1875.12.22

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 69

τῆς 22 Δεκεμβρίου 1875.

(Δευτέρα).

Ὥρα 2¼ μ. μ.

Ἐκφωνηθέντος τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου καὶ τῆς Βουλῆς εὑρεθείσης ἐν ἀπαρτίᾳ, ἀνεγνώσθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως καὶ ἐπεκυρώθησαν. Τὴν ἕδραν τοῦ προέδρου κατέχει ὁ ἀντιπρόεδρος κύριος Καράπαυλος.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ εὐαρεστηθῇ ὅπως χορηγήσῃ συμπληρωματικὴν πίστωσιν ἐκ δρ. 500 ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 2 τοῦ Κεφαλ. 5 τοῦ προϋπολογισμοῦ τῆς Βουλῆς, πρὸς δὲ ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 4 τοῦ Κεφαλ. 5 ἑτέρας δραχμὰς 400.

§2ΑΘ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Πολὺ καλά· ἀλλὰ ἡ ἐπιτροπὴ, εἰς τὴν ὁποίαν ἀνεθέσαμεν μίαν ἐξέτασιν τώρα τελευταῖον, δὲν μᾶς ἔφερεν ἀκόμη οὐδεμίαν ἔκθεσιν. Τί ἔκαμε, ἐξακολουθεῖ ἀνακρίνουσα μέχρι συντελείας τῶν αἰώνων;

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τώρα ἂς τελειώσωμεν αὐτὰ καὶ ἀμέσως σᾶς λέγω. Λοιπὸν παραδέχεται ἡ Βουλὴ τὰς δύω πιστώσεις, τὰς ὁποίας ζητεῖ τὸ προεδρεῖον;

§4ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, Μάλιστα.

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αἱ ἐπιτροπαὶ, αἱ ὁποῖαι εἰργάσθησαν ἐπὶ τῆς ἀνακρίσεως, κρίνουν ἀναγκαῖον νὰ δοθῇ ἀνταμοιβή τις μικρὰ διὰ τοὺς ὑπαλλήλους τοὺς ὁποίους προσέλαβε καὶ εἰργάσθησαν· ἤτοι ζητεῖται πίστωσις ἐκ δραχμῶν 660 πρὸς ἀποζημίωσιν διαφόρων προσώπων, ἅτινα εἰργάσθησαν παρὰ τὰς εἰδικὰς ἀνακριτικὰς ἐπιτροπάς. Ζητεῖται δὲ καὶ πίστωσις δραχ. 1500 δι’ ἀποζημίωσιν τῆς εἰς Τῆνον μεταβάσης ἐπιτηρητικῆς κατὰ τὴν ἐκλογὴν ἐπιτροπῆς. Λοιπὸν τὰ ἐγκρίνει ἡ Βουλὴ;

§6ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§7ΚΟΛΙΑΤΣΟΣ. Ὁ κ. Ἴσκος ἔχει μίαν ἔκθεσιν πρὸς τὴν Βουλὴν καὶ ζητεῖ διὰ τὴν ἐκλογὴν τοῦ Βάλτου νὰ γείνουν διορθώσεις τινὲς εἰς τὸν κατάλογον συνεπείᾳ τῶν ἀποφάσεων τοῦ δικαστηρίου......

§8ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κατετέθη καὶ σχέδιον νόμου περὶ συστάσεως ταμείου πρὸς σύνταξιν τῶν βουλευτῶν, ἂν ἐγκρίνῃ ἡ Βουλὴ νὰ τυπωθῇ.

§9ΡΩΜΑΙΟΣ. Νὰ μὴν τυπωθῇ, εἶναι ἐντροπή.

§10ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Εἰς τὴν νέαν σύνοδον.

§11ΡΩΜΑΙΟΣ. Οὔτε εἰς αὐτὴν, οὔτε εἰς τὴν νέαν· εἶναι ἐντροπή· νὰ ὑπάγῃ εἰς τὰ ἀρχεῖα.

§12ΡΟΥΣΣΟΠΟΥΛΟΣ. Διὰ τί νὰ μὴ τυπωθῇ;

§13ΡΩΜΑΙΟΣ. Διότι εἶναι ἀνάξιον.

§14ΜΑΥΡΟΚΟΡΔΑΤΟΣ. Δὲν βλέπω τίνα ἀντίῤῥησιν ἔχει νὰ τυπωθῇ· τὸ νομοσχέδιον ἂν ᾖναι κακὸν θὰ ἀποῤῥιφθῇ. Ἐγὼ τοὐλάχιστον ἀπὸ αἴσθημα περιεργείας ἐπιθυμῶ νὰ ἴδω τί λέγει.

§15ΒΑΛΕΤΤΑΣ. Οἱ ὑποστηρίζοντες ὅτι δὲν πρέπει νὰ τυπωθῇ στηρίζονται εἰς τοῦτο, ὅτι ἂν μὲν τὸ δημόσιον πρόκειται νὰ χορηγῇ ἐκ τοῦ δημοσίου ταμείου οἱονδήποτε ποσὸν εἰς τὸ ταμεῖον τοῦτο, τοῦτο εἶναι ἀπαράδεκτον καὶ ἐναντίον τοῦ Συντάγματος· ἂν δὲ πρόκειται νὰ ᾖναι μεταξὺ τῶν βουλευτῶν, τοῦτο εἶναι ἰδιωτικὴ σχέσις· νομίζω δὲ ὅτι ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει οὐδὲ πρέπει νὰ ἐπιμένετε.

§16ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι νὰ τυπωθῇ· νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται πολλοί). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη.

§17ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Τὸ θεωρῶ ὡς ἄτοπον, εἶναι ἐντροπὴ νὰ θέλομεν τὸν σχηματισμὸν τάξεων προνομιούχων καὶ τὴν καταδίκην ἄλλων ὡς παριῶν· δὲν τὴν δέχομαι· ἐγὼ θὰ φέρω πρότασιν καταργοῦσαν πᾶσαν σύνταξιν ὡς κλοπήν.

§18ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει ἐκκρεμὲς ἓν ζήτημα, ζητεῖται καὶ πάλιν ν’ ἀποφανθῇ ἡ Βουλὴ ἐπὶ τῆς ἀναφορᾶς τοῦ Σαλωνιτίδου.

§19ΠΟΛΛΟΙ. Ὤ! Ὤ! πάλιν;

§20ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρὸ τῆς ἡμερησίας διατάξεως ὁ κ. Δούμας ἔχει τὸν λόγον.

§21ΔΟΥΜΑΣ. Προτείνω, κύριοι, καὶ παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ δεχθῇ νὰ προταχθῇ ἡ συζήτησις τῆς συμβάσεως τοῦ Λαυρίου, ἡ ὁποία δὲν ἐπιδέχεται συζήτησιν. Νομίζω, κ. πρόεδρε, ὅτι δὲν πρέπει ἡ Βουλὴ νὰ φέρῃ τὴν εὐθύνην τῆς μὴ ψηφίσεως, διότι ἀφοῦ ἡ κυβέρνησις τὴν παρουσίασεν, ἀφοῦ ὑπέστη τὰς δύω συζητήσεις μᾶς ἔμεινεν ἡ τρίτη· τίς μᾶς ἐγγυᾶται ὅτι μετὰ τὰς ἄλλας συζητήσεις θὰ ὑπάρχῃ ἀπαρτία;

§22ΘΩΜΑΣ. Νὰ προτιμηθῇ καὶ τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον εἰσήγαγεν ὁ ὑπουργὸς τῶν ἐξωτερικῶν διὰ τὴν Αἴγυπτον, διότι εἶναι 15 χιλ. Ἕλληνες καὶ ὑποφέρουν οἱ συμπολῖταί μας.

§23ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Προηγεῖται πρὸ παντὸς ἄλλου τὸ νομοσχέδιον περὶ ἀντιβασιλείας.

§24ΔΟΥΜΑΣ. Παρακαλῶ νὰ ἐρωτήσετε τὴν Βουλήν.

§25ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἂν πρόκειται νὰ μετατραπῇ ἡ ἡμερησία διάταξις, πρέπει νὰ τὸ ζητήσουν δέκα.

§26ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ (πρωθυπουργός). Παρακαλῶ τὴν Βουλὴν μετὰ τὴν συζήτησιν τοῦ νόμου τοῦ ὁποίου ἡ συζήτησις νὰ ἔλθῃ ἡ σύμβασις τοῦ Λαυρίου.

§27ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλετε νὰ ἐρωτήσω τὴν Βουλήν; ὁ κ. πρωθυπουργὸς ἐβεβαίωσεν ὅτι ἀμέσως μετὰ τὸν νόμον τὸν ὁποῖον συζητοῦμεν θὰ ἔχωμεν τὸν περὶ συμβάσεως τοῦ Λαυρίου.

§28ΔΟΥΜΑΣ. Μάλιστα, νὰ ἐρωτηθῇ ἡ Βουλή.

§29ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν οἱ παραδεχόμενοι νὰ μετατραπῇ ἡ ἡμερησία διάταξις νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη. Κύριε Λομβάρδε, ὁρίστε.

§30ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἐρωτῶ τὴν ἐπιτροπὴν, ἡ ὁποία ἐπεφορτίσθη τὴν ἀνάκρισιν περὶ τῶν ἐκλογικῶν ἀδικημάτων, τί ἔκαμε; Ἀπὸ τὸ Σάββατον μᾶς εἶπεν ὅτι εἶναι ἑτοίμη ἡ ἔκθεσις· σήμερον ἐπερίμενα νὰ ἀκούσω ὅτι κατετέθη εἰς τὸ προεδρεῖον· παρακαλῶ τὸν πρόεδρον τῆς ἐπιτροπῆς νὰ μᾶς πληροφορήσῃ τί ἔκαμε; Εἶναι ἀληθὲς ὅτι συνετάχθη ἡ ἔκθεσις καὶ δὲν ὑποβάλλεται;

§31ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ αὔριον ἀκόμη ἡ ἐπιτροπὴ ἔχει προθεσμίαν νὰ ὑποβάλῃ τὴν ἔκθεσίν της· εἶναι 7 ἡμέραι καὶ αὔριον ἀκόμη εἶναι ἐντὸς τῆς προθεσμίας νὰ καταθέσῃ τὴν ἔκθεσίν της.

§32ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἐγὼ ἐρωτῶ ἂν ᾖναι ἀληθὲς ὅτι συνετάχθη καὶ εἶναι ἑτοίμη ἀπὸ τὸ Σάββατον.

§33ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι ἐξητάσαμεν 30 μάρτυρας, μεταξὺ τῶν ὁποίων ἦτο καὶ ὁ κ. Λομβάρδος, ἡ κατάθεσις τοῦ ὁποίου διήρκεσε ἡμίσειαν ἡμέραν.

§34ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἡμίσειαν ὥραν.

§35ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ κ. Λομβάρδος καὶ οἱ ἄλλοι μάρτυρες ἐκ τῶν κ.κ. Βουλευτῶν μᾶς ἀνέφεραν πλεῖστα ὀνόματα τὰ ὁποῖα, λέγουν, ὅτι γνωρίζουν τὰ γεγονότα, τὰ ὁποῖα κατέθεσαν· ἡμεῖς περιωρίσθημεν εἰς ὀλίγους μάρτυρας, καὶ καταγινόμεθα νὰ κάμωμεν τὴν ἔκθεσιν· ἀλλὰ δὲν ἠμποροῦμεν, διότι ἀκόμη σκεπτόμεθα περὶ ἑνὸς ἀντικειμένου, ἐλπίζω ὅμως ὅτι αὔριον...

§36ΑΘ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ὅταν ἡ Βουλὴ παρέπεμψε τὴν ὑπόθεσιν αὐτὴν εἰς τὴν ἐπιτροπὴν, ἔταξε καὶ προθεσμίαν, καὶ ἡ προθεσμία νομίζω, ὅτι ἐτελείωσεν ἀπὸ χθές· ἡ ἐπιτροπὴ οὔτε τὴν ἔκθεσιν κατὰ τὸ διάστημα τὸ ἑξαήμερον αὐτὸ μᾶς ἔφερεν, οὔτε ἦλθε νὰ ζητήσῃ ἀναβολὴν τῆς προθεσμίας· αὐτὸ εἶναι πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον μοῦ φαίνεται ὅτι εἶναι κάπως ἄτοπον, ἵνα μὴν εἴπω σκανδαλῶδες, ἐπὶ μιᾶς τοσοῦτον σπουδαίας ὑποθέσεως.

§37ΦΛΩΡΙΑΣ. Κύριοι, ἡ ἐπιτροπὴ, ἅμα ἀνέλαβε τὰ καθήκοντα αὐτῆς, μετὰ πολλῆς δραστηριότητος καὶ ἐπιμονῆς προέβη· ἀλλὰ τὸ ἀντικείμενον διὰ τὸ ὁποῖον προσεκλήθη νὰ ἐνεργήσῃ ἀνακρίσεις δὲν εἶναι ἐκ τῶν τυχαίων, δὲν εἶναι ἐξ ἐκείνων, τὰ ὁποῖα συμβαίνουν ἐν μικρῷ τόπῳ, ὑπὸ ὡρισμένου ἀτόμου, εἶναι ἀντικείμενον τοῦ ὁποίου θέατρον ἦτον ὅλη ἡ Ἑλλάς· ἀδίκημα τοιοῦτον δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀποφασισθῇ τοιουτοτρόπως ὥστε νὰ ἀφήσῃ εἰς τὴν συνείδησιν τῶν ἀνακριτῶν τὴν νομικὴν πεποίθησιν ὅτι δύνανται νὰ διατυπώσωσι κατηγορίαν ἐπὶ τῇ βάσει λίαν περιωρισμένων ἀνακρίσεων. Διὰ νὰ ἀνταποκριθῶμεν ὅμως εἰς τὰς ἐπιθυμίας τῆς Βουλῆς ἠκολουθήσαμεν τὸ ἑξῆς σύστημα: ἐκ τῶν διαφόρων ἐπαρχιῶν, ἐν αἷς ἔλαβον χώραν τὰ ἀδικήματα, ἐζητήσαμεν νὰ λάβωμεν τὰς ἁπλουστέρας καὶ τὰς μᾶλλον ὡρισμένας ἐνδείξεις, ἐπεζητήσαμεν τὰ μέσα ἐξ ὧν νὰ λάβῃ ἀφορμὴν καὶ ἡ ἐπιτροπὴ καὶ ἡ Βουλὴ νὰ κρίνῃ ἂν εἶναι δυνατὸν νὰ παραπέμψῃ τὴν ὑπόθεσιν. Τὸ σύστημα τοῦτο ἠκολουθήσαμεν, κύριοι, συντόνως καὶ μετὰ δραστηριότητος καὶ μέχρι μὲν χθὲς ἐξηκολουθήσαμεν τὰς ἀνακρίσεις, ἀλλὰ εἶναι ἀκόμη, κύριοι, καταθέσεις τὰς ὁποίας περιμένομεν ἀπὸ τὰς ἐπαρχίας καὶ αἱ ὁποῖαι μᾶς ἀναγγέλλονται ὡς σπουδαιόταται, τοιοῦτον εἶναι τὸ τηλεγράφημα τὸ ὁποῖον ἐλάβομεν σήμερον παρ’ ἑνὸς τῶν ἀνακριτῶν. Δὲν θέλω ν’ ἀρνηθῶ ὅτι ἡ ἔκθεσις εἶναι συντεταγμένη· ἀλλὰ ἐκ τούτου δὲν ἕπεται ὅτι καὶ ἡ συμφωνία ἡ μεταξὺ τῶν μελῶν τῆς ἐπιτροπῆς κατηρτίσθη, καθ’ ὅλας τὰς λεπτομερείας. Κατεσκευάσθη ναὶ ἡ ἔκθεσις καὶ ἀνεγνώσθη ἅπαξ, ἀλλ’ ἐννοεῖτε ὅτι κατόπιν ἀπείρων ἐγγράφων, τὰ ὁποῖα εἶναι ἀνάγκη νὰ ἐξετάσωμεν, ἀπαραίτητον ἀποβαίνει νὰ σκεφθῶμεν ἂν τὰ πορίσματα ᾖναι σύμφωνα πρὸς τὰ πράγματα ὅπως τὰ ἀντελήφθη ἕκαστος. Παρακαλοῦμεν λοιπὸν τὴν Βουλὴν νὰ ἐπιτρέψῃ, ἀφοῦ μάλιστα ἡ προθεσμία δὲν παρῆλθε καὶ μόνον αὔριον συμπληροῦται, νὰ ἐπιτρέψῃ, λέγω, ὥστε νὰ φέρωμεν τὸ τελευταῖον πόρισμα τῶν σκέψεών μας αὔριον, διότι δυστυχῶς δὲν εἶναι δυνατὸν σήμερον νὰ ὑποβάλωμεν αὐτό.

§38ΜΑΥΡΟΜΑΡΑΣ. Αὐτὰ τὰ ὁποῖα εἶπεν ὁ κ. Φλωριᾶς εἶναι ἀληθῆ· βέβαιον ἐπίσης εἶναι ὅτι ἀπὸ τὸ Σάββατον τὸ ἑσπέρας ἐτελείωσεν ἡ ἔκθεσις· τώρα πολλὰ τῶν μελῶν τῆς ἐπιτροπῆς θέλουν ἀκόμη νὰ σκεφθοῦν καὶ κατ’ ἐμὲ εἶναι ἀνάγκη περαιτέρω σκέψεως.

§39ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Πιστεύω ὅτι παρῆλθεν ἡ προθεσμία, ἡ ὁποία ἐδόθη εἰς τὴν ἐπιτροπήν, ἡ ἑξαήμερος· ἂν ἠθέλαμεν ἔχει ἐνώπιόν μας νὰ τρέξωμεν τὰς 50 ἡμέρας, αἱ ὁποῖαι ὑπολείπονται πρὸς συμπλήρωσιν τῆς συνόδου, δὲν ἤθελον κάμει τὴν ἐπερώτησιν ταύτην· ἐὰν δὲν εἶχον τὴν βεβαιότητα ὅτι ἴσως ἡ σημερινὴ ἡμέρα εἶναι ἡ τελευταία τῶν συνεδριάσεών μας, δὲν ἤθελον ἐπιμένει νὰ ζητῶ τί ἔκαμεν ἡ ἐπιτροπή· ἐὰν δὲν εἶχον τὴν πλήρη βεβαιότητα τὴν ὁποίαν ἔχετε καὶ σεῖς ὅλοι, ὅτι ἂν κλείσῃ ἡ σύνοδος σήμερον....

§40ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ (πρωθυπουργός). Ἀπὸ μέρους τῆς Κυβερνήσεως ὄχι, μέχρι τῆς τελευταίας ἡμέρας τῆς συνόδου.

§41ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Εὐχαριστῶ τὸν ἀξιότιμον πρόεδρον διὰ τὴν παρατήρησίν του, ἂς μοῦ ἐπιτρέψῃ νὰ ἀναβάλω μετ’ ὀλίγον τὴν παρατήρησίν μου, εὐθύς. Ἐὰν λέγω δὲν εἶχον τὴν βεβαιότητα ὅτι ἂν παρέλθῃ ἡ σύνοδος αὕτη χωρὶς νὰ ἐξετάσωμεν τὰ ἐκλογικὰ ἀνομήματα, δὲν θέλουν ἔλθει πλέον εἰς συζήτησιν, ἂν δὲν εἶχον, λέγω, τὴν πεποίθησιν ταύτην, δὲν ἤθελον κάμει αὐτὴν τὴν ἐπερώτησιν· εἶχον, λέγω, τὴν πεποίθησιν ταύτην, καὶ ἀπὸ χθὲς αὐτὴ ἡ πεποίθησις μετετράπη εἰς βεβαιότητα ἐκ τοῦ γεγονότος τούτου ὅτι ὁ πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως χθὲς παρεκάλει νὰ μὴν ἀναχωρήσωμεν διὰ νὰ ᾖναι ἀπαρτία σήμερον, καὶ μᾶς ἔλεγε, μείνατε ὅσοι ἔχετε νὰ ἀναχωρήσετε καὶ θέλει σᾶς εὐκολύνει ἡ Κυβέρνησις νὰ ἀναχωρήσετε· καὶ ὁ κ. πρόεδρος αἰσθάνεται, ὅτι μετὰ τὰς ἑορτάς, καὶ ἑορτὰς ἐννοοῦμεν μέχρι 15 Ἰανουαρίου, ἀπαρτία τῆς Βουλῆς δὲν θὰ ὑπάρχῃ· τοῦτο εἶναι βέβαιον. Εἴμεθα λοιπὸν, κύριοι, εἰς τὸ τέλος τῆς πρώτης συνόδου τῆς ἑβδόμης περιόδου· τὸ τέλος τῆς πρώτης συνόδου τῆς ἑβδόμης περιόδου ἔχει σημασίαν διαφορετικὴν παρὰ τὸ τέλος οἱασδήποτε ἄλλης παρελθούσης συνόδου· εἴχομεν καθήκοντα καὶ εἴχομεν νὰ ἐκπληρώσωμεν ὑποσχέσεις, τὰς ὁποίας ὀφείλομεν νὰ ἐκπληρώσωμεν· εἴχομεν ἐντολὰς λάβει συνεπείᾳ τῶν ὑποσχέσεων καὶ ἡ πρώτη ὑπόσχεσις τὴν ὁποίαν ἐδώκαμεν πρὶν ἐκτεθῶμεν εἶναι τὸ νὰ ζητήσωμεν εὐθύνας ἀπὸ τὸ παρελθόν· τὸ ὑποσχέθημεν ὅσοι εἴμεθα γνωστοὶ εἰς μόνας τὰς ἐπαρχίας μας ἐντὸς τῶν ἐπαρχιῶν μας, ὅσοι ἦσαν γνωστοὶ καὶ ἐκτὸς τῶν ἐπαρχιῶν των, εἰς τὸ Κράτος αὐτὸ, καὶ ἐδῶ ἐντὸς τοῦ περιβόλου τούτου. Ὑπεσχέθημεν λοιπὸν νὰ ζητήσωμεν εὐθύνας ἀπὸ τὸ παρελθὸν, τὰς ἐζητήσαμεν; Διότι εἰσηγάγομεν εἰς δίκην τὸν Νικολόπουλον καὶ Βαλασσόπουλον διὰ τὰ ἐπισκοπικά; Εἰσήχθη εἰς δίκην διὰ τὰ ἐπισκοπικὰ ὁ Νικολόπουλος καὶ ὁ Βαλασσόπουλος, καὶ θὰ λάβουν μίαν τιμωρίαν, ἂν τυχὸν δὲν λάβουν τὴν τιμωρίαν τῆς ἐκβιάσεως, θὰ λάβουν τὴν τιμωρίαν τῆς παραβάσεως τῶν καθηκόντων των, ἀλλὰ τὸ ἔγκλημα εἶναι κυρίως ἀτομικὸν τὸ ὁποῖον δύναται νὰ πράξῃ οἱοςδήποτε ὑπουργὸς εἰς οἱονδήποτε σύστημα ἀνήκων χωρὶς ἐν τούτοις τὸ σύστημα νὰ ἐνοχοποιηθῇ εἰς αὐτό. Ἔχομεν τὴν ἄλλην κατηγορίαν διὰ τὴν 19 Μαρτίου τὴν 30 Νοεμβρίου· ἡ κατηγορία αὐτὴ βεβαίως εἶναι κατηγορία ἐναντίον τοῦ συστήματος, καὶ ἂν τυχὸν ἐπέλθῃ μία οἱαδήποτε τιμωρία διὰ τὴν κατηγορίαν αὐτὴν, αὐτὴ βεβαίως καταδικάζει τὸ σύστημα· εἴμεθα ἀσφαλεῖς εἰς τὴν κατηγορίαν αὐτήν; ναὶ μοῦ λέγουν οἱ μὲν, ὄχι οἱ δέ. Εἰς τὴν ἀμφιβολίαν ταύτην θὰ μοῦ ἐπιτρέψετε νὰ ἀμφιβάλλω καὶ ἐγώ· καὶ ἐνῷ ἔχωμεν ἐνώπιόν μας ἔγκλημα κατὰ τοῦ ὁποίου ἡ ποινὴ ἐκ μέρους τοῦ νόμου τόσον σαφῶς ἐπιβάλλεται, ὥστε δὲν δύναται νὰ εὑρεθῇ δικαστὴς, ὁ ὁποῖος νὰ μὴν δύναται νὰ τὴν ἐπιβάλῃ, αὐτὸ τὸ ἀφίνομεν κατὰ μέρος; Τίς δὲν θὰ εἰπῇ, ὅτι ἐπροτιμήσαμεν ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἦσαν ἀμφίβολα ἀπὸ ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα εἶναι ἀσφαλῆ; ὅτι κατηγορήσαμεν τὰ ἄτομα καὶ ἀφήσαμεν τὰ ἐγκλήματα τοῦ συστήματος; Καὶ δὲν ἠθέλησα προτήτερα ὁσάκις ἐῤῥέθη ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, νὰ εἴπω τι εἰς ἐκείνους οἱ ὁποῖοι λέγουν τί εἶναι τὰ ἐκλογικὰ παραπτώματα. Ἡ Ἑλλὰς συνεταράχθη διὰ τὴν 30 Νοεμβρίου, συνεταράχθη διὰ τὴν 19 Μαρτίου, ἀλλὰ καὶ ἡ 30 Νοεμβρίου καὶ ἡ 19 Μαρτίου δὲν εἶναι παρὰ ἁπλαῖ συνέπειαι τῶν ἐκλογικῶν παραπτωμάτων. Πρῶτος λόγος, δι’ ὃν προέβημεν εἰς τὴν ἀποβολὴν ἑνὸς ἡγεμόνος, καὶ ὃν εἰς ὅλας τὰς ἐπαναστατικὰς προκηρύξεις ἐθέσαμεν, ἦτο, διότι ὁ Ὄθων παρεβίαζε τὰς ἐκλογάς. Σήμερον λοιπὸν, ὅτε πρόκειται περὶ ἐκλογικῶν ἀνομημάτων, τὰ ὁποῖα οὔτε ἐπὶ Ὄθωνος δὲν παρουσιάσθησαν, εἶναι ἀνάγκη νὰ προβῶμεν περαιτέρω εἰς τὴν ἐξέτασιν ταύτην; Νομίζω ὄχι. Ἐὰν αἱ ἀποδείξεις, τὰς ὁποίας ἡ ἐπιτροπὴ μέχρι τοῦδε συνέλεξε, δὲν εἶναι ἀρκεταὶ, ἂς προσαχθῶσιν ἄλλαι ἐπὶ τοῦ ἀκροατηρίου, καὶ ἂς ἐφοδιασθῶσιν οἱ εἰσαγγελεῖς μὲ ὅλας τὰς ἀπαιτουμένας ἀποδείξεις. Ἑπομένως, κύριοι, διὰ νὰ μὴ πολυλογῶ, ἤθελα εἴπει, μοὶ ἐκάμετε τὴν τιμὴν νὰ μὲ συγκαταλέξητε μεταξὺ τῶν πέντε, οἱ ὁποῖοι ἔχουν νὰ κατηγορήσουν τοὺς ὑπουργοὺς Βαλασσόπουλον καὶ Νικολόπουλον διὰ τὰ ἐπισκοπικά, καὶ τοὺς ἄλλους διὰ τὰ παραπτώματα τῆς 30 Νοεμβρίου καὶ τῆς 19 Μαρτίου· ἀνεδέχθην μετ’ εὐχαριστήσεως τὴν ἐντολὴν αὐτὴν, καί τοι στενῶς ἐξεταζομένου τοῦ πράγματος δὲν ἦτο ἡ θέσις μου, ἂν ὄχι δι’ ἄλλο τι, διότι ἐγὼ δὲν εἶμαι νομικὸς ἐξ ἐπαγγέλματος, ἤθελον εἴπει, εἰς στιγμὴν ὅμως, κατὰ τὴν ὁποίαν βλέπω, ὅτι παραγκωνίζεται τὸ ζήτημα τῆς καταδιώξεως τῶν ἐκλογῶν, σᾶς παρακαλῶ, κύριοι, ταὐτοχρόνως νὰ σκεφθῆτε νὰ προβῆτε εἰς ἀναπλήρωσιν τῆς θέσεώς μου τοῦ εἰσαγγελέως, ἐὰν ἤθελον ἔχει τὴν πεποίθησιν, ὅτι τῳόντι ἐκ μέρος τῆς πλειονοψηφίας τῆς Βουλῆς ὑπάρχει διάθεσις νὰ μείνωσι κεκρυμμένα τὰ πράγματα, ἢ, ὅπερ ἤθελεν εἶσθαι τὸ ἴδιον, ὅτι ἤθελον ἀναβληθῆ, διότι ἔχω τὴν πεποίθησιν, ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν θὰ ἀκούσῃ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι νομίζουν, ὅτι ἔχει ἀνάγκην νὰ φωτισθῇ περισσότερον. Ὁ κ. Φλωριᾶς, διὰ νὰ πεισθῇ, διὰ νὰ ἡσυχάσῃ τὴν συνείδησίν του, τοῦ φθάνουν τὰ μέχρι τοῦδε τηλεγραφήματα, τοῦ φθάνουν ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα εἶπε προχθές, ὅτι συνέβησαν εἰς τὴν Σάμην, ὅτε ἐταράχθη ὅλη ἡ Κεφαλληνία. Ἔχω λοιπὸν τὴν πεποίθησιν, ὅτι ἡ Βουλὴ θὰ ἀρκεσθῇ καὶ θὰ παραπέμψῃ ἄνευ ἀναβολῆς τὸ ὑπουργεῖον Βούλγαρη νὰ δικασθῇ διὰ τὰ ἐκλογικὰ ἀνομήματα τοῦ 1874. Ἐὰν δὲ τυχὸν οἱ παρὰ τῆς Βουλῆς ἐκλεχθησόμενοι κατήγοροι νομίσωσιν, ὅτι αἱ ἀποδείξεις δὲν εἶναι ἀρκοῦσαι, νὰ ἔχῃ τὸ δικαίωμα, ὅπερ βεβαίως ἔχει, νὰ συμπληρώσῃ αὐτὰς δι’ ὅσων ἄλλων ἀποδείξεων θελήσει. Ἔχω τὴν πεποίθησιν, ὅτι ἡ πλειονοψηφία τῆς Βουλῆς δὲν θὰ θελήσῃ ποτέ, νὰ παραγνωρίσῃ τὴν ἐντολήν της, ὅτι τὸ κρυφὸν ἐκεῖνο δάκτυλον, τὸ ὁποῖον προσεπάθησε νὰ ἀπαλλάξῃ καὶ ἀπήλλαξε τὸν Βούλγαρην, νὰ δώσῃ εὐθύνας διὰ τὰ παραπτώματα τοῦ 1868 καὶ τοῦ 1872, διὰ τὰ παραπτώματα τὰ νέα δὲν θὰ ἐπιτύχῃ νὰ ἐπηρεάσῃ εἰς τοιοῦτον βαθμόν, ὥστε νὰ ματαιώσῃ τὰς προηγουμένας τάσεις σας, καὶ νὰ σᾶς κάμῃ νὰ μετανοήσητε καὶ νὰ παραβῆτε καὶ τὰς ὑποσχέσεις σας καὶ τὴν ἐντολήν σας.

§42ΧΑΡ. ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι βουλευταί, χωρὶς νὰ ἔλθω εἰς λεπτομερείας, ἐπαινῶ τὸν ζῆλον τοῦ κ. Λομβάρδου, διότι βεβαίως εἶναι εἷς ἐξ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ὑπέφεραν περισσότερον ἀπὸ κάθε ἄλλον. Ἀλλὰ σήμερον δὲν πρόκειται νὰ ἐξετάσωμεν τὴν ἐνοχὴν τῶν ὑπουργῶν, ἀλλὰ νὰ δώσωμεν λόγον, διατί δὲν ἐφέραμεν τὴν ἔκθεσιν. Εἶπεν ὁ ἀξιότιμος κ. Φλωριᾶς τοὺς λόγους, οἱ ὁποῖοι μέχρις αὐτῆς τῆς στιγμῆς μᾶς ἐμπόδισαν, νὰ φέρωμεν τὴν ἔκθεσιν. Ἤδη ἡ ἔκθεσις σχεδὸν εἶναι ἑτοίμη, ἡ προθεσμία δὲν ἔληξεν, αὔριον θὰ τὴν φέρωμεν. Ὁ κ. Λομβάρδος δεικνύει πολὺν ζῆλον δι’ αὐτὴν τὴν ὑπόθεσιν καὶ ἔχει δίκαιον, ἀλλ’ ἂς ἔχῃ ὑπομονήν, καὶ θὰ ἰδῇ, ὅτι οἱ ἄλλοι ἔχουν περισσότερον πατριωτισμὸν ἀπὸ αὐτόν, ἢ τοὐλάχιστον ἴσον πρὸς αὐτόν. Ἀλλὰ τὸ ν’ ἀναθέσητε εἰς ἐπιτροπὴν νὰ ἐργασθῇ, νὰ σᾶς φέρῃ μαρτυρίας, καὶ νὰ λέγῃ ὁ κ. Λομβάρδος, μὲ τὴν ὑπογραφὴν μόνον τοῦ κ. Μαυρομαρᾶ νὰ υἱοθετήσῃ τὴν πρότασιν τῆς παραπομπῆς ἡ Βουλή, αὐτὸ εἶναι πρωτοφανές, αὐτὸ δὲν γίνεται οὔτε εἰς τὰ δικαστήρια τὰ ἱεροεξεταστικά. Μόνον ὁ κ. Λομβάρδος ἠμπορεῖ νὰ τὸ ὑποστηρίξῃ, ὁ ὁποῖος δὲν λέγει τίποτε ἄλλο παρὰ πιάστε τους, νὰ τοὺς δικάσωμεν.

§43ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ὁ κ. Μαυρομαρᾶς λέγει, ὅτι εἶναι ἑτοίμη.

§44ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἂς ἀναλάβῃ τὴν εὐθύνην ὁ κ. Μαυρομαρᾶς, ἐγὼ ὅμως διαμαρτύρομαι κατὰ τῆς παρανομίας αὐτῆς.

§45ΡΕΒΕΛΑΚΗΣ. Δὲν ἐννοῶ, ὁ κ. Λομβάρδος νὰ τεθῇ ὡς ὁ μόνος πατριώτης ἀπέναντι τῆς Βουλῆς, (θόρυβος). Ἡ Βουλὴ ἐξεπλήρωσε τὸ καθῆκόν της... (θόρυβος ἕνεκα τοῦ ὁποίου δὲν ἀκούεται πλέον ὁ ῥήτωρ, ἀγορεύων ἐκ τῆς θέσεώς του).

§46ΜΑΥΡΟΜΑΡΑΣ. Κύριοι, μοὶ φαίνεται, ὅτι ὅλα εἶναι μάταια, διότι ἡ ἐπιτροπὴ ἐν πλειοψηφίᾳ ὑπέγραψε τὴν ἔκθεσιν τὴν ἑπομένην, τῆς ὁποίας τὸ συμπέρασμα εἶναι τὸ ἑξῆς. Ἀναγινώσκει τὸ συμπέρασμα.

§47ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ ἔκθεσις θέλει τυπωθῆ.

§48ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Νὰ συζητηθῇ ἀμέσως (θόρυβος).

§49ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐὰν ὑποστηρίζηται ἡ πρότασις περὶ μὴ τυπώσεως, τότε εἶμαι ἠναγκασμένος νὰ ὁμιλήσω.

§50ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ζητῶ νὰ θεωρηθῇ κατεπεῖγον, καὶ νὰ ψηφισθῇ ἀμέσως. Ἐὰν ὑπάρχουν ἄλλοι, οἱ ὁποῖοι τὸ θεωροῦν κατεπεῖγον.... (Ἐγείρονται πλείονες τῶν δέκα).

§51ΕΥΘΥΜΙΟΠΟΥΛΟΣ. Διὰ νὰ ὑποστηριχθῇ ἡ πρότασις τοῦ κ. Λομβάρδου, πρέπει νὰ ἐπέλθῃ τροποποίησις τοῦ Κανονισμοῦ τῆς Βουλῆς, καὶ πρὸς τοῦτο πρέπει νὰ φέρῃ πρότασιν νὰ τυπωθῇ καὶ διανεμηθῇ καὶ νὰ συζητηθῇ. Τὸ νὰ ἀνατρέψωμεν ἡμεῖς τὰς ἀποφάσεις μας καὶ νὰ μεταβάλλωμεν καθ’ ἑκάστην στιγμὴν τὰ πράγματα, αὐτὸ θὰ εἴπῃ, ὅτι εἴμεθα Σῶμα, τὸ ὁποῖον δὲν θέλει νὰ ὑποβληθῇ εἰς τοὺς κανονισμοὺς καὶ τοὺς νόμους.

§52ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀκούσατε τὶ λέγει τὸ ἄρθρον 34 τοῦ Κανονισμοῦ. Ἀναγινώσκει τὸ ἄρθρον.

§53ΒΑΛΕΤΤΑΣ. Τὸ ἄρθρον αὐτὸ πραγματεύεται περὶ προτάσεων τὸ πρῶτον ἤδη εἰσαγομένων εἰς τὴν Βουλὴν, ἐνῷ ἡ ὑποβληθεῖσα σήμερον πρότασις, εἶναι πρότασις βασανισθεῖσα ὑπὸ ἐπιτροπῆς ἐκλεχθείσης ὑπὸ τῆς Βουλῆς· ἑπομένως δύναται νὰ συζητηθῇ σήμερον ἡ ἔκθεσις.

