναι ὅλως διόλου ἐπιζήμιος καὶ περιττὴ διὰ τὴν Ἑλλάδα. Ἐλπίζω δὲ ὅτι αἱ ἐπιτροπαὶ θὰ μᾶς ὑποβάλουν ἐκθέσεις λεπτομερεῖς, διὰ νὰ γνωρίζῃ ἡ Βουλὴ ἐπὶ ποίων ἀντικειμένων ψηφίζει.

§22ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰς τὸ προεδρεῖον κατετέθη ἀναφορὰ τοῦ ἰατροῦ Σοκόλη, ὁ ὁποῖος ζητεῖ τὴν πρὸς αὐτὸν παραχώρησιν τῶν ἰαματικῶν ὑδάτων Κυλλήνης.

§23Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Νὰ τυπωθῇ καὶ διανεμηθῇ, διότι ἔχομεν καὶ ἄλλην διάφορον.

§24ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μεταβαίνομεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Εἶναι ἡ πρώτη ἀνάγνωσις τοῦ νομοσχεδίου περὶ συνομολογήσεως δανείου διὰ τὴν ἔκτακτον στρατολογίαν. Τίς ζητεῖ τὸν λόγον;

§25ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ὅλα αὐτὰ τὰ νομοσχέδια, κύριε πρόεδρε, νομίζω ὅτι ἐξαρτῶνται ἀπὸ τὸ πρῶτον νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ἐσυζητήσαμεν χθὲς, διότι αἱ προμήθειαι καὶ κατὰ συνέπειαν τὰ δάνεια ἐξαρτῶνται ἀπὸ τὴν στρατιωτικὴν παρασκευὴν, τὴν ὁποίαν θὰ ψηφίσωμεν, καὶ ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἔκτασιν αὐτῆς, καὶ ὅσον ἀφορᾷ τὴν ποιότητα τῶν στρατιωτικῶν παρασκευῶν. Ἐξ ἀμφοτέρων τούτων ἐξαρτᾶται τὸ ζήτημα: ὁποίας προμηθείας ἐφοδίων καὶ ὑλικοῦ θέλομεν ποιήσει καὶ ὁποῖα δάνεια πρὸς τοῦτο ὀφείλομεν νὰ συνομολογήσωμεν· μάλιστα συλλογίζομαι, ὅτι ὑπάρχουσι καὶ δύω ἕτεραι δυσκολίαι. Ἐνθυμεῖσθε ὅτι κατὰ τὰς συζητήσεις ἡμεῖς ὑπεστηρίξαμεν, ὅτι δὲν θέλομεν ποτὲ δώσει ψῆφον πρὸς ἐπιβολὴν νέων φόρων, οἱοιδήποτε καὶ ἂν ὦσιν οὗτοι καὶ καθ’ οἱονδήποτε τρόπον πρόκειται νὰ εἰσπραχθῶσι, πρὶν ἢ γείνωσιν αἱ δέουσαι οἰκονομίαι εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ κράτους. Παρατηρῶ δὲ ὅτι ἕκαστον τῶν νομοσχεδίων αὐτῶν, τὰ ὁποῖα εἶναι κατατεταγμένα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν καὶ εἰς τῶν ὁποίων τὴν συζήτησιν ἀρχίζομεν νὰ προβαίνωμεν ἤδη, περιέχει συγχρόνως καὶ τοὺς πόρους ἐξ ὧν θέλομεν προμηθευθῆ τὰ ἀπαιτούμενα χρήματα, διὰ τοὺς τόκους καὶ τὰ χρεωλύσια τῶν δανείων. Αὐτοὶ δὲ οἱ πόροι εἶναι φόροι νέοι, καὶ εἶναι ἀδιάφορον ἂν εἰς τοῦτο μὲν τὸ νομοσχέδιον ᾖναι ἄλλος φόρος, εἰς ἐκεῖνο δὲ ἄλλος· πάντοτε φόρος εἶναι, ὁ ὁποῖος θέλει ληφθῆ ἐκ τῆς παραγωγῆς τοῦ Ἕλληνος φορολογουμένου. Βλέπετε λοιπὸν ὅτι ὑπάρχουν δύω δυσκολίαι διὰ νὰ προβῶμεν σπουδαίως εἰς αὐτὴν τὴν συζήτησιν, ὄχι διὰ νὰ κάμωμεν ἁπλᾶς ἀναγνώσεις (διὰ νὰ γείνουν ἁπλαῖ ἀναγνώσεις δὲν ὑπάρχει ἐμπόδιον οὐδὲν), ἀλλὰ διὰ νὰ κάμωμεν σπουδαίαν συζήτησιν, ὑπάρχουν δύω ἐμπόδια. Πρῶτον ὅτι δὲν δυνάμεθα ν’ ἀποφασίσωμεν ὁποῖα δάνεια πρέπει νὰ συνομολογηθῶσι, πρὶν ἀποφασίσωμεν ὁποίας δυνάμεις στρατιωτικὰς θέλομεν κατασκευάσει, τόσον κατὰ ποιὸν, ὅσον καὶ κατ’ ἔκτασιν· δευτέρα δυσκολία, ὅτι αὐτὰ τὰ ἴδια νομοσχέδια περιλαμβάνουσι νέους φόρους, καὶ ἡ ἀδιάσειστος ἡμῶν ἀπόφασις εἶναι νὰ μὴ προβῶμεν εἰς ψήφισιν φόρου οὐδεμίαν, ἂν προηγουμένως δὲν ἐξαντλήσωμεν ὅλας τὰς οἰκονομίας, τὰς ὁποίας καὶ πάντοτε μὲν, πρὸ πάντων δὲ αἱ νῦν περιστάσεις μᾶς ἐπιτρέπουν νὰ κάμωμεν εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ κράτους. Ὑπαρχουσῶν δ’ αὐτῶν τῶν δυσκολιῶν, ἐρωτῶ, τίς ἐξ ἡμῶν δύναται νὰ συζητήσῃ σπουδαίως τὰ προκείμενα νομοσχέδια; Δὲν κάμνω δὲ αὐτὴν τὴν παρατήρησιν διὰ νὰ ἐμποδίσω τὴν ἐργασίαν τῆς Βουλῆς· κάμνω τὴν παρατήρησιν, μόνον διὰ νὰ δείξω, ὅτι ἡ ἐργασία αὕτη τῆς Βουλῆς, ἂν ἀποφασισθῇ νὰ γείνῃ, θὰ ᾖναι ἐργασία τυπικὴ, καὶ ἂν ἡ Βουλὴ θέλῃ νὰ κάμῃ τυπικὴν ἐργασίαν εἰς πρώτην ἀνάγνωσιν, δὲν ἔχω καμμίαν ἀντίῤῥησιν, ἐκτὸς ἂν ὑπάρξῃ ἄλλο τὸ φρόνημα αὐτῆς. Σημειώσατε ὅμως, ὅτι εἶναι πολὺ δύσκολον πρᾶγμα, πρὸ πάντων ὅταν φθάσωμεν εἰς τὸ ζήτημα τῶν φόρων, νὰ εἴπωμεν τὸ ναὶ, ἔστω καὶ τυπικῶς, διότι, τὸ ἐπαναλέγω, ἡ ἀπόφασις ἡμῶν εἶναι ἀδιάσειστος ὡς πρὸς τοῦτο. Αὐτὰς τὰς παρατηρήσεις εἶχον νὰ κάμω.

§26ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ (πρωθυπουργός). Κύριοι, τὸ νομοσχέδιον, τὸ περὶ στρατιωτικοῦ ταμείου ἰδίως, δὲν ἔχει οὐδεμίαν σχέσιν πρὸς τὰς δυσκολίας, τὰς ὁποίας ἐπρότεινεν ὁ κ. Δεληγεώργης· διότι αὐτὸ ἔχει σκοπὸν νὰ ἐξεύρῃ πόρους διαρκεῖς καὶ μονίμους, πρὸς πλήρωσιν τῶν ἀναγκῶν τῆς στρατιωτικῆς ὑπηρεσίας κατὰ ξηρὰν καὶ κατὰ θάλασσαν. Οἱ πόροι αὐτοὶ, κατὰ τὴν πεποίθησιν ἡμῶν, εἶναι ἀπολύτως ἀναγκαῖοι καὶ ἂν πρόκηται νὰ παρασκευασθῶμεν κατεπειγόντως, καὶ ἂν πρόκηται νὰ παρασκευασθῶμεν τακτικῶς καὶ ἡσύχως, διότι, κατὰ τὴν πεποίθησιν ἡμῶν, ἡ προπαρασκευὴ τοῦ τόπου ἡ στρατιωτικὴ εἶναι ἀναπόφευκτος· πρέπει ἀναποφεύκτως νὰ γείνῃ, καὶ ἑπομένως ἀναποφεύκτως νὰ εὑρεθῶσι καὶ οἱ πόροι, οἱ ὁποῖοι νὰ δώσουν τὴν εὐκολίαν καὶ τὰ μέσα, πρὸς σύνταξιν τῆς πολιτείας στρατιωτικῶς. Ἑπομένως βλέπετε, ὅτι τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ δὲν ἔχει καμμίαν σχέσιν πρὸς τὰς παρατηρήσεις τοῦ κ. Δεληγεώργη, διότι δὲν ἐξαρτᾶται ἡ τύχη αὐτοῦ τοῦ νομοσχεδίου ἀπὸ τὴν ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς, ἂν πρέπῃ κατεπειγόντως νὰ παρασκευασθῶμεν, ἢ τακτικῶς καὶ ὁμαλῶς. Τακτικῶς καὶ ὁμαλῶς βέβαια ὅλοι συμφωνοῦμεν, ὅτι πρέπει νὰ παρασκευασθῶμεν· βεβαίως θὰ συμφωνῶμεν ὅτι πρέπει νὰ ἔχωμεν καὶ τοὺς πόρους τῆς παρασκευῆς. Ὁ κ. Δεληγεώργης σᾶς εἶπεν, ὅτι ἡ σταθερὰ ἀπόφασίς του εἶναι νὰ μὴ ψηφίσῃ φόρους, ἂν δὲν κάμωμεν οἰκονομίας, τὰς ὁποίας νομίζει ἀναγκαίας. Δικαίωμά του εἶναι νὰ ψηφίσῃ ὅπως θέλει, ἀλλὰ τὴν πεποίθησίν του αὐτὴν δὲν ἠμπορεῖ νὰ τὴν ἐπιβάλῃ καὶ εἰς ἡμᾶς· ἡμεῖς νομίζομεν, ὅτι ἀνεξαρτήτως πάσης οἰκονομίας, ἀνεξαρτήτως παντὸς μέτρου, εἶναι ἀναποφεύκτως ἀναγκαία εἰς τὴν σύστασιν αὐτοῦ τοῦ ταμείου ἐπιβολὴ φόρων. Ἔχομεν πολλὰς καὶ μεγάλας ἀνάγκας· ἂν τῷ ὄντι ἠμποροῦμεν νὰ πληρώσωμεν τὰς ἀνάγκας αὐτὰς ἀπὸ τὰς οἰκονομίας τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἔχομεν στάδιον· εἰς πᾶσαν δὲ περίστασιν δὲν ἠμποροῦμεν νὰ ἐπαρκέσωμεν εἰς αὐτὰς τὰς ἀνάγκας ἢ δι’ ἐπιβολῆς φόρων. Παρεκτὸς τούτου νομίζω, ὅτι κατ’ οὐσίαν καὶ οὐχὶ κατὰ τύπον πρέπει νὰ γείνῃ ἡ συζήτησις ἡ πρώτη καὶ ἡ δευτέρα, διότι κατ’ αὐτὴν τὴν ἀνάγνωσιν θὰ γείνουν ἴσως παρατηρήσεις καὶ ἐνστάσεις πολλαὶ, θὰ μελετηθῇ καλλίτερον τὸ ζήτημα, καὶ ἡ Βουλὴ οὐχὶ διὰ μιᾶς καὶ αἰφνηδίως νὰ ἠμπορῇ νὰ ἀποφασίσῃ ὅ,τι συμφερώτερον νομίζει, διότι, κύριοι, τὰ ζητήματα αὐτὰ ἡμεῖς τὰ θεωροῦμεν ὡς ζητήματα κοινὰ, γενικὰ, ἀφορῶντα εἰς ὅλους μας· διὰ τοῦτο ἐλπίζομεν καὶ ἐπιθυμοῦμεν καὶ θὰ παρακαλέσωμεν τὴν Βουλὴν νὰ τὸ συζητήσῃ ἐν πάσῃ ἀδελφικῇ συμπνοίᾳ καὶ ἐν πνεύματι ἀγαθότητος. Τὰ ζητήματα τὰ πολιτικὰ, κύριοι, ἔχομεν καιρὸν νὰ τὰ συζητήσωμεν, ἀλλὰ τὰ ζητήματα τὰ πολιτικὰ πρέπει νὰ ἦναι χωριστὰ ὅλως διόλου ἀπὸ τὸ ζήτημα αὐτὸ, τὸ ὁποῖον νομίζω ὅτι εἶναι ζήτημα τῆς πατρίδος. Λοιπὸν νομίζω, ὅτι διόλου δὲν πρέπει νὰ διακοπῇ ἡ συζήτησις, διότι κατὰ τὰς συζητήσεις αὐτὰς δυνατὸν νὰ ἀνευρεθῶσι λόγοι, ἐνστάσεις καὶ διορθώσεις, αἱ ὁποῖαι δὲν πρέπει εἰς τὴν στιγμὴν νὰ ἐπενεχθῶσι· διὰ τοῦτο ἡ Βουλὴ νομίζω, ὅτι θέλει ἀποφασίσει νὰ προβῇ ὅπως δήποτε εἰς τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ νομοσχεδίου.

§27ΖΩΧΙΟΣ. Ἡ ἀντιπολίτευσις προχθὲς ἀπεδοκίμασεν ἐν ὅλῳ τὰ ὑπουργικὰ νομοσχέδια, καὶ τὰ ἀπεδοκίμασεν ἐν ὅλῳ, διότι καὶ ἡ Κυβέρνησις ἀπῄτει ἐν ὅλῳ νὰ ἐπιψηφισθῶσι. Δὲν στέργει τὸ ἓν, καὶ νὰ παραιτηθῇ τοῦ ἄλλου. Ἢ ὅλα, ἢ οὐδέν. Ῥητῶς δὲ σᾶς εἶπεν ὁ πρωθυπουργός· «Ἰδοὺ τὸ σύστημα μας. Δὲν εἶναι νομοσχέδιον ἓν, δὲν εἶναι μία ἰδέα, ἀλλ’ εἶναι μία ἅλυσις ἰδεῶν, τὴν ὁποίαν ὑποβάλλομεν εἰς τὴν κρίσιν σας. Ἀπαιτοῦμεν δὲ μεγάλας θυσίας, ὄχι ἀπὸ ὑμᾶς, ἀλλ’ ἀπὸ τὸν λαόν.» Διὰ νὰ ἀπαιτήσῃς ὅμως ἀπὸ τὸν λαὸν μεγάλας θυσίας, πρέπει νὰ τὸν πείσῃς ὅτι ἐξήντλησες ὅλα τὰ κεφάλαια, τὰ ὁποῖα ἠδύνασο νὰ ἀρυσθῇς ἐκ τῆς ἐξουσίας σου, ἐκ τοῦ προϋπολογισμοῦ. Πρέπει προσέτι νὰ τὸν πείσῃς, ὅτι εἶναι ἀπόλυτος ἀνάγκη νὰ ὑποβληθῇ εἰς θυσίας, καὶ ὄχι εἰς θυσίας ἁπλᾶς, ἀλλ’ εἰς μεγάλας, διότι, κατὰ τὸ λέγειν τοῦ πρωθυπουργοῦ, πρόκειται νὰ κατορθώσωμεν σπουδαῖόν τι. Ἀλλ’ ἂν δὲν μὲ ἀπατᾷ ἡ μνήμη, προχθὲς ὁ πρωθυπουργὸς μᾶς εἶπε· «θὰ κάμωμεν κάτι τι.» Ἀπὸ τὸ κάτι τι ὅμως ἕως εἰς τὸ σπουδαῖον χάσμα περικλείεται μέγα. Ἡμεῖς θέλομεν νὰ συνεργασθῶμεν μετὰ τοῦ ὑπουργείου, μετὰ πλειονοψηφίας ἐν πάσῃ ἀδελφότητι, ἀλλὰ σκεφθέντες ἐπὶ πολλὰς ἡμέρας, ἀπεφάνθημεν ὅτι δὲν δυνάμεθα, διότι ἀποδοκιμάζομεν τὸ σύστημά σας. Μὴ ζητεῖτε λοιπὸν ἀπὸ ἡμᾶς νὰ δεχθῶμεν ἀρχὴν οὐδεμίαν, διότι πᾶσα ἀρχὴ σημαίνει σκοπόν. Θέλετε νὰ παρασκευασθῆτε, ἐπιβάλλοντες εἰς τὸν λαὸν μεγάλας θυσίας. Σᾶς εἶπον καὶ σᾶς τὸ ἐπαναλαμβάνω, ὅτι πρέπει νὰ τὸν πείσετε ἢ νὰ τὸν βιάσετε. Ἀλλ’ ἐπειδὴ δὲν ἔχετε τὴν δύναμιν νὰ τὸν βιάσετε, ὀφείλετε νὰ τὸν πείσετε. Διαφωνοῦμεν δὲ ἐν τοῖς κυρίοις, διότι ἡ μὲν ἀντιπολίτευσις ἰσχυρίζεται ὅτι ἐκ τοῦ προϋπολογισμοῦ δυνάμεθα νὰ ἀντλήσωμεν ἀξιόλογόν τι ποσὸν, ἡ δὲ Κυβέρνησις λέγει ὅτι ἐκ τοῦ προϋπολογισμοῦ εἶναι ἀδύνατον νὰ πορισθῶμεν καὶ τὴν ἐλαχίστην οἰκονομίαν. Ἤδη δὲ πρόκειται περὶ παρασκευῶν· αὐτὸ δὲ εἶναι τὸ κύριόν μας θέμα, ὅλων δὲ τῶν νομοσχεδίων αἱ ἀρχαὶ ἀναφέρονται εἰς αὐτὰς, δι’ ἃς ἀπαιτοῦνται νὰ δαπανηθῶσι χρήματα πάμπολλα, ἐν ᾧ ὁ προϋπολογισμὸς παρουσιάζει ἔλλειμμα. Νομίζω δὲ, κύριε πρωθυπουργὲ καὶ κ. ὑπουργὲ τῶν Οἰκονομικῶν, ὅτι ὅταν εἷς ὑπουργὸς ἀναβαίνῃ εἰς τὸ βῆμα καὶ λέγει ὅτι ὁ προϋπολογισμὸς, ἤτοι τὰ τακτικὰ ἔξοδα παρουσιάζουν ἔλλειμμα, καὶ τὸ ἔλλειμμα αὐτὸ εἶναι ἀνοικονόμητον, πρὶν παρασκευασθῇ δι’ ἄλλο τι, ὀφείλει νὰ κατορθώσῃ νὰ ἰσοῤῥοπήσῃ τὸν προϋπολογισμὸν καὶ ν’ ἀνοίξῃ τὰς πύλας τοῦ Κεντρικοῦ ταμείου.

§28ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Τὰ εἴπαμεν ἑκατὸ φοραῖς αὐτά.

§29ΖΩΧΙΟΣ. Κύριοι, πρὶν ὑπουργὸς ἀναβῇ εἰς τὸ βῆμα καὶ εἴπῃ, ὅτι ὁ προϋπολογισμὸς δὲν ἐπιδέχεται διόρθωσιν, δίδει τὴν παραίτησίν του. Παραιτηθῆτε, ἂν δὲν ἦσθε ἱκανοὶ, καὶ ἂς ἔλθουν ἄλλοι (ἱλαρότης). Ἀλλὰ σεῖς νὰ λύσετε τὸ ζήτημα δὲν δύνασθε, νὰ παραιτηθῆτε δὲν θέλετε. Τί λοιπὸν ποιητέον; Βλέπετε ὅτι μεταξὺ ἡμῶν καὶ ὑμῶν χάσμα μέγα ἐστήρικται. Ἡμεῖς σᾶς λέγομεν, ὅτι ὁ προϋπολογισμὸς εἶναι παχὺς, σεῖς δὲ λέγετε ὅτι εἶναι ἰσχνὸς, ἰσχνότατος, καὶ ὅτι δὲν ἐπιδέχεται διόρθωσιν· χρεωστεῖ ὅμως καὶ ἡ Κυβέρνησις, χρεωστεῖ καὶ ἡ πλειονοψηφία ν’ ἀνοίξῃ τοῦ κεντρικοῦ ταμείου τὰς πύλας. Ἐὰν δὲ δὲν δύνασθε νὰ τὰς ἀνοίξετε, δὲν πρέπει νὰ μένετε ἐπὶ κεφαλῆς τῶν πραγμάτων. Πῶς θέλετε δὲ ν’ ἀποφασίσωμεν ἡμεῖς νὰ συμβιβασθῶμεν μεθ’ ὑμῶν, ἀφοῦ λέγομεν ὅτι ὁ προϋπολογισμὸς εἶναι παχὺς καὶ ὅτι ἐξ αὐτοῦ τοῦ πάχους δυνάμεθα ν’ ἀντλήσωμεν δυνάμεις, σεῖς δὲ λέγετε ὅτι τοῦτο εἶναι ἀδύνατον; Σᾶς ἀναφέρω ἓν παράδειγμα, τὸ ἑξῆς. Ὑπάλληλος ἀνώτερος τοῦ ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν ἔχει δέκα βοηθούς. «Μοῦ ἀρκοῦν τέσσαρες, εἶπεν, ἂν μὲ ἀφήσουν νὰ τοὺς ἐκλέξω.» Ἐπιφέρω δὲ καὶ δεύτερον παράδειγμα. Ἐπὶ Κυβερνήτου ὑπῆρχον 94 δημόσια πλοῖα· πόσοι ὅμως ἦσαν οἱ ναυτικοὶ ὑπάλληλοι ἐν τῷ ὑπουργείῳ καὶ τῷ ναυστάθμῳ; ἕνδεκα. Πόσοι δὲ εἶναι τώρα; Ἰδοὺ ὁ λόγος, δι’ ὃν ἐγὼ εἶμαι ἐναντίος τῆς ἀρχῆς τοῦ Νομοσχεδίου. Ἐλάλησα δὲ κατ’ αὐτοῦ καὶ διὰ τῆς ψήφου μου τὸ ἐκήρυξα, καὶ σήμερον εἰς τὰ αὐτὰ ἐπιμένω· ἐπιμένω δὲ, διότι καθὼς πρὸ ὀλίγων στιγμῶν σᾶς εἶπον, διὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ὑπάρχοντος δύναται ἡ Κυβέρνησις, καλῶς πολιτευομένη, ἐντὸς δύω ἐτῶν νὰ ἔχῃ πολλὰ πράγματα ἕτοιμα. Εἰς μάτην ὅμως ἐπιμένομεν λαλοῦντες, σεῖς ἐκλείσατε καὶ τ’ αὐτιά σας, καὶ δὲν θέλετε ν’ ἀκούσητε.

§30ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Σωστά.

