1876.10.21

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 15

Τῆς 21 Ὀκτωβρίου 1876.

(Πέμπτη)

Ὥρᾳ 2 μ. μ.

Μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου, εὑρεθείσης ἐν ἀπαρτίᾳ τῆς Βουλῆς, ἀνεγνώσθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως καὶ ἐπεκυρώθησαν ἄνευ ἀντιῤῥήσεως.

§1ΦΙΛΗΜΩΝ. Ὡς ἔφορος τῆς Βουλῆς, ὑποβάλλω τὴν ἔκθεσιν τῶν δαπανηθέντων κατὰ τὴν ἀπουσίαν αὐτῆς.

§2ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλει τυπωθῆ καὶ σταλῆ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τοῦ λογιστικοῦ.

§3ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Ἀπό τινος χρόνου ὑπάρχει τάσις εἰς τὸ νὰ προσβάλληται ἡ Βουλή, οἱ πολιτευόμενοι, οἱ βουλευταὶ καὶ λοιποί· περιῆλθεν εἰς χεῖράς μου ἓν παράρτημα ἐφημερίδος, τὸ ὁποῖον ἔχει κατακεχωρισμένον τὸν λόγον, ὃν ἐξεφώνησεν ὁ φοιτητὴς Σπηλιόπουλος εἰς τοὺς συμφοιτητάς του. Ὁ φοιτητὴς οὗτος λέγει τὰ ἑξῆς· μετέβην εἰς τὰ ταμεῖα τοῦ Κράτους, μετέβην εἰς τὸ ὑπουργεῖον ὅπου ἔλαβον σημειώσεις καὶ εἶδον, ὅτι τὰ καθυστερούμενα ἀναβαίνουν εἰς 94 ἑκατομμύρια 650 χιλιάδας 918, καὶ ὅτι 77 ἑκατομμύρια 650 χιλιάδας καὶ 978 ὀφείλομεν ἡμεῖς οἱ βουλευταὶ καὶ ὑπουργοί. Εἶπε μάλιστα εἰς τοὺς συμφοιτητάς του νὰ ὑπάγωσιν εἰς τὸ ὑπουργεῖον καὶ νὰ κάμωσι θόρυβον. Ἐγώ, κύριοι, δὲν χρεωστῶ οὔτε πεντάρα, οὐδὲ οἱ ἄλλοι βουλευταὶ χρεωστοῦσι, πιστεύω, δὲν ἤθελον δὲ κάμει λόγον περὶ τούτου, ἂν δὲν ἐπιστεύετο ἀπὸ τοὺς ἁπλουστέρους καὶ ἐδὼ καὶ εἰς τὰς ἐπαρχίας, οἱ ὁποῖοι λέγουν ὅτι εἴμεθα ἄξιοι ἀγχόνης. Παρακαλῶ τὸν ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ λάβῃ γνῶσιν νὰ μᾶς φέρῃ κατάλογον τῶν ὀφειλετῶν, διότι τοῦτο εἶναι μία δυσφημία πρὸς τὴν Βουλήν.

§4ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Τὸν κατάλογον, τὸν κατάλογον.

§5ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Ἐκτὸς τούτου, κύριοι, ἀνέγνωσα εἰς τὴν Ὥραν τὴν ἐφημερίδα, ὅτι εἰς τὰς Ἀθήνας μία γυναῖκα προσεβλήθη ὑπὸ τῆς εὐφλογίας. Πρὸ τῆς μεταπολιτεύσεως, κύριοι, ὅτε εἴχομεν προϋπολογισμὸν 18 ἕως 20 ἑκατομμυρίων, εἴχομεν καὶ νομοϊατροὺς καὶ ἐπαρχιακοὺς ἰατροὺς καὶ ἐμβολιαστάς· τώρα ὅπου εἶναι 40 δὲν ἔχομεν τίποτε. Ἡ εὐφλογία πολλάκις ἐνέσκηψε καὶ πολλοὺς προώρως ἐθέρισε· παραπονούμεθα δὲ διατὶ δὲν αὐξάνει ὁ πληθυσμός. Παρακαλῶ τὸν κύριον ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, ἵνα λάβῃ πρόνοιαν καὶ διατάξῃ ἐμβολιαστὰς νὰ περιέλθουν τὰς ἐπαρχίας, καὶ κανεὶς οὔτε μαθητὴς οὔτε πολίτης νὰ μὴ μένῃ ἀνεμβολίαστος.

§6ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ὑπάρχουν ἐμβολιασταί.

§7ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Εἰς τὸ Μεσολόγγιον καὶ τὴν Εὐρυτανίαν δὲν ὑπάρχουν. Ὅ,τι ἐξοδεύεται διὰ τὴν ὑγείαν καὶ διὰ τὸν πληθυσμὸν, καλῶς ἐξοδεύεται.

§8Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Κύριοι βουλευταὶ, ὁλόκληρος ὁ δῆμος τῶν Λαπαθῶν τῆς ἐπαρχίας Καλαβρύτων μὲ ἐπιφόρτισε νὰ ὑποβάλω ἀναφοράν του ἐνώπιόν σας, αὐτῆς δὲ περίληψιν φέρω εἰς γνῶσιν ὑμῶν καθὼς καὶ τῆς Κυβερνήσεως. Γνωρίζετε ὅτι ἐξεδόθησαν ἀλλεπάλληλοι νόμοι περὶ διανομῆς τῆς ἐθνικῆς γῆς. Οἱ νόμοι οὗτοι καὶ δημοσιευθέντες δὲν κατενοήθησαν ἀκριβῶς ἀπὸ τὸν λαὸν εἰς πολλὰ μέρη τοῦ Κράτους, ἐξηπατήθησαν δὲ οἱ ἄνθρωποι καὶ ὑπὸ κερδοσκόπων, οἵτινες ἔλεγον αὐτοῖς, ἐὰν δὲν ἔχετε χρήματα νὰ πληρώσητε ἀμέσως τὰς δόσεις, εἶναι περιττὸν νὰ κάμητε δηλώσεις, διότι ἐνόσῳ τὸ δημόσιον λαμβάνει τὴν ἐπικαρπίαν, εἶναι εὐχαριστημένον καὶ δὲν θέλει σᾶς ἀφαιρέσει τὴν κατοχήν. Ὅτι δὲ ἀληθῆ λέγω, ἀποδεικνύεται ἐκ τῶν ἐπαναληπτικῶν νόμων τῶν προθεσμιῶν, τοὺς ὁποίους ἐψηφίσατε. Ἐὰν ὅμως ὁ νόμος κατενοεῖτο τὸ πρῶτον, δὲν ἤθελεν ἀναγκασθῆ ἡ Κυβέρνησις νὰ ὑποβάλῃ εἰς τὴν Βουλὴν νόμους χορηγοῦντας τὴν προθεσμίαν. Ἀφοῦ δὲν κατενοήθη ὑπὸ τοῦ λαοῦ διὰ τριῶν προθεσμιῶν ὁ νόμος, ὑπάρχουν λόγοι νὰ παραταθῇ καὶ ἐκ τετάρτου. Κύριοι, εἰς τὴν ὑπόθεσιν αὐτὴν τοῦ δήμου Λαπαθῶν, ἡ ὁποία δὲν ἔχει κανένα κομματικὸν χαρακτηρισμὸν καὶ καμμίαν κομματικὴν ἐνέργειαν, ὁ δῆμος ὁλόκληρος ἐξηγέρθη δυστυχῶς, διότι εἰς τὸ νὰ ἀπατηθῇ ὁ λαὸς συνετέλεσαν καί τινες ὑποδεέστεροι ὑπάλληλοι, οἵτινες ἐξ ἰδιοτελείας ἠθέλησαν νὰ γείνωσι κάτοχοι γαιῶν διὰ τῆς ἀπάτης. Οἱ ὑπάλληλοι οὗτοι δὲν ἐξετέλεσαν ὅλας τὰς διατάξεις τοῦ νόμου, καὶ χάριν τοῦ ἰδιοτελοῦς αὑτῶν σκοποῦ, δὲν ἐχωρίσθησαν τὰ δηλωθέντα τεμάχια ὅσα ἐδήλωσαν οἱ κάτοικοι, οὐδὲ κατεμετρήθησαν, οὐδὲ ἐξετιμήθησαν. Ἐπειδὴ τὸ ζήτημα εἶναι σπουδαῖον, διότι πρόκειται νὰ ῥίψωμεν εἰς ἀπόγνωσιν τοὺς χωρικούς, οἱ ὁποῖοι θέλουν ἀδίκως καὶ παρανόμως στερηθῆ τοὺς πρὸ 50 χρόνων κατεχομένους ἀγροὺς, καὶ ἐπειδὴ καὶ φόνοι ἐγένοντο....

§9ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Φόνοι;

§10Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἀκούετε, κύριοι, τὶ διαπράχθη. Εἶμαι βέβαιος, ὅτι μὲ ὅλην τὴν καλὴν θέλησιν, τὴν ὁποίαν δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν καὶ ἡμεῖς καὶ ἡ Κυβέρνησις, εἶναι ἀδύνατον νὰ τοὺς πείσετε νὰ ἐγκαταλίπωσιν ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον κατέχουσι πρὸ 50 χρόνων. Ἐπειδὴ δὲ ἡ Κυβέρνησις ἐπαναληπτικῶς ἔλαβε τὴν καλωσύνην νὰ ἐκτιμήσῃ αὐτὰ τὰ πράγματα καὶ νὰ χορηγήσῃ προθεσμίαν, φρονῶ ὅτι καὶ ἤδη ἡ Κυβέρνησις μετὰ τῆς Βουλῆς ἠδύνατο νὰ ἐξεύρῃ μέσον θεραπείας. Διὰ τοῦτο παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ ἐγκρίνῃ νὰ τυπωθῇ ἡ ἀναφορὰ αὕτη, ὅπως λάβῃ γνῶσιν τῶν νομικῶν ἀντικειμένων πᾶσα ἡ Βουλὴ καὶ ἡ Κυβέρνησις. Θὰ παρακαλέσω δὲ τὸν κύριον πρωθυπουργὸν, ὁπόταν εὐκαιρήσῃ, νὰ μᾶς ἐπιτρέψῃ νὰ λάβωμεν τὸν λόγον, ἂν ἡ Κυβέρνησις δὲν ἐξεύρῃ ἐν τῇ πρωτοβουλίᾳ αὑτῆς ὁριστικὴν λύσιν τῆς διαφορᾶς· διότι ἡ ἀναφορὰ, ἣν ὑποβάλλω, ἐστάλη καὶ εἰς τὸ ὑπουργικὸν συμβούλιον.

§11ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Καὶ ἀπὸ ἄλλας ἐπαρχίας ἐστάλησαν ἀναφοραί.

§12Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἐγὼ δὲν ἐννοῶ νὰ ληφθῇ μέτρον τοπικὸν, ἀλλὰ γενικὸν δι’ ὅλας τὰς ἐπαρχίας.

§13ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγκρίνει ἡ Βουλὴ τὴν τύπωσιν τῆς ἀναφορᾶς;

§14ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§15Ν. ΜΑΥΡΟΚΟΡΔΑΤΟΣ. Ἐπεθύμουν νὰ συστήσω εἰς τὴν μέριμναν τῆς Βουλῆς τάξιν ἀνθρώπων, οἱ ὁποῖοι ἔχουν δικαιώματα εἰς τὴν πατρίδα, διὰ τὰς ὑπηρεσίας, τὰς ὁποίας προσήνεγκον καὶ μέλλουσι νὰ προσφέρωσι. Πρόκειται περὶ τῆς τάξεως τῶν συνταξιούχων. Αὐτὴ ἡ Κυβέρνησις ὑπέβαλε περὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου νομοσχέδιον, ὅπως βελτιώσῃ τὴν κατάστασιν τοῦ ταμείου τῶν συντάξεων· ἔχομεν δὲ καθῆκον νὰ προνοήσωμεν περὶ τούτου, διότι, ὑποθέτω, ὅλοι πταίομεν διὰ τὴν κατάστασιν αὐτοῦ, διότι δὲν ἐλήφθησαν ἐξ ἀρχῆς τὰ δέοντα μέτρα, ὅπως τὸ ταμεῖον εὑρεθῇ εἰς θέσιν νὰ ἐκπληρώσῃ τὰς ὑποχρεώσεις αὑτοῦ. Παρακαλῶ λοιπὸν, ἂν τὸ ὑποβληθὲν νομοσχέδιον δὲν ἐστάλη, νὰ σταλῇ εἰς τὴν ἁρμοδίαν ἐπιτροπὴν, καὶ νὰ παρακληθῇ αὕτη ἐντὸς βραχείας προθεσμίας νὰ φέρῃ τὴν ἔκθεσίν της ἐνώπιον τῆς Βουλῆς· ἄλλως νὰ ἐγγραφῇ ἀπ’ εὐθείας εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, ὅπως προβῇ ἡ Βουλὴ εἰς τὴν συζήτησιν αὐτοῦ.

§16ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ νομοσχέδιον ἐστάλη εἰς τὴν ἐπιτροπήν, ἀλλ’ οὐδεμία ἐπιτροπὴ ἔχει διάθεσιν νὰ ἐργασθῇ.

§17ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Σήμερον συνεκάλεσα, ὡς πρόεδρος τῆς ἐπιτροπῆς τῶν Οἰκονομικῶν, τὴν ἐπιτροπήν, ἵνα συνέλθῃ, ἀλλὰ δὲν συνῆλθεν. Ἂν ἡ Βουλὴ νομίζῃ ὅτι δύναται νὰ προβῇ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, εἶναι ἁρμοδία νὰ τὸ πράξῃ· καὶ ἐγὼ δὲ νομίζω ὅτι τοῦτο πρέπει νὰ συμβῇ, ὡς ἡ πεῖρα ἄχρι τοῦδε μᾶς ἐδίδαξε.

§18ΡΟΥΚΗΣ. Τὰ μέλη τῆς ἐπιτροπῆς τῶν Οἰκονομικῶν δὲν ἔχουν ν’ ἀπαντήσουν τίποτε;

§19ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ ἐπιτροπὴ ἔπρεπε νὰ φέρῃ τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τῶν νομοσχεδίων, τῶν ἀσχέτων πρὸς τὸ πολιτικὸν ζήτημα, οἷον τὸ περὶ ὁδοποιίας. Ἡ Βουλὴ δύναται νὰ ὁρίσῃ καὶ προθεσμίαν, παρελθούσης τῆς ὁποίας, νὰ ἐγγραφῇ τὸ νομοσχέδιον εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§20ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ (πρωθυπουργός). Θέλω παρακαλέσει καὶ ἐγὼ τὴν ἐπιτροπὴν νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὸ νομοσχέδιον περὶ ὁδοποιΐας, σπεύσῃ δὲ νὰ φέρῃ τὴν ἔκθεσιν, διότι ἤρξατο ἡ κατασκευὴ πολλῶν ὁδῶν καὶ πανταχόθεν ἔχομεν αἰτήσεις· διὸ παρακαλοῦμεν νὰ ἐπιψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον, ὅπως δυνηθῶμεν ν’ ἀνταποκριθῶμεν εἰς τὰς ἀνάγκας.

§21ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νὰ ὁρίσῃ ἡ Βουλὴ προθεσμίαν, ἐντὸς τῆς ὁποίας ἡ ἐπιτροπὴ τῶν Οἰκονομικῶν νὰ φέρῃ τὰς ἐκθέσεις της ἐπὶ τῶν νομοσχεδίων περὶ ὁδοποιίας καὶ συνταξιούχων.

§22ΠΟΛΛΟΙ. Πέντε ἡμέρας.

§23ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μεταβαίνομεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Ἐμείναμεν εἰς τὸ κεφάλαιον τέταρτον. Περὶ τῶν ἐκλογικῶν καταλόγων ὑπάρχουσι δύο συστήματα· κατὰ μὲν τὸ σχέδιον τῆς κυβερνήσεως, ἡ σύνταξις τῶν ἐκλογικῶν καταλόγων ἀνατίθεται εἰς τὰς δημοτικὰς ἀρχάς, κατὰ δὲ τὸ σχέδιον τῆς ἐπιτροπῆς, εἰς τὴν δικαστικὴν ἀρχήν· ἑπομένως τὰ ἄρθρα 6–24 τοῦ νομοσχεδίου πρέπει νὰ ἀποτελέσουν τὸ ἀντικείμενον τῆς συζητήσεως.

§24ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ποῖον κείμενον θὰ ἔχωμεν;

§25ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ ὑπουργικὸν νομοσχέδιον, ὡς τροπολογίαν δὲ θὰ ἔχωμεν τὸ τῆς ἐπιτροπῆς.

§26ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τότε πρέπει νὰ ὁμιλήσωσι πρῶτον οἱ ὑποστηρίζοντες τὸ σχέδιον τῆς ἐπιτροπῆς. Χθὲς εἴχετε εἴπει περὶ τὸ τέλος τῆς συνεδριάσεως, ὅτι ὡς κείμενον λαμβάνεται τὸ συνταχθὲν ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς, διότι τὸ ζήτημα δὲν εἶναι κυβερνητικόν, καὶ ἡ κυβέρνησις δὲν θέλει νὰ τὸ καταστήσῃ κυβερνητικὸν καὶ οὐδεὶς ἔχει τοιαύτην διάθεσιν. Ἀφοῦ διωρίσθη ἐπιτροπή, ὅπως λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὰ ὑποβληθέντα νομοσχέδια, καὶ συνέταξεν αὕτη ἴδιον νομοσχέδιον, νομίζω, ὅτι τοῦτο πρέπει νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν, ὅπως ταχύτερον διεξαχθῇ ἡ ὑπόθεσις.

§27ΖΩΧΙΟΣ. Ἡ κυβέρνησις ὑπέβαλεν ἓν νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ἡ ἐπιτροπὴ τροπολογεῖ. Νομίζω λοιπὸν ὅτι τὸ τῆς κυβερνήσεως πρέπει νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν, τῆς δὲ ἐπιτροπῆς ὡς τροπολογία, οὐχὶ δὲ τὸ ἐναντίον, διότι προηγεῖται ἡ κυβέρνησις διὰ τὸ ἀξίωμά της.