§54ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κατὰ τὸ ἄρθρον, τὸ ὁποῖον ἀνέγνωσα, ἡ πρότασις τυποῦται καὶ διανέμεται, συζητεῖται δὲ κατὰ τὴν σειρὰν τῆς ἐγγραφῆς, ἐκτὸς ἐὰν ἡ Βουλὴ τὴν θεωρήσῃ κατεπείγουσαν.

§55ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Νὰ τυπωθῇ λοιπὸν καὶ νὰ συζητηθῇ αὔριον.

§56ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶσθε σύμφωνοι;

§57ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§58ΜΑΝΕΤΑΣ. Ἀναγνώσατε, παρακαλῶ, τὸ ἄρθρον 37 τοῦ Κανονισμοῦ, ὅτι αἱ ἐκθέσεις πρέπει νὰ τυπωθῶσι πρὶν συζητηθῶσι.

§59ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Εἶπον, νὰ συζητηθῇ ἀμέσως ἡ πρότασις, διότι τοῦτο θεωρῶ, ὅτι δὲν παραβιάζει καθόλου τὸν Κανονισμόν. Τὸ ἀντικείμενον, τὸ ὁποῖον πραγματεύεται, εἶναι ὄχι μόνον γνωστὸν εἰς ὅλην τὴν Ἑλλάδα, ἀλλὰ πρὸ δύο ἢ τριῶν μηνῶν κυρίως περὶ αὐτοῦ σκεπτόμεθα. Ἐνόμιζον, ὅτι διὰ νὰ ἀπαλλαγῶ τῆς εὐθύνης τῆς συνειδήσεώς μου, εἶχον καθῆκον νὰ ὑποβάλω αὐτὴν τὴν πρότασιν. Ἔχω ὑπονοίας, ὅτι ἴσως αὔριον ἠμπορεῖ νὰ μὴ γείνῃ συνεδρίασις, καὶ, διὰ νὰ ἦμαι ἀπηλλαγμένος πάσης εὐθύνης, ἔκαμα αὐτὴν τὴν πρότασιν, μὲ τὴν ῥητὴν ῥήτραν καὶ δήλωσιν, ὅτι ἡ Βουλὴ ἀποφασίζει, ὅτι πρῶτον ἀντικείμενον τῆς αὐριανῆς συνεδριάσεως θέλει εἶσθαι αὐτὴ ἡ πρότασις, καὶ ἐν περιπτώσει, καθ’ ἣν περαιωθῇ ἡ συζήτησις αὐτῆς, θέλομεν προβῆ ἀμέσως εἰς τὴν κλήρωσιν τοῦ νέου δικαστηρίου, ἐὰν ᾖναι ἀνάγκη τοιαύτη, καὶ τὴν ἐκλογὴν τῶν εἰσαγγελέων καὶ θέλομεν ἀμέσως, πρὶν λυθῇ ἡ συνεδρίασις, κυρώσει τὰ πρακτικά. Καὶ ἐὰν δὲν τυπωθῇ ἀκόμη, θέλομεν προβῆ.

§60ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§61ΑΘ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι ὅσα ἠκούσατε περὶ τοῦ Κανονισμοῦ, αὐτὰ καὶ διαγράφονται ἐκεῖ, ἀλλ’ εἶναι ἐπίσης ἀληθὲς, ὅτι αἱ διατάξεις τῶν ἄρθρων, τὰ ὁποῖα ἀνεγνώσθησαν, δὲν ἐτηρήθησαν εἰς πλείστας ὅσας περιστάσεις. Ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω, ὅτι ἡ παροῦσα ἔκθεσις εἶναι σπουδαιοτάτη, καὶ πρέπει νὰ περάσῃ ἀπὸ ὅλην τὴν διαδικασίαν τοῦ Κανονισμοῦ· οὐχ ἧττον ὅμως ὀφείλω, κύριε πρόεδρε, νὰ παρατηρήσω, ὅτι ἀμέσως τὸ τυπογραφεῖον πρέπει νὰ ἀφήσῃ πᾶσαν ἄλλην ἐργασίαν, νὰ τυπώσῃ ἀπόψε καὶ νὰ διανεμηθῇ ἡ ἔκθεσις.

§62ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἐπαναλαμβάνω τὴν παρατήρησίν μου, ὅτι ἐν τῇ ἀνελπίστῳ περιπτώσει, κατὰ τὴν ὁποίαν αὔριον δὲν θὰ τυπωθῇ ἡ ἔκθεσις, θὰ προβῶμεν ἄνευ αὐτῆς.

§63ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§64ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Καὶ κάμνω τὴν παρατήρησιν ταύτην, ὄχι διὰ νὰ κάμω τὴν παρατήρησιν εἰς τὸ προεδρεῖον, ἢ εἰς κἀνένα ἄλλον, διότι πολὺ μοῦ ἐφιστᾷ τὴν προσοχὴν ἡ παραλυσία, ἡ ὁποία ὑπάρχει ἐν τῷ ἐθνικῷ τυπογραφείῳ, καθόσον ἀφορᾷ τὰς ἐργασίας τῆς Βουλῆς. Πρὸ ὀλίγου ἐψηφίσθησαν ἀρκετὰ χρήματα διὰ τὰ ἐστενογραφήματα, καὶ ἀκόμη ἡ πρώτη σελὶς τῶν στενογραφημένων πρακτικῶν τῆς Βουλῆς δὲν ἐτυπώθη ἀπὸ τὸ τυπογραφεῖον, πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον καταστρέφει ὅλως διόλου τὴν ἔννοιαν τῆς ὑπάρξεως στενογραφημάτων. Καὶ λέγω τοῦτο, διὰ νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως.

§65ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Τὸ ἐθνικὸν τυπογραφεῖον εὑρίσκεται εἰς τὴν κατάστασιν, τὴν ὁποίαν τὸ παρῃτήσατε.

§66ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Καθόσον ἀφορᾷ τοὺς ὑπαλλήλους, ἐὰν δὲν ἦσαν ἐπαρκεῖς, δὲν εἶναι μεγάλη δυσκολία, νὰ προσθέσητέ τινας.

§67ΖΩΧΙΟΣ. Οὔτε τὸ προεδρεῖον, οὔτε τὸ τυπογραφεῖον σφάλλουσιν, ἐὰν τὰ στενογραφήματα δὲν τυποῦνται ἐγκαίρως· σφάλλουσιν ἐκεῖνοι ἐκ τῶν κυρίων βουλευτῶν, οἱ ὁποῖοι λαμβάνουσι τὰ στενογραφήματα, τὰ κρατοῦν εἰς τὸ σπήτι των 10 καὶ 20 ἡμέρας, διὰ νὰ κάμουν νέους λόγους. Λοιπὸν εἶναι ἀδύνατον, ὅταν τὰ στενογραφήματα κρατοῦνται 20 ἡμέρας εἰς τὰς οἰκίας τῶν κυρίων βουλευτῶν, νὰ ᾖναι ἐνήμερος ἡ τύπωσις αὐτῶν.

§68ΜΥΚΩΝΙΟΣ. Προχθὲς πρὶν συζητηθῇ ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν, ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν ἐζήτησε ....

§69ΤΙΝΕΣ. Δὲν ἐτελείωσε τὸ ἄλλο (θόρυβος).

§70ΜΥΚΩΝΙΟΣ. Ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ὁποίου συνετάχθη ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, ὁ κ. ὑπουρκὸς σᾶς εἶπε προχθὲς, ὅτι συνέταξε τὸν προϋπολογισμὸν ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ὑποβληθέντος νόμου περὶ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ἀξιωματικῶν, ὁ ὁποῖος δὲν συνεζητήθη ἀκόμη. Διὰ τοῦτο θὰ παρακαλέσω τὴν Βουλὴν μετὰ τὴν συζήτησιν περὶ Λαυρίου νὰ συζητήσῃ τὸν νόμον περὶ ἀξιωματικῶν.

§71ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρὸ τῆς ἡμερησίας διατάξεως ἔχομεν τὴν ἐκλογὴν τῶν Σπετσῶν.

§72ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Ἡ ἐγκλογὴ τῶν Σπετσῶν δὲν δύναται νὰ προηγηθῇ......(θόρυβος).

§73ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ πλειοψηφία προτείνει τὴν ἐπικύρωσιν (θόρυβος).

§74ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Εἶναι σύντομος ὁ καιρὸς καὶ δὲν κάμνετε καλὰ νὰ φέρητε ἐκλογάς.

§75ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ὅταν ἡ ἐπιτροπὴ ἀπεφάσισε, δὲν εἶχεν ὑπ’ ὄψιν της τὴν ἔκθεσιν τοῦ ἀνακριτοῦ καὶ τοῦ ἐπάρχου, πρέπει νὰ λάβωμεν γνῶσιν τοῦ περιεχομένου τῶν ἐγγράφων αὐτῶν (θόρυβος).

§76ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Προτείνω μετὰ τὸν νόμον περὶ ἀντιβασιλείας νὰ συζητήσωμεν τὴν ἐκλογήν.

§77ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ἐγὼ προτείνω τὴν ἀναβολὴν μέχρις οὗ τυπωθῇ ἡ ἔκθεσις τοῦ ἀνακριτοῦ.

§78ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Πρόκειται, κύριοι βουλευταὶ, νὰ ἐξελέγξωμεν μίαν ἐκλογὴν, εἰς τὴν ὁποίαν συνέβησαν πράξεις, διὰ τὰς ὁποίας κατηγοροῦμεν ἓν ὑπουργεῖον· δὲν πρόκειται ν’ ἀφαρπάσωμεν τὴν ἐκλογὴν, ἀλλὰ νὰ τὴν ἐξελέγξωμεν. Προτείνω λοιπὸν, ἐπειδὴ ἡ ἐκλογὴ αὕτη θὰ δώσῃ χώραν εἰς συζητήσεις, καὶ ἐπειδὴ πρέπει νὰ στηριχθῶμεν εἰς τὰ ἔγγραφα τῶν δημοσίων λειτουργῶν, τὰ ὁποῖα παρουσιάσθησαν σήμερον, σᾶς παρακαλοῦμεν νὰ τὴν συζητήσωμεν μετὰ τὸν νόμον τῆς ἀντιβασιλείας.

§79ΚΟΛΙΑΤΣΟΣ. Κατὰ τὸν Κανονισμὸν, αἱ ἐκλογαὶ προτάσσονται παντὸς ἄλλου ἀντικειμένου. Εἶναι παράξενος ἡ ἀπάντησις τοῦ κ. Θεοχάρη. Ἂν ἔχῃ λόγους κατὰ τῆς ἐκλογῆς, ἂς ἀναβῇ τὸ βῆμα νὰ τοὺς ἐκθέσῃ.

§80ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Ἐρωτήσατε τὴν Βουλὴν, κ. πρόεδρε.

§81ΡΟΥΣΣΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶχεν ἀρκετὸν καιρὸν ὁ κ. Θεοχάρης, νὰ μελετήσῃ τὴν ἐκλογὴν αὐτήν, διότι ἡ ἔκθεσις διενεμήθη ἀπὸ χθές.

§82ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Ἔλειπεν ἡ ἔκθεσις τοῦ ἀνακριτοῦ.

§83ΡΟΥΣΣΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὴ ἡ ἔκθεσις δὲν εἶναι οὔτε δύω φύλλα.

§84ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Ἅμα συνῆλθεν τὸ τμῆμα, τὸ ὁποῖον ἐξήλεγξε τὴν ἐκλογὴν Σπετσῶν, ἡ μειονοψηφία τοῦ τμήματος κατὰ τὴν συνδιάσκεψιν ὑπεστήριξε τὴν ἰδέαν, ὅτι ἐξ ἀντιπαραστάσεως κατεδείχθη, ὅτι εἰς τὴν ἐκλογὴν αὐτὴν παρευρέθη ἀνακριτὴς, ὁ ὁποῖος καὶ μετὰ τὴν ἐκλογὴν παρέμεινεν ἀρκετὰς ἡμέρας, καὶ ἐνήργησεν ἀνακρίσεις, τὸ δὲ τμῆμα δὲν εἶχεν ὑπ’ ὄψιν του τὴν ἔκθεσιν τοῦ ἀνακριτοῦ· ἡ μειονοψηφία εἶπεν, ὅτι δὲν πρέπει νὰ προβῶσι πρὶν λάβωσι γνῶσιν τῶν ἐγγράφων τῆς δικαστικῆς ἀρχῆς· ἡ πλειοψηφία ἐπρότεινε νὰ προβῇ ἀμέσως εἰς τὴν ἐπικύρωσιν τῆς ἐκλογῆς· μετὰ τὴν ὑπογραφὴν καὶ τὴν εἰς τὸ προεδρεῖον κατάθεσιν τῆς ἐκθέσεως ἦλθεν ἡ ἔκθεσις τοῦ ἀνακριτοῦ, εἰς ἣν καὶ μόνην ἡ μειονοψηφία ἤθελε νὰ στηρίξῃ τὴν ἀπόφασίν της. Τὸ ζήτημα τοῦτο παρουσιάσθη καὶ ἐπὶ ἄλλης ἐκλογῆς πρό τινων ἡμερῶν καὶ ἡ Βουλὴ τὸ ἔλυσε διατάξασα, νὰ ἔλθωσι παρὰ τῶν ἁρμοδίων ἀρχῶν αἱ πληροφορίαι, τῶν ὁποίων εἶχεν ἀνάγκην τὸ τμῆμα, ἀφοῦ δὲ συνεκεντρώθησαν ὅλαι αἱ πληροφορίαι, τὸ τμῆμα συνῆλθεν ἐκ νέου καὶ ἐγνωμοδότησεν, ἐγένετο δευτέρα ἔκθεσις καὶ ἦλθον εἰς συζήτησιν. Τὸ αὐτὸ νομίζω, ὅτι ἡ Βουλὴ θέλει πράξει καὶ ἐπὶ τοῦ προκειμένου, τουτέστι νὰ στείλῃ τὴν ἔκθεσιν τοῦ ἀνακριτοῦ εἰς τὴν ἐπιτροπήν, ἵνα μορφώσῃ τὴν πεποίθησίν της.

§85ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀνήκω, κύριοι, καὶ ἐγὼ εἰς τὸ τμῆμα, τὸ ὁποῖον προεξήλεγξε τὴν ἐκλογὴν Σπετσῶν, καὶ περιπλέον εἰς τὴν πλειοψηφίαν τοῦ τμήματος, ἥτις προτείνει τὴν ἐπικύρωσιν τῆς ἐκλογῆς ταύτης, ὀφείλω ἑπομένως νὰ δώσω ἐξηγήσεις τινάς. Ὅτε τὸ τμῆμα συνῆλθε διὰ νὰ ἐξετάσῃ τὴν προκειμένην ἐκλογὴν, ὑπεβλήθη εἰς αὐτὸ αἴτησις, νὰ ζητήσῃ ἀπὸ τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν τὴν ἔκθεσιν τοῦ νομάρχου Ἀργολίδος, καὶ τοῦ ἐπάρχου Σπετσῶν καὶ ἀπὸ τὸ ὑπουργεῖον τῆς Δικαιοσύνης τὴν ἔκθεσιν τοῦ ἀνακριτοῦ· αὐθωρεὶ τὸ τμῆμα διὰ τοῦ κυρίου προέδρου τῆς Βουλῆς ἐζήτησεν ἀπὸ ἀμφότερα τὰ ὑπουργεῖα τὰ ἔγγραφα ταῦτα· τὸ ὑπουργεῖον τῆς Δικαιοσύνης ἀπήντησεν εἰς τὴν αἴτησιν τοῦ προέδρου τῆς Βουλῆς καὶ ἀπέστειλεν εἰς αὐτὸν δύω τηλεγραφήματα τοῦ ἀνακριτοῦ μὲ τὴν πληροφορίαν, ὅτι ἄλλη ἔκθεσις δὲν ὑπάρχει ὑποβεβλημένη εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῆς Δικαιοσύνης ἐκ μέρους τοῦ ἀνακριτοῦ· τὸ δὲ ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν ἀπέστειλεν εἰς τὸ τμῆμα τὰς πρὸς αὐτὸ ὑποβληθείσας ἐκθέσεις τοῦ τε Νομάρχου Ἀργολίδος καὶ τοῦ Ἐπάρχου Σπετσῶν. Τὸ τμῆμα, ἂν καὶ ἐπρόκειτο περὶ ἐπαναληφθείσης ἐκλογῆς καὶ ἠδύνατο νὰ παραβλέψῃ τὰς διατυπώσεις, μολαταῦτα συνεμορφώθη μὲ τὰς διατάξεις τοῦ Κανονισμοῦ καὶ ἐδέχθη εἰς ἀκρόασιν τοὺς ἐνδιαφερομένους. Ἀφοῦ ἤκουσε τοὺς ἐνδιαφερομένους, ἀφοῦ ἔλαβεν ὑπ’ ὄψιν τὰς ἐκθέσεις τοῦ Νομάρχου καὶ Ἐπάρχου καὶ τὰ τηλεγραφήματα τοῦ ἀνακριτοῦ, ἐπείσθη, ὅτι καθ’ ὅλον τὸ τετραήμερον διάστημα οὐδεμία ἀξιόποινος πρᾶξις ἔλαβε χώραν ἀλλ’ ἐκ τῶν ἐγγράφων ὅμως τούτων, καὶ τῶν παραστάσεων τῶν ἐνδιαφερομένων ἐπείσθη, ὅτι ἔλαβε μὲν χώραν δωροδοκία κατὰ τὴν ἐνέργειαν τῆς ἐκλογῆς, ἀλλ’ ἡ δωροδοκία ἐγένετο ἀπὸ ἀμφοτέρας τὰς μερίδας καὶ ἀπὸ τὴν ἐπιτυχοῦσαν καὶ ἀπὸ τὴν ἀποτυχοῦσαν, καὶ εἰς πολὺ μικροτέρας διαστάσεις ἀφ’ ὅ,τι ἐγίνετο κατὰ τὰς παρελθούσας ἐκλογάς. Περιπλέον ὁ Νομάρχης βεβαιοῖ ἐν τῇ ἐκθέσει του, ὅτι εἶναι ἀδύνατον νὰ ἐνεργηθῇ ἐκλογὴ ἐν Σπέτσαις, χωρὶς νὰ λάβῃ χώραν δωροδοκία, ἥτις κατέστη συνήθης. Ἀφοῦ δὲ παρετηρήσαμεν ἐκ τῶν ἐκθέσεων τούτων, ὅτι δὲν ἀναφέρονται ὡρισμένα γεγονότα, ὅτι δὲν ἀναφέρεται ὡς δωροδοκηθεὶς ἀριθμὸς ψηφοφόρων τοιοῦτος, οἷος ἠδύνατο νὰ ἐπηρεάσῃ τὸ ἀποτέλεσμα τῆς ἐκλογῆς, ἐνομίσαμεν, ὅτι ἐκτελοῦμεν ἔργον δικαιοσύνης, ἂν ἐκφρασθῶμεν ὑπὲρ τῆς ἐπικυρώσεως τῆς ἐκλογῆς· καὶ διὰ τοῦτο, κύριοι, ἡ πλειοψηφία δὲν ἐδίστασε νὰ προτείνῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὴν ἐπικύρωσιν τῆς ἐκλογῆς. Ἡ ἔκθεσις τοῦ τμήματος ὑπεβλήθη εἰς τὴν Βουλὴν ἀπὸ τοῦ παρελθόντος Σαββάτου· ἔκτοτε παρῆλθον 48 ὧραι καὶ οὐχὶ 24, ὡς ἀπαιτεῖ ὁ Κανονισμός, καὶ ἡ ὑπόθεσις εἶναι ὥριμος πλέον πρὸς συζήτησιν. Ὁ Κανονισμὸς δὲν ἀπαιτεῖ τὴν τύπωσιν τῶν ἐκθέσεων τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων, καὶ διὰ τοῦτο ἡ Βουλὴ εἰς κἀμμίαν περίπτωσιν δὲν ἀπεφάσισε νὰ τυπωθῶσιν αἱ τοιαῦται ἐκθέσεις. Τῷ ὄντι μετὰ τὴν ὑποβολὴν τῆς ἐκθέσεως τοῦ τμήματος ὑπεβλήθη εἰς τὴν Βουλὴν διὰ τοῦ ὑπουργείου τῆς Δικαιοσύνης καὶ ἔκθεσις τοῦ ἀνακριτοῦ, τοῦ μεταβάντος ἐν Σπέτσαις· ἀλλὰ καὶ ἡ ἔκθεσις αὕτη ἀναφέρει πράγματα ἀόριστα· λέγει ὁ ἀνακριτὴς ὅτι πράγματι ἔλαβε χώραν δωροδοκία ἀπὸ ἀμφοτέρας τὰς μερίδας, ἀλλ’ εἰς κατώτερον βαθμὸν ἀπὸ τὰς δωροδοκίας, αἱ ὁποῖαι ἔλαβον χώραν εἰς προγενεστέρας ἐκλογάς· τοῦ ἀνακριτοῦ ἡ ἔκθεσις δύναται νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν κατὰ τὴν συζήτησιν καὶ ἐξέτασιν τῆς ἐκλογῆς ταύτης· δὲν ἐμποδίζει τὴν συζήτησιν, οὔτε τὴν ἐξέτασιν τῶν ἐγγράφων κατὰ τὴν συζήτησιν, τὰ ὁποῖα δύνανται νὰ ἐξετασθῶσι καὶ ἀναπτυχθῶσι πρὸς φωτισμὸν τῆς Βουλῆς. Διατί λοιπὸν νὰ παραδεχθῶμεν τὴν ἀναβολὴν, ἡ ὁποία καὶ εἰς τὸν Κανονισμὸν ἀντίκειται καὶ εἰς τὸ δίκαιον αὐτό; Ἔχομεν συνάδελφον εἰς τοὺς κόλπους ἡμῶν μετέωρον, ἀναποφάσιστον καὶ δὲν εἶναι δίκαιον νὰ παρατείνωμεν ἐπὶ πλέον αὐτὴν τὴν κατάστασιν· πρέπει ἡ Βουλὴ σήμερον, σεβομένη τὸν Κανονισμόν, νὰ προβῇ εἰς τὴν συζήτησιν τῆς ἐκλογῆς καὶ ἐκδώσῃ τὴν ἀπόφασίν της εἴτε ἐπικυροῦσα, εἴτε ἀκυροῦσα· ἡ ἀναβολὴ εἶναι ἐναντία τοῦ Κανονισμοῦ, εἶναι ἀδικαιολόγητος.

§86ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ἀποφασίσωμεν χωρὶς νὰ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψιν τὰς ἐκθέσεις, αἱ ὁποῖαι περιέχουν τόσα γεγονότα; Πῶς ἐσχηματίσατε γνώμην περὶ τοῦ ἐγκύρου, χωρὶς νὰ λάβητε ὑπ’ ὄψιν τὰ ἐπισημότατα τῶν ἐγγράφων τούτων;

§87ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Κύριοι Βουλευταὶ, ὁ κ. Παπαμιχαλόπουλος, ὡμολόγησεν, ὅτι ἡ πλειονοψηφία τῆς ἐπιτροπῆς ἐξήγαγε τὴν γνώμην της ἐκ τῶν ἐκθέσεων, αἱ ὁποῖαι ὑπάρχουν εἰς τὸ φάκελλον τῆς ἐκλογῆς Σπετσῶν, δηλαδὴ τῶν ἐκθέσεων τοῦ νομάρχου καὶ τοῦ ἐπάρχου, καὶ ὅτι παντάπασι δὲν εἶδε τὴν τὴν ἔκθεσιν τοῦ ἀνακριτοῦ, παρ’ ὅτε συνέταξε τὴν ἔκθεσίν της. Ἐκ τῶν δύω ἐκείνων ἐκθέσεων καὶ ἐκ τῶν ἐνστάσεων, αἱ ὁποῖαι περιλαμβάνονται εἰς τὰ πρακτικὰ, ἐσχημάτισε τὸ τμῆμα τὴν πεποίθησίν του, ὅτι καθ’ ὅλον τὸ διάστημα τῆς ἐκλογῆς ἐνηργήθη δωροδοκία ἐν Σπέτσαις, ὡς εἶπεν ὁ κ. Παπαμιχαλόπουλος, ἐξ ἀμφοτέρων τῶν μερίδων. Σᾶς παρακαλῶ νὰ μοὶ εἴπητε, ἡ Βουλὴ ἠκύρωσεν ἐκλογὰς διότι συνέβη τὸ ἔγκλημα τῆς δωροδοκίας, ναὶ ἢ ὄχι; Εἶναι λοιπὸν δίκαιον ἓν μέλος τῆς πλειονοψηφίας τοῦ τμήματος νὰ ἔρχηται νὰ ὁμολογῇ, ὅτι τὸ ἔγκλημα φαίνεται φανερῶς ἐνεργηθὲν καθ’ ὅλον τὸ διάστημα τῆς ἐκλογῆς καὶ ν’ ἀποφαίνεται ὅτι ἡ ἐκλογὴ εἶναι ἔγκυρος;

§88ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶπον ὅτι ὁ ἀριθμὸς τῶν δωροδοκηθέντων ψηφοφόρων δὲν ἐπηρεάζει τὴν ἐκλογήν.

§89ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Ὁ κ. Παπαμιχαλόπουλος ἐδικαιολόγησε τὴν ἀπόφασίν του λέγων, ὅτι συνέβη μὲν δωροδοκία ἀλλ’ ἐκ ταύτης τὸ ἀποτέλεσμα τῆς ἐκλογῆς δὲν μεταβάλλεται. Λυποῦμαι, ὅτι ὁ κ. Παπαμιχαλόπουλος φαίνεται δὲν ἀνέγνωσε τὴν ἔκθεσιν τοῦ κ. Λυκούδη περὶ τῆς δραστηριότητος τοῦ ὁποίου καὶ τῆς φιλαληθείας πάντες γινώσκετε. Ἡ ἔκθεσις τοῦ κυρίου Λυκούδη δὲν ἀφίνει κανένα δισταγμόν, οὐδὲ τὴν ἐλαχίστην ἀμφιβολίαν ὅτι τὰ ⅔ τῶν ψηφοφόρων ἐδωροδοκήθησαν.

§90ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ὑπάρχει ἀπόδειξις. Ἄλλως, πρόκειται ἤδη περὶ τῆς ἀναβολῆς.

§91ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Ὁ κ. Παπαμιχαλόπουλος ἐπιμένει λέγων ὅτι δὲν ὑπάρχει ἀπόδειξις, ἐνῷ ὁ ἀνακριτὴς περιλαμβάνει ἐν τῇ ἐκθέσει του δύω καταλόγους ἐκ τῆς μιᾶς μερίδος καὶ τῆς ἄλλης, ἐξ ὧν ἀποδεικνύεται ὅτι σπουδαίαν ἐπιῤῥοὴν ἔσχεν ἡ δωροδοκία ἐπὶ τῆς ἐκλογῆς. Εἶναι λοιπὸν δυνατόν, κύριοι, ἐνῷ μόνον ὁ κ. Παπαμιχαλόπουλος εἶδε τὴν ἔκθεσιν οὐχὶ δὲ καὶ τὰ ἄλλα μέλη νὰ προβῶμεν σήμερον κατεσπευσμένως εἰς τὴν συζήτησιν τῆς ἐκλογῆς; Τὸ τμῆμα πρέπει νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὴν ἔκθεσιν τοῦ ἀνακριτοῦ.

§92ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ Βουλὴ θὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὴν ἔκθεσιν τοῦ ἀνακριτοῦ. Τὸ τμῆμα ἐτελείωσε τὴν ἐργασίαν του, δὲν δύναται ἐκ νέου νὰ συνέλθῃ καὶ νὰ κάμῃ ἄλλην ἔκθεσιν.

§93ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Ὅπως λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν τὴν ἔκθεσιν τοῦ ἀνακριτοῦ, παρακαλοῦμεν νὰ μᾶς δοθῇ δύω ἡμερῶν καιρός· οὐδεμία βλάβη θέλει ἐπέλθει ἐκ τῆς ἀναβολῆς ταύτης. Ὑποστηρίζω ὅθεν τὴν πρότασιν τοῦ κ. Βουλπιώτη (θόρυβος).

§94ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ἐρωτήσω τὴν Βουλήν.

§95ΘΕΟΧΑΡΗΣ (καὶ ἕτεροι βουλευταὶ ἐγειρόμενοι). Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§96ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Βουλπιώτης ἔκαμε πρότασιν, ἥτις ὡς ἀνωτέρω θὰ ψηφοφορηθῇ πρώτη, ν’ ἀποσταλῇ ἡ ἔκθεσις τοῦ ἀνακριτοῦ εἰς τὸ τμῆμα.

§97ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Μὲ τὴν παρατήρησιν νὰ φέρῃ αὔριον τὴν ἔκθεσιν.

§98ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν τοῦ κ. Βουλπιώτη ν’ ἐγερθῶσιν· (ἀμφίβολον τὸ ἀποτέλεσμα). Οἱ μὴ παραδεχόμενοι νὰ ἐγερθῶσιν· (ἀμφίβολον τὸ ἀποτέλεσμα). Θ’ ἀναγκασθῶμεν νὰ κάμωμεν δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ψηφοφορίαν. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν τοῦ κ. Βουλπιώτη λέγουν Ναί, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουν Ὂχι. (Γίνεται ἡ δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ψηφοφορία). Πρωτόκολλον ψηφοφορίας τῶν Βουλευτῶν Ἐπὶ τοῦ ἑξῆς ζητήματος· Παραδέχεται ἡ Βουλὴ νὰ ἀποσταλῇ ἡ ἔκθεσις τοῦ ἀνακριτοῦ ἐπὶ τῆς ἐκλογῆς Σπετσῶν εἰς τὸ οἰκεῖον τμῆμα, μεθ’ ὃ νὰ φέρῃ τοῦτο τὴν ἐπ’ αὐτῆς ἔκθεσίν του κατὰ τὴν προσεχῆ συνεδρίασιν, ναὶ ἢ ὄχι;

Ἐψηφοφόρησαν ἐν ὅλῳ 116, ἐξ ὧν 50 ὑπὲρ τῆς παραδοχῆς καὶ 66 κατ’ αὐτῆς· κατὰ συνέπειαν ἡ πρότασις τοῦ κ. Βουλπιώτη ἀπεῤῥίφθη καὶ ἑπομένως προχωροῦμεν εἰς τὴν συζήτησιν· ὅστις ἔχει τὸν λόγον ἐπὶ τῆς ἐκλογῆς ἂς ἔλθῃ.

§99ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Δυστυχῶς ἐπαναληφθείσης τῆς ἐκλογῆς, ἐπανελήφθη κατ’ ἐπίτασιν τὸ ἔγκλημα τῆς δωροδοκίας ἐν Σπέτσαις, καὶ ὅτι ἐπαναλήφθη κατ’ ἐπίτασιν ἀποδεικνύεται ἐκ τῶν ἐπισήμων ἐγγράφων καὶ τῶν πρακτικῶν αὐτῶν τῆς ἐκλογῆς. Τὰ πρακτικὰ τῆς ἐκλογῆς ἀπὸ τῆς πρώτης ἡμέρας ἐμπεριέχουσιν ἐνστάσεις, αἱ ὁποῖαι ἀποδεικνύουσιν ὅτι ἐξησκήθη τὸ ἔγκλημα τῆς δωροδοκίας· τὴν δευτέραν ἡμέραν ἐπίσης ὑπάρχουν ἐνστάσεις καὶ ἐκ τῆς μερίδος ἐκείνης, ἥτις ἐπέτυχε κατὰ τὰς ἄλλας· καὶ τὴν 3ην καὶ τὴν 4ην ἡμέραν ὑπάρχουν ἐπίσης ἐνστάσεις ἐξ ἀμφοτέρων τῶν μερίδων ὅτι ἔλαβε χώραν δωροδοκία. Περατωθείσης, κύριοι, τῆς ἐκλογῆς, πάλιν ἐπεδόθησαν ἐνστάσεις καὶ ἡ μία μερὶς κατακρίνει τὴν ἄλλην, ὥστε ἐξάγεται ὅτι καὶ αἱ δύω μερίδες ἐδωροδοκήθησαν. Ἐάν, κύριοι, οἱ ἐξελέγξαντες τὴν ἐκλογὴν αὐτὴν, ἤθελον τὴν ἐξελέγξει αὐστηρῶς, ἤθελον ζητήσει ἀφεύκτως ν’ ἀνεύρωσιν αὐτῆς ὅλα τὰ στοιχεῖα τῆς δωροδοκίας, ἅτινα ὑπάρχουν ἐν τῇ ἐκλογῇ ταύτῃ, καὶ ποτὲ δὲν ἤθελον κάμει τὴν ἔκθεσιν αὐτήν. Τὸ ἔγκλημα τῆς δωροδοκίας, κύριοι, ὅπως ὅλοι οἱ νόμοι ὁρίζουν, εἶναι τὸ δυσκολότερον πρὸς ἀνακάλυψιν, διότι δὲν ἀφίνει ἴχνη πρὸς ἀνακάλυψιν, καὶ ἐν τούτοις ἐκ τῶν ἐκθέσεων τοῦ ἀνακριτοῦ, τοῦ νομάρχου, τοῦ ἐπάρχου θέλετε ἰδεῖ ὅτι δὲν ἠδυνήθη νὰ κρύψῃ τὰ ἴχνη του· ὁ κ. ἀνακριτὴς συνέλαβε καὶ κατέσχε δύω καταλόγους ἐν οἷς φαίνονται ποσὰ γεγραμμένα ἐξ ἀμφοτέρων τῶν μερίδων, καὶ λέγει, κύριοι, ὅτι ἡ ἐκλογὴ ἐγένετο διὰ δωροδοκίας καθ’ ὑποτροπὴν καὶ ἐπίτασιν.

§100ΚΟΛΙΑΤΣΟΣ. Παρουσίᾳ ὑμῶν;

§101ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Μάλιστα.— Οὐδέποτε ἤλπιζον, κύριοι, ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ ἤθελε περιορισθῆ εἰς ἓν ἐπιχείρημα, τὸ ὁποῖον αἱ ἄλλαι ἐπιτροπαὶ παρεδέχθησαν. Ἰδού τι σᾶς λέγει ἡ ἐπιτροπή· «Κατὰ τὰς ἐκθέσεις τοῦ τε ἐπαρχεύοντος καὶ τοῦ νομάρχου, δωροδοκία ἔλαβε χώραν ἐν τῇ προκειμένῃ ἐκλογῇ, ἀλλ’ εἰς διαστάσεις μικροτέρας ἐκείνων τῶν παρελθουσῶν ἐκλογῶν τῆς ἐπαρχίας Σπετσῶν. Ἐκ τῶν ἐκθέσεων δὲ τούτων φαίνεται, ὅτι ὁ παρευρεθεὶς κατὰ τὴν ἐκλογὴν ἀνακριτὴς κ. Λυκούδης ἐπελήφθη ἀνακρίσεων συνεπείᾳ τῶν γενομένων αὐτῷ καταγγελιῶν ἐπὶ δωροδοκίᾳ.» Τί ἄλλο, κύριοι, κατώρθωσεν ἡ Βουλὴ νὰ μάθῃ παρὰ τῆς ἐπιτροπῆς, παρὰ ὅτι ὑπῆρξεν ἔγκλημα, ὅτι ἐξετελέσθη τὸ ἔγκλημα καὶ ὅτι δὲν εἶναι σπουδαῖον, διότι τὸ ὁμολογοῦν οἱ ἴδιοι, ὅτι ὁ ἀνακριτὴς ἐπελήφθη ἀνακρίσεων, αἱ ὁποῖαι ὑπάρχουν; Φρονεῖτε, κύριοι, ὅτι εἰς ἐκλογὴν ἑνὸς ὁλοκλήρου νομοῦ, εἷς ἀνώτερος λειτουργὸς τῆς δικαιοσύνης, εἷς ἀνακριτὴς, πρώτην φορὰν ἐρχόμενος εἰς Σπέτσας, εἷς, τοῦ ὁποίου ἡ τιμιότης εἶναι πασίγνωστος, ἤθελε τολμήσει νὰ ἐκθέσῃ εἰς τέσσαρα φύλλα ὁλόκληρον τὴν ἱστορίαν τῆς ἐκλογῆς, καὶ ἤθελε τὴν περιγράψει μὲ τὰ μελανώτερα χρώματα, χωρὶς νὰ ἦναι τὰ παρ’ αὐτοῦ λεγόμενα ἀληθῆ; διότι ἀντελήφθη ταῦτα ἰδίοις ὄμμασιν; Ἡ ἐκλογὴ αὕτη, κύριοι, πρὸς τὰς ἄλλας παραβαλλομένη, ἠξεύρετε τί εἶναι; ἓν πρὸς ἑκατόν. Ὁ κ. Κολιάτσος ἐζήτησε τὸν λόγον· ἐὰν μὲ διαδεχθῇ, θὰ στηρίξῃ τὴν γνώμην του ἐπὶ τῶν ἐγγράφων τῆς ἐκλογῆς.

§102ΚΟΛΙΑΤΣΟΣ. Δὲν τὰ εἶδον.