§31ΖΩΧΙΟΣ. Σᾶς λέγω πρὸς τοῖς ἄλλοις καὶ τοῦτο, ὅτι οὐχὶ μόνος ἐγὼ, ἀλλὰ καὶ ὁ Μπούμπουλης θὰ ᾖναι εἰς κατάστασιν, ἂν τοῦ δώσετε 10 ὑπαλλήλους τῆς ἐκλογῆς του, νὰ κυβερνήσῃ τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν. Ἐπιμένω δὲ λέγων, ὅτι ἐκ τοῦ προϋπολογισμοῦ δύνασθε πολλὰς δραχμὰς νὰ πορισθῆτε εἰς τὰ τυφλά· τί θέλετε περισσότερον; Θέλετε ὅμως νὰ ἐξοδεύετε καὶ ὁ λαὸς νὰ σᾶς δίδῃ, θέλετε νὰ σᾶς δώσῃ καὶ ἄλλα, ἐπειδὴ εἶναι μωρός. Ἐγὼ ὅμως δὲν δύναμαι νὰ τοῦ ἐπιβάλω φόρους, χωρὶς νὰ τὸν βεβαιώσω, ὅτι ἡ προσθήκη τοῦ βάρους εἶναι ἀπαραίτητος. Φαίνεται δὲ ὅτι ἡ συζήτησις εἶναι καὶ περιττὴ, διότι μᾶς εἴπατε, Τί ἐπαναλαμβάνετε τὰ αὐτά; ἐφωτίσθημεν. Ἐφωτίσθημεν ἔλεγον καὶ ἄλλοτε, ἀλλ’ εἰς ποῖον ἔληξαν τέλος οἱ ταῦτα εἰπόντες; Καὶ σεῖς μὲν ἴσως ἐφωτίσθητε, ἡμεῖς ὅμως θέλομεν νὰ φωτίσωμεν ἄλλους, καὶ θέλομεν νὰ πείσωμεν τοὺς ἐκλογεῖς μας ὅτι ἐξηντλήσαμεν ὅλας μας τὰς δυνάμεις, καὶ ὅτι δὲν ἐπιβάλλομεν εἰς αὐτοὺς φόρους, ἀλλ’ ὅτι ὑποκύπτομεν εἰς τὸ κράτος τῶν πολλῶν. Βεβαίως δὲ τὸ κράτος αὐτὸ δὲν δυνάμεθα νὰ τὸ ἀποσείσωμεν, ἀλλὰ θὰ κάμωμεν ὅ,τι ἔκαμεν ὁ Σαμουήλ, ἤτοι καὶ ἡμεῖς θὰ ἐπιμείνωμεν διαμαρτυρόμενοι, καὶ δὲν θὰ παύσωμεν διαμαρτυρόμενοι καὶ λέγοντες ὅτι ὁ Κυβερνήτης ἐκυβέρνησε χωρὶς δανείων, ἐν ᾧ εὗρε τὴν Ἑλλάδα εἰς ἐλεεινὴν κατάστασιν.

§32ΑΝΤΥΠΑΣ. Εἶναι πενῆντα χρόνια ἀπὸ τότε· ἄλλοι οἱ καιροὶ ἐκεῖνοι.

§33ΖΩΧΙΟΣ. Ἄλλος ὁ ἀνὴρ ἐκεῖνος, αὐτὸ νὰ εἴπῃς, καὶ ἄλλοι ἦσαν οἱ ἄνδρες ἐκεῖνοι.

§34ΑΝΤΥΠΑΣ. Καὶ ἄλλαι αἱ ἀνάγκαι.

§35ΖΩΧΙΟΣ. Ἰδοὺ ἡ διαφορά. Ἐπειδὴ δὲ ὁμιλεῖτε περὶ ἀνδρῶν, σᾶς πληροφορῶ ὅτι ἐντὸς 40 ἡμερῶν ὁ μακαρίτης ὁ Σαχτούρης, ὁ ναύαρχος, κατεσκεύασε μίαν κορβέταν. Εἷς δὲ ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν πρὸ τριῶν τεσσάρων ἐτῶν ἐντὸς ἓξ μηνῶν δὲν κατώρθωσε νὰ κατασκευάσῃ μίαν λέμβον. Ἐννοεῖτε τὴν διαφοράν;

§36ΑΝΤΥΠΑΣ. Μὰ ἡ τέχνη ἐκείνη εἶναι σὰν τὴν σημερινήν; ἕνα καράβι τότε τὸ ἔφτιανες εἰς ἕνα μῆνα.

§37ΖΩΧΙΟΣ. Τὸ λυπηρόν, κύριοι, εἶναι, ὅτι εἴμεθα ἀδιόρθωτοι, καὶ δὲν ἐπιδεχόμεθα διόρθωσιν. Ἐγὼ εἶπον ὅτι εἷς ἄνθρωπος ἐντὸς 40 ἡμερῶν κατεσκεύασε μίαν κορβέταν, ὁλόκληρον δὲ ὑπουργεῖον ἐντὸς 6 μηνῶν δὲν συνέπηξε οὐδὲ μίαν λέμβον, καὶ σοῦ λέγει ὅτι αὐτὸ πρέπει νὰ ἀποδοθῇ εἰς τὴν διαφορὰν τῶν καιρῶν. Τί νὰ τῷ ἀποκριθῇς διὰ πράγματα τὰ ὁποῖα ἐντελῶς ἀγνοεῖ; Ἂν ἄλλο τι δὲν δυνάμεθα νὰ βεβαιώσωμεν, βεβαιοῦμεν ὅμως τοῦτο, ὅτι διὰ παντὸς τρόπου διαμαρτυρόμεθα καὶ ἐπιμένομεν ἐναντιούμενοι εἰς τὴν ἐπιβολὴν νέων φόρων, πρὶν ἢ ἐξετάσωμεν ἂν δυνάμεθα ἐκ τοῦ παχυτάτου προϋπολογισμοῦ μας ν’ ἀντλήσωμεν δυνάμεις.

§38ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐν τῇ γενικῇ συζητήσει ἀνεπτύξαμεν τὰς ἰδέας ἡμῶν περὶ προσθέτου φορολογίας, καὶ ἐξ ὧν τότε εἴπομεν γινώσκετε, ὅτι φρονοῦμεν, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ προβῶμεν εἰς ἐπιβολὴν νέων φόρων εἰμὴ μετὰ τὴν ἐπιτέλεσιν ἄλλων τινῶν ὑποχρεώσεων. Καὶ πρῶτον μὲν θεωροῦμεν, ὅτι πρὸ πάσης φορολογίας δέον νὰ ἐξετασθῇ ὁ προϋπολογισμὸς ἄρθρον πρὸς ἄρθρον, ἐδάφιον πρὸς ἐδάφιον, ἵνα ἴδωμεν ποίας οἰκονομίας δυνάμεθα νὰ φέρωμεν ἐπ’ αὐτοῦ, ὅπως αἱ οἰκονομίαι αὗται συντελέσωσιν εἰς τὸ ἔργον περὶ οὗ πρόκειται νὰ νομοθετήσωμεν. Ἐκτὸς δὲ τούτου εἴπομεν, ὅτι εἰς τὸ ἔργον τῆς φορολογίας φρονοῦμεν, ὅτι δὲν εἶναι πρέπον νὰ προβῇ ἡ Βουλὴ διὰ τρόπου καταμεμερισμένου, διότι εἶναι ἄτοπον νὰ ἐπιβάλλωνται νέοι φόροι ἀσχέτως ὁ εἷς τοῦ ἄλλου· ὅτι πρέπει ἡ Βουλὴ πρῶτον νὰ ἐξετάσῃ ποῖον τὸ ποσὸν τῶν χρημάτων, οὗ τινος ἔχομεν ἀνάγκην ἐτησίως καὶ ὅπερ διὰ φορολογίας πρόκειται νὰ καλυφθῇ, ἀφοῦ δ’ εὕρῃ τὸ ὅλον τοῦ ποσοῦ, τότε νὰ ἐξετάσῃ κατὰ τίνα τρόπον θέλει ἐξεύρει πόρους καὶ ποία ἔσεται ἡ διανομὴ οὐ μόνον τῶν νέων φόρων, ἀλλὰ καὶ τῶν παλαιῶν, διότι κατὰ τὴν παρατήρησιν, τὴν ὁποίαν τότε ἐλάβομεν τὴν τιμὴν νὰ σᾶς ὑποβάλωμεν, ἀπαραίτητον εἶναι πρὸς ἐπιβολὴν νέων φόρων νὰ γείνῃ διανομὴ δικαιοτέρα τῶν ὑπαρχόντων, ὅπως δύνηται ὁ λαὸς νὰ φέρῃ τοὺς νέους φόρους εὐκολώτερον. Αὐτὴ ἦτο ἡ γνώμη, ἣν ἐξέφρασα ἐν τῇ πρώτῃ συζητήσει καὶ ἣν βεβαίως δὲν θέλω μεταβάλει μετὰ τὴν ἐναντίαν ψῆφον τῆς Βουλῆς, διότι αἱ ἀποφάσεις τῆς Βουλῆς ἔχουσι κῦρος ὡς πρὸς τὰ ψηφιζόμενα μέτρα, εἶναι ὑποχρεωτικαὶ ἐντὸς τοῦ κύκλου τῆς συνταγματικῆς ἁρμοδιότητος τῆς Βουλῆς, ἀλλὰ οὐδὲν δύνανται νὰ ἔχωσι κῦρος ὡς πρὸς τὴν ἐλευθερίαν τῆς συνειδήσεως ἑκάστου βουλευτοῦ. Ὁσάκις θέλομεν ἐπιληφθῇ ψηφοφορίας ἢ συζητήσεως ἀντικειμένου σχετιζομένου πρὸς τὰ μέτρα ταῦτα, θέλω ἐξακολουθεῖ ἐπιμένων εἰς τὴν προτέραν γνώμην μου, ἄρα καὶ εἰς τὴν ἐξέτασιν τῶν νομοσχεδίων καθ’ ἓν ἕκαστον θέλω φέρει τὴν πεποίθησιν, ἣν ἀνέπτυξα καὶ ἐν τῇ γενικῇ συζητήσει. Οὐδὲν, φρονῶ, μᾶς ἐμποδίζει νὰ μετάσχωμεν τῆς συζητήσεως ἀπὸ τῆς ἡμετέρας ἀπόψεως, καὶ ὅταν προηγουμένη ἀπόφασις τῆς Βουλῆς ἀποδεικνύῃ ὅτι ἡ γνώμη ἡ ἡμετέρα δὲν εἶναι ἀσπαστὴ εἰς τὴν πλειονοψηφίαν. Αὐτὴ, ἐν τῷ δικαιώματι τῆς πλειοψηφίας, θέλει κατὰ τὰς πεποιθήσεις αὐτῆς προβῆ εἰς τὴν ἀπόφασιν περὶ τῶν νομοσχεδίων, ἀλλὰ καὶ ἡμεῖς περὶ τὴν ἐξέτασιν αὐτῶν θέλομεν ἐμμείνει εἰς τὴν πεποίθησιν, ἣν ἐξεφράσαμεν καὶ ἐν τῇ γενικῇ συζητήσει, καὶ θέλομεν ψηφοφορήσει συμφώνως πρὸς τὴν πεποίθησιν ἐκείνην· δηλαδὴ δὲν δυνάμεθα νὰ ψηφίσωμεν ὑπὲρ οἱουδήποτε φόρου, ἂν δὲν λάβωμεν γνῶσιν τοῦ προϋπολογισμοῦ καὶ ἂν δὲν ὑποβάλωμεν αὐτὸν εἰς τὴν βάσανον, περὶ ἧς προανέφερον, ἂν δὲν ἐπισκοπήσωμεν ὅλον τὸ σύστημα τῆς φορολογίας καὶ ἂν δὲν μάθωμεν ὅλον τὸ ποσὸν τῶν προσθέτων ἀναγκῶν, καὶ ἂν δὲν προβῶμεν εἰς φορολογίαν γενικὴν, ἐπιφυλαττόμενοι κατόπιν νὰ διανείμωμεν τὴν νέαν ταύτην φορολογίαν μεταξὺ τῶν διαφόρων εἰδικῶν ταμείων, ἂν τοιαῦτα ταμεῖα θεωρηθῶσιν ἀναγκαῖα, ὅπως τοὐλάχιστον ὑφ’ ἡμῶν θεωροῦνται ἀναγκαῖα. Δὲν πιστεύω δὲ ὅτι εἶναι ἄσκοπον νὰ κατέλθωσιν εἰς τὴν συζήτησιν ταύτην καὶ ἐκεῖνοι, οἵτινες πρόκειται νὰ καταψηφίσωσιν ἐξ ἰδέας ἀπολύτου καὶ μὴ σχετιζομένης πρὸς αὐτὴν τὴν ἀξίαν τῶν κατὰ μέρος ζητημάτων· διότι ὑπάρχουσι προτάσεις, εἰς τὰς ὁποίας δυνάμεθα νὰ συμφωνῶμεν, ὑπὸ τὸν ὅρον ὅμως νὰ ἀποτελέσωσι καὶ αὐταὶ μέρος τῆς γενικῆς διανομῆς τῶν φόρων· ὑπάρχουσιν ὅμως καὶ ἄλλαι, εἰς τὰς ὁποίας διαφωνοῦμεν καὶ ἂν ὑποτεθῇ ὅτι προεβαίνομεν καθ’ ὃν τρόπον ἡμεῖς ἐσυστήσαμεν, διότι εἶναι προτάσεις καθ’ ἑαυτὰς ἐσφαλμέναι καὶ ἀπαράδεκτοι, ὠφέλιμον δὲ εἶναι νὰ καταδειχθῶσι τὰ ἐλαττώματα καὶ νὰ ἐπιζητηθῇ ἡ διόρθωσις αὐτῶν. Ἐν τῷ προκειμένῳ νομοσχεδίῳ ἔχομεν διατάξεις φορολογικὰς, ἔχομεν δὲ καὶ διατάξεις ἄλλας, μὴ σχετιζομένας πρὸς τὴν περὶ φορολογίας γνώμην, ἣν ἐξεθέσαμεν ἐν τῇ γενικῇ συζητήσει. Ἐν τῇ συζητήσει μάλιστα ἐκείνῃ ἀνεγνωρίσαμεν τὴν ἀνάγκην τῆς συνομολογήσεως δανείων. Οὐδὲν ἄρα μᾶς ἐμποδίζει νὰ συζητήσωμεν ἤδη κατὰ μέρος ἂν δάνεια πρέπει νὰ ἐπιβληθῶσι, καὶ μέχρι τίνος σημείου πρέπει νὰ ἐπιβληθῶσι. Δὲν νομίζω ὀρθὴν τὴν γνώμην τῶν φρονούντων, ὅτι πρέπει πρῶτον νὰ μάθωμεν ποῖαι ἔσονται αἱ παρασκευαὶ, ποῖαι αἱ ἀπαιτούμεναι πρὸς τὰς παρασκευὰς ταύτας δαπάναι, καὶ τότε νὰ προβῶμεν εἰς τὴν ἐξέτασιν τῶν δανείων, τῶν ὁποίων τὴν συνομολόγησιν θέλομεν ἐπιτρέψει. Δὲν θεωρῶ τοῦτο πρέπον ἐν Ἑλλάδι. Ἐν ἄλλοις κράτεσι θὰ ἦτο τοῦτο ὀρθὸν, ἐν Ἑλλάδι ὅμως οὐχί· διότι αἱ πλεῖσται τῶν ἄλλων ἐπικρατειῶν, τῆς Εὐρώπης τοὐλάχιστον, ὅταν ἀποφασίσωσι νὰ προβῶσιν εἰς παρασκευὰς, ἔχουσι τὰ μέσα νὰ καταστήσωσιν αὐτὰς ἐπαρκεῖς, ἐνῷ ἡμεῖς ἔχομεν ὅριον τῶν παρασκευῶν οὐχὶ τὸ μέτρον αὐτῶν τῶν παρασκευῶν, ἀλλὰ τὸ τῶν μέσων τῶν πολιτῶν καὶ τῆς δεκτικότητος αὐτῶν πρὸς τὰς θυσίας. Εἶμαι πεπεισμένος, ὅτι ἐν τῇ περιστάσει ταύτῃ ἡ διάθεσις τῶν πολιτῶν πρὸς τὰς θυσίας εἶναι ἴση πρὸς τὸν ἀνώτατον ὅρον τῶν μέσων αὐτῶν· ἀλλ’ ὁ ὅρος οὗτος δὲν εἶναι ἴσος πρὸς τὴν ὅλην ἀνάγκην τῶν παρασκευῶν. Πρέπει ἄρα νὰ ἐξετάσωμεν πρῶτον ποῖαι εἶναι αἱ θυσίαι, τὰς ὁποίας οἱ ἀντιπρόσωποι τοῦ ἔθνους εἶναι διατεθειμένοι νὰ ἐπιβάλωσιν εἰς τοὺς ἐντολεῖς των, καὶ ὅταν ἐξεύρωμεν τοῦτο, δυνάμεθα νὰ σκεφθῶμεν ὀρθότερον περὶ τῶν παρασκευῶν. Διὰ τοῦτο προθυμότατα εἰσέρχομαι εἰς τὸ στάδιον τῆς συζητήσεως καὶ οὐδένα θέτω περιορισμὸν εἰς αὐτήν. Ἐπὶ τοῦ εἰδικοῦ τούτου ζητήματος ἔχομεν πρότασιν περὶ δανείου 10,000,000, ἀλλὰ καὶ ἐνταῦθα δὲν ἐννοῶ διατὶ ὁ καταμερισμὸς, διατὶ νομοσχέδιον περὶ δανείου 10,000,000, ἕτερον δὲ περὶ δανείου 50,000,000. Ἀνέγνωσα τὰ νομοσχέδια, ἵνα ἴδω ἂν εἰς τὰς κατὰ μέρος διατάξεις ὑπάρχῃ τι τὸ δικαιολογοῦν τὴν διαίρεσιν, ἀλλ’ ὁμολογῶ, ὅτι δὲν ἀνεῦρόν τι οὐσιῶδες· εὗρον διατάξεις διαφερούσας, ἀλλὰ μᾶλλον ἐκ τύχης ἢ ἐκ σκοποῦ, οἷα π. χάριν, ὅτι τὸ δάνειον τῶν 50,000,000 θ’ ἀποφέρῃ τόκον 7%, ἐνῷ ὁ τόκος τοῦ δανείου τῶν 10,000,000 θὰ ᾖναι κατά τινα ἑκατοστὰ ἀνώτερος.

§39ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἰδοὺ ὁ λόγος· ἐπιτρέψατέ μοι δύο λέξεις. Πρῶτον τὸ νομοσχέδιον τὸ περὶ στρατιωτικοῦ ταμείου ἀφορᾷ ἀποκλειστικῶς εἰς τὴν προμήθειαν ὑλικοῦ.

§40ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀναγνώσατε τὸ ἄρθρον 30· αἱ εἰσπράξεις τοῦ στρατιωτικοῦ ταμείου ὁρίζονται ἀποκλειστικῶς εἰς ἀγορὰν πολεμικοῦ ὑλικοῦ, ναυπήγησιν καὶ ἐπισκευὴν πλοίων καὶ κατασκευὴν ὁπλοστασίων, ναυστάθμου, δεξαμενῆς καὶ διαφόρων ὀχυρωμάτων.

§41ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἂν ἡ διάκρισις, τὴν ὁποίαν ἠθελήσατε νὰ καθιερώσητε διὰ τῆς διαιρέσεως τῶν ταμείων, ᾖναι ὅτι τὰ 50,000,000 ἀφορῶσιν εἰς ἀπόκτησιν ὑλικοῦ πολέμου, ἐνῷ πρόκειται διὰ τοῦ δανείου τῶν 10,000,000 νὰ ἐπαρκέσητε εἰς ἑτέρας ἀνάγκας, ἂν αὐτὴ ᾖναι ἡ διάκρισις, ὀφείλομεν νὰ ἐξετάσωμεν ποῖαι εἶναι αἱ ἔκτακτοι ἀνάγκαι, αἱ μὴ ἀφορῶσαι εἰς ἀπόκτησιν ὑλικοῦ, εἰς τὰς ὁποίας πρόκειται νὰ ἐπαρκέσωμεν διὰ τοῦ μικροτέρου δανείου, διότι δυστυχῶς ἐν τῷ νομοσχεδίῳ οὐδεμίαν βλέπω εἰδίκευσιν τῆς χρήσεως τῶν χρημάτων. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι ὑπάρχει διάταξις, καθ’ ἣν τὸ προϊὸν τοῦ δανείου κατατίθεται εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν, ἀλλὰ δὲν βλέπω τὸν σκοπὸν πρὸς ὃν κατατίθεται. Οὐδεμίαν περιέχει διάταξιν τὸ νομοσχέδιον τοῦτο περιοριστικὴν, δύναμαι δὲ νὰ εἴπω, ὅτι αἴρει καὶ τοὺς ὑπάρχοντας ἐκ τῆς γενικῆς νομοθεσίας περιορισμοὺς, διότι, ψηφιζομένου τοῦ νομοσχεδίου ὡς ἔχει, ἡ κυβέρνησις δύναται ἄνευ τῆς συμπράξεως τῆς Βουλῆς, ἄνευ ἄρθρων προϋπολογισμοῦ ἢ εἰδικῆς πιστώσεως, νὰ διαθέσῃ τὰ χρήματα ταῦτα κατὰ τὸ δοκοῦν αὐτῇ, ἀρκεῖ νὰ περιορισθῇ εἰς ἔργα στρατιωτικά. Ἄνευ λοιπὸν εἰδικεύσεως, ἄνευ εἰδικοῦ ὁρισμοῦ πλείονος μάλιστα τοῦ ἐπιβαλλομένου ὑπὸ τοῦ νόμου συνήθως εἰς τὰς γενικὰς δαπάνας τοῦ κράτους, πιστεύω, ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν δύναται νὰ παραδεχθῇ τὴν ψήφισιν τοιούτου δανείου. Πρέπει ἐντὸς τοῦ νομοσχεδίου νὰ προσδιορισθῇ ὁ τρόπος τῆς χρήσεως αὐτοῦ.

§42ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἂν δὲν ἐννοῆται, δὲν ἔχομεν δυσκολίαν νὰ τεθῇ.