§28ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἂν ἐπρόκειτο περὶ ζητήματος πολιτικοῦ, δὲν ἤθελον ὑποβάλει τὴν ἔνστασιν, διότι δὲν θέλω νὰ δειχθῶ ἀνευλαβὴς πρὸς τὴν κυβέρνησιν. Ἀφοῦ ὅμως παρατηρῶ ὅτι ὑπάρχει διάθεσις νὰ θεωρηθῇ ὡς κείμενον τὸ ὑπουργικὸν νομοσχέδιον, ἔρχομαι νὰ ἐκθέσω τοὺς λόγους, δι’ οὓς θεωρῶ τὸ σύστημα τοῦ ἡμετέρου νομοσχεδίου ὡς προτιμότερον τοῦ συστήματος, ὅπερ ἡ κυβέρνησις ἀπεδέχθη, καὶ περὶ τὴν σύνταξιν τῶν ἐκλογικῶν καταλόγων. Διὰ τοῦ συστήματος τῆς κυβερνήσεως, διατηρεῖται ἐν ἰσχύϊ ἡ βάσις τοῦ ἰσχύοντος νόμου, δηλαδὴ ἀνατίθεται ἡ ἐργασία αὕτη εἰς τοὺς δημάρχους, καὶ νομίζω, ὅτι ἡ πεῖρα, ἣν ἐλάβομεν τῆς τοιαύτης συντάξεως τῶν καταλόγων, ἀποδεικνύει, ὅτι καταλήγομεν εἰς τὴν εἰκονικότητα. Εἰς τὸν δήμαρχον διὰ τὰ περὶ τὴν σύνταξιν τῶν καταλόγων δὲν δύνανται νὰ ἐπιβληθῶσιν εὐθύναι. Εἶναι ἀληθές, ὅτι τὸ νομοσχέδιον τῆς κυβερνήσεως ὁρίζει εὐθύνας, ἀλλ’ αἱ εὐθύναι αὗται δὲν δύνανται νὰ ὦσι πραγματικαί, διότι ἀντίκεινται εἰς τὴν δικαιοσύνην. Δὲν δύνασθε ν’ ἀπαιτήσητε πραγματικὰς εὐθύνας παρ’ ἀνθρώπου, ὅστις μνημονεύει τι ἐκ πληροφοριῶν. Πῶς δύνασθε νὰ εἴπητε, ὅτι εἶναι ὑπεύθυνος, διότι ἀπέδωκε δικαίωμα εἰς τὸν δεῖνα ἢ ἀφῄρεσε δικαίωμα ἀπὸ τοῦ δεῖνος, ὅταν δὲν ᾖναι εἰς θέσιν νὰ γνωρίζῃ ἀσφαλῶς, ὅτι εἶχε τὸ δικαίωμα ὁ δεῖνα ἢ δὲν ἐδικαιοῦτο ν’ ἀποκτήσῃ αὐτό; Τοιαύτη εὐθύνη, ἀναγραφομένη ἐν τῷ νόμῳ, οὐδεμίαν ἔχει σημασίαν· ἑπομένως ἀναθέτομεν τὴν σύνταξιν τοῦ καταλόγου εἰς ἀρχὴν, ἥτις ἐνεργεῖ χωρὶς νὰ ᾖναι ὑπόλογος ἐπὶ τῇ ἐνεργείᾳ αὐτῆς. Ἡ δὲ πολυετὴς πεῖρα τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ συστήματος τούτου ἀπέδειξεν, ὅτι αἱ ἐπιτροπαὶ, τὰς ὁποίας ὁ νόμος καταρτίζει, ὅπως συμπράττωσι μετὰ τοῦ δημάρχου, καὶ αὐταὶ ἔχουσι συμφέροντα τοπικὰ, ὡς καὶ ὁ δήμαρχος, καὶ ἑπομένως ἐκ τοῦ τοιούτου ἢ τοιούτου καταρτισμοῦ τῆς ἐπιτροπῆς, ἐκ τῆς τύχης ἣν ἔσχεν ἓν κόμμα νὰ ἔχῃ ὑπὲρ ἑαυτοῦ τὸν δήμαρχον, κατορθοῦται μεροληπτικὴ ἡ σύνταξις τοῦ καταλόγου ἢ καὶ ὅλως εἰκονικὴ, γεγονότα, ἅτινα μαρτυροῦσι πολιτικὴν κακοήθειαν. Ταῦτα δὲ θὰ διαιωνίσωμεν, ἂν παραδεχθῶμεν τὸ σύστημα τῆς Κυβερνήσεως, σύστημα ἀναθέτον τὴν σύνταξιν τῶν καταλόγων εἰς τὸν ἔχοντα ἴδιον συμφέρον εἰς τὸν μεροληπτικὸν αὐτοῦ καταρτισμὸν, ἀφοῦ ὁ κατάλογος οὗτος θὰ χρησιμεύσῃ καὶ εἰς τὴν ἰδίαν αὐτοῦ ἐκλογήν. Ἀγνοῶ διὰ τί, ἀφοῦ γνωρίζομεν ὅτι τὸ ὑπάρχον σύστημα δὲν ἐπέτυχε καὶ ἐργαζόμεθα εἰς τὴν διόρθωσιν, ἐμμένομεν πάλιν εἰς τὰς παλαιὰς ἕξεις. Ποῖον δὲ εἶναι τὸ σύστημα, ὅπερ ἡμεῖς προτείνομεν; Ἐῤῥέθη ὅτι προτείνομεν ν’ ἀνατεθῶσιν εἰς τὸν εἰρηνοδίκην τὰ δικαιώματα, ἅτινα κέκτηται ἤδη ἡ δημοτικὴ ἀρχή· τοῦτο δὲν εἶναι ἀκριβές. Δὲν εἶναι ἡ παρέμβασις τοῦ εἰρηνοδίκου τὸ κύριον χαρακτηριστικὸν τοῦ συστήματος, ὅπερ προτείνομεν· ἄλλα εἶναι τὰ χαρακτηρίζοντα αὐτό. Πρῶτον ὅτι ἡ ἐγγραφὴ εἰς τὸν κατάλογον γίνεται ἐπὶ τῇ αἰτήσει καὶ ἐπὶ τῇ εὐθύνῃ τοῦ ἐγγραφομένου, εὐθύνῃ, ἥτις ἔχει ὡς βάσιν τὴν ἔνορκον αὐτοῦ μαρτυρίαν· δὲν ἐγγράφεται ἐν τῷ καταλόγῳ, ἂν δὲν βεβαιώσῃ ἐνόρκως ὅτι ἔχει τὰ ἀπαιτούμενα προσόντα, ἐκτίθεται δὲ εἰς τὰς συνεπείας τῆς ἐπιορκίας, τὰς ὁποίας καὶ ὁ ἐν γένει ποινικὸς νόμος ἀσφαλίζει καὶ ὁ ἐκλογικὸς ἐπαναλαμβάνει. Ἀπαιτοῦμεν δὲ προσέτι ἔνορκον μαρτυρίαν δύο πολιτῶν Ἑλλήνων περὶ τῆς ταυτότητος αὐτοῦ· ἐνώπιον δὲ τίνων ἀρχῶν ἦτο ὀρθὸν νὰ δοθῶσιν αἱ μαρτυρίαι αὗται; καταλληλοτέρα ἀρχὴ εἶναι ὁ εἰρηνοδίκης. Δὲν ἐννοοῦμεν λοιπὸν, ὅτι ὁ εἰρηνοδίκης συντάσσει τὸν κατάλογον, ἀλλ’ ὅτι εἶναι ἡ ἁρμοδία ἀρχὴ πρὸς ἀποδοχὴν τοιούτων καταθέσεων καὶ πρὸς πρωτόδικον ἐπ’ αὐτῶν ἀπόφανσιν. Ἑτέρα ἀρχὴ, ἐπίσης σπουδαία ὡς πρὸς τὸν καταρτισμὸν τῶν καταλόγων, εἶναι τὸ διαρκὲς τῆς λειτουργίας τοῦ καταλόγου. Κατὰ τὸ ὑπάρχον σύστημα, ὁ κατάλογος ἅπαξ τοῦ ἔτους κατηρτίζετο, καὶ ὅσοι τότε ἐνεγράφοντο ἔμενον ἐγγεγραμμένοι καθ’ ὅλον τὸ ἔτος, ἐνῷ κατὰ τὸ σύστημα, ὅπερ ἡμεῖς προτείνομεν, ὁ πολίτης, ὁ ὁποῖος δὲν εἶναι ἐγγεγραμμένος εἰς ἐκλογικὸν κατάλογον, δύναται ἐν πάσῃ ὥρᾳ νὰ παρουσιασθῇ πρὸς τὸν εἰρηνοδίκην καὶ νὰ ζητήσῃ τὴν ἐξασφάλισιν τοῦ δικαιώματός του διὰ τῆς ἐγγραφῆς· ἀμέσως δὲ γίνεται ἡ ἐγγραφὴ καὶ κατόπιν αὐτῆς ἐκτελοῦνται ὅσα ὁ νόμος ἀπαιτεῖ πρὸς ἐξασφάλισιν τῶν δικαιωμάτων τοῦ πολίτου, ἐν ᾗ περιπτώσει ὁ εἰρηνοδίκης ἤθελεν ἔχει λόγον ἀνεγνωρισμένον ὑπὸ τοῦ νόμου, διὰ νὰ θεωρήσῃ, ὅτι δὲν ἔπρεπε νὰ προβῇ εἰς τὴν ἀναγνώρισιν τῶν δικαιωμάτων του. Ἐδόθη προσέτι καὶ τρίτον δικαίωμα τῷ πολίτῃ, νὰ μὴ παρουσιάζηται ἀναγκαίως εἰς τὸν εἰρηνοδίκην τοῦ τόπου ἐν ᾧ θὰ ἐξασκῇ τὸ δικαίωμά του, ἀλλὰ νὰ δύναται ὅπου δήποτε εὑρίσκεται νὰ ὑποβάλῃ τὴν ἔνορκον αὑτοῦ κατάθεσιν παρὰ τῷ εἰρηνοδίκῃ ἢ προξένῳ, διορίζων συγχρόνως καὶ πληρεξούσιον ἐν τῷ τόπῳ τῆς ἐνασκήσεως τῶν δικαιωμάτων του· τὸ δὲ εἰρηνοδικεῖον ἢ προξενεῖον εἶναι ὑπόχρεον νὰ διαβιβάσῃ πάντα ταῦτα εἰς τὸ ἁρμόδιον εἰρηνοδικεῖον, ἵνα ἐκπληρωθῶσι παρ’ αὐτοῦ τὰ τοῦ νόμου, ὡς νὰ ἦτο ἐκεῖ παρὼν αὐτὸς ὁ ἐνασκῶν τὸ δικαίωμα τῆς ἐγγραφῆς. Κατόπιν τούτου ἔχομεν ἑτέραν ἐξασφάλισιν, ὅτι ἐπιτρέπεται ἔφεσις κατὰ τῶν ἀποφάσεων τοῦ εἰρηνοδικείου εἰς τὸ ἁρμόδιον πρωτοδικεῖον· ἑπομένως πάντοτε ὑπάρχει ἥ τε ἐνάσκησις τῶν δικαιωμάτων ὑπὸ τὴν ἀτομικὴν εὐθύνην αὐτοῦ τοῦ πολίτου καὶ ἡ ἐξασφάλισις τοῦ δικαιώματος παρὰ τῇ δικαστικῇ ἀρχῇ. Ἐθεωρήσαμεν ὅτι τὸ σύστημα τοῦτο καὶ προλαμβάνει τὰ ἐλαττώματα τοῦ προλαβόντος συστήματος, καὶ ἀναγράφει ἐγγυήσεις ἐπαρκεῖς.

§29ΖΩΧΙΟΣ. Κύριε πρόεδρε, παραδέχομαι ὅτι ὅσα ὁ κ. Τρικούπης εἶπεν εἶναι ἅγια καὶ ὀρθά· δὲν πρόκειται ὅμως περὶ τούτου. Ἡ Κυβέρνησις παρουσιάζει ἓν νομοσχέδιον, καὶ μᾶς παρουσίασεν εὐτυχῶς ἐφέτος 50, συνέρχονται δ’ αἱ ἐπιτροπαὶ καὶ τὰ τροποποιοῦν. Τώρα ποῖον συζητεῖται, τῆς Κυβερνήσεως ἢ τῆς ἐπιτροπῆς;

§30ΤΙΝΕΣ. Αὐτὸ ἐλύθη.

§31ΖΩΧΙΟΣ. Πολὺ καλά· παρατηρῶ τοῦτο διὰ τὸ διηνεκές. Ἠξεύρετε τὴν διαθήκην τοῦ Καίσαρος. Ὁ Ἀντώνιος τὴν εἶχε διηνεκῆ, καὶ ἐπρόσθετε καὶ ἀφῃροῦσε διὰ τὸ συμφέρον τῆς στιγμῆς. Κατὰ τοῦ διηνεκοῦς αὐτοῦ ἐνίσταμαι· ἅπαξ ὁ κατάλογος νὰ κλείσῃ, διότι τὸ διηνεκὲς θὰ γείνῃ ὅπως ἔκαμεν ὁ μακαρίτης Ἀντώνιος διὰ τὸν μακαρίτην Καίσαρα. Μάλιστα ἐπικειμένων ἐκλογῶν μιᾶς Κυβερνήσεως ἀδίκου καὶ βιαίας, κατὰ πᾶσαν στιγμὴν θὰ προσθέτουν καὶ θὰ ἀφαιροῦν.

§32ΣΠΗΛ. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ κ. Τρικούπης, ὑπερασπιζόμενος τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον εἴτε ὁ ἴδιος μετὰ τοῦ κυρίου Ἀθ. Πετιμεζᾶ, εἴτε ἡ εἰσηγητικὴ ἐπιτροπὴ τῆς Βουλῆς ὑπέβαλε περὶ τῆς εἰς τοὺς εἰρηνοδίκας ἀναθέσεως ὅλων τῶν ἔργων τῶν ἀπαιτουμένων εἰς κατάρτισιν τοῦ ἐκλογικοῦ καταλόγου, εἰσῆλθεν εἰς λεπτομερείας τινὰς, αἱ ὁποῖαι βεβαίως δὲν ἦσαν τῆς παρούσης ὥρας νὰ ἐξετασθῶσι.

§33ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τώρα πρόκειται περὶ αὐτοῦ.

§34ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἔχει δίκαιον ὁ κ. Ἀντωνόπουλος· πρόκειται ποῖος θὰ συντάξῃ, ὄχι κατὰ τίνα τρόπον.

