1876.10.20

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 14

Τῆς 20 Ὀκτωβρίου 1876.

(Τετάρτη.)

Ὥρα 2 μ. μ.

Ἐκφωνηθέντος τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου καὶ τῆς Βουλῆς εὑρεθείσης ἐν ἀπαρτίᾳ, ἀνεγνώσθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως καὶ ἐπεκυρώθησαν.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. (Ὑποβάλλει εἰς τὴν Βουλὴν τὸν ἀπολογισμὸν τῆς παρελθούσης συνόδου τῆς Βουλῆς, ὅστις παραπέμπεται εἰς τὴν ἐπὶ τοῦ Λογιστικοῦ ἐπιτροπήν.) Ὁ σύλλογος τῶν Καλαμῶν ὑποβάλλει εἰς τὴν Βουλὴν ψήφισμα, ὑπ’ ἀριθ. 5. Νὰ ἀναγνωσθῇ ἢ νὰ παραπεμφθῇ;

§2ΤΙΝΕΣ. Νὰ παραπεμφθῇ.

§3ΡΟΥΚΗΣ. Ἂς ἀναγνωσθῇ, κ. πρόεδρε, ἀφοῦ ἐπεκράτησε τὸ μέτρον νὰ ἀναγινώσκωνται ὅλα.

§4ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ ἐπιθυμοῦντες ν’ ἀναγνωσθῇ τὸ ψήφισμα τοῦτο νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἀπεῤῥίφθη.

§5ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Πρό τινων ἡμερῶν, κύριοι, εἷς τῶν ἐξ Ὕδρας κκ. βουλευτῶν ἐπρότεινε τροποποίησιν πρὸς συμπλήρωσιν τοῦ νόμου περὶ ναυτικοῦ ἀπομαχικοῦ ταμείου. Ἐπειδὴ διὰ μόνου τοῦ ἄρθρου τούτου δὲν συμπληροῦται ἡ ἔλλειψις τοῦ ναυτικοῦ ἀπομαχικοῦ ταμείου, συνέταξα μετὰ μελέτην σπουδαίαν σχέδιον νόμου, τὸ ὁποῖον εἰσάγω σήμερον μὲ ἔκθεσιν αἰτιολογητικήν. Ἐπειδὴ δὲ πρέπει νὰ διέλθῃ διὰ τῆς ἐπιτροπῆς, τὸ καταθέτω εἰς τὸ προεδρεῖον τῆς Βουλῆς καὶ παρακαλῶ νὰ τυπωθῇ.

§6ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νὰ τυπωθῇ καὶ νὰ παραπεμφθῇ εἰς τὴν ἐπιτροπήν. Μεταβαίνομεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν· πρῶτον ἀντικείμενον αὐτῆς εἶναι ἡ συζήτησις περὶ τῆς ἐκλογῆς Πάλλης. Τὸ τμῆμα προτείνει παμψηφεὶ τὴν ἐπικύρωσιν τῆς ἐκλογῆς. Ἔχει τις τὸν λόγον; Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἐκλογὴν Πάλλης ὡς νόμιμον παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται πάντες). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη τὸ ἔγκυρον τῆς ἐκλογῆς Πάλλης καὶ τὸν κ. Νικόλαον Μεταξᾶν ὡς νόμιμον βουλευτήν. Κατὰ τὴν ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς, μεταβαίνομεν εἰς τὴν πρώτην ἀνάγνωσιν τοῦ ἐκλογικοῦ νομοσχεδίου. (ά.) Ἡ ἔκθεσις τῆς ἐπιτροπῆς περιστρέφεται περὶ τὴν βάσανον τῶν δύο νομοσχεδίων, τοῦ νομοσχεδίου τοῦ ὑπουργείου καὶ τῆς προτάσεως τῶν κ. κ. Τρικούπη καὶ Πετιμεζᾶ. Τὸ νομοσχέδιον τοῦ κ. Ῥοντήρη δὲν ἐξήτασεν ἡ ἐπιτροπή, διότι τὸ εἶχεν ὑποβάλει μετά. Λοιπὸν τίθεται εἰς συζήτησιν ἡ ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου. Ἔχει τις τὸν λόγον ἐπὶ τῆς ἀρχῆς;

§7ΖΩΧΙΟΣ. Ἀρχαῖόν τινα σοφὸν ἡ μήτηρ του τὸν συνεβούλευε νὰ νυμφευθῇ, αὐτὸς δὲ ἀπεκρίνετο «οὔπω καιρός». Παρῆλθε χρόνος, ἐπανέλαβε δὲ ἡ γραῖα τὴν αὐτὴν πρότασιν, αὐτὸς δὲ πάλιν ἀπεκρίθη «οὔπω καιρός»· παρῆλθε χρόνος, ἐπανελήφθη ἡ πρότασις, τότε ὅμως ἀπεκρίθη, «οὐκέτι καιρός». Μᾶς ἐκάλεσεν ἡ κυβέρνησις διὰ νὰ συζητήσωμεν πράγματα οὐχὶ μικρά, ἀλλὰ μεγάλα. Ἦλθεν ὁ χρόνος τῆς συζητήσεως, μᾶς εἶπεν, οὔπω καιρός· ἐπανελήφθη τὸ πρᾶγμα, μᾶς εἶπε πάλιν, οὔπω καιρός, ὀλίγον δὲ ὑπολείπεται νὰ μᾶς εἴπῃ οὐκέτι καιρός· μέχρις ὅτου φθάσει αὐτὴ ἡ στιγμή, εὕρομεν ἀφορμὴν νὰ σκοτώσωμεν τὸν καιρόν μας καὶ ἀρχίζομεν τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἐκλογῆς βουλευτῶν. Βάσις τοῦ περιφήμου αὐτοῦ νομοσχεδίου εἶναι πρῶτον, ἐκλογικὴ περιφέρεια νομὸς, ψῆφος δὲ μία· διατί ὅλα αὐτά; διὰ νὰ ἀποφύγωμεν τοὺς συνδυασμούς, λέγουσι. Τὸν νομὸν ὅμως πρέπει ὅλως νὰ τὸν ἀποκλείσωμεν· διατί; τὸ σύνταγμα ῥητῶς ἀποκλείει τὸν νομὸν· ἔρχονται οἱ ὑπουργοὶ καὶ σᾶς λέγουν νὰ παραβῶμεν τὸ σύνταγμα, διὰ νὰ μὴ στείλῃ ἡ ἐπαρχία τοὺς ἀντιπροσώπους της, φέρω δὲ ὡς παράδειγμα τὸν ἑαυτόν μου. Ὁ νομὸς τῆς Κερκύρας περιλαμβάνει τὴν Κέρκυραν, τὴν Λευκάδα καὶ τοὺς Παξούς· ἐννοεῖτε, ὅτι εἰς τὴν Λευκάδα δὲν ἔχω ὄρεξιν νὰ πατήσω τὸ πόδι μου, διότι μὲ κρεμοῦν· ἂν δὲ προχθὲς εἰς τὴν ἐπαρχίαν τῆς Γορτυνίας οἱ ἀντιπρόσωποι τῶν ὑποψηφίων, πιεζόμενοι ὑπὸ ψυχολογικῆς βίας, δὲν ἐτόλμησαν νὰ παρουσιασθῶσι, πῶς θὰ τολμήσω ἐγὼ νὰ ὑπάγω εἰς τὴν Λευκάδα ἢ οἱ ἀντιπρόσωποί μου νὰ ὑπάγουν εἰς τὴν Λευκάδα; ὥστε τὴν Λευκάδα σβύστε την· ὡς πρὸς τοὺς Παξοὺς ὁ νῦν βουλευτὴς αὐτῶν δὲν ὑπάρχει ἐν τῇ ζωῇ, θὰ τὸν καταφάγουν οἱ Κερκυραῖοι, θὰ τὸν καταφάγουν βεβαίως οἱ Λευκάδιοι. Λοιπὸν βλέπετε ὅτι πρόκειται νὰ ἀποκλείσωμεν ἀνθρώπους καὶ δὲν πρόκειται νὰ ἀσφαλίσωμεν ἀνθρώπους· ὅτι εἴμεθα ἀσθενεῖς οὐδεὶς ἀντιλέγει· ζητοῦμεν φάρμακα δεξιὰ, ἀριστερά· ἡ γερουσία θὰ ἦτο καλὴ, διότι ἀσφαλίζονται μερικὰ πρόσωπα, καὶ οἱ ἄλλοι ἂς σκοτίζωνται· εὑρέθη δὲ καὶ μία ἄλλη μεγάλη ἀνακάλυψις, τὸ μοναδικὸν τῆς ψήφου. Τὸ ζήτημα τὸ περὶ τῆς μιᾶς ψήφου ἐβασανίσθη εἰς τὴν Γαλλίαν πρὸ ὀλίγου, καὶ ἔπρεπε νὰ τὸ γνωρίζετε· τί ἔλεγον οἱ δημοκρατικοί; θέλομεν συνδυασμούς· διατί; διότι ἔχομεν ἐχθροὺς τῆς δημοκρατίας, διότι ἔχομεν πολεμίους τοὺς Ναπολεοντιστὰς, καὶ εἰς τὴν ἐπαρχίαν, εἰς τὴν ὁποίαν ἐγὼ ἐπικρατῶ, θὰ συμπεριλάβω καὶ ἄλλους, οἱ ὁποῖοι δὲν ἔχουν μεγάλην σημασίαν, ἀλλ’ εἶναι δημοκρατικοί. Ἀλλ’ ἂς ὑπάγωμεν καὶ εἰς ἄλλο Κράτος, ἀπὸ τὸ ὁποῖον λαμβάνομεν τὰ παραδείγματα. Τὸ βουλευτήριον τῆς Ἀγγλίας εἶναι ἄθροισμα συνδυασμῶν, καὶ τὸ μὲν ἥμισυ εἶναι οἱ ἀντιπρόσωποι τῶν γαιοκτημόνων, εὑρίσκουν, λόγου χάριν, ἕνα ἄνδρα ἔμπειρον, εἰδήμονα, ἄγνωστον ὅμως εἰς τὴν ἐπαρχίαν, ἀπὸ τὴν ὁποίαν θὰ ἐκλεχθῇ, τὸν στέλλουν λέγοντες, πήγαινε νὰ ἐκλεχθῇς ἐκεῖ, καὶ πηγαίνει· νομίζω ὅτι εἰς τοιαύτην τινὰ κατηγορίαν περιελήφθη καὶ ὁ Πήλ. Τὸ ἥμισυ λοιπὸν τῶν βουλευτῶν εἶναι ἀντιπρόσωποι τῶν γαιοκτημόνων καὶ ὄχι τοῦ λαοῦ, τοῦ Γιάννη, τοῦ Κώστα, τοῦ Παύλου, τοῦ Κηφᾶ, τοῦ Ἀπολῶ. Τὴν δευτέραν τάξιν νομίζω ὅτι κατέχει τὸ ἐμπόριον, καὶ οἱ ἔμποροι εὑρίσκουν ἄνδρας καταλλήλους καὶ τοὺς στέλλουν ἐκεῖ ὅπου ἔχουν ἐπιῤῥοὴν καὶ ἐκλέγονται· ἔρχονται κατόπιν αἱ ἐφημερίδες, ἔρχεται ἡ πόλις τοῦ Λονδίνου, ἔρχονται οἱ σιδηρόδρομοι, ὅλα δὲ αὐτὰ τὰ συστήματα στέλλουν εἰς τὸ βουλευτήριον ἰδίους ἀντιπροσώπους. Θέλετε δὲ ἀληθῶς μίαν ψῆφον; τὸ ζήτημα εἶναι λελυμένον· οἱ Παξοὶ καὶ ἡ Αἴγινα ἔχουν λελυμένον τὸ ζήτημα. Τοῦτον τὸν τόπον κατέκλυσαν πολλὰ κακὰ, ἐν οἷς πρωτεύει ἡ πτῶσις τῆς πρώτης βασιλείας. Ἂν κατορθώσητε νὰ κατισχύσῃ τὸ νομοσχέδιόν σας, εἶσθε βέβαιοι, ὅτι ἡ Ἑλλὰς θὰ σωθῇ; Θέλετε νὰ εἴμεθα εἰλικρινεῖς; δὲν εἴμεθα ἡμεῖς ἀντιπρόσωποι τοῦ λαοῦ, διότι εἰς ποῖον μέρος τοῦ κόσμου οἱ βουλευταὶ δὲν ἀντιπροσωπεύουν τὴν πλειονοψηφίαν τοῦ τόπου; τί λαμβάνομεν ἡμεῖς; σχετικὴν πλειονοψηφίαν. Ἠξεύρετε ὅτι εἰς τὴν ἐκστρατείαν τῆς Τρωάδος ἦτο καὶ εἷς Κεφαλλὴν, ὁ ὁποῖος ἐνέπαιζεν ὅλους τοὺς Ἕλληνας, διότι ἦτο ὁ πλέον πολυμήχανος. Παρόμοιός τις δὲ Κεφαλλὴν ἐνέπαιξε τὸν νόμον εἰς τὴν πατρίδα του κατὰ τὰς ἐκλογάς· μία μόνη ψῆφος ἔπεσεν εἰς τὴν κάλπην του, διότι παρήγγειλε νὰ μὴ ψηφίσουν ἄλλοι. Καὶ μία μόνη ψῆφος ἤρκεσε. Τί δὲ τοῦτο σημαίνει; Εἶναι ἐμπαιγμὸς τῆς σχετικῆς πλειονοψηφίας. Λοιπὸν πρῶτον πάντων πρέπει νὰ καταργηθῇ ἡ σχετικὴ πλειονοψηφία, καὶ νὰ γείνῃ δεκτὴ ἡ ἀπόλυτος. Ὅταν προσετέθη ἡ Ἑπτάνησος, ἐνομίζετο, ὅτι τὰ σφαιρίδια ἀπετέλουν τὸ μέγα κέρδος τῆς προσθήκης τῆς Ἑπτανήσου. Δὲν ἐθαυματούργουν ὅμως τὰ σφαιρίδια, ἀλλ’ ὁ νόμος ὁ ἰσχυρός. Τόσον δὲ ἐνομίζετο, ὅτι τὰ σφαιρίδια ἔκαμνον θαύματα, ὥστε ὁ περὶ αὐτῶν θεσμὸς περιελήφθη ἐντὸς τοῦ Συντάγματος καὶ δὲν δυνάμεθα νὰ τὸν καταργήσωμεν. Ἐννοεῖται δὲ ὅτι ἡ ψηφοφορία ἡ διὰ σφαιριδίων εἶναι ψηφοφορία λαοῦ ἀγραμμάτου, βλέπετε δὲ τὴν κωμῳδίαν τὴν κατὰ τὰς ἐκλογὰς διαδραματιζομένην, καθ’ ἃς ἄθροισμα ψηφοφόρων κάμνει πρότασιν εἰς τὸ δικαστήριον, καὶ τὸ δικαστήριον συνέρχεται καὶ ἀποφαίνεται κτλ. κτλ. Αὐτὰ ὅλα τί ἄλλο εἶναι ἢ κωμῳδία; Ἐγὼ δὲ ἐνόμιζον, ὅτι κατὰ τὰς παρούσας ἡμέρας εἴχομεν ἄλλας ἐργασίας πολὺ σπουδαιοτέρας τῆς περὶ τῆς μιᾶς ψήφου συζητήσεως· ἀλλὰ μέχρι τῆς ἐρχομένης δευτέρας ἔχομεν καιρὸν νὰ συζητήσωμεν τὸν περὶ ἐκλογῆς νόμον καὶ τὰς βάσεις αὐτοῦ· εἶμαι δὲ πρὸς τοῖς ἄλλοις ἐναντίος καὶ τῆς μοναδικῆς ψήφου. Ἂν θέλετε οἱ ἐκλογεῖς νὰ ἀναδεικνύουν ἀνθρώπους γνωστοὺς εἰς αὐτοὺς, ἡ περιοχὴ πρέπει νὰ ᾖναι μικρά. Εἰς τὴν ἐπαρχίαν μου εἶναι γνωστότατος ὁ κ. Κουμουνδοῦρος, μάλιστα δὲ περιμένουν πότε θὰ ἀνατείλῃ ὁ Κουμουνδοῦρος καὶ πότε θὰ δύσῃ, μὲ τὴν διαφοράν, ὅτι δὲν ἠμπορεῖ ὁ κ. Κουμουνδοῦρος νὰ γνωρίζῃ καθὼς ἐγὼ τὴν ἐπαρχίαν μου. Τί νομίζετε ὅτι ζητοῦν οἱ συνεπαρχιῶταί μου; ὑπάρχουσι χωριὰ, τὰ ὁποῖα μοῦ εἶπον, κύριε Ζωχιὲ, κανεὶς ἐξ ἡμῶν δὲν γνωρίζει νὰ γράψῃ τὸ ὄνομά του· ἂν κατορθώσῃς νὰ μᾶς στείλῃς ἕνα ἄνθρωπον μὲ 30, 40 δραχμὰς νὰ διδάξῃ αὐτὰ τὰ παιδιὰ νὰ γράφουν τὸ ὄνομά των, θὰ τὸν νομίσωμεν εὐεργεσίαν μεγάλην. Δὲν τὸ κατώρθωσα ὅμως μετὰ τρεῖς περιόδους· διατί; διότι ἡ Ἑλλὰς δὲν ἀνήκει εἰς τοὺς Ἕλληνας. Εἰς ποίους λοιπὸν ἀνήκει; μήπως τὸ ἠξεύρω;