§103ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Καὶ ἐν τούτοις εἶσαι ὑπὲρ τῆς ἐπικυρώσεως.

§104ΚΟΛΙΑΤΣΟΣ. Τοῦτο δὲν σημαίνει τίποτε.

§105ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Ἀλλ’ ἐὰν δὲν στηριχθῇ ἐπὶ τῶν ἐγγράφων, τότε θὰ ἔλθω καὶ δεύτερον νὰ σᾶς ἀναγνώσω τὰς ἐκθέσεις τοῦ ἀνακριτοῦ, τοῦ ἐπάρχου καὶ τοῦ νομάρχου, διὰ νὰ ἴδητε ἐὰν στηρίζεται ἡ ἐκλογὴ αὐτὴ ἐπὶ τοῦ δικαίου.

§106ΚΟΛΙΑΤΣΟΣ. Θὰ ᾖμαι συντομώτατος. Κύριοι, δὲν εἶμαι πλούσιος, ἑπομένως ἐὰν ὑπάρχει τις ἀπεχθανόμενος τὸ ἔγκλημα τῆς δωροδοκίας, εἶμαι ἐγώ, διότι ποτὲ δὲν θὰ δυνηθῶ νὰ εἰσέλθω εἰς τὸ Βουλευτήριον διὰ χρημάτων, καὶ ὁσάκις εἰσῆλθον, εἰσῆλθον διὰ τῆς ἀγάπης τῶν συμπολιτῶν μου. Κατὰ τὴν ἀντιπαράστασιν, ὅτε ἡ ἐπιτροπὴ ἤκουσε τοὺς ἐνδιαφερομένους, ὁ κ. Βάμπας ἐρωτηθεὶς πόσοι κατηγγέλθησαν ἐπὶ δωροδοκίᾳ, ἀπήντησε 20, 25 τὸ πολὺ 30· ἐπικαλοῦμαι τὴν μαρτυρίαν τῶν μελῶν τῆς ἐπιτροπῆς νὰ ὁμολογήσουν ἐὰν τὸ γεγονὸς τοῦτο δὲν ᾖναι ἀληθές.

§107ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ κ. Βάμπας, ἐρωτηθεὶς ἐπανειλημμένως, μᾶς εἶπεν, ὅτι κατηγγέλθησαν ὡς δωροδόται 5 ἢ 6, ὡς δωροδοκηθέντες 20–30· ἐπρόσθεσεν, ὅτι εἶναι πολὺ περισσότεροι, ἀλλὰ δὲν εἶναι δυνατὸν ν’ ἀνευρεθῶσιν. Ἑπομένως τοῦτο λαβόντες καὶ ἡμεῖς ὑπ’ ὄψιν, ὅτι δηλαδὴ δὲν ἐπηρεάζεται τὸ ἀποτέλεσμα τῆς ἐκλογῆς, προέβημεν εἰς τὴν ἐπικύρωσιν.

§108ΚΟΛΙΑΤΣΟΣ. Ἐὰν ὁ ἐνδιαφερόμενος κ. Βάμπας ἐνώπιον τῆς ἐπιτροπῆς ἰσχυρίσθη, ὅτι 20–30 εἶναι οἱ δωροδοκηθέντες καὶ ἐγὼ παραδέχομαι 40, 50, 60, 70 δωροδοκηθέντας 80, 90, προβαίνω ἔτι μᾶλλον 100, πάλιν δὲν ἐπηρεάζεται τὸ ἀποτέλεσμα, διότι τὸν κ. Βάμπαν τὸν ὑπερτερεῖ ὁ ἐπιτυχὼν κατὰ 133 ψήφους.

§109Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἐὰν παραδεχθῶμεν 100, τότε ἐπηρεάζεται τὸ ἀποτέλεσμα.

§110ΚΟΛΙΑΤΣΟΣ. Λοιπὸν ἀφοῦ εἶναι ὁμολογούμενον, ὅτι μέχρι τῶν 30 ἐκλογέων ἐδωροδοκήθησαν, τῷ ὄντι ἔρχεται ὁ κ. Κουνουπιώτης, ἀφοῦ ὑπερτερεῖ τὸν κύριον Βάμπαν κατὰ 133 ψήφους, διότι τὸ ἀποτέλεσμα δὲν ἐπηρεάσθη. Δὲν ἔχω λοιπὸν ἀνάγκην νὰ ἴδω τὰ ἔγγραφα, κύριε Θεοχάρη, ὁ ὁποῖος δὲν κάμεις τίποτε ἄλλο μὲ αὐτὰ, παρὰ νὰ κατακρίνῃς τὴν πατρίδα σου· δὲν τὰ ἀνέγνωσα· ἓν μόνον τεμάχιον ἀνέγνωσα μετὰ τοῦ κ. Μαυροκορδάτου, καὶ ἐπιθυμῶ χάριν τῆς ἰδιαιτέρας πατρίδος σου νὰ μὴ ἀναγνωσθῇ· ἠξεύρετε τί λέγει; ἐτρέχαμεν ὅλην τὴν ἡμέραν ὅπως ἐκεῖνοι μὲ τὰ γλυκὰ μάτια.

§111ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Τώρα θὰ ἰδῇς τὰ γλυκά σου μάτια, τώρα θὰ τὰ ἀκούσῃς.

§112ΚΟΛΙΑΤΣΟΣ. Κύριε Μπούμπουλη, σᾶς ἐρωτῶ, διότι ἔγγραφα δὲν εἶδον, σᾶς ἐρωτῶ, ποῦ ἔχετε τὰ ἔγγραφα, πόσα εἶναι τὰ ποσὰ, τὰ ὁποῖα εἶναι ἐξωδευμένα;

§113ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Θὰ σᾶς ἀπαντήσω.

§114ΚΟΛΙΑΤΣΟΣ. Δὲν ἠξεύρω πόσα ποσὰ ἐξοδεύθησαν, διότι τὰ ἔγγραφα τὰ ἔχει ἄλλος, ἀλλὰ δὲν ἔχω ἀνάγκην νὰ στηριχθῶ ἐπ’ αὐτῶν, ἀφοῦ ὁ ἐνδιαφερόμενος εἶπεν 20–30, ἀφοῦ ὁ κύριος Θεοχάρης εἶναι ἀντιπρόσωπος τῶν Σπετσῶν, ἀφοῦ εἶναι βέβαιον ὅτι ἡ μερὶς τοῦ κυρίου Θεοχάρη, ὄχι ὁ κ. Θεοχάρης, ἐδωροδόκησεν, καὶ μόλα ταῦτα ἔχει τὸ θάῤῥος νὰ κάθηται μεταξὺ μας καὶ ἀκόμη νὰ ὁμιλῇ κατὰ τῆς ἐπιτροπῆς· ἐὰν ᾖναι βέβαιον καὶ πιστοποιῶνται ἐκ τῆς ἐκθέσεως τῆς ἀνακριτικῆς ἐπιτροπῆς ὅτι ἡ μερίς σας, ὄχι σεῖς, ὁ κύριος Βάμπας ἐδωροδόκησεν... εἶσθε συνδυασμένος μετὰ τοῦ κυρίου Βάμπα; ἐνεργήσατε ὑπὲρ αὐτοῦ; ἐδωροδόκησεν ἐνώπιόν σας;

§115ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Ὄχι.

§116ΚΟΛΙΑΤΣΟΣ. Τίποτε ἄλλο δὲν πράττετε, δι’ αὐτοῦ τὸ ὁποῖον πράττετε, παρὰ νὰ ἐξασκήσητε πολιτικὰ πάθη.

§117ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Διὰ τοῦτο, κύριοι, ἦλθον ἀπὸ τοῦ βήματος καὶ ὡμίλησα, διότι ἡ ἐπιτροπὴ δὲν ἔλαβεν ὑπ’ ὄψιν της τὰ ἔγγραφα ὅπως συντάξῃ τὴν ἔκθεσιν· ἐὰν εἶχεν τὴν ὑπομονὴν ὁ κύριος Κολιάτσος νὰ ἀναγνώσῃ τὴν ἔκθεσιν τοῦ ἀνακριτοῦ, δὲν ἤθελεν ἐκφράσει τοιαύτας ἰδέας ὅτι κομματικὰ πάθη μὲ ἠνάγκασαν νὰ ὁμιλήσω ὅταν πρόκειται περὶ δωροδοκίας· μόνη ἡ ἀνάγνωσις τῆς ἐκθέσεως ἤθελε πείσει αὐτόν· ὅ,τι σᾶς εἶπον ἀναφέρονται ἐν τῇ ἐκθέσει τοῦ ἀνακριτοῦ. Τὸν παρακαλῶ ν’ ἀναγνώσῃ τὴν ἔκθεσιν, ὅσα δὲ εἶπε περὶ ἐμοῦ θεωρῶ περιττὸν ν’ ἀντικρούσω, διότι ὁσάκις ἦλθον εἰς τὸ βουλευτήριον, ἦλθον πάντοτε διὰ τῆς ἁγνῆς θελήσεως τῶν συμπολιτῶν μου καὶ ἂν ἤθελε προσέξει περισσότερον ὁ κύριος Κολιάτσος, δὲν ἤθελεν ἀναφέρει τοιαύτην βλασφημίαν.

§118ΚΟΛΙΑΤΣΟΣ. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι ὁ κ. Βάμπας ὡμολόγησεν ὅτι 20–30 εἶναι οἱ δοροδοκηθέντες, καὶ ὅτι ὁ κύριος Κουγουπιώτης ὑπερτερεῖ τὸν κύριον Βάμπαν 133 ψήφους; ἂς ἐπαινέσῃ ὁ κ. Μπούμπουλης τὴν πατρίδα του.

§119ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Καὶ ἐνῷ δὲν ἔχετε πλήρη πεποίθησιν τῆς πράξεως τὴν ὁποίαν ὑπεβάλατε εἰς τὴν ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς, ἔχετε ὅμως τὸ θάῤῥος νὰ ὑποστηρίζετε τὸ ἔγκλημα καὶ τὴν ἐπικύρωσιν αὐτοῦ. Ἐνῷ εἴχατε τὸ καθῆκον νὰ ἐξακριβώσετε τὰ λαβόντα χώραν μετὰ τὴν ἐκλογὴν δὲν τὸ ἐπράξατε, καὶ δὲν τὸ ἀρνεῖσθε, ἀλλὰ ζητεῖτε δι’ ἐπιχειρημάτων νὰ μετατρέψητε τὸ ζήτημα, καὶ τοῦτο διότι τὸ ἔγκλημα δὲν δύνασθε νὰ τὸ καλύψετε, διότι εἶναι πλῆρες, εἶναι ζωντανόν· ἐὰν δὲ εἶναι πλῆρες, ζωντανόν, πῶς ζητεῖτε τὴν ἐπικύρωσιν αὑτοῦ; Ἐὰν εἴχατε τὴν ὑπομονήν, πρὶν ἢ συντάξητε τὴν ἔκθεσιν, ν’ ἀναγνώσητε τὴν ἔκθεσιν τοῦ ἀνακριτοῦ, καὶ ποίου; τοῦ κ. Λυκούδη τοῦ ὁποίου ἡ τιμὴ καὶ ἡ ὑπόληψις εἶναι ἀνωτέρα πάσης ὑπονοίας, ἐὰν εἴχατε, λέγω, τὴν ὑπομονὴν νὰ τὴν ἀναγνώσητε, ἢ νὰ δώσητε καιρὸν εἰς τὴν Βουλὴν νὰ τὴν ἀναγνώσῃ, δὲν θὰ εἴχατε τόσην τόλμην καὶ θάῤῥος νὰ ζητήσητε τὴν ἐπικύρωσιν τῆς ἐκλογῆς. Δὲν ἔχω ἀνάγκην λοιπὸν νὰ σᾶς ἀποδείξω πῶς ἔγεινε ἔγκλημα, ἀρκεῖ μόνη ἡ ἀνάγνωσις τῆς ἐκθέσεως τοῦ ἀνακριτοῦ κυρίου Λυκούδη νὰ σᾶς πείσῃ ὅτι διεπράχθη τὸ ἔγκλημα τῆς δωροδοκίας. Ἐὰν κατόπιν τῆς ἀναγνώσεως ταύτης τῆς ἐκθέσεως πεισθῆτε ὅτι δὲν ὑπῆρξε τὸ ἔγκλημα καθ’ ὅλας αὐτοῦ τὰς διαστάσεις, τότε ἐπικυρώσετε τὴν ἐκλογήν. Ἐὰν ἔχετε ὑπομονήν, θὰ τὴν ἀναγνώσω ὁλόκληρον λέξιν πρὸς λέξιν.

§120ΤΙΝΕΣ. Εἶναι περιττόν, δὲν ἠμποροῦμεν νὰ μένωμεν.

§121ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Μόνον ὁ μὴ ἐκπληρῶν τὸ καθῆκόν του, ἐκεῖνος φεύγει· «Πρὸς τὸν κύριον Εἰσαγγελέα τῶν ἐνταῦθα Πλημμελειοδικῶν». Ἀναγινώσκει τὴν ἔκθεσιν.

§122ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Αἱ δημοτικαὶ ἀρχαὶ εἰς ποῖον, λέγει, ὅτι ἀνήκουν;

§123ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Μὲ ὅσα καὶ ἂν εἰπῆτε δὲν θὰ ἱκανοποιήσετε τὴν συνείδησίν σας, ἀδύνατον, ἀδύνατον!

§124ΔΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Τί ἀποστροφαὶ εἶναι αὐταὶ ὅπου κάμνετε; εἰπέτε, ὅ,τι πρέπει νὰ εἰπῆτε διὰ τὴν ἐκλογήν.

§125ΤΣΑΜΑΔΟΣ. Τί εἶναι αὐτά;

§126ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Τὸ κάμω, κ. Τσαμαδὲ, διότι θέλω ὁ τόπος νὰ διορθωθῇ.

§127ΤΣΑΜΑΔΟΣ. Εἶναι πάθη ἀτομικὰ τὰ ὁποῖα ἔχεις μὲ τὸν Κουνουπιώτην, καὶ μάθε ὅτι ὁ κ. Κουνουπιώτης εἶναι εὐυπόληπτον πρόσωπον ὅπως καὶ ὁ Θεοχάρης.

§128ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ῥάβδος ἐν γωνίᾳ ἄρα βρέχει.

§129ΤΣΑΜΑΔΟΣ. Ὁ Βούλγαρης δὲν ἔκαμε αὐτό· ἐκτύπησεν ὅλας τὰς ἐκλογὰς, ἐσεῖς πέρνετε τὸν ἕνα καὶ ἀφίνετε τὸν ἄλλον· αὐτὸ εἶναι μοναδικόν.

§130ΔΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Τίνος εἶναι ἡ ἔκθεσις αὐτή;

§131ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Τοῦ Λυκούδη. — Σᾶς ἐρωτῶ, κύριοι, ἢ μᾶλλον ἐρωτῶ τὸ τμῆμα ἂν εἶχε τὸ ἔγγραφον αὐτὸ τοῦ ἀνακριτοῦ ἀνὰ χεῖρας, ἦτο δυνατὸν νὰ ἔλθωσι ζητοῦντες τὴν ἐπικύρωσιν τῆς ἐκλογῆς; Ἂν ἐβαρύνθητε νὰ ἀκούετε τὴν ἐκλογὴν τῶν Σπετσῶν καὶ θέλετε νὰ ἐπικυρώσετε αὐτὴν, εἶναι ἄλλος λόγος· ἂν ὅμως θέλετε νὰ ἔχετε ἀληθῆ συνείδησιν τῆς ψήφου σας, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ψηφίσετε ὑπὲρ τοιαύτης ἐκλογῆς. Οὕτω λοιπὸν ἐχόντων τῶν πραγμάτων περὶ τῆς ἐκλογῆς Σπετσῶν, πρέπει νὰ ᾖναί τις λίαν τολμηρὸς νὰ ἀρνηθῇ γεγονότα πασίδηλα, ἵνα εἰπῇ, ὅτι ἡ ἐκλογὴ αὐτὴ ἔχει τι τὸ ἔντιμον, ἔχει τι τὸ εὔσχημον· ἀφ’ ὅπου καὶ ἂν θέλετε νὰ πιασθῆτε, δὲν δύνασθε παρὰ νὰ λερωθῆτε· καὶ ἔχετε ποῦ νὰ στηριχθῆτε ἐκτὸς μόνον εἰς τὸ ἔτσι θέλω; Ἐὰν εἴχατε στήριγμα, ἤθελον συμφωνήσει μεθ’ ὑμῶν, ἀλλὰ δὲν ἔχετε, παρὰ μόνον τὴν ἐπιθυμίαν νὰ τὴν ἐπικυρώσητε. Λέγω δὲ ταῦτα διὰ νὰ τὰ ἀκούσουν ἐκεῖνοι, οἵτινες σπεύδουν χάριν τοῦ κέρδους μιᾶς ψήφου διὰ τὴν ὁποίαν θὰ μεταμεληθῶσι. Καταλαμβάνει τὴν ἕδραν τοῦ προέδρου ὁ ἀντιπρόεδρος κ. Καράπαυλος.

§132ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κηρύττεται περαιωμένη ἡ συζήτησις.

§133ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ἡ ψηφοφορία θὰ γείνῃ δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§134ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρέπει νὰ τὸ ζητήσουν 15· (ἐγείρονται πλείονες τῶν 15.) Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄκυρον τῆς ἐκλογῆς λέγουν ναί.

§135ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Θὰ ψηφίσητε τὴν πρότασιν τῆς ἐπιτροπῆς. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἔγκυρον, λέγουν ναί.

§136ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι λοιπὸν τὸ ἔγκυρον τῆς ἐκλογῆς Σπετσῶν λέγουν ναὶ, οἱ μὴ παραδεχόμενοι, λέγουν ὄχι. Γίνεται ἡ ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως. Πρωτόκολλον ψηφοφορίας τῶν Βουλευτῶν Ἐπὶ τοῦ ἑξῆς ζητήματος· Παραδέχεται ἡ Βουλὴ τὸ ἔγκυρον τῆς ἐκλογῆς Σπετσῶν ναὶ ἢ ὄχι;

§137ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψηφοφόρησαν 106, ἐξ αὐτῶν 69 εἶναι ὑπὲρ τοῦ ἐγκύρου καὶ 37 ὑπὲρ τοῦ ἀκύρου, ἑπομένως ἡ Βουλὴ παρεδέχθη τὸ ἔγκυρον τῆς ἐκλογῆς Σπετσῶν. Ἐνταῦθα ὁρκίζεται ὁ βουλευτὴς Σπετσῶν κ. Κουντουπιώτης.

§138ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Προβαίνομεν εἰς τὴν τρίτην συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἀποδημίας τοῦ Βασιλέως.

§139ΖΩΧΙΟΣ. Ἐν πρώτοις ἐρωτῶ, διὰ τί εἶναι μόνον ἓξ ὑπουργοὶ ὑπογεγραμμένοι;

§140ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Διότι δὲν ἦτο παρὼν ὁ κ. Κοντόσταυλος.

§141ΚΟΝΤΟΣΤΑΥΛΟΣ. Διότι εἶχε συμβῆ λάθος κατὰ τὴν ἀντιγραφὴν τοῦ νομοσχεδίου ὡς ἐκ τοῦ ὁποίου ἐδέησε ν’ ἀντιγραφῇ τοῦτο εἰς νέον· ὅτε δὲ τὸ νέον τοῦτο ἀντίγραφον ὑπεγράφη, δὲν ἔτυχα παρών, εἶμαι ὅμως σύμφωνος ὡς πρὸς αὐτὸ μετὰ τῶν λοιπῶν συναδέλφων μου.

§142ΖΩΧΙΟΣ. Δεύτερον ἐρωτῶ τὴν Κυβέρνησιν ἐὰν μετὰ τοῦ Βασιλέως καὶ τῆς Βασιλίσσης θὰ συναναχωρήσουν καὶ οἱ Βασιλόπαιδες.

§143ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Τί σχέσιν ἔχει;

§144ΖΩΧΙΟΣ. Τί σχέσιν ἔχει; Ὁ πλησιέστερος μετὰ τὸν Βασιλέα εἰς τὸν θρόνον εἶναι ὁ διάδοχος, καὶ δὲν ἔχομεν τὸ δικαίωμα νὰ ἐρωτήσωμεν, ἐὰν θὰ φύγῃ καὶ αὐτός; Τοῦτο εἶναι ἓν ἀπὸ τὰ σπουδαιότερα ζητήματα, διότι πρωτάκουστον εἶναι, δι’ ἐμὲ τοὐλάχιστον, ὅτι ὁλόκληρος Βασιλικὴ οἰκογένεια ἀναχωρεῖ καὶ ἐγκαταλείπει τὸν τόπον. Ὑπάρχουν παραδείγματα ἀποδημούντων Βασιλέων, ἴσως καὶ συναποδημούσης τῆς Βασιλίσσης, ἀλλ’ ἀποδημίας ὁλοκλήρου τῆς βασιλικῆς οἰκογενείας δὲν ὑπάρχει παράδειγμα. Εἶναι δὲ τόσον φοβερώτερον τὸ ζήτημα, καθ’ ὅσον εὑρισκόμεθα εἰς περιστάσεις ἐξαιρετικάς. Πρόκειται νὰ δικασθοῦν ὑπουργοὶ καὶ νὰ δικασθοῦν ἐπανειλημμένως. Τὸ πρᾶγμα δὲ δὲν εἶναι διόλου ἀνάξιον προσοχῆς, τὸ εἰς τοιαύτας περιστάσεις νὰ ἐγκαταλείψῃ ὁλόκληρος ἡ βασιλικὴ οἰκογένεια τὸν τόπον. Δὲν πρόκειται δὲ περὶ λέξεων. Προχθὲς εἷς ἐκ τῶν ἐντίμων συναδέλφων μας εἶπεν: ἐσκίρτησεν ἡ καρδία μου καὶ ἠγαλλιάσατο τὸ πνεῦμά μου, διότι ἐνόμισα ὅτι κατ’ ἐκείνην τὴν ἑσπέραν ἐγένετο πρότασις περὶ ἀντιβασιλείας, ἀλλὰ μετὰ ταῦτα παρετήρησα ὅτι δὲν ἐπρόκειτο περὶ ἀντιβασιλείας· διορθοῦται ὅμως τὸ πρᾶγμα, ἐὰν προσθέσετε μίαν μόνον λέξιν, ἤτοι ἐὰν ἐν τοῖς διατάγμασιν ὑπογράφεσθε, ἐν ὀνόματι τοῦ Βασιλέως. Σημειωτέον ὅτι τὰ ἄρθρα τοῦ Συντάγματος ῥητῶς μνημονεύουν εἰς τοιαύτας περιστάσεις τὸ τί γίνεται. Κατὰ τὸ 50 ἄρθρον, ἀποθνήσκει ὁ βασιλεὺς καὶ διάδοχος εἶναι ἢ ἀνήλικος ἢ ἀποδημεῖ. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ὄχι πλέον ἡ Βουλὴ ἡ ζῶσα, ἀλλὰ καὶ αὐτὴ ἡ νεκρὰ σπεύδει, συνέρχεται πρὸ τῆς παρελεύσεως δέκα ἡμερῶν διὰ νὰ ἀναγορεύσῃ ἀντιβασιλέα, εἰς τὸ μεταξὺ δὲ αὐτὸ τὸ ὑπουργεῖον ἔχει ὅλην τὴν εὐρύτητα τῆς βασιλικῆς ἐξουσίας. Κατὰ τὸ 52 ἄρθρον, χηρεύει ὁ θρόνος, σπεύδει ἡ Βουλὴ ἡ νεκρὰ ἢ ἡ ζῶσα, συνέρχεται καὶ ἀναγορεύει τὸν ἀντιβασιλέα· μέχρις οὗ δὲ ἀναγορευθῇ αὐτὸς, ἐνεργεῖ τὸ ὑπουργικὸν συμβούλιον ἐν ὀνόματι τοῦ ἔθνους. Ἐρχόμεθα ἐπὶ τέλους εἰς τὸ 53 ἄρθρον. Σημειωτέον δὲ ὅτι τοῦτο δὲν ὑπῆρχεν εἰς τὸ παλαιὸν Σύνταγμα. Προσέτι ἀνακαλῶ εἰς τὴν μνήμην τῶν πρεσβυτέρων, ὅτι τοῦτο σημαίνει, ὅτι ὁ Βασιλεὺς δὲν ἠδύνατο νὰ ἀναχωρήσῃ ἀπὸ τὸν τόπον. Ἀπεφάσισε δὲ ἅπαξ ν’ ἀναχωρήσῃ, καὶ δύω τῶν ὑπουργῶν παρῃτήθησαν ἀμέσως, ὁ Λόντος καὶ ὁ Χρυσόγελος, διϊσχυριζόμενοι ὅτι δὲν ἠδύνατο νὰ ἀποδημήσῃ, διότι τὸ Σύνταγμα δὲν τοῦ ἔδιδεν αὐτὸ τὸ δικαίωμα. Εἰς δὲ τὸ νέον Σύνταγμα προσετέθη ῥητῶς περὶ αὐτοῦ ἄρθρον, εἶναι δὲ Δανικὴ ἡ διάταξις αὕτη, ἤτοι ἐλήφθη ὑπὸ τοῦ Συντάγματος τῆς Δανίας. Εἰς τὸ ἄρθρον αὐτὸ ἐδόθησαν διάφοραι ἐξηγήσεις, διότι λέγεται ἐν αὐτῷ ὅτι ὁ Βασιλεὺς, ἐὰν κρίνῃ ἀναγκαίαν τὴν σύστασιν τῆς ἀντιβασιλείας, λαμβάνει περὶ αὐτῆς πρόνοιαν. Ἐὰν δὲ δὲν ἀπατῶμαι, ὁ κ. Τρικούπης ἔκαμε διάκρισιν μεταξὺ ἀντιβασιλέως καὶ ἀντιβασιλείας· ἐπιχειρῶ ὅμως νὰ σᾶς ἀναγνώσω τὰ κείμενα τῶν ἄρθρων διὰ νὰ ἴδωμεν ἐὰν πρέπει νὰ μεταχειρισθῶμεν ἀρσενικὸν ἢ θηλυκὸν ὄνομα. Ἄρθρον 50. Ἡ συνταγματικὴ βασιλικὴ ἐξουσία ἐνεργεῖται παρὰ τοῦ ὑπουργικοῦ συμβουλίου ὑπὸ τὴν εὐθύνην αὐτοῦ μέχρι τῆς ὁρκωμοσίας τοῦ ἀντιβασιλέως. Ἄρθρον 52. Τὸ ὑπουργικὸν συμβούλιον ἐνεργεῖ ὑπὸ τὴν εὐθύνην του, ἐν ὀνόματι τοῦ ἔθνους, τὴν συνταγματικὴν βασιλικὴν ἐξουσίαν μέχρι τῆς ὁρκωμοσίας τοῦ ἀντιβασιλέως. Μεταβαίνω ἤδη εἰς τὸ 53 ἄρθρον, τὸ ὁποῖον πραγματεύεται περὶ συστάσεως ἀντιβασιλείας· ἐγένετο δὲ λόγος περὶ ἀντιβασιλείας πολλαπλῆς ἢ περὶ ἀντιβασιλείας μοναδικῆς. Νὰ ἐξετάσωμεν λοιπὸν τὸ ζήτημα πόσας ἐξηγήσεις ἐπιδέχεται τὸ ἄρθρον αὐτό. Κατ’ ἐμὲ ὁ βασιλεὺς, ἀποδημῶν, ἢ νοσῶν, ὄχι ὅμως νοσῶν τὴν φοβερὰν ἐκείνην ἀσθένειαν, καθ’ ἣν ἀποβάλλει τὰς αἰσθήσεις του, ἀλλὰ νοσῶν ὀλίγον, δύναται νὰ διορίσῃ ἀντιβασιλείαν, ἢ κανονίζων τὰ τῆς ἀντιβασιλείας, νὰ διορίζῃ ἀντιβασιλέα. Σεῖς δὲ τί λέγετε; Λέγετε ὅτι ὁ Βασιλεὺς δύναται νὰ ἀναχωρήσῃ, χωρὶς νὰ ἐκλέξῃ ἀντιβασιλέα. Ἀλλ’ ἀπὸ ποίου ἄρθρου τοῦ θεμελιώδους νόμου ἀρύεσθε αὐτὰς τὰς δυνάμεις, καὶ ὄχι μόνον ψαλιδίζετε τὴν βασιλείαν, ἀλλὰ ψαλιδίζετε καὶ τὴν ἐξουσίαν τοῦ ὑπουργείου; Ἐν πρώτοις τὸ ἄρθρον 31 λέγει, ὁ Βασιλεὺς διορίζει καὶ παύει τοὺς ὑπουργοὺς αὐτοῦ· ἐὰν δὲ ὁ μακαρίτης Ὄθων διώριζε καὶ ἔπαυε τοὺς ὑπουργοὺς αὑτοῦ, θὰ ἦτο ἐδῶ ἀκόμη, ἀλλ’ ἐπὶ τῶν ἡμερῶν αὐτοῦ εἰς πάντα ἀποχωροῦντα ὑπουργὸν ἐξεφράζετο ἡ Βασιλικὴ εὐαρέσκεια. Ἐρωτῶ δὲ τοὺς ὑπουργοὺς, ὁ βασιλεὺς ἀποδημῶν καὶ μὴ ὑπάρχοντος ἀντιβασιλέως, ἔχει τὸ δικαίωμα τοῦ παύειν; Οὐδένα δύναται νὰ παύσῃ. Πῶς θὰ σᾶς παύσῃ; ποῖος δὲ θὰ διορισθῇ; Θὰ ᾖναι πολὺ νόστιμον, ν’ ἀρχίσῃ συνδιάλεξις τοιαύτη μεταξὺ Βασιλέως καὶ ὑπουργείου διὰ τοῦ τηλεγράφου.

§145ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὅταν ἔπαυσεν, ὁ Σπηλιωτάκης ἔλειπεν.

§146ΖΩΧΙΟΣ. Ἐγὼ σᾶς ἐρωτῶ, ἐὰν σεῖς δὲν θέλετε νὰ μένετε, ἢ ἐὰν ὁ τόπος σᾶς ἀναγκάσῃ νὰ φύγετε, ἢ ἐὰν ὁ Βασιλεὺς δὲν σᾶς θέλῃ, τί θὰ γείνῃ; Δὲν ἠκούσθη δὲ ἀκόμη, νὰ ᾖναι ὁ Βασιλεὺς εἰς τὴν Κίναν καὶ σεῖς ἐδῶ, καὶ νὰ κυβερνᾶται ὁ τόπος. Λοιπὸν τοῦ ἀφαιρεῖτε ἓν μέρος τῆς δυνάμεώς του, καὶ σεῖς ἀποβάλλετε ἓν μέρος τῆς δυνάμεώς σας, διότι, ἀπουσιάζοντος τοῦ Βασιλέως, δὲν δύνασθε νὰ ἐνεργήσητε ὡρισμένας πράξεις, τὰς ὁποίας σήμερον ἐνεργεῖτε· ἐὰν δὲ ὁ τηλέγραφος μεταξὺ Βασιλέως καὶ ὑμῶν θὰ ᾖναι εἰς ἀδιάκοπον κίνησιν, εἰς τί θὰ σᾶς χρησιμεύσῃ αὐτὸ τὸ νομοσχέδιον; Λοιπὸν ὄχι μόνον ἐκολοβώσατε τὴν Βασιλικὴν δύναμιν, ἀλλὰ ἐκολοβώσατε καὶ τὴν ὑπουργικήν σας δύναμιν. Ζητῶν ἐντὸς τῶν πρακτικῶν τῆς Συνελεύσεως πῶς παρεισέφρησεν αὐτὸ τὸ ἄρθρον τὸ πρόσθετον, τὸ ὁποῖον δὲν ὑπῆρχεν εἰς τὸ παλαιὸν Σύνταγμα, εὗρον λόγους τινὰς τοῦ νῦν ὑπουργοῦ τῆς ἐκπαιδεύσεως, οἱ ὁποῖοι θὰ μᾶς χρησιμεύσουν. Ἀναγινώσκει τὸ σχετικὸν μέρος ἐκ τῶν ἐστενογραφημένων πρακτικῶν τῆς Συνελεύσεως.

§147ΜΙΛΗΣΗΣ (ὑπουργὸς Ἐκκλησιαστικῶν). Δὲν διαβάζετε τὴν ἀγόρευσίν μου διὰ νὰ ἰδῆτε ποίαν σχέσιν ἔχει μὲ τὸ προκείμενον ζήτημα;

§148ΖΩΧΙΟΣ. Κύριε ὑπουργὲ, νὰ μοῦ εὕρητε μίαν ἱστορίαν, ἡ ὁποία νὰ λέγῃ, ὁ βασιλεὺς νὰ κάθηται εἰς τὰς νεφέλας, ἡμεῖς δὲ εἰς τὴν γῆν, καὶ νὰ μᾶς κυβερνᾷ ἀπὸ τὰς νεφέλας διὰ τοῦ τηλεγράφου. Γνωρίζετε δὲ ὅτι ὁ Θεὸς, ὁ ὁποῖος ἦτο παντοδύναμος, ἔστειλε τὸν υἱόν του, νὰ κατεβῇ κάτω, καὶ νὰ συναστραφῇ μετὰ τῶν ἀνθρώπων, καὶ νὰ τοὺς διδάξῃ, καὶ ὁ ἴδιος νὰ δώσῃ τὸ καλὸν παράδειγμα (ἱλαρότης). Ἀλλὰ πότε θὰ φύγῃ ὁ βασιλεὺς; ποῦ θὰ ὑπάγῃ; πόσον θὰ λείψῃ; πότε θὰ ἐπιστρέψῃ; Νομίζω, ἡ Βουλὴ, πρὶν ἢ ψηφίσῃ τὸν νόμον, πρέπει νὰ γνωρίζῃ ὅλα αὐτά. Ὑποθέσατε δὲ, ὅτι ὁ βασιλεὺς ἀναχωρεῖ βραδέως, ὅτε φθάνει ὁ Νοέμβριος· ἡ Βουλὴ ἔρχεται τότε αὐτοδικαίως, διότι οἱ ὑπουργοὶ δὲν δύνανται νὰ τὴν συγκαλέσουν. Ποῖον δ’ εὑρίσκει; τοὺς ὑπουργούς. Καὶ ἐὰν δὲν τοὺς θέλῃ; Δεσμεύετε λοιπὸν τὴν Βουλὴν, δεσμεύεσθε σεῖς, δεσμεύετε τὴν βασιλείαν. Ἐὰν δὲ ἀναχωρήσῃ ὁλόκληρος ἡ βασιλικὴ οἰκογένεια, ἐὰν μείνῃ ἐκτὸς τῆς Ἑλλάδος χρόνον πολὺν, ἐὰν, καὶ τοῦτο τὸ τὸ ἐὰν εἶπε καὶ ἡ ἐν Ἄργει Ἐθνικὴ Συνέλευσις· ἐὰν, εἶπεν, ὁ μὴ γένοιτο, ἀποθάνῃ ὁ κυβερνήτης, τὸν παρακαλοῦμεν ἀπὸ τοῦδε νὰ κάμῃ διάδοχον— ἐὰν, ὁ μὴ γένοιτο, ὁ βασιλεὺς πάθῃ τι ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ, καὶ δὲν ἔχωμεν μάλιστα τὸν διάδοχον ἐδῶ, τί νὰ κάμωμεν; Καὶ ἐὰν δὲν τὸν ἀφήσουν νὰ ἔλθῃ;

§149ΦΙΛΗΜΩΝ. Δὲν πιστεύω νὰ χαθῇ ἡ Ἑλλὰς εἰς οἱανδήποτε περίστασιν.