§35ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Νῦν πρόκειται περὶ τῆς πρώτης συντάξεως τῶν καταλόγων. Οἱ δήμαρχοι ὑπέπεσαν εἰς καταχρήσεις κατὰ τὴν σύνταξιν τῶν καταλόγων· τοῦτο εἶναι βεβαίως ἀναντίῤῥητον. Ἡ αἰτία αὕτη ἐπηρέασε καὶ τὴν ἐπιτροπὴν καὶ τὸν κ. Τρικούπην νὰ προσφύγουν εἰς ἄλλο μέτρον ὡς ἐγγύησιν κατὰ τῶν καταχρήσεων, ἐνόμισαν δὲ ὅτι τὸ εὗρον εἰς τὴν ἀνάθεσιν τῆς ἐργασίας αὐτῆς εἰς τοὺς εἰρηνοδίκας, διότι, εἶπον, ὅτι ὁ δήμαρχος ἔχει συμφέρον· ἄρα τὸ συμφέρον τὸν ἐπηρεάζει νὰ συντάξῃ πλαστοὺς καταλόγους. Ἀλλ’ ἆρά γε ἔχομεν τὴν ἐγγύησιν, διὰ τῆς ἀναθέσεως τῆς πρώτης ταύτης ἐργασίας εἰς ἕνα εἰρηνοδίκην ἢ εἰς τὸν πάρεδρον, ὁ ὁποῖος ἀναπληροῖ τὸν εἰρηνοδίκην ἀπόντα; Πολλοῦ γε καὶ δεῖ. Ὁποῖός τις εἶναι ὁ εἰρηνοδίκης; ποίας ἐγγυήσεις παρέχει εἰς τὴν κοινωνίαν; ἂς μὴ ἐντραπῶμεν νὰ τὸ εἴπωμεν, ὅτι πολλάκις εἰρηνοδίκαι ἐγένοντο τυφλὰ ὄργανα τῆς πολιτικῆς. Τούτων οὕτως ἐχόντων, δύνασθε νὰ φαντασθῆτε, ὅτι κατορθοῦτε τὴν ὅσον ἔνεστιν ἀκριβεστέραν σύνταξιν τῶν ἐκλογικῶν καταλόγων, ἐὰν ἀφαιρέσητε τὰ καθήκοντα αὐτὰ ἀπὸ τὸν δήμαρχον καὶ τ’ ἀναθέσητε εἰς τὸν εἰρηνοδίκην, ὁ ὁποῖος καθίσταται ὑποχείριος τοῦ ὑποψηφίου τῆς Κυβερνήσεως; Τοιοῦτόν τι ἰσοδυναμεῖ μὲ τὴν ἀνάθεσιν τῆς πρώτης συντάξεως τῶν καταλόγων εἰς τὴν φατρίαν, εἰς αὐτὸν τὸν φίλον ὑποψήφιον τῆς Κυβερνήσεως, ἢ μᾶλλον εἰπεῖν εἰς αὐτὴν τὴν Κυβέρνησιν. Ὄχι, κύριοι, μὴ προβῆτε εἰς τὸ τοιοῦτον· τοῦτο καταστρέφει πᾶσαν ἀρχὴν, πᾶσαν βάσιν τῆς ἐλευθερίας τῶν ἐκλογῶν, τὴν ὁποίαν θέλετε νὰ ὑπερασπισθῆτε. Δὲν εὑρίσκετε ἐγγύησιν εἰς τὸν δήμαρχον, διότι ἔχει ἐνδιαφέρον, ἀλλ’ ὁ δήμαρχος ἔχει καὶ μιάν τινα εὐθύνην. Δὲν ἀγνοεῖτε, κύριοι, ὅτι πολλάκις ἀποδημεῖ ὁ εἰρηνοδίκης καὶ ἀναπληροῦται ἀπὸ ἀγράμματον πάρεδρον τοῦ εἰρηνοδικείου, ἀπὸ τὸν ὀπαδὸν, ὅστις συστάσει τοῦ ἐγχωρίου φίλου τῆς Κυβερνήσεως διωρίσθη. Εἰς τοῦτον λοιπὸν εὑρίσκετε μείζονα ἐγγύησιν παρὰ εἰς τὸν δήμαρχον; Φρονῶ, ὅτι πᾶς σπουδαίως σκεπτόμενος δὲν δύναται νὰ ὑποστηρίξῃ τοιοῦτόν τι· ἄλλως, ὅταν πρόκηται νὰ ἀναθέσητε καθήκοντα εἰς μίαν ἀρχὴν, πρέπει πρῶτον νὰ ἐξετάσητε ποία ἡ σχέσις τοῦ ἀτόμου πρὸς τὴν ἀρχὴν αὐτὴν, ποία ἡ συνάφεια τοῦ πολίτου πρὸς τὴν ἀρχὴν, πρὸς ἣν θέλετε νὰ ἀποδώσητε καθῆκόν τι ἐπὶ τοῦ πολίτου. Ἐρωτῶ λοιπὸν ὑμᾶς ποία ἡ σχέσις τοῦ εἰρηνοδίκου πρὸς τοὺς πολίτας, τί γνωρίζει ὁ εἰρηνοδίκης ἀπὸ τὴν οἰκογενειακὴν καὶ πολιτικὴν κατάστασιν τοῦ πολίτου; Πῶς δύναται νὰ γνωρίζῃ ἐὰν ᾖναί τις δημότης, ἀφ’ οὗ οὐδεμία προηγουμένη ἀφορμὴ γνώσεως τοιούτου τινὸς ὑπάρχει εἰς τὸν εἰρηνοδίκην; Ἀπαντᾶτε, ὅτι ἀρκεῖ ὁ ὅρκος τοῦ πολίτου ἐνώπιον τοῦ εἰρηνοδίκου διὰ τὴν ἐγγραφήν του εἰς τὸν ἐκλογικὸν κατάλογον ὡς δημότου ἐκλογέως. Ἀλλὰ τοῦτο θέλει δώσει, ὡς ἐννοεῖτε, ἀφορμὴν εἰς ψευδορκίας, τὸν δὲ εἰρηνοδίκην θέλετε καταστήσει ψευδομάρτυρα, ἐκτὸς ὅτι θέλουσι γεννηθῆ καὶ διάφοροι ἐγκλήσεις καὶ ποινικαὶ δίκαι εἴτε ἐκ συκοφαντίας εἴτε ἐξ ἀληθείας. Τοιαῦτα θέλετε νὰ νομοθετήσητε; Εἶπον καὶ ἄλλοτε, ἐπαναλαμβάνω καὶ ἤδη, ὅτι οἱ νόμοι πάντες, ὅσον καὶ ἂν θελήσητε νὰ προλάβητε τὰς καταχρήσεις, εἶναι ἀδύνατον νὰ ἐφαρμοσθῶσιν ἀκριβῶς, ἐὰν δὲν ἠθικοποιηθῇ ἡ κοινωνία, ἐὰν δὲν ἠθικοποιηθοῦν οἱ ἄνθρωποι. Μὴ ζητεῖτε ἐγγυήσεις εἰς μέτρα ψευδῆ καὶ ἀπατηλὰ, μὴ σᾶς ἀπατᾷ ἡ ἰδέα, ὅτι ἡ δικαστικὴ ἀρχὴ εἶναι ἐκείνη ἡ ὁποία θέλει ἀποφασίσει ὅ,τι δίκαιον, ὅ,τι νόμιμον, ἀσχέτως πάσης συμπαθείας καὶ ἀντιπαθείας. Τοὐναντίον, κύριοι, εὐχηθῆτε μᾶλλον νὰ ἔχητε ὅσον τὸ δυνατὸν τὴν δικαστικὴν ἀρχὴν μακρὰν τῆς πολιτικῆς τύρβης, τῶν πολιτικῶν συμφερόντων, καὶ τότε θέλετε ἔχει δικαστικὴν ἀρχὴν ἀνεξάρτητον· ἐφ’ ὅσον δὲ ἀναμιγνύετε τὴν δικαστικὴν ἀρχὴν εἰς καθήκοντα πολιτικὰ, ἐπὶ τοσοῦτον καταστρέφετε τὴν ἀστικὴν δικαιοσύνην, ἥτις εἶναι ἡ πρώτη, ἡ κυρία βάσις τῶν κοινωνιῶν. Ὁ εἰρηνοδίκης, ἀναλαμβάνων τὴν σύνταξιν τοῦ ἐκλογικοῦ καταλόγου, ἥτις δὲν εἶναι ἐργασία μιᾶς ἡμέρας, θέλει ἀπομακρυνθῆ τῶν κυρίων καθηκόντων του, πρὸς μεγίστην βλάβην τῆς δικαιοσύνης ἐν τῇ περιφερείᾳ τῆς δικαιοδοσίας του. Φρονεῖτε λοιπὸν, ὅτι συμφέρει νὰ παραλείψῃ οὗτος τὸ καθῆκόν του τὸ κύριον καὶ νὰ τραπῇ εἰς τὸ ἐπουσιῶδες, ὡς πρὸς αὑτὸν, ὡς πρὸς τὴν κυρίαν αὐτοῦ ὑπηρεσίαν; Καὶ εἰς ἄλλα μέρη, κύριοι, εὑρεθέντα εἰς ὁμοίας περιστάσεις, ἠθέλησαν οἱ νομοθέται ν’ ἀναθέσωσι καθήκοντα πολιτειακὰ εἰς δικαστικὰς ἀρχὰς, ἀλλὰ ταχέως μετενόησαν, διότι, ἐκτὸς τῶν ἄλλων ἀτοπημάτων, ἡ δικαστικὴ ἀρχὴ ἀπεῤῥόφησε τὴν πολιτικὴν καὶ ἔγεινεν αὐτὴ ὄργανον τοῦ φατριασμοῦ. Λυποῦμαι, κύριοι, ὅτι λόγῳ ὑγείας δὲν δύναμαι νὰ ἐκταθῶ περισσότερον, ἀναγκαζόμενος δὲ νὰ καταπαύσω τὴν ἀγόρευσίν μου, περιορίζομαι νὰ εἴπω, ὅτι τὴν μὲν σύνταξιν τοῦ καταλόγου πρέπει νὰ ἀναθέσωμεν εἰς τὰς δημοτικὰς ἀρχὰς, τὴν δὲ παραδοχὴν τῶν παραπόνων καὶ τὴν ἐκδίκασιν τῶν ἐνστάσεων νὰ ἀναθέσωμεν εἰς τὴν δικαστικὴν ἀρχήν. Ἡ σύνταξις τοῦ καταλόγου, ἐὰν ὁρισθῶσι μερικαὶ ποιναὶ εἰς τὸν δήμαρχον, θέλει εἶσθαι ἀκριβεστέρα γινομένη ὑπ’ αὐτοῦ, παρὰ ἀνατιθεμένη εἰς τὸν εἰρηνοδίκην ἢ, ἐν ἀπουσίᾳ τούτου, εἰς τὸν εἰρηνοδικιακὸν πάρεδρον, ὅλως διόλου ἐμπαθῆ, τυφλὸν ὄργανον καὶ ἀγράμματον, διατελοῦντα πολλάκις ὑπὸ τὴν ἐπήρειαν, ὑπὸ τὰς ἐμπνεύσεις ἑνὸς γραμματέως.

§36Α. Γ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἐκ τῶν προτέρων γνωρίζετε, ὅτι δὲν εἶμαι σύμφωνος μὲ τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον ἔχει τὸ νομοσχέδιον τῆς Κυβερνήσεως. Ηὐχήθη ὁ κύριος Ἀντωνόπουλος, ὅπως ἡ δικαστικὴ ἀρχὴ ἐν γένει μὴ ἐμπερδευθῇ εἰς τὴν πολιτικὴν, διότι τοῦτο εἶναι ἐνδεχόμενον νὰ τὴν ἀναμίξῃ εἰς αὐτὴν πρὸς ζημίαν τῆς ἀπονομῆς τῆς δικαιοσύνης. Ἀλλὰ καὶ ὁ ἐν ἰσχύϊ ἐκλογικὸς νόμος, καὶ τὸ σχέδιον τοῦ νόμου τὸ ὁποῖον ὑπέβαλεν ἡ Κυβέρνησις, καὶ τὸ σχέδιον τὸ ὁποῖον ὑπέβαλεν ὁ κύριος Τρικούπης καὶ ἐγὼ, καὶ τὸ σχέδιον τὸ ὁποῖον ἔχει ἡ ἐπιτροπὴ, ἔχουν σχεδὸν τὰ πάντα ἀναθέσει εἰς τὴν δικαστικὴν ἀρχήν. Ποῦ φοβούμεθα δὲ ἢ ποῦ φοβεῖται ὁ κύριος Ἀντωνόπουλος μᾶλλον τὴν παρουσίαν τῆς δικαστικῆς ἀρχῆς; Εἰς ἐκεῖνο τὸ μέρος, τὸ ὁποῖον εἶναι ἴσα ἴσα μὴ πολιτικὸν, εἰς τὴν σύνταξιν τοῦ καταλόγου, ἥτις δὲν ἔχει καμμίαν σχέσιν μὲ τὴν πολιτικὴν, ἀλλ’ εἶναι μᾶλλον καθαρῶς μία ληξιαρχικὴ πρᾶξις. Πρέπει, λέγει ὁ κύριος Ἀντωνόπουλος καὶ τὸ ὑπουργικὸν νομοσχέδιον, ν’ ἀφήσωμεν τὴν σύνταξιν τοῦ καταλόγου εἰς τὸν δήμαρχον καὶ τὴν ἐκδίκασιν τούτου ν’ ἀναθέσωμεν εἰς τὴν δικαστικὴν ἀρχήν. Ἀλλ’ ἀναθέτοντες τὴν ἐκδίκασιν, δὲν ἀναμιγνύομεν τὴν δικαστικὴν ἀρχὴν εἰς τὴν ἐκδίκασιν τῶν πολιτικῶν συμφερόντων τοῦ δημάρχου καὶ τῆς ἀντιθέτου αὐτοῦ μερίδος; Ὁ λόγος λοιπὸν αὐτὸς, ἐὰν ὑφίσταται, ὑφίσταται καὶ εἰς τὴν μίαν περίπτωσιν καὶ εἰς τὴν ἄλλην· ὁ λόγος λοιπὸν αὐτὸς δὲν ἔχει καμμίαν ὑπόστασιν. Ἡμεῖς δὲν ἠθελήσαμεν ν’ ἀφήσωμεν τὴν σύνταξιν τοῦ καταλόγου εἰς τοὺς δημάρχους, διότι οἱ δήμαρχοι εἶναι οἱ πρῶτοι, οἱ ὁποῖοι ἔχουν τὸ μέγιστον συμφέρον εἰς τὴν σύνταξιν τοῦ καταλόγου· ἑπομένως ἐνομίσαμεν, ὅτι ὄχι μόνον δὲν ὑπάρχουν αἱ ἀπαιτούμεναι ἐγγυήσεις διὰ τὴν σύνταξιν τῶν καταλόγων ἐν γένει, ἀλλ’ ἀπεναντίας μάλιστα ὑπάρχει τὸ ἐναντίον, διότι οἱ δήμαρχοι εἶναι οἱ ἔχοντες συμφέρον νὰ δώσουν ἐκ πρώτης ἀρχῆς κακὸν δρόμον εἰς τὴν σύνταξιν τοῦ καταλόγου, καὶ διὰ τοῦτο εἴπομεν, ὅτι οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ πρέπει ν’ ἀπέχουν ἐντελῶς. Ἀλλὰ ποῖον φόβον ἔχετε, κύριοι, ἀπὸ τὸν εἰρηνοδίκην; Ὁ φόβος, τὸν ὁποῖον παρέστησεν ὁ κύριος Ἀντωνόπουλος, εἶναι ὅτι εἶναι ἐνδεχόμενον ν’ ἀφήσῃ οὗτος ὄπισθέν του τὸν πάρεδρον· ἀλλὰ δὲν ἐνεθυμήθη ὁ κύριος Ἀντωνόπουλος, ὅτι τὸν δήμαρχον ἀντιπροσωπεύει ἐπίσης πάρεδρος, καὶ ὅτι, προκειμένου περὶ ἑνὸς τόσον μεγάλου συμφέροντος τῆς δημοτικῆς ἀρχῆς, ἤθελεν ἀφήσει ἕνα πάρεδρον; Εἰς τὸ σύστημα τὸ ἄλλο, καὶ ἂν ὑποθέσωμεν ὅτι ὁ εἰρηνοδίκης ἤθελεν ἀπουσιάζει εἴτε ἐξ ἐπίτηδες εἴτε ἐκ τῆς πολιτικῆς καὶ ἤθελε παρουσιασθῆ ἕνας πάρεδρος, ἔχομεν μίαν ἐγγύησιν καὶ ἐγγύησιν μεγάλην, διότι ἡ βεβαίωσις αὕτη, ἡ ὁρκωμοσία αὕτη γίνεται πάντοτε ἐν δημοσίᾳ συνεδριάσει τοῦ εἰρηνοδικείου, καὶ ἡ δημοσία συνεδρίασις εἶναι ὅπως δήποτε μία ἐγγύησις πολὺ μεγαλειτέρα ἀπὸ τὴν σύνταξιν, τὴν ὁποίαν ἤθελε κάμει ὁ δήμαρχος ἢ ὁ δημαρχικὸς πάρεδρος, Κύριος οἶδε, διὰ ποίων μέσων ἐγκεκλεισμένος εἰς τὰ ὑπόγεια τῆς δημαρχίας, ὁ ὁποῖος ἔχει συμφέρον νὰ συντάξῃ τὸν κατάλογον κατὰ τὸ συμφέρον του. Ἰδοὺ ὁ λόγος, διὰ τὸν ὁποῖον ἡμεῖς ἐπροτιμήσαμεν τὸ σύστημα τῆς συντάξεως τοῦ καταλόγου ἀπὸ τοὺς εἰρηνοδίκας καὶ διατὶ ἐζητήσαμεν ὅλας τὰς ἐγγυήσεις, τοὐτέστι νὰ βεβαιοῦται ἡ ταὐτότης ἐνόρκως, ὡς ἐνόρκως νὰ βεβαιοῖ ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος προσέρχεται, ὅτι ἔχει ὅλα τὰ προσόντα, καὶ νὰ γίνεται ὅλη αὐτὴ ἡ ἐργασία ἐν δημοσίᾳ συνεδριάσει τοῦ εἰρηνοδικείου, ὅπου παρίσταται ἓν ἀκροατήριον, τὸ ὁποῖον δὲν θὰ δυνηθῇ ποτὲ ὁ εἰρηνοδίκης, ὅσην κακὴν πίστιν καὶ ἂν ἔχῃ, νὰ τὸ ἔχῃ σύμφωνον μὲ τὰς προθέσεις του. Ἐνομίσαμεν λοιπὸν, ὅτι ὑπάρχει πλήρης ἐγγύησις εἰς τὴν σύνταξιν τοῦ καταλόγου κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον, διότι δὲν ἐνομίσαμεν, ὅτι ἀναμιγνύομεν τὰς δικαστικὰς ἀρχὰς περισσότερον ἡμεῖς παρ’ ὅ,τι τὰς ἀναμιγνύει τὸ ὑπουργικὸν νομοσχέδιον εἰς τὴν πολιτικήν, διὰ τὸ ὁποῖον ὁ κ. Ἀντωνόπουλος ἀπέκρουσεν ἰδίως τὴν σύνταξιν τῶν καταλόγων ἀπὸ τὸν εἰρηνοδίκην. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι εἶναι προτιμότερον τὸ σύστημα τοῦτο, ἐὰν θέλωμεν νὰ ἔχωμεν πραγματικοὺς καταλόγους. Αἱ ποινικαὶ διατάξεις, περὶ τῶν ὁποίων σᾶς ἔκαμε λόγον ὁ κύριος Ἀντωνόπουλος, δὲν ἔχουν δυστυχῶς καμμίαν ἀξίαν, διότι καὶ εἰς τὸν νόμον, τὸν ὁποῖον ἔχομεν, τοῦ 1864, τὰς ἔχομεν, ἀλλ’ οὐδόλως ἴσχυσαν κατὰ τῆς νοθείας, καὶ διὰ τοῦτο οὐδαμοῦ ὑπάρχουν σήμερον κατάλογοι γνήσιοι. Ἐὰν λοιπὸν θελήσωμεν πάλιν νὰ ἐπαναλάβωμεν ποινικὰς διατάξεις κατὰ τῶν δημάρχων, οἱ ὁποῖοι ἤθελον κάμει παράβασιν τοῦ καθήκοντός των, ἐγγράφοντες εἰς τὸν κατάλογον πρόσωπα, τὰ ὁποῖα δὲν ἔχουν τὰ προσόντα, ἢ διαγράφοντες πρόσωπα, τὰ ὁποῖα ἔχουν αὐτὰ, καὶ θέσωμεν τὰς ποινικὰς διατάξεις, τὰς ὁποίας καὶ ἤδη ἔχομεν, βεβαιωθῆτε, ὅτι θέλομεν φθάσει εἰς τὸ ἴδιον ἀποτέλεσμα, εἰς τὸ ὁποῖον ἐφθάσαμεν καὶ κατὰ τὸ παρελθόν. Τὸ σύστημα ἔτι, τὸ ὁποῖον ἡμεῖς παρουσιάζομεν, δὲν παρέχει ἢ ὀλίγην ἐργασίαν διὰ τοὺς εἰρηνοδίκας μόνον κατὰ τὸ πρῶτον ἔτος, ὅταν θὰ συνταχθοῦν οἱ κατάλογοι. Βλέπετε εἰς τὰς προσωρινὰς διατάξεις ὑπάρχει αὐτό· οἱ εἰρηνοδίκαι ἐξέρχονται εἰς τοὺς δήμους καὶ μένουν εἰς ἕκαστον δῆμον ἀπὸ 8, νομίζω, ἡμέρας, καὶ κατὰ τὸ διάστημα τοῦτο προσέρχονται ὅσοι θέλουν· ἐν δημοσίᾳ συνεδριάσει γίνεται ἡ διατύπωσις, τὴν ὁποίαν περιλαμβάνει τὸ νομοσχέδιον, καὶ συντάσσεται ὁ κατάλογος, καὶ ὅσοι δὲν προφθάσουν ἢ εἶναι ἀπόντες, ἔχουν τὸ δικαίωμα αὐτό. Λοιπὸν αὐτὸ τὸ σύστημα ἐθεωρήσαμεν καὶ καλλίτερον καὶ ἀκριβέστερον διὰ τὴν σύνταξιν τῶν καταλόγων.