§43ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἀλλὰ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο στηρίζεται εἰς φορολογικὴν διάταξιν, διάταξιν περὶ ἐπιβολῆς φόρων ἐπὶ τῶν ὠνίων καὶ τῶν ἐμπορευμάτων τῶν εἰσαγομένων εἰς τοὺς δήμους τοῦ κράτους ἐκείνους, οἵτινες δύνανται οὕτω νὰ φορολογηθῶσι κατὰ τοὺς καθεστῶτας νόμους. Καὶ ὡς πρὸς ἡμᾶς μὲν, τοὺς ἀναπτύξαντας ἐν τῇ γενικῇ συζητήσει ἄλλην γνώμην περὶ τοῦ τρόπου τῆς ἐπιβολῆς νέων φόρων, οὐδένα δυνάμεθα νὰ ψηφίσωμεν φόρον δι’ ἄλλου τρόπου κανονιζόμενον, ἀλλὰ τὸν φόρον τοῦτον δὲν θὰ ἠδυνάμεθα ν’ ἀποδεχθῶμεν, ἔστω καὶ ἂν προεβαίνομεν εἰς τὰ τῆς φορολογίας καθ’ ὃν τρόπον ἡμεῖς ἐσυστήσαμεν. Ὁ φόρος οὗτος, ὁπωσδήποτε καὶ ἂν ἐξετασθῇ, εἶναι ἀποῤῥιπτέος· καὶ πεποιθὼς, ὅτι τοῦτο θέλει ἀποδειχθῆ ἐκ τῆς συζητήσεως, ἀποδέχομαι τὴν γνώμην τοῦ κ. πρωθυπουργοῦ, ἵνα προβῶμεν εἰς τὴν συζήτησιν ἀπὸ τῆς πρώτης ἀναγνώσεως. Θέλουσι καταψηφίσει αὐτοῦ ὅλοι ὅσοι ἐξέφρασαν γνώμην, ὅτι πρέπει νὰ ἐπιβληθῶσιν οἱ νέοι φόροι ἐν συνόλῳ, ἀλλ’ ἔχω τὴν πεποίθησιν ὅτι θέλουσι ψηφίσει κατ’ αὐτοῦ καὶ πολλοὶ ἐξ ἐκείνων, οἵτινες νομίζουσιν ὅτι δύνανται νὰ προβῶσιν εἰς ψήφισιν νέων φόρων καθ’ ὃν τρόπον συνιστᾷ ἡ κυβέρνησις. Ἀποδεχόμενοι οὗτοι τὴν ἀρχὴν τῆς ἐξετάσεως ἑκάστου φόρου καθ’ ἑαυτὸν καὶ ἀσχέτως πρὸς τὴν ὅλην φορολογίαν, θέλουσιν ἀποκρούσει τὸν εἰδικὸν τοῦτον φόρον, διότι εἶναι φόρος καθ’ ἑαυτὸν καταδικαστέος. Οὐδὲν κράτος ὑπάρχει οὔτε τῆς Εὐρώπης οὔτε ἄλλης ἠπείρου τοῦ κόσμου, ἐν ᾧ νὰ ἐπιβάλλωνται φόροι ὑπὲρ τοῦ δημοσίου ἐπὶ τῶν δήμων· ἀπ’ ἐναντίας ὑπάρχουσι πλεῖστα κράτη, ἐν οἷς τὸ δημόσιον φορολογεῖται ὑπὲρ τῶν δήμων. Οἱ φόροι οὗτοι οἱ ἔμμεσοι, οἱ ἐπὶ τῆς εἰσαγωγῆς τῶν ὠνίων καὶ τῶν ἐμπορευμάτων εἰς τοὺς δήμους, ἀποκρούονται ἐν ταῖς πλείσταις τῶν ξένων ἐπικρατειῶν καὶ ὡς φόροι δημοτικοί· ἐν δ’ Ἑλλάδι, ὅπου ἐπιτρέπεται ἡ φορολογία αὕτη, ὁ νομοθέτης εἰσήγαγεν αὐτὴν ὡς μέτρον ἐξαιρετικὸν, δικαιολογούμενον ὑπὸ τῆς ἀπολύτου ἀνάγκης τῆς συντηρήσεως τῶν δήμων, οὐδόλως δ’ ὡς φόρον διαρκῆ. Διὰ τοῦτο βλέπομεν ἐν τῷ νόμῳ τιθέμενον ἀνώτατον ὅριον εἰς τὸν χρόνον τῆς ἑκάστοτε διαρκείας αὐτῶν, βλέπομεν διακρινόμενα τὰ ὤνια ἀπὸ τῶν ἐμπορευμάτων, καὶ αὐτὰ τὰ ὤνια περαιτέρω διακρινόμενα, εἰς τὰ ἐφ’ ὧν ἐπιτρέπεται εὐκολώτερον ἡ ἐπιβολὴ τοῦ φόρου, καὶ εἰς τὰ ἀφομοιούμενα πρὸς τὰ ἐμπορεύματα, ἐφ’ ὧν ἐπιτρέπεται ἡ ἐπιβολὴ τοῦ φόρου ἐξαιρετικῶς, καὶ διὰ διατάξεων, ὧν ἡ ἐκπλήρωσις δὲν εἶναι ἐπίσης εὔκολος, διότι ὡς πρὸς μὲν τὰ πρῶτα ἀρκεῖ ἡ ἔγκρισις τῆς διοικητικῆς ἀρχῆς, ὡς πρὸς δὲ τὰ τελευταῖα, πρὸς εἰδικοὺς μόνον ἐπιβαλλόμενα σκοποὺς, ἀπαιτεῖται βασιλικὸν διάταγμα. Τὸ εἰσαχθὲν ὑπὸ τῆς κυβερνήσεως νομοσχέδιον ἐπιβάλλει ἀδιακρίτως τὸ ½ τοῖς ἑκατὸν ἐπὶ πάσης εἰσαγωγῆς ἐμπορευμάτων καὶ ὠνίων εἰς τοὺς δήμους, ἤτοι ἐπί τε τῶν ὠνίων ἐκείνων, ἐφ’ ὧν ἐπιτρέπεται εὐκολώτερον ἡ ἐπιβολὴ τοῦ δημοτικοῦ φόρου, καὶ ἐπὶ τῶν ἐμπορευμάτων καὶ ὠνίων, εἰς τὰ ὁποῖα ἐπιτρέπεται ἡ φορολογία εἰς ἐκτάκτους περιστάσεις καὶ πρὸς εἰδικοὺς σκοποὺς, καὶ πρὸς ἣν ἀπαιτοῦνται διατυπώσεις δυσχερέστεραι τῶν πρώτων. Δυστυχῶς ἡ Κυβέρνησις δὲν ἠξίωσε νὰ συνοδεύσῃ τὸ νομοσχέδιον δι’ εἰσαγωγικῆς ἐκθέσεως, ἵνα γνωρίζωμεν ἀκριβῶς ποίαν ἔχει ἔννοιαν ὁ φόρος οὗτος τοῦ ½ τοῖς ἑκατὸν ἐπὶ τῶν ὠνίων καὶ ἐμπορευμάτων ἀνεξαιρέτως, τουτέστι ποῖον ἔσεται τὸ ὑπὲρ τοῦ δημοσίου ἐξ αὐτοῦ ἔσοδον. Εἶναι ἀδύνατον ἡμεῖς, ἐξ ὧν ἔχομεν ἀνὰ χεῖρας στατιστικῶν πληροφοριῶν δημοσιευθεισῶν ὑπὸ τῶν ἁρμοδίων τμημάτων, νὰ κρίνωμεν ποῖον θὰ ᾖναι τὸ ποσὸν τοῦτο, διότι ἔχομεν δεδημοσιευμένους προϋπολογισμοὺς τῶν δήμων, ἀλλ’ ἐξ αὐτῶν οὐδὲν δυνάμεθα νὰ συμπεράνωμεν περὶ τοῦ προϊόντος τοῦ νέου φόρου, ἀφοῦ τὸ ἐν τοῖς προϋπολογισμοῖς ἐκείνοις πιθανὸν εἰσόδημα τῶν δήμων ἐκ τοῦ φόρου ἐπὶ τῶν ὠνίων καὶ ἐμπορευμάτων δὲν ἔχει βάσιν ὁμοιόμορφον, οὐδὲ γνωστὴν ἐκ τῶν δημοσιευθέντων πινάκων. Οἱ δῆμοι, δυνάμενοι νὰ φορολογήσωσι τὴν εἰσαγωγὴν μέχρι 2%, ἐπιβάλλουσιν ἄλλοι μεγαλείτερον καὶ ἄλλοι μικρότερον ποσοστόν· ἄλλοι δὲ δῆμοι τελοῦσι καὶ ἄλλοι δὲν τελοῦσι τὸν κατ’ ἐπέκτασιν φόρον ἐπὶ τῶν ἐμπορευμάτων. Περὶ τούτων πάντων σιωπῶσιν οἱ πίνακες· ἑπομένως δὲν γνωρίζομεν τὸ ποσὸν τῆς ἐκ τοῦ παρουσιασθέντος ὑπὸ τῆς κυβερνήσεως νομοσχεδίου ἐπιβαλλομένης φορολογίας εἰς τοὺς δημότας ἐπὶ τῶν ἐν τοῖς δήμοις καταναλισκομένων, καὶ ἂν τυχὸν ᾖναι περισσότερον τῆς ἀνάγκης, δι’ ἣν προτείνεται ὁ φόρος. Δέον ἑπομένως νὰ γνωρίζωμεν καὶ τοῦτο, ἐκτὸς ἂν ἡ ἐπὶ τῇ πρώτῃ ταύτῃ ἀναγνώσει ἀπόῤῥιψις τοῦ φόρου καταστήσῃ περιττὴν τὴν πληροφορίαν. Ἂν ἴδωμεν ἐκ τῆς πρώτης ἀναγνώσεως, ὅτι ὑπάρχει διάθεσις ἐν τῇ Βουλῇ πρὸς ἐπιψήφισιν τοῦ φόρου, ἐλπίζω, ὅτι τὸ ὑπουργεῖον θὰ εὐαρεστηθῇ νὰ ὑποβάλῃ πίνακα δεικνύοντα ποῖον ἔσται τὸ προϊὸν τῆς φορολογίας ταύτης. Ἡ προτεινομένη φορολογία εἶναι ἐκ τῶν βαρυτέρων καὶ εἶναι ἀνεκτὴ μόνον ὡς προαιρετικὴ φορολογία τῶν δημοτῶν ὑπὲρ τῶν ἀναγκῶν τοῦ ἰδίου αὐτῶν δήμου· ὡς ὑποχρεωτικὴ ὅμως φορολογία ὑπὲρ τοῦ δημοσίου οὐ μόνον εἶναι ἐπαχθεστάτη, ἀλλὰ καθιεροῖ τὴν ἀνισότητα ἐν αὐτῷ τῷ καταρτισμῷ τοῦ νόμου. Εἶναι βέβαιον ὅτι οἱ νόμοι, ὀφείλοντες νὰ ὦσιν ἴσοι, δὲν δύνανται ἐν τῇ ἐφαρμογῇ νὰ πληρῶσιν ἐντελῶς καὶ πάντοτε τὸν ὅρον τῆς ἰσότητος· ἀλλὰ δὲν πρέπει καὶ ἐκ προθέσεως καὶ ἄνευ ἀντισηκώματος ὑπὲρ τῶν ἀδικουμένων νὰ ὦσιν ἄνισοι. Ὁ φόρος οὗτος ὡς φόρος δημόσιος εἶναι ἐκ προθέσεως καὶ ἐξ αὐτοῦ τοῦ χαρακτῆρος αὐτοῦ, ὡς διατυποῦται ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, ἄνισος, μὴ ἐξαγοραζομένης τῆς ἀνισότητος ἐξ ἄλλων πλεονεκτημάτων τοῦ φόρου, διότι ἐπιβάλλεται εἴς τινας πολίτας, ἀπαλλαττομένων ἄλλων πολιτῶν, εἰς οὓς δὲν ἐπιβάλλεται. Ἐπιβάλλεται μόνον εἰς τοὺς κατοίκους τῶν δήμων, οἵτινες εἶναι ἢ πρωτεύουσαι ἐπαρχιῶν, ἢ ἕδραι τελωνιακῆς ἀρχῆς, εἴτε τελώνου, εἴτε ὑποτελώνου, εἴτε καὶ σταθμάρχου· ἑπομένως εἰς τὸ ἑξῆς ἡ παρουσία τελωνιακῆς ἀρχῆς θὰ ᾖναι πρόξενος ζημίας εἰς τοὺς κατοίκους τῆς περιφερείας αὐτῆς, καὶ ὁ σταθμάρχης θὰ ἐκπροσωπῇ πρόσθετον φορολογίαν. Ἡ φορολογία αὕτη θὰ διαιρῇ τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν εἰς λαὸν ἀποτελοῦντα ἕδραν ἐπαρχίας ἢ κεκτημένον τελωνιακὴν ἀρχὴν, καὶ εἰς λαὸν μὴ ἀποτελοῦντα ἕδραν ἐπαρχίας ἢ μὴ κεκτημένον τελωνιακὴν ἀρχήν. Προκειμένου περὶ δημοτικοῦ φόρου, ἡ διάκρισις εἶναι ὀρθοτάτη, διότι ὁ δημοτικὸς φόρος εἶναι προαιρετικὸς, δὲν εἶναι ὑποχρέωσις ἐπιβαλλομένη εἰς τὸν δημότην· δίδει εἰς τὸν δημότην τὸ προνόμιον νὰ ἐπιβάλλῃ εἰς ἑαυτὸν καὶ ὑπὲρ ἑαυτοῦ φόρον, ὅταν δύναται ὁ φόρος οὗτος νὰ εἰσπραχθῇ εἴτε διὰ τῆς συνδρομῆς τῶν ἐν ἕδρᾳ ἐπαρχίας ἀρχῶν, εἴτε διὰ τῆς συνδρομῆς τῆς τελωνιακῆς ἀρχῆς. Ὅταν ὅμως ἐπιβάλληται ὁ φόρος ὡς φόρος ὑποχρεωτικὸς καὶ ὑπὲρ τοῦ δημοσίου, ἡ διάκρισις ἡ ἐπιβαλλομένη ὑπὸ τοῦ νόμου ἀποτελεῖ ἀνισότητα ἐξ οὐδενὸς ἄλλου πλεονεκτήματος τοῦ φόρου δικαιολογουμένην, καὶ ταύτην τὸ σύνταγμα ἀπαγορεύει· ἑπομένως, ἂν ἄλλη τις αἰτία δὲν ἀποτρέπῃ τὴν Βουλὴν νὰ ψηφίσῃ τὴν φορολογικὴν διάταξιν τοῦ νομοσχεδίου τούτου, ἤθελον προτείνει εἰς αὐτὴν τὸν λόγον, ὅτι εἶναι ἡ διάταξις ἀντισυνταγματική. Τοιαύτην ἰδέαν ἔχω περὶ τοῦ φόρου τούτου, καὶ ἐλπίζω, αὐτὴ ἡ κυβέρνησις θὰ εὐαρεστηθῇ ν’ ἀνακαλέσῃ τὴν περὶ αὐτοῦ διάταξιν. Ἀλλ’ ἀφοῦ τὴν ἀνακαλέσῃ, τί θέλει πράξει; Ἡμεῖς τῳόντι εὑρισκόμεθα εἰς μεγάλην δυσχέρειαν· δὲν δυνάμεθα νὰ προτείνωμεν ἀντικατάστασιν, εἰμὴ, ὡς εἴπομεν, ἐν τῷ γενικῷ νομοθετήματι, καὶ τοῦτο, διότι θεωροῦμεν ἀρχὴν ἀπόλυτον τῆς φορολογίας, ὅτι ἡ πρόσφορος ἐνέργεια ἔγκειται ἐν τῇ διανομῇ τῶν φόρων. Ὅλοι οἱ φόροι εἶναι ἐπιζήμιοι, ἐπιβάλλονται δὲ ὡς ἐκ τῆς ἀνάγκης· διὰ τοῦτο πρέπει νὰ γνωρίζωμεν τὸ μέτρον τῆς ὅλης ἀνάγκης καὶ τὸ ὅλον σύστημα, δι’ οὗ προτείνεται ἡ ἀναπλήρωσις αὐτῆς· ἄλλως εἶναι ἀδύνατον ν’ ἀποφανθῶμεν ὑπὲρ οἱουδήποτε φόρου. Ἡ δὲ Κυβέρνησις, ἂν παραδεχθῇ τὴν γνώμην ἡμῶν, δὲν δύναται νὰ προβῇ ἄλλως, ἢ ἀποσύρουσα ἐξ ὅλων τῶν νομοσχεδίων τὰς φορολογικὰς διατάξεις καὶ ὑποβάλλουσα αὐτὰς εἰς νέαν βάσανον, πρὸς καταρτισμὸν γενικοῦ συστήματος συνεχομένου μετὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ. Βεβαίως δὲ, ὅταν τοῦτο πράξῃ, θὰ ἔχῃ καὶ τὴν ἡμετέραν ἐπιδοκιμασίαν καὶ συνδρομήν.

§44ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ (ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Εἶναι τῳόντι ὀρθὰ καὶ ἀκριβῆ ὅσα ὁ ἀξιότιμος προαγορεύσας εἶπε κατὰ τοῦ φόρου ἐπὶ τῶν ὠνίων καὶ τῶν ἐμπορευμάτων, τὸν ὁποῖον σᾶς προτείνομεν. Ἀλλ’ ἐρωτῶ αὐτὸν καὶ παρακαλῶ νὰ μοὶ εἴπῃ, πάντα ταῦτα εἰς ποῖον ἐκ τῶν φόρων δὲν ἐφαρμόζονται; Ποῖος ἐκ τῶν φόρων δὲν εἶναι κακὸς καὶ διὰ ποῖον ἐξ ἐκείνων, τοὺς ὁποίους ἔχομεν ἢ ἡμεῖς ἢ τὰ ἄλλα ἔθνη, δὲν δύναται νὰ εἴπῃ τις τὰ αὐτὰ καὶ ἀκόμη περισσότερα; Ὁ φόρος, κύριοι, ὑφ’ οἱανδήποτε μορφὴν καὶ ἂν παρουσιάζηται, εἶναι ἐπαχθὴς καὶ ἀποτρόπαιος, διότι ἀφαιρεῖ μέρος τῆς περιουσίας, τὴν ὁποίαν ὁ πολίτης ἀποκτᾷ διὰ κόπων καὶ ἱδρώτων καὶ διὰ τῆς ὁποίας προτίθεται νὰ θεραπεύσῃ τὰς ἀνάγκας καὶ τὰς ἐπιθυμίας ἑαυτοῦ καὶ τῆς οἰκογενείας του. Ἀλλ’ ἡ πληρωμὴ τοῦ φόρου εἶναι ἀναγκαία καὶ ἀπαραίτητος, διότι ἄνευ φόρων δὲν δύναται νὰ συντηρηθῇ ἡ πολιτεία, καὶ ἄνευ τῆς πολιτείας τὸ ἄτομον δὲν εὑρίσκει ἀσφάλειαν οὔτε τῆς περιουσίας του, οὔτε τῆς τιμῆς του, οὔτε τῆς ζωῆς του. Διὰ νὰ ᾖναι ὅμως ὁ φόρος ὅσον ἔνεστιν ὀλιγώτερον ἐπαχθὴς, πρέπει νὰ ἐπιβάλληται μὲ τρόπον δίκαιον· ἀλλὰ ποῖον εἶναι τὸ μέτρον, κατὰ τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ γίνηται ἡ ἐπιβολὴ, καὶ ποῦ κατώρθωσαν νὰ τὸ εὕρωσιν; Ἡ μὲν ἐπιστήμη ἀποφαίνεται, ὅτι τὸ μέτρον τοῦτο εἶναι ἡ καθαρὰ πρόσοδος τοῦ πολίτου, ἡ δὲ πρακτικὴ διδάσκει, ὅτι εἰς κανὲν μέρος δὲν κατώρθωσαν νὰ εὕρωσι τὸν τρόπον, ὥστε νὰ φορολογῶσι τοὺς πολίτας ἀναλόγως τῆς καθαρᾶς προσόδου, διότι ταύτην μόνος ὁ πολίτης δύναται νὰ καταστήσῃ φανεράν· ἀλλὰ δυστυχῶς ἡ κοινωνία δὲν ἔφθασεν ἀκόμη εἰς τοιοῦτον βαθμὸν ἠθικῆς τελειότητος, ὥστε ἕκαστος πολίτης ἀφ’ ἑαυτοῦ καὶ ἄνευ καταναγκασμοῦ νὰ φανερόνῃ τὸ ποσὸν τοῦ εἰσοδήματος καὶ νὰ ζητῇ νὰ πληρόνῃ κατ’ αὐτὸ τὸν φόρον του. Ἐπειδὴ δὲ ὅλοι σχεδὸν ὑποκρύπτουν τὸ ποσὸν τῆς καθαρᾶς προσόδου των, ἡ δὲ πολιτεία δὲν ἔχει τὸ μέσον νὰ τὴν ἐξεύρῃ, διὰ τοῦτο εἰς κανὲν μέρος τοῦ κόσμου δὲν κατωρθώθη ἡ ἐπιβολὴ φόρων ἐπὶ τῇ βάσει ταύτῃ· μόνον ὁ λεγόμενος φόρος ἐπὶ τοῦ εἰσοδήματος ἐπιβάλλεται ἐπὶ τῆς καθαρᾶς προσόδου, ἀλλὰ διὰ τὸ δύσκολον τῆς ἐξευρέσεως εἰς κανὲν μέρος τοῦ κόσμου ὁ φόρος οὗτος δὲν εἶναι φόρος κύριος, ἀλλὰ προσωρινὸς καὶ ἀναπληρωτικὸς, πρὸς θεραπείαν ὡρισμένης τινὸς ἀνάγκης. Ἐὰν ἦτο δυνατὸν νὰ παρουσιασθῇ παρ’ ἡμῖν σχέδιον πλῆρες πρὸς μεταβολὴν τοῦ φορολογικοῦ ἡμῶν συστήματος οὐ μόνον ὡς πρὸς τοὺς ἐγγείους φόρους, ἀλλὰ καὶ ὡς πρὸς τὴν ἐν γένει φορολογίαν, εὐχαρίστως ἤθελον τὸ παραδεχθῆ· ἀλλ’ ἐγὼ δὲν εἶμαι ἱκανὸς, τὸ ὁμολογῶ, νὰ παρασκευάσω τοιοῦτον ἔργον· ἐὰν τὸ παρουσιάσῃ ἄλλος, αὐτὸς θέλει ἀποκτήσει δόξαν καὶ ἐνταῦθα καὶ εἰς τὸν ἔξω κόσμον, διότι ἅμα τὸ ζήτημα λυθῇ παρ’ ἡμῖν θέλουσι τὸ παραλάβει καὶ εἰς τὰ ἄλλα ἔθνη, ὅπου ματαίως καταγίνονται νὰ εὕρουν τὴν λύσιν, καὶ δὲν τὸ κατώρθωσαν. Ἀφίνων λοιπὸν κατὰ μέρος τὸ ζήτημα τοῦτο, σᾶς λέγω καὶ ἐγὼ ὅ,τι σᾶς εἶπεν ὁ ἀξιότιμος πρωθυπουργὸς, ὅτι δηλ. διὰ νὰ ἐπαρκέσωμεν εἰς τὰς δαπάνας, τὰς ὁποίας αἱ ἔκτακτοι περιστάσεις ἐπιβάλλουν, ἔχομεν ἀνάγκην νέων φόρων· διὰ τῶν οἰκονομιῶν εἶναι ἀδύνατον νὰ κατορθωθῇ τοῦτο. Ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ 1876 δὲν παρουσιάζει, καθὼς γνωρίζετε, μεγάλας διαφορὰς, οὔτε ἀπὸ τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 75, οὔτε ἀπὸ τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1874· ἐπίσης καὶ ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ 1877, ὁ ὁποῖος θέλει συνταχθῆ ἐπὶ τῇ βάσει τῶν προηγουμένων, δὲν δύναται νὰ περιέχῃ σπουδαίας οἰκονομίας, ἱκανὰς νὰ ἐπαρκέσωσιν εἰς ὅλας τὰς δαπάνας, τὰς ὁποίας αἱ ἔκτακτοι περιστάσεις ἐπιβάλλουν. Μ’ ὅλα ταῦτα ἐὰν, ὅταν παρουσιασθῇ προσεχῶς ἐνώπιόν σας καὶ ἐπεξεργασθῇ ὑπὸ τῆς ἁρμοδίας ἐπιτροπῆς, ἀποδειχθῇ ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ γείνουν οἰκονομίαι καὶ νὰ ἔχωμεν περισσεύματα, τόσῳ τὸ καλλίτερον. Αἱ ἀνάγκαι ἡμῶν εἶνε ἀτελεύτητοι, καὶ ἐὰν δὲν θελήσωμεν νὰ διαθέσωμεν τὰ περισσεύματα εἰς θεραπείαν τινὸς ἐξ αὐτῶν, δυνάμεθα νὰ τὰ μεταχειρισθῶμεν εἰς πληρωμὴν τῶν κινητῶν χρεῶν μας, ἢ καὶ τοῦ χρεωλυτικοῦ τῶν 26,000,000, τὸ ὁποῖον ἔχομεν τὸ δικαίωμα νὰ πληρώσωμεν ὁπόταν θέλωμεν. Διὰ ταῦτα σᾶς παρακαλῶ νὰ ἀφήσητε κατὰ μέρος τὸ ζήτημα καὶ νὰ ἔλθητε εἰς τὴν ἐξέτασιν τῶν φόρων, οἱ ὁποῖοι προτείνονται, διότι, ἐπαναλαμβάνω νὰ σᾶς εἴπω, ἄνευ τῶν φόρων τούτων εἶναι ἀδύνατον νὰ θεραπευθῶσιν αἱ ἔκτακτοι ἀνάγκαι, αἱ ὁποῖαι μᾶς ἐπιβάλλονται ὑπὸ τῶν περιστάσεων. Καὶ καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τοὺς λοιποὺς φόρους, τοὺς ὁποίους τὰ νομοσχέδια τὰ ὑποβληθέντα διαλαμβάνουν, ἐπιφυλάσσομαι νὰ κάμω λόγον ὅταν ἔλθῃ ἡ συζήτησις ἑνὸς ἑκάστου τῶν νομοσχεδίων τούτων. Περιορίζομαι σήμερον νὰ εἴπω ὀλίγα τινὰ ὡς πρὸς τὸν φόρον τῶν ὠνίων καὶ ἐμπορευμάτων, τὸν ὁποῖον ἀποβλέπει τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον. Κατὰ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, δίδεται εἰς τὴν κυβέρνησιν ἡ ἄδεια νὰ συνομολογήσῃ δάνειον ἐκ 10,000,000 δρ., αἱ ὁποῖαι θέλουν χρησιμεύσει διὰ τὰς ἐκτάκτους ἀνάγκας τῆς στρατιωτικῆς καὶ τῆς ναυτικῆς ὑπηρεσίας.

§45Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Δὲν λέγει οὕτω.