§150ΖΩΧΙΟΣ. Ἡ ἰδέα σας ἠμπορεῖ νὰ ᾖναι ὀρθή· ἀλλ’ εἶδον τὸν τόπον πολλάκις παθόντα διὰ τὴν ἔλλειψιν ἑνός. Τὸ πολύχορδον, τὸ ὁποῖον εἶναι ἡ δημοκρατία, εἶναι πολὺ δύσκολον νὰ τὸ παίξετε, ἐνῷ τὸ μονόχορδον τὸ παίζει ὁ καθεὶς (ἱλαρότης). Μὲ τὴν βελάδα καὶ τὰ χειρόκτια τὰ ἄσπρα δὲν δύνασθε νὰ κυβερνήσητε λαὸν, πρέπει νὰ ἦσθε Περικλῆς, καὶ Περικλῆς καθ’ ἡμέραν δὲν γεννᾶται. Ἀλλὰ κυβερνᾷ πρόεδρος ἐν Ἀμερικῇ! Κυβερνᾷ ναὶ, ἀλλ’ ἔχει καὶ πιστόλι εἰς τὸν κόλπον του. Λοιπὸν ἂς ἀφήσωμεν τὸ πολύχορδον, τὸ ὁποῖον δὲν εἶναι δι’ ἡμᾶς· ὅταν περάσουν 5, 7, 8 ἢ 10 χιλιάδες χρόνοι, τότε βλέπομεν (ἱλαρότης). Μᾶς εἶπε προχθὲς ὁ κύριος Τρικούπης, ὅτι καὶ ἡ Βασίλισσα τῆς Ἀγγλίας ἀποδημεῖ· ἀλλ’ ἡ βασίλισσα τῆς Ἀγγλίας λαμβάνει τόσον μικρὸν μέρος εἰς τὰ δημόσια πράγματα, ὥστε ἡ παροῦσα εἶναι ἢ ἀποῦσα, τὸ πρᾶγμα σχεδὸν δὲν διαφέρει, ἡ ἀπόδειξις δὲ εἶναι πρόχειρος. Ὁ προκάτοχος τοῦ παρόντος πρωθυπουργοῦ τῆς Ἀγγλίας, ὁ Γλάδστων, ἠθέλησε νὰ ἐρωτήσῃ τὸ ἔθνος, τί φρονεῖ περὶ αὐτοῦ. Διέλυσε λοιπὸν τὴν Βουλὴν καὶ ἐκάλεσε νέαν, ἀλλ’ ἀπέτυχεν εἰς τὰς ἐκλογάς· ἐγνώρισε δὲ ἀμέσως τὴν ἀποτυχίαν του, διότι οἱ βουλευταὶ ἐκεῖ εἶναι ἠριθμημένοι ἐκ τῶν προτέρων, ὄχι ὅπως ἐδῶ, ὅπου ψηφίζει τις μεθ’ ὑμῶν σήμερον, αὔριον δὲ σᾶς φεύγει. Ἐκεῖ οὐδεὶς φεύγει· ἐπροσκολλήθη εἰς ἓν μέρος, ἐκεῖ θὰ μείνῃ, διότι ἔχει συμφέρον, εἶναι ἀντιπρόσωπος συλλόγου, ἐμπορίου, σιδηροδρόμων, ἐφημερίδων κτλ. Λοιπὸν ὁ πρωθυπουργὸς τῶν Ἄγγλων παρῃτήθη καὶ ὁ διάδοχος αὐτοῦ ἐσχημάτισε τὸ νέον ὑπουργεῖον ἐν ἀγνοίᾳ τῆς βασιλίσσης. Ἀλλ’ ἐδῶ δὲν γίνεται τὸ ἴδιον. Δὲν θὰ φύγῃ δὲ ποτὲ ἡ βασίλισσα τῆς Ἀγγλίας μεθ’ ὅλων τῶν συγγενῶν αὐτῆς. Ἂν αὐτὴ ἀποδημήσῃ, αὐτοὶ θὰ μείνουν εἰς τὴν Ἀγγλίαν. Βλέπετε δὲ ὅτι οἱ ὑπουργοί μας δὲν ἠξεύρουν ἐὰν θὰ ἀποδημήσῃ καὶ ὁ διάδοχος μετὰ τοῦ βασιλέως καὶ τῆς βασιλίσσης. Ἀλλὰ τί τὸ θέλετε τὸ μικρὸν παιδίον, μᾶς λέγουσι; Τὸ θέλομεν, οἱ δὲ ὑπουργοὶ εἶναι ὑπεύθυνοι, διότι δὲν φροντίζουν περὶ τῆς ἐκπαιδεύσεώς του. Ἂς μὴ παραβάλλωμεν δὲ τὴν Ἑλλάδα μὲ τὴν Ἀγγλίαν, ἡ Ἑλλὰς εἶναι ἄλλη. Ἡ βασιλεία ἐκεῖ εἶναι ἀπηρχαιωμένη καὶ ἔχει ῥίζας, ἐδῶ μόλις προχθὲς ἦλθεν ἡ μία καὶ χθὲς ἡ ἄλλη. Ἡ Ἑλλὰς ἔχει ἓν μέγα δυστύχημα, λείπει ἀπ’ αὐτῆς μία μεγάλη δύναμις, ἡ ὁποία δὲν ἀποκτᾶται εἰμὴ ἐν πολέμῳ. Εἶναι δυστυχὲς τὸ ἔθνος ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐν διαστήματι 50 ἐτῶν δὲν κάμει πόλεμον, εἶπε σοφός τις ἀνήρ· τοῦ λείπει ἡ δόξα. Ἄνδρες μεγάλοι εἰς τὰ γράμματα, μεγάλοι εἰς τὰς ἐπιστήμας δὲν ἠμποροῦν νὰ παραβληθοῦν μὲ τὸν γέροντα Κανάρην, ὁ ὁποῖος ἀνέβη ἀπὸ τῶν τάξεων τοῦ λαοῦ τῶν ἐσχάτων, καὶ ἀμφιβάλλω, ἂν ἡ Εὐρώπη ἔχει τόσον ἔνδοξον ἄνδρα, ὅσον εἶναι αὐτὸς, ὅστις ἀπὸ ἁπλοῦ ναύτου ἔφθασεν εἰς τὰς ἀνωτάτας βαθμίδας. Διὰ τί νὰ προτείνετε ἕνα ξένον; μᾶς εἶπον. Ἀφ’ οὗ δὲν θέλετε τὸν ξένον, προτείνομεν τὸν Κανάρην, τὸν Ἕλληνα. Δὲν θέλετε νὰ βραβεύσετε τὸν ξένον, βραβεύσατε τὴν δόξαν. Μᾶς εἶπεν ὁ κ. Τρικούπης, ὅτι πρέπει νὰ εὐχηθῶμεν κατευόδιον εἰς τὸν Βασιλέα, διότι θὰ ὑπάγῃ εἰς τὴν ξένην καὶ θὰ παρασκευάσῃ μεγάλα πράγματα διὰ τὴν Ἑλλάδα. Τοῦτο εἶναι ἄλλο ζήτημα. Τὸ καλλίτερον δὲ ἦτο ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἔκαμεν ὁ Κυβερνήτης, ὁ ὁποῖος δὲν ἐκάθητο ποτὲ εἰς ἓν μέρος, εἰς ἕνα τόπον, ἀλλὰ περιήρχετο καὶ ἐζήταζε τὰς ἀνάγκας τοῦ λαοῦ καὶ ἐπιστρέφων εἰς τὴν πρωτεύουσαν, ἐσκέπτετο περὶ τῆς θεραπείας αὐτῶν. Συμφερωτέρα εἶναι μία τοῦ Βασιλέως περιοδεία ἐντὸς τῆς Ἑλλάδος, διὰ νὰ ἴδῃ ἐκ τοῦ πλησίον τὸν τόπον ἢ μία περιοδεία εἰς τὴν Εὐρώπην. Πρὸς τὸ παρὸν περιορίζομαι ἕως ἐδῶ, διότι περιμένω ν’ ἀκούσω καὶ ἄλλους, διὰ νὰ ὁμιλήσω καὶ ἐκ δευτέρου. Προτείνω δὲ τὴν πρότασίν μου, τὴν προηγουμένην· ἂν δὲ πολεμηθῇ αὕτη, ἂν σκανδαλίζῃ τὸ ὄνομα ξένος, ξένον δὲ ἐννοῶ τὸ γένος, ἔχομεν Ἕλληνα ζῶντα, τὸ γέροντα Κανάρην, ἀναδείξατε ἀντιβασιλέα αὐτόν. Ἂν δὲ μὲ ἐκπολιορκήσητε καὶ ἀπὸ αὐτὴν τὴν τάφρον.....

§151ΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι δικαίωμα τοῦ Βασιλέως, δὲν εἶναι τῆς Βουλῆς.

§152ΖΩΧΙΟΣ. Εἶναι δικαίωμα τῆς Βουλῆς. Περὶ τίνος δὲ συζητοῦμεν τώρα; Δὲν συζητοῦμεν περὶ ἀντιβασιλείας; Ἂν παραιτεῖσθε καὶ αὐτοῦ τοῦ δικαιώματος, ἐγὼ δὲν πταίω· εἶναι δὲ τότε περιττὸν νὰ συζητῶμεν. Δεθῆτε ἀπὸ ὀπίσω ἀπὸ τὸ ἅρμα τῆς βασιλείας καὶ ταχθῆτε. Ἂν μὲ ἐκδιώξητε καὶ ἀπὸ τὴν δευτέραν τάφρον, ἔχω τὸ τελευταῖον καταφύγιον. Βεβαίως θ’ ἀποθάνετε αὔριον. Κύριε πρωθυπουργὲ, ὅταν πρόκηται ν’ ἀποθάνῃς καὶ θέλῃς νὰ κάμῃς τὴν διαθήκης σου, ποῖον θὰ διορίσῃς κηδεμόνα, ἂν ἔχῃς ἀνήλικα τέκνα, γνωστὸν ἄνθρωπον ἢ ἄγνωστον; Βεβαίως γνωστόν. Σεῖς ζητεῖτε ἀπὸ ἡμᾶς νὰ ψηφίσωμεν νόμον διὰ ποίους; Δι’ ἀνθρώπους ἀγνώστους. Εἶναι αὐτὸ ὀρθόν; Ἀλλ’ ἐὰν ἡ Βουλὴ, ἡ ὁποία σᾶς ὑποστηρίζει σήμερον, σᾶς ἀρνηθῇ τὴν ἐμπιστοσύνην της αὔριον; Τότε πρέπει νὰ παραιτηθῆτε ἐκ τῶν προτέρων. Ἂν λοιπὸν αἱ δύω προτάσεις μου παρέλθουν ἀπαρατήρητοι, ἐπιμένω εἰς τὴν τρίτην, ὅτι μόνον εἰς τὴν παροῦσαν Κυβέρνησιν ἐμπιστευόμεθα· διότι φοβοῦμαι μήπως μοῦ καθήσῃ εἰς τὴν ῥάχιν μου ὑπουργεῖον, τὸ ὁποῖον δὲν θέλω νὰ ὑποστηρίξω. Θὰ σᾶς ἐρωτήσω δὲ καὶ ἕτερόν τι. Σεῖς ἔχετε πολλὰς ἐξαιρέσεις εἰς τὸ νομοσχέδιόν σας· ἀλλὰ δύνασθε νὰ παύσητε πρέσβεις;

§153ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Θὰ σᾶς ὁμιλήσω περὶ τούτου.

§154ΖΩΧΙΟΣ. Ἂν δὲν δύνασθε καὶ ἐπαναληφθῇ τὸ πανηγύρι, τὸ ὁποῖον ἐγένετο ἄλλοτε, τί ποιητέον;

§155ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Τί εἶν’ αὐτὰ ποῦ λέγετε;

§156ΜΙΛΗΣΗΣ. Δὲν ἐκλείπει, κύριε Ζωχιὲ, ἡ βασιλεία· ἡ βασιλεία θὰ ὑπάρχῃ καὶ θὰ λειτουργῇ. Πῶς σκανδαλίζεσθε ἀπὸ τὴν ἐναντίαν ἰδέαν;

§157ΖΩΧΙΟΣ. Μεταξὺ τῆς Ἥρας καὶ τοῦ εἰδώλου τῆς Ἥρας, ὑπάρχει διαφορά. Λέγετε ἐνταῦθα, ὅτι ἐξαιρέσει καὶ πάσης ἄλλης πράξεως διὰ Βασιλικοῦ Διατάγματος ὁρισθησομένης. Ἔχετε δηλαδὴ σκοπόν, ἀφοῦ λάβετε τὸν νόμον καὶ κυρωθῇ, νὰ ἐκδώσητε Βασιλικὸν Διάταγμα λέγοντες, παραιτούμεθα καὶ τούτου καὶ ἐκείνου. Ἡ Βουλὴ ἐκ τῶν προτέρων πρέπει νὰ γνωρίζῃ τὰ πάντα, διότι ἀφοῦ εἶναι δυνατὸν νὰ κανονισθῶσι τοιαῦτα πράγματα διὰ Βασιλικοῦ Διατάγματος, ἦτο περιττὸν νὰ φέρητε τὸν νόμον. Ἐν συνόψει τὸ προκείμενον νομοσχέδιον εἶναι ἀντισυνταγματικόν, διότι δὲν ἀποῤῥέει ἀπὸ κἀνὲν ἄρθρον τοῦ Συντάγματος. Ἐν περιπτώσει δὲ καθ’ ἣν δὲν γείνει δεκτὸν νὰ διορισθῇ ἀντιβασιλεὺς ὁ Ἰωάννης, ἢ ὁ Κανάρης, ἡ ἐξουσία νὰ δοθῇ εἰς τὸ παρὸν ὑπουργεῖον καὶ οὐχὶ εἰς ἄλλο.

§158ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Ἐταλαντευόμην πολὺ ὡς πρὸς τὸ ζήτημα, ἵνα σχηματίσω γνώμην. Προχθὲς ἀκούων ῥήτορας ἀγορεύοντας, κατεπειθόμην ὑπὸ τοῦ ἑνός, μετεπειθόμην ὑπὸ τοῦ ἑτέρου. Εἶναι ζήτημα οὐχὶ τῆς διοικήσεως, καὶ σπανίως ἀπαντᾶται εἰς τὴν μελέτην τινός. Σήμερον ἠρεύνησα κἄτι τι καὶ ἐσχημάτισα γνώμην, ἣν θεωρῶ ἀναγκαῖον νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλὴν, ὅπως δικαιολογήσω καὶ τὴν ψῆφόν μου. Ἵνα ὁρίσω ἀκριβέστερον τὸ ἀντικείμενον, λέγω, ὅτι ἡ πρότασις τοῦ κ. Ζωχιοῦ εἶναι ἀντισυνταγματική· δηλαδὴ οὐ μόνον δὲν ἀντιβαίνει ἡ πρότασις τοῦ ὑπουργείου εἰς τὸ Σύνταγμα, ἀλλ’ ἀντιθέτως ἀντιβαίνει τὸ Σύνταγμα· δὲν δύνασθε κατὰ τὸ Σύνταγμα νὰ ἐκλέξητε ἀντιβασιλέα εἰς τὴν προκειμένην περίπτωσιν, καὶ τοῦτο προκύπτει ἐκ τοῦ ἄρθρου 53. Καὶ ὃ γέγονεν ἄλλοτε ὅτε ἐξελέχθη ἀντιβασιλεὺς ὁ Ἰωάννης, ἐγὼ τὸ ὀνομάζω ἀντισυνταγματικόν. Τὸ ἄρθρον 53 τοῦ Συντάγματος περιέχει ἐν κεφαλαίῳ δύο περιπτώσεις, εἰς τὴν μίαν προβλέπει μόνον περὶ ἀντιβασιλείας, περὶ ὁρκωμοσίας οὐδεὶς λόγος· εἰς τὴν ἑτέραν περίπτωσιν λέγει ῥητῶς ὅτι ἡ Βουλὴ ἐκλέγει ἀντιβασιλέα, εἰς τὸ αὐτὸ ἄρθρον. Τὰς δύο ταύτας περιπτώσεις τὸ Σύνταγμα δὲν θέλει νὰ συγχωνεύσῃ εἰς μίαν, διότι δὲν ἤθελεν ἀντιβασιλέα καὶ εἰς τὴν μίαν περίπτωσιν καὶ εἰς τὴν ἄλλην. Ἰδοὺ τί λέγει: «Ἂν ὁ Βασιλεὺς ἕνεκεν ἀποδημίας ἢ νόσου κρίνῃ ἀναγκαίαν τὴν σύστασιν ἀντιβασιλείας, συγκαλεῖ πρὸς τοῦτο τὴν Βουλὴν καὶ προκαλεῖ διὰ τοῦ ὑπουργείου περὶ τούτου εἰδικὸν νόμον». Μία περίπτωσις... «Ἐὰν ὁ Βασιλεὺς δὲν εἶναι εἰς κατάστασιν νὰ βασιλεύῃ, τὸ Ὑπουργ. Συμβούλιον συγκαλεῖ τὴν Βουλὴν, ἡ δὲ Βουλὴ συνερχομένη, ἐὰν διὰ τῆς πλειοψηφίας τῶν ¾ τῶν ψηφοφορησάντων ἀναγνωρίσῃ τὴν ἀνάγκην, ἐκλέγει Ἀντιβασιλέα καὶ, χρείας καλούσης ἐπίτροπον, διὰ φανερᾶς ψηφοφορίας». Βλέπετε λοιπόν, ὅτι ἡ Βουλὴ ἐκλέγει Ἀντιβασιλέα ἐν τῇ περιπτώσει τῆς ἐντελοῦς ἀνικανότητος τοῦ Βασιλέως, οὐχὶ ὅταν πρόκηται ν’ ἀποδημήσῃ. Σήμερον λοιπὸν δὲν πρόκειται περὶ τῆς δευτέρας περιπτώσεως, δὲν πρόκειναι περὶ Βασιλέως, ὅστις δὲν εἶναι εἰς κατάστασιν νὰ βασιλεύῃ. Ἂν ἀναγνώσητε τὰ ἄρθρα 50 καὶ 52 ὅπου γίνεται λόγος περὶ ἀντιβασιλείας, θὰ εἴδητε πάλιν ὅτι αὐτὰ τὰ δύω ἄρθρα καὶ τὸ 53 ἐπιτρέπουσι τὴν ἐκλογὴν ἀντιβασιλέως μόνον ὅταν λείψῃ ὁ Βασιλεὺς, ὅταν δὲν ὑπάρχῃ Βασιλεύς. Τὸ δὲ δὲν ὑπάρχει ἐπιδέχεται διαίρεσιν· ἂν ἀπώλεσε τὴν ζωὴν, ἂν ἀπώλεσε τὰς φρένας ἢ ἔπαθε ἄλλο τι, ὅπερ συμπίπτει εἰς τὸ αὐτό. Λοιπὸν ἡ λειτουργία ἡ κυριαρχικὴ εἶναι περιωρισμένη ἐντὸς εἰδικῶν περιπτώσεων. Καὶ τῷ ὄντι, κύριοι, εἶναι παραλογισμὸς νὰ ὑπάρχῃ καὶ Βασιλεὺς καὶ ἀντιβασιλεία. Ὁ ἀντιβασιλεὺς ἀναπληροῖ Βασιλέα μὴ ὑπάρχοντα φύσει ἢ μὴ ὑπάρχοντα ἄλλως πως. Πρότασις περὶ ἀντιβασιλείας δὲν δύναται νὰ γείνῃ σήμερον χωρὶς νὰ παραβιάσωμεν καὶ τὸ πνεῦμα καὶ τὸ γράμμα τοῦ Συντάγματος. Ἐὰν ἐπρόκειτο τῳόντι νὰ ἐκλεχθῇ ἀντιβασιλεὺς καὶ ἐὰν εἴχομεν ἤδη τὸ δικαίωμα νὰ ἐκλέξωμεν ἀντιβασιλέα, συντάσσομαι μετ’ ἐκείνων οἱ ὁποῖοι πρεσβεύουσιν ὅτι δὲν ἔχομεν ἀνάγκην ξένου ἵνα διοικήσῃ τὴν Ἑλλάδα. Ἀλλ’ ἆρά γε ἀντιβασιλεὺς καὶ ἀντιβασιλεία δὲν συμπίπτει; Ἐν πρώτοις λέγω, ὅτι ἂν συνέπιπτε ἤθελε ληφθῆ πρόνοια καὶ περὶ ὁρκωμοσίας τῆς ἀντιβασιλείας· περὶ τούτου ὅμως οὐδὲν διαλαμβάνει τὸ Σύνταγμα. Δεύτερον παρατηρῶ, ὅτι κατὰ τὸ ἡμέτερον Σύνταγμα, εἷς καὶ μόνος δύναται νὰ ᾖναι ἀντιβασιλεὺς καὶ οὐχὶ πολλοί· καὶ τὰ ἄρθρα 50, 52 καὶ 53 ἀναφέρουσιν ἀντιβασιλέα. Σημειώσατε δὲ ὅτι τὸ Βελγικὸν σύνταγμα ἐκ τοῦ ὁποίου ἐλήφθησαν τὰ ἄρθρα τοῦ ἡμετέρου Συντάγματος λέγει ῥητῶς ὅτι ἀντιβασιλεὺς ἐκλέγεται εἷς μόνος καὶ οὐχὶ δύω καὶ τρεῖς. Ἀλλὰ τὶ σημαίνει σύστασις ἀντιβασιλείας; Παρακαλῶ νὰ ἐνθυμηθῆτε ὅτι ἄλλο Βασιλεὺς καὶ ἄλλο βασιλεία· δύναται ν’ ἀσκῆται ἡ βασιλεία καὶ νὰ μὴ ὑπάρχῃ Βασιλεύς· ἡ διαφορὰ εἶναι μεγάλη. Δύναται ν’ ἀσκῆται ἡ βασιλεία ὑπευθύνως, καὶ τώρα θὰ τὸ ἀποδείξω διὰ τοῦ Συντάγματος. Παρακαλῶ νὰ μὴ γίνεται σύγχυσις μεταξὺ ἀντιβασιλέως καὶ ἀντιβασιλείας, διότι ὁ ἀντιβασιλεὺς σημαίνει τὸ πρόσωπον τὸ βασιλικόν, ἡ δὲ ἀντιβασιλεία τὴν ἐνέργειαν, τὴν λειτουργίαν ταύτην τὴν ὑπάτην τοῦ Βασιλέως· καὶ ἠξεύρετε ὅτι τὸ ἄρθρον 53 ἐν ἀρχῇ ἔχει ἀντικείμενον τοῦτο, οὐχὶ τὸ ἀξίωμα τοῦ Βασιλέως, ἀναπληρουμένου ὑπὸ τοῦ ἀξιώματος τοῦ ἀντιβασιλέως, ἀλλὰ τὴν λειτουργίαν, τοὐτέστι τὴν βασιλείαν. «Ἐὰν ὁ Βασιλεὺς ἕνεκεν ἀποδημίας ἢ νόσου κρίνῃ ἀναγκαίαν τὴν σύστασιν ἀντιβασιλείας, συγκαλεῖ πρὸς τοῦτο τὴν Βουλὴν καὶ προσκαλεῖ διὰ τοῦ ὑπουργείου περὶ τούτου εἰδικὸν νόμον». Πολὺ καλῶς λοιπὸν ἐποίησε τὸ ὑπουργεῖον ἀνακοινῶσαν αὐτὸν τὸν νόμον εἰς τὴν Βουλὴν, ὅστις κανονίζει κατὰ τὴν προσωρινὴν ταύτην ἀποδημίαν τοῦ Βασιλέως τὴν ἄσκησιν τῆς βασιλικῆς ἀρχῆς. Ἐχρειάζετο εἰδικὸς νόμος δι’ αὐτὸ, διότι ὅταν ὁ Βασιλεὺς λείπει ἐκτὸς καὶ διωρισθῇ ἀντιβασιλεὺς, εἰς τοῦτον ἀνατίθεται ὁλόκληρος ἡ βασιλικὴ ἐξουσία· ὅταν ὅμως πρόκειται ἄσκησις τῆς βασιλείας ὑπὸ ὑπευθύνων, χρειάζεται εἰδικὸς νόμος, ὁ ὁποῖος δύναται καὶ νὰ περιορίσῃ τὴν βασιλικὴν δύναμιν εἰς τὰ πρόσωπα αὐτὰ, τὰ ὁποῖα δὲν ἔχουν τὰ στοιχεῖα καὶ τὰ προσόντα τοῦ Βασιλέως, καὶ νὰ δώσῃ μόνον μέρος τι τῆς βασιλικῆς ἐξουσίας, ὅπως προβλέπει καὶ ἡ πρότασις ἡ εἰσαχθεῖσα ἀπὸ τὸ ὑπουργικὸν συμβούλιον. Ἐὰν τὸ ἄρθρον εἶχεν ὡς ἑξῆς· «Ἐὰν ὁ Βασιλεὺς ἕνεκεν ἀποδημίας ἢ νόσου κρίνῃ ἀναγκαίαν τὴν ἐνάσκησιν τῆς βασιλικῆς ἐξουσίας, συγκαλεῖ πρὸς τοῦτο τὴν Βουλὴν κλ.» δὲν θὰ εἴχομεν συζήτησιν· δὲν λέγει ὅμως αὐτὸ, ἀλλ’ αὐτὸ ἐννοεῖ, καὶ τοῦτο ἔρχομαι ν’ ἀποδείξω ἤδη. Κατὰ τὸ ἄρθρον 50, ἐν περιπτώσει ἀποβιώσεως τοῦ Βασιλέως, ἐὰν ὁ διάδοχος εἶναι ἀνήλικος ἢ ἀπὼν καὶ δὲν ὑπάρχει ἀντιβασιλεὺς........ ἡ Συνταγματικὴ βασιλικὴ ἐξουσία ἐνεργεῖται παρὰ τοῦ ὑπουργικοῦ συμβουλίου ὑπὸ τὴν εὐθύνην αὐτοῦ μέχρι τῆς ὁρκωμοσίας τοῦ ἀντιβασιλέως κλ. Διότι τὶ σημαίνει συνταγματικὴ βασιλικὴ ἐξουσία; σημαίνει βασιλεία. Αὐτὸ τὸ μέρος εἶναι, κύριοι, μετάφρασις ἑνὸς ἄρθρου τοῦ Βελγικοῦ Συντάγματος, καθ’ ὃ αἱ συνταγματικαὶ ἐξουσίαι τοῦ Βασιλέως ἐξασκοῦνται ἐν ὀνόματι τοῦ Βελγικοῦ λαοῦ ὑπὸ τῶν ὑπουργῶν ἡνωμένων ἐν συμβουλίῳ καὶ ὑπὸ εὐθύνην των. Τὸ ἄρθρον τοῦτο δὲν λέγει βασιλείαν, ἀλλὰ συνταγματικὴν βασιλικὴν ἐξουσίαν, οὕτω δὲ καὶ τὸ μετέφρασαν. Ἐνταῦθα ὅμως γίνεται χρῆσις ἑτέρου ὅρου· τὸ Σύνταγμα τὸ ἰδικόν μας εἶναι ἐράνισμα συνταγμάτων ἄλλων· δὲν εἶναι μία ὀργανικὴ ἀνάπτυξις μιᾶς ἀρχῆς ὑπαρχούσης καὶ μιᾶς φιλοσοφικῆς βάσεως, εἶναι ἐράνισμα καὶ πολλάκις ἐκ τῶν μεταφράσεων συμβαίνει ὅ,τι συμβαίνει ἤδη· ἐνῷ καὶ τὸ ἄρθρον 53 καὶ τὸ ἄρθρον 50 θέλουσι νὰ ἐκφράσωσι τὴν αὐτὴν ἰδέαν, μεταχειρίζονται ὅρους διαφόρους. Ἐζήτησα νὰ εὕρω περίπτωσιν εἰς Σύνταγμα τῆς Εὐρώπης ὁσάκις ἀποδημεῖ ὁ Βασιλεὺς τί γίνεται, καὶ εὗρον ὅτι εἰς οὐδὲν Σύνταγμα λαμβάνεται πρόνοια περὶ τούτου, πλὴν τῶν Συνταγμάτων τῆς Σουϊδίας καὶ τῆς Πρωσσίας· διότι ἐκεῖ ὑπάρχουσιν εἰδικοὶ λόγοι. Ἐζήτησα εἰς τὸ Σύνταγμα τῆς Δανιμαρκίας καὶ δὲν λέγει τίποτε περὶ ἀποδημίας, παραπέμπει εἰς εἰδικὸν νόμον καὶ δὲν εἶναι παράδοξον αὐτὸ τὸ ἄρθρον νὰ ἐλήφθη ἐκ τοῦ εἰδικοῦ νόμου περὶ ἀντιβασιλείας ἐν Δανιμαρκίᾳ. Ἐπειδὴ λοιπὸν τὸ Σύνταγμα ἡμῶν εἶναι ἐράνισμα, δὲν εἶναι παράδοξον νὰ συνέβη τοιοῦτόν τι λάθος. Δὲν εἶναι ἀνάπτυξις μιᾶς καὶ τῆς αὐτῆς ἀρχῆς, ὥστε οἱ ὅροι νὰ ᾖναι ἀκριβεῖς, οἱ αὐτοὶ διὰ τὴν αὐτὴν ἔννοιαν. Ὑποστηρίζω, ὅτι τὸ ἄρθρον 53 τὸ ὁμιλοῦν διὰ τὴν σύστασιν ἀντιβασιλείας ἐννοεῖ νὰ διαγράψῃ ὅ,τι καὶ τὰ ἄρθρα 50 καὶ 52 εἰς τὰς λοιπὰς περιπτώσεις, ἐξάσκησιν δηλ. Συνταγματικῆς βασιλικῆς ἀρχῆς. Κύριοι, ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἔπρεπε ν’ ἀποκρούσωμεν ἦτο ἐὰν συνεχωνεύετο ἐν τῷ ἀντιβασιλεῖ τῷ ἀνευθύνῳ, ἡ ὑπουργεία, διότι τότε δὲν ἔχομεν ὑπευθύνους, καὶ τότε ὁ σκοπὸς τοῦ Συντάγματος καταλύεται, καθόσον ἡ κυρία ἐγγύησις, ἡ κύρωσις τοῦ Συντάγματος εἶναι ἡ εὐθύνη τοῦ ὑπουργείου τοῦ προσυπογράφοντος τὰ Διατάγματα τοῦ Βασιλέως. Τοῦτο ἐπὶ τοῦ προκειμένου δὲν τὸ ἔχομεν. Ἐάν, κύριοι, τὸ ὑπουργεῖον ἔφερε νόμον καὶ ἔλεγε, ὁ πρωθυπουργὸς ἔσεται ἀντιβασιλεύς, ἔπρεπε νὰ τὸ ἀποκρούσωμεν ὅλως διόλου, καὶ ὁμολογῶ ὅτε πρῶτον ἤκουσα τὸ νομοσχέδιον ἀναγινωσκόμενον εἶπον πῶς γίνεται τοῦτο! Δὲν ἠμπορεῖ τὸ ἀνεύθυνον καὶ τὸ ὑπεύθυνον νὰ συγχωνευθῶσιν ἐν ἑνὶ προσώπῳ· ἀλλὰ τοιοῦτόν τι δὲν ἔχομεν· τὸ ὑπουργικὸν Συμβούλιον ὁλόκληρον θέλει ἐξασκεῖ τὴν βασιλικὴν ἐξουσίαν καὶ ὑπευθύνως, καὶ ἅμα θέσητε τὴν εὐθύνην ἐντός, δὲν ἔχετε βασιλείαν, ἔχετε ἐνάσκησιν βασιλικῆς ἐξουσίας· διότι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον κυρίως διακρίνει τὴν βασιλείαν εἶναι τὸ ἀνεύθυνον· καὶ τὸ ἀνεύθυνον αὐτὸ εἶναι προσωπικὸν τοῦ ἀξιώματος τοῦ βασιλικοῦ προνομίου· ὁ ἀντιβασιλεὺς ἔχει τὰ αὐτὰ προνόμια ἐκτὸς ὅτι εἶναι προσωρινά· ὁ ἀντιβασιλεὺς εἶναι ἐπίσης ἀνεύθυνος. Συμπεραίνων λέγω, ὅτι τὸ ὑπουργεῖον δὲν μᾶς ἔφερε πρότασιν περὶ ἀντιβασιλείας, ἀλλὰ περὶ ἐξασκήσεως τῆς βασιλικῆς ἐξουσίας ἐν ἀπουσίᾳ τοῦ Βασιλέως κατὰ τὸ πνεῦμα τῶν ἄρθρων 50, 52 καὶ κατὰ τὸ γράμμα τοῦ ἄρθρου 53. Δὲν εἶμαι σύμφωνος, κύριοι, ὅτι ἠμπορεῖ νὰ θεωρηθῇ ἡ ἐξουσία αὕτη μεταβιβαζομένη εἰς τὸ ὑπουργικὸν Συμβούλιον, ὡς δυναμένη νὰ γείνῃ καὶ διὰ Βασιλικοῦ Διατάγματος, καὶ δὲν ἠμπορεῖ νὰ φέρῃ τις ἀντίῤῥησιν σπουδαίαν, ὅτι ἔγεινε τοιοῦτόν τι, καὶ δὲν εἶμαι σύμφωνος μὲ τὸν κύριον πρόεδρον τῆς Βουλῆς, ὑποστηρίζοντα αὐτὴν τὴν θεωρίαν. Δὲν συμφωνῶ καὶ μὲ τὸν κύριον Τρικούπην, ὁ ὁποῖος ἐννοεῖ νὰ ψηφίσῃ ἀντιβασιλείαν, δηλ. βασιλείαν περιληπτικὴν πολλῶν προσώπων, οὔτε αὐτὸ, διότι ὅταν ἐψηφίσθη ἡ ἀντιβασιλεία ἐψηφίσθη καὶ τὸ ἀνεύθυνον, ἡμεῖς δὲ δὲν θέλομεν τὸ ἀνεύθυνον, τὸ δὲ ὑπουργεῖον ἔχει διατυπώσει ἐν τῷ νομοσχεδίῳ τούτῳ τὸ ὑπεύθυνον. Ὑποστηρίζω λοιπὸν τὴν πρότασιν τὴν ὑπουργικὴν, ὅπως ἔχει καὶ μὲ αὐτὴν τὴν ἑρμηνείαν, τὴν ὁποίαν ἔδωκα, ὅτι δὲν εἶναι ἐξουσία ἐκ μέρους τῆς ἀντιβασιλείας, οὔτε ἐξουσία ἀντιβασιλέως· τὸ ἀξίωμα τοῦ ἀντιβασιλέως δὲν ἠμπορεῖ παρὰ νὰ ἔχῃ ἀντιβασιλεὺς, ὁ ὁποῖος καλεῖται ὅταν λείπῃ ὁ Βασιλεύς.

§159Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. ... (Παραλείπεται ἡ ἀγόρευσίς του, καθὸ ληφθεῖσα πρὸς διόρθωσιν καὶ μὴ ἐπιστραφεῖσα).

§160ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ (ἐκ τῆς θέσεώς του). Νομίζω, ὅτι ἡ Κυβέρνησις πρέπει ν’ ἀποφανθῇ, καὶ πρὸ πάντων, διότι ὅλοι οἱ ὁμιλήσαντες κατὰ τὴν χθεσινὴν συνεδρίασιν ὑπὲρ τοῦ νομοσχεδίου ἐξέφρασαν ἰδέας καὶ ἀρχὰς ὅλως διόλου διαφορετικὰς ἀπὸ ἐκείνας τὰς ὁποίας ὑπολαμβάνομεν ὅτι τὸ νομοσχέδιον ἔχει, ἑπομένως νομίζω, ὅτι ἡ Κυβέρνησις πρέπει νὰ διατυπώσῃ ῥητῶς καὶ ὡρισμένως ὁποῖον χαρακτῆρα συνταγματικὸν ἔχει ἡ πρᾶξις, καὶ νομίζω ὅτι ὡς πρὸς τοῦτο εἴμεθα πάντες σύμφωνοι.

§161ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ (πρωθυπουργός). Ἡμεῖς εἴπομεν, ἐξεφράσθημεν, δὲν ἔχομεν νὰ προσθέσωμεν τίποτε ἄλλο.

§162ΜΙΛΗΣΗΣ (ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Ἐξηγήθημεν.