§8ΜΙΛΗΣΗΣ (ὑπουργὸς τῆς παιδείας). Τὸ ἐζητήσατε αὐτὸ, κύριε Ζωχιὲ, ἀπὸ τὸ ὑπουργεῖον;

§9ΖΩΧΙΟΣ. Μάλιστα.

§10ΜΙΛΗΣΗΣ. Τὸ ἐνθυμεῖσθε καλά;

§11ΖΩΧΙΟΣ. Βεβαίως. Λοιπὸν ἐπειδὴ θέλετε νὰ σᾶς ἀποκριθῶ, ἰδοὺ σᾶς ἀποκρίνομαι. Ἐπὶ τῆς ὑπουργίας τοῦ κ. Βούλγαρη ἔγεινεν ἐμφύλιος πόλεμος εἰς τὴν Κέρκυραν, ἦλθε δὲ ὁ κύριος Γενατᾶς καὶ τὸν κατέπαυσε. Δυστυχῶς εἷς Κερκυραῖος ὑπάλληλος ἐζήτει τὴν ἡμέραν ἐκείνην νὰ ἀνυψώσῃ τὴν Ἀγγλικὴν σημαίαν, ἐπρόφερε δὲ τὰς λέξεις «κάτω ἡ Ἑλλὰς»· ὁ κ. Τρικούπης ἦλθε καὶ ἔπαυσε τὸν ὑπάλληλον αὐτὸν, καλῶς ποιῶν, ἢ ὄχι κ. Τρικούπη; ὁ ὑπάλληλος αὐτὸς εἶναι εἰς τὴν θέσιν του.

§12ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Τὸ μετενόησεν (ἱλαρότης).

§13ΖΩΧΙΟΣ. Κύριε πρωθυπουργὲ, δὲν πρόκειται περὶ ἀντιπολιτεύσεως, εἶπον δὲ ὅ,τι εἶπον, διὰ νὰ σᾶς δείξω ὅτι ἠξεύρω τὶ λέγω. Ἀλλ’ ἂς περιορισθῶ ἐντὸς τοῦ προκειμένου κύκλου, διότι σχεδὸν ἐξῆλθον. Εἶμαι λοιπὸν ἐναντίος τοῦ νόμου, διότι εἶναι ἐναντίος τοῦ Συντάγματος· εἶμαι ἐναντίος τοῦ νόμου, διότι τὸ μοναδικὸν τῆς ψήφου δὲν τὸ θέλω. Ἐπιφυλάσσομαι δὲ, ἀφοῦ ἀκούσω τοὺς συναδέλφους μου, νὰ ἀναβῶ πάλιν εἰς τὸ βῆμα.

§14ΡΙΚΑΚΗΣ. Αἱ παρατηρήσεις τὰς ὁποίας ἔφερεν ὁ κ. Ζωχιὸς δύνανται νὰ ἔχωσι σχέσιν μὲ τὰ καθέκαστα· καθόσον ἀφορᾶ τὴν ἀρχὴν, δὲν δυνάμεθα ν’ ἀποῤῥίψωμεν τὸ νομοσχέδιον κατ’ ἀρχὴν, διότι τὸ νομοσχέδιον περιέχει καὶ ἄλλας διατάξεις ἀφορώσας ἄλλα ἀντικείμενα τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου. Νομίζω λοιπὸν ὅτι πρέπει νὰ ὁμιλήσωμεν περὶ ὧν ὡμίλησεν ὁ κύριος Ζωχιὸς εἰς τὰ καθέκαστα· ἀλλ’ ὡς πρὸς τὸ σύνολον νομίζω ὅτι δὲν πρέπει ν’ ἀποῤῥιφθῇ, διότι τὸ νομοσχέδιον ἔρχεται νὰ μεταβάλῃ τὸν ἐκλογικὸν νόμον, ὁ ὁποῖος ἔχει ἀνάγκην τροποποιήσεως. (Ἐνταῦθα προσέρχεται ὁ ἱερεὺς καὶ ὁ κ. Ν. Μεταξᾶς δίδει ἐπὶ τοῦ ἱεροῦ Εὐαγγελίου τὸν νενομισμένον ὅρκον.)

§15ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ζητεῖ τις τὸν λόγον ἐπὶ τῆς ἀρχῆς; Λοιπὸν οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου νὰ ἐγερθῶσι.

§16ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Νὰ δώσητε μίαν ἐξήγησιν ὡς πρὸς τὴν ἀρχὴν, ἐπειδὴ, βλέπετε, ἔγεινεν ἀντίῤῥησις.

§17ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ ἀρχὴ περιστρέφεται περὶ ὅλας τὰς διατάξεις, ἀλλὰ τοῦτο δὲν ἐμποδίζει νὰ ἀντιταχθῇ καὶ παρατήρησίς τις.

§18ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἐννοοῦμεν ὅτι, διὰ τῆς ψήφου μας ἐπὶ τῆς ἀρχῆς, δὲν λύομεν οὔτε ὑπὲρ οὔτε κατὰ τὸ ζήτημα τῆς μεταβολῆς τοῦ ἐκλογικοῦ συστήματος.

§19ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἡ ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἐκλογῆς βουλευτῶν, νομίζω, ὅτι ἔχει αὐτὴν τὴν ἔννοιαν· τὸ νομοσχέδιον προβάλλεται πρὸς τροπολογίαν τοῦ ὑπάρχοντος νόμου. Οἱ ψηφίζοντες ὑπὲρ τῆς ἀρχῆς διαδηλοῦσιν, ὅτι νομίζουν ἀναγκαῖον νὰ τροποποιηθῇ ὁ ὑπάρχων νόμος· οἱ ψηφίζοντες κατὰ τῆς ἀρχῆς διαδηλοῦσιν, ὅτι θέλουσι νὰ μείνῃ ἀμετάβλητος ὁ ὑπάρχων νόμος.

§20ΖΩΧΙΟΣ. Κύριε πρόεδρε, δὲν εἶναι ἀληθὲς (ἱλαρότης) αὐτὸ τὸ δίλημμα τοῦ κ. Δηλιγιάννη. Ὑπάρχει ἓν ἀρχαῖον δόγμα, τὸ ὁποῖον λέγει «οὐ τοῖς ψηφίσμασιν, ἀλλὰ τοῖς ἤθεσι καλῶς οἰκοῦνται αἱ πόλεις». Τί μᾶς λέγετε λοιπὸν, ὅτι ὁ νόμος εἶναι κακός; ὁ νόμος εἶναι ἄριστος, ἡμεῖς εἴμεθα οἱ κακοὶ, ἡμεῖς πλαστογραφοῦμεν τοὺς καταλόγους, καὶ σᾶς φέρω ὡς παράδειγμα τοὺς Ἀμερικανούς. Οἱ Ἀμερικανοὶ μᾶς ἐμιμήθησαν καὶ μᾶς ὑπερέβησαν· ἓν μόνον ἔμεινε παρ’ ἐκείνοις ἀμετακίνητον, ἂν δὲ πίπτῃ ὁ πρόεδρος τῆς δημοκρατίας, τὸν ῥίπτει ἡ ἀπαρτία.

§21ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δὲν τὸν ἔῤῥιψεν ἡ ἀπαρτία, παρῃτήθη ἀπὸ τὴν ὑποψηφιότητα.

§22ΖΩΧΙΟΣ. Λυποῦμαι ὅτι βουλευτὴς ἐγὼ ὢν γνωρίζω καλλίτερον τὰ πράγματα ἀπὸ τὸν πρωθυπουργόν.

§23ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Καὶ ἐγὼ σᾶς βεβαιῶ, ὅτι γνωρίζω καλλίτερον ἀπὸ ἐσᾶς· ὁ πρόεδρος παρῃτήθη.