§37ΡΟΥΚΗΣ. Δὲν νομίζετε καλλίτερον νὰ ἀνατεθῇ εἰς ἕνα ἰσόβιον δικαστὴν παρὰ εἰς ἕνα εἰρηνοδίκην, νευρόσπαστον καὶ τῆς κυβερνήσεως καὶ τῶν πολιτευομένων;

§38ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Τὸ σύστημα, κύριοι, τὸ ὁποῖον ἔχει τὸ ὑπουργεῖον, εἶναι καὶ καλλίτερον, κατὰ τὴν ἐμὴν κρίσιν, καὶ πρακτικώτερον καὶ ἐφαρμόσιμον, ἐνῷ τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον ἔχει τὸ σχέδιον τοῦ κ. Πετιμεζᾶ καὶ Τρικούπη, δὲν εἶναι, κατ’ ἐμὲ, ἐφαρμόσιμον. Καὶ διατί; Διότι εἰρηνοδίκης ὑπάρχει εἰς κάθε δῆμον, ἀλλὰ εἶναι δύο ἢ τρεῖς δῆμοι, οἱ ὁποῖοι ὑπάγονται εἰς τὸν αὐτὸν εἰρηνοδίκην.

§39ΤΙΝΕΣ. Τέσσαρες καὶ πέντε.

§40ΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν σημαίνει αὐτὸ πολύ.

§41ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Σημαίνει, νὰ ἀκούσῃς, διότι ἐγὼ εἶμαι δικηγόρος καὶ γνωρίζω. Ὁ εἰρηνοδίκης εἶναι δικαστὴς πολιτικὸς, εἶναι καὶ ποινικὸς, εἶναι καὶ ἀνακριτὴς, εἶναι βεβαρυμένος μὲ πολλὰς ἐργασίας.

§42ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Καὶ συμβολαιογράφος.

§43ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Καὶ συμβολαιογράφος μάλιστα. Ἐὰν λοιπὸν εἰς τὸν εἰρηνοδίκην ἀναθέσητε ὅλα αὐτὰ τὰ καθήκοντα, ὁ εἰρηνοδίκης μεταβάλλεται καὶ γίνεται ἄλλος ὑπάλληλος ἄλλου κλάδου. Εἶναι ἀδύνατον ὁ εἰρηνοδίκης αὐτὸς νὰ ἐπαρκέσῃ εἰς τὴν ἐργασίαν του, ἐνῷ ἤδη δύναμαι νὰ βεβαιώσω, ὅτι ἡ δικαιοσύνη χωλαίνει καὶ δὲν ἀπονέμεται ὡς πρέπει, ἕνεκα τῆς πολλῆς ἐργασίας. Ἔπειτα λέγετε, ὅτι ὁ εἰρηνοδίκης δὲν θὰ φατριάζῃ, παρὰ θὰ φατριάζῃ ὁ δήμαρχος, ἐνῷ οἱ δήμαρχοι εἶναι καὶ συμπολιτευόμενοι, καθὼς ἠξεύρομεν, καὶ ἀντιπολιτευόμενοι, ἐνῷ ὁ εἰρηνοδίκης εἶναι ὄργανον αἰωνίως. Ἐγὼ ἠξεύρω καλῶς, ὅτι οἱ πλεῖστοι εἰρηνοδίκαι δικάζουν σήμερον τὰ ποινικὰ, ἔχοντες ὑπ’ ὄψιν τὸν ἐκλογικὸν κατάλογον· δυστυχῶς εἶδα μὲ τὰ μάτια μου νὰ δικάζῃ κατὰ τὸν ἐκλογέα καὶ μὲ τὰ μπουλετάκια. Λοιπὸν αὐτὸς ὁ ὑπάλληλος νὰ σᾶς συντάξῃ τὸν κατάλογον; Ἐνῶ τὸ σύστημα τοῦ ὑπουργείου εἶναι πρακτικώτατον, καὶ δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ γείνῃ καλλίτερον, διὰ νὰ ἐφαρμοσθῇ, διότι, φαίνεται, οἱ συντάξαντες αὐτὸ κατέγειναν παραπολὺ, διότι τί λέγει; Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον φοβεῖσθε ὅλοι, ποῖον εἶναι; Μήπως δὲν λάβομεν γνῶσιν ἡμεῖς, οἱ ὁποῖοι διεγράφημεν ἢ δὲν ἐνεγράφημεν. Τί λέγει; τὸν συντάττει ὁ δήμαρχος τὸν κατάλογον, ἀλλ’ ἔπειτα τὸν στέλλει εἰς τὸν εἰρηνοδίκην, καὶ ἐκεῖ, ἐὰν γείνουν ἐνστάσεις, δικάζει τότε οὗτος, καὶ ἀφοῦ δικάσῃ ὁπωσδήποτε συνοπτικῶς, στέλλει εἰς τὸ πρωτοδικεῖον ὅλα τὰ πρακτικὰ καὶ ἀποφασίζει. Βλέπετε ὅτι ὅλαι αἱ κοινοποιήσεις γίνονται διὰ κλητῆρος, ὅπως λάβουν γνῶσιν ὅλοι. Στοχασθῆτε τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον ἔχει ὁ κ. Πετιμεζᾶς καὶ ὁ κ. Τρικούπης. Τίποτε ἄλλο δὲν θὰ κάμῃ ὁ κόσμος ὅλος, παρὰ νὰ πηγαίνῃ νὰ ἐγγράφεται κατὰ τὰς συνεδριάσεις καὶ ὅρκους, διότι αἱ ἐγγραφαὶ θὰ γίνωνται καθ’ ὅλον τὸ ἔτος· λοιπὸν παραστάσεις καὶ ἐγγραφαὶ καὶ πληρεξούσιοι καὶ ὅρκοι καὶ συνεδριάσεις καὶ ψευδορκίαι καὶ δίκαι καὶ παράπονα. Φρονῶ λοιπὸν, κύριοι, ὅτι ὑπὸ ὅλας τὰς ἐπόψεις καὶ τὰ καθέκαστα ἐν γένει, τὸ ἐμελέτησα δὲ μετὰ πλείστης προσοχῆς, εἶναι καὶ πολὺ καλλίτερον καὶ πρακτικώτερον καὶ ἐφαρμόσιμον τὸ σχέδιον τοῦ ὑπουργείου· δὲν ἀφίνει τίποτε· ὅλαι αἱ ἐγγυήσεις εἶναι ἐντός. Προτείνω λοιπὸν νὰ παραδεχθῇ τὸ σχέδιον τοῦ ὑπουργείου.

§44ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Κύριε πρόεδρε, νομίζω, ὅτι οἱ ἀντικρούοντες τὸ ἓν ἐκ τῶν σχεδίων καὶ ὑποστηρίζοντες τὸ ἄλλο ἔπρεπε νὰ μᾶς ἀποδείξωσι κατὰ τί τὸ σχέδιον, τὸ ὁποῖον ἡμεῖς παρουσιάζομεν, δὲν ἀσφαλίζει ὅσα ἐπαγγέλλεται, καὶ κατὰ τί τὸ σχέδιον τοῦ ὑπουργείου ἐξασφαλίζει ὅ,τι τὸ μέχρι τοῦδε σύστημα δὲν κατώρθωσε νὰ ἐξασφαλίσῃ, τοὐτέστι ποίαν τροποποίησιν ἐπήνεγκε τὸ σχέδιον τοῦ ὑπουργείου εἰς τὸ μέχρι τοῦδε ἐπικρατοῦν σύστημα, τροποποίησιν ἔχουσαν ἀποτέλεσμα τὴν ἐξασφάλισιν τῆς γνησιότητος τοῦ καταλόγου. Καὶ ὡς πρὸς μὲν τὸ σχέδιον, τὸ ὁποῖον ὑπεβάλομεν ἡμεῖς, ἡ μὲν ἔνστασις παρὰ τοῦ κ. Δημητριάδου εἶναι, ὅτι θὰ ἔχῃ δυσκολίας ὁ θέλων νὰ ἐγγραφῇ, ὡς ἐκ τῶν διαφόρων διατάξεων τοῦ νόμου, διότι τῷ δίδει τὸ δικαίωμα ὁ νόμος νὰ παρουσιάζηται καθ’ ὅλον τὸ ἔτος, ὡς νὰ τῷ ἔλεγεν, ὅτι πρέπει νὰ παρουσιάζηται συνεχῶς. Ἀπεναντίας λέγει ὁ νόμος, ὅτι ἐν ὁποιαδήποτε ἡμέρᾳ καθ’ ὅλον τὸ ἔτος παρουσιασθῇ, δύναται νὰ ἐγγραφῇ. Ποία μεγαλειτέρα εὐκολία ταύτης; πιστεύω ὅτι οὕτω κανεὶς δὲν θὰ ἀποκλεισθῇ. Δύσκολον, λέγει, νὰ εὕρητε εἰς ἓν ἀπόκεντρον εἰρηνοδικεῖον δύο πολίτας Ἕλληνας νὰ βεβαιώσουν τὴν ταὐτότητα· δὲν τὸ πιστεύω. Οὐδεμία ἄλλη διατύπωσις ἀπαιτεῖται παρὰ ἡ ὁρκωμοσία, καὶ αὐτὴ ἀφορᾷ τὴν συνείδησίν του καὶ τὴν εὐθύνην του. Ἑπομένως, ἐὰν φέρωμεν δυσκολίαν, τὴν φέρομεν μόνον πρὸς ἐκείνους, οἵτινες εἶναι διατεθειμένοι διὰ ψευδῶν βεβαιώσεων νὰ προσκτήσωσι δικαίωμα, ὅπερ δὲν τοῖς ἀνήκει. Ὡς πρὸς δὲ τὸ σχέδιον τοῦ ὑπουργείου, δὲν γνωρίζω καμμίαν διάταξιν αὐτοῦ, ἡ ὁποία νὰ ἐξασφαλίζῃ τοὺς καταλόγους κατὰ τοῦ μεγάλου κινδύνου οὐχὶ τόσον τῆς διαγραφῆς, διότι ὡς πρὸς αὐτὴν ἀπαιτεῖται, ὅπως ἐκτελεσθῇ ἐπ’ ἀδικήματί τινος, μεγάλη κατάχρησις, ἥτις ὅμως ἐγένετο πολλαχοῦ, ἀλλὰ νὰ ἐξασφαλίζῃ τοὺς καταλόγους κατὰ τῆς ἐγγραφῆς τῶν ἀνικάνων, καὶ ἰδίως τῶν ἀνηλίκων, διότι δυστυχῶς παρ’ ἡμῖν τὸ ἐνδιαφέρον εἰς τὰς τοιαύτας ἐργασίας ἐξεγείρεται μόνον ἐν τῇ στιγμῇ τῶν ἐκλογῶν, καὶ δύνασθε νὰ δημοσιεύσητε ὅσον θέλετε τὰ περὶ καταλόγων, οὐδεὶς φροντίζει περὶ αὐτῶν ἐφ’ ὅσον δὲν φθάσῃ ἡ στιγμὴ τῶν ἐκλογῶν, καὶ ἑπομένως ἄφησαν εὐρὺ τὸ στάδιον ἐκεῖνοι, εἰς τοὺς ὁποίους ἀναθέτει ὁ νόμος τὴν ὑποχρέωσιν τῆς συντάξεως καὶ ἀναθεωρήσεως τῶν καταλόγων. Ἠξεύρομεν ὅτι ὀλίγιστοι ὑπάρχουν κατάλογοι, εἰς τοὺς ὁποίους δὲν σημειοῦνται ἀνήλικοι ὑπὸ τῆς δημοτικῆς ἀρχῆς ὑπὲρ ἑαυτῆς καὶ ὑπὲρ τῶν πολιτευομένων πρὸς οὓς φίλα φρονεῖ, διότι πρόκειται πρὸ παντὸς περὶ ἑαυτῶν, ἀφοῦ ὁ κατάλογος τῶν βουλευτικῶν ἐκλογῶν καὶ τῶν δημοτικῶν ἐκλογῶν εἶναι εἷς καὶ ὁ αὐτός. Ὅπως καὶ ἂν δημοσιευθῇ ὁ κατάλογος, οὐδεὶς, ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ, φροντίζει περὶ διαγραφῆς τῶν κακῶς ἐγγραφέντων, διὰ τῆς ἐνασκήσεως τοῦ δικαιώματος τῆς ἐνστάσεως· τὸ πολὺ δύναταί τις νὰ φροντίζῃ περὶ τῆς μὴ διαγραφῆς ἑαυτοῦ. Τὸ συμφέρον τὸ πολιτικὸν ἐξεγείρεται μόνον κατὰ τὴν στιγμὴν τῆς ἐνασκήσεως τῶν δικαιωμάτων ἐν τῇ ὥρᾳ τῆς ἐκλογῆς, ἀλλὰ τότε δὲν δύναται νὰ προληφθῇ κατάχρησις, ἀφοῦ ὁ κατάλογος εἶναι ὁριστικός. Τοιαῦται εἶναι αἱ ἕξεις τοῦ τόπου, καὶ μόνον διὰ τῆς εὐθύνης δύναται νὰ προληφθῇ κατάχρησις. Ἠξεύρομεν δὲ τί συμβαίνει ἐν γένει καὶ ποῖα προσκόμματα ἀπαντῶνται κατὰ τὸ ἐνεστὼς σύστημα, ὁσάκις κατ’ ἐξαίρεσιν προσβάλλονται οἱ κατάλογοι τοῦ δημάρχου δι’ ἐνστάσεων ἐνώπιον τῆς δικαστικῆς ἀρχῆς. Τὰ πρωτοδικεῖα ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον ἀποφαίνονται: «Δι’ ἔλλειψιν στοιχείων πρὸς ἀπόδειξιν τοῦ ἐναντίου, ἀναγκαζόμεθα νὰ παραδεχθῶμεν τοὺς καταλόγους ὅπως παρὰ τῶν ἁρμοδίων συνετάχθησαν», καὶ τοῦτο εἶναι συγγνωστὸν, διότι ὁ δήμαρχος ὡς ἁρμόδιος ὀφείλει νὰ ᾖναι πιστευτότερος, ἐν ἐλλείψει ἄλλων στοιχείων. Ἀναγνωρίζομεν καὶ ἡμεῖς, ὅτι ὁ εἰρηνοδικειακὸς πάρεδρος δύναται νὰ ὑπαχθῇ εἰς ἴσην μοῖραν μὲ τὸν δήμαρχον ἢ τὸν δημαρχικὸν πάρεδρον, ἀφοῦ εἶναι καὶ αὐτὸς ἄνθρωπος τοῦ τόπου, ἀλλὰ τὸ ἡμέτερον σύστημα δὲν στηρίζεται εἰς τὴν πεποίθησιν, ὅτι ὁ εἰρηνοδίκης θὰ ἐργασθῇ στηριζόμενος εἰς μόνον τὸν νόμον καὶ τὸ γενικὸν συμφέρον, ἀλλ’ εἰς ἄλλην ἀρχήν. Κατὰ τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον ἡμεῖς ὑποστηρίζομεν, διὰ πᾶσαν πρᾶξιν ὑπάρχει καὶ μία εὐθύνη, οὐδεμία δὲ πρᾶξις ὑπάρχει μὴ συνεπαγομένη καὶ εὐθύνην πραγματικήν. Τοῦτο εἶναι τὸ διακριτικὸν στοιχεῖον μεταξὺ τοῦ σχεδίου, τὸ ὁποῖον ἡμεῖς ὑπεβάλομεν, καὶ τοῦ σχεδίου, τὸ ὁποῖον ὑπέβαλεν ἡ Κυβέρνησις. Τὸ σχέδιον, τὸ ὁποῖον ὑπέβαλεν ἡ Κυβέρνησις, οὐδὲν διαφέρει τοῦ μέχρι τοῦδε ἐν χρήσει· ἡμεῖς δὲ θέλομεν οἱ κατάλογοι νὰ ᾖναι πραγματικοὶ διὰ τῆς εὐθύνης. Μία δὲ μόνον ἔνστασις ἠδύνατο νὰ προταθῇ, ὅτι δὲν ὑπάρχει ἡ εὐκολία ὡς πρὸς τὴν πρώτην σύνταξιν τοῦ καταλόγου εἴς τινας δήμους, εἰς τοὺς ὁποίους δὲν ἑδρεύει εἰρηνοδικεῖον, ἀλλὰ καὶ περὶ τούτου ὑπάρχει διάταξίς τις, κατὰ τὴν ὁποίαν ὁ εἰρηνοδίκης ὑποχρεοῦται, χάριν τῆς πρώτης συντάξεως τῶν καταλόγων, νὰ περιέλθῃ ὅλους τοὺς δήμους· ἑπομένως ἡ μόνη ἔνστασις, ἥτις ἠδύνατο νὰ φέρῃ ἀμφιβολίαν τινά, καὶ τοῦτο κατὰ τὴν πρώτην τοῦ καταλόγου σύνταξιν, ἤρθη διὰ τῆς διατάξεως ταύτης.