§46Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Εἶναι δυνατὸν νὰ μερικεύσητε τὴν φράσιν, ἥτις ἐμπεριέχεται εἰς τὸ νομοσχέδιον, «ἐκτάκτων δαπανῶν.» Τί ἐννοεῖ;

§47Σ. ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Τὴν κίνησιν πλειοτέρας δυνάμεως στρατιωτικῆς.

§48Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Εἰς τὸ βʹ ἄρθρον λέγετε «ἀποκλειστικῶς διὰ τὰς ἐκτάκτους ἀνάγκας.» Ἐὰν ᾖναι δυνατὸν νὰ μερικεύσητε αὐτὴν τὴν φράσιν, διὰ νὰ ἴδωμεν διὰ ποίας ἀνάγκας.

§49Σ. ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Τὴν κίνησιν πλειοτέρων ἀνδρῶν, πλειοτέρας δυνάμεως· ἐπ’ αὐτοῦ θὰ ἐξηγηθοῦν οἱ ἁρμόδιοι ὑπουργοί Τὸ δάνειον αὐτὸ θέλει συνομολογηθῆ κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ δανείου τῶν 26,000,000, ὅ ἐστὶ μὲ 6% τόκον καὶ ½% χρεωλύσιον· ἑπομένως θέλει ἐπιβαρυνθῆ ὁ προϋπολογισμὸς μὲ τὴν δαπάνην 650,000 δραχμῶν. Ἐπειδὴ δὲ ὁ προϋπολογισμὸς δὲν ἀντέχει εἰς τὸ βάρος αὐτὸ, διὰ τοῦτο ἐθεωρήθη ἀναγκαῖον νὰ ἐξευρεθῇ νέος πόρος, καὶ ὡς τοιοῦτος προτείνεται ἡ ἐπιβολὴ φόρου ἐπὶ τῶν ὠνίων καὶ τῶν ἐμπορευμάτων, τουτέστιν ἐπὶ τῶν ἀντικειμένων ἐκείνων, εἰς τὰ ὁποῖα ἐπιβάλλουν φόρους καὶ οἱ δῆμοι. Δὲν πρόκειται, καθὼς ἐξηγήθησάν τινες, νὰ φορολογήσωμεν τοὺς δήμους εἴτε τὰ δημοτικὰ ταμεῖα, ἀλλὰ εἰς ὅσα μέρη οἱ δῆμοι διὰ τὰς ἰδίας ἀνάγκας ἐπιβάλλουσι τοὺς φόρους τούτους, τουτέστιν εἰς ὅσους δήμους τὰ ἀντικείμενα ταῦτα θεωροῦνται ὡς ὕλη φορολογήσιμος, εἰς τούτους ἐνομίσαμεν ἀναγκαῖον ν’ αὐξήσωμεν τὴν φορολογίαν, καὶ ἡ αὔξησις αὕτη νὰ εἰσάγηται εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον.

§50ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Νομίζετε ὅτι θὰ ἐπιβληθῇ ἡ φορολογία καὶ ἐκεῖ ὅπου δὲν ἐπιβάλλουν οἱ δῆμοι;

§51Σ. ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅπου ἐπιβάλλονται πραγματικῶς.

§52ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τότε ἡ τελευταία διάταξις δὲν ἦτο ἀναγκαία «ἐφ’ ὧν κατ’ ἐπέκτασιν ἐπιβάλλεται ὁ φορολογικὸς δασμός.»

§53ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅπου ἐπιβάλλεται φόρος ἐπὶ τῶν ὠνίων χάριν τῶν δήμων, θὰ ἐπιβάλληται καὶ χάριν τοῦ δημοσίου τοιοῦτος.

§54ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐννοῶ κατ’ ἀρχήν.

§55ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Μάλιστα. Λοιπὸν εἰς ὅσα μέρη ἐπιβάλλεται φόρος διὰ τὰς δημοτικὰς ἀνάγκας, θὰ ἐπιβάλληται, ὡς εἶπον, τοιοῦτος ἐφ’ ὅλων τῶν ὠνίων καὶ τῶν ἐμπορευμάτων, διὰ ν’ ἀπολαμβάνῃ τὸ δημόσιον μίαν πρόσοδον πρὸς ὑπηρεσίαν τοῦ δανείου, περὶ οὗ πρόκειται.

§56ΡΙΚΑΚΗΣ. Νομίζω ὅτι ἡ πληροφορία τὴν ὁποίαν ἐδώκατε δὲν εἶναι ἀκριβὴς, διότι τὸ ἄρθρον λέγει «Μὴ ἐξαιρουμένου μηδ’ ἐκείνου, ἐφ’ οὗ κατ’ ἐπέκτασιν ἐπιβάλλεται ὁ δημοτικὸς δασμός.» Λοιπὸν θὰ εἴπῃ ὅτι ἐπιβάλλετε τὸν δασμὸν καὶ εἰς ἐκεῖνα τὰ μέρη, εἰς τὰ ὁποῖα δὲν ἐπιβάλλεται.

§57ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι· ὅπου ὑπάρχει εἴς τινα, θὰ τεθῇ ἐφ’ ὅλων, καὶ τῶν κατ’ ἐπέκτασιν.

§58ΡΙΚΑΚΗΣ. Λοιπὸν ὅλα.

§59ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Βέβαια.

§60Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ὅπου εἶναι ἤδη ἐπιβεβλημένος.

§61ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι ἤδη ἐπιβεβλημένος παντοῦ ὅπου δύναται νὰ ἐπιβληθῇ.

§62Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Δὲν δύναται παντοῦ;

§63ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι.

§64Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Δὲν ἐννοεῖτε ὅτι θὰ ἐπιβληθῇ πρόσθετος φόρος ἥμισυ τοῖς ἑκατὸν ἐπὶ τῶν ὠνίων καὶ ἐμπορευμάτων μόνον εἰς τοὺς δήμους ἐκείνους, οἵτινες ἕνεκα λόγων ἀπολύτου ἀνάγκης κατέφυγον εἰς αὐτὸν τὸν φόρον, ἀλλὰ ὅπου ὑπάρχει τελωνεῖον ἢ τελωνοσταθμαρχεῖον.

§65ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Σᾶς λέγω ὅτι εἶναι ἐπιβεβλημένος παντοῦ.

§66ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἠμποροῦν νὰ τοὺς καταργήσουν, διότι ὅταν ἔχουν οἱ δῆμοι ἤδη ἐπιβεβλημένον τὸν φόρον, ὅταν ἐννοήσουν τοῦτο, ἠμποροῦν νὰ τοὺς καταργήσουν· ὥστε ἡ λέξις ἀφορᾷ εἰς τὸν νόμον, καὶ ὄχι εἰς τοὺς δήμους.

§67ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Οἱ κατ’ ἐπέκτασιν δασμοὶ εἴπατε ὅτι εἶναι παντοῦ. Τῇ προτάσει τοῦ δημοτικοῦ συμβουλίου καὶ διὰ Βασ. Διατάγματος τίθενται· ἐὰν λήξῃ ἡ προθεσμία, τότε παύει καὶ αὐτὸς ὁ φόρος;

§68ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι, θὰ ἐξακολουθῇ ἐπιβαλλόμενος.

§69ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Οἱ δῆμοι βλέποντες, ὅτι δὲν θὰ δύνανται νὰ χρησιμοποιήσουν καὶ τοὺς δύο φόρους, θὰ παύσουν τὸν ἰδικόν τους, καὶ θὰ μείνῃ τοῦ δημοσίου, ὅστις εἶναι ἀναλλοίωτος.

§70ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ὅταν τὸ κράτος θὰ καταντήσῃ εἰς αὐτὴν τὴν στρεψοδικίαν, νὰ εἴπῃ: καταργῶ τὴν φορολογίαν τὴν δημοτικὴν διὰ νὰ μὴ ὑπάρχῃ καὶ αὐτὴ ἡ φορολογία, τότε ἀλλοίμονον εἰς τὸ κράτος· ὥστε φρονῶ, ὅτι κανὲν μέρος τοῦ κράτους δὲν θὰ καταργήσῃ αὐτὴν τὴν φορολογίαν.

§71ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Λοιπὸν ἐννοοῦμεν νὰ ἐπιβληθῇ πρόσθετος φορολογία κατὰ ½% εἰς ὅλα τὰ ἀντικείμενα, τὰ ὁποῖα κατὰ τὸν δημοτικὸν νόμον δύνανται νὰ φορολογῶνται διὰ τὰς ἀνάγκας τῶν δήμων. Ἀλλὰ ὁ ἔντιμος προαγορεύσας εἶπεν ὅτι τοῦτο εἶναι ἀντισυνταγματικόν, διότι δὲν εἶναι ἐπιβεβλημένος εἰς ὅλους τοὺς δήμους τοιοῦτος φόρος· ἑπομένως διὰ τῆς φορολογίας αὐτῆς ἄλλους θὰ φορολογήσητε καὶ ἄλλους δὲν θὰ φορολογήσητε. Ἀλλὰ ποῖοι εἶναι οἱ δῆμοι οἱ μὴ ὑποβληθέντες εἰς τὸν δασμὸν τῶν ὠνίων; Δὲν εἶναι εἰμὴ μόνον οἱ χωρικοὶ δῆμοι. Ἀλλὰ τὸ πλεῖστον τῶν εἰσαγομένων εἰς τοὺς δήμους τούτους ὠνίων, πρὶν φθάσουν εἰς αὐτοὺς, διέρχονται ἀπὸ ἄλλους μεγαλειτέρους, ἔνθα ὑφίστανται καὶ ἀπὸ τοὺς ὁποίους τὰ ἀγοράζουσιν οἱ χωρικοὶ λιανικῶς ἔπειτα· καὶ ἂν μείνωσιν εἴδη τινὰ ἀφορολόγητα, δὲν ζημιοῦται τὸ δημόσιον, διότι τὸ ἐξ αὐτῶν ἔσοδον δὲν ἀρκεῖ νὰ καλύψῃ τὰ ἔξοδα τῆς βεβαιώσεως καὶ εἰσπράξεως· ἕνεκα δὲ τοῦ λόγου τούτου πολλάκις ἀφίνομεν ἀφορολόγητά τινα εἴδη, ὥστε δὲν εἶναι ὀρθὴ ἡ ἔνστασις, ὅτι ἀντίκειται εἰς τὸ Σύνταγμα. Νομίζω δὲ ὅτι ὁ φόρος αὐτὸς πολὺ εὐκόλως δύναται νὰ πληρωθῇ, διότι, ἀφοῦ οἱ κάτοικοι πληρώνουν 2% διὰ τὰ ἀντικείμενα τὰ ὁποῖα ἐξοδεύουν, δὲν βλέπω κατὰ τὶ θέλουν δυσκολευθῇ νὰ πληρώσουν ½ ἀκόμη. Ἐὰν ὅμως νομίζῃ ἡ Βουλὴ, ὅτι δύναται νὰ παραλείψῃ αὐτὸν καὶ νὰ προτείνῃ ἄλλον, ὅστις νὰ δύναται νὰ καλύψῃ τὸ ζητούμενον ποσὸν, δύναται νὰ τὸ πράξῃ.

§72Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Εἴπατε, ὅτι ἐξηντλήσατε ὅλους τοὺς πόρους.

§73ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ. Κατὰ προσέγγισιν πόσον ποσὸν θὰ ἔχητε ἐκ τοῦ φόρου αὐτοῦ;

§74ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἕως 800,000 μὲ τὸ ½% ἐπὶ τῶν ὠνίων καὶ ἐμπορευμάτων, διότι τὰ ἤδη εἰσπραττόμενα ὑπερβαίνουν τὰ 2,000,000.

§75ΖΩΧΙΟΣ. Πόσα ἔτη θὰ διαρκέσῃ;

§76ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. 44 περίπου ἔτη ἀπαιτοῦνται διὰ τὴν ἐξόφλησιν τοῦ δανείου.

§77ΖΩΧΙΟΣ. 44.

§78ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀλλ’ ὁ φόρος δύναται νὰ παύσῃ, ἐὰν ὁ προϋπολογισμὸς ἐπαρκῇ εἰς τὴν πληρωμή.

§79Ν. ΣΟΥΤΣΟΣ. Νομίζω, κύριοι, ὅτι ἡ ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου ὡς ἔχει εἶναι ἐσφαλμένη. Ἐπιβάλλεται πρόσθετος δασμὸς ½% ἐπὶ τῶν ὠνίων καὶ ἐμπορευμάτων, δὲν βλέπω δὲ ἐντὸς τοῦ νομοσχεδίου διάταξιν ὁρίζουσαν πότε παύει ὁ πρόσθετος αὐτὸς φόρος· ὥστε βλέπετε ὅτι γίνεται πάγιος. Λοιπὸν νομίζω, ὅτι, ἐὰν ἀφεθῇ ὁ νόμος ὅπως ἔχει, πρέπει νὰ ἀλλάξῃ ἡ ἐπιγραφή· ἐὰν δὲ μείνῃ ἡ ἐπιγραφὴ, πρέπει νὰ προστεθῇ ὁ ὅρος, ὅτι ἅμα πληρωθῇ τὸ δάνειον, παύει ὁ φόρος, καὶ ἐξηγοῦμαι. Ὁ κ. ὑπουργὸς σᾶς εἶπεν, ὅτι 3 ἑκατομμύρια εἶναι οἱ δασμοί, ὥστε τὸ ποσὸν θὰ πληρωθῇ εἰς ὀλιγώτερα ἔτη. Ἐὰν λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν τὸ 2%, τὸ ὁποῖον πληρόνουν αἱ Ἀθῆναι καὶ ἡ Σύρος, τότε τὸ τεταρτημόριον εἶναι 750,000· ἀλλὰ ἀπὸ ἄλλους δήμους, ὅπου ὁ δασμὸς εἶναι τὰ ⅗, ἡ νέα ἐπιβολὴ ἐξισοῦται μὲ τὸν δασμόν. Ἐὰν δὲ ὁ φόρος αὐτὸς ἐπιβληθῇ κατ’ ἐπέκτασιν, τότε θὰ ὑπερβῇ τὸ ἑκατομμύριον, καὶ θὰ φθάσωμεν εἰς 1½ ἑκατομμύριον, ὥστε δι’ αὐτοῦ ἠμποροῦμεν νὰ πληρώσωμεν τὰ χρήματα εἰς πολὺ ὀλιγώτερα ἔτη καὶ αἱ εἰσπράξεις κατόπιν θὰ μένουν εἰς τὸ δημόσιον. Διὰ τοῦτο δὲν ἐννοῶ τὰ χρήματα εἰσπραττόμενα νὰ εἰσάγωνται εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον, ἀλλὰ εἰς τὴν Τράπεζαν, καὶ ἀφοῦ πληρωθῇ τὸ χρέος διὰ χρεωλυσίου, ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα μένουν νὰ χρησιμεύσουν δι’ ἰδίαν χρῆσιν ἢ ἄλλην ὁμοίαν. Κατόπιν τούτου ἂς μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ εἴπω ὀλίγας λέξεις. Ὡς εἶπεν ὁ κ. βουλευτὴς Μεσολογγίου, δὲν πρέπει νὰ μὴ πληρόνουν τινὲς καὶ ἄλλοι δῆμοι νὰ πληρόνουν. Ἐὰν δὲν ἀπατῶμαι, ὁ κ. πρωθυπουργὸς πιστεύω δὲν ἐννοεῖ, ὅτι ὁ φόρος πρέπει νὰ ἐπιβάλληται εἰς τοὺς δήμους, οἱ ὁποῖοι ἔχουν ἀνάγκην, ὄχι δὲ εἰς τοὺς δήμους οἵτινες δὲν ἔχουν ἀνάγκην. Ἑπομένως, ἐὰν γείνῃ παραδεκτὴ ἡ ἀρχὴ, παρακαλῶ τὴν Βουλὴν ν’ ἀποδεχθῇ τροποποιήσεις σύμφωνα μὲ τὰ παρ’ ἐμοῦ λεχθέντα.

§80ΡΙΚΑΚΗΣ. Νομίζω, κύριοι, ὅτι συζητοῦμεν περὶ ἀρχῆς σπουδαιοτάτης, διότι πρόκειται περὶ συνομολογήσεως δανείου καὶ περὶ ἐπιβολῆς ἐκτάκτων φόρων, χωρὶς, κατ’ ἐμὲ, νὰ συλλογισθῶμεν περὶ ἐκείνου, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ ᾖναι τὸ κύριον ἀντικείμενον τῆς συζητήσεως. Μᾶς ζητοῦν νὰ ψηφίσωμεν δάνειον 10,000,000, διὰ ποίαν ἀνάγκην; ποία εἶναι ἡ αἰτιολογία, ὅτι διὰ τὰς ἐκτάκτους ἀνάγκας θὰ ἔχωμεν ἀνάγκην τόσου ποσοῦ; διατί νὰ μὴ ζητήσωμεν λεπτομερῆ σημείωσιν; ποῦ θὰ δαπανηθοῦν δὲν λέγω, διότι εἰς τοιαύτας περιστάσεις πιθανὸν ἡ Κυβέρνησις νὰ μὴ θέλῃ νὰ δώσῃ λόγον τῆς χρήσεως. Ἀλλὰ δὲν εἶναι λογικὸν νὰ μᾶς εἴπῃ πόσου ποσοῦ ἔχομεν ἀνάγκην διὰ τὰς προπαρασκευὰς, διὰ νὰ ἴδωμεν ὅτι τὸ ποσὸν εἶναι ἀνάλογον καὶ δυνάμεθα νὰ ψηφίσωμεν αὐτὸ τὸ δάνειον, τὸ ὁποῖον εἶναι ἀναγκαῖον; νὰ ἴδωμεν ποῖοι πόροι εἶναι φυσικώτεροι, διὰ τῶν ὁποίων νὰ δυνάμεθα νὰ καλύψωμεν τὸ δάνειον αὐτό; Ἡ διαίρεσις αὐτοῦ τοῦ δανείου ἀπὸ τῶν φόρων νομίζετε, ὅτι εἶναι σύστημα οἰκονομολογικόν; Ἐδῶ πρόκειται σήμερον περὶ τῶν ἐκτάκτων ἀναγκῶν, ὥστε τὰ 10,000,000 δὲν εἶναι ἀρκετὰ, καὶ πρέπει νὰ συμπεριλάβητε καὶ τὰ 50,000,000. Τί λέγει ἡ Κυβέρνησις;

§81ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὅ,τι εἴπομεν.

§82ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ. Ἐὰν τεθοῦν αὐτὰ τὰ μέτρα εἰς ἐνέργειαν....

§83ΡΙΚΑΚΗΣ. Τότε λοιπὸν νὰ ἀφήσωμεν κατὰ μέρος τὰ 50,000,000. Τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ ἐπιβάλλει ἔκτακτον δασμὸν, ὡς γνωρίζετε, ἥμισυ τοῖς ἑκατὸν ἐπὶ τῶν ὠνίων καὶ ἐμπορευμάτων καὶ εἰς ἐκεῖνα τὰ μέρη, εἰς τὰ ὁποῖα δὲν ἐπεβλήθη ὁ φόρος οὗτος ὑπὸ τῆς δημοτικῆς ἀρχῆς. Τὸ ἄρθρον 3 ῥητῶς λέγει (ἀναγινώσκει). Λοιπὸν δὲν εἶναι ἁπλοῦς πρόσθετος φόρος ἐπὶ τῶν ἐπιβληθέντων ἤδη εἰς τοὺς δήμους, ἀλλὰ εἶναι ἐπὶ ὅλων τῶν εἰδῶν, ἅτινα φορολογοῦνται, ἢ ὄχι. Κατὰ συνέπειαν εἶναι φόρος, ὁ ὁποῖος ἐπιβάλλεται καὶ εἰσπράττεται κατ’ ἴδιον τρόπον, καὶ φόρος, ὁ ὁποῖος συσχετίζεται μὲ τὸν δημοτικὸν δασμόν. Τώρα ἂς ἐξετάσωμεν πῶς αὐτὸς ὁ φόρος συσχετίζεται καὶ συμβιβάζεται μὲ τὴν γενικὴν φορολογίαν. Ὁ δασμὸς οὗτος εἶναι ἔκτακτος, ὅστις ἐπιβάλλεται διὰ τὰς ἐσωτερικὰς ἀνάγκας τοῦ δήμου, εἶναι δασμὸς εἰς τὸν ὁποῖον ὑποβάλλεται ὁ δῆμος διὰ τὰς ἰδίας ἀνάγκας, καὶ πρὸς τοῦτο προηγεῖται πρᾶξις τοῦ δημοτικοῦ συμβουλίου, καὶ διὰ τοῦτο ἄνευ πράξεως τοῦ δημοτικοῦ συμβουλίου δὲν δύναται ἡ διοικητικὴ ἀρχὴ νὰ τὸν ἐπιβάλῃ. Ἀλλὰ διατί ὁ δῆμος ἀπαιτεῖται νὰ εἴπῃ ὅτι ὑποβάλλεται εἰς ἔκτακτον φορολογίαν; Διὰ νὰ πορισθῇ τὰ μέσα διὰ τὰς ἐσωτερικὰς ἀνάγκας του· ἑπομένως φόρος τοιοῦτος, ὅστις ἐπιβάλλεται ἀπὸ τὸν ἴδιον δῆμον διὰ νὰ χρησιμεύσῃ διὰ τὰς ἐσωτερικάς του ἀνάγκας, ὁ φόρος οὗτος θέλει χρησιμεύσει ὡς φόρος δημόσιος ἤδη, ἐπιβαλλόμενος διὰ τὰς ἐκτάκτους ἀνάγκας τοῦ ἔθνους. Ὁ φόρος αὐτὸς, ἐκτὸς τοῦ ὅτι ἀντίκειται πρὸς τὸν σκοπὸν δι’ ὃν ἐπιβάλλεται, εἶναι φόρος ἄνισος, εἶναι φόρος, ὁ ὁποῖος δὲν ἐπιβαρύνει τινὰς καὶ ἄλλους ἐπιβαρύνει· μὲ ἄλλας λέξεις, δὲν εἶναι σύστημα τὸ ὁποῖον νὰ στηρίζηται εἰς βάσιν οἰκονομολογικήν. Νομίζω, κύριοι, ὅτι ἡ Βουλὴ, ἧς ὁ κύριος προορισμὸς εἶναι καὶ τὸ σπουδαιότερον ἔργον ἡ ἐξέτασις καὶ ὁ προσδιορισμὸς τῶν δαπανῶν καὶ τῶν ἐξόδων τοῦ κράτους, ἔχει μάλιστα καθῆκον, ὅταν παρουσιάζωνται τοιαῦτα νομοσχέδια, νὰ ἐγκύπτῃ εἰς τὴν ἐξέτασιν αὐτῶν, καὶ τότε νὰ παραδέχηται αὐτὰ, ὅταν συμβαδίζωσι μὲ τοὺς κειμένους νόμους πρῶτον, καὶ δεύτερον ὅταν δύνανται νὰ δικαιολογηθῶσιν ἕνεκα τῶν ἀναποφεύκτων ἀναγκῶν. Ὅταν σοῦ πληρόνω φόρον 40,000,000, ὅταν ἐξαντλῇς ἕνα προϋπολογισμὸν 40,000,000 καὶ δὲν γνωρίζω πῶς ἐδαπανήθησαν, διότι δὲν ἔχομεν ἀκόμη ἕνα ἀπολογισμὸν τοῦ παρελθόντος ἔτους διὰ νὰ ἴδωμεν πῶς ἐδαπανήθησαν, ἔρχεσαι διὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ καὶ μοῦ λέγεις νὰ ψηφίσω τὸ ποσὸν αὐτὸ, προσέτι δὲ καὶ νὰ σοῦ δώσω νέους φόρους παγίους. Πῶς δὲ θὰ τὸ ἐξετάσω αὐτό; Πῶς θὰ ψηφίσωμεν χωρὶς νὰ ἐξετάσωμεν ποῦ εὑρισκόμεθα; τὸ σπουδαιότερον πρᾶγμα παρελείφθη, ἡ ἐτησία ἐξέτασις καὶ ἡ ψήφισις τοῦ ἀπολογισμοῦ. Ἐὰν δίδετε πίστωσιν εἰς τὸν ἀντιπρόσωπόν σας καὶ τοῦ λέγετε: διὰ τὰς οἰκογενειακὰς ἀνάγκας σοῦ δίδω 1000 δραχμὰς τὸν μῆνα, ἀφοῦ τελειώσῃ ὁ μὴν, θὰ τοῦ ζητήσητε λογαριασμόν· καὶ ἐδῶ δίδομεν ἑκατομμύρια, χωρὶς νὰ ἠξεύρωμεν ποῦ δαπανῶνται. Τὸ Σύνταγμα ζητεῖ προϋπολογισμὸν καὶ ἀπολογισμόν· τὸ πρῶτον ἐθεωρήσαμεν ἀντισυνταγματικὸν, ἐὰν δὲ παραλειφθῇ τὸ δεύτερον, ὄχι· διατί; Λοιπόν, ἀφοῦ ἴδωμεν εἰς τὶ ἐξοδεύονται τὰ 40,000,000, τότε νὰ προβῶμεν εἰς νέους φόρους. Εἰς τὰ 1861–1864 ὁ προϋπολογισμὸς ἦτο 25,000,000, ἔκτοτε προσετέθησαν 6,000,000, οἱ τόκοι τῶν δανείων τὰ ὁποῖα ἐκάμαμεν· 25 καὶ 6=31, 3,000,000 διὰ τὴν Ἑπτάνησον, 34,000,000. Αὐταὶ εἶναι αἱ σπουδαῖαι αὐξήσεις τοῦ προϋπολογισμοῦ. Πόσον θέλετε διὰ τὴν αὔξησιν τῆς ὑπηρεσίας;

§84ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Τὴν ὁδοποιΐαν;

§85ΡΙΚΑΚΗΣ. Ἔχει ἰδιαίτερον ταμεῖον.