§24ΖΩΧΙΟΣ. Ἐμφύλιος πόλεμος κατέλαβε τὴν Ἀμερικὴν, τὰς βορείους πολιτείας κατὰ τῶν νοτίων· οἱ βόρειοι ἐνίκησαν τοὺς μεσημβρινοὺς καὶ μετέβαλον τὴν κατάστασιν αὐτῶν, δι’ ἑνὸς δὲ διατάγματος τοῦ προέδρου τῆς δημοκρατίας ἀπελύθησαν ὅλοι οἱ δοῦλοι οἱ ἐξ Αἰθιοπίας καὶ ἐγένοντο ἴσοι πρὸς τοὺς λευκούς. Ἐκτὸς δὲ τούτου οἱ βόρειοι ἔστειλαν εἰς τὰς ἐπαρχίας τὰς μεσημβρινὰς ἀνθρώπους τυχοδιώκτας, τοὺς ὁποίους οἱ μεσημβρινοὶ ὀνομάζουσι σακκοφόρους, διότι δὲν ἔχουν τίποτε ἄλλο εἰμὴ τὸν σάκκον των. Ὁ πρόεδρος δὲ τῆς δημοκρατίας ἐπεριποιεῖτο ὅλους τοὺς Μαύρους διὰ νὰ ἔχῃ τὰς ψήφους των. Οἱ λευκοὶ ὅμως οἱ βόρειοι ἐσυγχίσθησαν μὲ τοὺς λευκοὺς τοὺς νοτίους, διότι ἐγένοντο δοῦλοι τῶν πρὶν δούλων των, καὶ ὄχι μόνον δοῦλοι τῶν πρὶν ἰδίων αὐτῶν δούλων ἐγένοντο, ἀλλ’ ὡς ἂν ἦσαν εἵλωτες κατεφρονοῦντο. Εἷς ἐκ τῶν στρατηγῶν τῆς δημοκρατίας, ἐστρατοπεδευμένος εἰς τὰς μεσημβρινὰς πόλεις, ἔγραφε πρὸς τὸν πρόεδρον, Δός μοι τὴν ἄδειαν νὰ κόψω τὰς κεφαλὰς τῶν ἀχρείων αὐτῶν, οὓς ἐνικήσαμεν διὰ τῶν ὅπλων. Ἀλλ’ ὁ πρόεδρος δὲν ἐτόλμησε νὰ ἐκδώσῃ τὴν τοιαύτην διαταγήν. Διατί; Συνῆλθε τὸ βουλευτήριον τῶν Μαύρων, ἀλλὰ δὲν εὑρέθη ἐν ἀπαρτίᾳ καὶ δὲν ἠδυνήθη νὰ προβῇ περαιτέρω εἰς τὴν παρανομίαν· ὁ δὲ πρόεδρος κατ’ ἀνάγκην διεκήρυξε λέγων, ὅτι δὲν θέλει νὰ ἐκλεχθῇ ἐκ τρίτου. Καὶ ταῦτα μὲν περὶ τῶν Ἀμερικανῶν. Ὁ δὲ νόμος ὁ ἐκλογικὸς ὁ ἡμέτερος δὲν εἶναι κακὸς, ἀλλ’ ἡμεῖς τὸν ἀναδεικνύομεν κακόν. Μήπως δὲ καὶ ὁ Ὄθων ἦτο κακός; Ἡμεῖς τὸν ἀνεδείξαμεν, νομίζω δὲ ὅτι οἱ συντελέσαντες εἰς τοῦτο θὰ δώσωσι λόγον ὄχι μόνον εἰς τὸν Θεὸν, ἀλλὰ καὶ εἰς τὴν ἱστορίαν. Λοιπὸν δὲν εἶναι ὀρθὸν τὸ δίλημμα, τὸ ὁποῖον ἔθεσεν ὁ κ. Δεληγιάννης, τὸ λέγον: «Ἢ δέχεσαι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου, ἢ ὁμολογεῖς ὅτι ὁ παλαιὸς νόμος εἶναι κακός». Ἐρωτῶ δὲ, ἐὰν μὲ τὸν παλαιὸν νόμον ἠδύνατό τις νὰ παραγεμίσῃ τὰς κάλπας, ὁ νέος νόμος θὰ τὸν ἐμποδίσῃ; Ὄχι. Τὰς πλαστογραφίας τῶν καταλόγων θὰ τὰς ἐμποδίσῃ; Ὄχι. Λοιπὸν δὲν εἶναι ὁ νόμος ὁ αἴτιος τοῦ κακοῦ. Οἱ Ἰησουῖται, κ. πρόεδρε τῆς κυβερνήσεως, μὲ τὸ Εὐαγγέλιον εἰς τὰς χεῖρας ἐσταύρωσαν τὸ ἀνθρώπινον γένος. Ἀλλὰ διὰ τοῦτο τὸ Εὐαγγέλιον εἶναι κακόν; Ὄχι. Τοὺς Ἰησουίτας νὰ διορθώσῃς, τί πταίει τὸ Εὐαγγέλιον. Δὲν εἶναι δὲ δυνατὸν νὰ μεταμορφωθῇ γένος ἀνθρώπινον ὁλόκληρον διὰ ψηφισμάτων, τὰ ὁποῖα εἶναι ἐφήμερα, διότι ἡ σημερινὴ Βουλὴ διατάττει τοῦτο, ἄλλη αὔριον ἄλλο. Εἶμαι δὲ ἐναντίος τῆς ἀρχῆς τοῦ νέου νομοσχεδίου, ὄχι διότι εἶμαι ὑπὲρ τοῦ παλαιοῦ νόμου, ἀλλὰ διότι δὲν ἐγένετο πιστὴ αὐτοῦ χρῆσις. Σᾶς ἐρωτῶ δὲ, ἐφηρμόσθη ποτὲ ὁ νῦν ἰσχύων νόμος; Ὄχι. Δὲν ἐφηρμόσθη δὲ, διότι ἡμεῖς οἱ ἴδιοι δὲν ἠθελήσαμεν νὰ ἐφαρμοσθῇ. Νομίζω δὲ ὅτι ἄλλοτε ὁ κ. Λομβάρδος, ὄχι ἀπὸ τοῦ βήματος τοῦ Βουλευτηρίου τούτου, ἀλλὰ ἀπὸ τοῦ ἄλλου, σᾶς εἶπεν ὅτι ἐπὶ Ἄγγλων ἐγένοντο ἐκλογαὶ ἐν Ζακύνθῳ καὶ ὅτι ἐφοβεῖτο τοὺς ἀντιθέτους αὐτοῦ. Ποῦ δὲ κατέφυγεν; Εἰς τὴν προστασίαν τοῦ ἀγγλικοῦ στρατοῦ καὶ εἰς αὐτὸν ἐνεπιστεύθη τὰς κάλπας. Διατί; Διότι ἐν Ζακύνθῳ τότε ὁ νόμος ἦτο φοβερὸς, σεβαστός. Εἰς τὴν Ἑλλάδα ὅμως ποῖος νόμος εἶναι σεβαστός; Ὑπουργός τις κηρύσσεται κατὰ τινος νόμου καὶ σοῦ λέγει ὅτι εἶναι κακὸς, διότι ἡ μεταβολὴ εἰς αὐτὸν συμφέρει. Δὲν εἶχε λοιπὸν δίκαιον καὶ ὁ Βούλγαρης νὰ λέγῃ, ὅτι ἡ ἀπαρτία δὲν εἶναι καλὴ καὶ συμφέρουσα; Δὲν πρέπει λοιπὸν ὁ κύριος Δεληγιάννης νὰ μὲ θέτῃ εἰς τὸ δίλημμα λέγων· ἐπειδὴ σὺ πολεμεῖς τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου, παραδέχεσαι τὸν νόμον τὸν παλαιὸν καὶ τὰ ἐν ὀνόματι αὐτοῦ γενόμενα. Μὴ ζητεῖτε νὰ μεταβάλωμεν τὸν νόμον πρὶν ἢ ἀπεκδυθῶμεν τὸν παλαιὸν ἄνθρωπον. Λοιπὸν παρακαλῶ τὸν κ. Δεληγιάννην νὰ μή με περιπλέκῃ καὶ νὰ μή με καταδικάζῃ, διότι δὲν εἶμαι ὑπὲρ τοῦ νέου νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον ἀποδοκιμάζω, διότι εἶναι κόπος μάταιος ἡ συζήτησις αὐτοῦ. Δὲν εἶμαι δὲ κατὰ τοῦ παλαιοῦ νόμου, διότι δὲν ἐφηρμόσθη. Θέλετε δὲ νὰ σᾶς εἴπω καὶ ἓν νέον δόγμα, τὸ ὁποῖον ἀνεκοίνωσα εἰς τὸν συνάδελφόν μας τὸν κύριον Βασιλάκην; Οὐδεὶς δύναται νὰ φέρῃ εἰς πέρας ἐκλογὰς, ἐὰν δὲν ᾖναι κύριος τῶν ὑπαίθρων· διὰ νὰ σᾶς ἐξηγήσω δὲ τὴν ἰδέαν μου, σᾶς ἐρωτῶ, τί νομίζεται ἱερώτερον ἡ ψῆφος, ἢ ἡ σύζυγος; Ὡς πρὸς τὸν ἄνθρωπον τὸν χοϊκὸν ἱερωτέρα εἶναι ἡ σύζυγος, ὡς πρὸς τὸν ἄνθρωπον ὅμως τὸν ἠθικὸν, ὡς πρὸς τὸν πολίτην, μετὰ τὸν Θεὸν ἡ ψῆφος, διότι σύζυγον ἔχει καὶ ὁ δοῦλος, ψῆφον δὲ μόνος ὁ ἐλεύθερος. Ἐὰν ἔλθῃ τις νὰ σοῦ ἁρπάσῃ τὴν σύζυγον τὸν σκοτώνεις, ναὶ ἢ ὄχι; Πῶς θὰ συγχωρήσῃς λοιπὸν νὰ σοῦ ἁρπάσῃ τὴν ψῆφον;

§25ΛΑΠΑΣ. Καὶ ἐγὼ εὑρέθηκα εἰς μίαν τέτοια περίστασιν καὶ ἐπῆγα νὰ χάσω τὸν βαθμόν μου.

§26ΖΩΧΙΟΣ. Σοῦ περιποιεῖ τιμὴν τὸ τοιοῦτον, καὶ ἂν ὅλοι ἐφέροντο κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον, δὲν θὰ εἴχομεν ἀνάγκην νὰ διορθώσωμεν τὸν ἐκλογικὸν νόμον. Μετά τινας ἡμέρας θέλοντες καὶ μὴ θέλοντες θὰ συζητήσωμεν τὰ νομοσχέδια τὰ πολιτικὰ, ἐὰν δὲ δὲν εἴμεθα ἡμεῖς εἰς θέσιν νὰ προστατεύσωμεν τὴν ψῆφόν μας, πῶς θέλετε νὰ ᾖναι ὁ ἄλλος; Βεβαίως δὲ θὰ τὸ πράξωμεν. Πᾶς τις δὲ χαρίζεται εἰς τοὺς φίλους του, ἀλλὰ μέχρι βωμοῦ. Ὑπάρχει δὲ μία ἐκ τῶν ὑστέρων ἀπόδειξις, ὅτι ὅλα τὰ ζῶα, τὰ ὁποῖα δὲν ἠδυνήθησαν νὰ προστατεύσωσι τὸν ἑαυτόν των, ἐξηφανίσθησαν ἀπὸ προσώπου τῆς γῆς.

§27Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Νομίζω ὅτι δὲν ἐνοήθην. Ἡ Βουλὴ ἐψήφισεν ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου καὶ ὁ πρόεδρος ἀπήγγειλε τὸ ἀποτέλεσμα. Κατ’ αὐτὴν τὴν στιγμὴν ἠγέρθη ἀμφιβολία τὶ ἐννοεῖ ἡ Βουλὴ διὰ τῆς ἀποφάσεως αὐτῆς· τινὲς εἶπον ὅτι ἡ ἀπόφασις τῆς Βουλῆς ἐπὶ τῆς ἀρχῆς σημαίνει τοῦτο, οἱ ἄλλοι τὸ ἄλλο. Ἐγὼ δὲ, ἐπειδὴ ἐνόμιζον ὅτι ἡ ἀμφιβολία αὕτη τῆς ἐκφράσεως τῆς ἐννοίας δύναται νὰ μᾶς φέρῃ εἴς τινα δισταγμὸν, κατόπιν ἐσκέφθην, ὅτι ὤφειλα νὰ ἐξηγήσω τοὐλάχιστον ὅ,τι εἶχον ἐν τῷ νῷ καθ’ ἣν στιγμὴν ἐψηφίζοντο, ἀλλ’ ὁ βουλευτὴς Μέσης, χωρὶς νὰ μὲ ἀφήσῃ νὰ τελειώσω, εἶπεν, ὅτι δὲν παραδέχομαι τὸν νέον Νόμον, ἐνῷ ἐγὼ οὔτε περὶ τοῦ τρόπου, οὔτε ἄλλο τι εἶπον. Νομίζω ὅτι εἰς τοιαύτας περιστάσεις πρέπει νὰ σπουδαιολογῶμεν.

§28ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μεταβαίνομεν λοιπὸν εἰς τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ ἄρθρου.

§29ΤΙΝΕΣ. Ποῖον κείμενον θὰ ἀναγνωσθῇ;

§30ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὡς κείμενον θὰ ᾖναι τὸ νομοσχέδιον τοῦ ὑπουργείου καὶ ἀναγινώσκονται καὶ τὰ σχετικά.

§31ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει τὸ ἄ. ἄρθρον ὅλων τῶν νομοσχεδίων.)

§32ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχει τις τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ ά ἄρθρου;

§33ΡΙΚΑΚΗΣ. Ἡ πρώτη βάσις, κύριοι, καὶ κυριωτέρα τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου εἶναι ὁ προσδιορισμὸς τῆς ἐκλογικῆς περιφερείας. Οἱ ἀντιπρόσωποι εἶναι βεβαίως τοῦ ἔθνους, ἀλλ’ ὁ τρόπος ὁ τμηματικὸς προσδιωρίσθη διὰ τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου. Ἐὰν ἀνατρέξωμεν ἀπὸ τῆς ἐπαναστάσεως, τοὐτέστιν ἀφ’ ὅτου ἡ πρώτη ἀντιπροσωπεία κατηρτίσθη μέχρι τῆς ἐποχῆς ταύτης, θέλομεν ἴδει, ὅτι ἀνέκαθεν ἐπεκράτησε τὸ σύστημα τῆς κατ’ ἐπαρχίαν ἀντιπροσωπείας· 50 ὁλόκληρα ἔτη τὸ σύστημα τοῦτο ἐφαρμόζεται, 50 ὁλόκληρα ἔτη τὸ ἔθνος ἐξετέλεσε τὰς ἐκλογάς του τμηματικῶς κατ’ ἐπαρχίας, καὶ ποτὲ δὲν ἀπεδείχθη τίποτε, τὸ ὁποῖον ἀντέκειτο πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον, ποτὲ δὲν ἠγέρθη τὸ ἐλάχιστον παράπονον ὡς ἐκ τῆς ἐκλογικῆς ταύτης διαιρέσεως. Εἰς ἄλλα κράτη τὰς ἐκλογικὰς περιφερείας τὰς ἔχουν πλέον περιωρισμένας, καὶ διὰ τοῦτο ὅσον πλέον εἶναι περιωρισμένη ἡ ἐκλογικὴ περιφέρεια, τοσοῦτον ἁγνοτέρα, τοσοῦτον ἀσφαλεστέρα εἶναι ἡ ἐκλογή. Ἡμεῖς μετὰ 50 ἔτη, ἀφοῦ ἔχομεν σύστημα κατὰ τοῦ ὁποίου οὐδὲν παράπονον ἠγέρθη καὶ τὸ ὁποῖον ἐπὶ 50 ἔτη ἐφαρμόζεται καὶ εἶναι σύγχρονον μὲ τὴν διοικητικὴν διαίρεσιν τοῦ τόπου, εἰς τὸ ὁποῖον ἴσως δύναται νὰ θεωρηθῇ ἔλλειψις ὅτι εἶναι ἐκτεταμένη ἡ ἐκλογικὴ περιφέρεια, δὲν θέλομεν νὰ μιμηθῶμεν ἄλλα ἔθνη, ἀλλὰ ζητοῦμεν νὰ λάβωμεν ὡς ἐκλογικὴν περιφέρειαν τὸν νομὸν ὁλόκληρον. Ποίαν δικαιολόγησιν θὰ δώσωμεν δι’ αὐτὴν τὴν μεταβολὴν τοῦ συστήματος; θὰ στηριχθῶμεν εἰς συμπεράσματα, ὅτι τὰ ἀποτελέσματα θὰ ἦναι τοιαῦτα ἢ τοιαῦτα; Ἀλλὰ τὸ δικαίωμα τοῦ προσδιορίζειν τὴν ἐκλογικὴν περιφέρειαν ποῖον σκοπὸν ἔχει μεταξὺ τῶν ἄλλων; ἔχει τὸν σκοπὸν τοῦ νὰ δύνανται οἱ ψηφοφόροι νὰ ἦναι ἐν γνώσει τοῦ προσώπου, τὸ ὁποῖον δύνανται νὰ ἐκλέξωσιν. Ὡς ἐκ τούτου ὅσον μᾶλλον περιωρισμένη εἶναι ἡ ἐκλογικὴ περιφέρεια, τοσοῦτον εἰς περισσοτέραν συνάφειαν εὑρίσκεται ὁ ἐκλογεὺς μὲ τὸν ἐκλέξιμον καὶ τόσον περισσοτέραν δύναται νὰ δώσῃ ἐμπιστοσύνην· καὶ ὅσον μεγαλειτέρα εἶναι ἡ ἐκλογικὴ περιφέρεια, τόσον ὀλιγωτέραν γνῶσιν τοῦ ἀτόμου λαμβάνουν οἱ ψηφοφόροι. Τώρα, κύριοι, πῶς ἔρχεσθε νὰ καθιερώσητε ἀρχὴν, ἥτις ἀντίκειται, ὅπως εἶπεν ὁ κ. Ζωχιὸς, εἰς τὸ Σύνταγμα; τὸ Σύνταγμα, ἂν καὶ δὲν ὥρισε ῥητῶς ὅτι κατ’ ἐπαρχίαν πρέπει νὰ γίνηται ἡ ἐκλογὴ, διὰ τοῦ ἄρθρου 67 ὅμως ἀναγνωρίζει τὴν κατ’ ἐπαρχίαν ἐκλογήν. Τὸ ἄρθρον 67 ἰδοὺ τὶ λέγει (τὸ ἀναγινώσκει ὡς καὶ τὸ ἑπόμενον). Ἀπέναντι τῶν δύω διατάξεων τῶν ῥητῶν τοῦ Συντάγματος, αἵτινες λέγουσιν, ὅτι κατ’ ἐπαρχίαν ἐκλέγεται ὁ Βουλευτὴς καὶ ὅτι ὁ ἀριθμὸς τῶν βουλευτῶν ἑκάστης ἐπαρχίας προσδιορίζεται κλπ, πῶς δυνάμεθα νὰ παραδεχθῶμεν αὐτὸ τὸ νέον σύστημα, τὸ ὁποῖον καὶ εἰς τὸ Σύνταγμα ἀντιβαίνει καὶ εἰς τὸν πραγματικὸν καὶ ἀληθῆ σκοπὸν τῆς ἐκλογῆς ἀντίκειται; Νομίζω, ὅτι δὲν χρήζει μεγάλης συζητήσεως καὶ ἀναπτύξεως τὸ τοιοῦτον, καὶ προτείνω νὰ ἀποῤῥίψητε τὸ ἄρθρον 1 τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ, διότι ἀντίκειται εἰς τὸ Σύνταγμα, εἰς τὰ μέχρι τοῦδε καλῶς παραδεδεγμένα καὶ εἰς τὸν ἀληθῆ σκοπὸν τῆς ἐκλογῆς, καὶ διότι δὲν ἔχομεν κανένα λόγον νὰ παραιτήσωμεν αὐτὸ τὸ σύστημα τὸ ἀνέκαθεν παραδεδεγμένον, τὸ ὁποῖον, ἐὰν ἦναι πλημμελὲς, εἶναι διότι εἶναι μᾶλλον ἐκτεταμένη ἡ ἐκλογικὴ περιφέρεια, ἐνῷ ἔπρεπε νὰ ἦναι μᾶλλον περιωρισμένη. Δι’ αὐτοὺς τοὺς λόγους ἑπομένως ζητῶ τὸ ἄρθρον 1 νὰ ἀπαλειφθῇ καὶ νὰ γείνῃ «ἑκάστη ἐπαρχία.»