§163ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ (ἐκ τοῦ βήματος). Νομίζω, κύριοι, ὅτι εἶναι καθῆκόν μου νὰ ἐπαναλάβω τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου, ὡς περὶ συμφέροντος μεγάλην ἔχοντος ἀξίαν, ὡς προκειμένου νὰ ὑποστῶμεν τὸ εἰς τὴν νομικὴν γλῶσσαν καλούμενον ἐλάττωσιν καταστάσεως, οὐχὶ ἕνεκα τῆς ἀναχωρήσεως τοῦ Βασιλέως, ἀλλὰ διότι θέλει μείνει τὸ Κράτος ἔρημον βασιλείας, ἀφοῦ τὸ δικαίωμα τὸ ὁποῖον διὰ τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου καταλείπεται εἰς τὸ ὑπουργικὸν συμβούλιον εἶναι τόσον μικρὸν πολλοστημόριον τῆς συνταγματικῆς βασιλικῆς ἐξουσίας, ὥστε πολλοὶ τῶν ἀγορευσάντων ὑπὲρ τοῦ νομοσχεδίου ἐπεκαλέσθησαν τὸ εὐτελὲς αὐτοῦ τοῦ δικαιώματος διὰ νὰ ἀποδείξωσιν, ὅτι οὐδεμίαν ἔχει σοβαρότητα ἀπαιτοῦσαν τὴν ἐξιδιασμένην προσοχὴν τοῦ κοινοβουλίου. Ἐνόμιζα ὅμως, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἤθελε τῷ ὄντι ἀποφανθῆ περὶ τοῦ πράγματος, ὅπερ πρὸ μικροῦ ἀνήγγειλα εἰς αὐτήν· διότι ἐνθυμεῖσθε παράδοξόν τι φαινόμενον ἐπὶ τῆς συζητήσεως τοῦ προκειμένου νόμου, ὅτι οὐδεὶς ἐκ τῶν ἀγορευσάντων ὑπὲρ αὐτοῦ συνέβη νὰ ἔχῃ τὴν αὐτὴν ἰδέαν περὶ τοῦ νομοσχεδίου, ἣν εἶχεν ὁ ἄλλος. Τὸ ὑπουργεῖον ἐπαρουσίασε τὸ νομοσχέδιον ὡς νομοσχέδιον ἀντιβασιλείας· ὁ κ. πρόεδρος τῆς Βουλῆς ἐκήρυξεν, ὅτι δὲν θεωρεῖ αὐτὸ ὡς νομοσχέδιον περὶ ἀντιβασιλείας, ἀλλ’ ὡς νομοσχέδιον περὶ ἐντολῆς, delégation. Ὁ κ. Τρικούπης ἐκήρυξε ῥητῶς ὅτι ἂν πρόκειται δι’ αὐτοῦ τοῦ νομοσχεδίου νὰ καθιερωθῇ ἡ ἀρχὴ τῆς ἀναθέσεως τῶν δικαιωμάτων τῆς βασιλικῆς ἐξουσίας κατ’ ἐντολὴν, αὐτὸς εἶναι ἐναντίος, ὅτι εἶναι ὅμως ὑπὲρ τοῦ νομοσχεδίου, διότι ὑποθέτει ὅτι πραγματεύεται περὶ ἀντιβασιλείας· ἐπὶ τέλους ὁ κ. Δηλιγιάννης ἀπεφάνθη ῥητῶς καὶ ὡρισμένως, ὅτι ἂν πρόκειται δι’ αὐτοῦ τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἀναθέσεως τῆς ἀντιβασιλείας εἰς τὸ ὑπουργικὸν Συμβούλιον, αὐτὸς θέλει καταψηφίσει, ἀλλ’ ἴσως ὅμως εὑρεθῇ εἰς θέσιν νὰ ψηφίσῃ ὑπὲρ αὐτοῦ ἂν πράγματι χαρακτηρισθῇ ὡς νόμος ὀργανικὸς, διοικητικὸς, διὰ τοῦ ὁποίου προβιβάζεται, οὕτως εἰπεῖν, τὸ δικαίωμα τοῦ ὑπουργείου ἐν τῷ διορίζειν καὶ παύειν, καὶ ἐνῷ τὸ δικαίωμα τοῦτο μέχρι σήμερον περιορίζεται μέχρι τινὸς βαθμίδος τῆς τῶν ὑπαλλήλων ἱεραρχίας, ἤδη διὰ τοῦ νομοσχεδίου ἐπεκτείνεται τὸ δικαίωμα τοῦτο καὶ ἐπὶ ἀνωτέρων τινῶν ἀξιωμάτων. Οἱ ἀγορεύσαντες, κύριοι, διακρίνονται ἐν τῷ κοινοβουλίῳ μας, ἡ ψῆφος αὐτῶν, ἡ γνώμη αὐτῶν ἔχει μεγίστην σημασίαν, καὶ ὅταν βλέπετε αὐτοὺς διαφωνοῦντας ὡς πρὸς τὰς ἀρχὰς ἐξ ὧν τὸ νομοσχέδιον ἀποῤῥέει καὶ τὰς ὁποίας πραγματεύεται, ὅταν ἀκούετε ἕνα ἕκαστον αὐτῶν ὅτι, ἂν πραγματικῶς ὁ νόμος φέρῃ τὸν χαρακτῆρα τὸν ὁποῖον ὁ προλαλήσας ἀπέδωκεν, αὐτὸς θέλει εἶσθαι ἐναντίος, ὁ δὲ διάδοχος ἐκείνου ἐπαναλαμβάνει τὸ αὐτὸ διὰ τὸν προλαλήσαντα, σᾶς ἐρωτῶ, ἂν δὲν ἦναι καθῆκον τῆς Κυβερνήσεως νὰ διασαφηνίσῃ περὶ τίνος πρόκειται καὶ τί ζητεῖ διὰ τοῦ νομοσχεδίου νὰ καθιερώσῃ. Ἐν τούτοις ἡ Κυβέρνησις σιωπᾷ καὶ εἶμαι διὰ τοῦτο ἠναγκασμένος, καὶ σιωπώσης αὐτῆς, ν’ ἀπαντήσω εἰς παρατηρήσεις τινὰς γενομένας κατὰ τὴν τελευταίαν συνεδρίασιν, καὶ εἰς τὰς ἀρχὰς καὶ θεωρίας τὰς ὁποίας οἱ ῥήτορες οὓς προανέφερα ἐξέθεσαν ἐνώπιόν σας· διότι ἂν ὁ σκοπὸς τῆς Κυβερνήσεως εἶναι νὰ λάβῃ ἀφεύκτως τὸ νομοσχέδιον, ὁ σκοπὸς ὁ ἐδικός μου δὲν εἶναι νὰ πέσῃ ἀφεύκτως τὸ νομοσχέδιον· ἐγὼ ἐπιθυμῶ νὰ βοηθήσω διὰ τῆς συζητήσεως τὴν γνώμην τῆς Βουλῆς, ἐκθέτων ἀνεπιφυλάκτως τὰς πεποιθήσεις μου καὶ εἶμαι ἕτοιμος νὰ ὑποταχθῶ εἰς τὴν ψῆφον τῆς πλειονοψηφίας, ἐὰν τὰς καταδικάσῃ. Οἱ ἀγορεύσαντες ὑπὲρ τοῦ νομοσχεδίου ἐπεκαλέσθησαν οἱ μὲν τὸ γράμμα τοῦ Συντάγματος, δι’ οὗ προσεπάθησαν ν’ ἀποδείξωσιν ὅτι δὲν πρόκειται περὶ νόμου ἀντιβασιλείας, οἱ δέ, ἐξευτελίζοντες τὸ πρᾶγμα περὶ οὗ πρόκειται, ἠγωνίσθησαν ν’ ἀποδείξωσιν αὐτὸ ἀνάξιον προσοχῆς, καὶ συγχρόνως νὰ μᾶς πείσωσιν ὅτι δὲν πρόκειται περὶ ἀναιρέσεως τῶν θεμελιωδῶν βάσεων ἐπὶ τῶν ὁποίων στηρίζεται τὸ ἡμέτερον πολίτευμα. Πρὸ παντὸς ἄλλου, κύριοι, μοὶ ἐπροξένησεν ἐντύπωσιν ἡ ἀγόρευσις τοῦ ἀξιοτίμου συμπολίτου μου, διότι προσεπάθησε ν’ ἀποδείξῃ διὰ τοῦ γράμματος τοῦ Συντάγματος ὅτι τὸ γινόμενον σήμερον εἶναι ἐπιτετραμμένον. Κατ’ αὐτὸν, τὸ ἄρθρον 53 περὶ τοῦ ὁποίου πρόκειται, εἰς τὸ πρῶτον μέρος αὐτοῦ δὲν ἐννοεῖ ἐκλογὴν ἀντιβασιλέως, ἀλλὰ περὶ ἀντιβασιλείας· εὑρὼν δὲ τὴν διαφορὰν αὐτὴν τῆς ἐκφράσεως μεταξὺ τῆς περιπτώσεως, περὶ ἧς πρόκειται, καὶ τῶν ἄλλων περιπτώσεων κατὰ τὰς ὁποίας γίνεται λόγος περὶ ἀναπληρώσεως τοῦ Βασιλέως, προῆλθεν εἰς τὸ συμπέρασμα, ὅτι σκοπίμως ἡ Συνέλευσις ἀπέφυγε τὴν χρῆσιν τῆς λέξεως ἀντιβασιλεὺς καὶ ἀντικατέστησεν αὐτὴν διὰ τῆς λέξεως ἀντιβασιλεία, διότι ἠθέλησε διὰ τούτου νὰ εἴπῃ εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι ὁσάκις ὁ βασιλεὺς ἢ ἀπουσιάζει προσωρινῶς ἢ νοσεῖ προσωρινῶς δὲν ἀπαιτεῖται διορισμὸς ἀντιβασιλέως, ἀλλ’ ἀπαιτεῖται νὰ ληφθῇ πρόνοια περὶ ἀντιβασιλείας. Προσέτρεξα, κύριοι, εἰς τὰ πρακτικὰ τῆς ἐθνικῆς Συνελεύσεως καὶ ἐζήτησα μήπως ἀνεύρω εἰς αὐτὰ τὴν διάκρισιν τὴν ὁποίαν ἐποιήσατο ὁ κ. Τρικούπης, ἀλλ’ εὗρον οὐδέν· ἀντικείμενον συζητήσεως ἐγένετο μόνον τὸ βʹ. μέρος τοῦ ἄρθρου 53 καὶ ἀφορμὴν εἰς τὴν συζήτησιν αὐτὴν ἔδωκε μία πρότασις καὶ τροπολογία τοῦ ἐκ Πατρῶν πληρεξουσίου κ. Παπαδιαμαντοπούλου, ὁ ὁποῖος ἐπρότεινεν εἰς τὴν Συνέλευσιν νὰ μὴ καθιερώσῃ τὴν λέξιν ἀντιβασιλεὺς, ἀλλὰ νὰ μεταχειρισθῇ τὴν λέξιν ἀντιβασιλεία εἰς ὅλα τὰ ἄρθρα ἐν οἷς γίνεται λόγος περὶ ἀντιβασιλέως, διὰ νὰ ἀφήσῃ εἰς τὴν νομοθετικὴν ἐξουσίαν, κατὰ τὰς περιστάσεις, καὶ κατὰ τὰς ἀφορμὰς, ν’ ἀποφασίζῃ ἐὰν ἓν πρόσωπον ἢ πλείονα θ’ ἀποτελέσωσι τὴν ἀντιβασιλείαν, καὶ ἡ πρότασίς του ἔπεσεν. Ἠγέρθησαν ῥήτορες εἰς τὴν Συνέλευσιν καὶ ἀνέμνησαν εἰς αὐτὴν τὴν ἀποτυχίαν τῆς ἀντιβασιλείας τοῦ 1833, καὶ, ὡς ἐξάγεται ἐκ τῶν πρακτικῶν, τὴν ἔπεισαν ὅτι τὸ πολυπρόσωπον τῆς ἀντιβασιλείας εἶναι ἐπικίνδυνον. Ἀλλὰ τὸ πρῶτον μέρος τοῦ ἄρθρου 53, τὸ ὁποῖον ἀφορᾷ τὸ προκείμενον νομοσχέδιον, δὲν ὑπῆρξεν ἀντικείμενον συζητήσεως, οὔτε λόγος περὶ αὐτοῦ ἐῤῥέθη. Αὐτὸ, κύριοι, ἀποδεικνύει ὅτι ἡ λέξις ἀντιβασιλεία ἀντὶ τῆς λέξεως ἀντιβασιλεὺς δὲν ἐτέθη ἐν τῷ πρώτῳ μέρει σκοπίμως, δὲν ἠθέλησε δηλαδὴ ἡ Συνέλευσις ἐξεπίτηδες νὰ μεταβάλῃ τὴν λέξιν διὰ νὰ περιστείλῃ τὴν νομοθετικὴν ἐξουσίαν, ὅπως εἰς τὴν περίστασιν αὐτὴν μὴ διορίζῃ ἀντιβασιλέα, ἀλλὰ νὰ συντάττῃ ἁπλῶς νόμον περὶ ἀντιβασιλείας. Προσέτρεξα κατόπιν εἰς τὴν ἔκθεσιν, ἥτις συνώδευσε τὸ σχέδιον τοῦ Συντάγματος καὶ τῳόντι αὐτὴ μᾶς φωτίζει ἐπαρκῶς· διαλαμβάνει δὲ τὰ ἑξῆς: «Τὰ ἄρθρα 49, 50, 51 καὶ 52 μετηνέχθησαν ὡς εἶχον ἐν ἄρθροις 42, 43, 44 καὶ 45 τοῦ Συντάγματος τοῦ 1844. Ἡ ἐπιτροπὴ ἔκρινεν ἀναγκαῖον νὰ περιλάβῃ ἐν τῷ Συντάγματι τὰ ἄρθρα 9 καὶ 10 τοῦ Δανικοῦ πολιτεύματος, ἐξ ὧν κατήρτισε τὸ ἐν τῷ σχεδίῳ ἄρθρον 53. Τὸ διὰ τοῦ ἄρθρου τούτου ἀναπληρούμενον κενὸν μεγάλην ἔχει τὴν σπουδαιότητα, καθόσον ἡ ἀντιβασιλεία αὕτη διάφορος ὅλως ἐστὶ τῆς τε ἐν ἄρθρῳ 43 ἀντιβασιλείας καὶ τῆς ἐν ἄρθρ. 52 μεσοβασιλείας, διότι ἐκεῖ μὲν ὁ ἀντιβασιλεὺς ἀναπληροῖ τὸν ἀνήλικον Βασιλέα, ὁ δὲ μεσοβασιλεὺς ἐνταῦθα τὸν μὴ ὑπάρχοντα βασιλέα ἕνεκα τῆς χηρείας τοῦ θρόνου, ὁ δὲ τοῦ ἄρθρου 53 κυβερνᾷ ἀντὶ τοῦ ἐνήλικος Βασιλέως, ἀπόντος ἢ νοσοῦντος. Ταῦτα δὲ ῥητέον καὶ περὶ τοῦ ἐπιτρόπου». Ἡ ἐπιτροπὴ λοιπόν, ἥτις συνέταξε τὸ ἄρθρον 53, οὐ μόνον δὲν ἀναφέρει τίποτε εἰς τὴν Συνέλευσιν περὶ τῆς καινοτομίας, ἤτοι περὶ τῆς σκοπίμου χρήσεως τῆς λέξεως ἀντιβασιλεία ἀντὶ ἀντιβασιλεύς, οὐ μόνον δὲν ἀνακοινώνει εἰς τὴν Συνέλευσιν ὅτι κατὰ τὴν περίπτωσιν τῆς νόσου ἢ τῆς ἀπουσίας τοῦ Βασιλέως δὲν ὑπάρχει ἀνάγκη ἀντιβασιλέως, ἀλλ’ ἐξεναντίας ἀποφαίνεται ῥητῶς ὅτι ἡ λέξις ἀντιβασιλεία σημαίνει ἀντιβασιλεύς. Πρῶτον μᾶς διδάσκει ἡ ἔκθεσίς της ὅτι ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου 53 ἐλήφθη ἐκ τῶν παραγράφων 9 καὶ 10 τοῦ Δανικοῦ Συντάγματος καὶ δεύτερον, ὅτι πρόκειται καὶ εἰς τὸ ἄρθρον 53, ἐπὶ νόσου καὶ ἀπουσίας, περὶ ἀντιβασιλέως. Σᾶς ἐπαναλαμβάνω τὴν ἔκφρασιν: «ἐκεῖ μὲν ὁ ἀντιβασιλεὺς ἀναπληρεῖ τὸν ἀνήλικον Βασιλέα, ὁ δὲ μεσοβασιλεὺς ἐνταῦθα τὸν μὴ ὑπάρχοντα Βασιλέα ἕνεκα τῆς χηρείας τοῦ θρόνου....»

§164ΜΙΛΗΣΗΣ. Τὸ ἐδάφιον δεύτερον τοῦ ἄρθρου 53 ὁμιλεῖ περὶ ἀντιβασιλείας.

§165ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. «Ὁ δὲ τοῦ ἄρθρου 53 κυβερνᾷ ἀντὶ τοῦ ἐνήλικος Βασιλέως, ἀπόντος ἢ νοσοῦντος». Αὐτό, τὸ ὁποῖον λέγετε σεῖς, κύριε ὑπουργὲ, τὸ λέγει ἡ ἔκθεσις: «Ταῦτα δὲ ῥητέον καὶ περὶ τοῦ ἐπιτρόπου». Νομίζω, κύριοι, ὅτι ἐκ τῆς σιωπῆς τῶν πρακτικῶν τῆς Συνελεύσεως, πολὺ δὲ μᾶλλον ἐκ τῆς ἐκθέσεως τὴν ὁποίαν ἀνέγνωσα τῆς ἐπιτροπῆς, ἥτις συνέταξε τὸ σχέδιον, ὅπερ ἀπαραλλάκτως ἐγένετο δεκτὸν, γίνεται κατάδηλον ὅτι τῆς λέξεως ἀντιβασιλεία ἐποιήσατο χρῆσιν ἡ Συνέλευσις οὐχὶ σκοπίμως, ἀλλὰ διότι ἀδιαφόρως μετεχειρίσθη τὴν λέξιν ἀντιβασιλεὺς καὶ ἀντιβασιλεία, ὡς θέλω ἀποδείξει ὅτι καὶ εἰς ἑτέραν περίστασιν τὸ ἔπραξεν. Ἀλλὰ περιπλέον ἡ ἔκθεσις μᾶς δίδει ἕνα φαεινότερον ὁδηγὸν λέγουσα ὅτι τὴν διάταξιν τοῦ ἄρθρου 53 ὁλόκληρον τὴν παρέλαβεν ἐκ δύο ἄρθρων τοῦ Δανικοῦ Συντάγματος.

§166ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Δὲν εἶναι ἀληθές.

§167ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Μὴ λέγετε ὅτι δὲν εἶναι ἀληθές, ἅμα εἶμαι εἰς τὸ βῆμα καὶ τὸ βεβαιῶ.

§168ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Ἐγὼ δὲν τὸ εὗρον.

§169ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Τί σύνταγμα εἴχατε ὑπ’ ὄψιν; ἂν εἴχατε τοῦ 1866, ἐννοεῖται, ὅτι δὲν ἠδύνατο νὰ τὸ ἔχῃ ὑπ’ ὄψιν της ἡ Συνέλευσις τοῦ 1864. Ἔπρεπε νὰ ἀναζητήσητε εἰς τὸ Σύνταγμα τοῦ 1849, τὸ ὁποῖον εἶχεν ὑπ’ ὄψιν αὐτῆς ἡ Συνέλευσις. Ἀκούσατε τοῦ Δανικοῦ Συντάγματος τὴν § 9. «Ἐὰν ὁ Βασιλεὺς ἕνεκεν ἀπουσίας ἢ ἀσθενείας νομίζῃ κατάλληλον ὅπως διορισθῇ ἀντιβασιλεὺς, συγκαλεῖ τὴν Δίαιταν καὶ προτείνει εἰς αὐτὴν νομοσχέδιον περὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου». Ἀκούσατε δὲ πῶς ἔχει καὶ τὸ γαλλικὸν κείμενον: (Ἀναγινώσκει τὴν γαλλικὴν μετάφρασιν τοῦ Δανικοῦ Συντάγματος). «Si le Roi, pour cause d'absence ou de maladie, juge convenable qu'un régent soit nommé, il convoque la Diète et lui propose un projet de loi à ce sujet». Βλέπετε λοιπὸν μίαν περιπλέον ἀπόδειξιν ὅτι ἡ Συνέλευσις οὐχὶ σκοπίμως μετεχειρίσθη τὴν λέξιν ἀντιβασιλεία, διότι τὴν διάταξιν παρέλαβεν, ἄνευ τινὸς μεταῤῥυθμίσεως, ἐκ τοῦ ἄρθρου 9 τοῦ Δανικοῦ Συντάγματος, ὅπερ ἀπαιτεῖ ἀντιβασιλέα (régent). Δὲν ἀναφέρει τίποτε ὁ εἰσηγητὴς τῆς ἐπιτροπῆς εἰς τὴν Συνέλευσιν περὶ μεταῤῥυθμίσεως τῆς διατάξεως τοῦ Δανικοῦ Συντάγματος· δὲν ἔδωκε καμμίαν ἀφορμὴν εἰς συζήτησιν ἡ εἰρημένη διάταξις, ἐνῷ ἤθελε δώσει ἀφορμὴν ἂν ὁ εἰσηγητὴς τῆς ἐπιτροπῆς ἤθελε προτείνει πρὸς τὴν Συνέλευσιν πρότασιν τοσαύτην σπουδαιότητα ἔχουσαν, ὁποία εἶναι ἡ συζητουμένη σήμερον περὶ μὴ ἐκλογῆς ἀντιβασιλέως. Δὲν πιστεύω δὲ κανεὶς ἀπὸ σᾶς νὰ ἐφαντάσθη ποτὲ νὰ μεμφθῇ τὴν Συνέλευσιν, ὅτι δὲν ἐλεπτολόγησε μάλιστα περὶ τὰς θεμελιώδεις βάσεις τοῦ συνταγματικοῦ πολιτεύματος. Τὴν βλέπετε ἀσχολουμένην εἰς τὰ παραμικρότερα πράγματα· καὶ μολαταῦτα ἐπὶ τοῦ προκειμένου, ἂν, ἀπόντος τοῦ Βασιλέως ἢ νοσοῦντος, ἡ βασιλικὴ ἐξουσία θὰ ἐνεργῇ κατ’ αὐτὸν ἢ ἐκεῖνον τὸν τρόπον, περὶ αὐτοῦ τοῦ ζητήματος, λέγω, δὲν βλέπετε καμμίαν συζήτησιν· διὰ τί; διότι δὲν ᾐσθάνθη τὴν παραμικρὰν ἀφορμὴν, διότι δὲν ἐγένετο καμμία καινοτομία, διότι δὲν ὑπέθεσεν ἡ Συνέλευσις, ὅτι ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία ἤθελε παραγνωρίσει τὸ σύστημα τῆς Συνελεύσεως, τὸ ὁποῖον εἶναι καθαρὸν, καὶ θαυμάζω πῶς τινες τὸ παρεμόρφωσαν. Ὁποῖον δὲ εἶναι τὸ σύστημα τῆς Συνελεύσεως; ὅτι ὁ τόπος δὲν ἐπιτρέπεται νὰ μείνῃ ποτὲ ἄνευ ἐνεργοῦ βασιλικῆς ἐξουσίας· διὸ εἰς ὅλας τὰς περιστάσεις, κατὰ τὰς ὁποίας ἡ βασιλικὴ ἐξουσία δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀσκηθῇ διαρκῶς ὑπὸ τοῦ Βασιλέως, διατάττεται πάντοτε ἀντιβασιλεία, ἥτις εἶναι πλήρης βασιλεία, ἀλλὰ προσωρινή. Διὰ τοῦτο ἔχω τὸ δικαίωμα νὰ ζητήσω παρ’ ὑμῶν, οἵτινες νομίζετε ὅτι ὑπάρχει εἰς τὴν προκειμένην περίπτωσιν μία ἐξαίρεσις, νὰ ἐξηγήσητε διὰ τί ἡ ἐξαίρεσις αὕτη ἡ τόσον σπουδαία, ἡ τόσον σημαντικὴ παρεισέφρησεν εἰς τὸ Σύνταγμα, χωρὶς νὰ ἐξετασθῇ ὑπὸ τῆς Συνελεύσεως ἐκείνης, οὐδὲ νὰ ἐκτεθῇ τι περὶ τούτου ἐν τῇ ἐκθέσει τῇ εἰσηγητικῇ. Ἀλλ’ ὑπάρχει, κύριοι, καὶ ἑτέρα τις ἀπόδειξις, ὅτι τῶν λέξεων ἀντιβασιλεὺς καὶ ἀντιβασιλεία ἐγένετο χρῆσις ἄνευ τινὸς σκοποῦ. Ἡ ἀπόδειξις αὕτη προέρχεται, οὐ μόνον ἀπὸ τὴν παρατήρησιν, τὴν ὁποίαν ἀνέφερεν ὁ ἀξιότιμος προλαλήσας ἐκ Καλαβρύτων βουλευτὴς, ὅτι καὶ ἡ ἐπιγραφὴ τοῦ κεφαλαίου τούτου περὶ ἀντιβασιλείας ἐπιγράφεται, ἀλλὰ καὶ ἐκ τοῦ ἄρθρου 50· τὸ ἄρθρον 50 διαλαμβάνει ἐπὶ τέλους: «ἡ δὲ συνταγματικὴ βασιλικὴ ἐξουσία ἐνεργεῖται παρὰ τοῦ ὑπουργικοῦ συμβουλίου ὑπὸ τὴν εὐθύνην αὐτοῦ μέχρι τῆς ὁρκομωσίας τοῦ ἀντιβασιλέως, ἢ τῆς ἀφίξεως τοῦ διαδόχου· ἰδιαίτερος νόμος θέλει κανονίσει περὶ ἀντιβασιλείας»· περὶ τίνος ἀντιβασιλείας πρόκειται, τὸ ἄρθρον δὲν ὁμιλεῖ οὔτε περὶ πολυπροσώπου ἀντιβασιλείας, οὔτε περὶ délégation· ὁμιλεῖ περὶ ἑνὸς μόνου ἀντιβασιλέως καὶ μολαταῦτα ἐπάγει: «τὰ περὶ ἀντιβασιλείας θέλουσι κανονισθῇ δι’ ἰδιαιτέρου νόμου». Ἡ λέξις λοιπὸν ἀντιβασιλεία ἀναφέρεται εἰς περίπτωσιν ἐκλογῆς ἀντιβασιλέως. Ἐῤῥέθη προσέτι, κύριοι, ὅτι τὸ μέλλον νὰ γείνῃ παρ’ ἡμῖν σήμερον γίνεται καὶ εἰς τὰ ἄλλα κράτη, ἰδίως δὲ ὁ κύριος Τρικούπης ἐπαρκὲς ἐνόμισε ν’ ἀναφέρῃ τὸ γινόμενον ἐν Ἀγγλίᾳ· ἐν Ἀγγλίᾳ, εἶπεν, ἡ Βασίλισσα ἀναχωρεῖ καὶ μολαταῦτα δὲν καταλείπει ὄπισθέν της ἀντιβασιλέα. Ἀλλ’ ὁ ἀξιότιμος συμπολίτης μου γινώσκει τὴν ἱστορίαν καὶ τὴν αἰτίαν τοῦ πράγματος· ἠξεύρει, ὅτι οἱ ἀγγλικοὶ νόμοι προβλέπουσι μόνον περὶ ἀντιβασιλείας ἕνεκα τῆς νεότητος τοῦ Βασιλέως καὶ τῆς ἀσθενείας αὐτοῦ· ἀντιβασιλείαν ἐπὶ ἀπουσίας δὲν γνωρίζουσι· καὶ δὲν τὴν γνωρίζουσι, διότι τοὺς Ἄγγλους ἀπὸ τῆς ἐποχῆς τῶν Στουαρτῶν τρομάζει ἡ καθιέρωσις τῆς ἀρχῆς περὶ ἀποδημίας τοῦ Βασιλέως. Ἐξεναντίας ἡ ἀποδημία ἀπαντᾶται μεταξὺ τῶν λόγων, διὰ τοὺς ὁποίους ὁ ἡγεμὼν δύναται νὰ ἐκπέσῃ τοῦ θρόνου. Ἡ Βασίλισσα τῆς Ἀγγλίας ἀναχωρεῖ τῳόντι ἔξω τοῦ Κράτους, ἀλλὰ λογίζεται παροῦσα καὶ δύναται νὰ ᾖναι παροῦσα· διότι ἐρωτῶ νὰ μοὶ εἴπητε ἂν μεταξὺ τῆς πρωτευούσης τῆς Ἀγγλίας καὶ τῆς Εὐρώπης ὑπάρχει τόση ἀπόστασις συγκοινωνίας ὅση ὑπάρχει μεταξὺ Ἀθηνῶν καὶ Κερκύρας. Ἡ Βασίλισσα τῆς Ἀγγλίας μένουσα εἰς τὰ κτήματα τοῦ συζύγου της, ἔχει καθημερινὴν ἀλληλογραφίαν οὐχὶ τηλεγραφικὴν, ἀλλὰ ταχυδρομικὴν· καὶ εἰς Παρισίους μεταβαίνουσα ἡ Βασίλισσα τῆς Ἀγγλίας, ἵνα μείνῃ μίαν ἢ δύω ἡμέρας καὶ νὰ ἐπισκεφθῇ τὸν Αὐτοκράτορα ἢ τὸν Βασιλέα, εἶναι εἰς ἀδιάκοπον συγκοινωνίαν καὶ ἀλληλογραφίαν μετὰ τῆς Κυβερνήσεως ἐντὸς τῆς αὐτῆς ἡμέρας. Οἱ Ἀγγλικοὶ νόμοι, ὡς προεῖπον, δὲν περιέχουσι τὴν ἀρχὴν τῆς ἀντιβασιλείας ἕνεκεν ἀπουσίας τοῦ Βασιλέως· ποτὲ ἐν Ἀγγλίᾳ δὲν ἐθεωρήθη ὥς τι ἀνεκτὸν ἡ ἀπουσία τοῦ Βασιλέως, ἐννοῶ ἀπουσίαν, ἥτις νὰ ᾖναι ἐπαισθητή. Καὶ εἶμαι βέβαιος, ὅτι ἂν ἡ Βασίλισσα τῆς Ἀγγλίας ἤθελε θελήσει νὰ μεταβῇ εἰς τὰς Ἰνδίας, ἡ ἀναχώρησις τῆς Βασιλίσσης εἰς τὰς Ἰνδίας ἤθελε θεωρηθῇ ὡς παραβίασις τῶν καθηκόντων αὑτῆς, ὡς ἄρνησις ὑπηρεσίας εἰς τὴν πατρίδα. Ἀλλὰ, κύριοι, εἰς τί χρησιμεύουν τὰ παραδείγματα εἴτε τὰ ἀγγλικὰ, εἴτε ἑτέρων ἐθνῶν, ὅταν ἡμεῖς ἔχωμεν ῥητὸν νόμον περὶ τούτου, καὶ ὅταν ἡμεῖς οἱ ὁποῖοι πολεμοῦμεν τὸ προκείμενον νομοσχέδιον δὲν ἀντιτασσώμεθα κατὰ τοῦ σχεδίου τοῦ Βασιλέως ν’ ἀναχωρήσῃ ἔξω τοῦ Κράτους; Ἡμεῖς δὲν λέγομεν, ὅτι ὁ Βασιλεὺς ἀναχωρῶν ὀφείλει νὰ προκαλέσῃ τὴν σύστασιν ἀντιβασιλείας· τὸ εἶπον δὶς καὶ τρὶς κατὰ τὴν προηγουμένην συνεδρίασιν, τὸ ἐπαναλαμβάνομεν δὲ καὶ αὖθις, ὅτι ἡμεῖς δὲν ἐπεμβαίνομεν εἰς τὴν κρίσιν τοῦ Βασιλέως περὶ τούτου, ἀλλὰ προσκαλούμενοι νὰ νομοθετήσωμεν καὶ ἀποφανθῶμεν ἂν τὸ προτεινόμενον ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως μέτρον θεωροῦμεν σύμφωνον μὲ τὸ Σύνταγμα καὶ ἑπομένως ἂν τὸ ἀποδεχώμεθα ἢ τὸ ἀποκρούωμεν, ἐπελήφθημεν τοῦ πράγματος. Ἠμπορεῖ εἰς τὴν Ἀγγλίαν, ἢ εἰς τὸ Βέλγιον, ἢ εἰς τὴν Ἱσπανίαν νὰ ᾖναι ἐπιτετραμμένον εἰς τὸν Βασιλέα ν’ ἀναχωρήσῃ ἀπὸ τὴν ἐπικράτειάν του καὶ νὰ μὴ ἀφήσῃ ὄπισθέν του ἀντιβασιλείαν· καὶ εἰς ἡμᾶς εἶναι ἐπιτετραμμένον καὶ τὸ δεχόμεθα, δὲν φέρομεν ἀντίῤῥησιν, ἀλλ’ ἐρωτῶ, ἂν εἰς αὐτὰ τὰ ἔθνη ὑπῆρχεν ὁ νόμος, ὁ ὁποῖος ὑπάρχει παρ’ ἡμῖν, ἤθελον δεχθῇ τὰ κοινοβούλια ν’ ἀναθέσωσι τὴν Βασιλικὴν ἐξουσίαν εἰς τὸ ὑπουργεῖον; Αὐτὸ εἶναι τὸ ζήτημά μας· ἤθελον δεχθῇ τὸ ὅλον σχεδὸν τῶν βασιλικῶν δικαιωμάτων καὶ καθηκόντων νὰ ἀπονεκρωθῇ, νὰ μένῃ δ’ ἐν τῷ τόπῳ ἐνασκούμενον ὑπὸ τῶν ὑπευθύνων ὑπουργῶν ἓν τόσον μικρὸν πολλοστημόριον τῆς βασιλικῆς ἐξουσίας, ὅσον ἐχρησίμευσεν εἰς τὸ στόμα τινῶν ὅπως ἀποδείξωσι τὸ ἀσήμαντον τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου; Περιπλέον, κύριοι, τὸ ζήτημα τὸ ἰδικόν μας ἀγνοῶ ἂν τὸ ἐννοήσατε ἀκόμη ὅσοι καλῇ τῇ πίστει ἐναντιοῦσθε. Ἡμεῖς ἀφίνομεν κατὰ μέρος τὸ περὶ ἀντιβασιλέως καὶ ἀντιβασιλείας καὶ θέτομεν αὐτὸ τὸ ζήτημα: ἐπιτρέπεται ν’ ἀνατεθῇ ἡ ἀνεύθυνος βασιλικὴ ἐξουσία εἰς τὸ ὑπεύθυνον ὑπουργεῖον, ναὶ ἢ ὄχι, εἴτε δι’ ἀντιβασιλείας, εἴτε par délégation; αὐτὸ εἶναι τὸ ζήτημά μας. Ὅλα τὰ λοιπὰ ὅσα παρετηρήσαμεν ἐῤῥέθησαν πρὸς ἀπόδειξιν, ὅτι κατὰ τὴν γνώμην μας τὸ προκείμενον νομοσχέδιον δὲν εἶναι κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ Συντάγματος, ἀλλ’ ἐναντίον τῶν ὁρισμῶν αὐτοῦ. Ἀφ’ ἧς ὁ Βασιλεὺς ἀποφασίσῃ νὰ ἐξέλθῃ τοῦ Κράτους καὶ κρίνῃ ἀναγκαίαν τὴν κατὰ τὴν ἀπουσίαν του ἐνάσκησιν τῆς βασιλικῆς ἐξουσίας, οἱ ὑπουργοὶ δὲν δύνανται νὰ ζητήσωσι παρὰ τῆς Βουλῆς ἄλλο τι παρὰ σύστασιν ἀντιβασιλείας· ἐκτὸς τούτου λέγομεν, ὅτι τὸ ζητούμενον σήμερον παρ’ ἡμῶν ν’ ἀναθέσητε εἰς τὸ ὑπουργικὸν συμβούλιον τὴν ἐνάσκησιν εἴτε ὁλοκλήρου, εἴτε μέρους τῆς βασιλικῆς ἐξουσίας εἶναι παράνομον. Ὑποδιαιρούμενον τὸ ζήτημα ἔχει δύω μερικώτερα ζητήματα. Τὸ πρῶτον εἶναι, ὅτι ὁ Βασιλεὺς δύναται ν’ ἀποδημήσῃ χωρὶς νὰ κρίνῃ ἀναγκαίαν τὴν προσωρινὴν ἀντικατάστασίν του, ἢ ἂν νομίζῃ, ὅτι εἶναι ἀναγκαία, πρέπει νὰ συστήσῃ ἀντιβασιλείαν· τὸ δὲ ὅτι ἡ ἀντιβασιλεία δὲν δύναται ν’ ἀνατεθῇ εἰς τὸ ὑπουργικὸν Συμβούλιον. Ὑποθέτω, κύριοι, ὅτι τὸ προξενοῦν ἰσχυροτέραν ἐντύπωσιν εἰς τοὺς θέλοντας νὰ δεχθῶσι τὸ νομοσχέδιον εἶναι τὸ ἀσήμαντον τῆς ἐξουσίας, ἥτις παραδίδεται εἰς τοὺς ὑπουργούς. Εἰς τοῦτο παρακαλῶ νὰ προσέξητε, διότι, ὡς εἶπον καὶ κατὰ τὴν ἑτέραν συνεδρίασιν, τοῦτο τὸ ὁποῖον τινὲς ἐξ ὑμῶν πιθανὸν νὰ θεωρῶσιν ὡς δευτερεῦον, περιλαμβάνει πολὺ μεγαλεῖτερα ἀτοπήματα παρὰ τὸ ἕτερον· ἀλλ’ οὔτε τὸ ἓν, οὔτε τὸ ἕτερον, οὔτε ἡ ἀνάθεσις μικρῶν καὶ ἀσημάντων δικαιωμάτων τῆς βασιλικῆς ἐξουσίας εἰς τὸ ὑπουργικὸν Συμβούλιον, οὔτε ἡ ἀνάθεσις ὁλοκλήρου τῆς ἐξουσίας εἶναι πράγματα συνταγματικά. Ἐδῶ, κύριοι, ὀφείλω νὰ ἐνθυμηθῶ τὸν χαρακτηρισμὸν, ὃν ἔδωκαν εἰς τὸ προκείμενον νομοσχέδιον οἱ ἰσχυρισθέντες, ὅτι δὲν πρόκειται περὶ ἀντιβασιλείας, ἀλλὰ περὶ ἐντολῆς. Καὶ ἐν πρώτοις τοὺς ἐρωτῶ, ἂν τὴν ἐντολὴν, τὴν délégation, τὴν ἀπαντῶσι πουθενὰ τοῦ Συντάγματος, καὶ δεύτερον ἂν τὴν ἀπαντῶσιν εἰδικῶς εἰς τὸ ἄρθρον 53. Τὸ ἄρθρον 53 δύω μόνον περιπτώσεις προβλέπει, τὴν περίπτωσιν καθ’ ἣν δὲν κρίνει ὁ Βασιλεὺς ἀναγκαίαν τὴν ἀντιβασιλείαν, καὶ τὴν περίπτωσιν καθ’ ἣν κρίνει αὐτὴν ἀναγκαίαν. Περὶ τῆς πρώτης δὲν πρόκειται, πρόκειται περὶ τῆς δευτέρας· κατ’ αὐτὴν τὸ ζήτημα εἶναι λελυμένον, ἀπαιτεῖται ἀντιβασιλεία· ἡ délégation δὲν χωρεῖ. Ἀλλὰ τί νομίζετε; ὅταν δὲν πρόκειται περὶ ἀντιβασιλείας, ἀλλὰ πρόκειται περὶ ἐντολῆς, νομίζετε, ὅτι προτείνετέ τι διαφορετικόν; Ἀντιβασιλεία καὶ ἐντολὴ εἶναι ἓν καὶ τὸ αὐτὸ ἅμα πρόκειται περὶ τῆς αὐτῆς ἐξουσίας. Τὰ βασιλικὰ δικαιώματα ὅταν τὰ ἀναθέτετε εἰς τρίτον τινὰ, εἴτε εἴπητε ὅτι τοῦ ἀναθέτετε par délégation, εἴτε δι’ ἀντιβασιλείας εἶναι ἓν καὶ τὸ αὐτό· διότι ἂν ἡ οὐσία τῶν δικαιωμάτων αὐτῶν ἀντιβαίνῃ εἰς τὸ ἀξίωμα ἢ ἑτέρας περιστάσεις συνοδευούσας τὸ ἄτομον ἢ τὸ σωματεῖον, εἰς τὸ ὁποῖον ἀνατίθενται τὰ δικαιώματα ταῦτα, ἡ λέξις καὶ ὁ χαρακτηρισμὸς εἶναι ἀδιάφορος· délégation ὀνομάσατέ τα, ἀντιβασιλεία ὀνομάσατέ τα, εἴτε εἴπετε, ὅτι τὸ ὑπουργικὸν συμβούλιον ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ διαλύῃ τὴν Βουλὴν, διότι ἀνετέθη εἰς αὐτὸ par délégation, εἴτε διότι ἀνετέθη ὡς ἀντιβασιλεία, τὸ πρᾶγμα δὲν παραλλάσσει, εἶναι ἓν καὶ τὸ αὐτό. Ἂν τὸ Σύνταγμα ἀντίκειται εἰς τοιαύτην συγχώνευσιν, δὲν δύνασθε νὰ τὸ πράξητε, οὔτε κατὰ τὸν ἕνα τρόπον, οὔτε κατὰ τὸν ἄλλον τρόπον. Οὕτω διασαφηνίσας τὸ ζήτημα, ἔθεσα νομίζω αὐτὸ τόσον εὐκρινῶς, ὥστε δυνάμεθα ἀπροσκόπτως νὰ φθάσωμεν εἰς τὴν λύσιν του. Διὰ τί τῳόντι δὲν ἠμπορεῖ ἡ βασιλικὴ ἐξουσία ν’ ἀνατεθῇ εἰς τοὺς ὑπευθύνους ὑπουργούς; διότι οὔτε οἱ ὑπουργοὶ μὲ τὴν ἐξουσίαν, τὰ δικαιώματα καὶ τὰ καθήκοντα αὐτῶν εἶναι περιττοὶ εἰς τὴν συνταγματικὴν πολιτείαν, οὔτε ἡ βασιλεία μὲ τὰ δικαιώματα καὶ τὰ καθήκοντά της εἶναι περιττή. Τὸ ἄρθρον 27 διαλαμβάνει: «ἡ ἐκτελεστικὴ ἐξουσία ἀνήκει εἰς τὸν Βασιλέα, ἐνεργεῖται διὰ τῶν παρ’ αὐτοῦ διοριζομένων ὑπευθύνων ὑπουργῶν·» διατί, κύριοι, ὁ Βασιλεὺς νὰ μὴ ἔχῃ τὸ δικαίωμα νὰ διαχειρίζεται τὴν ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν, ἧς ἀνακηρύσσεται ὁ ἀρχηγός; διατί οἱ ὑπουργοὶ νὰ τίθενται πλησίον αὐτοῦ καὶ νὰ διαχειρίζωνται αὐτοὶ ἀντ’ ἐκείνου τὴν ἰδίαν ἐκείνου ἐξουσίαν; Τί ἐνόει ἡ συντακτικὴ συνέλευσις ὅτε ἔλεγεν, ὅτι ὁ Βασιλεὺς εἶναι ὁ ἀρχηγὸς τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας, ἀλλ’ ἡ διαχείρισις αὐτῆς γίνεται ὑπὸ τῶν ὑπευθύνων ὑπουργῶν; εἶναι προφανές, ὅτι οἱ ὑπουργοὶ εἶναι περιορισμὸς τῆς βασιλικῆς θελήσεως. Ἀλλ’ ἂν οἱ ὑπουργοὶ ὡς ἀντιπροσωπεύοντες τὴν γνώμην τοῦ Κοινοβουλίου ἔχουσι δυνάμει τοῦ Συντάγματος τὸ δικαίωμα νὰ φέρωσι πλησίον τοῦ θρόνου, ὡς πρὸς τὴν κυβέρνησιν καὶ τὴν διοίκησιν τοῦ τόπου, τὰς ἰδέας τοῦ Κοινοβουλίου καὶ ζητῶσιν ὅπως εἰς τὰς ἰδέας ταύτας ὑποχωρῶσιν αἱ ἰδιαίτεραι τοῦ Βασιλέως ἰδέαι, τότε ἐρωτῶ εἰς τί ἐχρειάζετο ἡ βασιλεία ἀφοῦ, ἐνόσῳ οἱ ὑπουργοὶ ἀντιπροσωπεύουσι τὴν θέλησίν του, τὰ πάντα πρέπει νὰ γίνωνται κατὰ τὴν θέλησιν τοῦ Κοινοβουλίου καὶ τῶν ἀντιπροσώπων αὐτοῦ; εἰς τί ἐχρειάζετο ἡ βασιλεία; Πρέπει βεβαίως κἄτι τι νὰ ἐνόει ἡ συντακτικὴ συνέλευσις, ἥτις οὕτω ταῦτα διέταξε. Καὶ τῳόντι ἡ συνέλευσις ἤθελε διὰ μὲν τῶν ὑπουργῶν τὸν περιορισμὸν τῆς θελήσεως τοῦ Βασιλέως, διὰ δὲ τῆς βασιλείας τὸν περιορισμὸν τῆς θελήσεως τῶν ὑπουργῶν· τὴν δὲ τελευταίαν ταύτην δύναμιν, τὴν τῆς βασιλείας, γνωρίζετε πάντες, διότι ἀπένειμεν αὐτὴν ἄνευ οὐδενὸς περιορισμοῦ εἰς τὸν Βασιλέα τὸ Σύνταγμα, δοῦσα αὐτῷ ἀπόλυτον δικαίωμα διαλύσεως τῆς Βουλῆς. Ἐὰν τώρα θελήσητε νὰ ἐννοήσητε, ἂν τὸ προκείμενον νομοσχέδιον μεταβάλλῃ ἢ δὲν μεταβάλλῃ τὴν θεμελιώδη αὐτὴν βάσιν ἐπὶ τῆς ὁποίας στηρίζεται τὸ πολίτευμα, πρέπει νὰ κάμητε τὸν ἑξῆς συλλογισμόν· νὰ ἐρωτήσητε, ὁποία εἶναι ἡ ἀρχὴ τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου; μὴ ἀποβλέψετε εἰς τὰ καθέκαστα, ἐρευνήσατε, ὁποία εἶναι ἡ ἀρχὴ, μολονότι καὶ ἐκ τῶν καθέκαστα θέλετε ἐξάξει τὸ αὐτό. Ἡ ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου εἶναι ἡ συγχώνευσις τῆς μιᾶς ἐξουσίας μετὰ τῆς ἄλλης. Τῳόντι τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου παρατηρεῖτε πολλοὺς περιορισμοὺς ὡς ἐξαιρέσεις, ἀλλ’ ἠξεύρετε, κύριοι, ὅτι τοῦτο δὲν σημαίνει τίποτε· διατί; διότι τὸ Κοινοβούλιον σκεπτόμενον καὶ ἀποφασίζον αὐτὸν τὸν νόμον, δύναται νὰ φέρῃ οἱασδήποτε θελήσεως τροποποιήσεις, ἑπομένως δύναται νὰ μὴ παραδεχθῇ τινας ἐξ αὐτῶν, ἢ καμμίαν ἐξαίρεσιν· τότε, κύριοι, θέλετε ἰδεῖ ὅτι ἔχετε πλήρη συγχώνευσιν τῆς βασιλικῆς καὶ ὑπουργικῆς ἐξουσίας. Ἡ ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου ἔχει κατὰ λέξιν ὡς ἑξῆς: «Κατὰ τὴν διάρκειαν τῆς ἐκτὸς τοῦ Κράτους μελλούσης ἀποδημίας τοῦ Βασιλέως καὶ τῆς Βασιλίσσης, τὸ ὑπουργικὸν συμβούλιον διαχειρίζεται ἐπὶ τῇ εὐθύνῃ αὑτοῦ καὶ κατὰ τοὺς κειμένους νόμους ὁλόκληρον τὴν ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν, ἐξαιρέσει τῶν ἑξῆς πράξεων.» Ἐρωτῶ, κύριοι, εἶναι ἢ δὲν εἶναι εἰς τὴν ἐξουσίαν μας νὰ μὴ παραδεχθῶμεν καμμίαν ἐξαίρεσιν; Ἀλλ’ ἐρωτῶ ἐκείνους, οἵτινες τυχὸν ἠμπορεῖ νὰ φρονοῦν, ὅτι δὲν δυνάμεθα παρὰ νὰ παραδεχθῶμεν τὰς ἐξαιρέσεις, τοὺς ἐρωτῶ αὐτὸ τὸ δὲν δυνάμεθα πόθεν προέρχεται; διότι τυχὸν ἔχει τὴν πλειοψηφίαν τὸ ὑπουργεῖον, ἢ διότι μᾶς ἐμποδίζουν οἱ θεμελιώδεις θεσμοί; ἐὰν τὸ πρῶτον, δὲν ἔχει οὐδεμίαν σχέσιν μὲ τὴν ἀρχὴν, εἶναι μία περίστασις, καὶ μία περίστασις, ἡ ὁποία σήμερον δὲν εἶναι μάλιστα ἀσφαλής· ἡ Βουλὴ σύγκειται ἐκ μειονοψηφιῶν· εἰς τὸ προκείμενον νομοσχέδιον δύναται νὰ συναντηθῶσι τοσαῦται μειονοψηφίαι, ὥστε νὰ ἀποτελέσωσι πλειονοψηφίαν καὶ ὁ νόμος, ὁ ὁποῖος ἤθελεν ἐξέλθει, δύναται νὰ διαγράψῃ ὅλας τὰς ἐξαιρέσεις. Ἀλλ’ ἐάν, κύριοι, μᾶς ἐμποδίζῃ οὐχὶ ἡ πλειονοψηφία, ἀλλὰ τὸ Σύνταγμα, ἐὰν δὲν δυνάμεθα κατὰ τοὺς κειμένους νόμους ν’ ἀποδώσωμεν κἀνὲν ἐκ τῶν δικαιωμάτων, τὰ ὁποῖα ἐξαιρεῖ τὸ νομοσχέδιον, εἰς τὴν ἐξουσίαν τοῦ ὑπουργικοῦ συμβουλίου, τότε ἐρωτῶ διατί τινὰ δυνάμεθα καὶ τινὰ δὲν δυνάμεθα, ἐν ᾧ τὰ πάντα εἶναι ἡγεμονικὰ δικαιώματα; Ἐρωτῶ, τίς θέλει μᾶς ὁδηγήσει ὅπως ποιήσωμεν τὴν διάκρισιν, ἥτις ἀπαιτεῖται, καὶ νὰ εἴπωμεν, ὅτι ἐκ τῆς βασιλικῆς ἐξουσίας τινὰ δικαιώματα δυνάμεθα νὰ τ’ ἀποδώσωμεν εἰς τὸ ὑπουργεῖον καὶ τινὰ δὲν δυνάμεθα; Ἐπιθυμῶ νὰ μᾶς εἴπητε ἐὰν ὑπάρχῃ κἀνεὶς γνώμων εἰς τοῦτο. Ἀλλ’ οὐδεὶς κανὼν ὑπάρχει καὶ δὲν ὑπάρχει καὶ οὔτε ἐφρόντισαν νὰ θέσωσιν οἱ νομοθετήσαντες περὶ αὐτοῦ, διότι δὲν ὑπέθεσαν ὅτι ἡ διάκρισις τῆς βασιλικῆς καὶ τῆς ὑπουργικῆς δικαιοδοσίας ἤθελέ ποτε καταργηθῆ καὶ ἐκλείψει. Ἐν τούτοις, κύριοι, τὸ προκείμενον νομοσχέδιον περιέχει ὅλα ταῦτα τὰ ἀτοπήματα. Μᾶς προσκαλεῖ νὰ παραδεχθῶμεν τὴν ἀρχὴν ὅτι ἀνατίθεται εἰς τὸ ὑπουργικὸν συμβούλιον ἡ διεύθυνσις ὁλοκλήρου τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας, δηλονότι ὁλοκλήρου τῆς ἡγεμονικῆς ἐξουσίας, καὶ συγχρόνως ποιεῖται τινὰς ἐξαιρέσεις, τὰς ὁποίας ἐξαρτᾶται ἐκ τοῦ Κοινοβουλίου νὰ τὰς δεχθῇ ἢ ὄχι, διότι περὶ αὐτῶν οὔτε κατὰ τὸ παρὸν, οὔτε εἰς τὸ μέλλον δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν κανόνα καὶ ὁδηγὸν πρὸς διάκρισιν αὐτῶν, ὡς ἐξίσου ἀπηγορευμένων καὶ περὶ ὧν οὔτε κἂν οἱ ἐνασχοληθέντες ἐπὶ τῶν συνταγματικῶν πολιτευμάτων ἐπενόησαν τοιοῦτον κανόνα. Διατρέξατε, κύριοι, ὁλόκληρον τὸ Σύνταγμα, καὶ δὲν θέλετε ἰδεῖ ποτὲ καθιερωμένην τὴν ἀρχὴν, ὅτι δύναται ἡ βασιλικὴ ἐξουσία νὰ ἐνεργῆται ἄλλως ἢ διὰ τοῦ βασιλέως ἢ ἀντιβασιλέως, πλὴν εἰς δύω ἐξαιρετικὰς περιστάσεις, καθ’ ἃς ἀντιβασιλεὺς δὲν ὑπάρχει, καὶ πρὸς ἐκλογὴν ἢ ὅρκισιν αὐτοῦ· οὐδαμοῦ δὲ τὸ Σύνταγμα ἐνόησε νὰ ἐπιτρέψῃ τὴν συγχώνευσιν τῆς βασιλικῆς ἐξουσίας καὶ τῆς ἐξουσίας τῶν ὑπουργῶν, ἡ ὁποία εἶναι τὸ ὑπεύθυνον ὄργανον τῆς βασιλικῆς καὶ πρὸς διαχείρισιν αὐτῆς. Διὰ τοῦτο φρονῶ, ὅτι τὸ νομοσχέδιον δὲν ἔχει βάσιν συνταγματικὴν, εἴτε ὡς ἐντολὴν τὸ χαρακτηρίσετε, εἴτε ὡς ἀντιβασιλείαν, διότι καὶ εἰς τὴν μίαν περίπτωσιν καὶ εἰς τὴν ἄλλην πρόκειται περὶ ἡγεμονικῶν δικαιωμάτων, τὰ ὁποῖα μόνον εἰς ἀντιβασιλέα δύνανται ν’ ἀνατεθῶσι, διότι τόσον πολὺ διαφέρουσι τῶν ὑπουργικῶν, ὥστε αἱ ἀρχαὶ τοῦ Συντάγματος ἀπαγορεύουσιν ἀπολύτως ν’ ἀνατεθῶσί ποτε εἰς τὸ ὑπεύθυνον ὑπουργικὸν συμβούλιον. Προσθέτω δὲ, κύριοι, μίαν τελευταίαν παρατήρησιν, ἡ ὁποία ἔχει σχέσιν μὲ τὴν ἱστορίαν τὴν πολιτικὴν τοῦ τόπου καὶ τῆς ὁποίας μοναδικὴ ἐξαίρεσις παρουσιάζεται ἤδη· ὅτι καθ’ ὅλας τὰς περιστάσεις καὶ ἐπὶ τῆς πρώτης βασιλείας καὶ ἐπὶ τῆς δευτέρας, ὁσάκις ἐπαρουσιάσθη ἀνάγκη ὁ βασιλεὺς ν’ ἀποδημήσῃ τοῦ Κράτους, δὲν ἔμεινεν ἔρημον τῆς ἀκεραιότητος τῆς βασιλικῆς ἐξουσίας, ἀλλ’ αὕτη πλήρης καὶ ὁλόκληρος ἀνετέθη εἰς ἀντιβασιλέα. Ἀπορῶ μάλιστα, πῶς οἱ ἄνδρες οἱ ὑποβαλόντες τὸν νόμον, διὰ τοῦ ὁποίου ὁ πρίγκηψ Ἰωάννης διωρίζετο ἀντιβασιλεὺς πρὸς ἐκτέλεσιν τῆς διατάξεως τοῦ ἄρθρου 53, θεωροῦν σήμερον ὅτι τὸ ἄρθρον αὐτὸ ἀναφέρον τὴν λέξιν ἀντιβασιλεία δὲν ἐννοεῖ ἀντιβασιλέα. Κατ’ αὐτὸ τὸ ἄρθρον καὶ πρὸς ἐφαρμογὴν αὐτοῦ ἔγειναν καὶ ἕτεραι πράξεις ὅμοιαι, διότι ὡς ἐνθυμεῖσθε ἡ βασίλισσα ἡμῶν Ὄλγα ὑπῆρξεν ἀντιβασιλεὺς ἐπὶ τῆς ἀπουσίας τοῦ Γεωργίου, ὅπως ἐπὶ τῆς πρώτης δυναστείας ὑπῆρχε πάντοτε ἡ ἀντιβασιλεία τῆς βασιλίσσης Ἀμαλίας. Οὐδὲ πιστεύω, κύριοι, ὅτι δὲν ἐνεποίησεν ἐντύπωσιν εἰς τὸ Κοινοβούλιον ἡ παρατήρησις, τὴν ὁποίαν τινὲς ἔκαμαν, μεγαλαυχοῦντες ὅτι δὲν ἔχομεν ἀνάγκην ξένου ν’ ἀντιβασιλεύσῃ. Σᾶς ἐνθυμίζω, κύριοι, τὸ παράδειγμα τῆς Ἀγγλίας, καὶ δὲν πιστεύω κἀνεὶς νὰ νομίζῃ ὅτι τὸ ἀγγλικὸν ἔθνος δὲν ἔχει τὴν ὑπερηφάνειαν καὶ φιλοτιμίαν, τὴν ὁποίαν ἡμεῖς ἀξιοῦμεν νὰ ἔχωμεν· καὶ μ’ ὅλα ταῦτα τὴν ἀντιβασιλείαν διὰ νόμου εἶχον ἀνατεθειμένην εἰς πρίγκηπα ξένον, τὸν Ἀλβέρτον, καὶ εἰ καὶ ἐπρόκειτο περὶ οἰκογενείας, ἡ ὁποία εἶχε πρίγκηπας, καὶ περὶ τοῦ ἀγγλικοῦ ἔθνους τοῦ ὁποίου τὴν παντοδυναμίαν γνωρίζετε πάντες. Ὅσον δὲ περισσοτέραν ἀνάγκην ἱερότητος ἔχει ἡ βασιλεία εἰς τὰ συνταγματικὰ κράτη, τόσον καλλίτερον εἶναι τὴν ἀντιβασιλείαν νὰ διαχειρίζηται ἀνὴρ, ὁ ὁποῖος δὲν ἔχει φίλους καὶ ἐχθροὺς, δὲν ἀναμιγνύεται εἰς τὰ τοῦ τόπου μικρὰ συμφέροντα καὶ εἶναι πάντῃ ξένος αὐτοῦ· διότι ὁ τοιοῦτος ἀντιβασιλεὺς δὲν ὑπάρχει κἀμμία ἀμφιβολία, ὅτι θέλει ἀντιπροσωπεύσει τὴν βασιλικὴν ἐξουσίαν ἐν ἀμεροληψίᾳ καὶ ἀγαθότητι, ἅπερ εἶναι τόσον ἀναγκαῖα διὰ τὴν καλὴν διοίκησιν καὶ κυβέρνησιν ἑνὸς τόπου. (Χειροκροτήματα ἐκ τοῦ ἀκροατηρίου).