§86ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰς τὸν προϋπολογισμὸν ἐμβαίνει, καὶ εἶναι 2,000,000.

§87ΡΙΚΑΚΗΣ. Λοιπὸν 34+2=36· ἕως τὰ 42;

§88ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ποῦ εἶναι 42;

§89ΡΙΚΑΚΗΣ. 40 ὁ προϋπολογισμὸς καὶ 2 ἔλλειμμα. Τί γίνονται τὰ ἄλλα ἑκατομμύρια; ηὔξησεν ὁ στρατός; ηὔξησε τὸ ναυτικόν; ηὔξησαν τὰ δημόσια ἔργα; ἔγεινε τίποτε; Καὶ δὲν δυνάμεθα λοιπὸν νὰ φέρωμεν μίαν οἰκονομίαν, χάριν τῶν παρουσιαζομένων ἐκτάκτων ἀναγκῶν; Πρὶν λοιπὸν ἐπιβαρύνωμεν τὸν τόπον μὲ φόρους ἐπαχθεῖς, νομίζω προτιμότερον νὰ ἴδωμεν τὶ δυνάμεθα νὰ οἰκονομήσωμεν. Ἐὰν τὰ δύω νομοσχέδια ἠδύναντο νὰ συγχωνευθῶσι καὶ νὰ ζητήσητε π. χ. 50,000,000 διὰ τὰς ἐκτάκτους ἀνάγκας, τότε νὰ σκεφθῶμεν περὶ αὐτῶν, καὶ ἴσως θὰ εὕρωμεν ἕνα τρόπον, διότι προχθὲς ἐγὼ σᾶς ὑπέδειξα ἕνα τρόπον, ἀλλὰ δὲν ἐπιμένω, διότι ἄλλος ἠμπορεῖ νὰ ἔχῃ ἄλλην ἰδέαν καλλιτέραν. Ὅταν ὅμως κατακερματισμένως φέρετε ποσά, πῶς θὰ τὰ εὕρετε; Ἔπειτα πιστεύετε, ὅτι θὰ εὕρετε δάνειον, ὅταν διὰ τὸ ἓν δάνειον λέγετε τόκον ἑπτὰ καὶ διὰ τὸ ἄλλο ἕξ; ἠκούσθη ποτὲ αὐτό;

§90ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Μελετήσατε τοὺς σχετικοὺς τόμους πρῶτον. Τὸ τῶν 6% ἔχει ἀνώτερον τόκον ἀπὸ τὸ τῶν 7%.

§91ΡΙΚΑΚΗΣ. Διότι εἶναι ὀλιγώτερον τὸ πραγματικὸν κεφάλαιον. Ἡ κατηγορία πρέπει νὰ ᾖναι μία, ὁ κατακερματισμὸς δὲν μοὶ φαίνεται ὀρθὸς συγχρόνως γενόμενος· δι’ αὐτὸ νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ συγκεντρωθοῦν τὰ δάνεια εἰς ἓν, καὶ τότε νὰ ζητήσωμεν τοὺς πόρους, ἐκ τῶν ὁποίων δυνάμεθα νὰ τὸ εὕρωμεν.

§92Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Συμφωνῶ μὲ τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, ὅτι πράγματι εἶναι ἀδύνατον νὰ διαιρέσῃ τις τοὺς φόρους εἰς ἴσα μέρη· ὀφείλομεν βεβαίως νομοθετοῦντες νὰ ἐπιβάλλωμεν ἴσα βάρη πρὸς ὅλους τοὺς πολίτας. Ἀλλ’ ἐὰν περιστάσεις τινὲς κάμουν ὥστε ἡ ἀναλογία νὰ ᾖναι ἄνισος, τοῦτο διαφεύγει τὰς δυνάμεις μας· ἐνόσῳ ὅμως ψηφίζομεν φόρους, οἱ ὁποῖοι ἐξ ἀρχῆς δὲν ἐπιβάλλονται πρὸς ὅλους τοὺς πολίτας, ψηφίζομεν φόρους ἐναντίον τῆς διατάξεως τοῦ 3 ἄρθρου τοῦ Συντάγματος. Ὁ φόρος, τὸν ὁποῖον ἐπιβάλλει τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον, εἶναι ἀναντιῤῥήτως τοιοῦτος, τουτέστιν ἐπιβάλλει φόρους εἰς ὡρισμένους δήμους, καὶ ἑπομένως εἰς ὡρισμένους φορολογουμένους, καὶ ἀπαλλάσσει ἄλλους. Τὸ δὲ ἐπιχείρημα τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, ὅτι οἱ φόροι οὗτοι φορολογοῦνται εἰς τὰ τελωνεῖα καὶ εἰς τοὺς σταθμούς, ἐὰν δὲ κατόπιν εἰσέλθουν εἰς τὸ ἐσωτερικὸν, δὲν φορολογοῦνται πλέον, τοῦτο δὲν εἶναι ἀληθὲς ἐν γένει κατὰ τὰς παρατηρήσεις, τὰς ὁποίας ἔκαμεν ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν. Ἀλλ’ οἱ φόροι δὲν περιορίζονται μόνον εἰς τὰ εἴδη ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἔρχονται διὰ τῆς θαλάσσης, ἀλλ’ ἐπιβάλλονται καὶ εἰς πλεῖστα ἄλλα, καὶ εἶναι τόσον ἐπαχθεῖς, ὥστε μόνος ὁ ἄνθρωπος, ὁ ὁποῖος δὲν γνωρίζει τὴν Ἑλλάδα, δύναται νὰ τοὺς παραδεχθῇ. Ὑποθέσατε, ὅτι εἴδη καὶ ἐμπορεύματα ὑποβαλλόμενα καὶ εἰς τοὺς φόρους αὐτοὺς, φορολογοῦνται ἀπὸ τὸν δῆμον Πατρῶν· ἐὰν εἰσέλθουν τώρα εἰς τὸν δῆμον Καλαβρύτων, δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ φορολογηθοῦν ἐπὶ πλέον, κατὰ τὴν γνώμην τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν. Ἀλλὰ συμβαίνει τοῦτο καὶ ἐὰν τὰ εἴδη ταῦτα ἐξακολουθήσουν τὸν δρόμον των καὶ φθάσουν εἰς τὴν Τρίπολιν, ὅπου εἶναι ἐπιβεβλημένος ὁ τοιοῦτος φόρος; Ὄχι· τὰ εἴδη αὐτὰ, τὰ ὁποῖα ἐφορολογήθησαν εἰς Πάτρας, θὰ φορολογηθοῦν καὶ εἰς Τρίπολιν.

§93ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι.

§94ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ὁ δὲ κύριος βουλευτὴς Σύρου Μπούμπουλης δὲν ἔπρεπε νὰ θυμώσῃ τόσον πολύ. Ὁ Ἕλλην ὀφείλει νὰ ὑποβληθῇ εἰς φόρους ὅταν ἡ πατρὶς εὑρίσκεται εἰς ἐκτάκτους ἀνάγκας· ἀλλ’ εἶναι ἐπίσης ὁ χαρακτήρ του τοιοῦτος, ὥστε νὰ ἐπιθυμῇ τὸ βάρος αὐτὸ νὰ ἐπιβληθῇ ἐξ ἴσου, καὶ ἐὰν τοῦτο δὲν συμβαίνῃ, ἐξανίσταται, διότι θὰ εἴπῃ, ὅτι οἱ νομοθέται, τοὺς ὁποίους ἔστειλα, ἐναντίον τῆς διατάξεως τοῦ ἄρθρ. 3 τοῦ Συντάγματος ἐψήφισαν. Διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι ὁ κύριος ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν δὲν θὰ ἐπιμείνῃ ὑποστηρίζων αὐτὸν τὸν φόρον, ὁ ὁποῖος, ὡς εἶπε καὶ ὁ ἔντιμος βουλευτὴς κ. Τρικούπης, εἶναι ἐπαχθής γεννᾷ, κ. πρόεδρε, τὰ μεγαλείτερα σκάνδαλα. Ἐκτὸς τούτου, κύριοι, εἶναι ἄνισος, καὶ ὡς τοιοῦτος οὐδέποτε πρέπει νὰ ψηφισθῇ· ἂς ἀφήσωμεν ἀκόμη τὴν ἀρχὴν, τὴν ὁποίαν ὑπεστήριξεν ὁ κ. Τρικούπης καὶ ἡ ὁποία εἶναι ὀρθοτάτη, ὅτι οἱ δῆμοι δὲν ὀφείλουν νὰ ἔρχωνται εἰς ὑποστήριξιν τοῦ δημοσίου ταμείου. Ὁ φόρος λοιπὸν πρέπει νὰ ἀποσκορακισθῇ, νὰ εὑρεθῇ δὲ φόρος ἄλλος, ὁ ὁποῖος ν’ ἀναπληρώσῃ τὰς ἀνάγκας αὐτὰς, διότι καὶ ἀναγνωρίζομεν, ὅτι ἔχομεν ἀνάγκας, ἀλλὰ δὲν δυνάμεθα νὰ συμφωνήσωμεν, ὅτι πρέπει νὰ ἐπιβληθῇ τοιοῦτος φόρος, ὁ ὁποῖος θὰ ἐπιβαρύνῃ τὸν γείτονα καὶ ὄχι ἐμέ. Δι’ αὐτὸν τὸν λόγον, κηρύττομαι κατὰ τῆς φορολογίας αὐτῆς.

§95ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ἐκ τῆς πείρας γνωρίζω, κ. πρόεδρε, ὅτι δικαιότερος καὶ ὁμαλώτερος φόρος δὲν δύναται νὰ ὑπάρξῃ, καὶ οὐδεὶς δύναται διὰ τοῦ φόρου τῶν ὠνίων νὰ μένῃ ἀφορολόγητος. Ἐὰν ἀναλογισθῆτε τὸν τρόπον μὲ τὸν ὁποῖον ὁμαλῶς εἰσάγεται ἡ φορολογία αὐτὴ εἰς ὅλας τὰς κοινωνικὰς τάξεις, θέλετε πεισθῆ, ὅτι οὐδεὶς μένει ἀφορολόγητος, καὶ δὲν προέρχεται οὐδεμία ἀνισότης, ὅπως ἰσχυρίζεται ὁ κ. Λ. Πετιμεζᾶς. Καθ’ ὅσον δ’ ἀφορᾷ ὅτι ὁ φόρος αὐτὸς εἶναι ἐπαχθὴς, δύναμαι μετὰ πεποιθήσεως νὰ εἴπω, ὅτι εἶναι ὁ μόνος φόρος ὁ δυνάμενος ἀνεπαισθήτως νὰ εἰσέρχεται εἰς ὅλας τὰς τάξεις, χωρὶς ἡ κοινωνία νὰ τὸ αἰσθανθῇ, καὶ ἐξηγοῦμαι. Ἐὰν ἦναι δυνατὸν χωρικός τις, εἰσερχόμενος εἰς τὴν πόλιν καὶ ἀγοράζων μίαν ὀκὰν ζάχαριν ἢ καφφὲ, τοῦ ὁποίου ἡ ἀξία εἶναι 2 δραχμαὶ, ἐὰν πληρώσῃ 2 δραχμὰς καὶ 1 λεπτὸν, ἐρωτῶ, ἐὰν ἦναι δυνατὸν ὁ χωρικὸς οὗτος νὰ δυσανασχετήσῃ διὰ τὸ ἓν λεπτόν. Τοιαύτη ἀναλογία ὑπάρχει καὶ εἰς ὅλα τὰ εἴδη τοῦ συστήματος τοῦ δημοτικοῦ φόρου ἐπὶ τῶν ὠνίων. Δὲν εἶναι λοιπὸν ἀληθὲς, δὲν πρέπει τὰ πάντα ν’ ἀντιπολιτευώμεθα ὅπως εὕρωμεν τρόπον, ἵνα τὰ πάντα ἀνασκευάσωμεν. Οὐδεὶς τῶν συμπολιτῶν μας θὰ δείξῃ τὴν ἐλαχίστην δυσαρέσκειαν εἰς τὸν φόρον τοῦτον, διότι, ὡς προεῖπον, ὁμαλῶς καὶ ἀνεπαισθήτως θὰ εἰσαχθῇ μέχρι τοῦ τελευταίου πολίτου, χωρὶς κἂν νὰ φαντασθῇ, ὅτι τοῦ ἐπιφέρει τὴν ἐλαχίστην ζημίαν. Ἂς ἀποφύγωμεν λοιπὸν τὰς τοιαύτας μικρολογικὰς παρατηρήσεις καὶ ἂς ἐπισπεύσωμεν εἰς τὴν ἀληθῆ ὁδὸν τῶν πραγμάτων, χωρὶς νὰ φέρωμεν ἐμπόδια ἐκεῖ ὅπου δὲν πρέπει.

§96Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἐρωτῶ τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν ἐὰν ὤνια ἢ ἐμπορεύματα, τὰ ὁποῖα φθάνουν εἰς τὸν λιμένα τῶν Πατρῶν καὶ πρόκειται νὰ φορολογηθῶσιν, ἐὰν οἱ ἔμποροι, οἵτινες τὰ παραλαμβάνουσι, δηλώσωσιν ὅτι αὐτὰ θὰ καταναλωθῶσιν εἰς ἄλλους δήμους παρὰ τὰς Πάτρας ὅπου δὲν ἐπεβλήθη φόρος ἐπὶ τῶν ὠνίων, τότε αὐτὰ τὰ ἐμπορεύματα θὰ πληρώσουν, ναὶ ἢ ὄχι;

§97ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Προβλέπει ὁ περὶ δήμων νόμος.

§98ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Τί προβλέπει ὁ νόμος; δὲν ἠξεύρω, καὶ διὰ τοῦτο ζητῶ τὴν διασάφησιν.

§99ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅτι ἐὰν πρόκηται νὰ μεταφερθοῦν εἰς ἄλλον δῆμον, δὲν θὰ πληρώσουν.

§100ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Αὐτὸ ἤθελα· μὲ συγχωρεῖτε, δὲν τὸ ἤξευρα.

§101Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Τὸ ὑπουργεῖον ὑπέβαλε νομοσχέδιον περὶ δανείου 10 ἑκατομμυρίων δραχμῶν, διὰ νὰ ἐπαρκέσῃ εἰς τὰς ἐκτάκτους ἀνάγκας τῆς στρατιωτικῆς καὶ τῆς ναυτικῆς ὑπηρεσίας. Τὸ νομοσχέδιον προσδιορίζει καὶ τοὺς πόρους, διὰ τῶν ὁποίων ἡ Κυβέρνησις θέλει δυνηθῆ νὰ προσπορίζηται τὰ ἀναγκαῖα χρήματα πρὸς πληρωμὴν τοῦ τόκου καὶ τοῦ χρεωλυσίου τοῦ δανείου τῶν 10,000,000. Γεννᾶται ἐν πρώτοις ἡ ἀπορία· εἶναι ἀναγκαῖον τὸ δάνειον τῶν 10,000,000; Ἐπὶ τῆς ἀπορίας ταύτης πολλοὶ τῶν ἐντίμων συναδέλφων ἐξήνεγκον τὴν γνώμην των. Λυποῦμαι διότι δὲν δύναμαι νὰ συμφωνήσω μετ’ αὐτῶν. Καὶ ἐν πρώτοις δὲν διστάζω νὰ ὁμολογήσω τὸ φρόνημα, τὸ ὁποῖον ἔχω περὶ τοῦ δημοσίου προϋπολογισμοῦ, ἂν καὶ τὸ φρόνημά μου δυστυχῶς δὲν ᾖνε ἐντελῶς σύμφωνον μὲ τὸ φρόνημα τῆς Κυβερνήσεως. Ἡ Κυβέρνησις εἶπεν ὅτι δὲν δύναται νὰ προσπορισθῇ μέσα ἐκ τῆς τακτοποιήσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Κράτους. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι ἡ διαῤῥύθμισις τοῦ προϋπολογισμοῦ δύναται νὰ ἐπιφέρῃ ὄχι μόνον τὸ ἰσοζύγιον τῶν ἐσόδων πρὸς τὰ ἔξοδα, τὸ ὁποῖον πρὸ 15 ἐτῶν δὲν ἔχομεν καὶ ἀναπληροῦμεν κατ’ ἔτος διὰ δανείων, ἀλλὰ καὶ νὰ ἔχωμεν καὶ μικρὸν περίσσευμα, τὸ ὁποῖον δύναται νὰ ἐπαρκέσῃ εἰς τὰς πολλὰς καὶ μεγάλας ἀνάγκας. Μ’ ὅλον ὅτι ὅμως δὲν εἶμαι ἐντελῶς σύμφωνος μὲ τὸ φρόνημα τοῦτο τῆς Κυβερνήσεως, δὲν εἶμαι σύμφωνος καὶ μὲ τὴν γνώμην ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι λέγουσιν, ὅτι πρὶν ἢ ψηφίσωμεν τὸ δάνειον, πρέπει νὰ ἐξετάσωμεν τὸν προϋπολογισμόν. Ἀπεφάσισεν ἡ Βουλὴ προχθὲς ὁμοφώνως, ὅτι τὸ Ἔθνος πρέπει νὰ προβῇ εἰς ἐκτάκτους καὶ ἀμέσους προπαρασκευάς. Εἷς δὲ τῶν εὐγλώττων ῥητόρων τῆς Βουλῆς, ὁ ἀξιότιμος κ. Σ. Πετιμεζᾶς, σᾶς παρέστησεν ἐν ἐκτάσει, ὅτι οὐδὲ τακτικαὶ παρασκευαὶ ὑπάρχουσι δυστυχῶς ἐν Ἑλλάδι. Ὅθεν, ἐκτὸς τῶν ἐκτάκτων παρασκευῶν, ἀπαιτεῖται νὰ προβῆτε καὶ εἰς τακτικὰς παρασκευὰς, διότι κατὰ δυστυχίαν καθ’ ὅλα καθυστεροῦμεν. Αἱ ἀνάγκαι λοιπὸν τοῦ Κράτους εἶναι τῷ ὄντι μεγάλαι καὶ ποικίλαι, καὶ προσφυῶς ὠνόμασεν αὐτὰς προχθὲς ὁ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν ὑπουργὸς ἀτελευτήτους· καὶ δύναται νομίζω ἡ Βουλὴ νὰ ἀσχοληθῇ ἐν καιρῷ νὰ τακτοποιήσῃ τὸν προϋπολογισμὸν, συντρέχουσα τὴν Κυβέρνησιν κατὰ τοῦτο, ἵνα καταστήσῃ ἐν αὐτῷ τὸ ἰσοζύγιον καὶ παρασκευάσῃ περίσσευμά τι. Δύναται ὅμως ἀδεῶς νὰ προβῇ εἰς τὴν ἔγκρισιν τοῦ ζητουμένου δανείου τῶν 10 ἑκατομμυρίων καὶ πρὶν ἢ πραγματοποιήσῃ τὴν τακτοποίησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ, διότι οἱαδήποτε καὶ ἂν ᾖναι τὰ ἀποτελέσματα τῆς τακτοποιήσεως αὐτοῦ, δὲν θέλουσι δυνηθῆ νὰ ἐπαρκέσωσιν αὐτὰ καὶ μόνα εἰς τὰς πολλὰς ἀνάγκας, τὰς ὁποίας ἐπιβάλλουσιν αἱ ἄμεσοι καὶ ἔκτακτοι προπαρασκευαὶ, καὶ ἡ συμπλήρωσις τῶν τακτικῶν· διὰ τοῦτο κηρύσσομαι ὑπὲρ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου. Εἶπε δὲ ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ ὑπουργείου ποῖος εἶναι ὁ εἰδικὸς σκοπὸς τοῦ δανείου τούτου, εἶπεν, ἑρμηνεύων ἄρθρον τι τοῦ νομοσχεδίου, ὅτι σκοπεῖται νὰ ἀποκτηθῇ διὰ τῶν χρημάτων τοῦ δανείου πᾶν ὅ,τι δὲν εἶναι ὑλικὸν τοῦ στρατοῦ τῆς ξηρᾶς καὶ θαλάσσης, διότι ὑπὲρ τῆς προμηθείας τοῦ ὑλικοῦ τούτου εἰδικῶς προβλέπει τὸ νομοσχέδιον τὸ περὶ συστάσεως εἰδικοῦ στρατιωτικοῦ ταμείου, τοῦ ὁποίου οἱ πόροι ὁρίζονται πρὸς θεραπείαν ἀποκλειστικῶς αὐτῆς τῆς ἀνάγκης. Αὐτὴ εἶναι ἡ γνώμη μου ἐπὶ τῆς πρώτης ἀπορίας. Γεννᾶται δευτέρα ἀπορία. Πρέπει νὰ ἐγκριθῶσι τὰ μέσα, τὰ ὁποῖα ἐξεῦρεν ἡ Κυβέρνησις καὶ διὰ τοῦ νομοσχεδίου προβάλλει εἰς τὴν Βουλὴν, καὶ διὰ τῶν ὁποίων νομίζει ὅτι θέλει δυνηθῆ νὰ ἐπαρκέσῃ εἰς τὴν ἐξεύρεσιν τῶν ἀναγκαιούντων χρημάτων πρὸς πληρωμὴν τῶν ἐτησίων τόκων καὶ χρεωλυσίων τοῦ δανείου τῶν 10 ἑκατομμυρίων; Καὶ ἐπὶ τῆς ἀπορίας ταύτης ἠκούσατε τὰς γνώμας πλείστων συναδέλφων· ἐγὼ δὲ ἀναγκάζομαι νὰ ἐκφέρω γνώμην, ὅτι δὲν θεωρῶ τὰ μέσα τὰ προτεινόμενα ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως ὡς δυνάμενα νὰ τύχωσι τῆς ψήφου τῆς Βουλῆς. Εἶπον τινὲς ὅτι ἡ ἐπιβολὴ φόρου ἐπὶ τῶν ὠνίων καὶ τῶν ἐμπορευμάτων δὲν πρέπει νὰ γείνῃ δεκτὴ, διότι ὁ φόρος οὗτος εἶναι ἀντισυνταγματικὸς, ἐπειδὴ δὲν στηρίζεται εἰς τὴν ὑπὸ τοῦ Συντάγματος ἐπιβαλλομένην ἴσην διανομὴν τῶν φόρων. Τῷ ὄντι τὸ Κοινοβούλιον παρατηρῶ, ὅτι πάντοτε προσέχει εἰς τὴν διατήρησιν ὅλων τῶν στοιχείων ἐκείνων, τὰ ὁποῖα συντείνουσιν εἰς τὴν πλήρη καὶ οὐσιαστικὴν λειτουργίαν τοῦ πολιτεύματος, καὶ νομίζω ὅτι ὁ λόγος οὗτος ἤθελεν ἀρκεῖ νὰ μᾶς ἀποτρέψῃ ἀπὸ τοῦ νὰ ἐγκρίνωμεν τὰ μέσα, τὰ ὁποῖα ζητεῖ τὸ ὑπουργεῖον. Ἀλλὰ ἐν τῷ φορολογικῷ συστήματι, τῷ νῦν κρατοῦντι, τὸ ὁποῖον δὲν μετεβλήθη, ἐν αὐτῷ ὑπάρχει ἀνωμολογημένη ἡ ἄνισος διανομὴ τῶν φόρων· διὰ τοῦτο δὲν συντάσσομαι ὑπὲρ τῆς γνώμης ταύτης. Καὶ δὲν ἐπείσθην μὲν ὑπὸ τῶν λόγων τοῦ κυρίου ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, διότι μοὶ ἐφάνη ὅτι ὁ λόγος οὗτος δὲν στηρίζεται ἀκριβῶς ἐπὶ τῶν διατάξεων τοῦ περὶ δημοτ. φόρων νόμου. Ὁ ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ἀπαντῶν εἰς ἐκείνους οἵτινες διϊσχυρίσθησαν, ὅτι ὁ φόρος ἐπὶ τῶν εἰσαγομένων ὠνίων καὶ ἐμπορευμάτων δὲν στηρίζεται ἐπὶ τῆς ὑπὸ τοῦ Συντάγματος ἀπαιτουμένης ἴσης διανομῆς τῶν φόρων, εἶπεν ὅτι τὰ προϊόντα, τὰ ὁποῖα εἰσάγονται εἰς τὸν δῆμον ἐν ᾧ καταναλίσκονται, δὲν φορολογοῦνται μόνον ἐν τῷ δήμῳ τούτῳ, ἀλλὰ φορολογοῦνται καὶ ἐν τοῖς δήμοις διὰ τῶν ὁποίων τὰ προϊόντα ταῦτα εἰσήχθησαν· διότι κατὰ τὸν νόμον περὶ δήμων, τοῦ ἔτους 1847, ἐπιτρέπεται ἡ ἐπιβολὴ ἐκτάκτων δασμῶν ἐπὶ τῶν εἰσαγομένων ὠνίων καὶ ἐμπορευμάτων τῶν πρὸς ἐσωτερικὴν κατανάλωσιν τοῦ δήμου εἰσαγομένων, οἱ δὲ δῆμοι ἐκεῖνοι, ἐν τοῖς ὁποίοις παράγονται ἢ ἐν οἷς τὸ πρῶτον εἰσήχθησαν, δύνανται νὰ ἀπαλλαγῶσι τῆς φορολογίας καὶ ν’ ἀποφύγωσι τὴν πληρωμὴν τοῦ ἐκτάκτου δασμοῦ, ἐὰν ἐγκαίρως θελήσωσι νὰ συμμορφωθῶσι μὲ τὰς διατάξεις τοῦ φορολογικοῦ νόμου· δηλ. νὰ δηλώσωσιν ὅτι εἰσήγαγον διαμετακομιστικῶς τὰ προϊόντα ταῦτα, διὰ νὰ ἐξαχθῶσι πρὸς κατανάλωσιν. Μ’ ὅλον ὅτι....