§34ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ (πρωθυπουργός). Ἐνταῦθα, κύριοι, πρόκειται πρὸ πάντων νὰ ἀποφασισθῇ ὁ προσδιορισμὸς τῆς περιφερείας τῆς ἐκλογικῆς· εἶναι τοῦτο ἔργον τῆς διοικήσεως καὶ ὑπόκειται εἰς μεταβολήν; πᾶσα μεταβολὴ ἀφορῶσα εἰς τὴν ἐπαρχιακὴν περιφέρειαν εἶναι ἐναντία τοῦ Συντάγματος; Ἀπαντῶ δὲ ἐν ὀλίγοις εἰς τὸν κύριον Ῥικάκην. Ἀληθῶς κατ’ ἐπαρχίας γίνονται ἔκτοτε αἱ ἐκλογαὶ ἐν Ἑλλάδι, ἀλλ’ αἱ ἐπαρχιακαὶ περιφέρειαι ὑπέκυψαν εἰς διαφόρους μεταβολάς· κατὰ πρῶτον ἦσαν λίαν περιωρισμέναι, κατόπιν ἐξετάθησαν, ἄλλαι ἔγειναν ὡς εἶχον, καὶ ἄλλαι προσδιωρίσθησαν. Λέγον ἐπαρχίαν τὸ Σύνταγμα, κανονίζει τὰ ὅρια ἀμετάβλητα μιᾶς περιφερείας, ἢ δίδεται ἡμῖν τὸ δικαίωμα νομοθετικῶς νὰ τὰ κανονίσωμεν; Λέγοντες περιφέρειαν ἐκλογικὴν, δὲν ὁρίζομεν ἀμετάβλητα ὅρια περιφερείας· ἑπομένως δυνάμεθα τὰ ὅρια τῆς ἐπαρχίας νὰ τὰ ἐπεκτείνωμεν ἢ νὰ τὰ περιορίσωμεν, ἡ πρᾶξις εἶναι διοικητικὴ καὶ δὲν παραβιάζει ἡ Βουλὴ τὸ Σύνταγμα, ἐὰν εἴπῃ, ὅτι ἡ ἐπαρχία δεῖνα, ἀντὶ τῶν δήμων δεῖνα, λαμβάνει τοὺς δήμους δεῖνα καὶ δεῖνα, ἢ ὅτι ἐκτείνεται κατ’ αὐτὸν καὶ κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον. Αὐτὸ, κύριοι, ἐπράξαμεν, ὅλαι αἱ ἐκλογικαὶ περιφέρειαι Κερκύρας οὕτως ἐσχηματίσθησαν· π. χ. τὴν ἐπαρχίαν Κερκύρας, ἀντὶ τριῶν ἐκλογικῶν τμημάτων εἰς ἃ διῃρέθη, δυνάμεθα νὰ μεταβάλωμεν εἰς ἓν ἢ δύω; δυνάμεθα νὰ πράξωμεν τοῦτο ἢ ὄχι; μάλιστα, καὶ δι’ αὐτὸ τὸ ἐπράξαμεν, οὐδεὶς δὲ εἶπεν ὅτι ἐπράξαμεν ἔργον ἀντισυνταγματικόν. Ἑπομένως ἐὰν ᾖναι νόμιμον νὰ διαιρῶνται καὶ ὑποδιαιρῶνται ὡς ἐκεῖναι, τότε δὲν παραβιάζεται τὸ Σύνταγμα ἐὰν γείνῃ τὸ ἐναντίον, ἐλατωθῶσιν αἱ ὑποδιαιρέσεις. Ἰδοὺ, κύριοι, ἐνομίσαμεν, ὅτι δὲν παραβιάζεται τὸ Σύνταγμα, ἂν δεχθῆτε τὸν νομὸν ὡς ἐκλογικὴν περιφέρειαν. Ἀλλὰ, κύριοι, εἶναι ἀναγκαία τῳόντι αὐτὴ ἡ ἔκτασις, ναὶ ἢ ὄχι; Βεβαίως ἐὰν πρόκηται νὰ ἔχωμεν ἀντιπροσώπους ἀνθρώπους περιωρισμένων ἰδεῶν καὶ τάσεων, τότε περιορίσατε ὅσον θέλετε τὰς ἐκλογικὰς περιφερείας· ἐὰν ὅμως θέλετε νὰ ἔχωμεν ἀντιπροσώπους τοῦ ἔθνους φροντίζοντας ὑπὲρ τῶν γενικῶν συμφερόντων, ἐμπνεομένους ἀπὸ ὑψηλότερα αἰσθήματα, προτιμήσατε τὸ σύστημα ὅπερ προτείνομεν. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι εἰς τὰς περιωρισμένας περιφερείας γνωρίζονται οἱ ἄνθρωποι καλλίτερα, ἀλλὰ καὶ εὐκολώτερον διαφθείρονται, εἶναι εἰς αὐτοὺς ἡ διαφθορὰ ἰσχυρότερον ἐλατήριον· δὲν ἐπιθυμοῦμεν τοῦτο, ἡμεῖς ἐπιθυμοῦμεν νὰ ᾖναί τις γνωστὸς διὰ τῶν ἀρετῶν καὶ τῶν πράξεών του, καὶ ὄχι διὰ τῶν χρημάτων του καὶ τῶν περιωρισμένων τάσεων. Ὁ κ. Ζωχιὸς σᾶς εἶπε, δὲν θέλω τὸ προτεινόμενον σύστημα, διότι εἰς τὴν Λευκάδα, λόγου χάριν, θέλουν νὰ τὸν κόψουν, νὰ τὸν κρεμάσωσιν, ἀντὶ νὰ τὸν ἐκλέξωσι. Βεβαίως, κύριε Ζωχιὲ, πολὺ δικαίως σκέπτεσθε δι’ ἑαυτόν· ἐὰν ἦσαι περιωρισμένων ἰδεῶν καὶ τάσεων, δὲν πρέπει νὰ ἐλπίζῃς πολύ. Ἡμεῖς νομίζομεν, ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἔλθουν εἰς τὴν Βουλὴν ἄνθρωποι, τοὺς ὁποίους ὁ λαὸς διὰ τὰς ἀρετάς των δὲν τιμᾷ, θέλομεν νὰ ἔλθουν ἄνθρωποι, οἵτινες δὲν εἶναι γνωστοὶ διὰ τῆς διαφθορᾶς, ἀλλὰ διὰ τῶν καλῶν πράξεων, διὰ τῶν γενικῶν ἰδεῶν, διὰ τῆς ἀγάπης καὶ τῆς ὑπολήψεως, καὶ οὐχὶ τῆς ἀποστροφῆς τοῦ λαοῦ τῶν διαφόρων ἐπαρχιῶν· δὲν θέλομεν ἄνδρας διὰ καύσιμον. Ἰδοὺ, κύριοι, ἐν ὀλίγοις οἱ λόγοι, οἱ ὁποῖοι μᾶς ἔπεισαν νὰ παραδεχθῶμεν τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου· ἡμεῖς δὲν θέλομεν νὰ ἐνεργῶνται αἱ ἐκλογαὶ διὰ τῶν ἀνθρώπων τῶν ὑπαίθρων, διὰ τῆς βίας καὶ τοῦ δόλου, θέλομεν διὰ τοῦ συστήματος τούτου νὰ εἰσαγάγωμεν οὐχὶ τοὺς ἀνθρώπους τῆς ἐπαρχίας Μέσης, ἀλλὰ τῆς κοινῆς συνειδήσεως. Ἰδοὺ, κύριοι, διατὶ ζητοῦμεν αὐτὸ, νὰ μᾶς ἀπαλλάξητε ἀπὸ τὰ ἐγκλήματα, τὰ ὁποῖα ὁ νόμος καὶ ὄχι ἡ κακὴ ἐφαρμογὴ γεννᾷ, διότι ὁ νόμος καθιεροῖ τοὺς συνδυασμοὺς, διότι οἱ συνδυασμοὶ εἶναι συνέπεια τοῦ νόμου καὶ ἡ ἐκλογὴ τῶν πλείστων βουλευτῶν συνέπεια τῶν συνδυασμῶν· ἐγὼ δὲν τὸ λέγω, διότι πιστεύω, ὅτι εἶναι ἀπόῤῥοια τῆς κοινῆς θελήσεως τῆς ἐπαρχίας. Δὲν θέλομεν ἡμεῖς ἡ ἐκλογὴ τῶν πλείστων βουλευτῶν νὰ ἐξαρτᾶται ἀπὸ τὴν ἐπιῤῥοὴν ἑνὸς καὶ μόνου, ὁ ὁποῖος δύναται ν’ ἀποπλανᾷ τὰς πεποιθήσεις τῶν πολιτῶν. Κατὰ τὸ σύστημα τὸ ὑπάρχον, τῶν συνδυασμῶν, ὁ ἔχων μεγαλειτέραν ἐπιῤῥοὴν, αὐτὸς χορηγεῖ ψήφους εἰς τοὺς μεθ’ ἑαυτοῦ ἄλλους ἀσθενεστέρους, καὶ τοιουτοτρόπως ἀντὶ νὰ ἀντιπροσωπεύηται ἡ θέλησις τοῦ λαοῦ, ἀντιπροσωπεύεται ἡ θέλησις ἑνὸς καὶ μόνου καὶ ἀδικεῖται ἡ ἀληθὴς μειονοψηφία. Εἰς τὰς ἐπαρχίας συμβαίνει ἄνθρωποι μὴ ἔχοντες 10 ψήφους, διότι ὑποστηρίζονται ἀπὸ ἰσχυροὺς, νὰ ἀποκλείουν τοὺς ἀντιθέτους, οἱ ὁποῖοι ἔχουν πραγματικὴν μειονοψηφίαν, ἐλάσσονα δὲ κατὰ ψήφους· καὶ τοιουτοτρόπως ἡ μειονοψηφία ἀποκλείεται καὶ ἡ ἐπαρχία ἀντιπροσωπεύεται ἀπὸ ἀνθρώπους τῆς μειονοψηφίας, τῆς μειονοψηφίας οὐχὶ τῆς ἀληθοῦς, ἀλλὰ τῆς μὴ συνταγματικῆς καὶ μηδαμινῆς. Ἰδού, κύριοι, ἐν ὀλίγοις διατὶ νομίζομεν, ὅτι τὸ νομοσχέδιον θέλει μᾶς ἀπαλλάξει ἀπὸ τὰ ἄτοπα, εἰς τὰ ὁποῖα ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ παρόντος ἐκλογικοῦ νόμου ἄγει. Ἀλλ’ ὑπάρχει μία δυσκολία, εἷς κίνδυνος, ὅτι αἱ μεγάλαι ἐπαρχίαι θέλουσιν ἀποῤῥοφήσει τὰς μικρὰς καὶ ὅτι ἑπομένως αἱ μικραὶ ἐπαρχίαι δὲν θέλουσι δυνηθῆ νὰ ἀντιπροσωπευθῶσι, διότι αἱ μεγάλαι ἐπαρχίαι ὡς πλειονοψηφοῦσαι αὐταὶ θέλουσι στείλει τοὺς ἀντιπροσώπους. Αὐτὸ εἶναι ἀδύνατον νὰ γείνῃ, τὸ ἐναντίον θέλει γείνει· ἰδοὺ πῶς. Κατὰ τὸ νομοσχέδιον ὁ ἔχων ἕνα ἀριθμὸν ψήφων, αὐτὸς θὰ ᾖναι βεβαίως βουλευτής· ἑπομένως, ὑποθέτω τὰς Ἀθήνας, παρουσιάζονται 30 ὑποψήφιοι, οἱ ὑποψήφιοι αὐτοὶ δὲν συμψηφοφοροῦνται, ψηφοφοροῦνται ἀντιθέτως· ἑπομένως ὁ πλεῖστος ἀριθμὸς τῶν παρουσιαζομένων ὑποψηφίων θέλει διαιρέσει τοὺς ψηφοφόρους. Μία ἔνστασις ὑπάρχει, ὅτι ἐνδέχεται μικρὰ ἐπαρχία νὰ παρουσιάζῃ ἀνθρώπους ἐντελῶς ἀγνώστους· ἑπομένως οὗτοι, δυνάμενοι εἰς τὴν ἐπαρχίαν των νὰ ἐπιτύχουν, εἰς ἄλλην ἐπαρχίαν δὲν δύνανται νὰ ἐπιτύχουν, διότι ὡς ἐντελῶς ἄγνωστοι δὲν ἠμποροῦν νὰ ἐλπίζωσι καμμίαν ὑποστήριξιν ἀπὸ τὰς ἄλλας ἐπαρχίας. Αὐτὸ ἤθελεν εἶσθαι ἀληθὲς, ἐὰν ὁ ἀριθμὸς ὁ ἀπαιτούμενος ἵνα ἐπιτύχῃ τις βουλευτὴς δὲν ἦτο ὑπολογισμένος τοιοῦτος, ὥστε τὸ ἥμισυ πλέον ἑνὸς νὰ χορηγῇ τὸν βουλευτήν· ἑπομένως καὶ μόναι αἱ ψῆφοι τῆς ἐπαρχίας ἀρκοῦσιν, ὁ ἔχων 800 ψήφους γίνεται βουλευτής. Καὶ ὁ εἰς τὰς μικρὰς ἐπαρχίας λοιπὸν ἀπολαμβάνων ἐπιῤῥοὴν, ὁποίαν πρέπει νὰ χαίρῃ ὁ θέλων νὰ ἐκλεχθῇ βουλευτὴς, δύναται νὰ συγκεντρώσῃ τοσοῦτον ἀριθμὸν ψήφων, διότι τοσοῦτος ἀριθμὸς ψήφων καὶ τώρα ἀποτελεῖ τὸν νόμιμον ἀριθμὸν, ὁ ὁποῖος ἀπαιτεῖται, ἵνα ἐκλεχθῇ τις βουλευτής· ὅθεν δὲν ὑπάρχει ὁ κίνδυνος τὸν ὁποῖον φοβοῦνται. Ἂν, κύριοι, αὐτὸς ὁ λόγος ἢ αὐτὴ ἡ αἰτία δύναται νὰ ἐπηρεάσῃ ὑμᾶς, ἐπιθυμῶ καὶ παρακαλῶ, πρὶν ἢ ἀποφασίσωμεν, νὰ μελετήσωμεν ἰδιαιτέρως τὸ ζήτημα τοῦτο, καὶ εἶμαι βέβαιος, ὅτι θέλετε φθάσει εἰς ὃ συμπέρασμα φθάνω καὶ ἐγὼ, καὶ τὸ ὁποῖον ἴσως δὲν ἠδυνήθην νὰ κάμω καταληπτὸν εἰς ὅλους, διότι δὲν ἠξεύρω ἀκόμη τὰς ἀμφιβολίας, τὰς ὁποίας ὀφείλω νὰ πολεμήσω. Λοιπὸν ἂν θέλωμεν νὰ ἀπαλλαγῶμεν ἀπὸ τὰ δεινὰ εἰς τὰ ὁποῖα ὑποκείμεθα· ἐὰν θέλωμεν πρὸ πάντων νὰ ἀποφύγωμεν τὰς προσωπικὰς διαλύσεις τῶν Βουλῶν, διότι αἱ προσωπικαὶ διαλύσεις τῶν Βουλῶν ἔχουν ὡς βάσιν καὶ στηρίζουν τὰς ἐλπίδας των εἰς τοὺς συνδυασμούς· ἐὰν θέλωμεν νὰ ἀποφύγωμεν τὸν κίνδυνον τοῦτον, πρέπει νὰ παραδεχθῶμεν τὸ σύστημα περὶ τοῦ ὁποίου πρόκειται, διότι δι’ αὐτοῦ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐκλεχθῶσιν ἀποκλειστικῶς καὶ μονομερῶς βουλευταὶ, οὕτω δὲ θέλει δυνηθῆ νὰ σχηματισθῇ ἐν τῇ Βουλῇ πλειονοψηφία καὶ μειονοψηφία ἐκ πεποιθήσεων, καὶ οὐχὶ ἐκ συνδυασμῶν συμφερόντων. Κύριοι, τὸ ζήτημα δὲν ἔχει χαρακτῆρα οὔτε κομματικὸν, οὔτε πολιτικόν· τὸ ζήτημα ἀφορᾷ τὸ κοινὸν συμφέρον, θὰ ᾖναι καὶ εἰς ἡμᾶς καλὸν καὶ εἰς ἐσᾶς καλὸν, ἢ καὶ εἰς ἡμᾶς κακὸν καὶ εἰς ἐσᾶς κακόν. Ἑπομένως παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ τὸ μελετήσῃ καὶ νὰ τὸ συζητήσῃ ὑπ’ αὐτὴν τὴν ἔποψιν, καὶ εἶμαι βέβαιος, ὅτι μελετῶσα αὐτὸ ὑπ’ αὐτὴν τὴν ἔποψιν καὶ ἐκτὸς παντὸς κομματικοῦ ἢ πολιτικοῦ λόγου, θέλει φθάσει εἰς συμπέρασμα ὀρθὸν καὶ ἀσφαλές. Περιμένω νὰ ἀκούσω περισσοτέρας ἀντιῤῥήσεις, διὰ νὰ ἀπαντήσω.