§45ΖΩΧΙΟΣ. Δύω νομοσχέδια ἔχομεν ὑπ’ ὄψιν μας, τὸ ὑποστηρίζον τοὺς δημάρχους καὶ τὸ ὑποστηρίζον τοὺς εἰρηνοδίκας, τουτέστι τὸ ἐμπιστευόμενον εἰς τὸν δήμαρχον καὶ τὸ ἐμπιστευόμενον εἰς τὸν εἰρηνοδίκην. Περιεπλέχθην καὶ μετὰ δημάρχου καὶ μετὰ εἰρηνοδίκου· καὶ ἀπὸ μὲν τὸν δήμαρχον μὲ ἔσωσεν ὁ κύριος Μαυροκορδάτος, νομάρχης ὢν Κερκύρας, διότι ὁ δήμαρχος μὲ εἶχε διαγράψει ἀπὸ τοῦ δημοτικοῦ καταλόγου· ἀπὸ τὰς χεῖρας δὲ τοῦ εἰρηνοδίκου δὲν μὲ ἔσωσεν ἐν δέοντι ὁ κ. Τρικούπης· πότε δὲ μὲ ἔσωσε; κατόπιν ἑορτῆς. Διὰ τί ἐμπιστεύεσθε τὸν εἰρηνοδίκην, κ. Τρικούπη; Νομίζετε ὅτι, ἐὰν ἀλλάξῃ τὸ ὄνομα, ἀλλάζει καὶ ἡ κακία τοῦ προσώπου; Ὁ κακὸς ὅπως καὶ ἂν ὀνομασθῇ, εἶναι κακός· ἡ διαφορὰ μόνον εἶναι ὅτι τὸν δήμαρχον τὸν ἐκλέγει ὁ λαὸς, ἐνῷ τὸν εἰρηνοδίκην κατ’ ἐλάχιστον ἐκλέγει ὁ ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης. Ἐμπιστεύεσθε λοιπὸν καλλίτερα εἰς τὸν εἰρηνοδίκην, ὅστις εἶναι πολὺ κατώτερος τοῦ δημάρχου; Δὲν ἀμφισβητῶ ὅτι μεταξὺ τῶν 500 δημάρχων εἶναι καί τινες κακοί· ἀλλὰ τοὺς εἰρηνοδίκας τοὺς διορίζει ὅλους ἡ Κυβέρνησις. Κύριε Τρικούπη, πρὶν διορθωθῶμεν ἡμεῖς, μὴ ζητῶμεν νὰ διορθώσωμεν τοὺς ἄλλους. Εἴπετε ὅτι ἐν δημοσίᾳ συνεδριάσει παρόντος τοῦ λαοῦ θὰ γίνεται ἡ διόρθωσις· ἀλλὰ μήπως ἐν δημοσίᾳ συνεδριάσει εἰς τὸ βουλευτήριον δὲν ἔγειναν τόσα, καὶ τώρα σᾶς λέγουν ἄλλοι μὲν ὅτι ὡρκίσθησαν πρὸ, ἄλλοι δὲ ὅτι ὡρκίσθησαν μετά; Ἀφοῦ εἰς τὰς Ἀθήνας, ἐντὸς τοῦ βουλευτηρίου, εἰς τὸ ἐπίσημον συνέδριον συνέβησαν τοσαῦτα, τί ζητεῖτε εἰς τὴν ἀπόκεντρον γωνίαν νὰ κατορθώσητε, ἐὰν βάλητε τὸν εἰρηνοδίκην;

§46Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Τί νὰ κάμωμεν;

§47ΖΩΧΙΟΣ. Δυοῖν κακοῖν προκειμένοιν, τὸ μὴ χεῖρον βέλτιστον. Ἰδοὺ τὶ ζητοῦμεν· νὰ ἐμπιστευθῶμεν ἐκείνους, τοὺς ὁποίους ἐκλέγει ὁ λαός. Δὲν λέγω ὅτι οἱ δήμαρχοι εἶναι ὅλοι καλοί· ἀλλ’ οὔτε ὅλοι οἱ εἰρηνοδίκαι εἶναι ἅγιοι.

§48ΛΑΠΑΣ. Φταῖνε οἱ εἰρηνοδίκαι καὶ ὅταν ψηφοφοροῦν 10 χρονῶν παιδιά; Οἱ δήμαρχοι τὸ κάνουν.

§49ΖΩΧΙΟΣ. Τὸ ἴδιον θὰ συμβῇ, διότι θὰ σοῦ εἴπουν, ὅτι ὁ κατάλογος εἶναι ὁριστικός. Ἀλλὰ αὐτὰ, θὰ εἴπῃς, εἶνε παιδιὰ, εἶναι γυναῖκες· τίς θὰ σὲ πιστεύσῃ; Τὸ λέγει ὁ Ζωχιὸς, ὁ Λάπας. Ἔχουσι, λέγει ὁ κ. Τρικούπης, εὐθύνην οἱ εἰρηνοδίκαι· ἀλλ’ ἐγὼ δὲν βλέπω καμμίαν εὐθύνην· ὁ ὅρκος δὲ δὲν ἰσχύει, διότι ὅλοι ὁρκιζόμεθα ἐδὼ, ὅτι θὰ ἐκπληρώσωμεν τὸ καθῆκόν μας, δὲν λέγω διὰ τὴν παροῦσαν Βουλὴν, ἀλλὰ κανεὶς δὲν τὸ ἐκπληροῖ. Λοιπὸν τί θέλετε νὰ δεσμεύσητε τὸν ἄνθρωπον μὲ τὸν ὅρκον; Τί θέλετε ἐλευθερίαν καὶ σύνταγμα, ὅταν τὸ πρῶτον στοιχεῖον τῆς ἐλευθερίας, ὅστις εἶναι ὁ δήμαρχος, λέγετε ὅτι εἶναι κακοῦργος, καὶ δὲν τὸν ἐμπιστευόμεθα. Ἀφήσατε λοιπὸν αὐτὰ τὰ πράγματα νὰ τρέχουν τὸν ῥοῦν των. Προτείνω δὲ τὴν παραδοχὴν τοῦ συστήματος τῆς Κυβερνήσεως.

§50ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Μοὶ φαίνεται, κύριοι, ὅτι ὑπάρχει σύγχυσις ἰδίως εἰς τοὺς ὑποστηρίζοντας τὸ σύστημα τῆς ἐπιτροπῆς, διότι ἐὰν δὲν ἐπρόκειτο σήμερον περὶ τῆς πρώτης συντάξεως τῶν καταλόγων καὶ τῶν πρώτων προσώπων, τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ συντάξωσιν αὐτὸν, ἀλλὰ περὶ τῶν ἀφορώντων εἰς τὴν ἐκδίκασιν τῶν καταλόγων, θὰ εἶχον δίκαιον. Ἀλλὰ τὸ ζήτημα τοῦτο θὰ συζητηθῇ ἰδιαιτέρως· ἐδὼ δὲν εἶναι ἡ θέσις του. Πρέπει ν’ ἀπομακρυνθῶσιν οἱ δήμαρχοι ἀπὸ τὴν σύνταξιν τῶν καταλόγων, διότι οἱ μέχρι τοῦδε κατάλογοι εἶναι ψευδεῖς, νόθοι; Ἀλλὰ, κύριοι, δὲν εἶναι μόνοι οἱ δήμαρχοι ἔνοχοι διὰ τοῦτο καὶ δὲν πρέπει νὰ ἐπιῤῥίπτηται ἡ μομφὴ εἰς μόνους τοὺς δημάρχους. Δὲν σκοπεύω νὰ ὑπερασπισθῶ οὐδένα· ἀλλὰ δὲν νομίζω ὀρθὸν καὶ δίκαιον, παραπτώματα, τὰ ὁποῖα ἐπράχθησαν ὑπὸ πολλῶν ἀρχῶν, νὰ ἐπιβαρύνουν τὸν πρῶτον συντάξαντα τὸν κατάλογον καὶ εἰς αὐτὸν νὰ ἀποδώσωμεν ὅλην τὴν εὐθύνην, ἐνῷ τὰ σφάλματα δυνατὸν νὰ παρεισέφρησαν κατόπιν ἐκ μέρους τῶν ἐπιτροπῶν καὶ τῶν δικαστηρίων ἔτι. Ὁ λόγος λοιπὸν τῆς κακῆς καταστάσεως τῶν καταλόγων δὲν ἠμπορεῖ νὰ χρησιμεύσῃ ὡς ἐπιχείρημα κατὰ τῶν δημάρχων. Ἀλλὰ, κύριοι, ἡ σύνταξις τῶν καταλόγων εἶναι ἔργον δημοτικὸν, ἀνήκει κυρίως εἰς τὰ καθήκοντα τῶν δημάρχων· ὁ δήμαρχος ὀφείλει πρὸ πάντων νὰ ἐκτελέσῃ αὐτὴν τὴν ἐργασίαν, διότι εἶναι ἐκ τῶν ἔργων τῆς αὐτοδιοικήσεως, ὅπως εἶπεν ὁ κ. Ζωχιὸς, αὐτὸς εἶναι ὁ ἐκλεκτὸς τοῦ λαοῦ, εἰς αὐτὸν ἐμπιστεύεται ὁ λαός· ἐὰν δὲν ἔχῃ τίποτε ἄλλο ὑπὲρ αὐτοῦ, ἔχει τὴν ἐκλογήν. Ἀλλὰ ὁ κ. Τρικούπης σᾶς εἶπεν, ὅτι δὲν ὑπάρχει εὐθύνη δι’ αὐτοὺς, πλὴν ἀπατᾶται, ὅπως σᾶς εἶπε καὶ ὁ κ. Ζωχιὸς· εὐθύνη ὑπάρχει καὶ διὰ τοὺς δημάρχους. Δὲν δύνασθε νὰ κατηγορήσητε δήμαρχον παραβιάζοντα τὸ καθῆκόν του, ἵνα τιμωρηθῇ; περὶ τούτου ὑπάρχουσιν ἐν τῷ νόμῳ ῥηταὶ διατάξεις· ἐὰν εὐθύνεται ἄνθρωπος, εἶναι ὁ δήμαρχος, διότι ὁ δήμαρχος δὲν δύναται νὰ προτείνῃ ἄγνοιαν τῶν συμπολιτῶν του. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου, ἡμεῖς, ἀντὶ νὰ ἀφήσωμεν νὰ γείνῃ τὸ ἔγκλημα καὶ κατόπιν νὰ καταδικάσωμεν τὸν ἐγκληματίαν, λέγομεν εἰς τὸν δήμαρχον· Σὺ θὰ συντάξῃς τὸν κατάλογον, ἀλλὰ νὰ τὸν ὑποβάλῃς εἰς τὸ συμβούλιον. Ἐντὸς τοῦ συμβουλίου ὅλα τὰ συμφέροντα ἀντιπροσωπεύονται καὶ ὅλαι αἱ ἰδέαι, ὑπάρχει δ’ οὕτω τὸ μέσον ἀσφαλὲς τῆς θεραπείας τῶν ἀτόπων, τὰ ὁποῖα ἤθελον λάβει χώραν κατὰ τὴν σύνταξιν τῶν καταλόγων. Ἡ ἐγγύησις αὕτη, κύριοι, εἶνε ἰσχυροτέρα τῶν ποινῶν· ἄλλως ὁ κατάλογος, ὅπως καὶ ἂν συνταχθῇ, ἐπιδιορθοῦται, καὶ ἀσφάλειαι ἀρκοῦσαι δίδονται διὰ τὴν ἐκδίκασιν. Ἰδού, κύριοι, διὰ τὶ ἠκολουθήσαμεν αὐτὸ τὸ σύστημα.

§51Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ὀλίγα ἔχω νὰ εἴπω, διότι τὸ ζήτημα εἶναι ἐντελῶς ἐξηντλημένον· θὰ ἀπαντήσω δὲ εἰς ὀλίγα τινὰ, τὰ ὁποῖα εἶπεν ὁ κ. Κουμουνδοῦρος. Ἐὰν ἀναλάβωσι τὸ καθῆκον τοῦτο οἱ εἰρηνοδίκαι, οὐδόλως προσβάλλεται τὸ σύστημα τῆς αὐτοδιοικήσεως, διότι εἶναι ἐν πληρεστάτῃ λειτουργίᾳ διὰ τοῦ συστήματος τὸ ὁποῖον ἡμεῖς ὑποστηρίζομεν, ἀφαιροῦντες αὐτὸ τὸ καθῆκον ἀπὸ τὸν δήμαρχον, ὅστις ἔχει συμφέρον, διότι ὁ κατάλογος εἶναι ἐκεῖνος, ὅστις θὰ ἀναδείξῃ αὐτὸν δήμαρχον, καὶ δὲν ὑπάρχει ἄλλος παρὰ αὐτὸς καὶ μόνος ὅστις μᾶλλον τῶν ἄλλων ἔχει αὐτὸ τὸ συμφέρον, καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν ἄνθρωπος, ὁ ὁποῖος ἐξαρτᾷ τὸ πολιτικόν του μέλλον ἀπὸ τὴν τοιάνδε ἢ τοιάνδε σύνταξιν τοῦ καταλόγου, νὰ ἦνε Ἀριστείδης καὶ ἀνώτερος τῶν πειρασμῶν τοῦ συμφέροντος. Ὁ κ. Τρικούπης σᾶς ἀνέπτυξεν ἀκόμη ἄλλο ἐπιχείρημα, ὅτι εἴτε διότι ἡ δικαστικὴ ἀρχὴ δικάζει ἐπιπολαίως, εἴτε διότι δὲν ἔχει τὰ στοιχεῖα, τὰ ὁποῖα ἀπαιτοῦνται διὰ νὰ ἐκδώσωσι νομίμους ἀποφάσεις, αἱ ἀποφάσεις τῶν πρωτοδικῶν εἶναι ἐκεῖναι, αἱ ὁποῖαι ἔδωσαν δικαιώματα ψηφοφορίας εἰς πλεῖστα παιδιὰ, διότι πρωτοδίκως δὲν ἔχουν ἀρκοῦντα στοιχεῖα διὰ νὰ δικάσουν ἐν ἐπιγνώσει. Σήμερον ὅταν εἷς κατάλογος συνταχθῇ, κατὰ τί θὰ αὐξήσῃ τὰ στοιχεῖα, τὰ ὁποῖα θὰ ἔχῃ τὸ Πρωτοδικεῖον ἐνώπιόν του διὰ νὰ δικάσῃ, ὅπως ἀποφύγῃ τὴν κακὴν σύνταξιν τοῦ καταλόγου; Δὲν ἔχει, κύριοι, διότι τὸ δημοτικὸν συμβούλιον πλειστάκις ἀνήκει εἰς τὸν δήμαρχον· καὶ ἂν δὲ δὲν ἀνήκῃ εἰς τὸν δήμαρχον, λόγοι τοπικοὶ ἢ συμφέροντα πολλάκις ἀναγκάζουν τοὺς δημοτικοὺς συμβούλους νὰ ἔλθωσιν εἰς ἰδιαιτέρους συμβιβασμοὺς πόσους ἕκαστος νὰ ἐγγράψῃ εἰς τὸν κατάλογον παρανόμως, διὰ νὰ ὑπάρχῃ ἀναλογία, ὅπως ἦνε ἕκαστος κατόπιν ἰσχυρός· ἐνῷ μὲ τὸ σύστημα τὸ ὁποῖον παρουσιάζει τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ἐπροτείναμεν ἡμεῖς, ὑπάρχει ἐγγύησις μεγαλειτέρα, διότι οὐδεὶς ἐν δημοσίᾳ συνεδριάσει θὰ τολμήσῃ νὰ παρουσιασθῇ ποτὲ τριετὴς, τετραετὴς, ἔστω καὶ δεκαπενταετὴς, ὅπως τὸν ἐγγράψῃ, πρῶτον, διότι ὑπάρχει εὐθύνη εἰς ἐκεῖνον ὁ ὁποῖος παρουσιάζεται, καὶ δεύτερον, διότι αὐτὸς θὰ ὑποπέσῃ εἰς τὰς αἰσθήσεις ὁλοκλήρου τοῦ ἀκροατηρίου, ὅτι δὲν ἔχει τὴν ἀπαιτουμένην ἡλικίαν καὶ τὰ ἀπαιτούμενα προσόντα ὅπως ἐγγραφῇ εἰς τὸν κατάλογον. Ἐνῷ τοὐναντίον διὰ τῶν καταλόγων τῶν κρυφῶν, ὡς ἐκ τῆς ἀκηδίας τὴν ὁποίαν δεικνύομεν πάντοτε ἡμεῖς περὶ τὴν ἐνάσκησιν αὐτοῦ τοῦ δικαιώματος, θὰ ἔχωμεν αὐτοὺς ἐκείνους τοὺς καταλόγους, τοὺς ὁποίους ἔχομεν καὶ σήμερον. Καὶ ἡμεῖς δὲν ἐπροτιμήσαμεν τὸν εἰρηνοδίκην διὰ νὰ συντάξῃ τὸν κατάλογον· εἰς τὸν εἰρηνοδίκην μόνον ἐδώσαμεν τὴν εὐθύνην νὰ βεβαιώσῃ τὸ γεγονὸς, ὅτι παρουσιάσθη ἐκλογεύς.

§52ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ (πρωθυπουργός). Μὲ μάρτυρας· καὶ ἂν ἦναι δέκα ὥρας μακρὰν, θὰ τοὺς πληρώσῃ.

§53ΑΘ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Δίδομεν ἐκτὸς τῆς ἐγγυήσεως, ἡ ὁποία ὑπάρχει εἰς τὸν πρῶτον βαθμὸν τῆς συντάξεως τοῦ καταλόγου, δίδομεν στοιχεῖα ἀρκοῦντα εἰς τὸ πρωτοδικεῖον, ὅπως τὸ διαφωτίσωμεν. Αὐτοὶ εἶναι οἱ λόγοι, οἱ ὁποῖοι μᾶς ἔπεισαν, δὲν ἔχομεν δὲ οὐδένα ἄλλον λόγον, οὔτε πολεμοῦμεν τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ἔφερε τὸ ὑπουργεῖον· μόνον καὶ μόνον ἐμφορούμεθα ἀπὸ τὴν ἐπιθυμίαν νὰ ἔχωμεν ὅσον τὸ δυνατὸν νομίμους καταλόγους.