§102ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ (ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Δὲν ἰσχυρίσθην ἀκριβῶς τοῦτο.

§103Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἂν ἐπλανήθην, ἔχει ἄλλως τὸ πρᾶγμα. Δὲν εὑρίσκω ἰσχυρὸν λόγον τὴν προταθεῖσαν ἀντίῤῥησιν, ὅτι ἡ ἐπιβολὴ τοῦ ζητουμένου φόρου δὲν στηρίζεται εἰς τὴν ὑπὸ τοῦ Συντάγματος ἀπαιτουμένην ἴσην διανομὴν τῶν φόρων· δὲν εὑρίσκω, λέγω, αὐτὴν ἀρκοῦσαν, καὶ ὅμως σᾶς εἶπον ὅτι θέλω γνωμοδοτήσει εἰς τὸ κοινοβούλιον κατὰ τοῦ ζητουμένου φόρου. Ἰδοὺ δὲ ὁ λόγος, διὰ τὸν ὁποῖον θέλω φέρει τὴν γνώμην ταύτην. Ἡ φορολογία αὕτη μοὶ φαίνεται ἐντελῶς καινοφανής· ὁ ἔντιμος ἐκ Μεσολογγίου βουλευτὴς σᾶς εἶπεν ὅτι εἰς οὐδεμίαν χώραν, οὐδὲ παραλίαν οὐδὲ ἠπειρωτικὴν, τοιοῦτος φόρος ὑφίσταται· αὐτὸ τὸ ὁποῖον σᾶς εἶπεν εἶναι ἀληθέστατον, διότι πανταχοῦ ὑπάρχει ἀρχὴ ἀπαράβατος, ὅτι κανὲν πρᾶγμα δὲν φορολογεῖται ἢ ἅπαξ. Δύνασθε νὰ ἐπιβάλητε ἀμέσους φόρους, δύνασθε νὰ ἐπιβάλητε ἐμμέσους φόρους· δὲν ἠμπορεῖτε ὅμως ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ πράγματος νὰ ἐπιβάλητε καὶ ἄμεσον καὶ ἔμμεσον φόρον, ὡς δὲν ἠμπορεῖτε ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ πράγματος νὰ ἐπιβάλητε δύω ἀμέσους φόρους, δὲν ἠμπορεῖτε ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ πράγματος νὰ ἐπιβάλητε δύω ἐμμέσους φόρους. Καὶ εἶναι ὀρθότατον, εἶναι φαεινότερον τῆς ἀληθείας· ἂν ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ πράγματος ἐπιβάλητε ἕνα ἄμεσον φόρον καὶ ἕνα ἔμμεσον, διατί δὲν αὐξάνετε τὴν μονάδα τοῦ ἑνὸς φόρου; Τὸ πρᾶγμα τὸ ὁποῖον φορολογεῖτε δι’ ἑνὸς ἐμμέσου φόρου, δὲν ἔχετε τὸ δικαίωμα νὰ τὸ φορολογήσητε καὶ μὲ δεύτερον ἔμμεσον φόρον. Ἂν ὁ πρῶτος ἔμμεσος φόρος ᾖναι μικρὸς, αὐξήσατε τὴν μονάδα τοῦ πρώτου ἐμμέσου φόρου· διὰ δὲ τοῦ συστήματος, τὸ ὁποῖον προτείνετε, ὑποβάλλετε εἰς διπλῆν φορολογίαν τὸ αὐτὸ πρᾶγμα· ἔχετε δύω κατηγορίας, τὴν τῶν ὠνίων καὶ τὴν τῶν ἐμπορευμάτων. Τῶν ὠνίων τὰ πλεῖστα παράγονται ἐν τῷ τόπῳ καὶ ἐφορολογήθησαν ἤδη δι’ ἀμέσου φόρου ἐν τῷ τόπῳ τῆς παραγωγῆς, καὶ ὅμως πρόκειται νὰ φορολογηθῶσιν ἐκ νέου διὰ φόρου ἐμμέσου. Τὰ ἐμπορεύματα εἶναι τὰ ἤδη φορολογηθέντα διὰ τοῦ τελωνιακοῦ δασμοῦ, ἐφορολογήθησαν ὑπὲρ τοῦ δημοσίου, τὸ δὲ δημόσιον δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἐπιβάλῃ δευτέραν φορολογίαν. Ἂν ἐπρόκειτο νὰ ἐπιβληθῇ φόρος, ἤθελεν εἶσθαι ὀρθότερον νὰ προσφύγῃ ἀπ’ εὐθείας ὁ ὑπουργὸς εἴτε εἰς τοὺς ἀμέσους εἴτε εἰς τοὺς ἐμμέσους φόρους τῆς ἐπικρατείας, διότι διὰ τοῦ μέτρου τὸ ὁποῖον προτείνει δὲν κάμνει ἄλλο τι ἢ νὰ προσφύγῃ ἐμμέσως εἰς αὐτὰς ταύτας τὰς πηγάς. Δύναταί τις ν’ ἀντιλέξῃ εἰς ταῦτα. Καὶ δὲν ὑποβάλλονται εἰς διπλῆν φορολογίαν τὰ ὤνια καὶ τὰ ἐμπορεύματα, διὰ τῆς φορολογίας τὴν ὁποίαν κάμνουν καὶ οἱ δῆμοι; Ἡ φορολογία τῶν δήμων ἔχει εἰδικόν τινα σκοπὸν, τοῦ ὁποίου ἡ πλήρωσις θεραπεύει ἀμέσως τὰς ἀνάγκας τῆς συνοικίας ἢ τῶν ἀτόμων ἢ τῶν κοινοτήτων τῶν μικρῶν ἐκείνων κοινωνιῶν. Ἡμεῖς δὲ πρόκειται νὰ φορολογήσωμεν πρὸς ὄφελος καὶ λογαριασμὸν τοῦ δημοσίου, ἐνῷ οἱ δημοτικοὶ φόροι ἐπιβάλλονται πρὸς ὄφελος καὶ λογαριασμὸν τοῦ δήμου· ἡ διαφορὰ εἶναι ἡ ἑξῆς, ὅτι αἱ δημοτικαὶ ὁμάδες, αἱ μικραὶ αὐταὶ περιφέρειαι, ἀναγνωρίζουσιν ὅτι ἔχουσιν ὡρισμένας ἀνάγκας, καὶ ἐπειδὴ ἔχουσιν ἄμεσον συμφέρον, διὰ νὰ θεραπεύσωσι τὰς ἀνάγκας ταύτας, ὑποβάλλονται προθύμως εἰς τὴν φορολογίαν τῶν ὠνίων, ἐνῷ ὁ δημόσιος φόρος ἐπιβάλλεται εἰς τὰ μέλη τῆς κοινωνίας πρὸς θεραπείαν τῶν γενικῶν συμφερόντων τῆς πολιτείας. Ἡ ἐξουσία τῆς πολιτείας ὅπως ἐγκρίνῃ ἢ μὴ ἐγκρίνῃ τοὺς δημοτικοὺς δασμοὺς ἐδόθη ὡς ἐξουσία ἀνασταλτικὴ τῆς προθυμίας τῶν δήμων ἀπὸ τοῦ νὰ φορολογῶνται ὑπὲρ τὸ δέον. Ὅθεν οἱ δημοτικοὶ δασμοὶ δὲν ἐπιβάλλονται, ἀλλὰ ζητοῦνται. Προσέτι ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ἐπιβάλλουσι τοὺς δημοτικοὺς φόρους προσδιορίζουσιν εἰδικῶς τὴν χρῆσιν, διὰ τὴν ὁποίαν θέλουσι χρειασθῆ, λ.χ. πρὸς ἀνοικοδόμησιν τῆς ἐκκλησίας κτλ. Δὲν δύναται ὁ δῆμος νὰ μεταχειρισθῇ ἀλλοῦ αὐτὴν τὴν πρόσοδον. Συμβαίνει, κ. πρόεδρε, ὅ,τι συμβαίνει μὲ ὅλας τὰς εἰδικὰς φορολογίας, φορολογοῦνται ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι θέλουσιν ὠφεληθῆ ἰδίως ἐκ τῆς ἐκτελέσεως τῶν ἔργων, τὰ ὁποῖα ἡ φορολογία σκοπεῖ νὰ κατασκευάσῃ. Αὐτοὶ εἶναι οἱ λόγοι, διὰ τοὺς ὁποίους κηρύσσομαι ὑπὲρ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου, νὰ δοθῇ ἡ ἄδεια εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ ἀνεύρῃ δάνειον 10 ἑκατομμυρίων, διὰ νὰ ἐπαρκέσῃ εἰς τὰς ἀνάγκας τῶν παρασκευῶν· παρακαλῶ ὅμως τὴν κυβέρνησιν κατὰ τὴν δευτέραν ἀνάγνωσιν νὰ μᾶς προτείνῃ νέους πόρους, διὰ τῶν ὁποίων θέλει προσπορισθῆ τὰ ἀναγκαῖα χρήματα πρὸς ἐξυπηρέτησιν τοῦ νέου τούτου δανείου τῶν δέκα ἑκατομμυρίων.

§104ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ (πρωθυπουργός). Κύριοι, πολλὰ καὶ λίαν εὐγλώττως ἐκπεφρασμένα ἤκουσα περὶ προϋπολογισμοῦ καὶ οἰκονομιῶν, ὅσαι δύνανται νὰ ἐπενεχθῶσιν ἐπ’ αὐτοῦ. Βεβαίως οὐδεὶς ἐξ ἡμῶν ὅλων δὲν ἐπιθυμεῖ καὶ δὲν εὔχεται νὰ ἐπέλθουν οἰκονομίαι, ἀλλ’ ὅλοι ἐκφράζομεν αὐτὴν τὴν ἰδέαν καὶ τὴν ἐπιθυμίαν, πλὴν, ὅταν διοικῶμεν, δὲν ἐφαρμόζομεν αὐτήν. Τί ἀποδεικνύει τοῦτο; Ἀποδεικνύει ὅτι μὲ τοὺς ὑπάρχοντας κανονισμοὺς εἶναι ἀδύνατον σπουδαῖαι οἰκονομίαι νὰ ἐπιτευχθῶσι, καὶ ἐνθυμοῦμαι ὅτι μίαν φορὰν κατὰ τὸ 1866 ἐπῆλθον, ὡς ἔλεγον, σπουδαῖαι οἰκονομίαι, ἀλλ’ ἐνθυμοῦμαι ἐπίσης ὅτι ὁ ἀπολογισμὸς τοῦ ἔτους ἐκείνου ἄφησε 3,000,000 ἔλλειμμα, διότι διὰ τῶν οἰκονομιῶν, τὰς ὁποίας ἔκαμε, κατέστρεψε τὴν ὑπηρεσίαν. Ὅταν αἱ οἰκονομίαι ἀντίκηνται πρὸς τὰς ἀνάγκας καὶ τὰς ἀπαιτήσεις τῆς ὑπηρεσίας, τὸ ἀποτέλεσμα εἶναι νὰ ἐλαττωθῶσιν αἱ εἰσπράξεις. Ἂν κάμητε οἰκονομίας 100 χιλιάδων, ζημιοῦτε τὴν εἴσπραξιν 500,000. Τὸ μέτρον αὐτὸ εἶναι οἰκονομία; Εὔχομαι κατὰ τὴν παροῦσαν ἐξέτασιν τοῦ προϋπολογισμοῦ ν’ ἀποδειχθῇ, ὅτι τῷ ὄντι πλανώμεθα ἕως τώρα, καὶ ὅτι σπουδαῖαι οἰκονομίαι δύνανται νὰ ἐπενεχθοῦν, αἱ ὁποῖαι δὲν θὰ καταστρέψουν τὴν ὑπηρεσίαν καὶ τὰς εἰσπράξεις. Νομίζω ὅτι ἓν λάθος ὑπάρχει εἰς τὸν ἰσχυρισμὸν τοῦ βουλευτοῦ Γόρτυνος, ἰσχυρισθέντος ὅτι εἰς οὐδὲν μέρος τοῦ κόσμου ἐπεβλήθησαν διπλοῖ φόροι ἐπὶ τοῦ αὑτοῦ πράγματος. Εἰς τὴν Εὐρώπην, ἃς τὴν ἀναφέρω καὶ ἐγὼ, ἐπιβάλλονται τοιοῦτοι φόροι, φορολογοῦνται π. χ. αἱ πρῶται ὗλαι, φορολογοῦνται κατόπιν καὶ μεταποιούμεναι, τὰ πνεύματα λόγου χάριν, εἰς ἄλλα εἴδη. Ἀλλὰ πρόκειται, κύριοι, περὶ ὀνομάτων ἢ περὶ πραγμάτων; πρόκειται νὰ ἐπιβληθῇ φόρος· τὸν δέχεσθε, ναὶ ἢ ὄχι; ὑπὸ ὅποιον ὄνομα καὶ ἂν ἐπιβληθῇ, ὑπὸ ὅποιον τίτλον ἀπαιτηθῇ, εἶναι φόρος, ἐπιβάλλεται εἰς τὴν κατανάλωσιν καὶ λαμβάνεται ἀπὸ τὸν λαόν. Δύνασθε νὰ ἀνταποκριθῆτε καὶ ἱκανοποιήσητε τὰς ἀνάγκας τῆς πολιτείας ἄνευ φόρου; τότε σᾶς ἐννοῶ· ἀλλὰ δὲν δυνάμεθα, ἄλλα μέσα δὲν ἔχομεν, ἐφθάσαμεν δὲ εἰς αὐτὸν τὸν φόρον, διότι ἀνασκαλεύσαντες καὶ ἐξετάσαντες τὰ οἰκονομικά μας δὲν ηὕραμεν ἄλλους πόρους, καὶ ἑπομένως ἢ ἔπρεπε νὰ ἐξακολουθήσωμεν ἢ ἔπρεπε νὰ σταματήσωμεν. Ὁ νόμος περὶ οὗ πρόκειται προβλέπει τὴν περίστασιν, καθ’ ἣν ὁ τόπος ἀναγκασθῇ νὰ ἐξέλθῃ τῆς τακτικῆς πορείας αὑτοῦ καὶ νὰ θέση εἰς κίνησιν πλείονας δυνάμεις τῶν τακτικῶν· εἰς τοιαύτην περίπτωσιν δὲν ἠμποροῦμεν ν’ ἀποφύγωμεν, ἔπρεπε νὰ προβλέψωμεν μέσα, καὶ μέσα εἶναι αὐτά. Εἶναι ἡ σπουδαιοτέρα ἀνάγκη ἡ παροῦσα ἀνάγκη, καὶ ὅταν πρόκηται περὶ τοιαύτης ἀνάγκης, ἀντιτάσσετε τὰς δημοτικὰς ἀνάγκας. Καὶ δὲν εἶναι ἀληθὲς, ὅτι ὅλοι οἱ δημοτικοὶ εἰδικοὶ φόροι ἐπιβάλλονται δ’ εἰδικὸν σκοπὸν, ἐπιβάλλονται καὶ δι’ ἀνάγκας ἐν γένει τῶν δήμων, αἱ ὁποῖαι εἶναι προσωπικαὶ πολλάκις. Ἐπιθυμῶ ὅμως νὰ ἐξηγηθῇ μία ἀντίφασις, διότι ἐγὼ δὲν τὴν ἐννοῶ· οἱ πλεῖστοι τῶν κ. κ. βουλευτῶν ἀναγνωρίζουσι τὴν ἀνάγκην τῶν παρασκευῶν, τῶν φόρων καὶ τοῦ δανείου κτλ. ἀλλ’ ἐνῷ τὴν ἀναγνωρίζουσιν, ἀπαλείφουν τοὺς φόρους. Ἀλλὰ τότε τίνι τρόπῳ θέλουσι πραγματοποιηθῇ ταῦτα;

§105ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐπροτείναμεν ἄλλο ἐν συνόλῳ.

§106ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ (πρωθυπουργός). Λέγω λοιπὸν, ὅτι ἂν ἐπιμένετε νὰ ἀναγνωρίζετε τὴν ἀνάγκην συνομολογήσεως δανείου παρασκευῶν, νὰ χορηγήσετε καὶ τοὺς πόρους καὶ τὰ μέσα· ἂν δὲν δὲν ἐγκρίνετε τὸν ὁποῖον προτείνομεν φόρον, προτείνατε ἄλλον σεῖς, ἀλλὰ ῥητῶς, ὡρισμένως· ἠμποροῦμεν νὰ τὸν δεχθῶμεν, ἂν συμφωνῇ μὲ τὰς πεποιθήσεις μας. Ἤθελον τῷ ὄντι συμφωνήσει καὶ δεχθῆ, ὅτι ὀρθῶς σκέπτονται οἱ ἀντιτάσσοντες αὐτὸν τὸν ἰσχυρισμὸν, ἐὰν ἔλεγον, ἀναγνωρίζομεν αὐτὴν τὴν ἀνάγκην καὶ προτείνομεν ῥητὸν μέτρον, μέσον ὡρισμένον. Ὑποθέσατε, κύριοι, ὅτι σήμερον ἀποῤῥίπτετε τὸ νομοσχέδιον καθ’ ὅσον ἀφορᾷ εἰς τοὺς φόρους, καὶ κρατεῖτε τὸ νομοσχέδιον καθ’ ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὰς δαπάνας τῶν παρασκευῶν. Ὁποῖος τραγέλαφος!

§107ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Πόσον ποσὸν νομίζετε, ὅτι ἀπαιτεῖται πρὸς ἐξυπηρέτησιν τοῦ δανείου τῶν 10,000,000;

§108ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. 600,000.

§109ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ περιέλθῃ εἰς ἀμηχανίαν ἡ Κυβέρνησις διὰ τὴν ἐξεύρεσιν αὐτοῦ;

§110ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἔχετε δίκαιον, ἀλλὰ βλέπετε ὅτι πρόκειται περὶ ποσοῦ πολλῶν ἑκατομμυρίων· ἑπομένως δὲν εἶναι μόνον 600,000 τὰ ζητούμενα, ἀλλὰ καὶ ἄλλαι πολλαὶ, αἱ ὁποῖαι θὰ ἐπιβαρύνωσι τὴν οἰκονομικὴν κατάστασιν τοῦ τόπου. Ἀναγνωρίζετε, κύριοι, τὴν ἀνάγκην, πρέπει νὰ παραχωρήσετε τὰ μέσα· ἀναγνωρίζετε τὴν ἀνάγκην τοῦ δανείου, πρέπει νὰ δώσετε φόρους, ἵνα πληρόνωνται οἱ τόκοι καὶ τὰ χρεωλύσια. Ὁπωσδήποτε καὶ ἂν ἐπιβάλετε φόρους εἴτε κατὰ τὸ δεῖνα ὄνομα, εἴτε κατὰ τὸ δεῖνα, πάντοτε ἐπιβάλλετε φόρους καὶ ἀφαιρεῖτε ἀπὸ τὸ ταμεῖον τοῦ λαοῦ ἓν μέρος τῆς περιουσίας αὐτοῦ. Ἰδοὺ διατὶ νομίζω, ὅτι μέχρις οὗ δὲν παρουσιασθῇ πρότασις ἀντικαθιστῶσα τὸ σύστημα ἡμῶν, πρέπει νὰ ἐμμείνωμεν εἰς αὐτὸ, μέχρις οὗ οἱ παραδεχόμενοι ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ γείνῃ τὸ δάνειον καὶ νὰ ἐπιβληθῶσι φόροι, πρέπει νὰ παραδεχθῶσι τὴν πρότασίν μας, ἢ νὰ προτείνωσιν ὡρισμένως καὶ καθαρῶς ἄλλο σύστημα.