§35ΖΩΧΙΟΣ. Κατὰ τοῦ κ. πρωθυπουργοῦ θὰ φέρω τὸν πρωθυπουργόν· αὐτὰ τὰ ὁποῖα σᾶς εἶπε εἶναι ὅλως διόλου ἀντίστροφα ἐκείνων τὰ ὁποῖα ἔπραξεν. Ὅταν ἡ Ἑπτάνησος ἡνώθη μὲ τὴν Ἑλλάδα, ἡ Κέρκυρα ἐψηφοφόρει ἀπὸ κοινοῦ, σημειωτέον δὲ ὅτι νῦν ἡ Κέρκυρα δὲν ἀποτελεῖ νομόν. Ἡ πόλις ὅμως τῆς Κερκύρας εἶχε πόλεμον μὲ τὴν ἐξοχὴν, καὶ διὰ τοῦτο οὐδεὶς τῶν πολιτῶν ἠδύνατο νὰ ἐπιτύχῃ εἰς τὰς ἐκλογάς. Κύριε Βασιλάκη, ἠδύνατο νὰ ἐκλεχθῇ ὁ πατήρ σου; Ἐγὼ τὸν ὑπερέβην. Μετὰ 37 ἔτη ἐπέστρεψα εἰς τὴν Κέρκυραν, ὁ πατὴρ τοῦ κυρίου Βασιλάκη ἐκυβέρνησε τὴν Κέρκυραν, ἐν τούτοις ἐγὼ ἐξελέχθην 22ος, ὁ δὲ πατήρ του 37ος. Κατέπεσε δὲ, διότι τὸ μῖσος, ἡ ἀποστροφὴ τῶν χωρικῶν πρὸς τὴν πόλιν ὑπερέβαινε πάντα ὅρον· ὅθεν ἦτο ἀδύνατον ἡ πόλις νὰ στείλῃ βουλευτὰς, καὶ σήμερον ἀκόμη εἶναι ἀδύνατον νὰ στείλῃ, ἂν εἰς μίαν μετὰ τῆς Ἐξοχῆς περιληφθῇ περιφέρειαν. Κατέφυγον λοιπὸν εἰς τὸν νῦν πρωθυπουργὸν οἱ κάτοικοι τῆς πόλεως, ἔστειλαν δὲ μίαν πρεσβείαν πρὸς αὐτὸν λέγοντες· Ἡνώθημεν μὲ τὴν Ἑλλάδα, ἀλλ’ εἴμεθα χαμένοι, διότι καταδιωκόμεθα ὑπὸ τῶν χωρικῶν, καὶ δὲν ἀντιπροσωπεύεται ἡ πόλις ἐν τῷ βουλευτηρίῳ. Παρεκάλεσα μάλιστα τὸν πρωθυπουργὸν καὶ ἐγὼ, διὰ νὰ δώσῃ ἀκρόασιν εἰς τὸ αἴτημα τῆς πόλεως.

§36ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ (πρωθυπουργός). Μὲ τὸν ἐκλογικὸν νόμον τὸν παλαιὸν ἐπρόκειτο νὰ γείνῃ, οὐχὶ διὰ τοῦ νέου.

§37ΖΩΧΙΟΣ. Ἐχωρίσατε τὴν πόλιν, διὰ νὰ στείλῃ ἡ πόλις ἀντιπροσώπους. Ἐφέτος τὸ νομοσχέδιόν σας ἐφηρμόσθη εἰς τὴν ἐπαρχίαν μου· ἕκαστος ἐπῆρεν ὅσας ψήφους ἠμπόρεσε. Ἤλθομεν δὲ εἰς τὴν Βουλὴν κεχωρισμένοι. Τί ἀποτελοῦμεν; Τίποτε, κόκκοι εἴμεθα ἄμμου. Ὁ Βασιλάκης εἶναι μὲ τὸν Τρικούπην, ἐγὼ μὲ τὸν Δεληγεώργην, ὁ τρίτος δὲν ἠξεύρω μὲ ποῖον. Ἂν προτεθῇ νὰ ψηφίσωσιν οἱ πολῖται ὑπὲρ ἰδεῶν, τότε καὶ οἱ ἐχθροὶ, οἱ ἐκ μιᾶς ἐπαρχίας, θὰ συμφωνήσωσι νὰ προπολεμήσωσιν ὑπὲρ τῆς κοινῆς ἰδέας. Σεῖς ὅμως ὅλως διόλου τὰ ζητήματα τῶν ἰδεῶν τὰ κατεστήσατε προσωπικά. Διατί; Διότι θέλετε νὰ ἦσθε ἐντὸς τοῦ Βουλευτηρίου. Ἐγὼ δὲν θέλω νὰ ἦμαι ἐντὸς τοῦ Βουλευτηρίου. Σᾶς ἐρωτῶ δὲ τί κατορθώσαμεν μέχρι τοῦδε; Τὸ πρῶτον κατόρθωμά μας εἶναι ἡ παραπομπὴ τῶν ὑπουργῶν εἰς δίκην. Τί δὲ σᾶς λέγει ὁ πρωθυπουργός; Δὲν πταίουν οἱ ἄνθρωποι· πταίουν οἱ νόμοι. Δὲν πταίει λοιπὸν ὁ Βούλγαρης, ἀλλ’ οἱ νόμοι πταίουν. Ὅσον μεγαλειτέρα εἶναι ἡ ἐκλογικὴ περιφέρεια, τόσον περισσότεραι εἶναι καὶ αἱ τῶν ἐκλογῶν δυσκολίαι. Πόσας κάλπας θὰ θέσετε εἰς τόσους δήμους; Πόσα ἔξοδα θὰ κάμετε; Πόσους ἀντιπροσώπους θὰ στείλετε; Ἐστείλαμεν εἰς τὴν Τῆνον, ὅπου δεσπόζει ἡ Παναγία, ἀντιπροσώπους τῆς Βουλῆς. Οἱ ὑποψήφιοι καὶ ἀπὸ τὸ ἓν μέρος καὶ τὸ ἄλλο ἦσαν ἐντιμότατοι, καὶ ἐν τούτοις ἐπισκοπούντων τῶν ὑποψηφίων καὶ τῶν ἀντιπροσώπων τῆς Βουλῆς, τί εὑρέθη ἐντὸς τῶν καλπῶν; Τὸ ἔγκλημα. Ἐπέκτεινον τὴν ἐκλογὴν εἰς τὰς Κυκλάδας. Ποῖος δύναται νὰ ἐπιστατήσῃ διὰ μιᾶς ὅλας τὰς Κυκλάδας; Ὅ,τι ἤδη λέγω εἶναι πρακτικὸν θεώρημα, δὲν εἶναι θεωρία μεταφυσική. Ἀλλὰ σεῖς θέλετε τοὺς ἀνθρώπους τοὺς φατριαστὰς, οὐχὶ τοὺς ἀντιπροσώπους τῶν ἰδεῶν. Ἂν οἱ βουλευταὶ ἦναι ἀντιπρόσωποι ἰδεῶν, πολλοὶ θὰ συνασπισθῶσι καὶ θὰ συμφωνήσωσιν ὅπως συμπράξωσι. Σᾶς εἶπεν ὁ πρωθυπουργὸς, ὅτι διὰ τοῦ νομοσχεδίου του θὰ ἀποφύγωμεν τὰς προσωπικὰς διαλύσεις τῆς Βουλῆς. Ἀλλὰ τί ἐστὶ προσωπικὴ τῆς Βουλῆς διάλυσις; Ἡ προσωπικὴ διάλυσις παρασκευάζεται ἀπὸ σᾶς τοὺς ἰδίους. Σᾶς λέγω δὲ καὶ τοῦτο, ὅτι πρὶν προβῆτε καὶ πρὶν ἀποφασίσετε περὶ τοῦ προκειμένου, πρέπει ὅλοι οἱ νομοὶ νὰ γείνουν ἴσοι. Ἀλλὰ, κύριε πρωθυπουργὲ, κατ’ ἐπαρχίας λέγει τὸ Σύνταγμα ὅτι γίνονται αἱ ἐκλογαὶ, σεῖς δὲ μεταβάλλετε εἰς νομόν. Γινώσκετε τὰ τοῦ Κριτίου; Αὐτὸς ἦλθεν εἰς ἔριδα μετὰ τοῦ Θηραμένους, ὃν ἐζήτησε νὰ θανατώσῃ. Ἔλεγε δὲ ὁ Θηραμένης ὅτι κατὰ τὸ Σύνταγμα ἦτον ἀπαραβίαστος· ὁ δὲ Κριτίας τί ἀπεκρίθη; Κατὰ τὸ Σύνταγμα νομίζεις τὸν ἑαυτόν σου ἀπαραβίαστον; Ἰδοὺ σὲ διαγράφω ἐκ τοῦ Συντάγματος. Τὰ αὐτὰ σᾶς εἶπε καὶ ὁ πρωθυπουργός. Ἐπαρχίαν λέγει τὸ Σύνταγμα, ἀλλ’ ἐγὼ μεταβάλλω τὴν ἐπαρχίαν εἰς νομόν. Βεβαίως δὲ ἡ ἐπαρχία ἐκφράζει ἰδέαν τινὰ, ἡ ἐπαρχία ἔχει ὡρισμένην σημασίαν· ἄλλο δὲ ἐπαρχία, καὶ ἄλλο νομός. Ἀρχαῖός τις σοφὸς εἶπε· φοβηθῆτε τοὺς καιροὺς ἐκείνους, καθ’ οὓς αἱ λέξεις μετέβαλον τὴν σημασίαν των. Τί δὲ σᾶς λέγει ὁ πρωθυπουργός; Θέλεις τὴν ἐπαρχίαν μεγάλην; Ἰδοὺ αὕτη. Τὴν θέλεις μικράν; Ἰδοὺ (ἱλαρότης). Διὰ νὰ ἐννοήσητε δὲ τί σημαίνει ἐπαρχία, πρέπει νὰ ἀνατρέξητε εἰς τὴν Συνέλευσιν. Τί δὲ ἐνόει ἡ Συνέλευσις ὅταν μετεχειρίσθη τὴν λέξιν ἐπαρχία; Ἰδοὺ τί σᾶς λέγει ὁ νομοθέτης περὶ μεταναστῶν. Δύνανται οἱ μετανάσται νὰ στείλουν εἰς τὸ Βουλευτήριον ἀντιπρόσωπον, ἂν σχηματίσουν δῆμον, ἐπαρχίαν. Περὶ δὲ νομοῦ οὐδὲν λέγει. Εἶναι δὲ ἀδύνατον μετανάσται νὰ σχηματίσωσι νομόν· τοὐλάχιστον μέχρι τῆς ὥρας οὐδὲ ἐπαρχίαν κατώρθωσαν νὰ σχηματίσουν. Ἐγὼ λοιπὸν ἐπιμένω ὅτι ἡ λέξις ἐπαρχία, τὴν ὁποίαν παρεδέχθη τὸ Σύνταγμα, ἔχει ἄλλην σημασίαν παρὰ ἐκείνην τὴν ὁποίαν ὁ ἔντιμος πρωθυπουργὸς θέλει νὰ δώσῃ σήμερον εἰς αὑτήν. Ἀρχαῖος δέ τις ἠθέλησε νὰ ἀνατρέψῃ τὴν πολιτείαν τῆς πατρίδος του, μετέβαλε δὲ μικρόν τινα θεσμὸν, διὰ τῆς μικρᾶς δὲ ταύτης μεταβολῆς κατώρθωσε νὰ ἀνατραπῇ ἡ πολιτεία. Προσετέθη δὲ ἐπ’ ἐσχάτων μικρόν τι τίμημα εἰς τὴν νέαν Ὁλλανδίαν, καὶ τὸ πολίτευμα ἤλλαξε, διότι οἱ φαῦλοι ἐγένοντο κύριοι τῶν πραγμάτων. Τί δὲ ἐπενόησαν ἐναντίον αὐτῶν οἱ χρηστοί; Ἠγόρασαν τὰς ψήφους. Πρὸς τίνα σκοπόν; Διὰ νὰ σώσωσι τὴν πατρίδα. Ἡ πλειονοψηφία δὲ τῆς Βουλῆς τῆς νέας, ἡ διὰ τῆς ἀγορᾶς τῶν ψήφων σχηματισθεῖσα, ἐπέβαλε μιᾶς δραχμῆς τίμημα εἰς ὅλους τοὺς ψηφοφόρους. Ἠξεύρετε πόσοι δὲν προσῆλθον; Οἱ ἡμίσεις. Κύριε πρωθυπουργὲ, καὶ ἐγὼ εἶμαι γέρων καὶ ἐσεῖς, πιστεύω ὅμως ἀνθρωπίνως ὅτι θὰ ζήσωμεν μερικὰ χρόνια. Ἀναλαμβάνεις μέγα βάρος καὶ θὰ ἔλθῃ στιγμή, καθ’ ἣν θὰ εἴπῃς, Μεταμεμέλημαι.