§54ΡΙΚΑΚΗΣ. Ὁ κυριώτερος λόγος, διὰ τὸν ὁποῖον ἐγένετο ἡ διαίρεσις τῶν δύο ἰδεῶν, εἶναι βεβαίως τὰ παθήματα τοῦ παρελθόντος καὶ οἱ φόβοι τοῦ μέλλοντος· καὶ τὸ ἓν σύστημα καὶ τὸ ἕτερον, ἔχον ὑπ’ ὄψιν του τὰ παθήματα τοῦ παρελθόντος, προσπαθεῖ κατὰ τὴν ἰδέαν του νὰ ἐξασφαλισθῇ ἀπέναντι τῶν κινδύνων τοῦ μέλλοντος. Καὶ ὅσον μεγαλείτεροι εἶναι οἱ φόβοι, ὅσον μᾶλλον δικαιολογημένοι εἶναι, τόσον μᾶλλον, νομίζω, ὅτι δυνάμεθα καὶ ὀφείλομεν νὰ σκεφθῶμεν μεθ’ ὅλης τῆς ἀπαιτουμένης προσοχῆς καὶ νὰ καταβάλωμεν προσπαθείας, ὥστε νὰ συμβιβάσωμεν τὰ γεγονότα ἐκεῖνα τὰ πραγματικὰ, τὰ ὁποῖα καὶ τὰ ὑπάρχοντα δικαιώματα δὲν προσβάλλουν καὶ τὰς ἀσφαλείας τὰς ἀπαιτουμένας εἰς τὸ μέλλον παρέχουσι. Κανεὶς δὲν δύναται νὰ ἀρνηθῇ, ὅτι μένουσα ἡ σύνταξις τῶν καταλόγων εἰς τὴν δημοτικὴν ἀρχὴν δὲν παρέχει ὅλας τὰς ἐγγυήσεις· ἡ δημοτικὴ ἀρχὴ εἶναι βεβαίως ἀρχὴ ἐκλεχθεῖσα καὶ προερχομένη ἀπὸ τὸν λαὸν, ἀλλὰ ἡ σύνταξις τῶν καταλόγων, ἡ ὁποία ἀποβλέπει τὸ ἄμεσον συμφέρον τοῦ ἰδίου δημάρχου, δὲν δύναται, ἔστω καὶ κατὰ πρόληψιν, νὰ παρέχῃ τὰς ἐγγυήσεις ἐκείνας, αἱ ὁποῖαι ἀπαιτεῖται νὰ ὑπάρχωσιν εἰς τὴν πεποίθησιν ἑνὸς ἑκάστου, ὅτι ἐξετελέσθη ὅ,τι νόμιμον, ὅ,τι δίκαιον, ὅ,τι ἀληθές. Ἡ προκειμένη ἐργασία, τὴν ὁποίαν καθιεροῖ ὁ νέος νόμος, ἔχει, κατ’ ἐμὲ, δύο ἰδιαίτερα ἀντικείμενα· τὸ πρῶτον εἶναι, καὶ τὸ σπουδαιότερον, ἡ πρώτη σύνταξις τῶν καταλόγων. Οἱ μέχρι τοῦδε κατάλογοι κηρύττονται ἄκυροι, εἰσερχόμεθα εἰς νέον στάδιον, πρόκειται νὰ δημιουργήσωμεν νέαν ἐποχὴν, εἰς τὴν δημιουργίαν δὲ αὐτὴν πρόκειται νὰ ὠφεληθῶμεν ἀπὸ τὸ παρελθόν. Νομίζω λοιπὸν ὅτι, προκειμένου νὰ παραδεχθῶμεν ἓν σύστημα, δὲν πρέπει ἀπολύτως νὰ παραδεχθῶμεν τὸ αὐτὸ σύστημα καὶ κατὰ τὴν πρώτην σύνταξιν τοῦ καταλόγου καὶ κατὰ τὴν ἀναθεώρησιν αὐτοῦ, ἀλλὰ δυνάμεθα νὰ συμβιβάσωμεν καὶ τὰ δύο, κάμνοντες μίαν διάκρισιν μεταξὺ τῆς πρώτης ἐργασίας καὶ τῆς δευτέρας. Παρετήρησα ἐν τῷ νομοσχεδίῳ τῶν κυρίων Τρικούπη καὶ Πετιμεζᾶ, ὅτι εἰς τὴν ἀναθεώρησιν τῶν καταλόγων συντρέχει ἡ δημοτικὴ ἀρχὴ, διότι ὁ εἰρηνοδίκης πέμπει κατ’ ἔτος ἀντίγραφον τοῦ καταλόγου εἰς τὴν δημοτικὴν ἀρχὴν, ἡ ὁποία σημειόνει τὰ πρόσωπα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ σημειῶνται, καὶ τὰς μεταβολὰς, αἱ ὁποῖαι πρέπει νὰ ἐπενεχθῶσιν, ἐπὶ τῇ βάσει δὲ αὐτῶν τῶν σημειώσεων ὁ εἰρηνοδίκης τροπολογεῖ τὸν κατάλογον. Λοιπὸν ὁ εἰρηνοδίκης δὲν εἶναι τίποτε ἄλλο παρὰ μία μηχανὴ, ἡ ὁποία πραγματοποιεῖ τὰς τροποποιήσεις, ὥστε ἡ διαφορὰ ἡ σπουδαία εἶναι εἰς τὴν σύνταξιν τὴν ἀρχικὴν τῶν καταλόγων· οἱ μὲν θέλουν νὰ συνταχθῇ ὑπὸ τοῦ δημάρχου, οἱ δὲ ὑπὸ τοῦ εἰρηνοδίκου. Τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον τὸ νομοσχέδιον τῆς ἐπιτροπῆς παραδέχεται, τοῦ νὰ προσέρχωνται οἱ ἐκλογεῖς καὶ νὰ γράφωνται ἐν τῷ καταλόγῳ μετὰ προηγουμένην ὁρκοδοσίαν, δὲν μοῦ φαίνεται ἐσφαλμένον, προκειμένου ἅπαξ νὰ συνταχθῇ ὁ κατάλογος· ἐὰν λάβῃ χώραν μία περιττὴ διαδικασία, ἂν καὶ ἐκτεταμένη καὶ πολυάσχολος καὶ δαπανηρὰ, εἶναι ἀναγκαία· εἶναι ἀναγκαία, ἀφοῦ ἔρχεται τὸ νέον σύστημα, ἡ νέα σύνταξις τῶν καταλόγων, νὰ ἐπανορθώσῃ σφάλματα προηγούμενα, διαστροφὰς αἱ ὁποῖαι παρεισέδυσαν εἰς τοὺς παρελθόντας καταλόγους, νὰ ἐπανορθωθῶσι ψεύδη, τὰ ὁποῖα ἐνομιμοποιήθησαν. Τὸ ἀντικείμενον λοιπὸν, τὸ ὁποῖον πρόκειται νὰ ὑπηρετηθῇ, νομίζω, ὅτι εἶναι ἄξιον τῆς προσοχῆς, τῆς ἀσχολίας, τῆς δαπάνης, ἡ ὁποία δύναται νὰ καταβληθῇ εἰς τὴν ἐργασίαν ταύτην· ἑπομένως νομίζω ὅτι, καθόσον ἀφορᾷ τὸν τρόπον τῆς συντάξεως τῶν καταλόγων, τὸ σχέδιον τῆς ἐπιτροπῆς, κατ’ ἐμὴν γνώμην, εἶναι ὀρθόν· ἀλλὰ νομίζω, ὅτι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον θὰ γίνεται ἐνώπιον τοῦ εἰρηνοδίκου, δύναται νὰ γίνεται ἐνώπιον ἐπιτροπῆς ἀπὸ τὸν εἰρηνοδίκην, τὸν δήμαρχον καὶ τὸν πρόεδρον τοῦ δημοτικοῦ συμβουλίου. Οὕτω συντρέχουσι καὶ αἱ δύο ἀρχαί, καὶ ἡ δημοτικὴ καὶ ἡ δικαστική· ἡ δημοτικὴ εἶναι παροῦσα καὶ λαμβάνει εὐθύνας, πιστοποιοῦσα καὶ παραδεχομένη τὴν ταυτότητα τοῦ προσώπου· ἡ δικαστικὴ ἀρχὴ παρέχει ὅλας τὰς ἐγγυήσεις, δεχομένη τὸν ὅρκον τοῦ ἐκλογέως καὶ τῶν μαρτύρων· ἑπομένως ἀντὶ νὰ γίνεται ἡ ὁρκοδοσία καὶ ἡ ἐγγραφὴ ὑπὸ μόνου τοῦ εἰρηνοδίκου, κατ’ ἐμὴν γνώμην, θὰ ἦναι ὀρθὸν, νὰ γείνῃ μία ἐπιτροπὴ ἀπὸ τὸν Εἰρηνοδίκην, τὸν Δήμαρχον καὶ τὸν Πρόεδρον τοῦ δημοτικοῦ συμβουλίου. Εἶναι μία ἐργασία, ἥτις θὰ γείνῃ ἅπαξ, ἐντὸς ὡρισμένης προθεσμίας, τὴν ὁποίαν θὰ διαγράψωμεν, διότι δὲν θὰ παραδεχθῶμεν, ὅτι ὁ κατάλογος πρέπει νὰ μένῃ ἀνοικτός. Ἔχω τὴν ἰδέαν, ὅτι ἐντὸς ὡρισμένης προθεσμίας ὁ κατάλογος κατ’ ἔτος πρέπει νὰ γίνεται ὁριστικός· ἅμα παραδεχθῶμεν αὐτὴν τὴν ἀρχὴν, ἐντὸς ὡρισμένης προθεσμίας νὰ γείνῃ ὁριστικὸς ὁ κατάλογος, εἰς τὸ πρῶτον ἔτος θὰ γείνῃ ἡ ἐργασία τῆς συντάξεως τῶν καταλόγων. Νομίζω λοιπὸν καὶ προτείνω νὰ ἀντικατασταθῇ ὁ εἰρηνοδίκης δι’ ἐπιτροπῆς, συγκειμένης ἀπὸ τὸν Εἰρηνοδίκην, τὸν Δήμαρχον καὶ τὸν Πρόεδρον τοῦ δημοτικοῦ συμβουλίου.

§55ΚΑΤΣΙΚΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι βουλευταί, δύο συστήματα ἐκλογικοῦ νόμου ὑπεβλήθησαν εἰς τὴν Βουλὴν, τὸ μὲν ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως, τὸ δὲ ἐκ μέρους τῆς ἐπεξεργασθείσης αὐτὸ ἐπιτροπῆς, ἥτις ἔλαβεν ὑπ’ ὄψιν της καὶ ἄλλα δύω διάφορα συστήματα ἐκλογικά. Τώρα πρόκειται νὰ συζητήσωμεν ποῖον τῶν δύω συστημάτων εἶναι τὸ προτιμότερον. Ἐγὼ φρονῶ, ὅτι πᾶν ἔργον ἀνθρώπινον εἶναι ἀτελές, καὶ τὰ δύω ἑπομένως νομοσχέδια ἔχουν τὰς ἀτελείας των· ἀλλ’ ἂν τὸ νομοσχέδιον τῆς Κυβερνήσεως ἔχῃ ἀτελείας τινὰς, αἱ ἀτέλειαι τοῦ νομοσχεδίου τῆς ἐπιτροπῆς εἶναι περισσότεραι. Τὸ νομοσχέδιον, κύριοι, τῆς ἐπιτροπῆς, κατ’ ἐμὲ, εἶναι νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον τείνει ἢ τοὐλάχιστον θὰ φέρῃ ὡς ἀποτέλεσμα τὸν ἀποκλεισμὸν τῶν ἐκλογέων. Λάβετε ὑπ’ ὄψιν σας ἕνα δῆμον, ὁ ὁποῖος ἔχει 1500 ἐκλογεῖς· πιστεύετε, κύριοι, ὅτι εἶναι δυνατὸν 1500 ἐκλογεῖς νὰ ἐγκαταλείψωσι τὰ ἔργα των καὶ νὰ καταφύγωσιν ἐνώπιον τοῦ εἰρηνοδίκου, νὰ βεβαιώσουν ἐνόρκως τὴν ἡλικίαν των καὶ νὰ παρακολουθῆται ἕκαστος ἐκλογεὺς ἀπὸ 2 μάρτυρας; Θέλετε 4000 ἀνθρώπους νὰ παρουσιασθοῦν εἰς τὸν εἰρηνοδίκην· ἀλλὰ, θὰ μοῦ εἴπητε, ὅτι δύναται νὰ γείνῃ μία ἀνταλλαγή. Ἀλλ’ εἰς τὴν ἀνταλλαγὴν αὐτὴν δὲν εὑρίσκετε κάτι τι ὕποπτον; Κύριοι, ὅταν ἐγὼ μεταβῶ νὰ ὁρκισθῶ ὑπὲρ τοῦ Πέτρου, διὰ νὰ τὸν ὑποστηρίξω εἰς τὴν ἐγγραφὴν, ὁ Πέτρος δὲν λαμβάνει μίαν ὑποχρέωσιν διὰ νὰ μὲ ὑποστηρίξῃ εἰς τὴν ἐγγραφήν μου; Πῶς θὰ δώσετε πίστιν εἰς αὐτὰς τὰς ἀμοιβαίας ὑποχρεώσεις προσώπων, τὰ ὁποῖα ἔχουν συμφέρον νὰ ὑποστηρίξουν τὸ δικαίωμά των; νομίζω ὅτι τὸ μέσον τοῦτο εἶναι ἐπισφαλές. Ἀλλὰ θέτω τὸ ζήτημα ὑπὸ ἄλλην ἔποψιν· σᾶς φέρω παράδειγμα ἕνα δῆμον, οὐχὶ τῆς Κυνουρίας, ἵνα μὴ παρεξηγηθῶ, ἀλλὰ τῆς ἐπαρχίας Ἐπιδαύρου Λιμηρᾶς, τὸν δῆμον Βοιῶν, ὁ ὁποῖος ἀπέχει ἀπὸ τὴν πρωτεύουσαν τῶν δύω εἰρηνοδικείων τῆς ἐπαρχίας 12, 15, 16 ὥρας. Ἂν λάβετε ὑπ’ ὄψιν τοὺς ποιμένας, οἵτινες μένουσιν εἰς μεμακρυσμένας ἀποστάσεις, θὰ εὕρητε ὅτι ὑπάρχει ἀπόστασις 18 ὡρῶν. Σᾶς ἐρωτῶ, εἶναι εὔκολον εἰς τοὺς ποιμένας τούτους νὰ ἐγκαταλείψωσι τὰ ποίμνιά των καὶ νὰ τρέξουν 18 ὥρας διατί κύριοι; διὰ νὰ ἐγγραφοῦν εἰς τὸν κατάλογον. Ἠξεύρετε, κύριοι, ὅταν ἐνεργῶνται αἱ ἐκλογαὶ ὅτε οἱ ἐκλογεῖς δὲν εἶναι εἰς τὴν πρωτεύουσαν τοῦ δήμου, ὁποίας θυσίας, ὁποίους κόπους καταβάλλομεν διὰ νὰ φέρωμεν αὐτοὺς νὰ ψηφίσουν; ὅταν πρόκηται ὁ ἐκλογεὺς νὰ ἐγκαταλείψῃ τὰ ἔργα του, ἐν καιρῷ χειμῶνος μάλιστα, νὰ διέλθῃ ποταμούς, εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάγῃ νὰ ἐγγραφῇ εἰς τὸν ἐκλογικὸν κατάλογον, καὶ τὸν μέλλει ἐπὶ τέλους τὸν ψηφοφόρον; Βλέπετε λοιπὸν, κύριοι, ὅτι ἐκ πρώτης ὄψεως τὸ νομοσχέδιόν σας εἶναι ἀνεκτέλεστον κατὰ τοῦτο, καὶ εἶναι ἀδύνατον νὰ περιλάβῃ εἷς κατάλογος ἐκλογικὸς ὅλους τοὺς ἐκλογεῖς ἑνὸς δήμου.

§56ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Πηγαίνει ἐπιτοπίως ὁ εἰρηνοδίκης.

§57ΚΑΤΣΙΚΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ τὸ ἐξετάσω καὶ αὐτό. Εἰς ἓν εἰρηνοδικεῖον ὑπάρχουν 50 δικογραφίαι ἐκκρεμεῖς· ὁ εἰρηνοδίκης διατάσσεται ὑπὸ τοῦ εἰσαγγελέως νὰ περαιώσῃ τὰς δικογραφίας, μεταβαίνων ἀπὸ δήμου εἰς δῆμον. Τρέχει λοιπὸν ὁ εἰρηνοδίκης οὐχὶ ἀπὸ δήμου εἰς δῆμον, ἀλλὰ καὶ ἀπὸ χωρίου εἰς χωρίον, καλεῖ τοὺς κατηγορουμένους καὶ μάρτυρας νὰ τοὺς ἐξετάσῃ, στέλλει κλήσεις καὶ τοὺς προσκαλεῖ, στέλλει κλητῆρας, στέλλει ἐπὶ τέλους χωροφύλακας μὲ ἐντάλματα βιαίας προσαγωγῆς, καὶ δὲν ἠμπορεῖ νὰ τοὺς φέρῃ. Βλέπετε λοιπόν, ὅτι δὲν δύναται, καὶ ἂν μεταβῇ ἐπιτοπίως, νὰ κατορθώσῃ τὴν ἀποστολήν του καὶ μάλιστα εἰς μικρὸν διάστημα χρόνου, καθ’ ὃ θὰ ἔχῃ καὶ ἄλλας ἐργασίας, ἃς δὲν δύναται νὰ παραλείψῃ. Εἰπέτε μου, κύριοι, σεῖς, ἂν ᾖναι δυνατὸν εἷς εἰρηνοδίκης νὰ δυνηθῇ νὰ ἐξετάσῃ 30 ἀνθρώπους εἰς ἕνα δῆμον καὶ εἰς ὀλίγον χρονικὸν διάστημα, ἔχων χωροφύλακας, κλητῆρας, ἐντάλματα καὶ τόσα ἄλλα μέσα νὰ τοὺς ἐκβιάσῃ· καὶ ἂν τοῦτο δὲν ᾖναι δυνατὸν, πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ περαιώσῃ τοσαύτην ἐκλογικὴν ἐργασίαν; Διατί; διότι ἕκαστος ἄνθρωπος προτιμᾷ νὰ φροντίσῃ περὶ τῆς καθημερινῆς του ἐργασίας. Ἑπομένως δὲν εἶναι πιστευτὸν, ὅτι καὶ ἡ ἐπιτόπιος τοῦ εἰρηνοδίκου μετάβασις θὰ ὑπερνικήσῃ τὰ παρουσιαζόμενα ἐμπόδια, ἐπαρκοῦσα εἰς τὴν πλημμελῆ ταύτην ἐργασίαν. Ἀλλὰ ἐγὼ, κύριοι, παραδέχομαι ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ μεταβοῦν ἅπαντες οἱ ἐκλογεῖς εἰς τὴν πρωτεύουσαν τοῦ εἰρηνοδικείου, νὰ φέρουν καὶ τοὺς μάρτυράς των. Ἠξεύρετε ὅμως τὶ θὰ κοστίσῃ εἰς ἕκαστον ἐκλογέα; Ἕκαστος ἐκλογεὺς εἶναι ὑποχρεωμένος νὰ φέρῃ καὶ δύω μάρτυρας εἰς ἀπόστασιν 10 ὡρῶν· οἱ μάρτυρες οὗτοι θὰ δαπανήσουν τὴν ἡμέραν ἐκείνην, τὴν δ’ ἑπομένην θὰ ὁρκισθοῦν καὶ τὴν ἄλλην θὰ ἐπιστρέψουν, θὰ δαπανήσουν λοιπὸν τρεῖς ἡμέρας. Ἀλλὰ οἱ ἄνθρωποι οὗτοι δὲν ἔχουν δικαίωμα νὰ ζητήσουν τρεῖς δραχμὰς καθ’ ἡμέραν διὰ ν’ ἀποζημιωθοῦν; ἰδοὺ ὅτι ἕκαστον ἐκλογέα τὸν ἐπιβαρύνετε μὲ 18 δραχμὰς, καὶ πῶς θέλετε νὰ ὑποχρεώσετε τὸν ἐκλογέα τοῦτον νὰ ἐξαγοράσῃ τὸ δικαίωμα τῆς ψήφου του; Ἀλλὰ ἔχομεν, λέγουν, ἀσφάλειαν, δὲν θὰ ἔχωμεν εἰκονικοὺς καταλόγους. Πόσον πλανᾶσθε, κύριοι, ἐὰν ἀναπαύεσθε εἰς τὰς θεωρίας αὐτὰς, καὶ πόσον πλανᾶσθε σεῖς, οἵτινες ἀπὸ τόσην ἀπόστασιν νομίζετε, ὅτι ὅ,τι καθιεροῦται διὰ τῶν νόμων σας, θὰ ἐκπληρωθῇ· εἶναι πλάνη. Εἷς ἀστυνόμος ἢ εἷς δήμαρχος καταμηνύουν ἕνα ποιμένα, ὅστις πρόκειται νὰ τιμωρηθῇ μὲ δύω δραχμὰς, καὶ διὰ νὰ κατορθώσῃ οὗτος τὴν ἀπαλλαγήν του, φέρει 5 μάρτυρας ψευδορκοῦντας πρὸς τοῦτο, καὶ θέλετε σεῖς νὰ στηρίξητε τὴν γνησιότητα τῶν καταλόγων εἰς δύω μάρτυρας; Ἀλλ’ ἴσως μᾶς εἴπωσιν, ὅτι ἡ προσωπικὴ παρουσία τοῦ ἐνδιαφερομένου εἶναι ἡ ἀπόδειξις ὅτι ἔχει τὰ προσόντα. Καὶ ποῦ ἠξεύρει ὁ εἰρηνοδίκης ὅτι εἶμαι ἐγὼ ἐκεῖνος, ἐν ὀνόματι τοῦ ὁποίου θὰ ἐμφανισθῶ πρὸς αὐτὸν νὰ ζητήσω τὴν ἐγγραφήν μου; Ἐγὼ ἔχω τὸ συμφέρον νὰ εἴπω, ὅτι εἶμαι ὁ Παναγιώτης Κωνσταντίνου Κατσικόπουλος, ἐνῷ δὲν εἶμαι αὐτὸς, ὁ δὲ εἰρηνοδίκης βεβαίως δὲν ἔχει τὸ Ἅγιον Πνεῦμα διὰ νὰ ἐννοήσῃ ὅτι δὲν εἶμαι ἐγὼ ὁ Π. Κ. Κατσικόπουλος, ἀλλὰ ὁ υἱός μου, ὁ ὁποῖος εἶναι 8 ἐτῶν καὶ τοῦ ὁποίου διὰ τοῦ τρόπου τούτου θὰ ζητηθῇ ἡ ἐγγραφή· θὰ ὑπογράψω δὲ καὶ τὸ τῆς ὁρκοδοσίας πρωτόκολλον ὡς Π. Κ. Κατσικόπουλος· ἑπομένως θὰ ἀποκτήσω κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον ὑπὲρ τοῦ ὀκταετοῦς υἱοῦ μου δικαίωμα ἐκλογικὸν, ὅπερ δὲν θὰ δυνηθῶ ποτὲ νὰ ἀποκτήσω διὰ τοῦ δημάρχου, ἐπιβλεπομένου ὑπὸ τῶν ἐναντίων του. Βλέπετε λοιπὸν ὅτι, ὅταν οἱ νόμοι ἦναι οὐχὶ πρακτικοὶ ἀλλὰ μόνον θεωρητικοὶ, δὲν προλαμβάνουν τὰ κακὰ ἀποτελέσματα, τὰ ὁποῖα ἀποδεικνύονται ἐν τῇ πράξει. Ἔπειτα ὅλοι οἱ ἐκλογεῖς δὲν δύνανται νὰ μένουν εἰς τοὺς δήμους, τινὲς θὰ εὑρεθοῦν εἰς ἄλλους δήμους καὶ ἐκτὸς τοῦ Κράτους· οὗτοι ποῦ θὰ κάμουν τὴν δήλωσιν; θὰ ὑπάγουν εἰς τὸν πρόξενον; ἀλλὰ πρέπει νὰ τοὺς βάλῃ τὴν βούλα, διὰ νὰ γνωρίζῃ ποῖος εἶναι ὁ εἷς καὶ ποῖος ὁ ἕτερος (ἱλαρότης). Εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάγῃ ὁ τσοπάνης τῆς Σμύρνης εἰς τὸν πρόξενον νὰ βεβαιώσῃ τὴν ταυτότητά του; Δὲν ἠμπορεῖ λοιπὸν νὰ ἐφαρμοσθῇ ὁ νόμος, καὶ δι’ αὐτοῦ τοῦ τρόπου ἀποκλείετε τὸν πολίτην τοῦ δικαιώματος, τὸ ὁποῖον ἔχει ἤδη κεκτημένον. Ἠμπορεῖτε νὰ μοῦ εἴπητε, ὅτι αὐτὰ δὲν εἶναι δυνατά· ἀλλὰ θὰ ἐπικαλεσθῶ ἓν παράδειγμα, καὶ ἐπικαλοῦμαι τὴν μαρτυρίαν τοῦ Κ. Ῥουσσοπούλου, τὸ ὁποῖον ἔλαβε χώραν ἐνώπιον τοῦ Πλημμελειοδικείου Σπάρτης. Ἐδικάζετο μία ὑπόθεσις ἀπὸ τὸν δῆμόν μου· ὁ κατηγορούμενος εἶχε φέρει δύω μάρτυρας ὑπερασπίσεως, οἵτινες τῷ ἐχρησίμευσαν· ἐπρόκειτο ὅμως νὰ δικασθῇ καὶ ἄλλη ὑπόθεσις, εἰς ἣν δὲν ὑπῆρχον μάρτυρες, ὁ δὲ κατηγορούμενος οὗτος εὗρεν αὐτοὺς τοὺς ἰδίους μάρτυρας, οὓς ἔπεισε νὰ τῷ χρησιμεύσωσιν, ἀλλ’ ἐπειδὴ εἶχον ἤδη ἐξετασθῇ, ἵνα μὴ γείνωσι γνωστοί, ἤλλαξαν τὰ ἐνδύματά των καὶ ἐνεφανίσθησαν ὑπὸ ἄλλα ἐπίθετα εἰς τὸ δικαστήριον, ἐνώπιον τοῦ ὁποίου κατέθεσαν οὐσιώδη γεγονότα καὶ ἠθώωσαν τὸν κατηγορούμενον. Ἂν δὲ τὰ τοιαῦτα συμβαίνωσιν εἰς τὰ Πλημμελειοδικεῖα, ἐννοεῖται οἴκοθεν τίνα θὰ συμβῶσιν εἰς τὰ εἰρηνοδικεῖα.

§58ΔΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ὡρκίσθησαν;

§59ΚΑΤΣΙΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἆ ναί· ὁ ὅρκος τὴν σήμερον ὀλίγην ἔχει ἐπιῤῥοήν.

§60ΔΟΥΜΑΣ. Καταγινόμεθα ν’ ἀποδείξωμεν ὅτι εἴμεθα ἄθλιοι· ἄλλο δὲν κάμνομεν παρὰ νὰ ἐξευτελιζώμεθα.

§61ΚΑΤΣΙΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ὑπάρχουν λοιπὸν, κύριοι, μέσα, διὰ τῶν ὁποίων δύναται νὰ κατασταθῇ οὐχὶ μόνον ἄχρηστος ὁ νόμος αὐτὸς, ἀλλὰ καὶ ἐπιζήμιος.

§62ΚΑΤΣΙΚΟΠΟΥΛΟΣ. Λοιπὸν βλέπετε ὅτι αὐτὸ τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον παρουσιάζεται ὡς παρέχον ὅλας τὰς ἐγγυήσεις, εἶναι πρῶτον ἀνεφάρμοστον, καὶ δεύτερον εἶναι καὶ ἐναντίον τοῦ συντάγματος, διότι θέλομεν νὰ ἐπιβάλωμεν ὑποχρεώσεις εἰς τὸν ἐκλογέα, τὰς ὁποίας δὲν ὑποχρεοῦται νὰ ὑποστῇ· τρίτον δὲ δὲν δυνάμεθα νὰ ἀποκλείσωμεν ἓν μέγα μέρος ἐκλογέων ἀπὸ τοῦ δικαιώματος αὐτῶν. Ἀλλ’ ὁ ἀξιότιμος ἐκ Μεσολογγίου βουλευτὴς, ὁμιλῶν πρὸ ὀλίγου, εἶπε, δὲν βλέπω κατὰ τὶ ἐξασφαλίζει περισσότερον τὸ κυβερνητικὸν σύστημα τὸ εἰσαχθὲν εἰς τὴν βουλὴν, καὶ κατὰ τὶ τροποποιεῖ τὸ ὑπάρχον. Ἐγὼ λέγω ὅτι καὶ ἐξασφαλίζει σπουδαίως καὶ τροποποιήσεις φέρει, μία δὲ τροποποίησις εἶναι ἡ καθιερουμένη δημοσιότης. Νομίζω ὅτι ἂν ἐπροσέχατε εἰς τὰς ἐνστάσεις κατὰ τῶν ἐκλογῶν, αἱ ὁποῖαι ἐφέροντο εἰς τὴν Βουλὴν μέχρι τοῦδε, θὰ ἴδατε, ὅτι τὸ μόνον παράπονον τὸ ὁποῖον ὑπῆρχε κατὰ τῶν ἐκλογῶν ἦτο ἡ πλημμελὴς σύνταξις καὶ ἐκδίκασις τῶν ἐκλογικῶν καταλόγων ἐκ μέρους τῶν δημάρχων, οἵτινες κρύφα συνέταττον αὐτοὺς, κρύφα τοὺς ἐξέθετον καὶ κρύφα καθίστανον αὐτοὺς ὁριστικοὺς, ἀποκλείοντες τοὺς ἀντιπάλους των. Ἀλλ’ ὁπόταν ἡ διαδικασία αὐτὴ κατασταθῇ φανερὰ καὶ δημοσία καὶ ᾖναι εἰς γνῶσιν πάντων, οὐδὲν ἀτόπημα δύναται νὰ γείνῃ, διότι οἱ ἐνδιαφερόμενοι ἔχουν τὸ συμφέρον νὰ ματαιώσωσι πᾶσαν παράνομον τοῦ δημάρχου ἐνέργειαν. Ἰδοὺ λοιπὸν καὶ ἡ ἀσφάλεια καὶ ἡ τροποποίησις ἐκ μέρους τοῦ Κυβερνητικοῦ συστήματος.

§63ΛΑΠΑΣ. Σὲ παρακαλῶ νὰ μοῦ εἴπῃς μέχρι τοῦδε τί γίνεται; οἱ δήμαρχοι δὲν ἔχουν παιδιὰ μέσα στοὺς καταλόγους; ἑπτὰ χρονῶν παιδιὰ πηγαίνουν καὶ ψηφοφοροῦν. Αὐτὸ τὸ κακὸν πῶς θὰ λείψῃ; Αὐτὰ νὰ μᾶς εἴπητε, καὶ πῶς ἠμποροῦμεν νὰ τὰ διορθώσωμεν.

§64ΚΑΤΣΙΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅλα λοιπὸν τὰ παράπονα ἀπέῤῥεον ἐκ τῆς κακῆς συντάξεως καὶ ψευδοῦς ἐκδικάσεως τῶν καταλόγων. Τώρα τὸ κακὸν τοῦτο προλαμβάνεται; ἅμα θεραπεύσητε τὸ κακὸν τοῦτο, θὰ ἔχητε ἀληθεῖς καταλόγους καὶ πραγματικοὺς ἐκλογεῖς. Ἀλλὰ θὰ εἴπητε, ἡ ἡλικία τῶν ἐκλογέων πῶς θὰ ἐξευρεθῇ ἄνευ τῆς μεσολαβήσεως τοῦ εἰρηνοδίκου, ὅστις θὰ φροντίσῃ πρὸς ἐξεύρεσιν αὐτῆς; Ἐγὼ φρονῶ, ὅτι δὲν εἶναι ὁ εἰρηνοδίκης ὁ μόνος εἰς τοῦτο κατάλληλος, ὡς προεξέθεσα. Πλὴν διὰ τί νὰ δίδωμεν τόσην πίστιν εἰς τοὺς εἰρηνοδίκας, ἐνῷ Ἕλληνες εἶναι καὶ οὗτοι, ὡς καὶ οἱ δήμαρχοι, καὶ εἰς πολιτικὰς ἀνήκουσι καὶ αὐτοὶ ἀποχρώσεις καὶ εἰς τὰς θελήσεις τῆς ἐξουσίας ὑπόκεινται πλειότερον τῶν δημάρχων. Θέλετε δι’ αὐτῶν νὰ ὁπλίσητε περισσότερον τὴν ἐξουσίαν, ἧς τὴν δύναμιν προσπαθεῖτε νὰ οὐδετερώσητε; Διὰ τῶν εἰρηνοδικῶν καὶ τῶν παρέδρων μία πιεστικὴ ἐξουσία τὰ πάντα δύναται νὰ κατορθώσῃ, καὶ σᾶς ἀναφέρω ἓν γεγονός. Εἰς τὴν Κυνουρίαν ἀπεφασίσθη ἄλλοτε ἡ ἀποστολὴ ἀνακριτοῦ κατὰ τὰς ἐκλογάς, ὁ δὲ μεταβὰς ἀνακριτὴς διετάχθη νὰ μείνῃ εἰς δῆμόν τινα περιωρισμένος, ἐν δὲ τῇ πρωτευούσῃ τῆς ἐπαρχίας, ἀντὶ ἀνακριτοῦ ἢ ἀνακριτικοῦ ὑπαλλήλου, διετάχθη νὰ ἐκπληρώσῃ ἀνακριτικὰ καθήκοντα εἷς ἐντόπιος δικαστικὸς κλητὴρ, διορισθεὶς ἐπὶ τούτῳ πάρεδρος ὀκτὼ ἢ δέκα ἡμέρας πρὸ τῶν ἐκλογῶν. Μακρὰν λοιπὸν τοῦ νὰ οὐδετερώσητε τὴν εἰς τὰς ἐκλογικὰς ἐργασίας ἐπενέργειαν τῆς Κυβερνήσεως, ἐνισχύετε αὐτὴν διὰ τοῦ προκειμένου συστήματος. Διὰ τοὺς λόγους δὲ τούτους κηρύττομαι κατὰ τοῦ συστήματος τῆς ἐπιτροπῆς καὶ ὑπὲρ τοῦ συστήματος τῆς Κυβερνήσεως.