§111ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Εἶμαι ἠναγκασμένος νὰ ἀπαντήσω εἰς τὸν ἀξιότιμον πρωθυπουργὸν, διότι καὶ πάντοτε, ἀλλ’ ἐξόχως κατὰ τὴν παροῦσαν σύνοδον ἔχει μεγάλην τάσιν εἰς τὰς προσωπικότητας. Θὰ ἦτο ἀδιάφορον εἰς τὴν Βουλὴν καὶ εἰς ἐμὲ αὐτὸν τὸ ἰδίωμα τοῦτο τοῦ κ. πρωθυπουργοῦ, ἐὰν ἡ κατάκρισις, τὴν ὁποίαν ἔκαμε, τῆς διαχειρίσεως τοῦ 1866, ὅτι ἀφῆκεν ἔλλειμμα 2,800,000 δραχμῶν, δὲν εἶχε σχέσιν μὲ τὸ προκείμενον ζήτημα, ὅπερ εἶναι ἂν ἡ Βουλὴ πρέπῃ νὰ θαῤῥῇ εἰς τὰς οἰκονομίας τοῦ προϋπολογισμοῦ ἢ ὄχι· ζήτημα, ἐκ τοῦ ὁποίου ἐξαρτᾶται ἂν πρέπῃ νὰ ἐπιβάλωμεν διὰ νέων φόρων εἰς βάρος τοῦ λαοῦ ὁλόκληρον τὸ ἔλλειμμα, τὸ ὁποῖον ἐδημιούργησεν ἡ σημερινὴ πολιτική. Τῷ ὄντι κατὰ τὸ 1866 ἡ κυβέρνησις ἐπεχείρησε συστηματικῶς τὰς οἰκονομίας· ὑπέβαλε δὲ ἔκθεσιν εἰς τὸν Βασιλέα ἐμφαίνουσαν, ὅτι κατὰ τὸ διάστημα τῆς ἑξαμηνίας, κατὰ τὸ ὁποῖον διετέλεσεν εἰς τὰ πράγματα, ἐποιήσατο οἰκονομίας 1,580,000 δραχμῶν. Ἐλθόντος δὲ τοῦ κ. Κουμουνδούρου ὡς πρωθυπουργοῦ τὸν Δεκέμβριον τοῦ 1866, ὁ κ. Κεχαγιᾶς ὡς ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν (ἂς μοῦ συγχωρηθῇ νὰ τὸ εἴπω, διότι τὸ εἶπον πολλάκις εἰς τὴν Βουλὴν ἀπέναντί του), ὁ κ. Κεχαγιᾶς προσεπάθησε νὰ ἐπιφορτίσῃ τὴν διαχείρισιν τοῦ 1866 διὰ ποσῶν μὴ ἀνηκόντων εἰς αὐτὴν, ὅπως φανῇ ὅτι τὸ σύστημα τῶν οἰκονομιῶν, σύστημα ἀντίθετον πρὸς τὸ ἑαυτοῦ, δὲν ηὐδοκίμησεν. Μολονότι ὅμως συνεζήτησα τὸ πρᾶγμα μετὰ τοῦ κ. Κεχαγιᾶ, δὲν ἤθελον τολμήσει νὰ τὸ φέρω ἤδη ἐνώπιόν σας, ἐὰν δὲν εἶχον ἐπίσημον μαρτυρίαν περὶ τῆς ἀληθείας τῶν λόγων μου, τὴν περὶ τούτου δήλωσιν τοῦ ἀξιοτίμου νῦν ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν καὶ συναδέλφου τοῦ κ. πρωθυπουργοῦ. Ἀκούσατε, ἵνα ἴδητε ἂν ἡ διαχείρισις τοῦ 1866 ἀφῆκε τὸ ἔλλειμμα, δι’ ὃ πρὸ μικροῦ κατεκρίθη· ὀλίγαι λέξεις εἶναι. Ἀφοῦ διηγεῖται ὁ κ. Σωτηρόπουλος, ὅτι θεωρεῖ καθῆκόν του νὰ παρεμβῇ εἰς τὴν ἔριν μεταξὺ δύο φίλων του, μεταξὺ τοῦ κ. Κεχαγιᾶ καὶ ἐμοῦ, περὶ τῶν ἀποτελεσμάτων τῆς διαχειρίσεως τοῦ 1866, ἐπιλέγει «Εἶναι ἀνάγκη νὰ γνωρίζετε καὶ ὑμεῖς καὶ ὅλος ὁ κόσμος κατὰ πόσον τὸ σύστημα ἐκεῖνο (τῶν οἰκονομιῶν δηλαδὴ) ἐπέτυχεν ἢ ὄχι, καὶ ὁποῖον ὑπῆρξε τὸ πραγματικὸν ἔλλειμμα τοῦ 1866. Κατὰ τὸν πρόχειρον ἀπολογισμὸν τοῦ....» Τὸ ἔλλειμμα λοιπὸν τοῦ 1866 δὲν εἶναι δραχ. 2,800,000, ὡς εἶπεν ὁ κ. πρωθυπουργὸς, ἀλλὰ μόνον δραχ. 900,000, ὡς ὁμολογεῖ ἐπισήμως ὁ κ. Σωτηρόπουλος. Καὶ ταῦτα, ἐνῷ τὸ ἔλλειμμα τοῦ προηγουμένου ἔτους 1865 εἶναι δραχμῶν.... (Ἴδε στενογραφημένων πρακτικῶν τῆς Βουλῆς τόμον Γʹ. τοῦ 1868, σελίδα 289.) Τὸ ζήτημα ἔχει ἀξίαν, κύριοι, τὴν ἀξίαν ἂν αἱ οἰκονομίαι ᾖναι ἐφικταί· διότι πρόκειται νῦν περὶ ἐλλείμματος 15,000,000 καὶ διότι δὲν εἴμεθα τόσον ἀσυνείδητοι ἄνθρωποι, ὥστε ὡς ἀντιπρόσωποι τοῦ ἔθνους ν’ ἀποφασίσωμεν νὰ προβῶμεν εἰς τὴν ἐπιβολὴν νέων φόρων πρὸς κάλυψιν ὁλοκλήρου τοῦ ἐλλείμματος τούτου ἐπὶ τῇ ἁπλῇ διαβεβαιώσει τοῦ κυρίου πρωθυπουργοῦ, ὅτι διὰ τῶν οἰκονομιῶν τίποτε δὲν δύναται νὰ κατορθωθῇ. Ἔχομεν προσέτι ὑπ’ ὄψιν τὸν πίνακα τῶν ἐλλειμμάτων, τὰ ὁποῖα ὁ ἀξιότιμος νῦν ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν μᾶς ὑπέβαλε, τῶν ἐλλειμμάτων τῶν παρελθουσῶν χρήσεων. Τῷ 1871 ὁποῖον ἦτο τὸ ἔλλειμμα; 3,782,893· τοῦ δ’ ἐπιόντος ἔτους 1872 μόνον 602,830. Ἡ διαφορὰ εἶνε 3,180,063, ὡς ἀποτέλεσμα διαχειρίσεως. Τῷ δὲ 1873 τὸ ἔλλειμμα ἦτο 1,313,000. Ὡς πρὸς τὸ τελευταῖον τοῦτο παρατηρῶ ὅτι ἡ κυβέρνησις τοῦ 1873, ὡς ἠξεύρετε πάντες, συνῆψε σύμβασιν μετὰ τῆς ἐθνικῆς Τραπέζης καὶ τῆς Πιστωτικῆς, δυνάμει τῆς ὁποίας ἠλαττοῦτο τὸ δημόσιον χρέος τοῦ κράτους κατὰ 1,200,000. Αὐτὴ ἡ σύμβασις ἐπέρασεν εἰς δύο ἀναγνώσεις ἐν τῇ Βουλῇ, δὲν ἐπέρασε δὲ εἰς τὴν τρίτην, διότι ἐζήτησαν αἱ Τράπεζαι συμβιβασμὸν πρὸς ἀλλήλας, καὶ διὰ τοῦτο ἐψηφίσθη ἡ σύμβασις τὸ ἑπόμενον ἔτος, καὶ δυνάμει αὐτῆς ἠλαττώθη τὸ δημόσιον χρέος. Ἐὰν ἐψηφίζετο τῷ 1873, καθ’ ὃ συνομολογήθη, καὶ συμφώνως τῷ προϋπολογισμῷ τῆς κυβερνήσεως τοῦ 1873, ἠθέλομεν ἔχει ἐπὶ ἔλαττον 1,200,000, καὶ θὰ εἴχομεν ἔλλειμμα τοῦ 1873 ἐκ δραχ. 100,000 μόνον. Ἀλλά, κύριοι, πλὴν τούτου ἔχομεν καὶ ἄλλας ἀποδείξεις εὐθυτέρας, ὅτι δύνανται νὰ ὑπάρξωσιν οἰκονομίαι. Ἐπανέρχομαι εἰς τὸ 1866 καὶ ἐξετάζω τὰ πράγματα. Ἐξετάζω τὸ κεφάλαιον ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον μόνον ἀπὸ τὰς οἰκονομίας ἐπηρεάζεται, τὸ τῆς γενικῆς ὑπηρεσίας τοῦ κράτους, δηλαδὴ τῆς καθαρᾶς διοικήσεως, τῶν δαπανῶν, αἱ ὁποῖαι ἀπαιτοῦνται διὰ νὰ διοικηθῶσι τὰ ὑπουργεῖα, καὶ εἰς τὰς ὁποίας δὲν περιλαμβάνονται οὔτε ἔκτακτοι δαπάναι, οὔτε δάνεια. Τὸ 1865 παρουσιάζει ἔξοδα γενικῆς ὑπηρεσίας 20,714,000· τὸ δὲ 1866 παρουσιάζει 19,031,000, ἤτοι ἐδιοικήθη τὸ κράτος μὲ ὀλιγωτέρας δαπάνας ἐξ 1,700,000. Ἂν δὲ ἀφαιρέσητε καὶ τὰς 500,000, τὰς ὁποίας ὁ κ. Σωτηρόπουλος, ὡς σᾶς ἀνέγνωσα πρὶν, ἀπεφήνατο ὅτι ἀδίκως κατελόγισεν ἡ ὑπηρεσία εἰς βάρος τοῦ 1866, τότε ἡ ἐπὶ ἔλαττον διαφορὰ εἶναι μεγαλειτέρα, δηλ. δρ. 2,200,000. Μεταβαίνω εἰς τὸ 1872. Ὁ ἀπολογισμὸς τοῦ 1871 εἰς τὸ ἔξοδον τῆς γενικῆς ὑπηρεσίας ἔχει 22,711,000, ὁ δὲ ἀπολογισμὸς τοῦ 1872 τῆς γενικῆς ὑπηρεσίας εἶναι 21,805,000, ἤτοι 900,000 δρ. ἐπὶ ἔλαττον· τῷ δὲ 1873 ἠλαττώθησαν ἔτι μᾶλλον εἰς δραχ. 21,235,000, ἤτοι κατὰ 1,500,000 ὀλιγώτερον τῶν δαπανῶν τοῦ 1871. Ἀλλά, κύριοι, ὑποθέτω ὅτι κανὲν ἔτος δὲν κατώρθωσε νὰ φέρῃ σπουδαίας ἐπὶ ἔλαττον μεταβολὰς εἰς τὸν προϋπολογισμὸν, καὶ ὅτι δὲν ἐπαρουσίασε τοιαύτας ἐν τῷ ἀπολογισμῷ. Ἐδῶ σήμερον πρόκειται περὶ ἐκτάκτου συμφορᾶς, καὶ μᾶς ἐπιβάλλεται ἡ ἀνάγκη νὰ εὕρωμεν τὰ μέσα, ὅπως καλύψωμεν τὸ ἔλλειμμα τῶν 15,000,000· διατί λοιπὸν μὲ τόσην ἐλευθερίαν οἱ ὑπουργοὶ ἀποῤῥίπτουν ἓν μέσον, τὸ ὁποῖον εἰς τὸν κοινωνικὸν βίον εἶναι τὸ συνηθέστερον, εἶναι τὸ μόνον καταφύγιον, εἰς τὸ ὁποῖον προσφεύγουσιν οἱ ἄνθρωποι ὅταν εὑρίσκωνται εἰς ἐκτάκτους συμφοράς; Διατί καταδικάζει ἡ Κυβέρνησις μὲ τόσην εὐκολίαν ὡς ἀνυποστάτους ὅλας τὰς κατακρίσεις, αἵτινες ἕως τώρα ἐγένοντο διὰ τὴν πολυτελῆ ἡμῶν διοίκησιν; διατί καταδικάζει μὲ ἕνα λόγον ὅλας τὰς παρατηρήσεις τῆς κοινωνίας διὰ τὰς πολλὰς καὶ πάντη περιττὰς δαπάνας τῆς διοικήσεως, τὰς ὁποίας ἄνευ οὐδεμιᾶς βλάβης τῆς ὑπηρεσίας ἠδύνατο νὰ οἰκονομήσῃ; διατί καταδικάζει ἑαυτὴν ὅτι ἐπὶ 12 μῆνας εὑρισκομένη εἰς τὰ πράγματα καὶ βλέπουσα τόσον τεθολωμένον τὸν ὁρίζοντα, προβλέπουσα δὲ ἀναμφιβόλως ὅτι ἀπὸ ἡμέρας εἰς ἡμέραν ἠδύνατο νὰ εὑρεθῇ ἐνώπιον αὐτῆς τῆς ἐκτάκτου συμφορᾶς, δὲν εἰργάσθη νὰ καταρτίσῃ ὀργανικοὺς νόμους, οἱ ὁποῖοι νὰ μεταβάλωσι τὸν προϋπολογισμὸν οὐχὶ δι’ οἰκονομιῶν, ἀλλὰ διὰ συστήματος διοικήσεως; Τέλος διὰ ποῖον λόγον σπεύδει νὰ ἀφαιρέσῃ καὶ παρ’ αὐτῆς τῆς Βουλῆς τὴν παρηγορίαν τοῦ νὰ ἐργασθῇ ἐπιμόνως ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ καὶ νὰ δυνηθῇ νὰ ἐκτελέσῃ τὸ ἔργον; Ἐγὼ νομίζω ὅτι, πρὶν συζητηθῇ ὁ προκείμενος νόμος, καθῆκον ἀναμφισβήτητον τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν ἦτο νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν ὁποῖον θὰ ἦνε τὸ βάρος, τὸ ὁποῖον θὰ ἐπιβληθῇ εἰς τὸν τόπον ἕνεκα τῆς ἐκτάκτου ἀνάγκης, καὶ νὰ τὸ πράξῃ, μετὰ τὰς γενομένας ἤδη συζητήσεις, κατὰ τὴν γενικὴν συζήτησιν, ἡ ὁποία περιεστράφη καὶ εἰς τοῦτο· διότι μόνον οὕτως ἡ Βουλὴ, ἔχουσα ὑπ’ ὄψιν ὁποῖον εἶναι τὸ σύνολον τῶν ἀναγκῶν, ἠμπορεῖ νὰ ἐκτιμήσῃ ὁποῖον εἶνε τὸ καθῆκόν της. Βεβαίως ὁ παρουσιαζόμενος σήμερον ἐνώπιον τῆς Βουλῆς νόμος τί κάμνει; ἐπιβάλλει ½% μόλις εἰς τὰ ὤνια· δὲν ἐχάλασεν ὁ κόσμος, δὲν ἀξίζει νὰ γίνεται τόση συζήτησις! Ἴσως φρονεῖ ἡ Κυβέρνησις, ἐνδεχόμενον δὲ καί τις ἐκ τῶν ἀκουόντων, ὅτι ἐχαλάσατε τὸν κόσμον, ὅτι μίαν συνεδρίασιν ὁλόκληρον κατηναλώσατε καὶ τόσος ἐγένετο λεπτομερὴς λόγος διὰ τί; διὰ προσθήκην ½% ἐπὶ τῶν ὠνίων, ἐνῷ πρόκειται ὁ ἑλληνισμὸς ἢ νὰ προβῇ εἰς τὰ ἐμπρὸς ἢ νὰ λησμονηθῇ διὰ παντός! Ἀλλὰ κανεὶς ἐκ τῶν λαλησάντων σήμερον δὲν πιστεύω νὰ εἶχεν ὑπ’ ὄψιν μόνον τὰ ὤνια, λαλῶν περὶ ὠνίων, καὶ δὲν ἔπρεπε νὰ τὰ ἔχῃ. Ἂν δέ τις εἴτε ἐκ τῶν ἐντὸς τῆς Βουλῆς εἴτε ἐκ τῶν ἐκτὸς ἤθελε πλανηθῆ, αἰτία εἶναι ἡ Κυβέρνησις, ἥτις δὲν ἦλθε νὰ πληροφορήσῃ τὸ κοινοβούλιον καὶ τὸν τόπον, ὁπόσον εἶναι τὸ σύνολον τῶν χρηματικῶν θυσιῶν, τὰς ὁποίας παρ’ αὐτοῦ ἀπαιτεῖ. Ὅταν δὲ συζητήσωμεν αὐτὸ τὸ σύνολον τῶν θυσιῶν, διότι ὑπάρχει ἤδη μεταξύ μας διαφωνία, καὶ ἀνεύρωμεν τὴν ἀλήθειαν, τότε ἔπρεπε νὰ προβῶμεν εἰς τὴν ἀνεύρεσιν τοῦ τρόπου δι’ οὗ θὰ πορισθῶμεν τὰ μέσα. Ἔπρεπε, κύριοι, νὰ γείνῃ γενικὴ οἰκονομικὴ συζήτησις ἤδη, ὁπότε πρόκειται νὰ ψηφίσωμεν τοὺς φόρους, πρὸς φωτισμὸν τῆς Βουλῆς. Ἔπρεπε νὰ ἐξετάσωμεν ἀκριβῶς τὸ οἰκονομικὸν σύστημα τοῦ νέου προγράμματος, καὶ ἂν θέλετε, τὸ καθῆκόν μας ἦτο νὰ προηγηθῇ ἡ ὑποβολὴ τοῦ προϋπολογισμοῦ, καὶ μόνον μετὰ τοῦτο, ἀφοῦ ἔλθωμεν μὲ τρόπον θετικώτερον εἰς γνῶσιν τῶν πραγμάτων, νὰ προβῶμεν· ἀλλ’ ἐπειδὴ δὲν ἐπρόφθασεν ἡ Κυβέρνησις νὰ παρουσιάσῃ τὸν προϋπολογισμὸν, ἔπρεπε νὰ γείνῃ εἰδικὴ συζήτησις οἰκονομική. Διότι αὐτὰ τὰ κατακερματισμένα πράγματα, αὐτοὶ οἱ πόροι οἱ μικροὶ μικροὶ ἀπὸ ἐδῶ καὶ ἀπὸ ἐκεῖ, οἱ συνοδεύοντες ἕκαστον τῶν νομοσχεδίων, τὰ ὁποῖα δὲν περιέχουν ἀορίστους ἀνάγκας, ἀλλ’ ὡρισμένα ποσὰ δανείων, δὲν χρησιμεύουν πρὸς ἀκριβῆ παράστασιν τῆς νέας φάσεως τῶν οἰκονομικῶν πραγμάτων. Πρῶτον δὲν γνωρίζομεν ἀκριβῶς πόσον θὰ ᾖναι τὸ ἔλλειμμα. Ἰδοὺ, κύριοι, ὁ ἀξιότιμος ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν μᾶς εἶπεν εἰς τὴν ἔκθεσίν του, ὅτι ἐπιβάλλει φόρους 7,500,000 καὶ ἀρκεῖται μὲ αὐτούς· ἐγὼ δὲ, λαλήσας προχθὲς, εὗρον ὅτι τὸ ἔλλειμμα, τὸ ὁποῖον χρεωστοῦμεν νὰ καλύψωμεν, εἶναι 15,000,000. Εἶναι ἀμέσως προφανὲς, ὅτι ὑπάρχει ἀπόστασις μεγάλη μεταξὺ αὐτοῦ καὶ ἐμοῦ, 7,500,000, καὶ πιστεύω ὅτι τὸ κοινοβούλιον θὰ ἔχῃ ἐσχηματισμένην ἀκράδαντον πεποίθησιν, ὅτι ὁ κ. ὑπουργὸς ἔσφαλε· τοὐλάχιστον ἐγὼ δικαιοῦμαι νὰ τὸ πιστεύω, διότι δὲν εἶδον αὐτὸν νὰ ἔλθῃ νὰ ἀπαντήσῃ. Καὶ οὐ μόνον τοῦτο, ἀλλ’ ἂν ἠθέλομεν μετὰ μείζονος εὐλαβείας νὰ προβῶμεν εἰς τὴν ἐκπλήρωσιν τῶν ἔργων μας, φρονῶ, ὅτι ἔπρεπε προηγουμένως ν’ ἀποφασίσωμεν ὁριστικῶς περὶ τῶν παρασκευῶν, τὰς ὁποίας θὰ ποιήσωμεν, καὶ ἔπειτα νὰ φθάσωμεν εἰς τὴν ἀπόφασιν περί τε τῶν χρηματικῶν ποσῶν καὶ περὶ τῶν μέσων· διότι ἐγὼ σᾶς λέγω, ὅτι ἂν ὁ νόμος περὶ ἐκτάκτων στρατολογικῶν παρασκευῶν μείνῃ ὅπως ἔχει, δηλ. ἂν πρόκηται τὸ ἔθνος νὰ βασισθῇ καὶ ἐπιχειρήσῃ πολεμικὰ ἔργα κατὰ τὸ νομοσχέδιον, διὰ τοῦ ὁποίου χειροτονοῦνται οἱ πολῖται ἔφεδροι τοῦ ἐνεργοῦ στρατοῦ χωρὶς νὰ διέλθωσιν ἀπὸ θητείαν, δὲν δίδει, οὔτε καὶ ἂν ὁ προϋπολογισμὸς τὸ ἐπιτρέπῃ, ἓν λεπτόν· διότι δὲν ἔχω πεποίθησιν εἰς τὸ πρᾶγμα καὶ δὲν δύναμαι νὰ δώσω ψῆφον, ὅπως στηριχθῇ ἡ πατρὶς ἐπὶ τοιούτων νόμων καὶ τοιούτων στρατιωτῶν. Δὲν ἔχω τὴν τόλμην νὰ ἐπιτρέψω εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὅσον ἐξήρτηται ἐκ τῆς ψήφου μου, νὰ ἔλθῃ αὔριον εἰς ῥῆξιν πολεμικὴν δυνάμει τοιούτων μέσων καὶ τῇ βοηθείᾳ τοιούτων δυνάμεων. Βλέπετε ὁποία σχέσις ὑπάρχει μεταξὺ τῆς ψήφου, ἣν πρόκειται νὰ δώσωμεν σήμερον, καὶ τῶν νομοσχεδίων, ἅτινα ἔχομεν ἐκκρεμῆ. Ἂς λάβωμεν τὴν ἐναντίαν ὑπόθεσιν· ὑποθέσατε, ὅτι εἴτε ἐγὼ, εἴτε ἄλλος ἔχει γνώμην περὶ τῶν στρατολογικῶν παρασκευῶν, ἃς διετύπωσεν ἐν τοῖς νομοσχεδίοις αὑτῆς ἡ Κυβέρνησις, ἀρίστην, καὶ φρονεῖ ὅτι τῳόντι αὐταὶ αἱ προπαρασκευαὶ θέλουν ἐπὶ τοσοῦτον ἐνδυναμώσει τὸν τόπον, ὥστε ἡ Κυβέρνησις μετὰ πολλῆς πιθανότητος νὰ δύναται νὰ ἄρῃ τοὺς κινδύνους· αὐτὸς ὁ βουλευτὴς μετὰ μεγάλου θάῤῥους θὰ προβῇ εἰς τὴν ἐπιψήφισιν τῶν θυσιῶν, εἰς τὴν ἐπιψήφισιν τῶν δανείων καὶ τῶν φόρων; Διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι δὲν ἐπρότεινα στρεψοδικίας, ὡς ὁ κ. Μπούμπουλης ὑπηνίχθη, οὔτε πρὸς ὑπεκφυγὴν, οὔτε πρὸς ἀντιπολίτευσιν, οὔτε ἐξ ἀπερισκεψίας, προτείνας ὅσα ἐπρότεινα ἀρχομένης τῆς συνεδριάσεως σήμερον. Τὰ ἐπρότεινα διότι πονῶ, ὅπως πονεῖτε, διότι ποθῶ νὰ ἦμαι ἔντιμος βουλευτὴς, ὅπως εἶσθε, καὶ εἰλικρινὴς εἰς τὸν τόπον μου, καὶ δὲν ἀποβλέπω εἰς κανένα ἄλλον σκοπὸν, οὔτε ἔρχομαι δι’ αὐτὸν τὸν λόγον ἐδῶ.

§112ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Μὲ ἀδικεῖτε, ἐγὼ δὲν εἶχον νὰ κάμω μὲ σᾶς.