§38ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ (πρωθυπουργός). Τοιαύτην γνώμην ἔχω.

§39ΖΩΧΙΟΣ. Θὰ εἴπῃς μεταμεμέλημαι, διατί; Διότι δὲν ἔχετε ἓν παράδειγμα νὰ μᾶς δείξητε εἰς ὅλην τὴν ὑφήλιον ἀνάλογον πρὸς τὸ νομοσχέδιόν σας. Σημειώσατε δὲ ὅτι ἡ πρότασίς σας εἶναι τυραννική. Ἂν πτωχός τις νέος εἰδήμων καὶ χρηστὸς ζητήσῃ νὰ προκύψῃ, τὸν πολεμεῖτε. Τί δὲ κατορθόνετε; Γερόντια σαπρὰ, τὰ ὁποῖα ἔχουν σχέσεις καὶ χρήματα, ἠμποροῦν νὰ ἐκλέγωνται, ὁ δὲ νέος ὁ ἐπαρχιώτης δὲν δύναται.

§40ΡΙΚΑΚΗΣ. Ἀναγνωρίζω, κύριοι, τὴν ἀρχὴν τὴν ὁποίαν ἔθεσεν ὁ πρωθυπουργὸς, ὅτι δύναται ἑκάστοτε νὰ κανονίζηται ἡ περιφέρεια ἡ ἐπαρχιακή· ἀναγνωρίζω ὅτι ἔχομεν τὸ δικαίωμα καὶ ὑπ’ οὐδενὸς νόμου ἀπαγορεύεται, ἀλλὰ πάντοτε θὰ ᾖναι ἐπαρχιακὴ περιφέρεια· καὶ πρέπει νὰ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψιν, ὅτι, καθ’ ἣν ἐποχὴν ἐψηφίσθη, τὸ Σύνταγμα εἶχεν ὑπ’ ὄψιν του ἓν διοικητικὸν σύστημα, διοικητικὴν διαίρεσιν, καὶ παρεδέχθη μεταξὺ τῆς ἐπαρχιακῆς καὶ νομαρχιακῆς διαιρέσεως τὴν ἐπαρχιακὴν περιφέρειαν. Ὅταν λοιπὸν ἔχωμεν ὑπ’ ὄψιν ὅτι, καθ’ ἣν ἐποχὴν ἐψηφίσθη τὸ Σύνταγμα, ὑπῆρχον νομοὶ καὶ ἐπαρχίαι, καὶ ἐθεώρησεν ἀναγκαῖον νὰ μὴν ἀφήσῃ εἰς τὸν ἐκλογικὸν νόμον, ἀλλὰ νὰ περιλάβῃ εἰς τὸ Σύνταγμα τὴν ἐπαρχιακὴν διαίρεσιν, θὰ μοῦ εἴπητε ὅτι σήμερον, μεταβάλλοντες τὰς λέξεις, δὲν παραβιάζετε τὸ Σύνταγμα, ἀναχωροῦντες ἀπὸ τὴν ἐπαρχιακὴν περιφέρειαν καὶ μεταβαίνοντες εἰς τὴν νομαρχιακήν; Τί λέγει τὸ ἄρθρον 70 τοῦ Συντάγματος; Διὰ νὰ ἐκλεχθῇ τις βουλευτὴς, ἀπαιτεῖται νὰ ᾖναι πολίτης Ἕλλην, ἐκ τῆς ἐπαρχίας παρ’ ἧς ἐκλέγεται. Ὁ βουλευτὴς, ὁ ὁποῖος θὰ ἔλθῃ ἀπὸ τὸν νομὸν Ἀχαΐας καὶ Ἤλιδος, δὲν κατάγεται ἀπὸ τὴν ἐπαρχίαν ἀπὸ τὴν ὁποίαν ἐκλέγεται, θὰ ᾖναι ἀπὸ τὴν ἐπαρχίαν τῶν Πατρῶν καὶ θὰ τὸν ἐκλέγῃ ἡ ἐπαρχία τῆς Ἠλείας· ὁ τοιοῦτος θὰ ἀντιπροσωπεύῃ τὴν ἐπαρχίαν εἰς τὴν ὁποίαν ἀνήκει; Ὄχι· δὲν θὰ παραβιάσετε μόνον τὸ ἄρθρον 70, ἀλλὰ καὶ τὸ 68, τὸ ὁποῖον λέγει, ὅτι ὁ ἀριθμὸς τῶν βουλευτῶν ἑκάστης ἐπαρχίας πρέπει νὰ προσδιορίζηται ἀναλόγως τοῦ πληθυσμοῦ αὐτῆς. Κύριοι, μὴ θέλετε δι’ ὁποιουσδήποτε λόγους, τοὺς ὁποίους νομίζετε συμφέροντας, νὰ παραβιάσητε μίαν διάταξιν, διότι μεθαύριον θὰ παραβιάσωμεν ἄλλας διατάξεις οὐσιωδεστέρας τῆς διατάξεως αὐτῆς. Ὅταν εἶχεν ὑπ’ ὄψιν ἡ Συνέλευσις ὅτι ὑπῆρχον νομαρχιακαὶ καὶ ἐπαρχιακαὶ διαιρέσεις, καὶ ἐθεώρησεν ἀναγκαῖον νὰ παραδεχθῇ τὴν ἐπαρχιακὴν, δὲν ἔχομεν τὸ δικαίωμα νὰ παραβιάσωμεν τὴν θεμελιώδη ταύτην διάταξιν τοῦ Συντάγματος. Τώρα, κύριοι, ὡς ἐκ περισσοῦ, καθόσον ἀφορᾷ τὰς σκέψεις ὡς πρὸς τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ νέου συστήματος, ποῖα εἶναι τὰ ἀτοπήματα τῆς μέχρι τοῦδε ἐπαρχιακῆς διαιρέσεως, τὰ ὁποῖα θὰ θεραπεύσῃ; Δὲν ἤκουσα εἰμὴ δύω· τὸ πρῶτον εἶναι ὅτι ὁ ὑποψήφιος, ὁ βουλευτὴς, ὁ ὁποῖος εὑρίσκεται εἰς σχέσιν πλησιεστέραν μὲ τὴν ἐπαρχίαν του, εἶναι γνωστὸς εἰς τὴν ἐπαρχίαν του διὰ τῆς διαφθορᾶς. Δὲν τὸ παραδέχομαι· ἐγὼ λέγω τὸ ἐναντίον, ἡ ἐπαρχία, ἡ ὁποία εὑρίσκεται ἐντὸς στενοῦ κύκλου, εἶναι εἰς θέσιν ἐκ τοῦ πλησίον νὰ γνωρίζῃ τὰ πρόσωπα, εἶναι εἰς θέσιν νὰ γνωρίζῃ τὴν κατάστασιν ἑνὸς ἑκάστου προσώπου καὶ νὰ ἐκλέξῃ τὸν τιμιώτερον μεταξὺ αὐτῶν, ἔχομεν δὲ τὰ παραδείγματα τοῦ παρελθόντος· δὲν παραδέχομαι ὅτι ποτὲ αἱ ἐπαρχίαι οἴκοθεν καὶ ἄνευ ἐπεμβάσεων ἐξέλεξαν φαύλους καὶ διεφθαρμένους. Ἡ ἐπαρχία, ἐκλέξασα ἐλευθέρως, ἐξέλεξε τοὺς καλλιτέρους μεταξὺ αὐτῆς, καὶ ἂν ποτὲ ἐξῆλθε τοῦ κανόνος, ἐξῆλθε διὰ τῆς λόγχης καὶ τῆς βίας. Πῶς, κύριοι, λοιπὸν ῥίπτετε μίαν μομφὴν κατὰ τῆς διαιρέσεως τῆς ἐπαρχιακῆς καὶ θέλετε νὰ θέσωμεν ὡς κανόνα ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον συμβαίνει ὡς ἐξαίρεσις; καὶ διὰ τίνα αἰτίαν; διότι θέλομεν νὰ μεταβάλωμεν μίαν διάταξιν τοῦ Συντάγματος. Οἱ συνδυασμοὶ φέρουν τὰς συγκρούσεις. Σᾶς ἐρωτῶ, κύριοι, σεῖς, οἱ ὁποῖοι εἶσθε πρακτικώτεροί μου εἰς τὰς ἐκλογὰς, ἀπὸ τοῦ 1862 πότε ἐγένοντο συγκρούσεις; Ὅταν δὲν ἀφέθη ἡ ἐκλογὴ τοῦ λαοῦ ἐλευθέρα. Ὁσάκις ἡ ἐλευθερία τοῦ λαοῦ ἦτο σεβαστὴ, ὁσάκις τὰ συγκρουόμενα μέρη ἔμειναν ἐλεύθερα, δὲν ἔλαβον χώραν συγκρούσεις· συγκρούσεις ἐγένοντο ὅπου ἡ λόγχη ἐπαρουσιάσθη, ὅπου ἡ καλπονόθευσις ἐπαρουσιάσθη ἐκ μέρους τῶν ὑπαλλήλων τῆς ἐξουσίας. Τί σᾶς πταίει τὸ ἐπαρχιακὸν σύστημα; μήπως, ἂν θέλῃ νὰ παραβιάσῃ μία κυβέρνησις, δὲν δύναται καὶ εἰς τὴν νομαρχιακὴν περιφέρειαν νὰ κάμῃ τὸ ἴδιον; ὅταν ἡ ἀρχὴ ᾖναι διεφθαρμένη, παντοῦ ἐπεμβαίνει. Ἂς φροντίσωμεν νὰ ἔχωμεν ἠθικὴν κυβέρνησιν, ἀπὸ ἡμᾶς ἐξαρτᾶται, καὶ ὄχι νὰ μεταβάλωμεν τοὺς νόμους, διὰ νὰ διορθώσωμεν τοὺς διεφθαρμένους. Δὲν μᾶς ἀρέσουν οἱ ἀντιπρόσωποι τῶν ἐπαρχιῶν· διατί; Διότι δὲν εἶναι κοσμοπολῖται, πρέπει νὰ χαίρουν γενικὴν ὑπόληψιν· διὰ ποῖον πρᾶγμα; ὁ κατοικῶν εἰς τὴν ἐπαρχίαν του, ὁ γνωστὸς εἰς τὴν ἐπαρχίαν του, ὁ ἔντιμος πολίτης, ὁ ἔντιμος βιομήχανος, εἶναι ἀνάγκη νὰ ἔλθῃ εἰς τὸν περίβολον τοῦτον, εἶναι ἀνάγκη νὰ ἔλθῃ νὰ ἐργασθῇ διὰ τὸν τόπον του, τὸν ὁποῖον πονεῖ, καὶ διὰ τὸν ὁποῖον συνεισφέρει. Ὁ κοσμοπολίτης εἰς τί θὰ μᾶς χρησιμεύσῃ; κοσμοπολῖται εἶναι δύο εἰδῶν· ἢ ἄνθρωποι γνωστοὶ διὰ τὰ ἔξοχα προτερήματά των, ἢ ἄνθρωποι aventureus· καὶ ἐπειδὴ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εὕρωμεν ὅλους ἀνήκοντας εἰς τὴν πρώτην κατηγορίαν, θὰ τοὺς εὕρωμεν εἰς τὴν δευτέραν· ἰδοὺ τὰ ἀποτελέσματα τοῦ νέου συστήματος. 50 ὁλόκληρα ἔτη εἰς οὐδενὸς τὸν νοῦν ἦλθε νὰ ἐπεκτείνῃ τὴν περιφέρειαν· ἀπ’ ἐναντίας ἦτο ἐπιθυμητὸν νὰ περιορισθῇ ἡ περιφέρεια ὡς εἰς τὴν Κέρκυραν, καὶ ἂν κατορθοῦτο τοῦτο καὶ εἰς ἄλλα μέρη, ἴσως θὰ εἴχομεν ἄλλα ἀποτελέσματα. Λοιπὸν, κύριοι, νομίζω ὅτι κανεὶς λόγος δὲν συντρέχει, ὁ ὁποῖος, ἔστω καὶ ἂν θεωρηθῇ ἀμφίβολος ἡ διάταξις τοῦ Συντάγματος, νὰ μᾶς δώσῃ τὸ θάῤῥος καὶ νὰ μᾶς δικαιολογήσῃ νὰ προβῶμεν εἰς τὴν παρερμηνείαν καὶ καταπάτησιν αὐτοῦ· οὐδεὶς λόγος, οὐδεμία ἀνάγκη.