§170ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κάμνω τὴν παρατήρησιν εἰς τὰ ἀκροατήρια, ὅτι πρέπει νὰ μένουν ἥσυχοι, διότι ἄλλως θὰ ἐφαρμόσω τὸν Κανονισμόν.

§171ΜΙΛΗΣΗΣ (ὑπουργὸς Ἐκκλησιαστικῶν). Νομίζω, κύριοι, ὅτι ἡ μακρὰ αὕτη συζήτησις, καθ’ ἣν ἐγένετο ἐν μεγίστῃ ἀφθονίᾳ χρῆσις ἐπιστημονικῶν θεωριῶν ἀμφιβόλου ἀξίας, οὐδεμίαν ἔχει σχέσιν μὲ τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον καὶ ἠδύνατο νὰ λείψῃ, τόσῳ μᾶλλον καθ’ ὅσον ὁ χρόνος μᾶς εἶναι πολύτιμος καὶ ὡς βλέπετε παρατείνομεν τὰς συνεδριάσεις μέχρι τῆς 8 καὶ 9 τῆς νυκτὸς διὰ νὰ κερδήσωμεν ὀλίγας στιγμὰς, τὰς ὁποίας δὲν εἶναι δίκαιον νὰ καταδαπανῶμεν εἰς ἀκάρπους καὶ κενολόγους θεωρίας. Ὁ ἀξιότιμος καὶ σεβαστὸς πρόεδρος τοῦ ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, εἰσάγων εἰς τὴν Βουλὴν τὸ προκείμενον νομοσχέδιον, ἔσπευσε νὰ δώσῃ ἀπ’ ἀρχῆς τὸν ἀληθῆ αὐτοῦ χαρακτῆρα περὶ ὃν καὶ μόνον ἔπρεπε, νομίζω, νὰ στραφῇ ἡ συζήτησις. Ὁ κ. πρόεδρος, τὸ ἐνθυμεῖσθε, εἶπε σαφῶς καὶ καθαρῶς, ὅτι τὸ νομοσχέδιον δὲν ἐπιδιώκει τὴν σύστασιν ἀντιβασιλείας, διότι ἐπὶ τῇ ἀποδημίᾳ τοῦ Βασιλέως εἰς τὴν ἀλλοδαπὴν δὲν ἐνεκρίθη νὰ συστηθῇ ἀντιβασιλεία, ἀλλ’ ἐπιδιώκει ἁπλῶς καὶ μόνον τὴν κατὰ τὸν χρόνον τῆς ἀποδημίας ταύτης ἐκ μέρους τοῦ ὑπουργικοῦ συμβουλίου ἐνάσκησιν μέρους τῆς βασιλικῆς ἐξουσίας, ὅσον εἶναι ἀναγκαῖον καὶ ἀπαραίτητον διὰ τὴν ταχεῖαν καὶ ἀπρόσκοπτον λειτουργίαν τῆς διοικήσεως. Ἐπιτρέπεται τοῦτο ὑπὸ τοῦ Συντάγματος; Ἰδοὺ τὸ ζήτημα. Πότε, κύριοι, εἶναι ὑποχρεωτικὴ καὶ ἀπαραίτητος ἡ ἀντιβασιλεία ὁρίζεται σαφῶς καὶ καθαρῶς εἰς τὰ ἄρθρα 50–53 τοῦ Συντάγματος. Ἐκ τῆς ἁπλῆς ἀναγνώσεως τῶν ἄρθρων τούτων, τὴν ὁποίαν παραλείπω, διότι εἶμαι βέβαιος ὅτι ἅπαντες τὰ ἔχετε ἀναγνώσει, ἐξάγεται ὅτι ἀντιβασιλεία συνιστᾶται ὑποχρεωτικῶς, ὅταν ὁ Βασιλεὺς ἢ ἀπέθανεν ἢ κατέστη ἀνίκανος νὰ βασιλεύσῃ, δὲν ὑπάρχῃ δὲ διάδοχος, ἢ ὁ ὑπάρχων εἶναι ἀνήλικος, μὴ δυνάμενος νὰ διαχειρισθῇ τὴν βασιλικὴν ἐξουσίαν. Κατὰ τὰς περιπτώσεις ταύτας εἶναι ἀπαραίτητος ὁ ἀντιβασιλεὺς, διότι δὲν ὑπάρχει ὁ ἐνεργῶν τὴν βασιλικὴν ἐξουσίαν, ἡ δὲ ἐξουσία αὕτη εἶναι ὁμολογουμένως ἀναγκαιοτάτη πρὸς τὴν κανονικὴν τῆς συνταγματικῆς πολιτείας λειτουργίαν. Εὐτυχῶς δὲν εὑρισκόμεθα, κύριοι, εἰς τὴν λυπηρὰν ταύτην ἀνάγκην· ὁ Βασιλεὺς ἡμῶν ζῇ καὶ εἰς θέσιν εἶναι νὰ διαχειρίζηται ἐπ’ αἰσίοις τὴν Συνταγματικὴν ἐξουσίαν· πρόκειται δὲ ἁπλῶς καὶ μόνον ν’ ἀποδημήσῃ εἰς τὴν ἀλλοδαπήν. Διὰ τὴν τοιαύτην περίπτωσιν τὸ Σύνταγμα τοῦ 1844 οὐδεμίαν παρεῖχεν εὐκολίαν, ἀλλὰ τὸ νῦν ἰσχῦον, κατὰ μίμησιν ἄλλων Συνταγμάτων, προεῖδε καὶ τὴν ἀνάγκην ταύτην καὶ καθιέρωσεν ὑπ’ αὐτῆς τὴν προαιρετικὴν ἀντιβασιλείαν. «Ἐὰν ὁ Βασιλεὺς, λέγει τὸ ἄρθρον 53 τοῦ Συντάγματος, ἕνεκεν ἀποδημίας κρίνῃ ἀναγκαίαν τὴν σύστασιν ἀντιβασιλείας, συγκαλεῖ πρὸς τοῦτο τὴν Βουλὴν κλπ.» Βλέπετε, κύριοι, ὅτι κατὰ τὴν περίπτωσιν τῆς ἀποδημίας τὸ Ἔθνος ἐνεπιστεύθη εἰς τὴν σύνεσιν τοῦ Ἡγεμόνος, καὶ ἀπὸ τῆς ἐλευθέρας τούτου προαιρέσεως ἐξήρτησε τὴν σύστασιν ἢ μὴ σύστασιν ἀντιβασιλείας· ἠδυνάμεθα λοιπὸν νὰ προτείνωμεν ἐνώπιόν σας τὴν ἀντιβασιλείαν καὶ τότε εἴχετε τὸ δικαίωμα νὰ ἐξετάσητε ἂν ὁ τρόπος τῆς συστάσεως αὐτῆς ἦτο κατάλληλος, ἂν τὸ πρόσωπον, εἰς ὃ ἀνετίθετο ἡ ἀντιβασιλεία, ἠδύνατο νὰ ἐξασκήσῃ τὰ ὑψηλὰ αὐτῆς καθήκοντα κτλ. Ἀλλ’ ἡμεῖς δὲν προτείνομεν ἀντιβασιλείαν· σᾶς λέγομεν δὲ τοῦτο σαφῶς καὶ καθαρῶς. Πρὸς τί λοιπὸν ὁ τόσος πάταγος περὶ ἀντιβασιλείας; πρὸς τί ἡ θεωρία περὶ συγχύσεως τῆς ἀνευθύνου μετὰ τῆς ὑπευθύνου Ἐξουσίας; πρὸς τί ἡ πατριωτικὴ ἀγωνία ὅτι μένει ἔρημος ἡ Ἑλληνικὴ πολιτεία τῆς βασιλείας, ἐνῷ ὁ Βασιλεὺς ζῇ καὶ δύναται πανταχοῦ καὶ πάντοτε καὶ ἐξ αὐτῆς τῆς ἀλλοδαπῆς νὰ ἐξασκῇ τὴν βασιλικὴν αὐτοῦ Ἐξουσίαν; Τί σᾶς προτείνομεν; τί ζητοῦμεν παρ’ ὑμῶν διὰ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου; Ζητοῦμεν νὰ ἐπιτρέψητε εἰς τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον νὰ ἐξασκῇ κατὰ τὴν ἀποδημίαν τοῦ Βασιλέως τὰ μὲ τὴν τρέχουσαν ὑπηρεσίαν συνδεόμενα δικαιώματα τῆς βασιλικῆς ἐξουσίας· οὐδὲν πλέον. Καὶ σημειώσατε καλῶς, ὅτι ἠδυνάμεθα καὶ τοῦτο νὰ παραλείψωμεν, ὁ δὲ Βασιλεὺς ν’ ἀπέλθῃ εἰς τὴν ἀλλοδαπήν, φέρων μεθ’ ἑαυτοῦ καὶ διαχειριζόμενος ἐκεῖθεν ὁλόκληρον τὴν βασιλικὴν Ἐξουσίαν, χωρὶς διὰ τοῦτο νὰ θεωρηθῇ ἔρημος τῆς βασιλείας ἡ πολιτεία μας. Ἀλλ’ ἐσκέφθημεν ὅτι καὶ τοῦ Βασιλέως ἡ ἡσυχία, καὶ τῆς δημοσίας ὑπηρεσίας ἡ ταχεῖα καὶ κανονικὴ διεξαγωγὴ ὑπηγόρευον ἀναγκαίως τὸ μέτρον, τὸ ὁποῖον σᾶς προτείνομεν. Ἰδοὺ δὲ ποῦ στηρίζεται τὸ μέτρον τοῦτο. Τὸ ἄρθρον 34 τοῦ Συντάγματος ἔχει ὡς ἑξῆς· «ὁ Βασιλεὺς ἀπονέμει κατὰ νόμον τοὺς στρατιωτικοὺς καὶ ναυτικοὺς βαθμούς, διορίζει καὶ παύει ὡσαύτως τοὺς δημοσίους ὑπαλλήλους, ἐκτὸς τῶν παρὰ τοῦ νόμου ὡρισμένων ἐξαιρέσεων». Ὡς βλέπετε, κύριοι, μεταξὺ τῶν δικαιωμάτων τῆς Βασιλείας συγκαταλέγεται καὶ τὸ διορίζειν καὶ παύειν τοὺς δημοσίους ὑπαλλήλους· ἀλλ’ ἐν τῷ Συντάγματι αὐτῷ ἀναγνωρίζεται ἡ ἀρχὴ ὅτι κατ’ ἐξαίρεσιν, διὰ νόμου καθιερουμένην, ἐπιτρέπεται νὰ γίνεται καὶ διὰ τῶν ὑπουργῶν μερικὴ ἐνάσκησις τοῦ βασιλικοῦ τούτου δικαιώματος· γνωστὸν δὲ ὅτι, κατὰ τοὺς κειμένους νόμους, πληθὺν κατωτέρων ὑπαλλήλων διορίζουσιν οἱ ὑπουργοί, ἀσκοῦντες τότε οὐχὶ ἰδίαν ἐξουσίαν, ἀλλ’ ἐξουσίαν ἐντεταλμένην (déléguée), τοὐτέστιν ἐνεργοῦντες κατ’ ἐντολὴν τοῦ Βασιλέως διὰ νόμου διδομένην. Ἰδοὺ λοιπὸν ἡ ἀρχή, ἐφ’ ἧς στηριζόμεθα. Τὸ νομοσχέδιον, τοῦ ὁποίου τὴν ἐπιψήφισιν ζητοῦμεν, οὐδὲν ἄλλο εἶναι, εἰμὴ ἐπέκτασις τῆς ἀρχῆς ταύτης εἰς ἄλλους διορισμοὺς καὶ εἰς ἄλλας Κυβερνητικὰς πράξεις, ἐφ’ ὧν, κατὰ τὸ Σύνταγμα, ἀπαιτεῖται ἡ σύμπραξις τῆς βασιλείας. Ἐννοεῖται δέ, κύριοι, ὅτι τὰς πράξεις ταύτας θέλει ἐνεργεῖ τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον κατ’ ἐντολὴν τοῦ Βασιλέως....

§172Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἀλλ’ αὐτὸ τὸ ὁποῖον φέρετε ἐδῶ πρέπει νὰ τὸ κρίνωμεν καὶ ἡμεῖς.

§173ΜΙΛΗΣΗΣ. Καὶ τίς λέγει τὸ ἐναντίον; Ἡ ἐντολή, περὶ ἧς ὁ λόγος, δίδεται διὰ νόμου, τοὐτέστι διὰ τῆς συγκαταθέσεως τῆς ἐθνικῆς ἀντιπροσωπείας. Δι’ αὐτὸ δὲ τοῦτο ἀκριβῶς ὑπεβλήθη εἰς τὴν Βουλὴν τὸ προκείμενον νομοσχέδιον, διὰ νὰ ζητηθῇ ἡ τοιαύτη συγκατάθεσις. Δεχόμεθα λοιπὸν τὴν κατ’ οὐσίαν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου, ἀποκρούομεν ὅμως τὸν ἰσχυρισμόν, περὶ τὸν ὁποῖον καὶ μόνον περιεστράφη ἄχρι τοῦδε ἡ συζήτησις, ὅτι δῆθεν τὸ νομοσχέδιον ἀντιβαίνει εἰς τὸ Σύνταγμα.

§174ΝΙΚΟΛΑΪΔΗΣ. Μίαν διασάφησιν, παρακαλῶ. Πῶς συμφωνεῖ μὲ ὅσα εἴπατε ἡ σύνταξις τοῦ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον ἀρχίζει ὡς ἑξῆς· «Κατὰ τὴν εἰς τὴν ἀλλοδαπὴν ἀποδημίαν τοῦ Βασιλέως ὁλόκληρος ἡ ἐκτελεστικὴ ἐξουσία ἐνασκεῖται ὑπὸ τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου κλπ.».