§65ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Κύριοι, εἶχον πρότασιν περὶ μεταῤῥυθμίσεως τοῦ βουλευτικοῦ νόμου, ἡ ὁποία δὲν ἠξιώθη νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς καὶ δὲν ἔχω ἐλπίδα νὰ συζητηθῇ, διὰ τοῦτο τὴν ἐγκαταλιμπάνω καὶ θὰ παρακολουθήσω τὸ νομοσχέδιον τῆς Κυβερνήσεως καὶ τὰς τροπολογίας τῆς ἐπιτροπῆς. Νομίζω δὲ ὅτι πάντες σπουδαίως πρέπει νὰ μελετήσωμεν τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ καὶ τὰς προτάσεις, διότι πρόκειται περὶ τῶν ὅλων· ὁ βουλευτικὸς νόμος εἶναι ἡ σὰρξ καὶ τὰ ὀστᾶ τοῦ Συντάγματος, τὸ δὲ Σύνταγμα εἶναι ὁ νόμος τῶν νόμων, καὶ τὸ Κράτος οὐδένα ἄνω τοῦ νόμου τούτου ἔχει, διὰ τοῦτο δὲ λέγω, ὅτι τὸ ζήτημα περὶ εἰρηνοδίκου θεωρῶ διάταξιν θεμελιώδη· ὁ πρῶτος ὁ συντάσσων τὸν κατάλογον εἶναι ὁ πρωτοδίκης τῆς ὑποθέσεως. Δὲν συμφωνῶ μετὰ τοῦ κ. πρωθυπουργοῦ, εἰπόντος ὅτι κατόπιν ἔρχονται μεταῤῥυθμίσεις· παραβάλλων δὲ τὸν δήμαρχον καὶ εἰρηνοδίκην, δὲν θέλω νὰ ἀδικήσω κανένα ἄρχοντα, παρατηρῶ μόνον, ὅτι ὁ καταμερισμὸς τῶν ἐξουσιῶν εἶναι ἡ ἀποκέντρωσις. Ἡ ἐξουσία τοῦ δημάρχου εἶναι ἐξουσία δυνάστου· οἱανδήποτε ἐξουσίαν καὶ ἂν ἀφαιρέσητε ἀπὸ τὸν δήμαρχον, γίνεσθε ἀποκεντρωτικώτεροι, καὶ ἀπορῶ πῶς ὁ κ. πρωθυπουργὸς, ὁ ὄντως ἀποκεντρωτικὸς, ὑπεστήριξε τὸ ἀντίθετον. Πολλοὶ νομίζουν, ὅτι ἡ αὐτοδιοίκησις δὲν ἔχει τι κακὸν, ἀλλ’ ὄντως ἐστί μέγιστον κακὸν ὅταν ᾖναι τοπικὴ συγκέντρωσις, ἤτοι συγκέντρωσις πολλῶν ἐξουσιῶν εἰς τὸ αὐτὸ πρόσωπον, ὅπερ ὀλίγον διαφέρει τοῦ τιμαριωτισμοῦ· διὰ τοῦτο εἰς τὴν Ἀμερικὴν ἡ τοπικὴ ἀρχὴ καταμερίζεται εἰς δεκαεννέα ἀνεξαρτήτους αὐτοδιοικήσεις. Ποῖος ὅμως θὰ ἀρνηθῇ, ὅτι ὁ δήμαρχος εἶναι διάδικος, ἀφοῦ συντάσσει τὸν κατάλογον καὶ δι’ ἑαυτόν; Ὑποθέσατε ὅτι εἶναι ὁ τιμιώτερος ἄνθρωπος· δύνασθε νὰ ἐμπιστευθῆτε εἰς αὐτὸν νὰ ἀποφασίσῃ τὴν ἰδίαν αὐτοῦ τύχην, ἔστω καὶ πρωτοδίκως μόνον; διότι καὶ οἱ πρωτοδίκαι, ὅταν ἔχουν ἰδίαν ὑπόθεσιν, ἐξαιροῦνται. Ὅταν ὁ δήμαρχος συντάσσῃ τὸν κατάλογον, τὸν συντάσσει καὶ διὰ τὰς δημοτικὰς καὶ διὰ τὰς βουλευτικὰς ἐκλογάς· ὅσον τιμιώτερος καὶ ἂν ἦναι τοῦ εἰρηνοδίκου, δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ εἰς τὴν ὑπόθεσιν αὐτὴν νὰ ἦναι χειρότερος αὐτοῦ. Διὰ τοῦτο προτιμῶ νὰ ἀποκόψωμεν ἐξουσίαν τινὰ ἀπὸ τὸν δήμαρχον καὶ νὰ τὴν δώσωμεν εἰς τὴν δικαστικὴν ἐξουσίαν, ἥτις εἶναι τὸ τρίτον στοιχεῖον, διότι, ὡς εἶπον ἀνωτέρω, ὁ δήμαρχος εἶναι διάδικος καὶ γίνεται ἐδὼ δικαστὴς τῆς ἰδίας αὑτοῦ ὑποθέσεως. Ἀλλὰ τὸ σύστημα τῶν κυρίων Τρικούπη καὶ Πετιμεζᾶ ἔχει τι ἄλλο, τὸ ὁποῖον διὰ τοῦ δημάρχου δὲν δύναται νὰ βεβαιωθῇ. Κατὰ τὸ σύστημα τοῦτο βεβαιοῦται ἡ ταυτότης καὶ τὰ προσόντα ἑκάστου ὑποψηφίου ἐπὶ τῇ βάσει ἐνόρκου ὁμολογίας τοῦ ψηφοφόρου. Τοῦτο ὅμως δὲν δύναται νὰ γείνῃ ἐνώπιον τοῦ δημάρχου, δὲν εἶναι εἰς τὴν δικαιοδοσίαν του, οὐδὲ εἰς τὰς ἕξεις τῆς ὑπηρεσίας αὐτοῦ· εἶνε ἔργον τοῦ εἰρηνοδίκου, διότι ὁ δήμαρχος δὲν ἔχει δημοσίαν συνεδρίασιν καὶ ὅλα τὰ ἄλλα λείπουν. Τοὺς λόγους τοῦ κυρίου προλαλήσαντος δὲν θέλω νὰ ἐξετάσω, διότι ἀρκούντως δύνασθε νὰ τοὺς ἐκτιμήσητε. Παραδέχομαι ὅτι αἱ δυσχέρειαι, τὰς ὁποίας ὑπέδειξε, θέλουσιν ἀπαντηθῆ κατὰ τὴν πρώτην κατάστρωσιν τοῦ καταλόγου, ἐφεξῆς ὅμως ὁ κατάλογος θὰ ἦναι μόνιμος, θὰ γείνωνται προσθῆκαι μόνον· αὐταὶ δὲ αἱ δυσχέρειαι δὲν εἶναι ἀνυπέρβλητοι. Ἔκαμεν ἐντύπωσιν τὸ πῶς εἶναι δυνατὸν 1500 ἢ 2000 ψηφοφόροι νὰ μεταβῶσιν εἰς τὴν πρωτεύουσαν καὶ νὰ ζητήσωσι τὴν ἐγγραφήν των· τοῦτο οἰκονομεῖται ἅμα μεταβῇ ὁ εἰρηνοδίκης εἰς ἕκαστον χωρίον καὶ προσκαλέσῃ τοὺς δημότας ἐπ’ ἐκκλησίας ἢ ἄλλως πως, ὅπως βεβαιῶσιν ἐνόρκως τὴν ταυτότητά των. Ἐν τούτοις ἀμφισβητεῖται ὑπό τινων, ὅτι ὁ ὅρκος δὲν ἔχει μεγάλην ἀξίαν. Ὁ ὅρκος, κύριοι, ἔχει μεγάλην ἀξίαν οὐχὶ διὰ τὸν χριστιανὸν μόνον, ἀλλὰ καὶ διὰ τὸν μὴ χριστιανόν, οὐχὶ διότι θὰ δώσῃ λόγον εἰς τὴν ἄλλην ζωήν, ἀλλὰ διότι φοβεῖται τὸν λόγον, τὸν ὁποῖον θὰ δώσῃ εἰς τὴν παροῦσαν, διότι φοβεραὶ εἶναι αἱ ποιναὶ τῆς ἐπιορκίας· ὁ ὅρκος δὲν τίθεται ἐδὼ ὡς θρησκευτικὸς καταναγκασμός, ἀλλ’ ὡς πολιτικός, ὡς ἓν προηγούμενον ποινῆς, τὸ ὁποῖον ἕκαστος δὲν δύναται νὰ περιφρονήσῃ. Συνοψίζων τὸν λόγον μου, λέγω, ὅτι πρέπει νὰ ἀποφύγωμεν σύστημα, τοῦ ὁποίου ἐλάβαμεν ἤδη τὴν πεῖραν καί, ὡς εἶπεν ὁ κύριος Λάπας, πρέπει νὰ διορθώσωμεν τὰ κακά. Δι’ ὅλους αὐτοὺς τοὺς λόγους, συντάσσομαι ὑπὲρ τῆς προτάσεως τῆς ἐπιτροπῆς.

§66ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κηρύσσεται ἡ συζήτησις περαιωμένη. Ἡ διαφορὰ μεταξὺ τοῦ ὑπουργικοῦ νομοσχεδίου καὶ τῆς τροπολογίας τῆς ἐπιτροπῆς εἶνε, ὅτι ἡ μὲν ἐπιτροπὴ κατ’ ἀρχὴν προτείνει, ἵνα ἐπὶ τῇ δηλώσει τῶν ἐκλογέων οἱ κατάλογοι συντάσσωνται ὑπὸ τοῦ εἰρηνοδίκου, κατὰ δὲ τὸ ὑπουργικὸν νομοσχέδιον ἡ σύνταξις τῶν καταλόγων ἀνατίθεται εἰς τὸν δήμαρχον. Ὁ δὲ κ. Ῥικάκης ἀντικατέστησε τὸν εἰρηνοδίκην διὰ τριμελοῦς ἐπιτροπῆς, λέγων· «Αἱ ἐγγραφαὶ ἐν τῷ βιβλίῳ γίνονται ἐντὸς τῶν ἓξ πρώτων μηνῶν τοῦ ἔτους τῇ αἰτήσει τῶν δημοτῶν, ἐμφανιζομένων καθ’ ὡρισμένας ὑπὸ τοῦ εἰρηνοδίκου ἡμέρας ἐνώπιον ἐπιτροπῆς, συγκειμένης ὑπὸ τοῦ εἰρηνοδίκου, τοῦ δημάρχου καὶ τοῦ προέδρου τοῦ δημοτικοῦ συμβουλίου μετὰ δύο μαρτύρων πολιτῶν Ἑλλήνων, οἵτινες πιστοποιοῦσι τὴν ταυτότητα τοῦ αἰτοῦντος.» Λοιπὸν οἱ παραδεχόμενοι τὴν τροπολογίαν τῆς ἐπιτροπῆς παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη. Μένει λοιπὸν τὸ ἄρθρον κατὰ τὸ νομοσχέδιον τοῦ Ὑπουργείου.

§67ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὄχι, ἡ πρότασις τοῦ κυρίου Ῥικάκη.

§68ΡΙΚΑΚΗΣ. Νομίζω ὅτι ἡ τροπολογία μου πρέπει νὰ τεθῇ εἰς ψηφοφορίαν.

§69ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ. Δὲν ἔχει ἔννοιαν, διότι ἀπεῤῥίφθη ἡ ἀρχὴ τοῦ εἰρηνοδίκου.

§70ΡΙΚΑΚΗΣ. Ἐγὼ τροπολογῶ αὐτήν.

§71ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν τροπολογίαν τοῦ κυρίου Ῥικάκη, ὡς ἀνεγνώσθη, παρακαλῶ νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται ὀλίγοι.) Ἀπεῤῥίφθη. Προβαίνομεν ἤδη εἰς τὴν κατ’ ἄρθρον ἀνάγνωσιν καὶ συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου. (Ἐνταῦθα ἀνεγνώσθησαν τὰ ἄρθρα 6 ἕως 21 τοῦ νομοσχεδίου, γενόμενα ἤδη 7–22 ἕνεκα τῆς παραδοχῆς τοῦ προσθέτου 3 ἄρθρου, καὶ ἐγένοντο δεκτὰ ἄνευ ἀντιῤῥήσεως.) Ἀναγινώσκεται τὸ ἄρθρον 22.

§72ΡΕΒΕΛΑΚΗΣ. Ἐδῶ ὑπάρχει μία τροπολογία ἐμοῦ καὶ τοῦ κ. Ῥικάκη.

§73ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ κύριοι Ῥεβελάκης καὶ Ῥικάκης ὑποβάλλουν τὴν ἀκόλουθον τροπολογίαν. «Πάντες οἱ ἐν τῷ ἐκλογικῷ καταλόγῳ ἐγγεγραμμένοι καὶ φέροντες ἐν αὐτῷ τὴν ἡλικίαν στρατευσίμου ἐγγράφονται ὁριστικῶς ἐν τῷ στρατολογικῷ καταλόγῳ, ὑποβαλλόμενοι εἰς τὰς ὑποχρεώσεις τοῦ περὶ στρατολογίας Νόμου, ἐὰν δὲν ἐξυπηρέτησαν ἤδη.» Αὐτὸ θὰ τυπωθῇ καὶ θὰ διανεμηθῇ.

§74ΡΕΒΕΛΑΚΗΣ. Κ. Πρόεδρε, ἡ πρότασις, ἡ ὁποία ἀπεφασίσθη νὰ τυπωθῇ, εἶναι ἀνάγκη νὰ ἀναγνωσθῇ εἰς πρώτην ἀνάγνωσιν.

§75ΤΙΝΕΣ. Δὲν εἶναι ἀνάγκη· εἶναι τροπολογία. Ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ τὰ ἄρθρα 22–30.

§76ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ ἐπιτροπὴ προτείνει μετὰ τὸ κεφάλαιον Εʹ. νὰ τεθῇ κεφάλαιον Ϛʹ. «περὶ τῶν ἀντιπροσώπων τῆς δικαστικῆς ἀρχῆς.» Θέλει ἡ Βουλὴ νὰ ἀναγνωσθῇ σήμερον;

§77ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα. Ἀναγινώσκεται τὸ ἄρθρ. 31 τοῦ σχεδίου τῆς ἐπιτροπῆς.

§78ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Μίαν παρατήρησιν. Ἡ ἐπιτροπὴ ἐπρόσθεσεν ἐδῶ μίαν παρατήρησιν περιττήν........

§79ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Εἰς τὴν ἄλλην ἀνάγνωσιν ἴσως εἴπωμεν περισσότερα· ἀλλὰ σήμερον νὰ προστεθῇ ἐδῶ, ὅτι ὁ δικαστὴς πρέπει νὰ εὑρίσκηται ἐκεῖ πρὸ μηνῶν.

§80ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ νόμου αὐτοῦ, θὰ σταλῇ ἐκεῖ κατόπιν ὄχι ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλ’ ὑπὸ τοῦ Ἀρείου Πάγου.

§81ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν τὸ ἄρθρον γίνεται δεκτόν;

§82ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα. Ἀναγινώσκεται τὸ ἄρθρ. 32 τοῦ σχεδίου τῆς ἐπιτροπῆς.

§83ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ ἄρθρον αὐτὸ πρέπει νὰ τροπολογηθῇ, διότι τὸ νομοσχέδιον εἶχεν ὑπ’ ὄψιν τὸν νομὸν, ἤδη δ’ ἔχομεν ἐκλογικὰς περιφερείας πολὺ περισσοτέρας, καὶ πιθανῶς οἱ ἐφέται δὲν θὰ ἀρκοῦν.

§84ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Αὐτοὶ οἱ ἐφέται εἶναι ἔφοροι, δὲν εἶναι ἐκ τῶν δικαστικῶν λειτουργῶν, οἵτινες θὰ λάβουν ἀμέσως μέρος εἰς τὴν ἐκλογικὴν ἐργασίαν· ὥστε θὰ ἐπαρκοῦν.

§85ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ νὰ σκεφθῆτε, διὰ νὰ μὴ ἔχωμεν διατάξεις μὴ ἐφαρμοστέας. Ἀναγινώσκονται καὶ τὰ ἄρθρα 33–36 τοῦ σχεδίου τῆς ἐπιτροπῆς καὶ γίνονται πάντα δεκτὰ ὡς ἄρθρα 32–37.

§86ΖΩΧΙΟΣ. Νομίζω, ὅτι λείπουν πολλοὶ βουλευταί.

§87ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νὰ εἰσέλθουν οἱ κύριοι βουλευταί.

§88Α. Γ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἔκαμε κανεὶς ἔνστασιν;

§89ΖΩΧΙΟΣ. Ὄχι· δὲν ἐπιμένω.

§90ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νὰ εἰσέλθουν οἱ κύριοι βουλευταί· ἄλλως θὰ λύσω τὴν συνεδρίασιν. Εἰσέρχονται πολλοὶ βουλευταὶ ἐκ τῶν δωματίων. Ἀναγινώσκονται τὰ ἄρθρα 31, 32, 33, 34, 35 τοῦ ὑπουργικοῦ νομοσχεδίου.

§91ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Κ. Πρόεδρε, ἐνταῦθα πρέπει νὰ τεθῇ, ἀντὶ εἰρηνοδίκης, ὁ ἀντιπρόσωπος τῆς δικαστικῆς ἀρχῆς, καθ’ ἃ παρεδέχθημεν ἤδη. Τοῦτο δὲ παρεδέχθη καὶ ἡ ἐπιτροπή.

§92ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι σύμφωνος ἡ Βουλή;

§93ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα. Ἀναγινώσκεται τὸ ἄρθρον 36.

§94ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Καὶ ἐνταῦθα ὑπάρχει τροπολογία· ἀντὶ «τῆς ἐπιτροπῆς» ὑπὸ τοῦ ἀντιπροσώπου τῆς δικαστικῆς ἀρχῆς.

§95ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἰδοὺ τὶ προτείνει ἡ ἐπιτροπή. Ἀναγινώσκει τὸ ἄρθρον τοῦ σχεδίου τῆς ἐπιτροπῆς.

§96ΖΩΧΙΟΣ. Ὁ Θεὸς νὰ μᾶς φυλάξῃ. Ἔχετε τὴν δικαστικὴν ἀρχὴν, ἔχετε καὶ τὴν διοικητικήν. Τώρα δὲν λείπει παρὰ ἡ στρατιωτική.

§97ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰς τὴν δευτέραν ἀνάγνωσιν σκεφθῆτε καλλίτερα αὐτό. Ἀναγινώσκεται τὸ ἄρθρον 37.

§98ΔΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ τοῦτο ἔγεινεν ἐπὶ τῇ ὑποθέσει, ὅτι θὰ γείνῃ κατὰ νομούς. Γίνονται δεκτὰ δι’ ἀναστάσεως τ’ ἀναγνωσθέντα ἄρθρα 31–37 τοῦ ὑπουργικοῦ νομοσχεδίου ὡς ἄρθρα 38–44.

§99ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὰ λοιπὰ θὰ μείνουν δι’ αὔριον, ὅτε θὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ πρώτη ἀνάγνωσις τοῦ νομοσχεδίου. Λύεται ἡ συνεδρίασις. Ὥρα 5.