§41ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ὑπάρχει ἄλλος ἐγγεγραμμένος νὰ ὁμιλήσῃ ἐπὶ τοῦ ἄρθρου ά.

§42ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Ἐπὶ τοῦ ά ἄρθρου ἐκάμαμεν μίαν τροπολογίαν, ἑκάστη ἐπαρχία.

§43ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐὰν δὲν γείνῃ δεκτὸν τὸ ἄρθρον ά. ἰσχύει τὸ παλαιόν.

§44ΡΙΚΑΚΗΣ. Δὲν προηγεῖται, νομίζω, ἡ τροπολογία;

§45ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διατυπώσατέ την.

§46ΡΙΚΑΚΗΣ. «Ἑκάστη ἐπαρχία ἀποστέλλει εἰς τὴν Βουλὴν ἰδίους βουλευτάς».

§47ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Ἅμα δὲν γείνῃ ἄλλος νόμος, ἰσχύει ὁ παλαιός.

§48ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐὰν τὸ ἄρθρον ἀποῤῥιφθῇ, θὰ ἰσχύῃ τὸ ἄρθρον τοῦ παλαιοῦ νόμου.

§49ΛΑΠΑΣ. Τὸ ζήτημα εἶναι μεταξὺ νομοῦ καὶ ἐπαρχίας.

§50ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου ά τῆς πρώτης παραγράφου θὰ γείνῃ ἡ ψηφοφορία.

§51ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Νομίζω καὶ ἐπὶ τῶν δύο παραγράφων.

§52ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ ἀρχὴ, ἡ ὁποία θὰ ψηφοφορηθῇ, ἐμπεριέχεται ἐν τῇ πρώτῃ παραγράφῳ τοῦ ά ἄρθρου «ἕκαστος νομὸς ἀποστέλλει δι’ ἰδίας ἐκλογῆς βουλευτάς». Ἐὰν γείνῃ δεκτὴ, τότε θὰ ψηφοφορηθῇ ἡ δευτέρα παράγραφος· ἐὰν δὲν γείνῃ, εἶναι περιττόν. Λοιπὸν, κύριοι, ἰδοὺ ἡ ά παράγραφος «ἕκαστος νομὸς ἀποστέλλει εἰς τὴν Βουλὴν δι’ ἰδίας ἐκλογῆς βουλευτὰς»· θὰ ἐρωτήσω τὴν Βουλήν. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν παράγραφον ά τοῦ πρώτου ἄρθρου τοῦ νομοσχεδίου ὅπως ἀνεγνώσθη, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη. Λοιπὸν τὸ ἄρθρον ά θέλει ἀντικαταστήσει τὸ ἄρθρον ά τοῦ παλαιοῦ νόμου.

§53Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Μὲ μίαν προσθήκην, κύριε πρόεδρε, ἥτις ἐμπεριέχεται εἰς τὸ σχέδιον τὸ ὁποῖον ὑπεβάλαμεν, διὰ νὰ ᾖναι βεβαιωμένος πλέον ὁ πληθυσμὸς ἑκάστης ἐπαρχίας καὶ νὰ μὴ εἰσάγωμεν αὐθαιρέτως, ὅπως ἔγεινεν ἄλλοτε, βουλευτάς.

§54ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Αὐτὸ δὲν ἐμποδίζει, διότι ἡ Βουλὴ ἠμπορεῖ νὰ τὸ κάμῃ.

§55Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ὅταν ὁ νόμος τὸ λέγῃ, ἡ Βουλὴ δὲν θὰ ἠμπορῇ τόσον εὐκόλως νὰ τὸ παρίδῃ.

§56Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἠξεύρετε τί ἔγεινεν ἀλλοῦ; Ὅτε ἔκαμαν τὴν ἀπαρίθμησιν, ἀντὶ 5 ἔκαμον 6 βουλευτάς· ὥστε πρέπει νὰ τὸ κανονίσωμεν αὐτό.

§57ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἰδοὺ τὶ λέγει τὸ ἄρθρον (τὸ ἀναγινώσκει)· ὥστε, ἅμα προστεθῇ αὐτὴ ἡ παράγραφος, ἐξασφαλίζονται ὅλα.

§58ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν νὰ προστεθῇ καὶ αὐτὴ ἡ παράγραφος; Προτείνεται ὅπως εἰς τὸ ἄρθρον ά τοῦ παλαιοῦ νόμου προστεθῇ ἡ παράγραφος ἡ ἐμπεριλαμβανομένη εἰς τὴν πρότασιν τῶν κκ. Τρικούπη καὶ Πετιμεζᾶ, τὴν ὁποίαν ἀναγινώσκω. «Ὁ ἀνωτέρω πληθυσμὸς ὁρίζεται διὰ τὴν διάρκειαν ἑκάστης βουλευτικῆς περιόδου ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ἐπισήμων ἀπογραφικῶν πινάκων τῆς τελευταίας πρὸ τῶν γενικῶν ἐκλογῶν τῆς βουλευτικῆς περιόδου δημοσιευθείσης καταστατικῆς τοῦ πληθυσμοῦ τοῦ Κράτους.» Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις;

§59ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι.

§60ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν οἱ παραδεχόμενοι ἵνα προστεθῇ εἰς τὸ ἄρθρον ά τοῦ ἐν ἰσχύϊ βουλευτικοῦ νόμου ἡ παράγραφος αὕτη ὡς τελευταία παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη· ἑπομένως θέλει καταρτισθῇ τὸ ἄρθρον δι’ αὐτῆς τῆς προσθήκης. Ἄρθρον 2. (Ἀναγινώσκεται.)

§61ΜΠΟΥΤΟΣ. Νὰ λείψῃ τὸ 2ον ἄρθρον καὶ νὰ μένῃ τὸ παλαιόν.

§62ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀκούσατε τὸ ἄρθρον 2ον τοῦ ἐν ἰσχύϊ βουλευτικοῦ νόμου. (Ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτόν).

§63ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἐπειδὴ ἡ ἐκλογικὴ περιφέρεια τῆς Ἑρμιόνης διῃρέθη εἰς δύω δήμους, ἡ Ἑρμιόνη εἰς τὸν δῆμον τῆς Ἑρμιόνης καὶ τῶν Διδύμων, ὥστε τώρα ἔχομεν 3 δήμους ἀντὶ δύο, πρέπει νὰ προστεθῇ καὶ ὁ δῆμος τῶν Διδύμων.

§64ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Βέβαια, διότι δὲν εἶναι ἐπαρχία.

§65ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔγεινε μία πρότασις. Κατὰ τὸν παλαιὸν νόμον οἱ δῆμοι Κρανιδίου καὶ Ἑρμιόνης, οἱ ὁποῖοι δὲν ἀποτελοῦν ἐπαρχίαν, ἀλλὰ ἐκλογικὴν περιφέρειαν, ἔγειναν ἤδη 3 δῆμοι, διότι ὁ εἷς διῃρέθη εἰς δύο· ἑπομένως γίνεται πρότασις νὰ γείνῃ εἰς τὸν νέον νόμον ἡ προσθήκη «καὶ Διδύμων». Λοιπὸν οἱ παραδεχόμενοι τὴν προσθήκην, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 3.

§66ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει).

§67ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ λέξις νομὸς ἀντικαθίσταται διὰ τῆς λέξεως ἐπαρχία.

§68ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Πρέπει νὰ προστεθῶσι καὶ αἱ λέξεις «οἱ ὀφείλοντες εἰς τὸ δημόσιον».

§69ΤΙΝΕΣ. Μάλιστα.

§70ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ζητῶ μίαν διασάφησιν. Τὸ ἄρθρ. 3 τοῦ παλαιοῦ νόμου μένει ἀμετάβλητον;

§71ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀπ’ ἐναντίας ἀπαλείφεται.

§72ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Αὐτὸ νὰ σημειωθῇ.

§73ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰς τὸ ἄρθρον 3 δὲν γίνεται λόγος· ἰδοὺ τὸ ἄρθρον 3 τοῦ παλαιοῦ νόμου τὶ λέγει (τὸ ἀναγινώσκει).

§74ΤΙΝΕΣ. Νὰ μείνῃ.

§75ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρέπει νὰ τὸ ἀποφασίσῃ ἡ Βουλή.

§76ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐγένετο πρότασις νὰ προστεθῇ παρὰ τίνος;

§77ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δεληγεώργης ἐζήτησεν ἐξήγησιν, τὴν ὁποίαν ἐγὼ ἔδωσα· εἶπον ὅτι τὸ ἄρθρ. τοῦτο ἀπαλείφεται, ἀλλὰ τώρα γίνεται πρότασις, ἵνα τὸ ἄρθρον 3 τοῦ παλαιοῦ νόμου τεθῇ εἰς τὸν νέον.

§78ΤΙΝΕΣ. Μάλιστα.

§79ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Κατὰ τοῦ ἄρθρου 3 οὐδεὶς ἀντιλέγει, ἐὰν ἠδύνατο νὰ ἐκτελεσθῇ. Ἀλλ’ ἀφοῦ ἐπὶ 15 ἔτη δὲν ἐξετελέσθη, εἶναι ματαιοπονία νὰ ἀναγράφηται εἰς τὸν νόμον.

§80ΡΙΚΑΚΗΣ. Νομίζω ὅτι ὁ λόγος, ὅτι μέχρι τοῦδε δὲν ἐπραγματοποιήθη, δὲν εἶναι λόγος ἰσχυρὸς νὰ ἀπαλείψῃ τὸ ἄρθρον αὐτὸ, τὸ ὁποῖον πολιτικοὶ λόγοι ὑπηγόρευσαν. Νομίζω ὅτι πρέπει νὰ μείνῃ, καὶ νὰ εὐχηθῶμεν νὰ εὑρεθῶμεν εἰς θέσιν νὰ τὸ πραγματοποιήσωμεν, διότι τὸ ἐναντίον θὰ δώσῃ ἀφορμὴν παραπόνων.

§81ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ (πρωθυπουργός). Αὐτὸ παρελείφθη, διότι δὲν ἦτο σύμφωνον μὲ τὴν ἰδέαν τὴν ὁποίαν εἴχομεν, τῆς εὐρύτητος τῆς ἐκλογικῆς περιφερείας. Ὁ βʹ λόγος εἶναι, ὅτι δὲν πρέπει νὰ κάμωμεν αὐτὰς τὰς διακρίσεις ἀφοῦ οἱ ἐρχόμενοι εἰς τὴν Ἑλλάδα ἔχουσι τὰ αὐτὰ δικαιώματα μὲ ὅλους τοὺς ἄλλους.

§82ΡΙΚΑΚΗΣ. Ἐγὼ νομίζω ὅτι πρέπει νὰ μείνῃ, διότι δὲν συμφέρει νὰ λείψῃ σήμερον. Ὑπάρχουσι σπουδαῖοι λόγοι, καὶ δὲν νομίζω συμφέρον εἰς τὰς παρούσας περιστάσεις νὰ κλείσωμεν αὐτὴν τὴν θύραν, διότι τὸ τοιοῦτον θὰ ἦτο τὸ μεγαλείτερον σφάλμα.

§83Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Τί σχέσιν ἔχουν αὐτά; Ὅταν ἔλθῃ καὶ ὁ Ἠπειρώτης καὶ ὁ Θεσσαλὸς ἐνταῦθα γίνεται Ἕλλην, καὶ ἔχει ἴσα δικαιώματα. Ποίαν ἀπαίτησιν ἠμπορεῖ νὰ ἔχῃ; Δὲν πρέπει νὰ κάμωμεν αὐτὴν τὴν διάκρισιν καὶ νὰ βάλωμεν εἰς τὸν νόμον ἄρθρον, τὸ ὁποῖον δὲν ἔχει καμμίαν σημασίαν.

§84ΡΙΚΑΚΗΣ. Ἐννοῶ ὅτι καὶ ὁ Ἠπειρώτης καὶ ὁ Θεσσαλὸς εἶναι Ἕλλην, ἀλλὰ τὸ πνεῦμα τοῦ Συντάγματος εἶναι νὰ κατορθωθῇ εἷς συνοικισμός.

§85ΖΩΧΙΟΣ. Εἰς τὴν συνέλευσιν ἐδέχθησαν ἀντιπρόσωπον ἐκ τῆς Καλκούτης, καὶ δὲν ἔγεινε τίποτε. Τόρα δὲ, ὅτε πρόκειται περὶ τοιούτων ἀντιπροσώπων, θέλομεν νὰ τοὺς ἐξαλείψωμεν. Τί θὰ ἀποκτήσωμεν;

§86ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν, κύριοι, γίνεται πρότασις νὰ καταχωρισθῇ ἐκ τοῦ παλαιοῦ εἰς τὸν νέον νόμον τὸ ἄρθρον τὸ ὁποῖον ἠκούσατε. Οἱ παραδεχόμενοι παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται ὀλίγοι). Δὲν παρεδέχθη.

§87ΤΙΝΕΣ. Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§88ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νὰ τὸ ζητήσητε 15 (ἐγείρονται περὶ τοὺς 15).