§175ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἐὰν συνετάσσετο τὸ νομοσχέδιον κατ’ ἄλλον τρόπον, δὲν εἶναι ἀμφιβολία ὅτι θὰ ἐξέφραζε πιστότερον τὴν θεμελιώδη αὐτοῦ ἀρχὴν καὶ τὴν ἰδέαν τῆς Κυβερνήσεως. Ἀλλὰ θὰ ἤμεθα τότε ὑπεχρεομένοι ν’ ἀπαριθμήσωμεν εἰδικῶς πάσας γένει τὰς Κυβερνητικὰς πράξεις, τὰς ὁποίας θὰ ἐπιτραπῇ εἰς τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον νὰ ἐνεργήσῃ κατὰ τὴν ἀποδημίαν τοῦ Βασιλέως. Ἕνεκα δὲ τῆς ἀπείρου ποικιλίας τῶν Κυβερνητικῶν πράξεων, τὸ ἔργον ἀπέβαινε δυσχερέστατον, ἵνα μὴ εἴπω καὶ ἀκατόρθωτον. Διὰ τοῦτο προετιμήθη ἡ ἀρνητική, οὕτως εἰπεῖν, σύνταξις, τοὐτέστιν ἡ ἐξαίρεσις τῶν βασιλικῶν πράξεων, τὰς ὁποίας δὲν δύναται νὰ ἐνεργήσῃ τὸ ὑπουργικὸν συμβούλιον κατὰ τὴν ἀποδημίαν τοῦ Βασιλέως. Ἀλλὰ ποῦ εὕρετε, μᾶς ἠρώτησεν ὁ ἀξιότιμος κύριος βουλευτὴς Μεσολογγίου, ποῦ εὕρετε αὐτὴν τὴν ἐντολὴν, ἐπὶ τῆς ὁποίας στηρίζετε τὸ νομοσχέδιον, καὶ διὰ τῆς ὁποίας δικαιολογεῖτε τὴν ἐκ μέρους ὑπουργῶν ἐξάσκησιν βασιλικῆς ἐξουσίας; Τῇ ἀληθείᾳ, κύριοι, ἠπόρησα, ἀκούων τοιαύτην ἐρώτησιν περὶ ἀντικειμένου, τὸ ὁποῖον δὲν ἐπιδέχεται μήτε ἐρώτησιν μήτε ἀμφιβολίαν. Ὀλίγον μόνον ἂν ἐξετάσῃ τις τὸν τρόπον, καθ’ ὃν λειτουργεῖ ἡ συνταγματικὴ πολιτεία, θέλει παρατηρήσει ὅτι ἡ κατ’ ἐντολὴν ἐνάσκησις μὴ οἰκείας ἐξουσίας ἀπαντᾶται οὐ μόνον ἐντὸς τῆς ἰδίας σφαίρας ἑκάστης τῶν τριῶν μεγάλων τοῦ Κράτους ἐξουσιῶν, ἀλλὰ καὶ εἰς τὰς σχέσεις αὐτῶν πρὸς ἀλλήλας. Καὶ τῳόντι ὅταν ἡ ἐκτελεστικὴ ἐξουσία ἐκδίδῃ κανονιστικὰ διατάγματα, τὶ ἄλλο πράττει ἢ διαχειρίζεται μέρος τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας κατ’ ἐντολὴν τῆς Βουλῆς; Ὅταν ἡ δικαστικὴ ἐξουσία ἐπιβάλλῃ ποινὴν μεταξὺ τοῦ ἀνωτάτου καὶ τοῦ κατωτάτου αὑτῆς ὁρίου, τὶ ἄλλο πράττει ἢ διαχειρίζεται καὶ αὕτη τὴν νομοθετικὴν ἐξουσίαν, κατ’ ἐντολὴν τῆς Βουλῆς διὰ νόμου προδεδομένην; Ὅταν ἡ Βουλὴ ἐξελέγχῃ τὰς βουλευτικὰς ἐκλογὰς, τὶ ἄλλο πράττει ἢ δικάζει, διαχειριζομένη οὕτως ἐξουσίαν ἐντεταλμένην, καθότι τὸ δικάζειν εἰς μόνην τὴν δικαστικὴν ἀρχὴν ἀνέθηκε τὸ Σύνταγμα; Χθὲς ἔτι ὅτε ἐξελέγετε ἐπιτροπὴν πρὸς ἀνάκρισιν προκατόχων ὑπουργῶν, καὶ παρεπέμπετε αὐτοὺς ἵνα δικασθῶσι, καὶ διωρίζετε εἰσαγγελεῖς πρὸς ὑποστήριξιν τῆς κατηγορίας, τὶ ἄλλο ἐπράττατε ἢ διεχειρίζεσθε δικαστικὴν ἐξουσίαν; Καὶ ἐπαναλαμβάνω ὅτι ἡ τοιαύτη διαχείρισις ἀλλοτρίας ἐξουσίας δὲν δύναται νὰ γείνῃ εἰμὴ κατ’ ἐντολὴν διὰ νόμου διδομένην. Πλεῖστα ἄλλα παραδείγματα ἠδυνάμην νά φέρω, ἀλλὰ ταῦτα, μοὶ φαίνεται ἀρκοῦν. Καὶ ὅταν ταῦτα πάντα, κύριοι, εἶναι φανερὰ καὶ ἀναμφισβήτητα, ὅταν καθιεροῦνται ὑπὸ τῶν κειμένων νόμων τοὺς ὁποίους καθ’ ἑκάστην ἐφαρμόζομεν, μᾶς ἐρωτῶσι διαποροῦντες, ποῦ εὕρομεν τὴν ἀρχὴν τῆς ἐντολῆς ἐπὶ τῆς ὁποίας στηρίζομεν τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον. Καθ’ ἑκάστην ὡς ὑπουργοὶ διορίζετε πλείστους ὑπαλλήλους ἄνευ τῆς ὑπογραφῆς τοῦ Βασιλέως, τοὐτέστι διαχειρίζεσθε ἐξουσίαν ἀναμφισβητήτως βασιλικὴν τοῦθ’ ὅπερ δὲν ἠδύνασθε νὰ πράξετε εἰμὴ κατ’ ἐντολὴν, διὰ νόμου διδομένην, καὶ ὅταν σᾶς προτείνομεν νὰ ἐπεκταθῇ ἡ τοιαύτη κατ’ ἐντολὴν ἐνάσκησις τῆς βασιλικῆς ἐξουσίας εἰς ἄλλους διορισμοὺς καὶ εἰς ἄλλας κυβερνητικὰς πράξεις, ἐξεγείρεσθε καὶ διαποροῦντες μᾶς ἐρωτᾶτε ποῦ εὕρομεν τὴν τοιαύτην ἀρχὴν τῆς ἐντολῆς; Ἂς εἴμεθα, κύριοι, εἰλικρινεῖς· ἡ εἰλικρίνεια εἶναι ὁ πρῶτος ὅρος τῶν κοινοβουλευτικῶν πολιτειῶν. Θέλετε νὰ πολεμήσητε τὸ νομοσχέδιον κατ’ οὐσίαν; εἴμεθα πρόθυμοι νὰ δεχθῶμεν τὴν πάλην. Ἀλλ’ ὅταν ἀφίνετε τὴν οὐσιαστικὴν συζήτησιν καὶ συνάπτετε ἀγῶνα περὶ ἀντιβασιλείας, ἐνῷ ἀντιβασιλείαν οὔτε ἐπροτείναμεν οὔτε ἐζητήσαμεν· ὅταν προβάλλετε παραβιάσεις Συντάγματος, ἃς οὐδεὶς ποτε ἐφαντάσθη, καὶ αἵτινες ἐξελέγχονται ἀνάξιαι προσοχῆς, διὰ τῆς ἐλαφροτέρας ἐξετάσεως καὶ παρατηρήσεως· ὅταν πλέετε εἰς ὠκεανὸν ἀφηρημένων θεωριῶν, χωρὶς νὰ ῥίψητε οὐδὲ ἓν βλέμμα ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον συζητεῖτε, τῇ ἀληθείᾳ καθιστᾶτε τότε τὴν θέσιν ἡμῶν λίαν δύσκολον, διότι δὲν μᾶς εἶναι ἐπιτετραμμένον νὰ σᾶς παρακολουθήσωμεν εἰς τοιαύτην ἄκαρπον καὶ ματαιόσχολον συζήτησιν. Διὰ τοῦτο παρακαλοῦμεν τὴν Βουλὴν ν’ ἀπολυτρώσῃ, οὕτως εἰπεῖν, ἑαυτὴν ἀπὸ τὰς πολλὰς καὶ ποικίλας θεωρίας, αἵτινες ἐν οὐ δέοντι ἐῤῥίφθησαν εἰς τὸ μέσον κατὰ τὴν μακρὰν ταύτην συζήτησιν, νὰ λάβῃ δὲ ὑπ’ ὄψιν καὶ μελετήσῃ αὐτὸ τὸ νομοσχέδιον, ὅπως τὸ ὑποβάλλομεν, καὶ δὲν ἔχομεν τὴν ἐλαχίστην ἀμφιβολίαν, ὅτι θὰ τιμήσῃ αὐτὸ μὲ τὴν λευκὴν ψῆφόν της.

§176ΖΩΧΙΟΣ. Ἔχω τὸν λόγον, κύριε πρόεδρε· θέλω νὰ ὁμιλήσω καὶ ἐγώ.

§177ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁρίστε εἰς τὸ βῆμα.

§178ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Σημειώσατε καὶ ἐμέ, κύριε πρόεδρε.

§179ΖΩΧΙΟΣ. Πρὶν ἢ ἀναβῇ ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν εἰς τὸ βῆμα, ὑπῆρχεν ἀμφιβολία ἂν τὸ 53 ἄρθρον πραγματεύεται περὶ ἀντιβασιλέως, ζῶντος τοῦ Βασιλέως. Ἀλλὰ τί ἤδη κατ’ αὐτὸν πρόκειται; λέγει, πρόκειται περὶ διορισμοῦ κλητήρων, λογιστῶν καὶ τοιούτων τινῶν προσώπων, καὶ ὅπως εἴχομεν τὴν ἐξουσίαν νὰ διορίζωμεν ὑπολογιστὰς, τώρα λαμβάνομεν τὴν ἐξουσίαν νὰ διορίζωμεν λογιστάς. Νομίζω, ὅτι τὸ πρᾶγμα εἶναι σπουδαιότερον καὶ θὰ τὸ ἐννοήσῃ ἡ Κυβέρνησις, ἀφοῦ ἀναχωρήσῃ ὁ Βασιλεύς. Γνωρίζετε τὸν τόπον εἰς ποίαν κατάστασιν εὑρίσκεται, ἰδέτε τὴν Βουλὴν πόσα τμήματα εἶναι ἐντὸς αὐτῆς· ποῦ θὰ στηριχθῆτε ἀποδημοῦντος τοῦ Βασιλέως; Εἰς τὰ 48 νομίζω, ὅτι ἔγεινε μία ἐπανάστασις, ἤρχετο κατὰ τῶν Ἀθηνῶν ὁ πατὴρ δύω συναδέλφων μου, εἰς τὰς Θήβας ἀνεκαλύφθη ἡ σημαία τῆς δημοκρατίας, ὁ γέρων δὲν ἠγάπα τὴν δημοκρατίαν, ποῖον ἔκραξαν τότε διὰ νὰ τὸν κάμουν πρωθυπουργὸν, ἀντιβασιλέα; Τὸν Γ. Κουντουριώτην· ἐννοεῖτε, ὅτι δὲν ἦτον ἄνθρωπος σοφός· ὅταν μάλιστα τοῦ εἶπεν ὁ Βασιλεὺς, ὅτι τὸν κάμνει πρωθυπουργὸν ἐνόμισεν ὅτι τὸν ὕβρισεν· ἀντέταξαν τὸν ἄνθρωπον αὐτὸν κατὰ τῆς ἀναρχίας ἐπερχομένης. Σᾶς ἐρωτῶ, ὅταν εὑρεθῆτε μόνοι ποῖον θὰ ἀντιτάξητε;

§180ΦΙΛΗΜΩΝ. Πῶς θὰ μείνωμεν μόνοι; δὲν εἶναι ἡ Ἑλλὰς ἐδῶ, ὁ τόπος ποῦ εἶναι, ποῦ εἶναι ὅλα αὐτά; ποῖος ἐξαρτᾷ τὴν τὴν ὕπαρξιν τῆς Ἑλλάδος μὲ τὴν ὕπαρξιν ἑνὸς προσώπου;

§181ΖΩΧΙΟΣ. Ἐξαρτῶ τὴν ὕπαρξιν τοῦ καθεστῶτος ἀπὸ τὴν ὕπαρξιν τῆς Βουλῆς· δὲν δύνασθε νὰ μὲ πείσετε ὅτι ὁ ἀπὼν Βασιλεὺς καὶ ὁ παρὼν Βασιλεὺς εἶναι τὸ αὐτὸ πρᾶγμα.

§182ΜΙΛΗΣΗΣ. Εἶσθε ἐναντίος τῆς ἀποδημίας, ἄλλο πρᾶγμα.

§183ΖΩΧΙΟΣ. Κύριε ὑπουργὲ, ὁ Ἀλέξανδρος, ὁ ὁποῖος ἦτο Βασιλεὺς, εἶχε δύω εἴδη ἀφωσιωμένων, τοὺς φιλοβασιλεῖς καὶ τοὺς φιλαλεξάνδρους· ἔκαμε δὲ τὴν ἑξῆς διάκρισιν, τοὺς μὲν κατεφρόνει, τοὺς δὲ ἐτίμα· ἐννοεῖτε τί διαφορὰ ὑπάρχει μεταξὺ τῶν δύω· ἐγὼ πιστεύω ὅτι ὁ Βασιλεὺς ἀπὼν εἶναι ἄλλο τι, καὶ ὁ Βασιλεὺς παρὼν εἶναι ἄλλο τι, διότι ἡ ὑπογραφή του καὶ τὸ μηδὲν εἶναι τὸ ἴδιον.

§184ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἠδυνάμεθα κατὰ τὸ Σύνταγμα νὰ ἀφήσωμεν νὰ ἀναχωρήσῃ ὁ Βασιλεὺς χωρὶς νὰ κάμωμεν τίποτε;

§185ΖΩΧΙΟΣ. Μάλιστα, ἦτο νομιμώτερον, τώρα ἐκάματε ἕνα τραγέλαφον. Ὁ Βασιλεὺς δύναται νὰ ἀναχωρήσῃ κατὰ τὸν ὅρον τοῦ Συντάγματος τοῦ ἄρθρου 53 χωρὶς νὰ ἐρωτήσῃ οὐδένα, ἀλλ’ ἔπρεπε νὰ ἐρωτήσῃ τοῦτο (δεικνύει τὴν κεφαλήν του). Δύω ἕδρας ἔχει ὁ νοῦς, τοὺς κροτάφους καὶ τοὺς ἀστραγάλους· ἐκεῖνος ὅπου ἔχει τὸν νοῦν εἰς τοὺς ἀστραγάλους δὲν ἐξετάζει τὰς περιστάσεις, ἐκεῖνος ὅπου τὸν ἔχει εἰς τοὺς κροτάφους σταθμίζει τὰς περιστάσεις. Τί ἀφίνεις ὀπίσω σου; τὸ Ταμεῖον κενὸν, ἢ ὄχι; Ποῦ θὰ καταφύγῃς νὰ ζητήσῃς ἔλεος; Εἰς τὸν Κεχαγιᾶ; (ἱλαρότης). Τί ἔρχονται κατόπιν σου; Ἄγονοι μῆνες. Παραπέμπεις εἰς δίκην ὑπουργούς· αὐτοὶ οἱ ὑπουργοὶ εἶναι μηδέν; Ὅλοι αὐτοί, τοὺς ὁποίους βλέπετε ἐδῶ, εἶναι μία φατρία, ἐκεῖνοι ἐκεῖ ἄλλη, ἐκεῖνοι ἄλλη. Ἐξετάσατε ὅλα αὐτὰ τὰ βάρη καὶ θὰ ἰδῆτε ὅτι εἶναι μεγαλείτερα ἀπ’ ὅ,τι τὰ φαντάζεσθε. Ἄλλη ἡ ῥάχις τοῦ Ἄτλαντος καὶ ἄλλη ἡ ῥάχις τοῦ Ἡρακλέους· αὐτὸ δὲ τὸ εἶπα εἰς τὸν κ. Κουμουνδοῦρον, ὅταν ἐπρόκειτο νὰ γείνῃ πρωθυπουργός, θὰ εὕρῃς τὸ μπελᾶ σου, καὶ αὔριον θὰ τὸν εὑρῆτε ἀκόμη μεγαλείτερον, ὅταν θὰ φύγῃ ὁ Βασιλεύς, διότι θὰ ἦσθε ἀσθενέστεροι. Τί ἀνεμίξατε τὴν Βασίλισσαν μέσα εἰς τὸ νομοσχέδιόν σας· ἡ Βασίλισσα εἶναι πρόσωπον σεπτόν, ἀλλ’ ἐντὸς τοῦ νομοσχεδίου τί θέλει; Διὰ νὰ μᾶς δείξουν ὅτι ἀποδημεῖ ὁ Βασιλεύς, ἀποδημεῖ καὶ ἡ Βασίλισσα, ἡ ὁποία ἦτον ἱκανὴ νὰ ἀντιβασιλεύσῃ. Μὴ παίζετε μὲ τὰς περιστάσεις, διότι δὲν κάθεσθε ἐπάνω εἰς ῥόδα· διότι ὁ Βασιλεύς, ἢ ὁ ἀντιπροσωπεύων τὸν ἡγεμόνα, εἶναι πρόσωπον ἱερὸν καὶ ἀπαραβίαστον· αὔριον θὰ βάλουν τὰ πρόσωπά σας εἰς τὴν ἐφημερίδα. Ἀλλὰ λέγουν πρόκειται νὰ διορίσωμεν μερικοὺς ὑπαλλήλους· ἂν ᾖναι αὐτό, νὰ τοὺς διορίσωμεν· τὸ πρᾶγμα ἔχει τὴν νομικήν του ἔποψιν, ἀλλὰ ἔχει καὶ μίαν......

§186Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. ... (Παραλείπεται ἡ ἀγόρευσίς του καθὸ ληφθεῖσα πρὸς διόρθωσιν καὶ μὴ ἐπιστραφεῖσα).

§187ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ.........

§188ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ.........

§189ΡΟΥΚΗΣ. Ἴσως οἱ ἄλλοι νομομαθεῖς ἀπεφάνθησαν, ἀλλ’ ὁ Πρεβελέγιος ὄχι.

§190ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Δὲν λέγεις ἀλήθειαν· κατὰ τὴν γνώμην τῶν νομομαθῶν δυνάμει τοῦ 53 ἄρθρ. τοῦ Συντάγματος ὁ Βασιλεὺς εἶναι ἐκεῖνος ὅστις θ’ ἀποφασίσῃ ἂν ᾖναι ἀνάγκη νὰ συστήσῃ ἀντιβασιλείαν (γέλως). Εἰς αὐτὸν μένει ὁλόκληρον τὸ δικαίωμα νὰ ἐγκρίνῃ· ἂν δὲν τὸ ἐγκρίνῃ αὐτός, πῶς θὰ εἰποῦμεν ἡμεῖς ὅτι καὶ καλὰ καὶ σώνει θέλομεν ἀντιβασιλείαν; Σᾶς ἐρωτῶ, ἐν τίνι δικαιώματι θὰ εἴπητε τοῦ Βασιλέως, δὲν ἠμπορεῖς νὰ ταξειδεύσῃς, διότι ἡμεῖς θέλομεν νὰ σοῦ βάλωμεν ἀντιβασιλείαν; πόθεν ἀρύεσθε αὐτὴν τὴν δύναμιν νὰ τοῦ εἴπητε ὅτι δὲν δύνασαι νὰ ἀναχωρήσῃς, διότι ἡμεῖς τέλος πάντων δὲν δυνάμεθα νὰ ζήσωμεν οὐδὲ μίαν στιγμὴν ἄνευ τῆς σκιᾶς βασιλείας;

§191ΙΩΑΝΝΗΣ ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Εἰς τὸ συμπέρασμα.

§192ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ποῖος εἶναι αὐτὸς ὅπου λέγει εἰς τὸ συμπέρασμα; Ἀλλ’ εἶμαι πολὺ βέβαιος, ὅτι ἂν ἤρχετο τὸ νομοσχέδιον ἀντιθέτως παρ’ ὅτι ἦλθε, ὁ φίλος μου Ζωχιὸς πάλιν θὰ ἔσχιζε τὰ ῥοῦχά του· καὶ εἶναι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἶπον, ὅτι οὔτε εἰς τὸ σακκί, οὔτε εἰς τὴν σακκοῦλα.

§193ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἡ ἀγόρευσις τοῦ κ. ὑπουργοῦ ἐπὶ τῆς Ἐκπαιδεύσεως μετέβαλεν ἐντελῶς τὸ θέμα, περὶ οὗ συζητοῦμεν. Ὡς εἶπον, ὅτε προλαβόντως ἔλαβον τὸν λόγον κατὰ τὴν δευτέραν ἀνάγνωσιν τοῦ νομοσχεδίου, ἐνόμιζον τότε, θὰ ἐνόμιζον δὲ καὶ ἤδη, ἂν δὲν εἶχεν ἀγορεύσει ὁ κ. ἐπὶ τῆς Ἐκπαιδεύσεως ὑπουργός, ὅτι ἐπρόκειτο περὶ νόμου ἀντιβασιλείας. Ἂν ἐγίνωσκον, ὅτι τὸ ὑπουργεῖον δὲν προτείνει νόμον ἀντιβασιλείας, ὡς ἤδη διατρανεῖ, ὤφειλον νὰ μὴ ὁμιλήσω περὶ ἀντιβασιλείας, διότι κατὰ τὸ ἄρθρον 53 τοῦ Συντάγματος εἰς τὴν Βουλήν, μόνον προκαλουμένην ὑπὸ τοῦ ὑπουργείου, ἐπιτρέπεται νὰ ἐπιλαμβάνηται τοιούτου θέματος. Ἀλλ’ ἂν ἀτόπως καὶ ἐγὼ ἐπελήφθην τῆς περὶ ἀντιβασιλείας συζητήσεως περιπεσὼν εἰς πλάνην ὡς πρὸς τὴν βάσιν τοῦ νομοσχεδίου, μὲ ἀπαλλάττει τῆς ἀνάγκης τῆς δικαιολογίας διὰ τὴν ὑπέρβασιν ταύτην τῶν δικαιωμάτων τοῦ βουλευτοῦ ἡ ἔλλειψις ἀποχρωσῶν ἐξηγήσεων παρὰ τοῦ ὑπουργείου περὶ τῆς ἀληθοῦς ἐννοίας τοῦ νομοσχεδίου. Σήμερον εἶμαι ἠναγκασμένος νὰ δεχθῶ τὴν ἐξήγησιν τοῦ ἐπὶ τῆς Ἐκπαιδεύσεως ὑπουργοῦ καὶ νὰ ὁμολογήσω ὅτι δὲν ἔχω δικαίωμα νὰ ὁμιλήσω περὶ νόμου ἀντιβασιλείας, οὐδὲ ν’ ἀπαντήσω εἰς τὸν ἀξιότιμον συμπολίτην μου, ὡς πρὸς τὰ ῥηθέντα παρ’ αὐτοῦ περὶ τῆς ἐννοίας τῆς λέξεως, ἀντιβασιλεία, ἐν ἄρθρῳ 53 τοῦ Συντάγματος, ἐξ ἀντιπαραβολῆς πρὸς τὴν λέξιν, ἀντιβασιλεὺς, ἐν ἄλλοις ἄρθροις καὶ ἐν τῷ τελευταίῳ ἐδαφίῳ τοῦ αὐτοῦ ἄρθρου, οὐδὲ νὰ ἀνασκευάσω ὅσα ἄλλα εἶπεν εἰς ἀπόκρουσιν τῆς ὑπ’ ἐμοῦ ὑποστηριχθείσης ἐννοίας τοῦ ἄρθρου 53 τοῦ Συντάγματος περὶ τὴν ἐφαρμογὴν αὐτοῦ ἐπὶ τοῦ προκειμένου. Πάντα ταῦτα εἶμαι ἠναγκασμένος ν’ ἀφήσω ἐκτὸς συζητήσεως, διότι τὸ ὑπουργεῖον ἐδήλωσεν, ὅτι δὲν προκαλεῖ τοιαύτην συζήτησιν. Τὸ ὑπουργεῖον ἤδη θέτον ἐκ ποδῶν τὸ ἄρθρον 53 τοῦ Συντάγματος, ὡς ἄσχετον πρὸς τὸ νομοσχέδιον, στηρίζει αὐτὸ ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 34 τοῦ Συντάγματος καὶ λέγει, ὅτι καὶ ἂν ὁ Βασιλεὺς δὲν ἀπεδήμει, ἠδύνατο νὰ ψηφισθῇ νόμος, οἷος ὁ προτεινόμενος, καὶ προσθέτει, ὅτι οὐδὲν ἄλλο χορηγεῖ τὸ νομοσχέδιον εἰς τὸ ὑπουργεῖον εἰμὴ μόνον δικαίωμα διορισμοῦ καὶ παύσεως τινῶν ὑπαλλήλων ἄνευ τῆς συμπράξεως τοῦ Βασιλέως. Λαμβάνων δὲ ἀνὰ χεῖρας τὸ 34 ἄρθρον τοῦ Συντάγματος ὁ ἐπὶ τῆς Ἐκπαιδεύσεως ὑπουργὸς λέγει, ὅτι τοῦ δικαιώματος τούτου ἡ χορήγησις στηρίζεται ἐπὶ τῆς διατάξεως, καθ’ ἣν ὁ Βασιλεὺς διορίζει καὶ παύει τοὺς δημοσίους ὑπαλλήλους ἐκτὸς τῶν παρὰ τοῦ νόμου ὡρισμένων ἐξαιρέσεων, καὶ προσθέτει, ὅτι τὸ εἰσαχθὲν νομοσχέδιον εἶναι νόμος καθιερῶν ἐξαιρέσεις, περὶ ὧν ἐπρονόησε τὸ ἄρθρον 34. Ἀλλὰ καὶ ἂν ἀληθῶς διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου μόνον δικαίωμα διορισμῶν καὶ παύσεων ἐχορηγεῖτο εἰς τὸ ὑπουργικὸν συμβούλιον, πάλιν ἤθελον ἀποκρούσει τὴν θεωρίαν τοῦ ὑπουργείου, καὶ ἤθελον ὑποστηρίξει, ὅτι ἡ ἔννοια τοῦ ἄρθρου 34 οὐδόλως εἶναι ὁποία ὑπὸ τοῦ κ. ὑπουργοῦ ἐξετέθη· ἤθελον ὑποστηρίξει, ὅτι τὸ ἄρθρον 31, καὶ ἰδίως ἡ φράσις «ἐκτὸς τῶν παρὰ τοῦ νόμου ὡρισμένων ἐξαιρέσεων», ἀφορᾷ εἰς τοὺς εὐτελεῖς ἐκείνους διορισμοὺς, δι’ οὓς ἐθεωρήθη ἐν τοῖς ὀργανικοῖς τῆς δημοσίας ὑπηρεσίας νόμοις, ὅτι δὲν εἶναι πρέπον νὰ ἐπιβαρύνηται ὁ Βασιλεύς· τοῦτο ἀποδεικνύει ἡ ἐφαρμογὴ, ἀφ’ ἧς τὸ πρῶτον ἐτέθη ἡ διάταξις ἐν τῷ θεμελιώδει νόμῳ· καὶ δὲν ἐτέθη τὸ πρῶτον κατὰ τὸ 1864, ἀλλὰ διὰ τοῦ Συντάγματος τοῦ 1844. Ἤθελον δὲ ἀποδείξει τοῦτο καὶ δι’ ἄλλων ἐπιχειρημάτων, ἐὰν ἐθεώρουν τοῦτο ἀναγκαῖον, ἀλλὰ δὲν εἶναι ἀνάγκη τοιαύτης ἀποδείξεως, διότι πράγματι τὸ νομοσχέδιον, περὶ οὗ πρόκειται, δὲν ἀφορᾷ μόνον εἰς διορισμοὺς καὶ εἰς παύσεις ὑπαλλήλων, καὶ ἀπορῶ πῶς ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Ἐκπαιδεύσεως, ἐνῷ ὅλοι ἔχομεν ἀνὰ χεῖρας τὸ νομοσχέδιον, μᾶς ὡμίλησεν οὕτως. Ἀφορᾷ τὸ νομοσχέδιον εἰς δικαιοδοσίαν πολὺ εὐρυτέραν τοῦ διορισμοῦ καὶ τῆς παύσεως ὑπαλλήλων τινῶν. Ἔχει, ἢ δὲν ἔχει, κατ’ αὐτὸ τὸ ὑπουργεῖον δικαίωμα νὰ ἐκδίδῃ ὀργανικὰ διατάγματα; Ἔχει, ἢ δὲν ἔχει, τὸ δικαίωμα νὰ ἐκδίδῃ διατάγματα πιστώσεων; Ἔχει, ἢ δὲν ἔχει, τὸ δικαίωμα νὰ ἀπονέμῃ πολιτικὰς συντάξεις, νὰ συγκαλῇ τὰ ἐπαρχιακὰ συμβούλια, ν’ ἀποφασίζῃ περὶ διαιρέσεως καὶ συγχωνεύσεως δήμων, νὰ ἐκδίδῃ διατάγματα πρὸς ἐφαρμογὴν τοῦ νόμου περὶ διαθέσεως ἐθνικῆς γῆς, ἢ διατάγματα περὶ ἐγκρίσεως τῶν σχεδίων τῶν πόλεων, ἢ τῶν καταστατικῶν ἑταιριῶν ἢ τῆς παραχωρήσεως μεταλλείων, περὶ δικαστικῶν διακοπῶν, περὶ σχηματισμοῦ δικαστηρίων συνέδρων, περὶ τοποθετήσεως ἀξιωματικῶν καὶ τόσα ἄλλα; Δὲν ὑπάρχει κλάδος ὑπηρεσίας, εἰς ὃν νὰ μὴ ἀποκτᾷ τὸ ὑπουργικὸν συμβούλιον διὰ τοῦ νομοσχεδίου τὸ δικαίωμα νὰ ἐκδίδῃ διατάγματα μὴ ἀφορῶντα εἰς διορισμοὺς καὶ παύσεις. Τὴν ἀνάθεσιν εἰς τὸ ὑπουργικὸν συμβούλιον τοῦ δικαιώματος τοῦ διορίζειν καὶ παύειν ἐστήριξεν ὁ κ. ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς διατάξεως τοῦ ἄρθρου 34 τοῦ Συντάγματος κακῶς παρ’ αὐτοῦ ἑρμηνευθείσης, ἀλλὰ τούτων πάντων τῶν βασιλικῶν δικαιωμάτων τὴν εἰς τὸ ὑπουργικὸν συμβούλιον ἐκχώρησιν ποῦ τὴν ἐστήριξεν, ἀφοῦ ἀπαρνεῖται τὸ 53 ἄρθρον τοῦ Συντάγματος; Ἐνοήσατε, ὅτι ἦτο ἀνάγκη νὰ εὕρητε ἄρθρον τοῦ Συντάγματος, ἵνα στηρίξητε τὴν χορήγησιν εἰς τὸ ὑπουργεῖον βασιλικῶν δικαιωμάτων καὶ ἀποκρούοντες τὸ ἄρθρον 53 τοῦ Συντάγματος ἐπενοήσατε τὸ ἄρθρον 34, ἀλλὰ τοῦτο καὶ παρερμηνευόμενον δὲν δύναται νὰ χρησιμεύσῃ εἰς στήριξιν τῆς ἐκχωρήσεως τῶν δικαιωμάτων, ἅτινα, ὡς ἐκ τῆς ἀπαριθμήσεως αὐτῶν ἐπείσθητε, εἶναι καὶ σπουδαιότερα τῶν παύσεων καὶ τῶν διορισμῶν. Ἀλλ’ ἐνῷ εἶναι ἐναντία εἰς τὸ γράμμα τοῦ Συντάγματος ἡ ἐκχώρησις βασιλικῶν δικαιωμάτων, ἄλλως ἢ δι’ ἀντιβασιλείας, ἐνῷ οὐδεμίαν διάταξιν δύνασθε νὰ φέρητε ἐκ τοῦ Συντάγματος, ἐφ’ ἧς νὰ στηρίξητε τὴν ἄνευ συστάσεως ἀντιβασιλείας χορήγησιν τοιούτων δικαιωμάτων εἰς τὸ ὑπουργεῖον, εἶναι ἡ θεωρία, ἣν ἀναπτύσσετε καὶ τὸ προηγούμενον, ὅπερ συνιστᾶτε, ἐναντίον εἰς τὸ πνεῦμα τῶν κειμένων θεσμῶν. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Παιδείας εἶπεν, ὅτι σύνηθες εἶναι εἰς τὰ συνταγματικὰ πολιτεύματα νὰ ἐπιτρέπηται ἐξάσκησις δικαιωμάτων κατ’ ἐντολὴν καὶ τοῦτο οὐ μόνον παρὰ τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας, ἀλλὰ καὶ παρὰ τῆς νομοθετικῆς. Κατὰ τῆς ἀρχῆς ταύτης, ἐφ’ ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὰ οὐσιώδη δικαιώματα τῶν ἐξουσιῶν, ἐνίσταμαι, καὶ ἀφοῦ τοιαύτη προετάχθη ἀρχὴ, θεωρῶ τὸ ζήτημα σπουδαιότερον καὶ αὐτῆς τῆς παραβιάσεως τοῦ γράμματος τοῦ Συντάγματος, διότι πρόκειται περὶ παραβιάσεως θεμελιώδους τοῦ Συντάγματος ὅρου. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι ἡ ἀρχὴ τῆς δι’ ἐντολῆς ἐκχωρήσεως δικαιωμάτων ὑφίσταται καὶ ὡς πρὸς τὴν νομοθετικὴν ἐξουσίαν. Ἀλλ’ ἔχει ὡς πρὸς τὴν νομοθετικὴν ἐξουσίαν τὰ στενὰ ὅρια, ἅπερ ἔχει ὡς πρὸς τὴν βασιλικὴν κατὰ τὸ ἄρθρον 34. Ὅπως ἐπιτρέπεται εἰς τὸ ὑπουργεῖον ὁ διορισμὸς δημοσίων ὑπηρετῶν ἢ καὶ ὑπαλλήλων τῆς κατωτάτης βαθμίδος, οὕτω δύναται νὰ ἐπιτραπῇ ὑπὸ τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας εἰς τὴν ἐκτελεστικὴν ἡ ἐνέργεια νομοθετικῶν πράξεων, εἴτε προκειμένου περὶ ἐπουσιωδῶν, εἴτε προκειμένου περὶ μέτρων προσωρινῶν· ἀλλὰ τί ἠθέλετε εἰπεῖ ἂν ἡ Βουλὴ παρῃτεῖτο τῶν θεμελιωδῶν αὐτῆς δικαιωμάτων καὶ ἔδιδε τὴν ἐντολὴν τοῦ ψηφίζειν τοὺς νόμους εἰς τὴν βασιλείαν; Ὅ,τι δύναται νὰ πράξῃ ἡ Βουλὴ εἶναι, ψηφίζουσα νόμον τινὰ, νὰ δώσῃ δι’ αὐτοῦ ἐντολὴν κανονιστικὴν εἰς τὴν ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν, χάριν τῆς προσφόρου ἐκτελέσεως τοῦ νόμου, ἢ καὶ ἐντολὴν προσωρινῶν τροποποιήσεων, μέχρι τῆς συγκαλέσεως τῆς βουλευτικῆς συνόδου· πᾶσα ἄλλη ὑποχώρησις θὰ ἦτο ἀνατροπὴ τῆς οἰκονομίας τοῦ πολιτεύματος, καὶ τοιαύτην ἀνατροπὴν θεωρῶ τὴν ἀποδοχὴν τῆς ἀρχῆς, ἐφ’ ἧς ἤδη τὸ ὑπουργεῖον στηρίζει τὸ νομοσχέδιον. Ἐξακολουθῶ, κύριοι, φρονῶν, ὅτι τὸ ὑπουργεῖον, προκειμένου νὰ ἀποδημήσῃ ὁ Βασιλεὺς, ὤφειλε νὰ εὕρῃ μέσον, δι’ οὗ ἡ ἀποδημία αὕτη νὰ μὴ προσκρούσῃ εἰς τὸ πολίτευμα ἡμῶν, καὶ νὰ ᾖ ἄμικτος ἡ ὠφέλεια, ἣν εὐλόγως ἐκ ταύτης ἀπεκδεχόμεθα. Στηριζομένη εἰς τὸ 53 ἄρθρον τοῦ Συντάγματος, ἠδύνατο νὰ εὕρῃ ἐκεῖ τὴν νόμιμον βάσιν τοῦ νομοσχεδίου τούτου, διατυποῦσα αὐτὸ ὅπως κατὰ τὴν δευτέραν ἀνάγνωσιν ἐπρότεινα. Ἐξακολουθῶ δὲ ἐλπίζων, ὅτι, πρὶν ἢ προβῶμεν εἰς τὴν ψηφοφορίαν, τὸ ὑπουργεῖον θέλει παραδεχθῆ τοιαύτην λύσιν. Ὅταν παραδεχθῇ αὐτὴν, θὰ ἦμαι εὐτυχὴς δυνάμενος νὰ δώσω ψῆφον, ὅπως διευκολυνθῇ ἡ περιοδεία αὕτη τοῦ Βασιλέως. Ἀλλ’ ἂν τὸ ὑπουργεῖον ἐπιμένῃ ζητοῦν, ὅπως ἤδη πρῶτον ἤκουσα καθαρῶς λεγόμενον, ἵνα διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου ψηφίσωμεν οὐχὶ ἀντιβασιλείαν, ἀλλὰ ἐκχώρησιν δικαιωμάτων κατ’ ἐντολὴν τοῦ Βασιλέως πρὸς τὸ ὑπουργεῖον, ἐντολὴν μὴ στηριζομένην ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 53 τοῦ Συντάγματος καὶ δυναμένην νὰ δοθῇ παρὰ τὰς διατάξεις τοῦ Συντάγματος καὶ τὴν ἔννοιαν τῶν κοινοβουλευτικῶν θεσμῶν, καὶ ἄνευ ἀποδημίας τοῦ Βασιλέως, ἂν τὸ ὑπουργεῖον θέλῃ νὰ ἐγκαινίσῃ ἀρχὴν, δυναμένην νὰ ἐπιφέρῃ τὴν κατάργησιν τῆς διακρίσεως τῶν ἐξουσιῶν ἐν τῇ πολιτείᾳ, εἶμαι ἠναγκασμένος νὰ καταψηφίσω.