§113ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Δι’ αὐτοὺς τοὺς λόγους, κύριοι νομίζω, ὅτι ἐν τούτῳ κεῖται ἡ ἀδελφότης, περὶ ἧς ὡμίλησεν ὁ κ. πρωθυπουργὸς, καὶ ἡ ὁμόνοια, καὶ ἡ εἰλικρίνεια, καὶ ἡ ἀπὸ παντὸς συμφέροντος ἀποχὴ κατὰ τὴν παροῦσαν συζήτησιν· οὐχὶ ἡ περιπλοκὴ τῶν ὑπὸ συζήτησιν ζητημάτων καὶ ἡ ἀνακολουθία περὶ τὴν τάξιν αὐτῶν καὶ ἡ σύγχυσις περὶ τὰς ἰδέας καὶ τὴν σειρὰν, ἣν πρέπει ν’ ἀκολουθήσωμεν εἰς τὰ ἔργα μας, διὰ νὰ ἠμπορέσῃ νὰ ὑπάρξῃ ἡ πρέπουσα κρίσις καὶ ἀπόφασις. Ὅταν ὅμως μᾶς φέρετε νὰ ψηφίσωμεν φόρους, πρὶν μᾶς πληροφορήσετε πόσον εἶναι τὸ σύνολον τῶν ἀναγκῶν μας, δηλ. τὸ ἔλλειμμα τοῦ προϋπολογισμοῦ, τὸ ὁποῖον θὰ δημιουργήσωμεν· ὅταν μᾶς ζητῆτε μεγάλα δάνεια καὶ φόρους ἀναλόγους, προτάττοντες τὸ «δὲν δύνασθε νὰ κάμητε οἰκονομίας ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ,» ἡ ἰδική μας ψῆφος θὰ ᾖναι πάντοτε μέλαινα. Ἐξηγήσατέ το ὅπως θέλετε, ἂς τὸ ἐξηγήσῃ ὁ κ. πρωθυπουργὸς ὅπως θέλει, δύνασθε νὰ λέγετε: αὐτὴ ἡ μερὶς δὲν θέλει τίποτε, δὲν θέλει οὔτε δάνεια, οὔτε φόρους. Ἡ ἀλήθεια εἶναι ἀναμφισβήτητος, ὅτι ὅλη ἡ εὐθύνη εἶναι ἐπὶ τῆς Κυβερνήσεως, καὶ ὅτι οἱ λόγοι, τοὺς ὁποίους δίδομεν πρὸ τῆς ψηφοφορίας, εἶναι τόσον καθαροὶ, ὥστε οὔτε ἡ αὐθεντία τοῦ πρωθυπουργοῦ, οὔτε ἡ εὐγλωττία αὐτοῦ ἠμποροῦν νὰ διασείσωσι τὴν ἀξίαν αὐτῶν.

§114ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ (ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Τρία εἶναι τὰ συμπεράσματα, ἅτινα ἐξήγαγον ἐκ τῆς ἀγορεύσεως τοῦ ἐντίμου προαγορεύσαντος. Πρῶτον ὅτι ἡ δύναμις τῶν οἰκονομιῶν εἶναι πολὺ μεγάλη, καὶ ὅτι διὰ τῶν οἰκονομιῶν δυνάμεθα ἴσως νὰ ἐπαρκέσωμεν εἰς ὅλας τὰς ἀνάγκας ἡμῶν. Διὰ νὰ σᾶς πείσῃ δὲ περὶ τούτου, σᾶς ἀνέφερε πρῶτον τὸ παράδειγμα τοῦ 1866 καὶ ἀνέγνωσε μαρτυρίαν τινὰ ἰδικήν μου, διὰ τῆς ὁποίας προσεπάθησα κατὰ τὰ 1867 νὰ ἐλαττώσω τὸ ἔλλειμμα, τὸ ὁποῖον ὁ ἔντιμος φίλος μου κύριος Κεχαγιᾶς ἠθέλησε νὰ ἐπιφορτίσῃ εἰς τὴν χρῆσιν τοῦ 1866. Εἶναι ἀληθῆ, κύριοι, ὅσα εἰς τὴν ἐποχὴν ἐκείνην ἐλέχθησαν καὶ τὰ ὁποῖα πρὸ ὀλίγου ἠκούσατε, ἀλλὰ ταῦτα οὐδόλως ἀποδεικνύουν τὰ θαυμάσια ἀποτελέσματα, τὰ ὁποῖα αἱ γενόμεναι κατὰ τὸ 1866 οἰκονομίαι ἔφερον. Αἱ οἰκονομίαι ἐκεῖναι, καθ’ ὅσον ἐνθυμοῦμαι, δὲν ἔφερον πραγματικὴν ἐλάττωσιν τῶν δαπανῶν εἰμὴ 150 ἢ 200,000 δραχμῶν, καὶ διὰ τὴν οἰκονομίαν ταύτην πολλάκις μετεμελήθη ἡ Κυβέρνησις καὶ ἡ ὑπηρεσία, διότι συνέβησαν καθυστερήσεις μεγάλως ζημιώσασαι τὸ δημόσιον, ἡ δὲ σύγκρισις, τὴν ὁποίαν ἔκαμε μεταξὺ τοῦ 1871 καὶ 1872, δὲν στηρίζεται εἰς τὰ πράγματα. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι κατὰ τὴν σημείωσιν, τὴν ὁποίαν παρουσίασα, τὸ 1871 παρουσιάζει ἔλλειμμα 3,780,000 δραχμῶν, ἐνῷ τὸ 1872 ἔχει μόνον 602,000. Ἀλλὰ πλανᾶται ὁ φρονῶν, ὅτι ἡ διαφορὰ αὕτη τοῦ ἐλλείμματος προέρχεται ἐξ οἰκονομιῶν γενομένων τῷ 1872. Ἡ τοῦ 1871 χρῆσις, κύριοι, εἶναι ἡ μόνη ἀπὸ τοῦ 1862, ἥτις ἔκλεισεν ἄνευ ἐλλείμματος· ἐὰν δὲ ὁ ἀπολογισμὸς αὐτῆς παρουσιάζεται μὲ ἔλλειμμα, τοῦτο προέρχεται, διότι ἀνέλαβε καὶ ἐπλήρωσε δαπάνας ἀναγομένας εἰς προηγουμένας χρήσεις. Αὐτὸ δὲ ἐῤῥέθη πολλάκις.

§115ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Πάρετε τὸ 1870.

§116ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ τὸ 1870 περιλαμβάνει δαπάνας ἐκτάκτους, ἀναγομένας εἰς ἑτέρας χρήσεις. Τοῦτο δὲ ἀποδεικνύουσιν αἱ λεπτομέρειαι τῶν ἀπολογισμῶν, τοὺς ὁποίους ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ παρουσιάσω εἰς τὴν Βουλήν. Ἀλλὰ χωρὶς ν’ ἀνατρέχωμεν εἰς τὰ ἀπώτερα ἐκεῖνα ἔτη, ἂς λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν τὸ ἔτος 1874, καὶ δὲν σᾶς παραπέμπω εἰς τὸν ἀπολογισμὸν αὐτὸν, ὁ ὁποῖος παρουσιάζει ἔλλειμμα ἐκ 12,000,000, τὸ ὁποῖον ὅμως δὲν εἶναι ὁλόκληρον πραγματικὸν, διότι κατὰ τὸ ἔτος αὐτὸ ἐγένετο ἐξόφλησις χρεωλυτικῶν δανείων· ἀλλὰ σᾶς παρακαλῶ νὰ λάβητε ὑπ’ ὄψιν τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1874, ὃν συνέταξε τὸ ὑπουργεῖον τοῦ κ. Δεληγεώργη. Ἐὰν συγκρίνητε τοῦτον πρὸς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1876, θέλετε ἴδει ὅτι δὲν ὑπάρχει εἰμὴ ἑνὸς καὶ ἡμίσεος ἑκατομμυρίου διαφορὰ εἰς τὰ ἔξοδα τῆς γενικῆς ὑπηρεσίας τῶν ὑπουργείων, ἡ αὔξησις δὲ αὕτη, σᾶς ἐξήγησα καὶ ἄλλοτε, ὅτι προέρχεται, διότι ἐσυστήθησαν αἱ πρεσβεῖαι, διότι ηὔξησαν τὰ ἀπρόβλεπτα ἔξοδα τοῦ ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν, διότι ἐπληρώθη ἡ συνδρομὴ τῆς ἀτμοπλοϊκῆς ἑταιρίας εἰς δραχ. 280,000 τὴν ὁποίαν τὸ ὑπουργεῖον ἐκεῖνο δὲν συμπεριέλαβεν εἰς τὸν προϋπολογισμὸν, διότι ηὔξησαν τὰ ἔξοδα τῆς ποινικῆς δικαιοσύνης καὶ τῶν τηλεγράφων. Διὰ τοῦτο, κύριοι, νομίζω, ὅτι εἶναι σφάλμα νὰ νομίζῃ τις, ὅτι δι’ οἰκονομιῶν ἠμποροῦμεν νὰ κατορθώσωμεν μεγάλας ἐλαττώσεις, ὥστε νὰ ἐπαρκέσωμεν εἰς τὰς ἐκτάκτους ἀνάγκας, αἱ ὁποῖαι μᾶς περιστοιχοῦσιν. Ἑπομένως, ἐὰν φρονῆτε ὅτι εὑρισκόμεθα εἰς ἐκτάκτους περιστάσεις καὶ ὅτι ἐνδέχεται ἀπὸ στιγμῆς εἰς στιγμὴν νὰ εὑρεθῶμεν εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ αὐξήσωμεν τὰς στρατιωτικὰς ἡμῶν δυνάμεις κατὰ ξηρὰν καὶ κατὰ θάλασσαν, ὀφείλετε νὰ δώσητε τὴν ἄδειαν εἰς τὴν κυβέρνησιν νὰ συνομολογήσῃ δάνεια, διότι ἂν περιορισθῆτε εἰς τὰς οἰκονομίας τοῦ προϋπολογισμοῦ, δὲν θὰ κάμετε τίποτε.

§117ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Μὲ συγχωρεῖτε. Παρεβάλετε τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1874 μὲ τοῦ 1876. Σᾶς ὑπενθυμίζω, ὅτι ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ 1876 δὲν περιεῖχε δαπάνας τοῦ 1874 ἀναβαινούσας εἰς 2,880,000. Ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ 1874 προέβλεπε περὶ ἀναγκῶν 2,880,000, αἱ ὁποῖαι δὲν ὑπῆρχον τῷ 1876, καὶ μ’ ὅλα ταῦτα ὁ πρϋπολογισμὸς οὗτος εἶναι ἀνώτερος ἐκείνου κατὰ 400,000, δηλαδὴ ὑπάρχει διαφορὰ πλέον τῶν 3,000,000. Ἐδικαιολογήσατε τὸ ἓν καὶ ἥμισυ ἑκατομμύριον, ἀλλὰ κατὰ ἄλλο ἓν καὶ ἥμισυ ὁ εἷς προϋπολογισμὸς ὑπερβαίνει τὸν ἕτερον.

§118ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Δεληγεώργη, πολλάκις σᾶς ἤκουσα ὑποστηρίξαντα τὴν ἀρίστην ἀρχὴν, ὅτι τὸ μέρος τοῦ προϋπολογισμοῦ, ὅπερ ἐπιδέχεται οἰκονομίας, εἶναι τὸ περιλαμβάνον τὰ ἔξοδα τῆς γενικῆς ὑπηρεσίας τῶν ὑπουργείων· ἐπὶ τῶν ἄλλων μερῶν οὐδεμία οἰκονομία δύναται νὰ γείνῃ, διότι ἐὰν ἔχωμεν π. χ. δάνεια, ὀφείλομεν νὰ πληρώσωμεν τὸν τόκον, ἐὰν ὑπάρχουν πολλοὶ συνταξιοῦχοι, θὰ πληρωθῶσιν· ἐὰν δ’ ἀποθάνωσι τινὲς, δὲν θὰ πληρωθοῦν. Τὰ ἔξοδα τῆς ὁδοποιΐας καὶ πάντα ἐν γένει τὰ ἔξοδα ὅσα δὲν συμπεριλαμβάνονται εἰς τὴν γενικὴν ὑπηρεσίαν, ὁ ἴδιος ἐθέσατε τὴν ἀρίστην τῶν ἀρχῶν, ὅτι δὲν ἐπιδέχονται οἰκονομίας, καὶ ὅτι τὸ μόνον μέρος, τὸ ὁποῖον μετὰ προσοχῆς πρέπει νὰ ἐξετάζηται, εἶναι τὸ μέρος τὸ περιλαμβάνον τὰ ἔξοδα τῆς γενικῆς ὑπηρεσίας τῶν ὑπουργείων. Τοῦτο δὲ τὸ μέρος τοῦ 1874, παραβαλλόμενον πρὸς τὸ τοῦ 1876, δὲν ἔχει διαφορὰν ἢ ἑνὸς ἑκατομμυρίου καὶ πεντακοσίων περίπου χιλιάδων, αἵτινες ἐξέθηκα πόθεν προέρχονται, καὶ εἶναι περιττὸν νὰ τὸ ἐπαναλάβω. Τὸ δεύτερον συμπέρασμα τῆς ὁμιλίας τοῦ κ. Δεληγεώργη (εἰς τὴν ὁποίαν ἐπέστησε σπουδαίως τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς), δι’ οὗ κατέκρινε τὸν ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, ὡς μὴ ἐλθόντα ἐγκαίρως νὰ δώσῃ τὰς αναγκαίας πληροφορίας, εἶναι ὅτι τὰ βάρη, τὰ ὁποῖα ζητοῦμεν νὰ ἐπιβάλωμεν εἰς τὸν λαὸν διὰ τῶν νέων φόρων, ἀναβαίνουν εἰς 15 ἑκατομμύρια, ἐζήτησε δὲ νὰ δοθοῦν ἐκτενεῖς πληροφορίαι περὶ τούτων καὶ συγχρόνως νὰ γείνῃ γενικὴ συζήτησις ἐπ’ αὐτῶν. Καὶ κατὰ τοῦτο ὁ κ. Δεληγεώργης δὲν ἔχει δίκαιον, διότι τὰ νέα βάρη εἶναι πολὺ ὀλιγώτερα ἀπὸ τὰ 15 ἑκατομμύρια. Ἐν πρώτοις, κύριοι, πρέπει νὰ χωρίσητε τὴν ὑπόθεσιν τοῦ προϋπολογισμοῦ· ὁ προϋπολογισμὸς ἀκόμη δὲν παρουσιάσθη εἰς τὴν Βουλὴν, ὅταν δὲ παρουσιασθῇ, θέλετε ἴδει, ὅτι δύναται νὰ ἰσοζυγισθῇ ἄνευ προσθήκης φόρων. Ἑπομένως περὶ ἐλλείμματος δὲν πρέπει νὰ γίνεται λόγος σήμερον, καὶ ἡ συζήτησις πρέπει νὰ περιστραφῇ εἰς τὰς προσθέτους ἀνάγκας, αἱ ὁποῖαι δὲν δύνανται νὰ περιληφθῶσιν ἐπὶ τοῦ παρόντος εἰς τὸν προϋπολογισμόν. Διὰ τὰς ἀνάγκας ταύτας ζητοῦμεν πρῶτον τὸ δάνειον τῶν 10 ἑκατομμυρίων· ὁ τόκος δὲ καὶ τὸ χρεωλύσιον αὐτοῦ ἀναβαίνουν εἰς 650 χιλιάδας δραχμὰς, ὡς σᾶς εἶπον καὶ πρὸ ὀλίγου. Δεύτερον τὸ δάνειον τῶν 50 ἑκατομμυρίων διὰ τὰς ἀνάγκας τοῦ στρατιωτικοῦ ταμείου, τὸ ὁποῖον δὲν πρέπει νὰ φρονῆτε ὅτι θέλει πραγματοποιηθῆ διαμιᾶς, ἀλλ’ ὀλίγον κατ’ ὀλίγον. Ἀλλὰ καὶ ἐπὶ τῇ ὑποθέσει, ὅτι καὶ τὸ δάνειον θέλει πραγματοποιηθῆ ὁλόκληρον θὰ πληρώνωνται καὶ δι’ αὐτὸ 3–3½ ἑκατομμύρια διὰ τόκους, διότι δύναται καὶ νὰ μὴ συμφωνηθῇ χρεωλύσιον.

§119Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Δηλαδὴ νὰ μὴ ἀποσβεσθῇ ποτέ!

§120ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὸ δὲν θὰ εἴπῃ τίποτε, διότι ὅταν ἔχῃ χρήματα τὸ δημόσιον ἀγοράζει τὰ χρεώγραφα. Τρίτον βάρος εἶναι τὸ νέον δάνειον, διὰ τὴν τακτοποίησιν τῶν παλαιῶν δανείων, ἀλλ’ ἐκ τῶν δύω πόρων τοῦ δανείου τούτου ὁ μὲν πρῶτος, ἤτοι ἡ ἐκκαθάρισις τῶν καθυστερούντων μέχρι τοῦ 1862, δὲν εἶναι πρόσθετον βάρος, διότι πρόκειται νὰ πληρώσουν οἱ ὀφείλοντες· βάρος δὲ νέον εἶναι μόνον ὁ φόρος τοῦ καπνοῦ, ἐξ οὗ ὑπολογίζονται 700 χιλιάδες δραχμαὶ, μετὰ τοῦτο δὲ ἔρχονται οἱ εἰδικοὶ φόροι, ὑπολογιζόμενοι εἰς 700 χιλιάδας δραχμάς· Ὅλα ἑπομένως τὰ νέα βάρη συμποσοῦνται εἰς πέντε περίπου ἑκατομμύρια καὶ οὐχὶ εἰς 15, ὅπως τὰ παριστάνει ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Μεσολογγίου.

§121Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Δὲν μᾶς εἴπατε προχθὲς 7½;

§122ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔβαλα καὶ τὸ ½ ἑκατομμύριον τὸ εἰσπραχθησόμενον ἐκ τῆς τακτοποιήσεως τῶν καθυστερούντων, ὅπερ ὅμως δὲν εἶναι φόρος· ὥστε βλέπετε, ὅτι καὶ τὸ δεύτερον συμπέρασμα τοῦ ἐντίμου προλαλήσαντος δὲν στηρίζεται εἰς τὰ πράγματα, διότι, ἐνῷ ὑπολογίζει ὅτι πρόκειται περὶ 15 ἑκατομμυρίων, ὅσον καὶ ἂν στενοχωρήσητε τὰ πράγματα, δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἔχητε ἀνώτερον τῶν 5 ἑκατομμυρίων. Ἀλλ’ ἐπὶ τέλους, ὡς τρίτον συμπέρασμα τῆς ἀγορεύσεώς του, ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Μεσολογγίου σᾶς εἶπεν, ὅτι οἱαδήποτε εἶναι τὰ βάρη, τὰ ὁποῖα θὰ ψηφίσωμεν, δὲν δύναμαι νὰ ψηφίσω οὐδενὸς λεπτοῦ δαπάνην, ἐὰν προηγουμένως δὲν πεισθῶ ὅτι αἱ παρασκευαὶ, αἱ ὁποῖαι θέλουν γείνει, θὰ ἦναι παρασκευαὶ σπουδαῖαι, διότι, καθ’ ὃν τρόπον ζητεῖ ἡ Κυβέρνησις νὰ ἐκτελέσῃ τὰς παρασκευὰς ταύτας, δὲν ἔχουν οὐδεμίαν σπουδαιότητα, καὶ αὐτὸς ὡς εὐσυνείδητος ἄνθρωπος, ἐπρόσθεσε, δὲν θέλει θέσει βάρη εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν διὰ παρασκευὰς, αἱ ὁποῖαι θέλουν θέσει εἰς μέγαν κίνδυνον τὸ ἔθνος. Νομίζω ὅτι ἡ ἀπαίτησις τοῦ ἐντίμου βουλευτοῦ ἦτο πρόωρος, διότι τὰ χρήματα, τὰ ὁποῖα ζητοῦνται καὶ διὰ τὰ ὁποῖα θὰ ψηφίσητε σεῖς τοὺς φόρους, αὐτὰ δὲν θέλουν δαπανηθῆ εἰμὴ κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ Λογιστικοῦ Νόμου, τουτέστιν ἐπὶ τῇ βάσει πιστώσεων, τὰς ὁποίας ὑμεῖς οἱ ἴδιοι θέλετε ψηφίσει καὶ ἐγκρίνει. Ἐπομένως, ἐὰν σήμερον ψηφίσητε τὴν ἐπιβολὴν τῶν φόρων καὶ δώσητε τὴν ἄδειαν εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ πραγματοποιήσῃ δάνειον 50 ἢ 60 ἑκατομμυρίων, μὴ νομίσητε ὅτι τὰ ἑκατομμύρια ταῦτα θὰ δαπανηθῶσι χωρὶς νὰ δώσητε τὴν ἄδειαν, διότι διὰ πᾶσαν δαπάνην θέλει ζητηθῆ παρ’ ὑμῶν ἡ ἀναγκαία πίστωσις.

§123ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Ἐν ἀπουσίᾳ τῆς Βουλῆς, τί μέλλει γενέσθαι;

§124ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Προβλέπει ὁ Λογιστικὸς Νόμος. Καὶ σήμερον, ἐὰν παρουσιασθῇ ἔκτακτος ἀνάγκη, ἠμπορεῖ ἡ Κυβέρνησις νὰ δαπανήσῃ χρήματα διὰ πιστώσεως, ἥτις θέλει ὑποβληθῆ ἀκολούθως εἰς τὴν κύρωσιν τῆς Βουλῆς.

§125ΧΟΪΔΑΣ. Εἶναι τὸ ἴδιον τὸ Βασιλικὸν Διάταγμα μὲ τὴν θέλησιν τῶν ἀντιπροσώπων;

§126ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ Νόμος τὸ λέγει. Ἡ Κυβέρνησις θέλει φροντίσει νὰ φέρῃ τὰς ἀναγκαίας πιστώσεις ἐνώπιόν σας, ἐὰν ὑπάρχουν τὰ μέσα.

§127ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Καθήσατε εἰς τὰς θέσεις σας· θὰ ψηφοφορηθῇ κατὰ πρῶτον ἡ ἀρχὴ δι’ ἀναστάσεως.

§128ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἀρχὴν, δὲν ἔχομεν ἀντίῤῥησιν· θὰ καταψηφίσωμεν ὅμως τῶν ἄρθρων 3 καὶ 4.

§129ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ Νομοσχεδίου περὶ δανείου 10 ἑκατομμυρίων, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Κατόπιν ἀνεγνώσθησαν καὶ ἐγένοντο δεκτὰ ἄνευ ἀντιῤῥήσεως τὰ ἄρθρα 1 καὶ 2.) Ἄρθρον 3ον (ἀναγινώσκεται).

§130ΤΙΝΕΣ. Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§131Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Μεθ’ ὅσα εἶπον, ἐὰν πρόκηται ἡ Βουλὴ νὰ ψηφίσῃ ἐπὶ τῶν ἄρθρων 3, 4, 5 καὶ 6, θέλω ψηφίσει κατὰ, διότι νομίζω ὅτι ἡ Κυβέρνησις δύναται νὰ ἐξεύρῃ ἄλλους πόρους καὶ νὰ τοὺς φέρῃ κατὰ τὴν δευτέραν ἢ τρίτην ἀνάγνωσιν τοῦ Νομοσχεδίου.

§132ΤΙΝΕΣ. Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, κύριε πρόεδρε (ἐγείρονται ὑπὲρ τοὺς 15).

§133ΣΟΥΤΣΟΣ. Μίαν διασάφησιν· ἐὰν ἐπιβληθῇ εἰς ὅλους τοὺς δήμους, θὰ ψηφίσω ὑπὲρ, ἐὰν εἴς τινας, κατά.

§134ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ τρίτον ἄρθρον τοῦ Νομοσχεδίου λέγουσι Ναὶ, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν Ὄχι. (Γίνεται δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ψηφοφορία, ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν τῶν Βουλευτῶν Ῥούφου καὶ Μπούτου.) Πρωτόκολλον ψηφοφορίας τῶν Βουλευτῶν Ἐπὶ τοῦ ἑξῆς ζητήματος· «Παραδέχεται ἡ Βουλὴ τὸ 3 ἄρθρον;»

Ἐν ὅλῳ ἐψηφοφόρησαν 162· ὑπὲρ τῆς προτάσεως ἐψήφισαν 85, κατ’ αὐτῆς 76, ἑνὸς ἀρνηθέντος. Ἄρα γίνεται παραδεκτὸν τὸ ἄρθρον 3ον ὅπως ἔχει. (Κατόπιν ἀνεγνώσθησαν καὶ τὰ ἄρθρα 4, 5 καὶ 6, καὶ ἐγένοντο παραδεκτὰ ἄνευ ἀντιῤῥήσεως, καθὼς καὶ τὸ σύνολον τοῦ Νομοσχεδίου.) Διαλύεται ἡ Συνεδρίασις. (Ὥρα 6 καὶ 10|60 μ. μ.)