§89ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Μοὶ φαίνεται ὅλως ἀσύμφορος ἡ ἔρις, διότι κατ’ οὐσίαν μοὶ φαίνεται ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν εἶναι διῃρημένη. Λοιπὸν διατί ἐγείρεται αὐτὴ ἡ ἔρις μεταξὺ ἡμῶν; Ἡμεῖς νομίζομεν ὅτι ἔχουν περισσότερον δίκαιον οἱ ἀναφερόμενοι εἰς τὰ αἰσθήματα τῆς Συνελεύσεως, οὐδεμίαν σημασίαν δὲ ἔχει τὸ ὅτι δὲν ἐπραγματοποιήθη τὸ ἄρθρον τοῦτο ἐπὶ 15 ἔτη, διότι αἱ Συνελεύσεις ἐν γνώσει ἔπραξαν τοῦτο, παραδιδόμενον ἀπὸ τῆς μιᾶς Συνελεύσεως εἰς τὰς ἄλλας, καὶ δὲν ἐγένετο καμμία φιλονεικία. Καὶ εἰς τὰ 1864 εἶχον τὴν ἰδέαν, ὅτι δὲν θὰ γείνῃ ἐπαρχία τοιαύτη, οὐχ’ ἧττον ὑπάρχουν τινὲς ἰδέαι εἰς τοὺς λαοὺς, αἵτινες εὑρίσκονται ἐν τῇ συνειδήσει τοῦ ἔθνους χαρακτηρίζουσαι τὰ αἰσθήματα τοῦ λαοῦ. Ἐκτὸς τούτου δὲν πρέπει νὰ φοβῆσθε τίποτε, ἐὰν μείνῃ τὸ ἄρθρον τὸ ὁποῖον δὲν θέλει πραγματοποιηθῆ, διότι ἔχετε ὡς παράδειγμα ἓν ἔθνος μέγα, τὸ Ἀγγλικὸν, τὸ ὁποῖον ἐκ τῶν 100 νόμων τοὺς ὁποίους ἔχει, οἱ 90 εἶναι ἄχρηστοι καὶ 10 μόνον εὔχρηστοι, καὶ ὅμως δὲν τοὺς καταργεῖ. Νομοθετήματα, τὰ ὁποῖα δὲν βλάπτουν καὶ δεικνύουν τὰ αἰσθήματα τοῦ λαοῦ, δὲν βλέπω τὸν λόγον, διὰ τὸν ὁποῖον πρέπει νὰ καταργηθοῦν.

§90ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Ὕστερα ἀπὸ τὴν ἐξήγησιν αὐτὴν, ἂς μείνῃ.

§91ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Ἡμεῖς εἰς τὴν Συνέλευσιν ὅταν ἦλθε τὸ ζήτημα τὸ παρεδέχθημεν, ἂν καὶ ἐγνωρίζομεν ὅτι τὸ ἄρθρον αὐτὸ ὑπῆρχεν ἐν ἀχρηστίᾳ.

§92ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν τί πρέπει νὰ γείνῃ;

§93ΤΙΝΕΣ. Νὰ μείνῃ.

§94ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ἡ Βουλὴ ἀνακαλεῖ τὴν πρώτην ἀπόφασιν καὶ ἀναγράφει αὐτὸ τὸ ἄρθρον ὡς 3ον.

§95Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Δὲν ἐγένετο ἀπόφασις.

§96ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Προεκλήθη, καὶ τὴν ἀπήγγειλα. Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 3 προτείνεται ἡ τροπολογία «καὶ οἱ ὀφείλοντες εἰς τὸ δημόσιον μέχρι τῶν πεντακοσίων δραχμῶν». Πρὸς τούτοις εἰς τὸ σχέδιον τῆς Κυβερνήσεως δὲν ὑπάρχει ἡ τετάρτη κλάσις ἡ ἀφορῶσα τοὺς ἐπαίτας. Λοιπὸν συναινεῖτε νὰ ἀφαιρεθῇ;

§97ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§98ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἠκούσατε τὴν τροπολογίαν τοῦ κ. Δημητριάδου «Καὶ οἱ ὀφείλοντες εἰς τὸ δημόσιον μέχρι τῶν πεντακοσίων δραχμῶν».

§99ΤΙΝΕΣ. «Πλέον».

§100ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ μέχρι καὶ τὸ πλέον δὲν σημαίνουν τὸ αὐτό.

§101ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Ἀντὶ μέχρι, νὰ τεθῇ πλέον.

§102ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κατ’ οὐσίαν ἡ πρότασις εἶναι ὀρθὴ, ἀλλὰ εἶναι ἀνεφάρμοστος, διότι χρῄζει διαδικασίας τοιαύτης, ἥτις τὴν καθιστᾷ ἀνεφάρμοστον.

§103ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἀφορᾷ τὸ παρελθὸν ἢ τὸ μέλλον;

§104ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Τὸ μέλλον.

§105ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐφαρμοσθῇ, διότι εἶναι ἐναντία ὑπαρχόντων νόμων, κατὰ τοὺς ὁποίους οἱ ὀφείλοντες μέχρι τῆς δεῖνος ἢ δεῖνος ἐποχῆς δὲν δύναται νὰ πληρώσωσι μέχρις οὗ κανονισθῶσιν οἱ λογαριασμοί των· αὐτοὶ λοιπὸν θ’ ἀποκλεισθοῦν ναὶ ἢ ὄχι; Ὄχι. Ὥστε δι’ αὐτοὺς δὲν ἔχει καμμίαν σημασίαν ὁ νόμος. Δεύτερον, ἡμεῖς προτείνομεν ἕνα τρόπον ἐκκαθαρίσεως καὶ πληρωμῆς τῶν καθυστερούντων καὶ προτείνομεν νὰ πληρώσωσι κατὰ δόσεις. Λοιπὸν ἐὰν παραδεχθῇ τὸ σύστημα τοῦτο ἡ Βουλὴ, θ’ ἀποκλεισθῶσιν αὐτοί; Ὄχι. Διὰ τί τὸ ἐπροτείναμεν αὐτό; Διότι ἐθεωρήσαμεν, ὅτι εἶναι ἀπολύτως ἀδύνατον νὰ πληρώσωσι διὰ μιᾶς· καὶ ἐπειδὴ πρέπει νὰ πληρώσωσι, τὸ ἐκάμαμεν κατὰ δόσεις· ἐρωτῶ αὐτοὶ θὰ ψηφοφορηθοῦν ναὶ ἢ ὄχι;

§106ΧΟΪΔΑΣ. Αὐτοὶ δὲν ὀφείλουν, διότι ὁ ὀφείλων ὑπὸ προθεσμίαν, δὲν ὀφείλει.

§107ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Τρίτον, ὑπάρχει καθὼς εἰς ὅλα τὰ μέρη τοῦ κόσμου καὶ εἰς τὴν Ἑλλάδα ἓν ποσὸν καθυστερούντων, τὸ ὁποῖον κατατάσσεται εἰς τὰ ἀδύνατα νὰ πληρωθῶσι· καὶ αὐτὸ διαγράφεται, ἑπομένως οὔτε ὀφειλέτης ὑπάρχει. Κατὰ δυστυχίαν, τὸ σύστημα τοῦτο δὲν καθιερώθη καὶ εἰς τὴν Ἑλλάδα καὶ δὲν εἴμεθα εἰς κατάστασιν νὰ εἴπωμεν, ὅτι αὐτὰ εἶναι ἀδύνατον νὰ πληρωθῶσι καὶ διαγράφονται· ἐρωτῶ, ἐὰν ὑπάρχουν καὶ τοιοῦτοι ὀφείλεται, αὐτοὶ θ’ ἀποκλεισθοῦν; δὲν πράττομεν ἄδικον; Λοιπὸν ἐγὼ νομίζω ὅτι διὰ μὲν τὸ παρελθὸν δὲν δύναται νὰ κατορθωθῇ τοῦτο, διὰ δὲ τὸ μέλλον τότε μόνον δύναται νὰ κατορθωθῇ, ὅταν καθιερώσωμεν σύστημα τοιοῦτον, ὥστε εἰς τὸ τέλος τῆς χρήσεως νὰ εἴπωμεν, ὅτι αὐτὰ πρέπει νὰ εἰσπραχθοῦν καὶ αὐτὰ διαγράφονται.

§108ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Κανεὶς νόμος δὲν εἶναι, ὅστις νὰ μὴ ἔχῃ τὰς δυσκολίας του. Μοὶ φαίνεται, ὅτι εἶναι 67 ἑκατομμύρια καθυστερήματα. Ἐὰν δὲ διὰ τὸ παρελθὸν ὑπάρχωσι δυσκολίαι, δὲν βλέπω αὐτὰς διὰ τὸ μέλλον, καὶ ἡ πρότασίς μου ἀφορᾷ διὰ τὸ μέλλον. Ἐὰν δὲ θέλετε νὰ ἔχωμεν καθυστερήματα 70 ἑκατομμύρια, μὴ τὸ κάμετε.

§109ΡΙΚΑΚΗΣ. Νομίζω, κύριε πρόεδρε, ὅτι, καθόσον ἀφορᾷ τὰ προσόντα τοῦ ἐκλεξίμου, ἡ τροπολογία αὕτη, κατ’ ἐμὴν πεποίθησιν, δὲν δύναται νὰ θεωρηθῇ ὡς μὴ ἀνταποκρινομένη εἰς τὸν σκοπὸν δι’ ὃν ἐτέθη· ἀλλὰ ὡς πρὸς τὸν ἐκλογέα δὲν δύναται νὰ ἐφαρμοσθῇ, διότι οἱ μὲν ἐκλέξιμοι εἶναι ὀλίγοι, καὶ δύναται νὰ ἐκκαθαρισθῇ ἡ σχέσις των μὲ τὸ δημόσιον, οἱ δὲ ἐκλογεῖς εἰσὶ πολλοὶ καὶ δὲν δύναται νὰ γείνῃ τοῦτο· ἄλλως τε δὲν νομίζω δίκαιον ἐκεῖνος ὅστις ὀφείλει νὰ ἀποβάλῃ τὸ τῆς ἐκλογῆς δικαίωμα.

§110ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Αὐτὸ τὸ ζήτημα νομίζω ὅτι δὲν θὰ κάμωμεν κακὰ νὰ τὸ ἀφήσωμεν διὰ τὴν τρίτην ἀνάγνωσιν.

§111ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Τότε νὰ τὸ ἀποσύρῃ ὁ κ. Δημητριάδης.

§112ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Ἀποσύρω τὴν τροπολογίαν μου, ἐπιφυλασσόμενος νὰ τὴν ἐπαναφέρω.

§113ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πολὺ καλά· ἄλλη παρατήρησις ὑπάρχει;

§114ΠΟΛΛΟΙ. Ὂχι.

§115ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον ὅπως ἀνεγνώσθη παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη τὸ ἄρθρον 3 ὡς 4. Ἄρθρον 4 «Τὸ δικαίωμα τοῦ ψηφοφορεῖν ἐν ἑκάστῃ ἐπαρχίᾳ ἀνήκει εἰς πάντα δημότην ἑνὸς τῶν δήμων τῆς ἐπαρχίας, συμπληρώσαντα τὸ 21 ἔτος τῆς ἡλικίας αὑτοῦ. Ἐξαιροῦνται ά.) Οἱ ἕνεκα καταδίκης στερηθέντες τοῦ δικαιώματος τοῦ ψηφοφορεῖν, ἐνόσῳ διαρκεῖ ἡ στέρησις αὕτη· βʹ.) Οἱ δυνάμει ὁριστικοῦ βουλεύματος διατελοῦντες ὑπόδικοι ἐπὶ κακουργήματι· γʹ.) Οἱ ἐστερημένοι τῆς ἐλευθέρας διαχειρίσεως τῆς περιουσίας αὐτῶν.» Ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν δι’ ἀναστάσεως ὡς ἄρθρον 5 τὸ ἄρθρον 4 τοῦ νομοσχεδίου. Ἄρθρον 6 (ἀναγινώσκεται.)

§116ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὑπάρχει ἕν λάθος· τὸ νομοσχέδιον τῆς ἐπιτροπῆς λέγει «Παραιτηθῶσι καὶ παυθῶσι», ἐνῷ τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ὑπεβάλομεν ἡμεῖς, λέγει «Παραιτηθῶσιν ἢ παυθῶσιν». Ὑποθέτω ὅτι εἶναι γραφικὸν λάθος.

§117ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρ. 6, ὡς τὸ διώρθωσεν ὁ κ. Τρικούπης, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι.) Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη τὸ ἄρθρον 6, ἔχον ὡς ἑξῆς· «Δὲν δύνανται νὰ ἐκλεχθῶσι Βουλευταὶ οἱ ἔμμισθοι δημόσιοι ὑπάλληλοι καὶ οἱ Δήμαρχοι, πλὴν ἐὰν παραιτηθῶσιν ἢ παυθῶσι τῆς θέσεως αὐτῶν τεσσαράκοντα τοὐλάχιστον ἡμέρας πρὸ τῆς ἡμέρας τῆς ψηφοφορίας. Ἡ παραίτησις κοινοποιεῖται διὰ δικαστικοῦ κλητῆρος εἰς τὸν πρόεδρον τῶν πρωτοδικῶν, καὶ ἐπιδοθεῖσα, δὲν ἀνακαλεῖται, ἡ δὲ παῦσις λογίζεται ἀπὸ τῆς δημοσιεύσεως ἐν τῇ Ἐφημερίδι τῆς Κυβερνήσεως. Ἡ παραδοχὴ τῆς παραιτήσεως τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων καὶ δημάρχων δέον νὰ κοινοποιῆται ἐντὸς ὀκτὼ ἡμερῶν ἀπὸ τῆς ἐπιδόσεως, παρελθούσης δὲ τῆς προθεσμίας ταύτης, λογίζεται αὐτοδικαίως ὡς γενομένη δεκτή. Ὁ οὕτω παραιτηθεὶς δημόσιος ὑπάλληλος δὲν δύναται νὰ διορισθῇ εἰς ἔμμισθον δημοσίαν ὑπηρεσίαν ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ ἐν ᾗ ὑπῆρξεν ὑποψήφιος, εἰμὴ μετὰ παρέλευσιν ἓξ μηνῶν ἀπὸ τῆς παραιτήσεως.»

§118ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ ἐπὶ τοῦ λογιστικοῦ ἐπιτροπὴ κατέθηκε τὸν προϋπολογισμὸν τῆς Βουλῆς. Θὰ τυπωθῇ καὶ διανεμηθῇ, τὴν δὲ παρασκευὴν θὰ τεθῇ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Ἐπειδὴ δὲ ἡ ὥρα παρῆλθε, διαλύεται ἡ συνεδρίασις (ὥρᾳ 5 μ. μ.)