§194ΜΙΛΗΣΗΣ (ὑπουργὸς Ἐκπαιδεύσεως). Ἐκ τῶν λόγων τοῦ ἐντίμου προαγορεύσαντος εἰκάζω, ὅτι εἰς τὴν πρώτην ὁμιλίαν μου δὲν ὑπῆρξα πολὺ σαφὴς, καὶ διὰ τοῦτο ἔσχον τὴν ἀτυχίαν νὰ δώσω ἀφορμὴν εἰς παρεννόησιν. Θὰ προσπαθήσω νὰ τὴν διασκεδάσω δι’ ὀλίγων λέξεων. Δὲν ἐνόησα παντάπασι, κύριοι, οὔτε δυνατὸν ἦτο νὰ ἐννοήσω, ὅτι ἡ ἐξουσία, τὴν ὁποίαν τὸ ὑπουργικὸν συμβούλιον θὰ ἐνασκῇ κατὰ τὴν ἀποδημίαν τοῦ Βασιλέως, θὰ περιορίζεται μόνον εἰς διορισμοὺς δημοσίων ὑπαλλήλων. Ἂν ἐνθυμοῦμαι καλῶς, καὶ βεβαίως ἐνθυμοῦμαι, ῥητῶς μάλιστα εἶπον τὸ ἐναντίον, ὅτι τοὐτέστι θὰ ἐκτείνεται καὶ εἰς ἄλλας κυβερνητικὰς πράξεις, σχέσιν ἐχούσας μὲ τὴν διοίκησιν τοῦ τόπου καὶ τὴν τρέχουσαν ὑπηρεσίαν· ὑποθέτω, ὅτι ἀφορμὴν εἰς τὴν παρεξήγησιν ἔδωκε τὸ ἄρθρ. 34 τοῦ Συντάγματος, τὸ ὁποῖον ὁμιλεῖ μόνον περὶ διορισμῶν. Ἐπειδὴ ἐπεκαλέσθην καὶ ἀνέγνωσα τὸ ἄρθρον τοῦτο, ὑπελήφθη ὅτι περιωρίσθην νὰ δικαιολογήσω μόνον τὴν ἄνευ τῆς συμπράξεως τοῦ Βασιλέως ἐπέκτασιν τῆς ὑπουργικῆς ἐξουσίας τοῦ διορίζειν καὶ παύειν τοὺς δημοσίους ὑπαλλήλους. Ἀλλ’ ὅμως τοῦτο εἶναι καθαρὰ παρεννόησις. Διὰ τί ἐπεκαλέσθην τὸ ἄρθρον 34 τοῦ Συντάγματος; Διότι μᾶς εἶπον ἀπὸ τοῦ βήματος, ὅτι τὴν βασιλικὴν ἐξουσίαν ἐνασκεῖ μόνος ὁ Βασιλεὺς ἢ ὁ ἀντιβασιλεὺς καὶ οὐδεὶς ἄλλος. Ἀνέγνωσα λοιπὸν τὸ ἄρθρον 34, διὰ ν’ ἀποδείξω, ὅτι τὸ Σύνταγμα διαψεύδει σαφῶς καὶ καθαρῶς τὴν τοιαύτην ἀξίωσιν· τὸ ἀνέγνωσα, διὰ ν’ ἀποδείξω, ὅτι κατὰ τὸ Σύνταγμα, καὶ ὑπάρχοντος ἐν Ἑλλάδι Βασιλέως, μέρος τῆς βασιλικῆς αὐτοῦ ἐξουσίας, τοὐτέστι τὸ δικαίωμα τοῦ διορίζειν καὶ παύειν ὡρισμένους ὑπαλλήλους, ἐξασκοῦσιν δυνάμει τῶν κειμένων νόμων οἱ ὑπουργοί· ἑπομένως ἡ διὰ τῶν ὑπουργῶν ἐνάσκησις τῆς βασιλικῆς ἐξουσίας οὐ μόνον δὲν ἀντιστρατεύεται πρὸς τὸ Σύνταγμα, ἀλλ’ εἶναι ῥητῶς ἐν αὐτῷ ἀνεγνωρισμένη καὶ ἀναγεγραμμένη. Τὸ δὲ προκείμενον νομοσχέδιον οὐδὲν ἄλλο πράττει ἢ ἐπεκτείνει τὴν ἀρχὴν ταύτην καὶ εἰς ἄλλας περιστάσεις, λόγῳ τῆς εἰς τὴν ἀλλοδαπὴν ἀποδημίας τοῦ Βασιλέως καὶ ἐφ’ ὅσον ἡ ἀποδημία αὕτη θέλει διαρκέσει. Δὲν εἰσάγει λοιπὸν καινοφανεῖς θεωρίας καὶ ἀρχὰς, ἀλλὰ στηρίζεται ἐπὶ ἀρχῆς καὶ θεωρίας παραδεδεγμένης ἤδη καὶ ἀνεγνωρισμένης· ἑπομένως σπουδαίως οὐδεὶς δύναται νὰ γείνῃ λόγος περὶ παραβιάσεως τοῦ Συντάγματος. Ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Μεσολογγίου συνῃσθάνθη, φαίνεται, ὅτι δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ὑποστηρίξῃ τὴν ἀπόλυτον ἄρνησιν τῆς διὰ τῶν ὑπουργῶν ἐνασκήσεως τῆς βασιλικῆς ἐξουσίας· ὑποχωρῶν λοιπὸν ὠχυρώθη ὄπισθεν τοῦ ἰσχυρισμοῦ, ὅτι τοῦτο μόνον ἐπὶ τῶν ἐπουσιωδῶν δικαιωμάτων τῆς βασιλείας δύναται νὰ ἐπιτραπῇ οὐχὶ δὲ ἐπὶ τῶν οὐσιωδῶν. Δὲν θέλω κύριοι, νὰ διαμφισβητήσω τὴν ὀρθότητα τοῦ νέου τούτου ἰσχυρισμοῦ, οὔτε θέλω παραστήσει πόσον ἀσθενὴς καὶ ἀνίσχυρος εἶναι ἡ διάκρισις, τὴν ὁποίαν ὁ νόμος δὲν καθιεροῖ, ἀλλὰ δημιουργεῖ ἁπλῶς ἡ ἐλευθέρα τοῦ ἑρμηνευτοῦ θέλησις. Παρακαλῶ μόνον τὸν κύριον Τρικούπην νὰ μοὶ εἴπῃ, ποῖον τῶν οὐσιωδῶν βασιλικῶν προνομίων περιλαμβάνεται μεταξὺ τῶν βασιλικῶν δικαιωμάτων, τὰ ὁποῖα κατὰ τὸ νομοσχέδιον θέλει ἐξασκεῖ τὸ ὑπουργικὸν συμβούλιον, διαρκούσης τῆς ἀποδημίας τοῦ Βασιλέως; Παρατηρήσατε τοὐναντίον, κύριοι, ὅτι ἅπαντα ἀνεξαιρέτως τὰ προνόμια, τὰ συνιστῶντα τὴν κυρίως βασιλικὴν ἐξουσίαν, ἐξαιροῦνται ῥητῶς ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, ἡ συγκάλεσις τῆς Βουλῆς, ἡ ἀπονομὴ χάριτος καὶ ἀμνηστείας, ἡ κύρωσις τῶν νόμων, κλπ. οὐ μόνον δὲ, ἀλλὰ καὶ ἄλλαι κυβερνητικαὶ πράξεις, μὴ ὑπαγόμεναι εἰς τὰ κυρίως βασιλικὰ προνόμια, ἐπεφυλάχθησαν διὰ τὴν σπουδαιότητα αὐτῶν εἰς τὴν ὑπογραφὴν τοῦ Βασιλέως.

§195ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἠμπορούσατε νὰ παραχωρήσητε καὶ τὰ βασιλικὰ προνόμια;

§196ΜΙΛΗΣΗΣ. Βεβαίως, ἐὰν ἀπεφασίζομεν νὰ συστήσωμεν ἀντιβασιλείαν· ἀλλ’ ἡμεῖς δὲν θέλομεν ἀντιβασιλείαν, ἑπομένως τὰ οὐσιώδη βασιλικὰ προνόμια θὰ μείνωσι παρὰ τῷ Βασιλεῖ, καὶ μόνον δι’ αὐτοῦ, ἂν ἐπιστῇ ἀνάγκη, θὰ ἐκτελεσθῶσι. Καὶ ἠδυνάμεθα μὲν βεβαίως ν’ ἀφήσωμεν τὰ πράγματα ὡς ἔχουσι, τουτέστι νὰ ἐξασκῇ καὶ ἐν τῇ ἀποδημίᾳ του ὅλην τὴν βασιλικὴν ἐξουσίαν αὐτὸς ὁ Βασιλεὺς, ἀλλ’ ἐνομίσαμεν ὅτι διὰ τὴν εὐκολίαν τῆς ὑπηρεσίας, ὅσον καὶ διὰ τὴν ἡσυχίαν τοῦ Βασιλέως ἐν τῇ ξένῃ γῇ, θὰ ἦτο πρέπον ἅμα καὶ ὠφέλιμον νὰ ἐξασκῇ τὰ βασιλικὰ δικαιώματα, ὅσα συνδέονται μὲ τὴν τρέχουσαν ὑπηρεσίαν, τὸ ὑπουργικὸν συμβούλιον ἐπὶ ἰδίᾳ αὑτοῦ εὐθύνῃ. Διὰ τοῦ μέσου τούτου δὲν ἐρημοῦμεν, ὑποθέτω, τὴν πολιτείαν ἀπὸ τῆς Βασιλείας, οὐδὲ συγχέομεν τὸ ἀνεύθυνον μετὰ τοῦ ὑπευθύνου, οὐδὲ σαλεύομεν τὰς βάσεις τῆς συνταγματικῆς πολιτείας, οὐδὲ διαπράττομεν ἁπλῶς κἀμμίαν τῶν συνταγματικῶν ἐκείνων κακουργιῶν, διὰ τὰς ὁποίας κατηγορούμεθα. Λυποῦμαι, κύριοι, διότι ὁ καιρὸς εἶναι πολὺ στενὸς καὶ δὲν μοὶ ἐπιτρέπει ν’ ἀπαντήσω εἰς τὰς πολιτικὰς σκέψεις καὶ κρίσεις, ἃς ἀμφότεροι οἱ ἔντιμοι βουλευταὶ Μεσολογγίου ἀνέπτυξαν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ἑκάτερος ἐξ ἀντιθέτου ὁρμώμενος σημείου. Δὲν ἀμφιβάλλω ὅμως ὅτι ἡ ὀρθοφροσύνη τῆς Βουλῆς, τῆς ὁποίας φείδομαι τὰς πολυτίμους στιγμὰς, θέλει ἀποδώσει εἰς τὰς σκέψεις καὶ κρίσεις ταύτας τὴν προσήκουσαν ἀξίαν.

§197ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ συζήτησις κηρύσσεται περαιωμένη.

§198ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Μετὰ τὰς διασαφήσεις, αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο, εὑρισκόμεθα εἰς θέσιν δυσάρεστον· ἐὰν θέλετε νὰ διακόψωμεν ἀπόψε· ἡμεῖς εἴμεθα ἠναγκασμένοι νὰ καταψηφίσωμεν· ἠδύνατο ἀκόμη νὰ γείνῃ μία ὁμιλία......

§199ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ (πρωθυπουργός). Ψηφίσατε ὅπως θέλετε.

§200ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ἡ συζήτησις κηρύσσεται περατωμένη· θὰ ψηφοφορήσωμεν τὴν ἀρχήν.

§201ΧΟΪΔΑΣ ΚΑΙ ΑΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§202ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν λέγουν ναὶ, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουν ὄχι.

§203ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ὑποθέτω, ὅτι ἡ ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου εἶναι ἡ κατ’ ἐντολὴν ἐνάσκησις. Γίνεται ἡ δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ψηφοφορία. Πρωτόκολλον ψηφοφορίας τῶν Βουλευτῶν Ἐπὶ τοῦ ἑξῆς ζητήματος; Παραδέχεται ἡ Βουλὴ τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἐνασκήσεως τῆς βασιλικῆς ἐξουσίας κατὰ τὴν ἀποδημίαν τοῦ Βασιλέως κλπ. ὑπὸ τοῦ Ὑπουργ. Συμβουλίου, ναὶ ἢ ὄχι;

§204ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψηφοφόρησαν ἐν ὅλῳ 125, ἐψήφισαν καταφατικῶς 80, εἶπον δὲ ὄχι 45, ὥστε ἡ ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου ἐγένετο δεκτή. (Χειροκροτήματα ἐκ τοῦ ἀκροατηρίου).

§205ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον πρῶτον, ὅπως ἀνεγνώσθη, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη.

§206ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει). «Ἄρθρον δεύτερον. Αἱ πράξεις τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας, εἰς ἃς ἀπαιτεῖται κατὰ τοὺς κειμένους Νόμους Β. Διάταγμα, ἀποφασίζονται ἐν Ὑπουργικῷ Συμβουλίῳ διὰ πλειοψηφίας, ἐπικρατούσης ἐν ἰσοψηφίᾳ τῆς ψήφου τοῦ Προέδρου, ὑπογράφονται δὲ παρ’ ὅλων τῶν Ὑπουργῶν».

§207ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 2 παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ σύνολον παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη.

§208ΤΙΝΕΣ. Ἡ σύμβασις τοῦ Λαυρίου, κύριε πρόεδρε.

§209ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δύω ἄλλα νομοσχέδια προηγουμένως θὰ ἐπιψηφισθοῦν.

§210ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ ΚΑΙ ΕΤΕΡΟΙ. Πρῶτον τοῦ Λαυρίου καὶ ἔπειτα τὰ ἄλλα.

§211ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Προβαίνομεν εἰς τὴν τρίτην συζήτησιν τῆς συμβάσεως τοῦ Λαυρίου· ὅστις θέλει νὰ ὁμιλήσῃ ἂς προτέλθῃ.

§212ΤΙΝΕΣ. Δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις.

§213ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη.

§214ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει). «Ἄρθρον μοναδικόν. Ἐγκρίνεται καὶ ἐπικυροῦται ἡ μεταξὺ τῆς Κυβερνήσεως ἀφ’ ἑνὸς καὶ τῆς ἑταιρίας τῶν μεταλουργείων τοῦ Λαυρίου ἀφ’ ἑτέρου συνομολογηθεῖσα καὶ προτάσει μὲν τῆς ἑταιρίας ἐγκρίσει δὲ τῆς Κυβερνήσεως τροπολογηθεῖσα σύμβασις περὶ συνεκκαμινεύσεως τῶν ἐν Λαυρίῳ σκωριῶν καὶ ἐκβολάδων ἐξ ἄρθρων 7 συγκειμένη καὶ ἧς τὸ κείμενον ἔπεται».

§215ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου αὐτοῦ ἔγειναν δύω τροπολογίαι. Πρῶτον ἡ τροπολογία τοῦ κ. Σ. Πετιμεζᾶ ἔχουσα ὡς ἑξῆς.

§216ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει). «Ἡ ἐκκαμίνευσις τῶν ἐν τοῖς φρέασι, σπηλαίοις καὶ ταῖς στοαῖς ἐκβολάδων ἀφίεται εἰς τοὺς ἰδιοκτήτας τῶν μεταλλείων ἐντὸς τῆς περιφερείας τῶν ὁποίων κεῖνται, ὑποβαλλομένους εἰς τοὺς διὰ τῆς εἰρημένης συμβάσεως κανονιζομένους ὅρους καὶ ὑποχρεώσεις».

§217Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Θὰ παρακαλέσω τὸν κύριον πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ἐπειδὴ παρουσιάσθη ξένη ἑταιρία, ἥτις ἔφερεν ἀρκετὰ κεφάλαια καὶ ἥτις σκοπεύει νὰ ἀρχίσῃ τὰς ἐργασίας της, νὰ μᾶς εἴπῃ ὁ κύριος πρόεδρος τί φρονεῖ.

§218ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Εἶδον, κύριοι, καὶ ὡμίλησα μὲ ἓν μέλος, διευθυντὴν ἢ μέτοχον τῆς νεοσυστηθείσης ἑταιρίας, ἥτις ἠγόρασε μεταλλεῖά τινα ἐν Λαυρίῳ· ἡ ἑταιρία αὕτη, μοὶ εἶπεν, ὅτι εἶναι λίαν δύσκολον νὰ μὴ ζημιωθῇ καὶ σπουδαίως ἕνεκα τῶν ἐκβολάδων, μοὶ εἶπεν, ὅτι εἶναι ἀδύνατον εἰς τὴν ἑταιρίαν νὰ προχωρήσῃ εἰς τὰς ἐργασίας της, ἐὰν ἔχῃ ἄλλος τὸ τὸ δικαίωμα νὰ εἰσέλθῃ εἰς τὰς στοὰς καὶ τὰ φρέατα διὰ νὰ ἐξορύξῃ μετάλλευμα λόγῳ ὅτι ἀνήκουν αὐτῷ· ἕνεκα τούτου εἶναι φόβος ὅτι θὰ εὑρεθῶμεν εἰς νέας ἀμφισβητήσεις καὶ ὅτι θὰ ᾖναι ἀδύνατον νὰ ἐργασθῶμεν. Τὴν δυσκολίαν αὐτὴν θεωρεῖ σπουδαίαν, καὶ ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ ἀντικειμένου ἡ Βουλὴ δὲν πρέπει νὰ ἀποφανθῇ σήμερον, ἐπειδὴ ἐνδέχεται ἐκ τῆς ταχείας λύσεως νὰ προκύψουν ἀμφισβητήσεις καὶ ἀποτύχῃ ἡ ἑταιρία αὕτη. Διὰ τοῦτο ὀρθὸν θὰ ᾖναι ἡ Βουλὴ καὶ ἡ Κυβέρνησις νὰ ἐπιφυλάττουν τὸ δικαίωμα εἰς ποίους νὰ παραχωρήσωσι τὰς ἐκβολάδας ταύτας καὶ ὑπὸ τίνας ὅρους. Νομίζω, ὅτι οἱ σπεύδοντες τοῦτο παραγνωρίζουσι τὸ συμφέρον, διότι αἱ ἐκβολάδες παρεχωρήθησαν διὰ νὰ πληρώνουν 55%· ἑπομένως δὲν εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ τὰς παραχωρήσωμεν, εἰμὴ ὑπὸ ὅρους ὠφελιμωτέρους καὶ πρὸς τὸ δημόσιον καὶ πρὸς τὴν ἑταιρίαν, τὸ ὁποῖον δὲν εἶναι εὔκολον νὰ γείνῃ αὐτὴν τὴν στιγμήν.

§219Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἐγὼ εἶμαι σύμφωνος μὲ τὴν γνώμην τοῦ κυρίου πρωθυπουργοῦ, ἀλλὰ πρέπει νὰ γείνῃ καὶ λόγος νὰ ἐννοήσωμεν αὐτήν. Κύριοι, καὶ ὅταν ἔγεινεν ὁ νόμος τοῦ 56% καὶ ἡ σύμβασις τοῦ 1873, ἡ κοινωνία ἐδῶ ἦτον μεθυσμένη (ἐννοῶ ἀπὸ τὰ μεταλλικὰ καὶ πρῶτος ἐγώ, ὁ ὁποῖος ἐξώδευσα ὅ,τι καὶ ἂν εἶχον εἰς αὐτάς). Λοιπὸν μὴ νομίσητε, ὅτι τὸ ζήτημα, περὶ τοῦ ὁποίου πρόκειται, εἶναι μέγα δι’ ἄλλον λόγον παρὰ διότι ἀφορᾷ τὴν ἐλευθέραν ἐνέργειαν καὶ κίνησιν τῶν μεταλλευτικῶν ἑταιριῶν, διότι πρέπει νὰ προσέξωμεν, ὥστε εἰς πᾶν βῆμα νὰ μὴν ἀπαντῶσι καὶ ἓν νέον πρόσκομμα καὶ νὰ φροντίσωμεν, ὥστε νὰ μὴ ὑπάρχῃ ἀμοιβαίως μεταξὺ τῶν ἑταιριῶν αἰωνία διένεξι καὶ δικαστικὸς ἀγὼν αἰώνιος. Αὐτὸς εἶναι ὁ λόγος, διὰ τὸν ὁποῖον πρέπει ἡ Κυβέρνησις νὰ μελετήσῃ τὸ ζήτημα καὶ νὰ τὸ μελετήσῃ μὲ ὅλους τοὺς ἐπιστήμονας, ἐὰν ᾖναι δυνατὸν τὰς λεγομένας ἐκβολάδας τὰς ὑπὸ τὰς στοάς, τὰς ἐν τοῖς σπηλαίοις καὶ φρέασι, ἐὰν ᾖναι δυνατὸν νὰ τὰς λάβῃ ἡ ἑταιρία τοῦ Λαυρίου. Αὐτὸ εἶναι ἀδύνατον· οἱ φρονοῦντες τοῦτο θέλουσιν ἐγείρει ζητήματα καὶ διενέξεις ἄνευ λόγου, ἄνευ σκοποῦ, ἄνευ συμφέροντος. Ὑπάρχει μία ἑταιρία ὁ Λαυριωτικὸς Ὄλυμπος, προχωρεῖ εἰς τὰς ἐργασίας της καὶ εὑρίσκει ἓν σπήλαιον, τὸ ὁποῖον περιέχει 50–100 τόνους χώματος μεταλλούχου· πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ τὸ λάβῃ ἡ ἄλλη ἑταιρία; Πῶς θὰ τὸ μάθῃ; Καὶ ἐὰν τὸ μάθῃ, τί θὰ γείνῃ; Μία δίκη. Ἀλλὰ ὑποθέσατε, ὅτι ἡ ἑταιρία, ἥτις ἔχει τὸ μεταλλεῖον, λέγει εἰς τὴν ἑταιρίαν τῶν Μεταλλουργείων, σήμερον εὗρον 100 τόνους, κόπιασε νὰ τοὺς λάβῃς, ἀλλὰ θὰ παραχωρήσῃς τὸ ἀνάλογον τῶν ἐξόδων, τὰ ὁποῖα ἔγειναν διὰ νὰ φθάσωμεν εἰς τὸ σημεῖον τῆς εὑρέσεως. Διὰ τοῦτο νὰ ἐπιφυλαχθῇ πραγματικῶς τὸ δικαίωμα εἰς τὴν Κυβέρνησιν καὶ νὰ στείλετε 2, 3, 4, 5 ἐπιστήμονας καὶ θέλετε ἴδει ὅτι θέλουν γνωμοδοτήσει, ὅπως φρονῶ ἐγώ, ὅστις ἐκ μακρᾶς καὶ πικρᾶς πείρας ἔμαθα αὐτὰ τὰ πράγματα.

§220Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἀναγνώσατε τὴν πρότασίν μου, κύριε Πρόεδρε.

§221ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ (τὴν ἀναγινώσκει).

§222Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Περὶ αὐτοῦ νὰ ἀποφασίσῃ ἡ Κυβέρνησις, νὰ κανονισθῇ ἢ διὰ Βασιλικοῦ Διατάγματος ἢ διὰ νόμου.

§223ΤΙΝΕΣ. Διὰ νόμου.

§224ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ πρᾶγμα, κύριοι, δὲν εἶναι ἁπλοῦν ὅσον ἐκ πρώτης ὄψεως φαίνεται, δότι δὲν προτείνεται σήμερον εἰμὴ ὅ,τι ἐπροτάθη καὶ ὅτε ἐσυζητεῖτο ὁ νόμος τοῦ 1871· ὑπάρχει, ἔλεγον τότε, ἄπειρος ποσότης ἐκβολάδων ἐντὸς τῶν σπηλαίων, τῶν στοῶν καὶ τῶν φρεάτων, τὰ ὁποῖα εἶχον ἀνωρύξει οἱ ἀρχαῖοι, αἱ δὲ ἐκβολάδες αὗται εἶναι πλουσιώταται καθόσον ἐπ’ αὐτῶν δὲν ἔγεινε καμμία ἐργασία. Διὰ τοῦτο εἰς τὸν ὁρισμὸν, τὸν ὁποῖον ἔδωκεν ὁ νόμος τοῦ 1871, ἐχαρακτηρίσθησαν εἰς ἐκβολάδας ὅλα τὰ χώματα, τὰ ὁποῖα εἶχον ἐξωρυχθῆ ἀπὸ τοὺς ἀρχαίους ὁπουδήποτε καὶ ἐὰν εὑρίσκωνται. Τὸ κατ’ ἐμὲ νομίζω, ὅτι οἱ ἰσχυρισμοὶ οὗτοι εἶναι ὑπερβολικοί, αὐτὴν δὲ τὴν ἰδέαν ἔχω ἀνέκαθεν, ἀντετάχθην εἰς τὴν ἐπέκτασιν τοῦ ὁρισμοῦ, ἀλλὰ ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω, ὅτι ὑπάρχουν πολλοὶ ἄνθρωποι, οἵτινες φρονοῦν, ὅτι πολὺς πλοῦτος ὑπάρχει ἐντὸς τῶν φρεάτων καὶ τῶν στοῶν. Ἑπομένως, ἐὰν αἱ ἐκβολάδες αὗται ἀφαιρεθοῦν ἀπὸ τὴν ἑταιρίαν τῶν Μεταλλουργείων, θέλει ὑπάρχει ἡ ἰδέα πρῶτον μὲν ὅτι ἀδικεῖται ἡ ἑταιρία τῶν Μεταλλουργείων, δεύτερον δὲ ὅτι ζημιοῦται καὶ τὸ δημόσιον, διότι ἐὰν παραχωρηθῶσιν αἱ ὑπὸ τὴν ἐπιφάνειαν τῆς γῆς ἐκβολάδες εἰς τοὺς ἰδιοκτήτας τῶν μεταλλείων, δὲν δύναται νὰ ἔχῃ τὴν ὠφέλειαν αὐτὴν τὴν ὁποίαν ἤθελεν ἔχει, ἐὰν τὰς ἄφινεν εἰς τὴν ἑταιρίαν τῶν Μεταλλουργείων, διότι τὸ δημόσιον ἀπὸ τοὺς κατόχους τῶν μεταλλείων δὲν θὰ ἀπολαμβάνῃ παρὰ 5% ἢ 10%, ἐὰν τὸ ἔδαφος ᾖναι ἐθνικὸν, ἐνῷ ἀπὸ τὴν ἑταιρίαν τῶν Μεταλλουργείων καὶ ἐὰν γείνῃ δεκτὴ ἡ σύμβασις θέλει λαμβάνει 10% ἐν ἀρχῇ, βραδύτερον δὲ τὸ ἥμισυ τοῦ ποσοῦ, τὸ ὁποῖον θέλει περισσεύσει μετὰ τὴν ἀφαίρεσιν τῶν ἐξόδων. Μ’ ὅλα ταῦτα ἐπειδὴ τὸ ἀντικείμενον εἶναι πολὺ σπουδαῖον καὶ καθὼς ἐξήγησεν ὁ κ. πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, αἱ μεταλλευτικαὶ ἑταιρίαι ἰσχυρίζονται, ὅτι ἄνευ τῆς παραχωρήσεως ταύτης δὲν δύνανται νὰ ἐξακολουθήσωσι τὰς ἐργασίας των, νομίζω, ὅτι δύναται ἡ Βουλὴ ψηφίζουσα τὴν νέαν σύμβασιν νὰ κάμῃ μίαν ἐπιφύλαξιν, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὰς ἐκβολάδας αὐτάς.

§225ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Γίνεται λόγος περὶ ἐκβολάδων;

§226ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι.

§227ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Λοιπὸν δὲν γίνεται λόγος περὶ ἐκβολάδων· σήμερον πρόκειται νὰ ψηφίσωμεν τὸ περὶ ποσοῦ· διατί συγχέωμεν τὰ δύω ζητήματα;

§228ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Διότι σᾶς εἶπον προηγουμένως, ἐὰν καταβιβάσητε ἀπὸ 53% εἰς 10% τὸ δικαίωμα τοῦ δημοσίου, ἔχετε τὸ δικαίωμα νὰ ὑποχρεώσητε τὴν ἑταιρίαν νὰ παραδεχθῇ οἱανδήποτε τροποποίησιν.

§229Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἐγὼ, κ. ὑπουργὲ, δέχομαι οἱ διοικηταὶ τῆς ἑταιρίας τῶν Μεταλλουργείων νὰ ὑποβάλλουν ἔκθεσιν, ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ ἐργασθῶσιν ἐπὶ τῶν χωμάτων αὐτῶν καὶ εἶμαι σύμφωνος νὰ τὰ παραχωρήσωμεν εἰς αὐτὴν τὴν ἑταιρίαν.

§230ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἓν ἀπὸ τὰ δύω, ἢ θέλει ψηφίσει ἡ Βουλὴ τὴν σύμβασιν παραδεχομένη τὴν ἐλάττωσιν ἀπὸ 53% εἰς 10%, ἢ ἐὰν δὲν θέλῃ νὰ κάμῃ τοῦτο, πρέπει νὰ ἐπιφυλαχθῇ, καθόσον ἀφορᾷ αὐτὰς τὰς ἐκβολάδας, διὰ νὰ ἀποφασίσῃ ὡριμώτερον.

§231ΤΙΝΕΣ. Διὰ Βασιλικοῦ Διατάγματος.

§232ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι διὰ Διατάγματος, ἀλλὰ διὰ νόμου· ἰδοὺ «τὰ περὶ φορολογίας τῶν ἐντὸς δασῶν, φρεάτων, σπηλαίων ἢ στοῶν εὑρισκομένων τυχὸν ἐκβολάδων θέλουσι κανονισθῆ δι’ εἰδικῆς συμβάσεως ὑποβληθησομένης εἰς τὴν νομοθετικὴν κύρωσιν.»

§233ΤΙΝΕΣ. Εἰς ποῖον μένουν;

§234ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Μένουν εἰς τὴν ἑταιρίαν.

§235ΤΙΝΕΣ. Ὄχι.

§236ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Πρέπει νὰ ἐξηγηθῇ. Αἱ ἐκβολάδες αὗται εἶναι παραχωρημέναι εἰς τὴν ἑταιρίαν διὰ συμβάσεως, ὅπως εἶναι γνωστὸν διὰ τοῦ νόμου τοῦ 1871, εἰς τὴν ἑταιρίαν τῶν Μεταλλουργείων, ἀλλὰ εἶναι παραχωρημέναι ὑπὸ τὸν ὅρον νὰ πληρώνῃ 53%. Ἐὰν δὲν ἤρχετο ἡ ἑταιρία νὰ σᾶς ζητήσῃ ἐλάττωσιν τοῦ φόρου τούτου, δὲν εἴχατε δικαίωμα νὰ ἀφαιρέσητε οὔτε ἕνα τόνον χῶμα ἀπὸ τὰς ἐκβολάδας, ὅπου καὶ ἂν εὑρίσκωνται· ἀλλ’ ἐπειδὴ σᾶς λέγει ἡ ἑταιρία, ἐλαττώσατε τὰ 53% εἰς 10%, διότι διαφορετικὰ δὲν δύναμαι νὰ ἀνθέξω, δικαιοῦσθε καὶ ὑμεῖς νὰ εἴπητε, δυνάμεθα νὰ δεχθῶμεν τὴν ἐλάττωσιν ταύταν, ἀλλὰ θέλομεν νὰ νὰ μᾶς ἀφήσητε τὰς ἐκβολάδας, αἵτινες εἶναι εἰς τὰ φρέατα καὶ τὰς στοάς.

§237ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀλλὰ δὲν ἠξεύρομεν, ἐὰν ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἀφαιροῦμεν εἶναι μᾶλλον ἐπιζήμιον ἀπὸ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον τῆς δίδομεν.

§238Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Νὰ τὸ ἀναβάλωμεν.

§239ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Σεῖς λοιπὸν δεχόμενοι τὴν πρότασιν, ἡ ὁποία ἔγεινε, καὶ τὴν τροπολογίαν τὴν ὁποίαν ἔφερα, δὲν κάμνετε τίποτε ἄλλο, παρὰ λέγετε εἰς τὴν ἑταιρίαν, ὅτι ἐλαττόνομεν εἰς 10% τὸ μέρισμα τοῦ δημοσίου διὰ τὰς ἐκβολάδας τὰς εἰς τὴν ἐπιφάνειαν, ἀλλὰ περὶ τῶν ἄλλων ἐπιφυλασσόμεθα ν’ ἀπαντήσωμεν. Ἡ δὲ ἑταιρία εἶναι κυρία νὰ τὴν δεχθῇ ἢ ὄχι· ἠμπορεῖ νὰ εἴπῃ, προτιμῶ νὰ μένω εἰς τὴν ἀρχικὴν σύμβασιν καὶ δὲν παραδέχομαι τὴν ἐλάττωσιν. Αὐτὴ εἶναι ἡ κατάστασις τῶν πραγμάτων.

§240Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Δὲν ἐννοῶ, κύριοι, τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν. Ἂς μοὶ ἐπιτρέψῃ νὰ τῷ εἴπω, ἀφ’ ἑνὸς μὲν μέρους ἔρχεται καὶ σᾶς λέγει διὰ τῆς συμβάσεώς του, ὅτι θέλει νὰ ἀφήσῃ ἐλευθέραν τὴν βιομηχανίαν εἰς τὰ μεταλουργεῖα τοῦ Λαυρίου καὶ διὰ τοῦτο καταργεῖ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἤθελε χρησιμεύσει ὡς πρόσκομμα εἰς τὴν ἀνάπτυξιν τῆς μεταλλουργίας, ἀπὸ ἄλλο μέρος σᾶς λέγει ὅτι ἔγεινεν ἀδίκημα, ἑπομένως τὸ ἀδίκημα αὐτὸ πρέπει νὰ προλάβωμεν· πῶς; δίδοντες ὡς ὑποτελεῖς φόρου εἰς τὰ μεταλλουργεῖα τοῦ Λαυρίου ὅλας τὰς ἄλλας ἑταιρίας. Ἐπίστευα ὅτι ἠθέλατε μετρήσει μὲ τὸ αὐτὸ μέτρον ὅλας τὰς ἑταιρίας, διότι ὡς ἠξεύρετε, εἶναι ἑταιρίαι, αἱ ὁποῖαι εὑρίσκονται εἰς πολὺ κακὴν θέσιν καὶ αἵτινες ἐξώδευσαν κεφάλαια μεγάλα. Ζητεῖτε νὰ δώσητε ἓν δικαίωμα εἰς μίαν ἑταιρίαν ὅπως παρεμβάλλῃ προσκόμματα εἰς τὴν πορείαν ὅλων τῶν ἄλλων ἑταιριῶν· αἱ δὲ ἄλλαι ἑταιρίαι μὴ νομίσετε, ὅτι θὰ σταυρώσουν τὰς χεῖρας· νὰ ἦσθε βέβαιοι ὅτι ὁ νόμος, ὁ ὁποῖος ἐγένετο κατὰ τὸ 1871, δὲν δύναται νὰ ἔχῃ ἀναδρομικὴν δύναμιν εἰς τὰς ἑταιρίας ἐκείνας, αἱ ὁποῖαι ἔχουν παρατηρήσεις προτητερινάς. Ἔρχεται ὁ ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν καὶ ὁμιλεῖ περὶ παρθένων καὶ μὴ παρθένων ἐκβολάδων....

§241ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ (ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Αὐτὰ τὰ λέγει ὁ κόσμος.

§242Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Αἱ ἐκβολάδες, αἱ ὁποῖαι εἶναι ἐντὸς τῶν φρεάτων, εἶναι πτωχότεραι ἀπὸ ἐκείνας αἱ ὁποῖαι εἶναι εἰς τὴν ἐπιφάνειαν, διότι ὅταν εἰς τὴν πορείαν τῶν ἐργασιῶν των οἱ ἀρχαῖοι ἀπαντοῦσαν μετάλλευμα τὸ ὁποῖον ἦτο πτωχότατον καὶ ἀνάξιον νὰ ἴδῃ τὴν ἐπιφάνειαν τῆς γῆς, τὸ ἄφιναν καὶ ἐπροχωροῦσαν νὰ εὕρουν καλλίτερον· ἐκεῖνο δὲ τὸ ὁποῖον εἶναι εἰς τὴν ἐπιφάνειαν εἶναι ἀπόῤῥιμμα πλουσιωτέρου μετάλλου· οὔτε δύναταί τις νὰ ἐξασκήσῃ ἔλεγχον ἐπὶ τῶν ἐργασιῶν τῶν ἄλλων ἑταιριῶν, ἀλλὰ θὰ γεννήσητε δίκας καὶ θὰ παρεμβάλητε μέγιστα προσκόμματα εἰς τὴν ἀνάπτυξιν τῆς μεταλλουργίας. Ἔπειτα τί πληρόνουν εἰς τὸ δημόσιον τὰ μεταλλεῖα καὶ τί τὰ Μεταλλουργεῖα; Τὰ Μεταλλουργεῖα ἦσαν ὑποχρεωμένα νὰ πληρώνουν 53% καὶ τόσας ἄλλας εἶχεν ἡ ἑταιρία ὑποχρεώσεις, αἱ ὁποῖαι τῇ ἐπεβλήθησαν παρὰ τοῦ νόμου τοῦ 1873, καὶ ἀπηλλάγησαν· τὰ δὲ μεταλλεῖα πληρόνουν 5% καὶ 5% ἐπὶ τοῦ κυρίου τῆς ἐπιφανείας. Ἡ ἑταιρία τῶν Μεταλλουργείων ὠφελεῖται, κύριοι, διότι τὴν ἀπηλλάξαμεν ἀπὸ τοιαῦτα βάρη. Τὸ ὀρθότερον εἶναι νὰ ἀφήσωμεν ὅλας τὰς ἑταιρίας ἐλευθέρας, καὶ νὰ παραχωρηθῇ τὸ δικαίωμα αὐτὸ εἰς τὰς ἑταιρίας αὐτὰς, καὶ ὅπου ὑπάρχει τοιαύτη ἐκβολὰς, ἂς πληρώνουν καὶ αὐταὶ 10 καὶ 5, 15%.

§243ΚΟΝΤΟΣΤΑΥΛΟΣ (ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Παρακαλῶ, κύριε πρόεδρε, τὸ περὶ δικαστικῆς δικαιοδοσίας ἐν Αἰγύπτῳ.

§244ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτεται ἡ συζήτησις ἐπὶ τῆς συμβάσεως καὶ ἄρχεται....

§245ΜΥΚΩΝΙΟΣ. Κύριε πρόεδρε, ἐξακολουθεῖ ἡ συζήτησις περὶ Λαυρίου; δὲν τὸ ἐννοῶ αὐτὸ τὸ πρᾶγμα· πρέπει νὰ τελειώνῃ τὸ ἓν καὶ ὕστερον τὰ ἔρχηται τὸ ἄλλο.

§246ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν....(θόρυβος).

§247ΠΟΛΛΟΙ. Τοῦ Λαυρίου, τοῦ Λαυρίου.

§248Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Δὲν εἶναι ἀπαρτία, νὰ ἀναγνωσθῇ ὁ κατάλογος.

§249ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναβάλλεται λοιπὸν δι’ αὔριον. Λύεται ἡ συνεδρίασις, ὥρα 10 παρὰ 10 μ. μ.